Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 255

Het systeem van toezicht op de stabiliteit van
financiële markten

Nr. 14

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 13 december 2011
De commissie voor de Rijksuitgaven1 en de vaste commissie voor
Financiën2 hebben over het rapport «Toezicht van DNB op de stabiliteit
van banken» van de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk 32 255, nr. 12), de
navolgende vragen ter beantwoording aan de Algemene Rekenkamer
voorgelegd.
Deze vragen, alsmede de daarop bij brief van 13 december 2011 gegeven
antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van Gerven
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Aptroot
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

kst-32255-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

1

1
Waarom heeft de Algemene Rekenkamer geen toegang gekregen tot de
dossiers van De Nederlandsche Bank (DNB)? Klopt het dat de Algemene
Rekenkamer nu zich geen oordeel heeft kunnen vellen over het functioneren van het toezicht, dus over hoe het toezicht wordt uitgevoerd? Zou
de regering de wet moeten aanpassen, zodat de Algemene Rekenkamer
wel toegang krijgt tot de dossiers van DNB?
Zowel DNB als de minister van Financiën, daarin gesteund door de Raad
van State, zijn van mening dat inzage in de toezichtdossiers van DNB niet
is toegestaan op grond van twee Europese richtlijnen (richtlijn 2006/48/EG
en richtlijn 2009/138/EG).
De discussie over het inzien van toezichtdossiers is medio jaren negentig
al eens gevoerd en vormt in feite een herhaling van zetten. De Tweede
Kamer verzocht in 1994 de Algemene Rekenkamer een onderzoek in te
stellen naar het toezicht op verzekeringsmaatschappij Vie d’Or, die in
ernstige financiële problemen was gekomen. Met een beroep op dezelfde
Europese richtlijnen (althans de juridische voorgangers daarvan) werd de
Algemene Rekenkamer toen de toegang tot de toezichtdossiers bij de
Verzekeringskamer ontzegd. De taken van de Verzekeringskamer zijn
inmiddels overgenomen door DNB.
Wij stelden ons toen – en nog steeds – op het standpunt dat de richtlijnen
in kwestie niet de bedoeling hebben de bestaande bevoegdheden van de
nationale rekenkamers van de lidstaten te beperken, dus ook niet om
toegang van de Algemene Rekenkamer tot de toezichtdossiers van
toezichthouders te verhinderen.
In de Wet financieel toezicht (Wft) is de geheimhoudingsbepaling uit de
Europese richtlijnen integraal overgenomen. Dit betekent volgens ons dat
ook de Wft niet de strekking kan hebben de bestaande bevoegdheden van
de Algemene Rekenkamer te beperken. Een aanpassing van de wet is
daarom strikt genomen niet noodzakelijk en zou alleen de belemmeringen
wegnemen die de minister en DNB zélf zien.
Toegang tot de toezichtdossiers van DNB is voor ons onontbeerlijk om
ons een oordeel te kunnen vormen over het functioneren van het toezicht
van DNB. Gegevens die naar hun aard vertrouwelijk zijn, zoals bedrijfsvertrouwelijke informatie van banken en verzekeraars, zullen wij niet
publiceren. Wij kunnen hierover wel de Staten-Generaal vertrouwelijk
informeren wanneer wij dit in het algemeen belang nodig achten.
2
Wat is de reactie van de Algemene Rekenkamer op het argument dat door
de Raad van State wordt aangedragen dat de Algemene Rekenkamer niet
is te beschouwen als «andere centrale overheidsdienst», aangezien zij
geen overheidsdienst is die bevoegd is tot financieel toezicht en zij ook
geen prudentiële of bedrijfseconomische toezichtstaken uitoefent? Had de
uitzonderingsmogelijkheid waar de Algemene Rekenkamer op doelde in
de Europese richtlijn inderdaad betrekking op artikel 50, waarin wordt
gesproken over centrale overheidsdiensten?
Wij zijn het op dit punt van harte eens met de Raad van State. De
Algemene Rekenkamer is inderdaad niet aan te merken als «andere
centrale overheidsdienst» in de zin van artikel 50 van de bedoelde
Europese richtlijn. De Algemene Rekenkamer is geen toezichthouder die,
onder politieke verantwoordelijkheid van de minister, financieel, prudentieel of bedrijfseconomisch toezicht houdt. De Algemene Rekenkamer is
een onafhankelijk controleorgaan dat onder meer de opzet en de werking
van het toezicht onderzoekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

