Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 767

Wijziging van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds (B) voor het jaar 2021 (Derde
incidentele suppletoire begroting inzake
coronamaatregelen)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2021 wijzigingen aan te
brengen in de begrotingsstaat van het gemeentefonds.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de StatenGeneraal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van
de spoedeisende maatregelen die in deze incidentele suppletoire
begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten
tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het
kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt
gehandeld conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016.
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering en de aanvullende
uitkeringen is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de
Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op de
bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de
integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn
opgenomen.

kst-35767-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 2

1

De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 2

2

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
Artikel 1 Gemeentefonds
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerpbegroting
2021 incl.
NvW en
amendementen

Stand na 1e
en 2e ISB

Mutaties 3e
ISB

Stand 3e
ISB

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Verplichtingen

33.215.875

33.332.975

117.000

33.449.975

0

0

0

0

Uitgaven
Waarvan juridisch
verplicht

33.215.875

33.332.975

117.000

33.449.975

0

0

0

0

Financiering
gemeenten
Bijdrage aan
medeoverheden
Algemene uitkering
en de aanvullende
uitkeringen
Decentralisatieuitkeringen
Integratie-uitkering
Voogdij 18+
Integratie-uitkering
Beschermd wonen
Integratie-uitkering
Participatie
Integratie-uitkeringen
Overig
Kosten Financiële
verhoudingswet
Opdrachten
Onderzoeken
verdeelsystematiek
Bijdragen aan
ZBO’s/RWT’s
Onderzoeken
verdeelsystematiek
Ontvangsten

100%

100%

33.214.364

33.331.464

117.000

33.448.464

0

0

0

0

27.727.260

27.839.260

107.000

27.946.260

0

0

0

0

1.322.481

1.327.581

10.000

1.337.581

0

0

0

0

723.378

723.378

0

723.378

0

0

0

0

1.501.271

1.501.271

0

1.501.271

0

0

0

0

1.903.278

1.903.278

0

1.903.278

0

0

0

0

36.696

36.696

0

36.696

0

0

0

0

1.511

1.511

0

1.511

0

0

0

0

1.511

1.511

0

1.511

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

33.215.875

33.332.975

117.000

33.449.975

0

0

0

0

Toelichting
De coronacrisis heeft impact op het sociaal en mentaal welzijn van
mensen in alle lagen van de bevolking. Dat geldt in het bijzonder voor
mensen die al kwetsbaar waren, zoals kwetsbare jongeren en eenzame,
geïsoleerde ouderen, volwassenen met psychische problematiek, mensen
met een licht verstandelijke beperking en mensen zonder dak boven hun
hoofd. En de crisis raakt ook aan het welzijn en de leefstijl van iedereen,
jong en oud, die nu langere tijd in een isolement leeft. Eenieder die
vanwege thuiswerken van dagelijkse contacten verstoken blijft, geen
uitzicht heeft op stages of werk, of juist op het werk met een zeer hoge
werkdruk te maken heeft.
Het kabinet heeft daarom een Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en
leefstijl opgesteld (Kamerstukken II 2020/21, 25 295, nr. 988). Het kabinet
stelt voor deze aanpak incidenteel € 200 mln. beschikbaar voor 2021.
Daarvan zal € 150 mln. via gemeenten worden ingezet voor het verbreden
van lokale initiatieven. Daartoe wordt onder meer het gemeentefonds
opgehoogd met € 117 mln., verdeeld over een zestal maatregelen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 2

3

resterende € 83 mln., inclusief € 33 mln. voor gemeenten, wordt besteed
vanuit verschillende departementale begrotingen.
De middelen voor de eerste vijf maatregelen worden toegevoegd aan de
algemene uitkering van het gemeentefonds. De middelen voor extra
begeleiding van dak- en thuisloze mensen worden toegevoegd aan de
bestaande decentralisatie-uitkering Maatschappelijke opvang.
Tabel 2 Mutaties 3e ISB (bedragen x € 1.000)
2021

Activiteiten en ontmoetingen jeugd
Jongerenwerk jeugd
Mentale ondersteuning jeugd
Bestrijden eenzaamheid ouderen
Extra begeleiding kwetsbare groepen
Extra begeleiding dak- en thuisloze mensen

