Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Wijziging van de begrotingsstaat van
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2019 (wijziging samenhangende met de
Voorjaarsnota)

Vergaderjaar 2018–2019

35 210 XVII

MEMORIE VAN TOELICHTING
A. ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 en 2
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2019 wijzigingen aan te
brengen in:
de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking;
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn.
begrotingstoelichting).
Wetsartikel 3
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

1

Nr. 2

kst-35210-XVII-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. Leeswijzer
De voorliggende suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen
ten opzichte van de Ontwerpbegroting 2019 van hoofdstuk XVII van de
begroting van het Rijk.
In hoofdstuk 2 is een overzicht opgenomen met de belangrijkste mutaties
op de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Ten slotte volgt per artikel een toelichting op de opmerkelijke
verschillen.
Hoofdstuk 3 bevat per beleidsartikel een tabel budgettaire gevolgen van
beleid. Na de tabel «budgettaire gevolgen van beleid» wordt een
toelichting op de mutaties gegeven. Hierbij worden per artikel de mutaties
die groter of gelijk zijn aan de ondergrenzen in onderstaande staffel
conform de Rijksbegrotingsvoorschriften toegelicht. De wijzigingen van
de verplichtingen worden alleen toegelicht wanneer ze groter zijn dan
10% ten opzichte van de vorige stand op artikelniveau.

Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting) in
€ miljoen
1
2
5
10

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

2
4
10
20

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Tabel: Ondergrenzen conform Rijksbegrotingsvoorschriften

< 50
=> 50 en < 200
=> 200 < 1.000
=> 1.000

2. Overzicht belangrijkste mutaties 2019
De belangrijkste uitgavenmutaties bij eerste suppletoire begroting worden
in onderstaande tabel weergegeven en daarna toegelicht. De uitgebreide
toelichtingen zijn per beleidsartikel opgenomen in hoofdstuk 3.

Uitgaven
(Mutaties in
EUR x 1.000)

9.123

3.096.124

1.2

12.933
11.500
27.000
– 165.218

3.002.848

11.386

1.3
3.4
5.1
5.4

Artikelnummer

Tabel: Overzicht belangrijkste mutaties uitgaven 2019 (bedragen x EUR 1.000)

Stand vastgestelde begroting
Belangrijkste suppletoire mutaties
1) Versterking van de Nederlandse handels- en investeringspositie
2) Versterking van de arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden
3) Onderwijs
4) Multilaterale samenwerking
5) Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of toerekeningen
6) Overige mutaties
Stand eerste suppletoire begroting

•

•

2

Een verhoging van het budget voor «versterking van de Nederlandse
handels- en investeringspositie» (artikel 1.2) vooral vanwege de
organisatie van de Global Entrepreneurship Summit (GES) in 2019.
Een verhoging van het budget voor versterking van de private sector
en de arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden (artikel 1.3) vooral vanwege
extra uitgaven voor de landenprogramma’s op het gebied van
ondernemingsklimaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

•

•

•

3

Een verhoging van het budget voor onderwijs (artikel 3.4) omdat extra
middelen zijn toegevoegd zoals aangekondigd in de beleidsnota
«Investeren in Perspectief» en vanwege extra budget voor het
NUFFIC-programma Orange Knowledge Programme (OKP).
Een verhoging van het budget voor multilaterale samenwerking
(artikel 5.1) vanwege een verhoging van de jaarlijkse bijdragen aan
UNICEF, UNDP en voor speciale multilaterale activiteiten zoals steun
aan de hervormingen binnen de Verenigde Naties.
Op artikel 5.4 (verdeelartikel) vindt een verlaging van het budget plaats
in de komende jaren. Dit is met name het gevolg van een neerwaartse
BNI-bijstelling. De ontwikkeling van het ODA-budget is gekoppeld aan
de ontwikkeling van het BNI en wordt hiervoor regelmatig bijgesteld.
Daarnaast neemt de asieltoerekening aan ODA per saldo toe als gevolg
van een hogere instroomraming van asielzoekers. Hiervoor worden
ODA-middelen van de BHOS-begroting overgeheveld naar het
Ministerie van Justitie en Veiligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

3. De beleidsartikelen
Beleidsartikel 1
Tabel: Budgettaire gevolgen van beleid (Eerste suppletoire begroting) (Bedragen x EUR 1.000)
Beleidsartikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en
investeringen

Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen
waarvan garantieverplichtingen

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

402.767

8.000

410.767

164.410

575.177

129.000

129.000

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

113.508

– 68.841

– 65.492

– 62.892

14.786

14.686

11.536

11.536

-475

-475

2.475

2.475

2.950

2.950

129.000

Uitgaven:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch
verplicht
1.1

1.2

Duurzaam handels- en
investeringssysteem, incl.
MVO

524.289

8.000

532.289

24.437

77%

30.553

556.726
91%

2.000

32.553

2.381

34.934

3.623

923

4.546

20.075

1.875

21.950

Subsidies
Beleidsondersteuning,
evaluaties en onderzoek
Maatschappelijk
verantwoord ondernemen

