Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2021

Nr. 116

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juli 2021
In vervolg op mijn brieven van 2 maart jl. (Kamerstuk 35 570 VI, nr. 98),
9 maart jl. (Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1947) en 8 juli jl.
(Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3420) bericht ik u als volgt.
Op 14 juli jl. heeft de Landsadvocaat de Staat als cliënt geïnformeerd over
de bevindingen van het onderzoek dat Van Doorne N.V. en Deloitte
Forensic & Dispute Services B.V. in opdracht van het kantoor Pels Rijcken
hebben verricht naar de door een notaris van het kantoor gepleegde
fraude. Zoals aangekondigd in de brief van 8 juli jl. ter beantwoording van
de schriftelijke vragen van de leden Van Nispen en Leijten (Aanhangsel
Handelingen II 2020/21, nr. 3420) informeer ik uw Kamer daar bij deze
over. Voor de bevindingen verwijs ik u naar de brief van de Landsadvocaat
die ik volledigheidshalve integraal bijvoeg1.
Daarbij past de volgende opmerking. Aan de resultaten van de onderzoeken kan ik in juridische zin geen kwalificatie geven. Ook of hiermee alle
feiten boven tafel zijn, kan ik niet met zekerheid zeggen. Dergelijke
conclusies zijn aan het Openbaar Ministerie (OM) en het Bureau Financieel
Toezicht (BFT). Hun onderzoeken lopen nog. De resultaten van de
onderzoeken die het kantoor Pels Rijcken heeft laten uitvoeren zijn aan het
OM en het BFT ter beschikking gesteld, zodat deze ook kunnen worden
meegenomen in hun onderzoeken.2 Het is van groot belang dat deze
onderzoeken in volledige onafhankelijkheid plaatsvinden. Na afronding
ervan kunnen ook de resultaten daarvan in het publieke en politieke debat
worden betrokken.
Zoals ik u ook aankondigde bij de beantwoording van genoemde
schriftelijke vragen hecht ik er evenwel aan uw Kamer volledig en
1
2

kst-35570-VI-116
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Voor zover het stukken betreft met cliëntvertrouwelijke gegevens wordt de daarvoor geëigende
procedure via de Rechter Commissaris toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 116

1

volstrekt open te informeren over deze kwestie. Aangezien in dit
bijzondere geval de Staat als cliënt geïnformeerd is door de Landsadvocaat over feiten die voor de Staat als cliënt van belang zijn, informeer ik
u daar nu reeds uit dien hoofde over, ondanks dat deze feiten (ook) deel
uitmaken van een strafrechtelijk onderzoek en een onderzoek van het BFT.
De resultaten bevestigen helaas het uiterst zorgelijke beeld dat er sprake
is geweest van omvangrijke malversaties door een notaris, die zich
gedurende vele jaren hebben ontwikkeld tot een zeer groot financieel
tekort in enkele dossiers die de betrokken notaris behandelde. Uit de
resultaten blijkt ook dat – anders dan mij eerder bekend was – de notaris
malversaties pleegde in dossiers waarin de Staat cliënt was. Dit betreffen
oudere dossiers die om die reden niet naar voren kwamen uit het
beperkte onderzoek dat het kantoor Houthoff op mijn verzoek verrichtte.
Het onderzoek van Houthoff had enkel tot doel als cliënt zelf binnen korte
tijd en in afwachting van de resultaten van de andere onderzoeken te
beoordelen of er aanleiding was acute problemen te verwachten in zaken
waarin de Staat cliënt is of recentelijk was. De Staat lijkt vooralsnog in
beperkte mate ook financieel gedupeerd te zijn.3 Dat is vanzelfsprekend
ontoelaatbaar en ik neem dat hoog op. Het is van het grootste belang dat
de juridische bijstand van de Staat in goede handen is. De resultaten van
de onderzoeken nopen tot een zeer serieuze aanpak om herhaling te
voorkomen en de dienstverlening voor de Staat blijvend veilig te stellen.
In de brief van 8 juli jl. gaven de Minister voor Rechtsbescherming en ik
aan dat wij als criterium voor het beantwoorden van de vraag of de
Landsadvocaat belangen van de Staat kan behartigen, hanteren of de
betrouwbaarheid van deze dienstverlening op dit moment en voor de
voorzienbare toekomst voldoende gewaarborgd is. Wij gaven daarbij aan
niet te beschikken over aanwijzingen dat dat niet het geval is.
Ondanks de ernstige feiten die uit het onderzoek van Deloitte zijn
gebleken, kom ik nu niet onmiddellijk tot een andere conclusie. Dat vergt
– mede in het licht van het grote belang dat de Staat steeds en blijvend in
rechte effectief kan optreden en zich ook in rechte kan verdedigen –
zorgvuldige nadere bestudering en afweging. Ook is daarvoor nader
contact met de Landsadvocaat nodig.
Voor dit moment is daarbij voor mij van belang dat uit de onderzoeken
naar voren is gekomen dat de betrokken notaris voor zover nu bekend
alleen handelde, de voor deze vorm van fraude kwetsbare werkzaamheden (de Escrow-praktijk) nagenoeg is gestopt bij het kantoor Pels
Rijcken4 en dat het kantoor een uitgebreid pakket aan verbetermaatregelen met grote voortvarendheid in gang heeft gezet. Daarbij vind ik het
ook van belang dat daarop extern wordt toegezien. De Deken van de
Haagse Orde van Advocaten heeft, zo berichtte de Landadvocaat in de
brief, in afwachting van voltooiing van diens onderzoek5 verscherpt
toezicht ingesteld op de implementatie van maatregelen op het gebied
van governance, gezamenlijke praktijkuitoefening van advocaten en
notarissen en het versterken van sociale veiligheid en aanspreekbaarheid.
Ook het kantoor zelf heeft de implementatie van interne beheersmaatregelen rond notariële kwaliteitsrekeningen, aanscherpingen binnen het
notariaat en suggesties ter optimalisatie van de interne beheersing van
advocatuurlijke derdengelden in opzet laten toetsen door Deloitte.

