Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

Colofon
Titel

Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

Uitgebracht aan

de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Datum

9 april 2020

Kenmerk

2020-0000073174

Bijlage(n)

1

Inlichtingen
Auditdienst Rijk
070-342 7700

Inhoud

Inleiding

4

1

Controle van de financiële verantwoording
6
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant bij de financiële
verantwoording over de periode 1 januari 2019 tot en met 31 december 2019 6

2

Rapport van bevindingen inzake het financieel beheer, de
kwaliteitssystemen en de kwaliteit en volledigheid van de in
voortgangsrapportage 12 opgenomen informatie
8
Inleiding
8
Verrichte werkzaamheden
8
Stand van zaken programma ERTMS
8
Bevindingen inzake het financieel beheer
9
Bevindingen inzake de kwaliteitssystemen
9
Inleiding
9
Opzet van het kwaliteitssysteem PKS-R
10
Implementatie systems engineering
11
Functioneren sturingstafels
13
Afhandeling van opvolging adviezen toets Bureau ICT Toetsing (BIT-toets)
13
Kwaliteitssysteem van de opdrachtgeversunit bij het ministerie van IenW
13
De kwaliteit en de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie
14
De kwaliteit van de in de voortgangsrapportage opgenomen informatie
14
De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen informatie
16
Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
informatie
16
Overige opmerkingen
16
Mogelijke scope-toevoegingen
16
Landelijke uitrol ERTMS
16

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.5.1
2.5.2
2.5.3
2.5.4
2.5.5
2.5.6
2.6
2.6.1
2.6.2
2.6.3
2.7
2.7.1
2.7.2

Bijlage: Financiële verantwoording

18

Inleiding

De Tweede Kamer der Staten-Generaal heeft op 11 juni 2013 het European Rail
Traffic Management System (ERTMS) aangewezen als groot project. In het kader
van de Regeling Grote Projecten dient bij voortgangsrapportages periodiek een
accountantsrapport te worden gevoegd met een oordeel over:

de kwaliteit en de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie;

de beheersing en het beheer van het project, waaronder begrepen de
toereikendheid van de projectorganisatie, de kwaliteit van de bestuurlijke
informatievoorziening, de werking van de administratieve organisatie en de
werking van het systeem van interne controle.
De Vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft in haar
procedurevergadering van 6 november 2019 een geactualiseerde
uitgangspuntennotitie vastgesteld. De minister van IenW is verzocht om een reactie
op deze uitgangspuntennotitie te geven. De reactie van de minister is op 21
november 2019 naar de Kamer gestuurd. In het Algemeen Overleg van 4 maart
2020 is de geactualiseerde uitgangspuntennotitie besproken.
Op basis van hoofdstuk 6 van de geactualiseerde uitgangspuntennotitie worden de
volgende onderwerpen in het onderzoek van de Auditdienst Rijk (ADR) betrokken:
1. Controle van de financiële verantwoording van het programma ERTMS over
2019, uitmondend in een controleverklaring bij deze financiële verantwoording.
De financiële verantwoording bestaat uit de aangegane verplichtingen, de
verrichte uitgaven, de ontvangsten, de stand van de verplichtingen ultimo 2019,
de stand van de voorschotten ultimo 2019 en de in 2019 afgerekende
voorschotten.
2. Onderzoek van het financieel beheer van het programma ERTMS.
3. Onderzoek naar de inrichting en werking van de kwaliteitssystemen binnen het
programma ERTMS. Hierbij dient specifieke aandacht te worden gegeven aan het
scopebeheer, de planning, het risicomanagement, de kwaliteitsbewaking en de
totstandkoming van interne en externe voortgangsrapportages.
4. Onderzoek van de kwaliteit en de volledigheid van de financiële en niet-financiële
informatie in de voortgangsrapportage aan de hand van de eisen gesteld in de
Regeling Grote Projecten en de uitgangspuntennotitie.
De controle onder punt 1 leidt tot een controleverklaring met een oordeel over de
financiële verantwoording. Deze controleverklaring is opgenomen in hoofdstuk 1 van
dit accountantsrapport.
Op basis van de uitgangspuntennotitie is voor de aspecten financieel beheer,
kwaliteitssysteem en de kwaliteit en volledigheid van de financiële en niet-financiële
informatie in de voortgangsrapportage (punt 2 tot en met 4) een rapport van
bevindingen gevraagd. Het rapport van bevindingen is opgenomen in hoofdstuk 2
van dit accountantsrapport.
Het accountantsrapport wordt met de voortgangsrapportage met peildatum 31
december 2019 naar de Kamer gestuurd.
Het onderzoek is uitgevoerd door de ADR in opdracht van de minister van IenW.
Geactualiseerde uitgangspuntennotitie
De geactualiseerde uitgangspuntennotitie van 6 november 2019 is besproken in het
Algemeen Overleg van 4 maart 2020. Het ministerie heeft voortgangsrapportage 12
(VGR 12) nog niet opgesteld op basis van de vereisten van de geactualiseerde
uitgangspuntennotitie maar heeft er voor gekozen om VGR 12 nog op te stellen
4 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

volgens de structuur van VGR 11. Dit betekent onder andere voor de financiële
verantwoording dat er nog geen verantwoording is opgenomen van de stand van de
verplichtingen ultimo 2019, de stand van de voorschotten ultimo 2019 en de in
2019 afgerekende voorschotten. Wij hebben deze onderdelen dan ook niet
meegenomen in onze controleverklaring.
Beschrijving van het object van onderzoek
Wij hebben voortgangsrapportage 12, met als peildatum 31 december 2019,
onderzocht. Deze voortgangsrapportage is opgesteld onder de verantwoordelijkheid
van de minister van IenW ten behoeve van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Het is onze verantwoordelijkheid om:
 een controleverklaring af te geven met betrekking tot de in de
voortgangsrapportage 12 verantwoorde aangegane verplichtingen, gerealiseerde
uitgaven en ontvangsten over de periode 1 januari 2019 tot en met 31 december
2019.


bevindingen te formuleren over:
o Het financieel beheer.
o De kwaliteitssystemen, met specifieke aandacht voor het scopebeheer, de
planning, het risicomanagement, de kwaliteitsbewaking en de totstandkoming
van interne en externe voortgangsrapportages.
o De kwaliteit en de volledigheid van de financiële en niet-financiële
informatie in de voortgangsrapportage aan de hand van de eisen gesteld in
de Regeling Grote Projecten en de uitgangspuntennotitie.

