Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1969

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 augustus 2023
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad van 13 en
14 juli 2023 in Brussel.
Daarnaast informeer ik u graag over het feit dat er een voorlopig politiek
akkoord t.a.v. de herziening verordening markten voor financiële
instrumenten en bijbehorende richtlijn bereikt is.
In het verslag ga ik ook in op verschillende toezegging aan uw Kamer. Het
gaat om de volgende toezeggingen:
– Aan het lid Heinen (VVD) om schriftelijk terug te komen op optimale
vraagstelling voor een mogelijke adviesaanvraag bij Raad van State
over de rol van begrotingsautoriteit en hoe dit te verankeren in
nationale wetgeving.
– Om de Tweede Kamer te informeren over gesprekken met banken over
de hoogte van spaarrentes.
– Aan het lid Slootweg (CDA) om terug te komen op de vraag of de
genomen maatregelen (zoals schenkingsvrijstelling) volgens de
Europese Commissie voldoende waren om macro-economische
onevenwichtigheid rondom schulden te adresseren.
– Aan het lid Van Houwelingen (FvD) om schriftelijk terug te komen op
de vraag over het managen van de optelsom van publiek fysiek en
digitaal geld door de ECB.
– Aan het lid Van Dijck (PVV) om in te gaan op geldstromen in relatie tot
het Meerjarig Financieel Kader.
– Aan het lid Nijboer (PvdA) om schriftelijk terug te komen op de wijze
waarop de discussie over de nutsfunctie van geld op Europees niveau
kan worden vervolgd.

kst-21501-07-1969
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

1

Tot slot treft u als bijlage het kwartaaloverzicht van lopende
EU-wetgevingsonderhandelingen op het terrein van het Ministerie van
Financiën, conform de afspraken omtrent EU-informatievoorziening.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

2

Verslag Eurogroep en Ecofinraad van 13 en 14 juli 2023,
voorlopig politiek akkoord herziening verordening markten voor
financiële instrumenten en bijbehorende richtlijn, en verschillende toezeggingen uit het Commissiedebat Eurogroep/
Ecofinraad van 13 juni en 4 juli jl. en het Commissiedebat
Financiële Markten van 21 juni jl.
Eurogroep in reguliere samenstelling
Begrotingsbeleid in de eurozone
De Eurogroep heeft van gedachten gewisseld over de begrotingssituatie
in de eurozone en het geaggregeerde begrotingsbeleid van eurolanden in
2024, de zogenaamde fiscal stance. De voorzitter van het Europees
Begrotingscomité (European Fiscal Board, EFB) heeft een toelichting
gegeven op het rapport van de EFB over de aanbevelingen voor het
begrotingsbeleid in 2024.1 De voorzitter van de EFB stelde dat de jaarlijkse
verandering in de begrotingskoers in de eurozone in 2024 restrictief dient
te zijn, gelet op de vooruitzichten voor de stand van de economie en om
de inflationaire druk niet verder te vergroten. Veel lidstaten konden zich
vinden in de aanbeveling van de EFB, waarbij door een aantal lidstaten
werd benadrukt dat er wel genoeg ruimte moet zijn voor investeringen
om economische groei te waarborgen.
De Eurogroep heeft een verklaring over dit onderwerp aangenomen.2 In
deze verklaring is opgenomen dat lidstaten in 2023 en 2024 de steunmaatregelen ter compensatie voor de hoge energieprijzen zullen afbouwen.
Mits geen nieuwe energieprijsschok plaatsvindt, moeten de gerelateerde
besparingen gebruikt worden om de begrotingstekorten te verminderen.
Dit zal moeten leiden tot een restrictief begrotingsbeleid in de eurozone in
2024.
Stand van zaken internationale rol van de euro
De Eurogroep heeft gesproken over de internationale rol van de euro. De
voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) heeft het jaarlijkse rapport
over de internationale rol van de euro toegelicht.3 De ECB gaf aan dat het
gebruik van de euro in het internationale betalingsverkeer stabiel is
gebleven ondanks het onrustige jaar met de oorlog in Oekraïne. Daarbij
kwam ook aan de orde dat landen als Rusland, China, India en Brazilië,
mede als gevolg van de sancties tegen Rusland, op zoek zijn gegaan naar
alternatieven voor het gebruik van de dollar. Nederland heeft benoemd
dat het goed nieuws is dat de euro in zo’n lastig jaar relatief stabiel is
gebleven. Daarnaast heeft Nederland aangegeven voorstander te zijn van
het versterken van de kapitaalmarktunie (wat positieve gevolgen kan
hebben voor de internationale rol van de euro). Ook heeft Nederland het
belang van robuuste overheidsfinanciën benadrukt.
Tijdens de discussie is verder met name gesproken over het mogelijke
gebruik van bevroren Russische tegoeden voor de wederopbouw van
Oekraïne. De Europese Commissie (de Commissie) gaf aan dat meerdere
opties onderzocht worden. Veel lidstaten verwelkomden dit, waarbij de
ECB en een aantal lidstaten aangaf dat er ook goed naar de risico’s moet
worden gekeken. Nederland heeft aangegeven gecommitteerd te zijn om
1

https://commission.europa.eu/publications/european-fiscal-board-assesses-appropriate-fiscalstance-euro-area-2024_en.
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/13/eurogroup-statement-onthe-euro-area-fiscal-stance-for-2024/.
3
https://www.ecb.europa.eu/pub/ire/html/ecb.ire202306~d334007ede.en.html.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