18.075

Opdrachten
Beleidsondersteuning
internationaal
economisch beleid
(non-ODA)

2.185

2.185

58

2.243

Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor
Ondernemend
Nederland

1.000

1.000

0

1.000

Bijdrage (inter)nationale
organisaties
Contributies internationaal ondernemen
(non-ODA)

5.670

5.670

– 475

5.195

– 475

– 475

– 475

– 475

Versterkte Nederlandse
Handels- en Investeringspositie

107.919

107.919

9.123

117.042

6.700

6.600

500

500

3.623

2.000

0

4

Beleidsartikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en
investeringen

Bedragen in EUR 1.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Subsidies
Starters International
Business (SIB)/
Programma Strategische Beurzen (nonODA)
Partners for International Business (PIB)
(non-ODA)
Demontratieprojecten,
haalbaarheidsstudies
en investeringsstudies
(DHI) (non-ODA)
Dutch Trade and
Investment Fund
(non-ODA)
Versterking concurrentiepositie Nederland
Versterking economische functie
Aanvullende opdrachten
Overig (non-ODA)
Invest NL
Opdrachten
Wereldtentoonstelling
Dubaï
Chinastrategie
GES
Bijdragen aan agentschappen
Rijksdienst voor
Ondernemend
Nederland (non-ODA)
Versterking economische functie (NBSO’s
via RVO) (non-ODA)
1.3

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

5.200

5.200

0

5.200

5.105

5.105

0

5.105

5.433

5.433

0

5.433

18.229

18.229

– 1.435

16.794

– 1.700

– 1.600

9.200

9.200

– 2.700

6.500

– 2.700

– 2.700

527

527

43

570

43

43

3.400
9.225
9.000

3.400
9.225
9.000

0
– 6.539
0

3.400
2.686
9.000

4.400

4.400

4.300

4.300

0
700
14.500

4.300
700
14.500

1.509
600

32.900

32.900

4.554

37.454

5.400

5.400

0

5.400

391.817

12.933

404.750

37.117
3.100

533
0

37.650
3.100

Versterkte private sector en
arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden

385.817

Subsidies
Marktontwikkeling in
het kader van private
sector development
Wet en regelgeving

37.117
3.100

6.000

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

– 200

– 200

– 2.700

– 2.700

1.409
500

500

500

4.548

4.548

2.900

2.900

8.561

8.561

8.561

8.561

5

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

6.000

4.000

10.000

55.600

0

55.600

80.900
22.000

80.900
22.000

0
– 10.500

80.900
11.500

8.500

8.500

0

8.500

1.500

1.500

– 1.500

0

5.700

5.700

0

5.700

20.000

20.000

0

20.000

Leningen
programma’s Dutch
Good Growth Fund

35.000

35.000

– 10.000

Garanties
programma’s Dutch
Good Growth Fund

13.000

13.000

Opdrachten
Werkgelegenheid
Innovatie

3.000
5.000

Bijdragen aan agentschappen
Rijksdienst voor
Ondernemend
Nederland

Beleidsartikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en
investeringen

Bedragen in EUR 1.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Financiele sectorontwikkeling
Versterking privaat
ondernemerschap
Infrastructuurontwikkeling
Werkgelegenheid
Samenwerking
bedrijfsleven en PPP’s
Versterking privaat
ondernemerschap
(non-ODA)
Technische assistentie
DGGF
programma’s Dutch
Good Growth Fund

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
International Labour
Organization
Partnershipprogramma
ILO
Landenprogramma’s
ondernemingsklimaat
Infrastructuurontwikkeling
Bedrijfsmatige
technische bijstand
Werkgelegenheid

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

25.000

– 10.000

– 10.000

– 10.000

– 10.000

– 8.000

5.000

– 8.000

– 8.000

– 8.000

– 8.000

3.000
5.000

7.000
0

10.000
5.000

36.000

36.000

0

36.000

5.700

5.700

0

5.700

5.500

5.500

0

5.500

7.400

7.400

17.800

25.200

16.561

16.561

16.561

16.561

20.000

20.000

0

20.000

1.500
5.000

1.500
5.000

0
0

1.500
5.000

6.000
49.600

6.000

6

Beleidsartikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en
investeringen

Bedragen in EUR 1.000
Marktontwikkeling in
het kader van private
sector development
Wet en regelgeving
Financiele sectorontwikkeling
Ontvangsten
1.10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