Dit is het zesde rapport van de Auditdienst Rijk (ADR) bij een
voortgangsrapportage van het programma ERTMS. Eerder hebben wij een
rapport uitgebracht bij voortgangsrapportage 10 (rapportnummer 20190000059148 d.d. 9 april 2019), bij voortgangsrapportage 8 (rapportnummer
2018-0000061567 d.d. 8 mei 2018), bij voortgangsrapportage 6
(rapportnummer 2017-0000069214 d.d. 12 april 2017), bij
voortgangsrapportage 4 (rapportnummer ADR/2016/341 d.d. 8 april 2016), bij
voortgangsrapportage 2 (rapportnummer ADR/2015/598 d.d. 17 april 2015) en
bij de basisrapportage (rapportnummer ADR/2014/695 d.d. 9 mei 2014).
Wij zullen jaarlijks bij de voortgangsrapportage met als peildatum 31 december
een rapport uitbrengen.
Openbaarmaking
De ADR is de interne auditdienst van het Rijk. In de ministerraad is besloten
dat het opdrachtgevende ministerie waarvoor de ADR een rapport heeft
geschreven het rapport binnen zes weken op de website van de rijksoverheid
plaatst, tenzij daarvoor een uitzondering geldt. De minister van Financiën
stuurt elk halfjaar een overzicht naar de Tweede Kamer met de titels van de door
de ADR uitgebrachte rapporten en plaatst dit overzicht op de website.
Dit accountantsrapport wordt in overeenstemming met de Regeling Grote Projecten
als afzonderlijk document met VGR 12 van het programma ERTMS meegezonden
naar de Tweede Kamer.

5 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

1

Controle van de financiële verantwoording
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant bij de financiële
verantwoording over de periode 1 januari 2019 tot en met 31 december 2019
Afgegeven ten behoeve van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
A.

Verklaring over de in de voortgangsrapportage 12 van ERTMS
opgenomen historische financiële overzichten

Ons oordeel
Wij hebben de historische financiële overzichten die deel uitmaken van
voortgangsrapportage 12 van het ‘Grote Project’ ERTMS van het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat gecontroleerd.
De historische financiële overzichten bestaan uit:
•
Tabel 6.4: Aangegane verplichtingen programma voor ERTMS;
•
Tabel 6.5: Gerealiseerde uitgaven programma voor ERTMS;
•
Tabel 6.6: Ontvangsten.
Naar ons oordeel geven deze historische financiële overzichten een getrouw beeld
van de aangegane verplichtingen, gerealiseerde uitgaven en ontvangsten over 2019
in overeenstemming met de verslaggevingsvoorschriften die zijn opgenomen in de
Comptabiliteitswet 2016, de daaruit voortvloeiende regelgeving en de Regeling
Grote Projecten. Voorts zijn wij van oordeel dat de in de historische financiële
overzichten opgenomen aangegane verplichtingen, gerealiseerde uitgaven en
ontvangsten over 2019 voldoen aan de eis van comptabele rechtmatigheid als
bedoeld in bepaling 5.11 van de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2020.
De basis voor ons oordeel
Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder ook
de Nederlandse controlestandaarden vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond
hiervan zijn beschreven in de sectie ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle
van de historische financiële overzichten’.
Wij zijn onafhankelijk van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zoals
vereist in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij
assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante
onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de
Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).
Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is
als basis voor ons oordeel.
B.

Beschrijving van verantwoordelijkheden met betrekking tot de
historische financiële overzichten

Verantwoordelijkheden van de minister van Infrastructuur en Waterstaat voor de
historische financiële overzichten
De minister is verantwoordelijk voor het opmaken van de historische financiële
overzichten die de aangegane verplichtingen, gerealiseerde uitgaven en ontvangsten
getrouw dienen weer te geven in overeenstemming met de
verslaggevingsvoorschriften die zijn opgenomen in de Comptabiliteitswet 2016 en
de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling
rijksbegrotingsvoorschriften 2020, en de Regeling Grote Projecten.
De minister is tevens verantwoordelijk voor de comptabele rechtmatigheid van de in
de historische financiële overzichten opgenomen aangegane verplichtingen,
gerealiseerde uitgaven en ontvangsten. Voorts is de minister verantwoordelijk voor
een zodanige interne beheersing die de minister noodzakelijk acht om het opmaken
van de historische financiële overzichten en de naleving van de eis van comptabele

6 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

rechtmatigheid mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als
gevolg van fouten of fraude.
Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de historische financiële
overzichten
Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de financiële
overzichten, alsmede over de comptabele rechtmatigheid van de in deze overzichten
opgenomen aangegane verplichtingen, uitgaven en ontvangsten op basis van onze
controle.
Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een
controleopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte controle-informatie
verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel. Onze controle is uitgevoerd met
een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk is
dat wij tijdens onze controle niet alle materiële fouten en fraude ontdekken.
Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel
indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van
invloed kunnen zijn op de beslissingen die gebruikers op basis van deze historische
financiële overzichten nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang
van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende
afwijkingen op ons oordeel.
Wij hebben deze accountantscontrole professioneel kritisch uitgevoerd en hebben
waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de
Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de
onafhankelijkheidseisen. Onze controle bestond onder andere uit:








het identificeren en inschatten van de risico’s dat de historische financiële
overzichten afwijkingen van materieel belang bevatten als gevolg van fouten of
fraude, het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van
controlewerkzaamheden en het verkrijgen van controle-informatie die
voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. Bij fraude is het risico dat
een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij
fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het
opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd
voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing;
het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de
controle met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn in
de omstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om een oordeel
uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van het
ministerie;
het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de historische
financiële overzichten;
het evalueren of de historische financiële overzichten een getrouw beeld geven
van de onderliggende transacties en gebeurtenissen; en
het evalueren of de in de historische financiële overzichten opgenomen
aangegane verplichtingen, gerealiseerde uitgaven en ontvangsten voldoen aan
de eis van comptabele rechtmatigheid.

