Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

28 385

Evaluatie Meststoffenwet

Nr. 131

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 maart 2009
Op 29 januari jl. heeft de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit mij verzocht om analyse van het aantal wilde ganzen, en
de daarmee gepaard gaande productie van mest, in relatie tot het mesten ammoniakbeleid. In antwoord op uw verzoek kan ik u het volgende
meedelen.
In 2005 herbergde ons land ongeveer 155 000 jaarrond verblijvende
ganzen (ook wel overzomerende ganzen genoemd). Geschat wordt dat dit
aantal jaarlijks met 18 procent groeit.1 In de wintermaanden van 2007–
2008 zijn volgens de laatste gegevens 1 988 300 wintergasten geteld.2 De
meeste van deze vogels foerageren op landbouwgronden. Uitwerpselen
worden deels achtergelaten op de graslanden en akkers, deels op de
slaapplaatsen die gelegen zijn in natuurgebieden en open wateren. Het
verblijf op de slaapplaatsen draagt bij aan de belasting van die gebieden
met mineralen. In hoeverre dat bezwaarlijk is, hangt af van de beheerdoelstelling.
De ecologische kwaliteit van oppervlaktewater en de geschiktheid van
grondwater voor de drinkwaterbereiding hangt onder meer af van de
gehalten aan nitraat en fosfaat. Bemesting van landbouwgronden brengt
deze mineralen in het milieu. Door af- en uitspoeling beïnvloeden ze de
waterkwaliteit. Andere bronnen zijn industrie en rioolwaterzuiveringsinstallaties.

1

Overzomerende ganzen in Nederland:
grenzen aan de groei?, SOVON-onderzoeksrapport 2006-02.
2
Het gaat hier om de (Kleine) Rietgans,
Kolgans, Grauwe Gans, Brandgans, Rotgans.
Dit getal is een optelling van de seizoensmaxima per soort. Het maximum aantal
ganzen wat Nederland op een bepaald
moment in het seizoen herbergde ligt dus
lager. Het is een geschat aantal gebaseerd op
tellingen tussen september en mei.

KST129061
0809tkkst28385-131
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Om een goede kwaliteit van grond- en oppervlaktewater te waarborgen,
zijn normen vastgesteld voor de maximale hoeveelheid stikstof en fosfaat
die in de vorm van dierlijke mest of kunstmest per hectare per jaar als
meststof op het land mag worden gebracht.
Er is een landelijk net van meetpunten voor nitraat in grondwater. De
meetgegevens worden gebruikt om een beeld te krijgen van de
grondwaterkwaliteit in de verschillende regio’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 385, nr. 131

1

De uitkomsten zijn mede basis voor landelijke grondsoortgebonden
stikstofgebruiksnormen. Er zijn geen bedrijfsgebonden normen. Individuele boeren worden derhalve niet afgerekend op de gemeten gehalten.
Voor oppervlaktewater is het landelijke eutrofiëringbeeld maatgevend
voor de gebruiksnormen, vooral voor fosfaat. De fosfaatgebruiksnorm is
verschillend voor gras- en bouwland. Dus ook hier geen relatie tussen
waterkwaliteit op een bepaalde locatie en de norm die voor bedrijven in
de omgeving geldt.
De jaarlijkse productie van mest door landbouwhuisdieren bedraagt
70 miljoen ton.
De mestproductie van bijvoorbeeld grauwe ganzen is geschat op 7000
ton. Dat komt neer op 0,1 promille, hetgeen een uiterst geringe bijdrage
is. Daar komt bij dat de mineralen in de mest die ganzen op landbouwgrond achterlaten grotendeels afkomstig zijn van landbouwgewassen. Op
de grondwaterwaterkwaliteit van landbouwgronden hebben ganzen
derhalve geen invloed.
Waar ganzen in grote aantallen regelmatig op water verblijven, kunnen
hogere concentraties nitraat en fosfaat gemeten worden. Gebieden waar
grote aantallen ganzen verblijven, zijn overwegend gelegen in veen- en
kleigebieden. Dat zijn juist gebieden waar de grondwaterkwaliteit in het
algemeen aan de norm voldoet, de veengebieden in het bijzonder. De
stikstofgebruiksnormen in die gebieden zijn daarom vastgesteld op een
niveau waarmee de landbouw goed uit de voeten kan. Voor zover het
beleid voorziet in aanscherping van de gebruiksnormen voor fosfaat,
betreft dat vooral gronden die – meestal door overmatige bemesting in
het verleden – een zodanig hoog fosfaatgehalte hebben opgebouwd dat
lagere normen geen landbouwkundige beperking inhouden.
Mest van in het wild levende dieren maakt geen onderdeel uit van het
mest- en ammoniakbeleid. Ik wijs erop dat naast ganzen vele andere organismen in grasland leven, die invloed hebben op de mineralenhuishouding. Ook die zijn geen onderdeel van het mest- en ammoniakbeleid. De
landbouwsector wordt niet verantwoordelijk gehouden voor de nutriënten
die ganzen lokaal toevoegen aan oppervlaktewateren.
Mijn algemene conclusie is dat de aanwezigheid van ganzen geen invloed
heeft op de hoogte van de gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat. Aan
ondernemers worden derhalve geen beperkingen opgelegd die samenhangen met mestproductie door ganzen.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 385, nr. 131

2