1.30

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

6.400
1.900

6.400
1.900

3.600
4.000

6.000

6.000

6.491

0

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

10.000
5.900

4.000

4.000

4.000

4.000

6.000

12.000

6.000

6.000

6.000

6.000

6.491

0

6.491

0

0

0

0

Ontvangsten duurzame
economische ontwikkeling,
handel en investeringen

3.491

3.491

0

3.491

Ontvangsten DGGF

3.000

3.000

0

3.000

7

Verplichtingen
Het verplichtingenbudget stijgt in 2019 en 2020. Voor een belangrijk deel
hangt dit samen met de extra middelen voor (jeugd)werkgelegenheid en
ondernemingsklimaat decentraal. Ook stijgt het verplichtingenbudget
voor «financiële sector ontwikkeling», «versterking private sector»,
«publiek-private partnerschappen», onder andere voor het Sustainable
Development Goals Partnership waarvoor in 2018 het subsidieplafond is
gepubliceerd. Het verplichtingenbudget voor «infrastructuur» is teruggebracht in verband met meerjarig aangegane verplichtingen in 2018.
Uitgaven
Artikel 1.1
Het uitgavenbudget voor «Duurzaam handels- en investeringssysteem»
stijgt in 2019. De stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoger
dan voorziene uitgave voor «Internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen» (IMVO). Dit is budget van 2018 dat in verband met
vertraagde implementatie is doorgeschoven naar 2019.
Motie Diks/Van den Hul
Over de motie Diks/Van den Hul (35 000-VXII, nr. 34) zal de Kamer separaat
worden geïnformeerd vóór het geplande AO IMVO op 20 juni 2019.
Artikel 1.2

8

Het budget voor «Versterkte Nederlandse handels- en investeringspositie», laat een meerjarige stijging zien. Dit is een saldo van mutaties.
Voor 2019 wordt deze stijging vooral veroorzaakt door de kosten die
gemoeid zijn met de organisatie van de Global Entrepreneurship Summit
(GES). Nederland organiseert de eerste Europese editie van deze
internationale top van hoog niveau, waarbij prominente vertegenwoordigers van het internationale bedrijfsleven en grote investeerders
aanwezig zullen zijn. De afspraak hierover is gemaakt bij gelegenheid van
het bilaterale bezoek aan president Trump in de zomer van 2018.
De meerjarige stijging op dit artikel wordt vooral veroorzaakt door
verhoging van kosten voor inschakeling van het Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). Dit houdt verband met gestegen
uitvoeringskosten, deels veroorzaakt door kostenverhoging en deels door
nieuwe activiteiten zoals bijvoorbeeld het Brexit-loket.
Artikel 1.3
Het budget voor «Versterkte private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden» wordt meerjarig verhoogd. Deze verhoging bestaat uit een
saldo van mutaties.
Een belangrijk deel van de verhoging voor «landenprogramma’s
ondernemingsklimaat» is bestemd voor nieuwe activiteiten in de focusregio’s. Een belangrijk deel van de verhoging voor
«landenprogramma’s ondernemingsklimaat» is bestemd voor nieuwe
PSD-activiteiten in de focusregio’s. Ook wordt budget voor marktonwikkeling private sector, wet en regelgeving, financiële sector verhoogd.
Aan de andere kant worden de jaarlijkse uitgavenverwachtingen voor het
Dutch Good Growth Fund (DGGF) meerjarig verlaagd op grond van
actuele ramingen. Het DGGF bereikt daarmee later de volle investeringsomvang (EUR 700 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Beleidsartikel 2
Tabel: Budgettaire gevolgen van beleid, (Eerste suppletoire begroting) (Bedragen x EUR 1.000)
Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

454.310

7.000

461.310

481.666

Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch
verplicht

723.477

7.000

730.477

0

2.1

339.295

Beleidsartikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en
klimaat

Verplichtingen

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

942.976

66.656

145.560

145.502

322.230

730.477

0

0

0

0

Uitgaven:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Voedselzekerheid
Subsidies
Bevorderen inclusieve
en duurzame groei in
de agrarische sector
Kennis en capaciteitsopbrouw ten behoeve
van voedselzekerheid
Landenprogramma’s
voedselzekerheid
Bijdrage aan agentschappen
Realiseren ecologisch
houdbare voedselsystemen
Kennis en capaciteitsopbouw t.b.v.
voedselzekerheid
Landenprogramma’s
voedselzekerheid
Bijdragen (inter) nationale
organisaties
Kennis en capaciteitsopbouw t.b.v.
voedselzekerheid
realiseren ecologische
houdbare voedselsystemen
Bevorderen inclusieve
en duurzame groei in
de agrarische sector
Landenprogramma’s
voedselzekerheid
Uitbannen huidige
honger en voeding