2

3
Volgens de minister van Financiën is de constitutionele positie van de
Algemene Rekenkamer niet in het geding, omdat haar onderzoeksbevoegdheden niet in de Grondwet zelf, maar in de Comptabiliteitswet 2001
worden bepaald. Klopt die stellingname volgens de Algemene Rekenkamer? Zo nee, waarom niet?
De Algemene Rekenkamer heeft in de Grondwet twee taken gekregen
(artikelen 76 en 105). Daarnaast biedt artikel 78 van de Grondwet de
mogelijkheid om – uitsluitend bij wet – aan de Algemene Rekenkamer
andere taken op te dragen. De Algemene Rekenkamer oefent al haar taken
dus uit vanuit haar grondwettelijke positie. Deze taken en de bijbehorende
bevoegdheden zijn geregeld en uitgewerkt in de Comptabiliteitswet 2001.
Dit maakt de Algemene Rekenkamer in haar taakuitoefening niet minder
grondwettelijk.
4
Kan de Algemene Rekenkamer ons inzicht verschaffen over hoe de
bevoegdheden van buitenlandse rekenkamers zijn geregeld ten aanzien
van financiële toezichthouders? Hebben rekenkamers in andere Europese
landen meer mogelijkheden om inzicht te verkrijgen in dossiers?
In 2010 heeft de «INTOSAI Task Force on the Global Crisis» een enquête
gehouden onder nationale Europese rekenkamers waarbij is gevraagd
naar de mandaten en bevoegdheden om centrale banken te onderzoeken.
Van vijftien landen werd informatie verkregen. Hieruit blijkt dat in
Oostenrijk, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Spanje, Zweden
en Polen de nationale rekenkamers bevoegd zijn om centrale banken te
onderzoeken. Dit betekent niet dat de betreffende rekenkamers allemaal
bevoegd zijn om de eigen nationale financiële toezichthouder te onderzoeken. Deze functie wordt namelijk niet overal door centrale banken
vervuld.
De enquête geeft ook geen uitsluitsel over de mate waarin het de vijftien
nationale rekenkamers wordt toegestaan om alle toezichtinformatie in te
zien. We hebben daaromtrent alleen informatie van de Deense rekenkamer. Deze vermeldt in haar «Report to the Public Accounts Committee
on the Danish Financial Supervisory Authority’s activities in relation to the
Roskilde Bank A/S» uit 2009, dat zij gebruik heeft gemaakt van vertrouwelijke informatie van de nationale financiële toezichthouder.
Wij hebben onlangs het initiatief genomen om in samenwerking met een
aantal andere rekenkamers uit Europa een reality check uit te voeren op
het gebruik van de bevoegdheden in de praktijk. Dertien nationale
rekenkamers uit de EU hebben zich inmiddels bereid verklaard hieraan
mee te werken. De reality check zal inzicht moeten bieden in de mate
waarin de bevoegdheden van de verschillende rekenkamers toereikend
zijn. Ook is het de bedoeling om eventuele belemmeringen die rekenkamers ondervinden bij het verkrijgen van toegang tot de toezichtdossiers, aan het licht te brengen.
Voor de volledigheid gaan we graag nog in op een andere ontwikkeling in
Europa, namelijk de op handen zijnde aanpassing van de Europese
richtlijn voor bankentoezicht (Capital Requirements Directive IV), waarnaar
de minister ook verwijst in zijn reactie op ons rapport. Dit voorstel
verleent parlementaire onderzoekscommissies en rekenkamers expliciet
toegang tot de benodigde vertrouwelijke informatie. Deze richtlijn wordt
naar verwachting in 2012 vastgesteld en in 2013 in de nationale wetgeving
van de lidstaten geïmplementeerd. Het is echter niet zeker dat voorgestelde wijziging in de huidige vorm zal worden aangenomen.
Onzes inziens hoeft Nederland niet op de aanname van de richtlijn te
wachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