8.000
14.000
11.500
36.500
37.000
10.000

Totaal

117.000

Activiteiten en ontmoetingen jeugd
Jongeren hebben behoefte aan laagdrempelige ondersteuning voor
mentaal welzijn. Daarom zetten we met gemeenten in op het organiseren
van activiteiten om mentale weerbaarheid van jongeren te versterken,
door inzet op meer mogelijkheden tot ontmoeting in (tijdelijk onbenutte)
ruimten zoals bibliotheken, buurthuizen, wijkcentra, sporthallen en
evenementenhallen beter en veilig te benutten voor sociale en ondersteuningsactiviteiten.
Jongerenwerk jeugd
Om jongeren uit bepaalde risicogroepen te benaderen en te bereiken
wordt de huidige extra inzet van jongerenwerk uit het Jeugdpakket
verlengd tot eind 2021. Het kinder- en jongerenwerk speelt ook een
signalerende rol op het gebied van psychische problemen of huiselijk
geweld.
Mentale ondersteuning jeugd
Jongeren hebben behoefte aan laagdrempelige ondersteuning voor
mentaal welzijn. Daarom zetten we met gemeenten in op het organiseren
van activiteiten om mentale weerbaarheid van jongeren te versterken,
door:
• Geven van trainingen, zoals weerbaarheidstrainingen;
• Inzet op extra coaching van jongeren;
• Inrichten van meer inloophuizen waar jonge ervaringsdeskundigen
andere jongeren hulp bieden voor mentale ondersteuning;
• Inrichten van buddyprojecten waarbij jongeren gekoppeld worden aan
een leeftijdsgenoot voor mentale steun.
Bestrijden eenzaamheid ouderen
Eenzaamheid is door corona toegenomen. Op lokaal niveau zetten
gemeenten met lokale partners al in op het bestrijden van eenzaamheid.
Maar nog niet iedereen wordt persoonlijk bereikt. Het kabinet wil daarom
extra inzetten – via gemeenten en lokale partners – op onder meer de
volgende acties:
• Extra contact met ouderen: huisbezoeken, digitaal en belcontact.
Hierdoor ontstaat tevens meer zicht op hoe het werkelijk met de
ouderen gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 2

4

•
•

•

Extra helpende handen: boodschappen, hulpvragen doorzetten, helpen
contact met anderen te maken.
Inzet op verbinding tussen mensen: creëren van meer mogelijkheden
elkaar corona proof te ontmoeten, mensen aan elkaar koppelen om
samen activiteiten te organiseren.
Extra inzet op zingeving: alternatieve dagbesteding helpen organiseren, deelname culturele activiteiten (zie onder leefstijl).

Extra begeleiding kwetsbare groepen; i.c. mensen die psychisch
kwetsbaar zijn en mensen met (verstandelijke) beperkingen thuis
De coronacrisis maakt dat de levens van iedereen met begeleiding er heel
anders uitziet: dagbesteding gaat soms niet door (horeca is bijvoorbeeld
gesloten), er komen minder mensen langs, niet iedereen begrijpt de
maatregelen even goed. Ook is er meer begeleiding en ondersteuning
nodig voor mensen met andere beperkingen. Bijvoorbeeld kwetsbare
mensen met een medische aandoening die zeer bang zijn besmet te raken
gezien de risico’s dat deze besmetting fataal kan zijn of zeer ernstige
consequenties kan hebben.
Dit maakt dat extra ondersteuning nodig is. Het kabinet stelt hier middelen
ter beschikking om lokaal:
• Extra in te zetten op het organiseren van alternatieve dagbesteding om
structuur te creëren in de dag.
• Het bieden van passend vervoer en extra locaties voor alternatieve en
verspreide vormen van dagbesteding die voldoen aan de RIVMrichtlijnen, die nog niet zijn gefinancierd via de meerkostenregeling
voor Wmo en Jeugd.
• Extra ambulante begeleiding om proactief mentale en sociale
problemen op te sporen (extra huisbezoeken).
• Extra (begrijpelijke) informatievoorziening over wat kan en mag en
veilig is.
Extra begeleiding dak- en thuisloze mensen
Gemeenten hebben als gevolg van de coronacrisis nieuwe dakloze
mensen in beeld gekregen. Deze middelen zijn bedoeld om deze mensen
zo snel mogelijk van een woonplek (met begeleiding) te voorzien.
Algemeen
Afdrachten aan het Gemeentefonds hebben gevolgen voor de belastingontvangsten. Deze worden op artikel 1 Belastingen van de begroting van
het Ministerie van Financiën (IXB) verantwoord. De budgettaire gevolgen
voor de belastingontvangsten worden in de reguliere 1e suppletoire
begroting van Financiën in 2021 verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 2

5