93%

95%
0

339.295

0

339.295

0

0

0

0

27.600

27.600

– 1.042

26.558

– 3.888

– 93

– 926

– 926

32.000

32.000

– 593

31.407

– 1.185

– 1.185

0

593

41.000

41.000

650

41.650

2.211

– 1.595

– 3.116

– 5.410

10.000

10.000

476

10.476

1.280

3.185

4.376

6.563

4.000

4.000

– 74

3.926

– 148

– 148

0

74

5.000

5.000

79

5.079

269

– 195

– 380

– 660

18.000

18.000

– 333

17.667

– 667

– 667

0

333

23.595

23.595

1.125

24.720

3.020

7.515

10.324

15.487

32.000

32.000

– 1.208

30.792

– 4.507

– 107

– 1.074

– 1.074

121.100

121.100

1.920

123.020

6.530

– 4.710

– 9.204

– 15.980

25.000

25.000

– 1.000

24.000

– 2.915

– 2.000

0

1.000

9

Beleidsartikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en
klimaat

2.2

Water
Subsidies
Integraal waterbeheer
Drinkwater en sanitatie
(Landenprogramma’s)
integraal waterbeheer
(Landenprogramma’s)
drinkwater en sanitatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Opdrachten
Integraal waterbeheer
(Landenprogramma’s)
integraal waterbeheer
(Landenprogramma’s)
drinkwater en sanitatie
Bijdragen (inter) nationale
organisaties
Integraal waterbeheer
Drinkwater en sanitatie
Landenprogramma’s
integraal waterbeheer
Landenprogramma’s
drinkwater en sanitatie
2.3

Klimaat
Subsidies
Hernieuwbare energie
Duurzaam gebruik
natuurlijke hulpbronnen en klimaat
algemeen
Nationaal Klimaatfonds
Bijdragen (inter) nationale
organisaties
Hernieuwbare energie
Duurzaam gebruik
natuurlijke hulpbronnen en klimaat
algemeen
Klimaat: algemene
vrijwillige en verplichte
bijdragen
GEF
UNEP

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

193.714

0

193.714

0

193.714

0

0

0

0

27.944
25.357

27.944
25.357

1.131
– 1.262

29.075
24.095

– 6.001
– 994

– 4.226
612

– 3.111
1.071

– 313
1.071

8.000

8.000

40

8.040

970

902

1.272

869

12.000

12.000

36

12.036

1.524

– 194

– 1.903

– 2.461

6.000

6.000

243

6.243

– 1.288

– 907

– 668

– 67

18.000

18.000

91

18.091

2.181

2.031

2.860

1.955

3.000

3.000

9

3.009

381

– 48

– 476

– 615

14.000
22.000

14.000
22.000

566
– 1.095

14.566
20.905

– 3.006
– 863

– 2.117
531

– 1.558
929

– 157
929

33.668

33.668

169

33.837

4.081

3.799

5.350

3.658

23.745

23.745

72

23.817

3.015

– 383

– 3.766

– 4.869

190.468

7.000

197.468

0

197.468

0

0

0

0

15.000

3.500

18.500

0

18.500

0

0

0

0

57.729
40.000

– 2.235
0

55.494
40.000

– 2.939
0

– 2.608
0

– 2.608
0

– 2.608
0

24.500

0

24.500

0

0

0

0

12.000

12.000

– 465

11.535

– 611

– 542

– 542

– 542

14.840
20.750
7.142

14.840
20.750
7.142

0
150
0

14.840
20.900
7.142

0
150
0

0
150
0

0
150
0

0
150
0

57.729
40.000

21.000

3.500

10

Beleidsartikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en
klimaat

Landenprogramma’s
klimaatbeleid
Centrale klimaat
programma’s
(non-ODA)
Contributie IZA/IZT

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

500

500

2.000

2.500

3.000

3.000

3.000

3.000

1.150
357

1.150
357

550
0

1.700
357

400
0

0
0

0
0

0
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2
11

Verplichtingen

12

Het verplichtingenbudget stijgt meerjarig onder andere vanwege extra
verplichtingenbudget voor ambassades voor activiteiten op het gebied
van «Voedselzekerheid» (Ethiopië, Mali, Benin, Zuid Soedan) en «Water»
(Palestijnse gebieden, Zuid Soedan).
Ook is het centrale verplichtingenbudget van «Water» verhoogd voor het
aangaan van nieuwe committeringen voor het Fonds Duurzaam Water,
Water Global Practice, het FAO-programma Jemen en het CIWA (Waterprogramma in Afrika met de Wereldbank).
Tot slot is ook het budget voor klimaat verhoogd voor het Dutch Fund for
Climate and Development en programma’s als Climate Investor Two,
Palmolieprogramma IDH, MoMo-initiatief, de volgende fase van het
Sustain-programma en enkele kleinere initiatieven. Ook is er in het kader
van hernieuwbare energie extra verplichtingenbudget ter beschikking
gesteld voor onder andere Energising Development Partnership (EnDev)
programma phase III, Afrika Biogas (HIVOS) en het programma Clean
Cookstoves.
Uitgaven
Geen toelichting – conform ondergrenzen Rijksbegrotingsvoorschriften.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Beleidsartikel 3
Tabel: Budgettaire gevolgen van beleid, (Eerste suppletoire begroting) (Bedragen x EUR 1.000)
Beleidsartikel 3 Sociale vooruitgang