3

te zoeken naar een breed gedragen oplossing waarbij de samenwerking
met G7-partners essentieel is. Zoals toegezegd door de Minister van
Buitenlandse Zaken wordt de stand van zaken van deze discussie na de
zomer aan de Tweede Kamer gecommuniceerd.
Overig – Nieuwe Ministers van Financiën van Finland en
Griekenland
De nieuwe Ministers van Financiën van Finland (Riikka Purra) en
Griekenland (Kostis Hatzidakis) hebben de beleidsprioriteiten van hun
landen gepresenteerd. Dit gebeurt standaard in de Eurogroep bij het
aantreden van nieuwe regeringen.
Overig – Proces benoeming nieuw directielid ECB
De voorzitter van de Eurogroep kondigde aan dat de positie van Fabio
Panetta, directielid bij de ECB, per 1 november a.s. vrijkomt. Vervolgens
gaf de voorzitter een toelichting op de procedure voor de benoeming van
een nieuw directielid van de ECB. Lidstaten konden potentiële kandidaten
aandragen tot en met 30 augustus. Het doel is om bij de Eurogroep van
15 september een kandidaat overeen te komen die de Raad voor kan
dragen aan de Europese Raad.
Eurogroep in inclusieve samenstelling
Toekomst van Europese financiële en kapitaalmarkten
De Eurogroep in inclusieve samenstelling heeft gesproken over de
ontwikkeling van de kapitaalmarkten. Tijdens de Eurogroepvergadering
van afgelopen juni hebben het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de
ECB en de Commissie hun bevindingen hierover gepresenteerd. Ditmaal
werd aan de Ministers gevraagd hoe zij de ontwikkeling van de kapitaalmarkten beoordelen, op welke terreinen (nationaal) voortgang is geboekt
en welke uitdagingen zij zien. Tijdens de komende vergaderingen van de
Eurogroep zullen verschillende stakeholders worden uitgenodigd voor
hun visie op de ontwikkeling van de kapitaalmarkten.
De versterking van de kapitaalmarktunie, door verdere verdieping en
integratie van de markten in de EU, staat prominent in het werkprogramma van de Eurogroep voor komende maanden. Het streven van de
Eurogroep-voorzitter is om in maart 2024 een strategische visie overeen te
komen en daarin prioriteiten te identificeren om de kapitaalmarktunie
verder te ontwikkelen, naast de voorstellen volgend uit het tweede
actieplan waarover momenteel onderhandelingen lopen. De strategische
visie kan als input dienen voor de (nieuwe) Commissie.
Veel lidstaten zijn tijdens de Eurogroep ingegaan op hun nationale situatie
en hebben aangegeven welke initiatieven (nationaal) zijn genomen voor
de ontwikkeling van de kapitaalmarkten. Zo zijn er veel initiatieven gericht
op huishoudens en spaarders, waaronder het vergroten van vertrouwen
en financiële geletterdheid, het bieden van fiscale prikkels en het
eenvoudig maken om te beleggen voor het pensioen. Nederland heeft ook
een toelichting gegeven op de nationale situatie en onder andere
genoemd dat de Nederlandse kapitaalmarkt, onder meer vanwege de
aanwezigheid van grote pensioenfondsen en de aanwezigheid van
kapitaalmarktinfrastructuur, relatief goed ontwikkeld is en ruimte biedt
voor innovatie. Tegelijkertijd kent ook Nederland uitdagingen bij onder
andere de toegang tot financiering van bedrijven, die doorgaans net als in
andere EU-lidstaten afhankelijk zijn van banken; evenals uitdagingen bij
de participatie aan kapitaalmarkten en de bevordering van financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