3

Zie ook ons antwoord op vraag 1.
5
Kan toegelicht worden hoe begrepen moet worden dat de Staat
«nagenoeg» 100% van de aandelen heeft genomen in Fortis/ABN-Amro?
Zijn er dan nog andere aandeelhouders?
De Staat heeft op 3 oktober 2008 een aandelenbelang van 92,6% genomen
in Fortis Bank Nederland (FBN) Holding en een belang van 70% in FBN
Preferred Investments. FBN Preferred Investments bezit 7,4% van de
aandelen FBN. Via deze laatste vennootschap bezit de Staat dus nog 5,2%
van FBN. In totaal komt het bezit van de Staat hiermee op 97,8%. Het
overige deel is in handen van enkele private investeerders die de
resterende 30% van de aandelen in FBN Preferred Investments bezitten.
Vanwege de integratie van ABN AMRO en FBN is FBN Preferred Investments omgedoopt in ABN AMRO Preferred Investments.
In zijn brief van 6 oktober 2011 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
31 789, nr. 41) schrijft de minister van Financiën dat de gewone aandelen
ABN AMRO Group en de aandelen ABN AMRO Preferred Investments op
29 september 2011 zijn overgedragen aan de Stichting administratiekantoor beheer financiële instellingen (NLFI) en gecertificeerd.
6
Waarom is wel het toezicht van de minister van Financiën op De Nederlandsche Bank (DNB) onderzocht, maar niet de rol van de raad van
commissarissen op het toezicht op DNB? Was het bij de Algemene
Rekenkamer bekend dat de Raad van Commissarissen voortaan inhoudelijk toezicht gaat uitoefenen op DNB?
Het was ons bekend dat de minister van Financiën voornemens is om een
wetsvoorstel in te dienen waarin de taak van de raad van commissarissen
wordt uitgebreid tot het inhoudelijk toezicht.
De taak van de raad van commissarissen heeft (tot op heden) formeel
alleen betrekking op het beheer van DNB en de algemene gang van zaken
binnen DNB. Dus niet op het feitelijke toezicht van DNB op financiële
instellingen. Aangezien ons onderzoek juist was gericht op het toezicht
van DNB op banken, was het voor ons minder relevant om de rol van de
raad van commissarissen te onderzoeken. Wel zijn we nagegaan of de
raad van commissarissen kritische geluiden of signalen heeft afgegeven
aan de directie van DNB over het toezicht op financiële instellingen en
hebben we gekeken hoe de directie hiermee is omgegaan. We hebben
DNB gevraagd om ons daartoe inzicht te verschaffen in de notulen
van vergaderingen van de raad van commissarissen en de directie. DNB
was daartoe bereid, zolang de notulen geen toezichtvertrouwelijke
informatie bevatten. Na raadpleging van enkele «geschoonde» notulen
hebben wij echter moeten vaststellen dat wij op basis van deze informatie
geen indruk zouden krijgen van eventuele signalen van de raad van
commissarissen aan de directie. Om die reden zijn wij in het rapport niet
ingegaan op de rol van de raad van commissarissen.
7
Hoe verhoudt dit rapport van de Algemene Rekenkamer zich tot het
rapport van de tijdelijke commissie onderzoek Financieel Stelsel en tot de
parlementaire enquête Financieel Stelsel?
Het rapport van de Algemene Rekenkamer heeft een ander zwaartepunt
dan het rapport van de tijdelijke commissie onderzoek Financieel Stelsel
en de parlementaire enquête Financieel Stelsel. Het parlementaire
onderzoek en de enquête richten zich hoofdzakelijk op de kredietcrisis,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