Verplichtingen

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

347.113

24.000

371.113

371.974

743.087

1.069.848

370.595

485.691

152.895

767.093

24.000

791.093

7.705

798.798

– 10.050

– 9.725

– 4.750

– 4.750

– 5.000

– 5.000

0

0

– 15.000

– 15.000

– 10.000

– 9.400

– 3.000

– 3.000

2.000

2.000

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch
verplicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

3.1

Seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten en
hiv/aids
Subsidies
Landenprogramma’s
SRGR & hiv/aids
Centrale programma’s
SRGR & hiv/aids
Opdrachten
Landenprogramma’s
SRGR & hiv/aids
Centrale programma’s
SRGR & hiv/aids
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Unicef
UNAIDS
Global Fund to Fight
Aids, Malaria and
Tuberculosis
UNFPA
WHO-PAHO
Partnershipprogramma
WHO
Landenprogramma’s
SRGR & hiv/aids
Vrouwenrechten en
keuzevrijheid.
Centrale programma’s
SRGR & hiv/aids

3.2

Vrouwenrechten en
gendergelijkheid

13

Subsidies

89%

430.084

92%

24.000

454.084

– 5.000

449.084

13.000

0

13.000

144.381

– 9.900

134.481

7.000

7.000

0

7.000

500

500

0

500

15.000
20.000

– 3.000
0

12.000
20.000

13.000
141.381

10.000
20.000

3.000

5.000

55.300
60.000
6.713

10.000

55.300
70.000
6.713

0
– 2.000
0

55.300
68.000
6.713

10.216

5.000

15.216

1.797

17.013

1.797

1.797

1.797

1.797

76.974

1.000

77.974

18.126

96.100

19.126

20.126

15.626

14.626

10.000

10.000

0

10.000

6.000

6.000

19.000

19.000

– 10.023

8.977

– 13.923

– 14.923

– 9.423

– 9.023

52.439

0

52.439

0

0

0

0

52.439

0

Beleidsartikel 3 Sociale vooruitgang

Vrouwenrechten en
gendergelijkheid
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
UNWOMEN
Landenprogramma’s
vrouwenrechten en
gendergelijkheid
Vrouwenrechten en
gendergelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

3.3

0

3.4

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

37.639

37.639

– 9.099

28.540

6.000

6.000

0

6.000

4.300

4.300

9.099

13.399

4.500

4.500

0

4.500

220.270

1.205

221.475

0

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

– 4.673

– 4.315

– 4.000

– 4.000

4.673

4.315

4.000

4.000

– 300

25

0

0

– 300

25

Maatschappelijk middenveld

220.270

Subsidies
Strategische partnerschappen
Twinningsfaciliteit
Suriname

203.270

203.270

0

203.270

2.000

2.000

1.205

3.205

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Strategische partnerschappen