4

geletterdheid van huishoudens en ondernemers. Daarnaast heeft
Nederland genoemd dat het goed zou zijn om in toekomstige discussies in
de Eurogroep aandacht te besteden aan de aanpak van structurele
barrières die de verdieping en integratie van kapitaalmarkten belemmeren. Een combinatie van een (nationale) bottom-up actie ter verdieping
van de markten en (EU) top-down benadering via harmonisatie van
regelgeving en toezicht kan daarbij wenselijk zijn. Andere lidstaten
beaamden het belang van het delen van best practices en noemden
eveneens dat goed ontwikkelde kapitaalmarkten belangrijk zijn voor de
financiering van (kleine) bedrijven, verduurzaming en innovatie.
Digitale euro – voortgang project
De Commissie heeft in de Eurogroep in inclusieve samenstelling een
toelichting gegeven op het Single Currency pakket, dat op 28 juni jl. is
gepubliceerd.4
De Commissie gaf aan dat het pakket bestaat uit wetsvoorstellen voor een
digitale euro en de status van contant geld als wettig betaalmiddel («legal
tender»). Het voorstel over de status van contant geld als wettig betaalmiddel komt erop neer dat contant geld verplicht geaccepteerd moet
worden en dat lidstaten er zorg voor moeten dragen dat de toegang tot
contant geld voldoende geborgd is. De voorstellen voor een digitale euro
bestaan uit twee verordeningen. Eén verordening bevat een rechtsbasis
voor de ECB om een digitale euro te scheppen en uit te geven. De andere
verordening ziet op de dienstverlening ten aanzien van de digitale euro
door betaaldienstverleners gevestigd in de EU maar buiten het
eurogebied. Het wetgevend voorstel voor de rechtsbasis van de digitale
euro gaat in op essentiële aspecten van een digitale euro. De Commissie
gaf aan dat met het voorstel een hoog niveau van gegevensbescherming
wordt beoogd, en een mogelijkheid voor offline gebruik van de digitale
euro. Daarmee kunnen (waarschijnlijk tot een bepaalde limiet) anonieme
betalingen worden gedaan, zoals ook bij contant geld het geval is. De
digitale euro wordt bovendien niet programmeerbaar. De Commissie gaf
aan dat de voorstellen ervoor zullen zorgen dat burgers toegang
behouden tot centrale bankgeld, ook in een digitale omgeving, en dat een
digitale euro voor iedereen toegankelijk zal zijn.
Verscheidene lidstaten gaven een eerste reactie op de voorstellen en
noemden aandachtspunten voor de onderhandelingen, zoals het belang
van privacy, de kosten van de implementatie van een digitale euro en de
(aanhoudings)limieten voor digitale euro’s, in relatie tot de regelgeving
voor het tegengaan van witwassen en terrorismefinanciering en in relatie
tot de reële economie. Nederland heeft aangegeven dat het goed is dat er
nu concrete voorstellen op tafel liggen, maar nog wel veel vragen te
hebben ten aanzien van de voorstellen. De mogelijke komst van een
digitale euro vraagt om een zorgvuldige afweging en politieke
besluitvorming.
De ECB besluit dit najaar over de volgende fase van haar bijdrage aan het
digitale Europroject. In die volgende fase zal de ECB verder technisch
werk verrichten, waarbij rekening wordt gehouden met aandachtspunten
die naar voren komen in het Europese wetgevingsproces. Deze fase in het
project van de ECB gaat nog niet over de vraag of de ECB daadwerkelijk
overgaat tot uitgifte van een digitale euro. De ECB kan pas besluiten tot
uitgifte als er politieke overeenstemming in de Raad en het Europees
Parlement is bereikt over de voorstellen van de Commissie en de
verordeningen in werking zijn getreden en van kracht zijn.
4

https://finance.ec.europa.eu/publications/digital-euro-package_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

5

Ecofinraad
Ecofinraad-ontbijt (herziening Europees begrotingsraamwerk en
taxonomie)
De Ministers hebben tijdens het Ecofinraad-ontbijt gesproken over de
herziening van het Europees begrotingsraamwerk (Stabiliteits- en
Groeipact, SGP).
Op basis van een issues note van het voorzitterschap hebben de Ministers
vier hoofdthema’s geïdentificeerd voor verdere onderhandelingen over
het SGP: (1) institutionele verhoudingen, (2) waarborg voldoende
ambitieuze schuldafbouw, (3) ruimte voor investeringen en prikkels voor
hervormingen en (4) effectieve handhaving. Aan de hand van deze
thema’s zullen de besprekingen over de wetgevende voorstellen die de
Commissie heeft gedaan voor de herziening van het SGP op technisch
niveau verder gaan. Lidstaten spraken hun steun uit voor deze thema’s,
benadrukten het belang van snelle voortgang en streven naar een akkoord
dit najaar.
Nederland heeft steun uitgesproken voor de pakketbenadering van deze
thema’s. Ten aanzien van de institutionele verhoudingen heeft Nederland
benadrukt dat de ambitie van het raamwerk stevig verankerd moet zijn en
dat eventuele bevoegdheden voor de Commissie om de wetgeving in de
toekomst aan te passen geen afbreuk mogen doen aan deze ambitie. Ten
aanzien van de waarborg voor schuldafbouw heeft Nederland aangegeven open te staan om hiervoor verschillende opties te verkennen die
binnen de landspecifieke, risicogebaseerde en anticyclische benadering
passen. Ten aanzien van investeringen heeft Nederland aangegeven dat
het belangrijk is dat het raamwerk een prikkel voor investeringen en
hervormingen bevat, maar dat de ruimte voor investeringen niet mag
leiden tot een generieke uitzondering van bepaalde investeringen of
andere overheidsuitgaven onder de begrotingsnormen (zogenaamde
«golden rule»). Ten aanzien van handhaving heeft Nederland benadrukt
dat dit een cruciaal element van het raamwerk is en dat verdere discussie
hierover nodig is. Specifiek heeft Nederland benoemd dat voorspelbare
opening van buitensporigtekortprocedures, een effectief gebruik van de
voorgestelde controlerekening en een sterkere rol voor het Europees
Begrotingscomité (de European Fiscal Board, EFB) belangrijke aandachtspunten zijn.
Tijdens het Ecofinraad-ontbijt is ook aandacht gevraagd voor de
taxonomie, naar aanleiding van het nieuwe sustainable finance pakket van
de Commissie, gepubliceerd op 13 juni jl.5 Een aantal landen verzocht om
mijnbouw op te nemen in de gedelegeerde handelingen voor de
taxonomie, gezien het belang hiervan voor de groene transitie. Nederland
heeft hierbij het belang van een feitelijke onderbouwing benadrukt, op
basis van input van het Platform for Sustainable Finance.
Hamerpunt – Europees Semester 2023 – landspecifieke
aanbevelingen
De Ecofinraad heeft de landspecifieke aanbevelingen van de Raad aan de
lidstaten in het kader van het Europees Semester als hamerstuk aangenomen.6 De landspecifieke aanbevelingen zijn eerder met een gekwalifi5