4

waarbij de aandacht onder meer uitgaat naar de rol van het toezicht en de
crisismaatregelen die het kabinet tussen september 2008 en januari 2009
heeft genomen om acute problemen in het Nederlandse financiële stelsel
te bestrijden. Ons onderzoek richt zich veel meer in algemene zin op de
wijze waarop DNB het toezicht op banken beleidsmatig en organisatorisch
heeft vormgegeven, dus los van de kredietcrisis. Ook het toezicht van de
minister op DNB hebben wij los van de kredietcrisis beoordeeld.
In het rapport «Verloren Krediet» van de tijdelijke commissie onderzoek
Financieel Stelsel komt een groot aantal onderwerpen aan bod, variërend
van de macro-economische omstandigheden en de innovatieve financiële
producten die hebben geleid tot de kredietcrisis, tot de rol die de
financiële regelgeving en het toezicht op het financieel stelsel hierbij
hebben gespeeld. De commissie heeft een grote hoeveelheid aanbevelingen gedaan, zowel over zaken die moeten veranderen in de financiële
sector zelf (vooral cultuur en gedrag), als over het aanscherpen van de
regulering en het toezicht op de financiële sector.
Ondanks deze verschillende zwaartepunten zijn er wel raakvlakken tussen
ons rapport en dat van de enquêtecommissie. De kredietcrisis is namelijk
van invloed geweest op de wijze waarop DNB haar toezicht vormgeeft.
DNB heeft in opzet maatregelen genomen om het toezicht te versterken.
Deze verbeteringen, zoals het formuleren van beoordelingscriteria voor
cultuur, gedrag en bedrijfsmodel (inclusief het beloningsbeleid van
instellingen) en het oprichten van een speciale afdeling Interventie &
Handhaving, sluiten aan op de conclusies en aanbevelingen in het rapport
«Verloren Krediet» (en overigens ook in het rapport van de commissie
DSB Bank).
Verder hebben we in het in december 2009 gepubliceerde eerste deel van
ons onderzoek naar DNB (Het systeem van toezicht op de stabiliteit van
financiële markten, Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 255,
nrs. 1–2) een beschrijving gegeven van het systeem van toezicht en zijn
we ingegaan op een aantal kritische thema’s die mede door de kredietcrisis aan het licht zijn gekomen. Deze verkenning hebben we onder meer
ten behoeve van de tijdelijke commissie onderzoek Financieel Stelsel
uitgevoerd.
Ofschoon wij in ons rapport over het toezicht van DNB geen aandacht
hebben besteed aan de crisismaatregelen van het kabinet die in de
parlementaire enquête centraal staan, hebben wij wel tussen mei 2009 en
mei 2011 vijf rapportages uitgebracht over de kredietcrisis en de maatregelen van de Nederlandse overheid (de laatste twee rapportages hebben
ook betrekking op de eurocrisis). Daarin wordt de Tweede Kamer
geïnformeerd over de actuele ontwikkelingen rond de crisisinterventies.
8
Heeft de Algemene Rekenkamer onderzocht hoe de nieuwe Afdeling
Interventie en Handhaving op dit moment functioneert? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, welke conclusies zijn er getrokken door de Algemene
Rekenkamer, de minister van Financiën en De Nederlandsche bank?
Wij hebben alleen de opzet van de nieuwe afdeling Interventie &
Handhaving onderzocht. Het functioneren van de afdeling hebben wij niet
onderzocht. Hiervoor is namelijk inzage in de toezichtdossiers noodzakelijk. Overigens was het ten tijde van de uitvoering van ons onderzoek
(oktober 2010-april 2011) ook nog te vroeg om het functioneren van de
afdeling – die pas in januari 2011 operationeel is geworden – te kunnen
onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