15.000

15.000

0

15.000

Onderwijs

64.300

64.300

11.500

75.800

– 4.750

– 4.750

– 4.750

– 4.750

Subsidies
Internationale hoger
onderwijsprogramma’s

37.300

37.300

5.000

42.300

5.000

5.000

5.000

5.000

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Onderwijs met
perspectief

27.000

27.000

6.500

33.500

– 9.750

– 9.750

– 9.750

– 9.750

0

14

Verplichtingen
Het verplichtingenbudget wordt meerjarig verhoogd om uitdrukking te
kunnen geven aan de intensiveringen op het gebied van «Seksuele,
reproductieve- en gezondheidsrechten» (SRGR) en «Vrouwenrechten» uit
de beleidsnota «Investeren in Perspectief». In 2019 zullen op het gebied
van SRGR nieuwe activiteiten worden aangegaan onder andere in
Ethiopië, Niger, Burkina Faso, Egypte en Oeganda.
Daarnaast worden vanaf 2019 nieuwe verplichtingen aangegaan onder
andere met UNFPA, UNAIDS en WHO. Deze verplichtingen worden voor
drie jaar aangegaan in plaats van voor twee jaar zoals eerder gepland. Op
deze manier is de looptijd van de verplichtingen gelijk aan de strategische
plannen van de desbetreffende organisaties.
Op het gebied van vrouwenrechten wordt voor 2019 extra budget
toegekend voor een bijdrage aan UNWOMEN.
Verder wordt het verplichtingenbudget voor onderwijs in 2019 verhoogd
voor voortzetting van het INCLUDE-programma.
De stijging in 2020 wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door verplichtingen
voor de nieuwe fase van «Samenspraak en Tegenspraak», die in 2021 van
start gaat.
In 2021 stijgt het verplichtingenbudget voornamelijk vanwege Funding
Leadership Opportunities for Women (FLOW), het nieuwe programma
SRGR en hiv/aids in Mozambique en een verhoging van het verplichtingenbudget voor artikel 3.1.
De stijging in 2022 komt voort uit verhoogde verplichtingenbudgetten
voor het Global Fund to Fight Aids, Malaria and Tuberculosis (GFATM),
Leading from the South (LfS), UNFPA UNAIDS en het nieuwe programma
met NUFFIC.
Voor 2023 is de verhoging van de verplichtingen nodig voor
SRGR-programma’s in onder andere Mali en Ethiopië. Ook worden voor
de Global Financing Facility in Support of Every Woman, Every Child
(GFF) verplichtingen uit eerdere jaren doorgeschoven naar 2023.
Uitgaven
Artikel 3.1
Eerst werd een gedeelte van de middelen voor de Algemene vrijwillige
bijdrage aan UNICEF uit artikel 3.1 gefinancierd. Om onnodige beheerslast
tegen te gaan is besloten om de totale bijdrage voor de AVB aan UNICEF
uit artikel 5.1 «Multilaterale samenwerking» te financieren. Daarom wordt
EUR 5 miljoen in 2019 tot 2021 vanuit artikel 3.1 overgeheveld naar artikel
5.1. Deze overheveling tussen artikel 3.1 en 5.1 betekent per saldo geen
verlaging van het budget voor SRGR programma’s. Daarnaast worden
middelen binnen dit artikel over de instrumenten herverdeeld.
Artikel 3.4

15

Het budget wordt per saldo verhoogd in 2019 (EUR 11,5 miljoen) en
verlaagd in 2020 tot en met 2024 (EUR 4,75 miljoen). In 2019 wordt EUR 10
miljoen extra vrijgemaakt voor onderwijs wat een prioriteit is uit de
beleidsnota «Investeren in Perspectief». Hiervan wordt in 2019 weer EUR
3,5 miljoen overgeheveld naar artikel 1.3 «Versterkte private sector en
arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden», voor het programma «Onderwijs
en Werk voor Jongeren».
Het budget voor het Orange Knowledge Programme (OKP), uitgevoerd
door NUFFIC, wordt structureel verhoogd met EUR 5 miljoen. Een eerdere
abusievelijke verlaging is hiermee gecorrigeerd.
De verlagingen voor de jaren na 2019 betreffen een saldo veroorzaakt
door enerzijds de eerdergenoemde verhoging vanwege de correctie voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

16

het OKP (EUR 5 miljoen per jaar) en anderzijds een verlaging vanwege
jaarlijkse overhevelingen van EUR 9,75 miljoen van dit artikel (Onderwijs)
naar artikel 1.3 voor «Onderwijs en werk voor jongeren».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Beleidsartikel 4
Tabel: Budgettaire gevolgen van beleid, Beleidsartikel 2 (Eerste suppletoire begroting) (Bedragen x EUR 1.000)
Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

621.118

10.000

631.118

479.924

Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch
verplicht

777.260

10.000

787.260

3.000

4.1

Humanitaire hulp

370.017

Subsidies
Noodhulpprogramma’s

Beleidsartikel 4 Vrede, veiligheid en
duurzame ontwikkeling

Verplichtingen

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

1.111.042

– 322.376

46.124

301.124

– 158.676

790.260

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Uitgaven:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
UNHCR
Wereldvoedselprogramma
UNRWA
Noodhulpprogramma’s
Noodhulpprogramma’s
non-ODA
onderwijs
4.2

Opvang en bescherming in
de regio en migratiesamenwerking
Subsidies
Opvang in de regio
Migratie en ontwikkeling
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Opvang in de regio
Migratie en ontwikkeling

4.3

34%

62%
10.000

380.017

0

380.017

25.000

25.000

0

25.000

33.000

33.000

0

33.000

36.000
13.000
259.000

36.000
13.000
269.000

0
0
0

36.000
13.000
269.000

1.017
3.000

0
0

1.017
3.000

172.000

0

172.000

42.000

42.000

0

42.000

12.750

12.750

0

12.750

96.000

96.000

0

96.000

21.250

21.250

0

21.250

235.243

0

235.243

0

0

0

0

15.000

874

15.874

874

874

874

874

10.000

1.017
3.000

172.000

Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

235.243

Subsidies
Legitieme en capabele
overheid

15.000

0

0

17

Beleidsartikel 4 Vrede, veiligheid en
duurzame ontwikkeling

Inclusieve politieke
processen: vredesdialoog en conflictpreventie
Vredesdividend:
werkgelegenheid en
basisvoorzieningen
Functionerende
rechtsorde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Legitieme en capabele
overheid
landenprogramma’s
legitieme en capabele
overheid
Landenprogramma’s
functionerende
rechtsorde
Landenprogramma’s
inclusieve en politieke
processen; vredesdialoog en confilictpreventie
Inclusieve politieke
processen: vredesdialoog en conflictpreventie
Vredesdividend:
werkgelegenheid en
basisvoorzieningen
functionerende
rechtsorde
4.4