Wij communiceren met de leiding van het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat onder andere over de geplande reikwijdte en timing van de controle en
over de significante bevindingen die uit onze controle naar voren zijn gekomen,
waaronder eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing.
Den Haag, 9 april 2020
Auditdienst Rijk

drs. J.J.M. Claessens RA MGA
7 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

2

Rapport van bevindingen inzake het
financieel beheer, de kwaliteitssystemen en
de kwaliteit en volledigheid van de in
voortgangsrapportage 12 opgenomen
informatie

2.1

Inleiding
In dit hoofdstuk zijn bevindingen geformuleerd inzake het financieel beheer, de
kwaliteitssystemen en de kwaliteit en volledigheid van de in voortgangsrapportage 12
opgenomen financiële en niet-financiële informatie.
Bij een rapport van bevindingen is het de verantwoordelijkheid van de beoogde
gebruikers van het rapport om te bepalen of de werkzaamheden toereikend en
geschikt zijn voor het doel van de beoogde gebruikers. Voorts wordt van de beoogde
gebruikers verwacht dat zij zelf op basis van de gerapporteerde bevindingen en
eventuele andere beschikbare informatie een eigen afweging maken over wat deze
bevindingen voor het onderhavige object in zijn totaliteit betekenen.

2.2

Verrichte werkzaamheden
De door ons verrichtte werkzaamheden hebben bestaan uit het houden van
interviews en het uitvoeren van documentanalyses.
Het doel van de verrichte werkzaamheden is om uitwerking te geven aan de
aanwijzingen in de Regeling Grote Projecten en in de uitgangspuntennotitie van 6
november 2019.
Het rapport is opgesteld ten behoeve van de Tweede Kamer.
Wij hebben bij de uitvoering van de opdracht gebruik gemaakt van de
aanwijzingen opgenomen in Standaard 4400N uit de Nadere Voorschriften
Controle en overige standaarden, ‘Opdrachten tot het verrichten van
overeengekomen specifieke werkzaamheden’. Dit vereist dat wij voldoen aan de
voor ons geldende ethische voorschriften. Verder hebben wij de
onafhankelijkheidsregels van de Verordening inzake de Onafhankelijkheid van
accountants (ViO) in acht genomen.
Met uitzondering van de tabellen 6.4 t/m 6.6 wordt geen zekerheid verschaft
omdat er geen controle-, beoordelings- of andere assurance-opdracht is
uitgevoerd. Daarom doen wij geen uitspraak over wat de feitelijke bevindingen
betekenen voor het onderhavige object in zijn totaliteit. Indien aanvullende
werkzaamheden zouden zijn verricht of indien er een controle- of een
beoordelingsopdracht zou zijn uitgevoerd, zouden wellicht andere onderwerpen
zijn geconstateerd die voor rapportering in aanmerking zouden zijn gekomen.

2.3

Stand van zaken programma ERTMS
Op 17 mei 2019 heeft het kabinet de programmabeslissing ERTMS genomen. Het
kabinet heeft besloten het huidige treinbeveiligingssysteem landelijk te
vervangen door ERTMS. De volledige landelijke uitrol van ERTMS zal tot 2050
duren. De programmadirectie ERTMS voert regie over de eerste fase tot aan
2031. Binnen de MIRT-systematiek markeert de programmabeslissing ERTMS de
overgang van de planuitwerkingsfase naar de realisatiefase.
Op 26 maart 2019 ontving het ministerie van IenW het rapport met bevindingen
en aanbevelingen van het bureau ICT-toetsing. De BIT-toets heeft
onvolkomenheden geconstateerd in de oorspronkelijke aanpak om de integrale

8 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

systeemprestaties van het ERTMS-vervoerssysteem te kunnen garanderen en
heeft aanbevelingen gedaan voor de verbetering hiervan. Het programma heeft
om de grip op de integratie van ERTMS-componenten te verstevigen een impuls
gegeven aan de toepassing van systems engineering (SE). Er is aanvullende
expertise aangetrokken en hiermee heeft de programmadirectie zichzelf en de
betrokken partijen versterkt om de systems engineering methodiek toe te passen
voor het ERTMS-programma bij het verder uitwerken van de tracering van
topeisen naar de programma’s van eisen van de verschillende componenten. De
daadwerkelijke effecten hiervan zullen naar verwachting in 2020 te zien zijn.
De opzet van de governance is in de planuitwerkingsfase bedacht en beschreven
in het programmaplan (achtergronddocument S2 van de programmabeslissing).
Het werkend krijgen van deze opzet kost tijd. Een effectieve samenwerking van
de betrokken partijen is een belangrijke kritische succesfactor van het
programma ERTMS.
Voor de realisatiefase is het van belang dat er een gedegen kwaliteitssysteem is
ingericht met behulp waarvan de doelen van het programma kunnen worden
gerealiseerd. De programmadirectie ERTMS van ProRail is gedurende 2019 bezig
geweest met het inrichten en vervolmaken van zo’n kwaliteitssysteem (het
Programma Kwaliteits Systeem voor de Realisatiefase (PKS-R)). Het PKS-R was
wat opzet betreft eind 2019 gereed.
2.4

Bevindingen inzake het financieel beheer
De werkzaamheden met betrekking tot het financieel beheer zijn gebaseerd op
hetgeen is vermeld onder punt 2 van paragraaf 6 van de uitgangspuntennotitie
van 6 november 2019.
Onze werkzaamheden zijn waar mogelijk uitgevoerd op basis van de Regeling
Financieel Beheer van het Rijk.
De volgende onderwerpen zijn in het onderzoek betrokken:
1. de uitvoering van de subsidieregeling(en) en het verstrekken van opdrachten;
2. de omvang en het beheer van de post onvoorzien en
3. het budgetbeheer.
In een geval is de aanbestedingsregelgeving in 2019 niet nageleefd. Het betrof
de tweede verlenging van een contract zonder dat er eerst concurrentiestelling
heeft plaatsgevonden.
Omdat de kwantificering van het risicodossier van de programmadirectie nog
onderhanden is kan niet worden bepaald of de post onvoorzien nog toereikend is.
Verder geen opmerkingen.