5

9
Waarom zijn er in de afgelopen 5 jaar nauwelijks indicatoren ontwikkeld
die inzicht kunnen geven in de prestaties van De Nederlandsche Bank?
Bestaan dergelijke indicatoren in het buitenland? Zo ja, waarom worden
deze niet toegepast?
Wij hebben niet onderzocht waarom er de afgelopen vijf jaar nauwelijks
indicatoren zijn ontwikkeld die inzicht bieden in de prestaties van DNB of
waarom DNB geen gebruik maakt van indicatoren die in het buitenland
worden gehanteerd.
Zoals we in het rapport hebben aangegeven zijn er voor DNB diverse
mogelijkheden om de transparantie van het toezicht kan vergroten. DNB
kan daarbij leren van financieel toezichthouders in andere landen.
Een goed voorbeeld van een financieel toezichthouder die structureel
aandacht besteedt aan evaluatie en verantwoording is de Britse Financial
Services Authority (FSA) die op systematische wijze inzicht verschaft in de
prestaties die zij levert op haar strategische doelstellingen. Indicatoren op
het gebied van microprudentieel toezicht in het jaarverslag van de FSA
zijn het aantal afgesloten toezichtmaatregelen bij financiële instellingen
ten opzichte van het aantal openstaande toezichtmaatregelen en de
gemiddelde tijd die het kost voordat toezichtmaatregelen worden
afgesloten.
Ook de Duitse financieel toezichthouder (de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht; Bafin) geeft in het jaarverslag over 2010 inzicht in
de prestaties van haar toezichtactiviteiten door de risico-classificaties van
instellingen over verschillende jaren weer te geven en dit gegeven te
verbinden met het aantal toezichtacties per risicocategorie. Zo wordt
duidelijk welk percentage toezichtacties plaatsvindt per risicocategorie.
DNB maakt in de nieuwe opzet voor de risicoanalyse van het microprudentieel toezicht eveneens gebruik van een kwalificatie van instellingen
naar zwaarte van het uit te voeren toezicht. Daarom zou een aanpak als
die van de Bafin ook door DNB kunnen worden toegepast.
In de Verenigde Staten is er bij de financieel toezichthouders sprake van
een grote mate van transparantie, meer (nog) dan in Europa. Wat in
Europa al snel uitgelegd zou worden als toezichtvertrouwelijke informatie,
is in de Verenigde Staten openbaar. Zo vermeldt de Board of Governance
of the Federal Reserve System (het overkoepelende bestuur van Amerikaanse federale banken) op zijn website de exacte tekst van microprudentiële maatregelen die worden opgelegd aan individuele financiële
instellingen.
Binnen de Europese Unie is het beeld niet eenduidig. Terwijl de European
Banking Authority de uitkomsten van haar stresstesten per bank publiceert, presenteert DNB alleen de geaggregeerde uitkomsten van
stresstesten die zij uitvoert. De reden hiervan is volgens DNB dat de
stresstesten die zij uitvoert slechts één instrument vormen naast diverse
andere instrumenten om de kapitaalvereisten voor Nederlandse banken
vast te stellen.
In reactie op ons rapport heeft DNB aangegeven te bezien op welke
manier zij meer inzicht kan geven in de prestaties en effecten van haar
toezicht. Onlangs hebt u van DNB een rapportage ontvangen over de
resultaten van het toezicht dat zij heeft uitgevoerd op de naleving van de
regels voor een beheerst beloningsbeleid. Dergelijke rapportages
vergroten volgens ons de transparantie van het DNB-toezicht. Wellicht
kunnen zulke rapportages over meer thema’s worden opgesteld, mede
gezien het feit dat DNB in de nieuwe toezichtaanpak vaker gebruik wil
gaan maken van thematische onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

6

10
Waarom is de Algemene Rekenkamer van mening dat als internationale
regelgeving te lang uitblijft, gezocht moet worden naar mogelijkheden om
de nationale regelgeving aan te passen? Is het verstandig om alvast
vooruit te lopen op internationale regelgeving gezien de mondiale
verwevenheid tussen bancaire instellingen?
Het is een beleidsuitgangspunt van de minister van Financiën dat
internationale wet- en regelgeving voor financiële instellingen de
voorkeur heeft boven nationale. Wij zijn van mening dat er zich omstandigheden kunnen voordoen waarbij gebleken risico’s voor de soliditeit van
instellingen nopen tot nationale regelgeving op korte termijn, als
internationale maatregelen uitblijven of pas op langere termijn hun beslag
krijgen. Europese regelgeving voor de financiële sector geeft lidstaten ook
de ruimte om dat te doen. De Europese richtlijnen leggen minimumeisen
vast die desgewenst door lidstaten kunnen worden aangevuld (het
zogenoemde goldplating).
De mondiale verwevenheid van financiële instellingen speelt een
belangrijke rol bij het ontstaan van risico’s voor de stabiliteit van het
financiële stelsel. Die verwevenheid vormt naar onze mening geen
doorslaggevend argument om af te zien van het nemen van nationale
maatregelen als de situatie daar om vraagt.
Een situatie die op dit moment vraagt om aanpassing van nationale
wetgeving betreft het wettelijk mandaat dat DNB heeft om macroprudentiële risico’s te ondervangen in het microprudentieel toezicht. In ons
onderzoek constateren we dat:
1. de Bankwet 1998 niet expliciet een uitvoerende taak oplegt aan DNB
als het gaat om de stabiliteit van de financiële sector;
2. uit de Wft niet duidelijk wordt welk mandaat en welke bevoegdheden
DNB heeft om macroprudentiële risico’s aan te pakken, zowel
aangaande het opleggen van generieke toezichtmaatregelen aan alle
instellingen als aangaande het vertalen van macroprudentiële risico’s
naar individuele instellingen.
Met het oog op het bovenstaande hebben wij in ons rapport de minister
van Financiën aanbevolen om de Bankwet 1998 en de Wft te verduidelijken op het punt van de bevoegdheden die DNB heeft om maatregelen te
nemen die de impact van macroprudentiële risico’s op financiële
instellingen kunnen verminderen. DNB zou bijvoorbeeld expliciet de
bevoegdheid kunnen krijgen tot het opleggen van extra kapitaalvereisten
aan banken die systeemrelevant zijn binnen het Nederlandse financiële
stelsel. Eventuele problemen bij een systeemrelevante bank kunnen de
financiële stabiliteit van het Nederlandse stelsel in gevaar brengen (een
macroprudentieel risico).
Het Financial Stability Board heeft inmiddels richtlijnen geformuleerd die
voorzien in extra kapitaalvereisten aan wereldwijde systeemrelevante
banken. DNB heeft aangegeven deze regels ook toe te willen passen op
banken die zij beschouwt als systeemrelevant in het Nederlandse
financiële stelsel. Deze richtlijnen zullen echter pas in de periode
2016–2019 worden ingevoerd.
De kredietcrisis in 2008 heeft duidelijk gemaakt dat de wisselwerking
tussen macro- en microprudentieel toezicht ernstig tekort is geschoten.
Inmiddels is het bijna 2012 en moeten wij constateren dat DNB weliswaar
in opzet maatregelen heeft genomen om deze wisselwerking in het
toezicht te verbeteren, maar dat het wettelijk mandaat nog steeds
onduidelijk is. Aangezien de implementatie van internationale regelgeving
nog jaren op zich laat wachten, vinden wij het van belang voor de
soliditeit van Nederlandse banken dat het mandaat en de bevoegdheden
van DNB op korte termijn in de Nederlandse wet- en regelgeving duidelijk
worden vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