Noodhulpfonds
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Noodhulpfonds

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

11.000

11.000

1.106

12.106

1.106

1.106

1.106

1.106

30.000

30.000

– 2.679

27.321

– 2.679

– 2.679

– 2.679

– 2.679

18.000

18.000

– 14.049

3.951

– 12.609

– 14.355

– 12.717

– 12.789

10.755

10.755

626

11.381

626

626

626

626

1.500

1.500

– 1.500

0

– 1.500

– 1.500

– 1.500

– 1.500

74.626

74.626

39.024

113.650

35.024

39.874

35.324

35.524

2.500

2.500

2.500

5.000

2.500

2.500

2.500

2.500

13.862

13.862

1.394

15.256

1.394

1.394

1.394

1.394

26.000

26.000

– 2.321

23.679

– 2.321

– 2.321

– 2.321

– 2.321

32.000

32.000

– 24.975

7.025

– 22.415

– 25.519

– 22.607

– 22.735

0

3.000

3.000

0

0

0

0

0

3.000

3.000

0

0

0

18

Verplichtingen

19

Het verplichtingenbudget is meerjarig bijgesteld voor verplichtingen op
het gebied van humanitaire hulp. Dit is het gevolg van het wijzigen van
het verplichtingenritme bij de overgang van een tweejarig naar een
driejarig looptijd van de verplichting met aan aantal partners (ICRC, CERF,
NRK, OCHA, UNHCR, UNWRA, WFP).
Uitgaven
Het budget voor het Noodhulpfonds wordt in 2019 met EUR 3 miljoen
verhoogd in verband met de afwikkeling van in het verleden aangegane
verplichtingen op het aflopende Noodhulpfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Beleidsartikel 5
Tabel: Budgettaire gevolgen van beleid, (Eerste suppletoire begroting) (Bedragen x EUR 1.000)
Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

95.957

– 49.000

46.957

289.700

Programma-uitgaven totaal
waarvan juridisch
verplicht

304.005

– 49.000

255.005

– 128.418

5.1

131.057

Beleidsartikel 5 Multilaterale
samenwerking en overige inzet

Verplichtingen
waarvan garantieverplichtingen

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

336.657

– 8.100

13.000

86.000

10.000

126.587

– 185.244

– 215.907

– 273.930

– 287.907

Uitgaven:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Multilaterale samenwerking
Bijdragen (inter)nationale
organisaties
UNDP
UNICEF
UNIDO
Middelenaanvullingen
multilaterale banken en
fondsen
Kapitaalaanvullingen
bij regionale ontwikkelingsbanken
Speciale multilaterale
activiteiten
Assistent-deskundigen
programma

5.2

73%

94%
2.000

133.057

27.000

160.057

25.000

25.000

13.000

13.000

28.000
18.000
1.950

28.000
18.000
1.950

2.000
15.000
0

30.000
33.000
1.950

2.000
13.000

2.000
13.000

2.000
8.000

2.000
8.000

58.230

58.230

0

58.230

6.476

6.476

0

6.476

9.401

9.401

10.000

19.401

10.000

10.000

3.000

3.000

12.648

8.089

6.189

6.189

5.650
4.409

5.000

5.000

5.000

9.000

2.000

11.000

0

11.000

Overig armoedebeleid

71.700

0

71.700

9.800

81.500

Subsidies
Kleine activiteiten
posten en cultuur en
ontwikkeling
Voorlichting op het
terrein van ontwikkelingssamenwerking

6.500

6.500

0

6.500

250

250

0

250

6.029
52.521
4.400

6.029
52.521
4.400

5.500
783
0

11.529
53.304
4.400

Bijdragen (inter)nationale
organisaties
Kleine activiteiten
posten en cultuur en
ontwikkeling
Schuldverlichting
Unesco