2.5

Bevindingen inzake de kwaliteitssystemen

2.5.1

Inleiding
De werkzaamheden met betrekking tot de kwaliteitssystemen zijn gebaseerd op
hetgeen is vermeld onder punt 3 van paragraaf 6 van de uitgangspuntennotitie van
6 november 2019.
Binnen het programma ERTMS zijn meerdere kwaliteitssystemen actief die elkaar
dienen te versterken. Het gaat hierbij om:
 Het kwaliteitssysteem bij de opdrachtgeversunit van het ministerie van IenW;
 Het kwaliteitssysteem van de programmadirectie (PKS-R);

De kwaliteitssystemen van de implementatie-organisaties zoals NS en
ProRail.
Dit onderzoek heeft zich gericht op het PKS-R en op het kwaliteitssysteem bij de
opdrachtgeversunit.

9 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

Omdat het PKS-R pas eind 2019 gereed is gekomen en vanaf begin 2020 in
werking is getreden, hebben wij ons onderzoek voornamelijk gericht op de
volgende onderwerpen:
1. De opzet van het PKS-R bij de programmadirectie met gerichte aandacht voor de
beheersing van het programma ERTMS in de realisatiefase. Specifieke
aandachtspunten hierbij waren:
a. de implementatie van Integraal Project Management (IPM) (Governancemodel
Grote Projecten);
b. de afstemming op het gebied van beheersing en kwaliteitsbewaking tussen de
programmadirectie en de implementatie-organisaties;
c. de inrichting van de beheersing zowel binnen de programmadirectie als naar
de opdrachtgeversunit van het ministerie van IenW (OGU) en de
implementatie-organisaties toe.
2. De implementatie van systems engineering binnen het programma ERTMS met
daarbij speciale aandacht voor:
a. de kwaliteits- en risicobewaking binnen het programma;
b. de decompositie van de vervoerssysteem architectuur t.b.v. de realisatie.
3. De rol, de positie en het functioneren van de ingerichte sturingstafels en de
samenwerking daarbij van betrokken partijen.
4. De afhandeling van de opvolging van de adviezen uit de BIT-toets.
5. Ook bij de OGU is sprake van een kwaliteitssysteem. Dit kwaliteitssysteem
dient voldoende waarborgen te bieden voor een goede invulling van de
opdrachtgeversrol. Wij hebben de voortgang en de opzet van dit
kwaliteitssysteem in ons onderzoek betrokken.
De werking van de kwaliteitssystemen hebben wij voor 2019 dus nog niet in ons
onderzoek kunnen betrekken.
2.5.2

Opzet van het kwaliteitssysteem PKS-R
Op 17 mei 2019 is de programmabeslissing ERTMS door het kabinet genomen.
Het programma ERTMS is daarmee in de realisatiefase beland. Voor deze fase is
het van groot belang dat er een gedegen kwaliteitssysteem is ingericht bij zowel
de opdrachtgeversunit als bij de programmadirectie en de implementatieorganisaties. De kwaliteitssystemen dienen ondersteuning te geven bij het
bereiken van de programmadoelstellingen.
In onze vorige rapportage hebben wij aangegeven dat het tijdig realiseren van
de kwaliteitssystemen onder druk stond. Inmiddels is gebleken dat de
kwaliteitssystemen bij de start van de realisatie nog onvoldoende waren
ingericht. In aanloop naar de programmabeslissing is de programmadirectie van
ProRail wel bezig geweest met het inrichten van een kwaliteitssysteem dat
ondersteuning moet bieden aan de invulling van de coördinatie- en de regierol
van de programmadirectie. De resultaten van het uitgevoerde BIT-onderzoek en
de aanpassing van de vervoersysteem architectuur hebben er echter toe geleid
dat de technische uitvoering en de beheersing hiervan opnieuw is ontworpen.
Uit het BIT-onderzoek bleek dat er onvoldoende controle was over de
voorgenomen technische uitvoering. Dit heeft effect gehad op de totstandkoming
en de inhoud van het Programma Kwaliteitssysteem voor de realisatiefase (PKSR). De aanbevelingen uit de BIT-toets ten aanzien van de aanpak van de
programmaopgave en systems engineering hebben ertoe geleid dat de opzet van
het PKS-R is aangepast. Het PKS-R borgt nu de systems engineering aanpak
waarbij gebruik gemaakt is van de standaard NEN-ISO 15288.
Verder bleken de onderdelen van de neergezette vervoersysteem architectuur
niet eenduidig toe te wijzen aan de implementatie-organisaties. Ook ging de
uitwerking van de architectuur zo diep dat de programmadirectie de uitwerking
en werkwijze binnen de implementatie-organisaties bepaalde. De architectuur is
vervolgens opnieuw neergezet rekening houdend met voornoemde aspecten.