Zie het BNC-fiche Verordening ESG-ratingbureaus: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
publicaties/2023/06/13/fiche-1-verordening-esg-ratingbureaus.
6
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/06/16/european-semester-2023country-specific-recommendations-agreed/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

6

ceerde meerderheid goedgekeurd op de Ecofinraad van 16 juni jl.
(Kmaerstuk 21 501-07, nr. 1956); alleen Hongarije stemde tegen.
Vervolgens zijn de landspecifieke aanbevelingen bekrachtigd tijdens de
Europese Raad van 29-30 juni jl. Tijdens deze Ecofinraad heeft de Raad de
aanbevelingen officieel aangenomen (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1972).
Nieuwe eigen middelen
De Ecofinraad heeft een eerste gedachtewisseling gehouden over het
voorstel tot introductie van nieuwe eigen middelen voor de financiering
van de EU-begroting. Op 20 juni jl. publiceerde de Commissie dit
voorstel.7 Het betreft een update van het voorstel voor nieuwe eigen
middelen uit december 2021. Het parlement is, zoals gebruikelijk bij
Commissievoorstellen, nader geïnformeerd via een BNC-fiche met het
kabinetsstandpunt ten aanzien van het voorstel.8
De Commissie heeft het voorstel in de Ecofinraad toegelicht. In het
huidige voorstel wijzigt het eigen middel op basis van inkomsten uit de
ETS enigszins ten opzichte van het voorstel uit december 2021. Dit is als
gevolg van het in de tussentijd overeengekomen Fit-for-55-akkoord.9
Daarnaast stelt de Commissie een additioneel nieuwe eigen middel voor:
een tijdelijk statistisch eigen middel gebaseerd op een bestaande statistiek
uit de nationale rekeningen voor het bruto operationele resultaat van
bedrijven (financieel en niet-financieel). De voorgestelde eigen middelen
op basis van inkomsten uit de CBAM en Pijler 1 wijzigen niet.
Veel lidstaten spraken zich uit tegen een koppeling tussen de behandeling
van het voorstel voor nieuwe eigen middelen en het voorstel voor een
tussentijdse herziening van het Meerjarig Financieel Kader (MFK
2021–2027). Deze voorstellen zijn tegelijk gepubliceerd. Verscheidene
lidstaten gaven aan dat voor de behandeling van het voorstel voor nieuwe
eigen middelen meer tijd nodig is. Een aantal lidstaten gaf aan terughoudend te zijn ten aanzien van het voorgestelde additionele nieuwe
eigen middel gebaseerd op een bestaande statistiek uit de nationale
rekeningen voor het bruto operationele resultaat van bedrijven. Nederland
heeft aangegeven de voorstellen over nieuwe eigen middelen te bestuderen en deze te beoordelen op hun eigen merites.
Financiële steun aan Oekraïne in het kader van de tussentijdse
herziening van het MFK
De Ecofinraad heeft gesproken over het voorstel van de Commissie om
een Oekraïnefaciliteit op te richten waarmee de EU voor de jaren
2024–2027 financiële steun aan Oekraïne kan verstrekken.10 Dit voorstel is
onderdeel van de voorstellen voor een tussentijdse herziening van het
Meerjarig Financieel Kader (MFK 2021–2027). Het parlement is, zoals
gebruikelijk bij Commissievoorstellen, nader geïnformeerd via een
BNC-fiche met het kabinetsstandpunt ten aanzien van het voorstel.11
De Commissie heeft het voorstel in de Ecofinraad toegelicht. Zo wordt een
maximale omvang van 50 miljard euro voor deze faciliteit voorgesteld. De
steun kan bestaan uit leningen, subsidies en garanties en is gericht op
7