20

Beleidsartikel 5 Multilaterale
samenwerking en overige inzet

Overige
Kleine activiteiten
posten en cultuur en
ontwikkeling
Overig
5.4

Stand
ontwerp
begroting
2019

Mutaties via
amendement
2019

Vastgestelde
begroting
2019

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

2.000

– 70
3.587

2.000

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2020

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2021

Mutaties 1e
suppletoire
begroting
2022

Mutaties 1e
suppletoire
begroting 2023

1.930
3.587

– 70
2.659

– 70
3.159

– 70
1.259

– 70
1.259

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

Nog te verdelen i.v.m.
wijzigingen BNI en/of
toerekeningen

101.248

– 51.000

50.248

– 165.218

– 114.970

– 222.892

– 248.996

– 293.119

– 307.096

Ontvangsten

73.201

0

73.201

0

73.201

0

0

0

0

Ontvangsten en restituties
met betrekking tot leningen

42.025

42.025

0

42.025

5.21

Ontvangsten OS

31.176

31.176

0

31.176

5.22

Koersverschillen OS

pm

pm

5.23

Diverse ontvangsten
non-ODA

0

0

5.20

pm

0

0

21

Verplichtingen
De toename van het verplichtingenbudget in 2019 is onder andere
veroorzaakt door hogere bijdragen aan UNICEF en UNDP. Daarnaast wordt
het verplichtingenbudget meerjarig bijgesteld omdat verplichtingen met
VN-organisaties voortaan meerjarig in plaats van voor twee jaar worden
aangegaan. Tenslotte wordt het verplichtingenbudget voor het assistentdeskundigen programma in 2019 verhoogd voor het aangaan van een
vijfjarige verplichting.
Uitgaven
Artikel 5.1
Het budget van artikel 5.1 wordt in 2019 verhoogd met EUR 27 miljoen. Dit
betreft een verhoging van de jaarlijkse bijdrages aan UNICEF (EUR 15
miljoen), UNDP (EUR 2 miljoen) en EUR 10 miljoen voor speciale
multilaterale activiteiten, onder andere voor ondersteuning van hervormingen binnen de Verenigde Naties.
Artikel 5.2
Het budget van artikel 5.2 wordt in 2019 verhoogd met EUR 9,8 miljoen.
Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door meer uitgaven voor algemene
(ondersteunende) ODA-activiteiten. Daarnaast wordt het budget voor
schuldverlichting verhoogd in 2019 en in 2020. Ook wordt het budget voor
«Kleine activiteiten posten» en «Cultuur en ontwikkeling» verhoogd voor
culturele activiteiten in Egypte en Marokko in 2019 en 2020.
Artikel 5.4

22

Om de inzichtelijkheid van de BHOS-begroting verder te verbeteren is er
met ingang van begrotingsjaar 2017 artikelonderdeel 5.4 gecreëerd. Zie
ook Kamerbrief 34 300 XVII, nr. 62 over de inzichtelijkheid van de
BHOS-begroting. De ontwikkeling van het ODA-budget is gekoppeld aan
de ontwikkeling van het BNI en wordt hiervoor bijgesteld. In het kader van
behoedzaamheid en stabiliteit in de begroting worden groei en krimp niet
direct door vertaald in de OS-programmalijnen. Deze zogeheten BNIruimte kan immers weer toenemen of afnemen als in de loop van het jaar
de BNI-raming wordt bijgesteld. Daarnaast kan er sprake zijn van nog te
verdelen toerekeningen aan het ODA-budget.
Per saldo neemt het budget van dit subartikel in 2019 af met EUR 165
miljoen. Het betreft drie mutaties. Allereerst betreft het een afname van
het ODA-budget als gevolg van een daling van het BNI. De neerwaartse
BNI-bijstelling is EUR 87 miljoen in 2019 en loopt op tot EUR 254 miljoen
vanaf 2024.
Daarnaast is de toerekening voor eerstejaars asielopvang bijgesteld. De
mutaties in de asieltoerekening worden gekenmerkt door een tweetal
ontwikkelingen. Enerzijds is er ten opzichte van de ramingen uit de
ontwerpbegroting sprake van een hogere instroomraming, waardoor de
toerekening meerjarig hoger uitvalt. Anderzijds is er sprake van een
aanpassing in de systematiek van de toerekening van de kosten van
eerstejaarsopvang van asielzoekers aan ODA. Deze aanpassing vloeit
voort uit een verduidelijking van de richtlijnen van de OESO-DAC voor de
toerekening in 2017. De OESO-DAC heeft de richtlijnen verduidelijkt om
internationaal tot meer vergelijkbaarheid te komen van de uitgaven voor
eerstejaarsopvang asielzoekers uit DAC-landen. Door toepassing van de
verduidelijkte richtlijnen wordt de ODA-toerekening van asielkosten
verhoudingsgewijs lager.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2

23

De wijzigingen van de asieltoerekening leiden in 2019 per saldo tot een
lagere asieltoerekening aan ODA van EUR 23 miljoen, en een hogere
asieltoerekening aan ODA van EUR 57 miljoen in 2020, aflopend naar EUR
15 miljoen in 2022. De benodigde middelen worden overgeboekt naar de
begrotingen van de Ministeries Justitie en Veiligheid en OCW en leiden tot
een verlaging van dit begrotingsartikel. Vanaf 2023 wordt de asieltoerekening neerwaarts bijgesteld, de vrijvallende middelen worden in die
jaren teruggeboekt naar de begroting van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking.
Tenslotte is per saldo EUR 21 miljoen overgeheveld naar de beleidsartikelen op de BHOS-begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 210 XVII, nr. 2