10 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

In de zomer van 2019 is een eerste versie van een dertigtal procesbeschrijvingen
opgesteld. Tot aan het einde van 2019 is gewerkt aan het verbeteren van deze
procesbeschrijvingen en het aanvullen van het PKS-R met werkinstructies,
productbeschrijvingen en kennisdocumenten. Het PKS-R is in december 2019
door het managementteam van de programmadirectie vastgesteld en het PKS-R
is begin 2020 in werking getreden.
De decompositie van de scope vindt plaats via migratiestappen naar
migratiedeelstappen naar implementatiebijdragen naar producten en naar
projecten. Dit dient een ordentelijk proces te zijn waarbij continu moet worden
getoetst of de uitwerking voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen. De uitwerking
van de migratiestappen naar migratiedeelstappen is in het najaar van 2019
afgerond. De decompositie van de migratiedeelstappen via
implementatiebijdragen, producten en projecten is nog onderhanden. Vanuit een
prioritering is voor zes migratiedeelstappen gestart met het verder in detail
uitwerken. In 2020 volgen de volgende migratiedeelstappen. Dit zou in 2020
moeten leiden tot een dekkende decompositie van de migratiedeelstappen die
horen bij de reeds lopende projecten van de implementatie-organisaties.
Doordat voor de projecten die in 2019 in uitvoering waren of in 2019 zijn gestart,
de decompositie van de programmascope tot op het niveau van projecten nog
niet voorhanden was, alsmede doordat het PKS-R in 2019 nog niet gereed was,
is er een risico dat niet (geheel) aan de juiste zaken is gewerkt en/of er niet op
een juiste manier aan is gewerkt. Het risico is volgens de programmadirectie
beperkt omdat de betreffende projectplannen eerst op basis van expert
judgement en later op basis van een toetsplan door medewerkers van de
programmadirectie zijn beoordeeld. De programmadirectie heeft ook aangegeven
dat er nog een inhaalslag zal worden gemaakt in het aantonen dat de beoogde
resultaten van de betreffende projectplannen een bijdrage leveren aan het
behalen van de programmadoelen.
De detaillering van een aantal migratiedeelstappen is nu ter hand genomen. Hier
zal echter geïnvesteerd moeten worden in tempo omdat bottom-up de
implementatie-organisaties projectplannen blijven indienen ter vaststelling. De
SE-aanpak dient te leiden tot het per migratiedeelstap beschrijven van de
implementatiebijdragen die de implementatie-organisaties hiervoor moeten
leveren. De implementatie-organisaties stellen vervolgens implementatieplannen
op. Omdat deze implementatieplannen nog niet beschikbaar zijn is het nog niet
voldoende mogelijk om de beheersaspecten conform de methodiek van het PKSR te beheersen. Dit is een zorgpunt. Van belang is meer voortvarendheid te
betrachten met betrekking tot de verdere detaillering van de scope danwel geen
nieuwe projecten meer op te starten.
2.5.3

Implementatie systems engineering
Naar aanleiding van het advies uit de BIT-toets om de technische uitvoering te
verbeteren, is systems engineering gekozen als integrale methodiek om te komen
tot de gewenste technische beheersing. Systems engineering is bij de
programmadirectie vormgegeven in het PKS-R. Systems engineering is een
methodiek die veelal wordt gebruikt voor de realisatie van complexe systemen en
hanteert onder andere de volgende principes:

1 architectuurontwerp en/of referentiekader;

continue controle, reviews op de afleidingen van het referentiekader zodat de
ontwikkelde producten ook goed met elkaar kunnen functioneren.
Deze continue controles, zowel horizontaal als verticaal in de ontwerp- en
bouwfase, maken het mogelijk vergissingen in een zo vroeg mogelijk stadium te
ontdekken en te corrigeren.
Uitgangspunt om te komen tot vervanging van het huidige ATB-systeem zijn de
migratiedeelstappen. Gestelde eisen aan die migratiedeelstappen zijn onder andere
afkomstig uit de scope, het programma van eisen en de migratiestrategie. Op de
vertaling van deze eisen heeft een review plaatsgevonden. Bij die review is

11 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

vastgesteld dat de basis voor de vervanging aanwezig is. Iedere migratiedeelstap
wordt weer onderverdeeld in een of meerdere migratiebijdragen. Op de eerste
verzameling migratiebijdragen vindt nu ook een controle plaats. Aan de hand van
reviews en controles wordt de uitvoering bijgesteld hetgeen systems engineering
ook verlangt.
Gebruik van systems engineering vergt ook dat de implementatie-organisaties de
methodiek van systems engineering moeten gaan gebruiken, dat de raakvlakken
tussen de programmadirectie en de implementatie-organisaties goed beschreven
moeten zijn en dat de uitvoering naadloos in elkaar overgaat. De invoering van
systems engineering bij de implementatie-organisaties is nog niet voltooid. Het
risico dat dit met zich meebrengt is dat de controlemethodiek die systems
engineering verlangt, niet wordt gevolgd waardoor er producten gerealiseerd
kunnen worden die niet voldoen aan de gestelde eisen. Hier is ook in het BITonderzoek voor gewaarschuwd. Wanneer dit in de praktijk optreedt zijn
herstelkosten onvermijdelijk.
Uitgangspunt voor de technische realisatie ten tijde van de programmabeslissing
was onder andere de vervoersysteem architectuur. Deze bleek in de praktijk
onvoldoende werkbaar te zijn en gaf problemen in de samenwerking omdat delen
niet eenduidig toe te wijzen waren aan een implementatie-organisatie. De
uitwerking van de architectuur ging zo ver dat de programmadirectie uiteindelijk de
uitwerking en de werkwijze binnen de implementatie-organisaties bepaalde. De
architectuur is vervolgens opnieuw neergezet rekening houdend met deze aspecten.
Hierbij is er voor gekozen om meer van het huidige vervoersysteem uit te gaan en
dit stapsgewijs te gaan vervangen. Iedere vervanging wordt beschreven in
implementatiebijdragen die van de implementatie-organisaties worden gevraagd.
Implementatie-organisaties wordt gevraagd de implementatiebijdragen projectmatig
te gaan uitvoeren met als basis systems engineering.
De keuze om systems engineering te gaan gebruiken als methodiek om de gewenste
integraliteit van de uitvoering te borgen betekent ook dat het houden van
gezamenlijke technische audits op de uitvoering vanzelfsprekend zou moeten zijn.
Dit dient nog vorm te worden gegeven.
Om de beheersing en voortgang van de uitvoering voldoende inzichtelijk te hebben
is een goede registratie van de interne activiteiten bij de programmadirectie (zoals
de uitvoering van de decompositie) en van de projecten van de implementatieorganisaties van belang. Een dergelijk dashboard is nog niet voorhanden. Informatie
die opgenomen zou kunnen is bijvoorbeeld: de naam van het project, welk
implementatieproduct een project gaat opleveren of aan welk implementatieproduct
een project een bijdrage levert, gebudgetteerde bedragen door de
programmadirectie, vrijgegeven budgetten aan een implementatie-organisatie,
wanneer gestart is met een activiteit of project, geplande einddatum bij aanvang
activiteit of project, oorzaken van eventuele uitloop van projecten en kosten van
uitloop en opgetreden risico’s. Een goede registratie maakt ook een forecast
mogelijk over wat bijvoorbeeld een eventuele uitloop van een activiteit of project
gaat betekenen in tijd, geld en risico’s.
Het is belangrijk dat de programmadirectie inzicht heeft in de uitvoering bij de
implementatie-organisaties, omdat hierdoor meer zekerheid kan worden
gekregen dat de gestelde programmadoelen ook worden gerealiseerd. Die
zekerheid kan worden verkregen doordat de programmadirectie inzage krijgt in
de toetsresultaten van de ontwerpen en de testresultaten van de ERTMSproducten. Daarbij zou ook moeten gelden dat als de programmadirectie vindt
dat er extra zekerheid moet worden verkregen door het (laten) uitvoeren van
onderzoeken, dat mogelijk moet zijn. Indien nodig kan de programmadirectie
aan de hand van onderzoeksresultaten ondersteuning bieden waar dat nodig is.
Inmiddels is een auditplan 2020 vastgesteld door het managementteam van de
programmadirectie. Hierin is onder andere een procesaudit en productaudit
opgenomen naar het eerste baanvak, namelijk Kijfhoek-Belgische grens. Het
auditplan zal in de loop van 2020 worden geactualiseerd.