https://commission.europa.eu/publications/own-resources-legal-texts_en.
BNC-fiche: Mededeling, besluit en verordening – introductie nieuwe eigen middelen en
terbeschikkingstelling, 25 augustus 2023, Kamerstuk 22 112, nr. 3760.
9
Kamerstuk 21 501-08, nr. 889.
10
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_23_3355.
11
BNC-fiche: Voorstel verordening instelling Oekraïne-faciliteit, 25 augustus 2023, Kamerstuk
22 112, nr. 3758. Zie ook BNC-fiche: Herziening verordening Meerjarig Financieel Kader (MFK)
2021–2027, 25 augustus 2023, Kamerstuk 22 112, nr. 3757.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

7

liquiditeitssteun, herstel en wederopbouw, investeringen en technische
assistentie. Aan de steun zijn voorwaarden verbonden ten aanzien van
corruptiebestrijding, goed bestuur en rechtsstaat.
Er was brede steun onder de lidstaten voor gestructureerde, langjarige en
voorspelbare steun voor Oekraïne. De lidstaten gaven aan het voorstel
nog nader te bestuderen met name op het gebied van governance,
budgettaire gevolgen, conditionaliteiten en de coördinatie met andere
internationale partners. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, gaf
aan dat het goed zou zijn om dit voorstel separaat te behandelen van de
rest van de voorstellen voor een tussentijdse herziening van het MFK
2021–2027. Dit is in verband met het verschil in urgentie en noodzaak. Een
aantal lidstaten gaf aan dat versterking van het programma Militaire
Mobiliteit ook onderdeel uit moet maken van de herziening van het MFK.
Hervorming van de douane: De douane-unie op een hoger niveau
brengen
Tijdens de Ecofinraad vond een eerste gedachtewisseling plaats over het
hervormingspakket van de douane-unie, die op 17 mei jl. is gepubliceerd
en waarover het parlement middels een BNC-fiche over is geïnformeerd.12
De gedachtewisseling is het startschot voor de verdere (technische)
discussie in de Raad(swerkgroep).
De Commissie heeft de noodzaak tot de voorgestelde structurele
hervormingen toegelicht, bijvoorbeeld door te wijzen op groeiende
handelsvolumes (specifiek e-commerce) en nieuwe (niet-fiscale) taken
voor de nationale douaneautoriteiten. Een hervorming van de
douane-unie is daarom noodzakelijk, waarbij het doel is de financiële en
niet-financiële belangen van de EU, de lidstaten en burgers te beschermen
door vereenvoudigde en gemoderniseerde douaneprocedures die de
nalevingskosten voor overheden en bedrijven verlagen.
Veel lidstaten verwelkomden de doelstellingen van het voorstel en
onderschreven de noodzaak voor een hervorming van de douane-unie.
Wel gaven veel lidstaten aan dat de details nog uitgewerkt moeten
worden en er daarom nog veel vragen zijn ten aanzien van het voorstel.
Daarbij gaven meerdere lidstaten aan de toegevoegde waarde te zien van
een Data Hub voor douanegegevens en voorstander te zijn van de
oprichting van een Europese douaneautoriteit. Tegelijkertijd waren ook
hier kritische geluiden te horen, bijvoorbeeld over de samenhang met
bestaande IV-systemen en toegang tot gegevens bij de Data Hub en de
positie van een douaneautoriteit ten opzichte van nationaal risicomanagement.
Nederland heeft aangegeven het eens te zijn met de noodzaak voor de
herziening van het Douanewetboek van de Unie wegens de enorme groei
van e-commerce en de uitvoering door de Douane van toenemende
fiscale en niet-fiscale taken. Het verminderen van de administratieve
lasten voor het bedrijfsleven is hierbij van belang. Tegelijkertijd ziet
Nederland ook ruimte voor verbeteringen en heeft het behoefte aan
nadere toelichting. Dit betreft bijvoorbeeld de inrichting van de Data Hub
waarbij het de nationale douaneautoriteiten eigenaar zouden moeten
blijven van de data en er niet meer data gevraagd wordt dan noodzakelijk.
Daarnaast heeft Nederland aangegeven dat de uitvoering van douanetaken een nationale aangelegenheid moet blijven en het cruciaal is dat er
voldoende zeggenschap en ruimte is voor de lidstaten om eigen keuzes en
12

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=COM:2023:257:FIN; Kamerstuk 22 112,
nr. 3725, 30 juni 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