7

11
Hoe zijn de opmerkingen van de president van De Nederlandsche bank,
over de uitstaande hypotheekschuld in Nederland als macroprudentieel
risico voor de economie en microprudentieel risico voor individuele
banken, te plaatsen in het licht van dit rapport van de Algemene
Rekenkamer?
Ook hier speelt de onduidelijkheid over het mandaat en de bevoegdheden
van DNB om maatregelen te nemen die de impact van macroprudentiële
risico’s op financiële instellingen kunnen verminderen, een rol. DNB ziet
de uitstaande hypotheekschuld als een macroprudentieel risico, maar
meent daaraan – als gevolg van de onduidelijkheid in het wettelijk kader –
niets te kunnen doen zolang zich geen directe risico’s voordoen bij
individuele banken. Volgens DNB kan zij pas ingrijpen wanneer de
huizenprijzen feitelijk onhoudbaar hoog blijken en zodanig beginnen
te dalen, dat er risico’s voor de individuele bank ontstaan. Wanneer
huiseigenaren als gevolg van macro-economische omstandigheden in de
problemen komen, worden de hypotheekportefeuilles van banken
risicovoller en ontstaan volgens DNB mogelijk risico’s op microprudentieel niveau. De vraag is of DNB niet al eerder maatregelen kan nemen,
namelijk op het moment dat zij een potentieel risico voor individuele
banken signaleert, zoals de president van DNB onlangs deed.
De grote hypotheekschuld is een risico voor banken omdat zij bij (verdere)
verslechtering van de woningmarkt meer moeite krijgen om financiering
aan te trekken. Het huidige wettelijk kader biedt volgens ons geen
duidelijkheid over het moment waarop DNB het macrorisico van een hoge
hypotheekschuld kan vertalen naar maatregelen voor individuele banken.
Wij hebben in ons onderzoek verschillende signalen gekregen dat DNB
voorzichtig opereert bij de interpretatie van het wettelijk kader waarin
haar bevoegdheden zijn geregeld. Ook verschillende onderzoeken die
naar aanleiding van de kredietcrisis zijn uitgevoerd, wijzen hierop. In de
Icesave-casus constateerde de commissie-De Wit dat de juridische
mogelijkheden van DNB weliswaar beperkt waren, maar dat DNB deze
toezichtbevoegdheden ruimer had kunnen opvatten dan ze in de praktijk
heeft gedaan. Volgens de commissie-Scheltema had DNB in haar toezicht
op de DSB-bank verschillende zaken indringender aan de orde moeten
stellen; DNB heeft volgens deze commissie bij het nemen van maatregelen te weinig haar tanden laten zien.
De onduidelijkheid in het wettelijk kader, gecombineerd met een mogelijk
voorzichtige interpretatie daarvan door DNB, vergroten het risico dat
macroprudentiële risico’s die bijvoorbeeld kunnen ontstaan door ontwikkelingen op de huizenmarkt – in ieder geval tot de periode 2016–2019 –
onvoldoende worden aangepakt.
12
Klopt het dat in september 2008 Financiën wél en De Nederlandsche Bank
(DNB) níet bezig was met het voorbereiden van steunmaatregelen voor
banken? Hoe komt het dat Financiën kennelijk meer inzicht had in de
microprudentiële positie van een aantal banken, dan DNB zelf? Is DNB wel
in staat om de juiste conclusies te trekken uit de verkregen toezichtinformatie?
Ons onderzoek had geen betrekking op het handelen van DNB gedurende
de kredietcrisis, maar betrof een algemeen onderzoek naar de wijze
waarop DNB het toezicht beleidsmatig en organisatorisch heeft ingericht.
Als wij onderzoek hadden willen verrichten naar het handelen van DNB en
het ministerie van Financiën in september 2008, dan was dit praktisch
gezien niet mogelijk geweest, omdat wij geen toegang krijgen tot
toezichtvertrouwelijke informatie over de microprudentiële positie van
banken. Wij kunnen dus ook niet nagaan over welke informatie het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