12 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

2.5.4

Functioneren sturingstafels
Als voorbereiding van de besluitvorming in het managementteam van de
programmadirectie ERTMS zijn sturingstafels ingericht. Aan deze tafels vindt
inhoudelijke afstemming tussen de programmadirectie en de implementatieorganisaties plaats. De daadwerkelijke besluitvorming vindt plaats in het
managementteam.
De volgende sturingstafels zijn genoemd in het programmaplan dat behoort tot de
documenten van de programmabeslissing:
• Change control board (CCB)
• Systeemintegratietafel
• Systems Engineering
• Migratie & Planningstafel
• Risicomanagementtafel
• Safety board
• Monitoring beleidsdoelen en exogene ontwikkelingen.
Inmiddels heeft het managementteam een instellingsbesluit genomen voor de
systeemintegratietafel, de migratie & planningstafel, de risicomanagementtafel en
de safety board. Deze tafels zijn ingericht en operationeel. De migratie &
planningstafel is recent opgestart. De CCB wordt naar verwachting in het tweede
kwartaal van 2020 ingesteld. Totdat deze tafel is ingesteld vervult het
managementteam deze functie.
De eerste ervaringen van betrokken partijen met de operationeel zijnde tafels zijn
positief. Het functioneren van de tafels zal worden geëvalueerd en zonodig worden
bijgesteld.
Een goede samenwerking tussen betrokken partijen blijft van groot belang en is een
blijvend punt van aandacht. Het goed functioneren van de sturingstafels is ook van
belang voor deze samenwerking. Anderzijds is een goede samenwerking van belang
voor het goed functioneren van de sturingstafels. Dit geeft uitdagingen, het
betekent namelijk dat organisaties over hun organisatiegrenzen heen moeten
stappen om gezamenlijk te werken aan het programmadoel, de invoering van
ERTMS in Nederland.

2.5.5

Afhandeling van opvolging adviezen toets Bureau ICT Toetsing (BIT-toets)
Over de stand van zaken met betrekking tot de opvolging van de adviezen die
voortkomen uit de BIT-toets wordt in de voortgangsrapportage gerapporteerd.
Voor het inzicht in de voortgang van de opvolging van de BIT-adviezen wordt
gebruik gemaakt van de registratie in de Audit Action Tracker (AAT). Iedere twee
weken wordt de status van de invoering van de BIT-adviezen besproken in het
managementteam van de programmadirectie.
De CIO (chief information officer) van het programma ERTMS heeft een tussentijdse
toets uitgevoerd op de voortgang van het opvolgen van de BIT-adviezen.
De uitvoering van de externe toetsen op de opvolging van de BIT-adviezen is in
maart 2020 gestart. De OGU verwacht dat de definitieve resultaten van de
onderzoeken voor de zomer beschikbaar zijn. Het adequaat opvolgen van de BITadviezen is als voorwaarde gesteld om te mogen starten met de aanbestedingen.

2.5.6

Kwaliteitssysteem van de opdrachtgeversunit bij het ministerie van IenW
De OGU vervult de rol van opdrachtgever voor het programma ERTMS. De taken
die bij de OGU zijn ondergebracht betreffen projectmanagement,
contractmanagement, omgevingsmanagement, technisch management en
projectbeheersing.
De programmadirectie bij ProRail heeft een belangrijke coördinatie- en regierol
binnen het programma ERTMS. Bij het invullen van die rollen is de

13 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

programmadirectie sterk afhankelijk van de implementatie-organisaties en ook
van de OGU. Door consequent, en waar nodig formeel, handelen van de OGU zou
de rolinvulling van de programmadirectie moeten worden bevestigd, zodat de
programmadirectie de regie krijgt en behoudt over de realisatie van het
programma ERTMS. De OGU kan vervolgens in belangrijke mate steunen op
hetgeen de programmadirectie doet om de programmadoelen te realiseren.
De OGU is in 2019 gestart met het inrichten van een kwaliteitssysteem. De OGUtaken worden uitgewerkt in acht kwaliteitsprocessen:
1. Toezien op de inhoudelijke voortgang van het programma.
2. Toezien op de opvolging van gemaakte afspraken.
3. Opdrachten voor onafhankelijk toezicht, het verrichten van onderzoek en het
uitvoeren van toetsen.
4. Bewaken van de kwaliteit van de sturing door de programmadirecteur op de
implementatie-organisaties.
5. Goedkeuring financieringsstromen en bewaken uitvoering subsidieregelingen.
6. Opstellen voortgangsrapportages ten behoeve van de Tweede Kamer.
7. Borgen rechtmatige financiële administratie.
8. Risicobeheersing op het niveau van de opdrachtgever.
Eind 2019 zijn de kwaliteitsprocessen 1, 2 en 6 uitgewerkt. De aanvankelijke
doelstelling om het kwaliteitssysteem eind 2019 gereed te hebben is derhalve
niet gehaald. De inrichting van het kwaliteitssysteem zal volgens de OGU in de
loop van 2020 worden afgerond.
Het is van belang dat de beheersing van de realisatie van ERTMS op alle niveaus
(de opdrachtgeversunit bij het ministerie, de programmadirectie en de
implementatie-organisaties) goed moet zijn ingericht en goed functioneert.
Betrokken partijen kunnen elkaar helpen en waar nodig corrigeren. Hiervoor is
een goede samenwerking van belang alsmede het steeds beter werkend krijgen
van de afgesproken governance structuur.
De opdrachtgeversunit overlegt in het kader van haar toezichthoudende rol
periodiek met de programmadirectie en ontvangt ieder tertaal een
voortgangsrapportage. Het (zichtbaar) handelen naar aanleiding van gemelde
voortgang en issues kan worden verbeterd.
Ook dient er meer invulling te worden gegeven aan de risicobeheersing op het
niveau van de opdrachtgever.
Verder is het van belang dat de opdrachtgeversunit zich expliciet uitlaat over
zaken zoals de toereikendheid van het bij de programmadirectie ingerichte
kwaliteitssysteem en het door de programmadirectie opgestelde plan met
betrekking tot de invulling van haar coördinatie- en regierol.
2.6