8

(nationale) prioriteiten te kunnen blijven bepalen. Tot slot heeft Nederland
aangegeven dat de oprichting van een EU-douaneautoriteit een
aantoonbare meerwaarde dient te bieden voor de douane-unie en dat het
bestuur uit de lidstaten moet bestaan.
Lopende wetgevingsvoorstellen over financiële diensten
Het voorzitterschap van de Raad en de Commissie hebben de Ecofinraad
geïnformeerd over de lopende wetgevingsvoorstellen op het terrein van
financiële diensten.13
Werkprogramma Ecofinraad
Het Spaanse voorzitterschap heeft haar werkprogramma in de Ecofinraad
gepresenteerd en aangegeven wat de prioriteiten zijn voor de Ecofinraad
voor het komende halfjaar. Spanje is in de tweede helft van 2023 de
voorzitter van de Raad van de Europese Unie.
Het Spaanse voorzitterschap gaf aan drie prioriteiten te hebben: (1) het
verdiepen van de economische en monetaire unie, (2) het bevorderen van
het Europese concurrentievermogen, cohesie en strategische autonomie,
en (3) het versterken van de EU als mondiale speler. Zo zullen onder
andere financiële dossiers als de herziening van de begrotingsregels
(Stabiliteits- en Groeipact), de tussentijdse herziening van het Meerjarig
Financieel Kader 2021–2027 (primair in de Raad Algemene Zaken en de
Europese Raad), nieuwe eigen middelen, en de vervolmaking van de
bankenunie en de kapitaalmarktunie belangrijke thema’s zijn het komende
halfjaar. Het volledige overzicht van de inzet en prioriteiten is te vinden op
de website van het Spaanse voorzitterschap.14 Voor de informele
Ecofinraad van 15 en 16 september a.s. zal het Spaanse voorzitterschap
33 Latijns-Amerikaanse landen en landen uit het Caribische gebied
uitnodigen om op die manier de samenwerking met deze landen te
bevorderen.
Europees Semester 2023 – Raadsconclusies over de resultaten
van de diepteonderzoeken in het kader van de macroeconomische onevenwichtigheden procedure
De Ecofinraad heeft Raadsconclusies over de resultaten van de diepteonderzoeken in het kader van de macro-economische onevenwichtigheden
procedure aangenomen.15
De Commissie publiceert in het kader van het Europees Semester ieder
jaar uitkomsten van macro-economische diepteonderzoeken (In-Depth
Reviews, IDR’s) in de EU-lidstaten.16 In het Alert Mechanism Report (AMR)
2023, gepubliceerd in november 2022, stelde de Commissie vast dat ze
voor 17 lidstaten diepteonderzoeken zou gaan uitvoeren naar mogelijke
macro-economische onevenwichtigheden. De Commissie heeft in deze
diepteonderzoeken voor 11 lidstaten (Cyprus, Hongarije, Duitsland,
Spanje, Frankrijk, Nederland, Portugal, Roemenië, Zweden, Griekenland
en Italië) macro-economische onevenwichtigheden vastgesteld. Italië en
Griekeland ondervinden buitensporige onevenwichtigheden. In Cyprus is
in tegenstelling tot voorgaande jaren niet langer sprake van een buitensporige onevenwichtigheid.
13

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-11169–2023-INIT/en/pdf.
https://spanish-presidency.consilium.europa.eu/en/programme/priorities/.
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-11404–2023-INIT/en/pdf.
16
https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-and-fiscal-governance/macroeconomicimbalance-procedure/depth-reviews_en.
14
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