3

Uit het onderzoek van Van Doorne en Deloitte in opdracht van Pels Rijcken komt naar voren dat
het zou gaan om een bedrag van 6.828,83 euro wegens te laat uitgekeerde renteopbrengsten.
4
Er loopt nog één Escrow-dossier ten behoeve van de Staat dat thans wordt afgewikkeld.
5
Blijkens de brief naar verwachting in augustus van dit jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 116

2

Ik vind het van essentieel belang dat het kantoor zo spoedig mogelijk alle
benadeelden compenseert, hetgeen ook is toegezegd. Ik heb verder met
instemming kennis genomen van het feit dat het kantoor actief bijdraagt
aan de opheldering van feiten en omstandigheden door mee te werken
met de onderzoekende autoriteiten en zelf ook uitgebreid onderzoek te
hebben laten verrichten. Volstrekt duidelijk is evenwel dat een situatie
waarin een persoon in een dergelijke positie, mede op basis van het
vertrouwen dat hij geniet, dergelijke feiten kan begaan, voor de toekomst
moet worden voorkomen.
Tegen deze achtergrond zal ik de komende periode benutten om de
resultaten van de onderzoeken en de verbetermaatregelen van het
kantoor te bestuderen en daarover ook nader contact te hebben met de
Landsadvocaat. Ik wil mij daarbij ook meer in detail laten inlichten over de
verbetermaatregelen en de implementatie daarvan. Zoals bericht in de
brief van 8 juli jl. zullen de verbetermaatregelen ook worden beoordeeld
in samenhang met het externe deskundigenadvies over de vraag wat
passende eisen en verantwoordingsverplichtingen op het gebied van
praktijkuitoefening en bedrijfsvoering zijn die de Staat als cliënt kan
stellen aan (het kantoor van) de Landsadvocaat in het licht van de
publieke functie van de Staat. Ik streef ernaar u over de appreciatie van de
bevindingen als cliënt, de eventuele implicaties van de bevindingen en het
externe advies in september uitgebreid in te lichten.
In de tussentijd wordt ook nog gewerkt aan de behandeling van de
verzoeken op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) naar
deze kwestie waarover de brief van 8 juli jl. repte. Deze verzoeken zullen
ruimhartig worden beoordeeld. Uw Kamer wordt over de afdoening ervan
geïnformeerd en u zal de daarbij openbaar te maken stukken ook
ontvangen. Naar verwachting zal dit in juli of augustus zijn.
Het is mij niet bekend wanneer de onderzoeken van het BFT en het OM
gereed zullen zijn. Zodra deze zijn afgerond en de resultaten daarvan
beschikbaar zijn, wordt uw Kamer bericht. Als aangegeven in de brief van
8 juli jl. wordt daarbij ook ingegaan op de vraag of er aanleiding is voor
nader onderzoek naar het functioneren van het toezicht en of het geheel
aan wettelijke waarborgen en toezichtmechanismen bij de afwikkeling van
massaclaims nog altijd volstaat om fraude zoveel mogelijk te voorkomen.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 116

3