De kwaliteit en de volledigheid van de in de voortgangsrapportage
opgenomen financiële en niet-financiële informatie
De werkzaamheden met betrekking tot de kwaliteit en de volledigheid van de
financiële en niet-financiële informatie zijn gebaseerd op hetgeen is vermeld onder
punt 4 van paragraaf 6 van de uitgangspuntennotitie van 6 november 2019.

2.6.1

De kwaliteit van de in de voortgangsrapportage opgenomen informatie

2.6.1.1.

Risico’s
De programmadirectie ERTMS is in 2019 bezig geweest het risicomanagement
opnieuw in te richten. Daarbij worden onder andere de volgende niveaus van
risico’s onderkend:
Het niveau van de zogenaamde Ongewenste Topgebeurtenissen (OTG’s)
Op grond van de programmascope is een aantal resultaatsgebieden benoemd die
direct bepalend zijn voor het behalen van de programmadoelen. Het niet bereiken

14 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

van een geïdentificeerd resultaatgebied wordt aangemerkt als een Ongewenste
Topgebeurtenis. Deze OTG’s dienen om op het hoogste abstractieniveau een
uitspraak te kunnen doen over de haalbaarheid van de doelstellingen van het
programma.
Het niveau van de primaire risico’s
Per OTG zijn clusters van risico’s geïnventariseerd die een primaire oorzaak vormen
voor het optreden van de hoger gelegen OTG. De primaire oorzaken staan deels
vast en fluctueren deels, afhankelijk van welke nadere oorzaken er top-down en
bottom-up worden gesignaleerd binnen het programma.
Het niveau van de secundaire risico’s
De oorzaken van de primaire oorzaken worden als secundaire risico’s bestempeld.
Deze gebeurtenissen zijn secundair aan het bovenliggende risico en maken meer
gedetailleerd inzichtelijk waarom een bepaald bovenliggend geclusterd risico op kan
treden, welke gevolgen dat heeft in relatie tot het boven gelegen risico en wat er op
dat niveau kan worden gedaan om het risico te beheersen. Deze risico’s fluctueren
en vormen daarmee de basis voor de daadwerkelijke sturing binnen het
programma. Op dit niveau worden risico’s, inclusief de kwantificeringen, periodiek
geactualiseerd.
Het benoemen van de OTG’s en van de primaire risico’s heeft inmiddels
plaatsgevonden en daarover is in VGR 12 gerapporteerd. Het benoemen van de
secundaire risico’s inclusief de kwantificeringen is nog onderhanden. Bijgevolg
worden in VGR 12 de risico’s in tijd en geld niet gekwantificeerd weergegeven. Na
voltooiing van de kwantificering van de risico’s kan worden bepaald of de post
onvoorzien nog toereikend kan worden geacht.
In 2019 is een risicomanagementplan opgesteld waarin beschreven is hoe de
programmadirectie en de implementatie-organisaties hun risicoproces in
gezamenlijkheid gaan uitvoeren. Het komen tot een eenduidige wijze van risicouitvoering is een goede zaak. Het functioneren van het risicomanagementplan in de
praktijk zal zich in 2020 moeten gaan bewijzen en verdient extra
managementaandacht.
2.6.1.2.

Planning
In hoofdstuk 4 van VGR 12 zijn mijlpalen opgenomen, onder andere met
betrekking tot de migratiestappen. In de geactualiseerde uitgangspuntennotitie
wordt gevraagd om een zo ver als mogelijk uitgewerkte planning van het gehele
project tot en met de uiteindelijke oplevering.
Het huidige mijlpalenoverzicht is uiteraard niet de zo ver mogelijk uitgewerkte
planning. Van belang is dat de Kamer aangeeft of het rapporteren op mijlpalen (en
toelichting op eventuele wijzigingen in de mijlpalen) voldoende informatie voor de
Kamer geeft. In ieder geval is het van belang dat gerapporteerd wordt over
belangrijke wijzigingen in onderliggende planningen en dat gerapporteerd wordt
over de risico-ontwikkeling in relatie tot het behalen van de mijlpalen.
De planning horend bij de programmabeslissing van 17 mei 2019 is sindsdien niet
meer geactualiseerd. Deze actualisatie zal de komende tijd plaatsvinden en leiden
tot een nieuwe planning. Zoals ook af te leiden is uit VGR 12 dient er rekening mee
te worden gehouden dat de planning (substantieel) zal gaan schuiven.

2.6.1.3.

Kostenraming en dekking
In de voortgangsrapportage wordt vermeld dat er eind 2019 een voorziene
budgetspanning is van afgerond € 47 mln. Er wordt niet expliciet aangegeven
wat de kostenraming is aan het eind van 2019. Voor het inzicht van de Kamer is
het van belang dat de kostenraming en de bijbehorende financiële dekking zoals
opgenomen in de Railmap 4.0 ook steeds in de voortgangsrapportages wordt
opgenomen. Ontwikkelingen in kostenraming en financiële dekking kunnen dan

15 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

ten opzichte van de situatie bij de programmabeslissing worden opgenomen en
toegelicht.
2.6.2

De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen informatie

2.6.2.1.