8

ministerie van Financiën en DNB beschikten in september 2008 en welke
conclusies uit deze informatie zijn getrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

9

1

Samenstelling:
Leden: Omtzigt, P.H. (CDA), Veen, E. van der (PvdA), Neppérus, H. (VVD),
Gerven, H.P.J. van (SP), voorzitter, Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G.
(CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Broeke, J.H. ten (VVD), ondervoorzitter,
Ouwehand, E. (PvdD), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Bashir, F. (SP), Sap, J.C.M.
(GL), Harbers, M.G.J. (VVD), Kortenoeven, W.R.F. (PVV), Plasterk, R.H.A.
(PvdA), Groot, V.A. (PvdA), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van (PVV),
Mulder, A. (VVD), Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66), Koolmees, W.
(D66), Schouten, C.J. (CU) en Vacature (CDA).
Plv. leden: Knops, R.W. (CDA), Vermeij, R.A. (PvdA), Ziengs, E. (VVD),
Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Haverkamp, M.C. (CDA), Gerbrands, K. (PVV),
Beek, W.I.I. van (VVD), Thieme, M.L. (PvdD), Monasch, J.S. (PvdA),
Irrgang, E. (SP), Grashoff, H.J. (GL), Straus, K.C.J. (VVD), Besselaar, I.H.C.
van den (PVV), Hamer, M.I. (PvdA), Kuiken, A.H. (PvdA), Gent, W. van (GL),
Beertema, H.J. (PVV), Boer, B.G. de (VVD), Staaij, C.G. van der (SGP),
Pechtold, A. (D66), Koşer Kaya, F. (D66), Slob, A. (CU) en Hijum, Y.J. van
(CDA).
2
Samenstelling:
Leden: Aptroot, Ch.B. (VVD), voorzitter, Omtzigt, P.H. (CDA), Irrgang, E.
(SP), Knops, R.W. (CDA), Neppérus, H. (VVD), Blanksma-van den Heuvel,
P.J.M.G. (CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Spekman, J.L. (PvdA), Thieme,
M.L. (PvdD), Heijnen, P.M.M. (PvdA), ondervoorzitter, Bashir, F. (SP), Sap,
J.C.M. (GL), Harbers, M.G.J. (VVD), Plasterk, R.H.A. (PvdA), Groot, V.A.
(PvdA), Bemmel, J.J.G. van (PVV), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van
(PVV), Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66), Koolmees, W. (D66),
Huizing, M.E. (VVD) en Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Broeke, J.H. ten (VVD), Koppejan, A.J. (CDA), Gesthuizen,
S.M.J.G. (SP), Hijum, Y.J. van (CDA), Leegte, R.W. (VVD), Haverkamp, M.C.
(CDA), Graus, D.J.G. (PVV), Bouwmeester, L.T. (PvdA), Ouwehand, E.
(PvdD), Veen, E. van der (PvdA), Vacature (SP), Grashoff, H.J. (GL),
Schaart, A.H.M. (VVD), Vermeij, R.A. (PvdA), Smeets, P.E. (PvdA),
Beertema, H.J. (PVV), Gent, W. van (GL), Jong, L.W.E. de (PVV), Staaij,
C.G. van der (SGP), Koşer Kaya, F. (D66), Pechtold, A. (D66), Ziengs, E.
(VVD) en Slob, A. (CU).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 255, nr. 14

10