9

In de Raadsconclusies wordt bevestigd dat dat de macro-economische
onevenwichtigheidsprocedure een belangrijk onderdeel is van het
Europees Semester en de Europese economische beleidscoördinatie om
eventuele nieuwe macro-economische risico’s te signaleren, voorkomen
en corrigeren. Ook worden de bevindingen van de Commissie over het
bestaan van (buitensporige) onevenwichtigheden in een aantal lidstaten
verwelkomd.
Uitvoeringsbesluit van de Raad onder de herstel- en veerkrachtfaciliteit (HVF)
De Ecofinraad heeft een aanpassing van de uitvoeringsbesluiten van de
Raad ter goedkeuring van de aangepaste herstel- en veerkrachtplannen
(HVP) van Ierland, Frankrijk, Malta en Slowakije aangenomen.17
Ierland
Ierland heeft op 22 mei jl. een aanvraag bij de Commissie ingediend voor
een aanpassing van het oorspronkelijke HVP dat middels een uitvoeringsbesluit van de Raad op 8 september 2021 werd goedgekeurd. Ierland
maakt gebruik van de mogelijkheid binnen de HVF-verordening om een
HVP aan te passen als het HVP, inclusief desbetreffende mijlpalen en
doelen, deels of in zijn geheel niet langer haalbaar is op grond van
objectieve omstandigheden. Deze omstandigheden hebben in het geval
van Ierland vooral betrekking op hogere technische vereisten aan
implementatie van een leningenprogramma in samenwerking met de EIB,
hoger dan verwachte inflatie, en het identificeren van een beter – maar
meer tijdrovend – proces in het harmoniseren van IT-systemen voor
verschillende instellingen. De wijzigingen in het plan bestaan uit het
opschuiven van de tijdslijn voor het behalen van de vijf mijlpalen of
doelen waar deze objectieve omstandigheden betrekking op hebben, naar
het derde kwartaal van 2023. De aanpassing van het uitvoeringsbesluit
voorziet niet in de toevoeging van een RepowerEU-hoofdstuk aan het HVP
van Ierland. Ierland dient naar verwachting na de zomer nog een
aangepast plan in met toevoeging van een REPowerEU-hoofdstuk.
Frankrijk
Frankrijk heeft op 20 april jl. een aanvraag tot aanpassing van het HVP
ingediend bij de Commissie. Het oorspronkelijke HVP is op 13 juli 2021
goedgekeurd middels een uitvoeringsbesluit door de Raad. Frankrijk
maakt gebruik van de mogelijkheid om binnen de HVF-verordening een
HVP aan te passen op basis van een aanpassing van de beschikbare
subsidies onder de HVF. Op grond van de definitieve subsidieallocatie op
30 juni 2022, zijn de beschikbare HVF-middelen voor Frankrijk neerwaarts
bijgesteld van de aanvankelijk geschatte 39,4 miljard euro naar
37,4 miljard euro.18 Om rekenschap te geven aan deze bijstelling heeft
Frankrijk een investering geschrapt die de investeringscapaciteit voor het
mkb moest versterken en heeft het 12 andere investeringen afgeschaald.
Daarnaast maakt Frankrijk gebruik van de mogelijkheid binnen de
HVF-verordening om een HVP aan te passen als het HVP, inclusief
desbetreffende mijlpalen en doelen, deels of in zijn geheel niet langer
haalbaar is op grond van objectieve omstandigheden. Deze omstandigheden hebben betrekking op hoge inflatie en verstoringen van waardeketens. De wijzigingen hebben betrekking op 18 maatregelen en bestaan
17

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/14/recovery-fund-councilgreenlights-updated-national-plans-for-france-malta-slovakia-and-ireland/.
18
https://commission.europa.eu/system/files/2023–05/2022%2006%2030%20update%20
maximum%20financial%20contribution%20RRF%20grants.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

10

uit: aanpassing van de referentiewaarde voor doelstellingen, aanpassing
van een beschrijving, verlenging van de implementatietermijn, alternatieve benaderingen om de doelstellingen van een maatregel te voltooien
en het toevoegen van een extra mijlpaal.
Tot slot heeft Frankrijk een REPowerEU-hoofdstuk toegevoegd. Dit
hoofdstuk bevat drie nieuwe hervormingen, drie nieuwe investeringen en
een opgeschaalde investering. Met deze maatregelen stroomlijnt Frankrijk
de vergunningsprocedures, wordt het verhogen van de energie-efficiëntie
van de industrie gestimuleerd en worden waterstofprojecten ondersteund.
Door de aan Frankrijk toegekende REPowerEU-subsidies van 2,3 miljard
euro, de door Frankrijk aangevraagde schuif van 504 miljoen euro uit de
Brexit Adjustment Reserve en de eerdere neerwaartse bijstelling komt de
grootte van het aangepaste plan uit op 40,3 miljard euro. Het aangepaste
plan zet significant sterker in op de groene transitie: 49,5% van de
toegezegde middelen is toegewezen aan het verduurzamen van de Franse
economie (ten opzichte van 42,4% in het oorspronkelijke plan).
Malta
Malta heeft op 26 april jl. een aanvraag bij de Commissie ingediend voor
een aanpassing van het oorspronkelijke HVP dat middels een uitvoeringsbesluit van de Raad op 5 oktober 2021 werd goedgekeurd. Malta maakt
gebruik van de mogelijkheid binnen de HVF-verordening om een HVP aan
te passen op basis van een aanpassing van de beschikbare subsidies
onder de HVF. Op grond van de definitieve subsidieallocatie op 30 juni
2022, zijn de beschikbare HVF-middelen voor Malta neerwaarts bijgesteld
van de aanvankelijk geschatte 316 miljoen euro naar 258 miljoen euro.19
Om rekenschap te geven aan deze bijstelling heeft Malta twee investeringen verwijderd, namelijk de bouw van een nieuwe veerhaven in
Buġibba en het opzetten van een centrum voor beroepsopleidingen en
twee maatregelen afgeschaald. Deze zijn gerelateerd aan de digitalisering
van de gezondheidssector en de renovatie van het publieke ziekenhuis
«Mount Carmel». Daarnaast maakt Malta gebruik van de mogelijkheid om
een HVP aan te passen als dat HVP, inclusief desbetreffende mijlpalen en
doelen, deels of in zijn geheel niet langer haalbaar is op grond van
objectieve omstandigheden. Deze omstandigheden hebben betrekking op
vertraging bij twee maatregelen waar condities voor een aanbesteding
gewijzigd moest worden en een vertraging in het gebruik van elektrische
voortuigen wegens verstoringen in waardeketens. De wijzigingen bestaan
uit het verlengen van de implementatietermijn, het toevoegen van een
tussentijdse mijlpaal en het aanpassen van de referentiewaarde voor de
doelstelling.
Verder heeft Malta een REPowerEU-hoofdstuk toegevoegd aan zijn plan.
Door de aan Malta toegekende REPowerEU-subsidies van 29,9 miljoen
euro en de door Malta aangevraagde schuif van 40 miljoen euro uit de
Brexit Adjustment Reserve en de eerdere neerwaartse bijstelling komt de
grootte van het aangepaste plan uit op 328 miljoen euro.
Het toegevoegde REPowerEU-hoofdstuk bestaat uit een investering en
een hervorming. De investering betreft de versterking en uitbreiding van
het elektriciteitsdistributienet. De hervorming heeft betrekking op het
stroomlijnen van vergunningsprocedures van hernieuwbare energieprojecten en het verplicht stellen van zonne-energie-installaties voor
bepaalde nieuwe gebouwen. De toegevoegde maatregelen in het
REPowerEU-hoofdstuk zullen naar verwachting bijdragen aan een
19