Batenmanagement
In de voortgangsrapportage is vermeld dat met betrekking tot het
batenmanagement er geen wijzigingen zijn ten opzichte van de elfde
voortgangsrapportage. In voortgangsrapportage 10 werd de laatste keer iets
inhoudelijks gezegd over de te verwachten baten. Voor het inzicht van de Kamer
is het van belang dat de baten zoals voorzien bij de programmabeslissing steeds
worden vermeld en dat ontwikkelingen daarin worden weergegeven en worden
toegelicht.

2.6.2.2.

Aanbestedingsresultaten
In de Regeling Grote Projecten is de informatie-eis opgenomen dat, indien sprake is
van aanbestedingen, in de voortgangsrapportages wordt vermeld wat de som van
de aanbestedingsresultaten is. Nu de realisatiefase van het programma ERTMS is
gestart en de (grote) aanbestedingen er aan komen wordt dit opportuun. Het is van
belang dat in de te actualiseren basisrapportage wordt aangegeven hoe met deze
informatie-eis zal worden omgegaan, ook in relatie tot de marktgevoeligheid van
bepaalde informatie.

2.6.3

Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
informatie
Het proces met betrekking tot de totstandkoming van de voortgangsrapportage
is als onderdeel van het kwaliteitssysteem van de opdrachtgeversunit in 2019
beschreven. De door de programmadirectie ERTMS opgestelde tertaalrapportages
vormen belangrijke input voor de voortgangsrapportages.

2.7

Overige opmerkingen

2.7.1

Mogelijke scope-toevoegingen
Sinds de programmabeslissing zijn er onderwerpen die zich aandienen om mogelijk
aan de scope van het programma ERTMS te worden toegevoegd, zoals de HSL-Zuid
en de Noordelijke Lijnen. Hoewel dit op inhoudelijke gronden wellicht te begrijpen is
brengt het wel een aantal complicaties en risico’s met zich mee. De formatie van de
programmadirectie zal qua omvang, kennis en kunde in balans gehouden moeten
worden met scope-toevoegingen. De financiering van scope-toevoegingen zal vooraf
en helder moeten zijn geregeld. De vraag is bovendien of scope-toevoegingen die
buiten de kaders van de programmabeslissing ERTMS vallen, onder de reikwijdte
van het ‘grote project’ ERTMS vallen. Indien niet, dan zal ook administratief
onderscheid moeten worden gemaakt tussen de scope van de programmabeslissing
en toegevoegde scope.

2.7.2

Landelijke uitrol ERTMS
Bij het nemen van de programmabeslissing is ook besloten tot de landelijke uitrol
van ERTMS. Dat de verdere uitwerking van de implementatie van ERTMS in de
infrastructuur mede bezien wordt vanuit het perspectief van de landelijke uitrol is
voorstelbaar. Dit zou kunnen leiden tot keuzes die niet geheel in
overeenstemming zijn met de programmabeslissing. Het is van belang om vast
te stellen wat de invloed mag zijn van het besluit tot landelijke uitrol op de
programmadefinitie zoals vastgelegd in de programmabeslissing.

16 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

Wij zijn gaarne bereid een en ander nader toe te lichten.

Den Haag, 9 april 2020
Auditdienst Rijk

drs. J.J.M. Claessens RA MGA

17 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

Bijlage: Financiële verantwoording
Tabel 6.4: Aangegane verplichtingen programma voor ERTMS
VGR 1 t/m

VGR 11

VGR 12

Totaal

10
X € 1 mln., inclusief BTW

01-04-2014

01-01

01-07

t/m 31-12-

t/m 30-

t/m 31-

2018

06-2019

12-2019

HXII Infrastructuur en Waterstaat

12,6

0,7

-0,5

12,8

12.98 Apparaatsuitgaven

12,6

0,7

-0,5

12,8

Infrastructuurfonds

164,8

12,3

60,2

237,3

17.07.01 Realisatiefase

82,2

12,1

47,7

142,0

17.07.02 Planuitwerkingsfase

82,6

0,2

12,5

95,3

177,4

13,0

59,7

250,1

Totaal programmaverplichtingen

Bron: Ministerie van IenW. Som der delen kan afwijken van het totaal door afrondingen.

Tabel 6.5: Gerealiseerde uitgaven programma voor ERTMS
VGR 1 t/m

VGR 11

VGR 12

Totaal

10
X € 1 mln., inclusief BTW

01-04-2014

01-01

01-07

t/m 31-12-

t/m 30-

t/m 31-

2018

06-2019

12-2019

HXII Infrastructuur en Waterstaat

11,7

0,2

0,4

12,3

12.98 Apparaatsuitgaven

11,7

0,2

0,4

12,3

103,8

19,2

43,9

166,9

39

17,7

31,8

88,5

17.07.02 Planuitwerkingsfase

64,8

1,5

12,1

78,4

Totaal programma-uitgaven

115,5

19,4

44,3

179,2

7,5

0

0

7,5

123,0

19,4

44,3

186,7

Infrastructuurfonds
17.07.01 Realisatiefase (voorbereiding)

17.07.02.9995 Terug ontvangen voorschotten
Totaal bruto programma-uitgaven

Bron: Ministerie van IenW. Som der delen kan afwijken van het totaal door afrondingen.

Tabel 6.6: Ontvangsten

X € 1 mln., inclusief BTW

VGR 1 t/m

VGR

VGR

10

11

12

01-04-2014

01-01

01-07

t/m 31-12-

t/m 06-

t/m 31-

2018

30-

12-

2019

2019

Totaal

HXII Infrastructuur en Waterstaat

0,0

0,0

0,0

0,0

12.98 Apparaatsuitgaven

0,0

0,0

0,0

0,0

Infrastructuurfonds (17.07.01 + 17.07.02)

2,8

1,1

0,7

4,6

0

0

0

0

17.07.02 Planuitwerkingsfase

2,8

1,1

0,7

4,6

Totaal programma-ontvangsten

2,8

1,1

0,7

4,6

17.07.02.9995 Terug ontvangen voorschotten

7,5

0

0

7,5

10,3

1,1

0,7

12,1

17.07.01 Realisatiefase (voorbereiding)

Totaal bruto programma-ontvangsten

Bron: Ministerie van IenW. Som der delen kan afwijken van het totaal door afrondingen.

18 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS

Auditdienst Rijk
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
(070) 342 77 00

19 | Accountantsrapport bij VGR 12 ERTMS