https://commission.europa.eu/system/files/2023–05/2022%2006%2030%20update%20
maximum%20financial%20contribution%20RRF%20grants.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

11

toename van het aandeel van hernieuwbare energie in de Maltese
energiemix. Het Maltese plan wordt door deze aanpassingen nog meer
gericht op de groene transitie (68,8% van de investeringen, ten opzichte
van 53,8% in het oorspronkelijke plan).
Slowakije
Slowakije heeft op 26 april 2023 een aanpassing van het HVP ingediend bij
de Commissie. Het betreft een aanpassing van het oorspronkelijke plan
dat middels een uitvoeringsbesluit van de Raad op 13 juli 2021 werd
goedgekeurd. Slowakije maakt gebruik van de mogelijkheid binnen de
HVF-verordening om een HVP aan te passen op basis van een aanpassing
van de beschikbare subsidies onder de HVF. Voor Slowakije is de omvang
van de beschikbare subsidies eerder in de update van 30 juni 2022 door
de Commissie neerwaarts bijgesteld van 6,3 miljard euro naar 6 miljard
euro.20 Hierdoor heeft Slowakije 32 maatregelen aangepast door
doelstellingen te verlagen of elementen te schrappen. Daarnaast maakt
Slowakije gebruik van de mogelijkheid om een HVP aan te passen als dat
HVP, inclusief desbetreffende mijlpalen en doelen, deels of in zijn geheel
niet langer haalbaar is op grond van objectieve omstandigheden. Deze
omstandigheden hebben voornamelijk betrekking op de hoge inflatie,
verstoringen van waardeketens en gebrek aan interesse tijdens de
aanbestedingsfase. Deze wijzigingen hebben betrekking op 36 maatregelen en bestaan uit het verlengen van de implementatietermijn, een
alternatieve benadering om de doelstelling van een maatregel te
voltooien en het aanpassen van de mijlpalen en doelen.
Verder voegt Slowakije een REPowerEU-hoofdstuk aan het HVP toe. Dit
hoofdstuk bevat zes nieuwe hervormingen en acht nieuwe investeringen
en hebben betrekking op het stroomlijnen van vergunningsprocedures,
het verhogen van de energie-efficiëntie van de industrie en het opzetten
en uitbouwen van geothermie-projecten. Door de aan Slowakije toegekende REPowerEU-subsidies van 366 miljoen euro, de door Slowakije
aangevraagde schuif van 36 miljoen euro uit de Brexit Adjustment
Reserve en de eerdere neerwaartse bijstelling bedraagt de grootte het
plan nu 6,4 miljard euro. Het Slowaakse plan wordt door deze aanpassingen nog meer gericht op de groene transitie (46% van de investeringen, ten opzichte van 42% in het oorspronkelijke plan).
Voorbereiding van de bijeenkomst van de Ministers van Financiën
en de presidenten van de centrale banken van de G20 op
11-12 oktober 2023 en voorbereiding IMF-jaarvergadering
De Ecofinraad heeft het Economisch en Financieel comité (de EFC)
gemandateerd om de EU-inzet voor de volgende G20-vergadering en de
IMF-jaarvergadering voor te bereiden.
De G20-vergadering zal vermoedelijk grotendeels in het teken staan van
de mondiale economie en huidige risico’s, waarbij er veel aandacht zal
zijn voor de wereldwijde economische gevolgen van de oorlog in
Oekraïne en de mogelijkheden om kwetsbare landen economisch te
steunen. Op het gebied van de mondiale economie zal naar verwachting
aandacht worden besteed aan voedsel- en energieonzekerheid en aan
macro-economische risico’s van klimaatverandering en transitiepaden.
De jaarvergadering van het IMF zal vermoedelijk eveneens in het teken
staan van de mondiale economie en huidige risico’s, mede als gevolg van
20

https://commission.europa.eu/system/files/2023–05/2022%2006%2030%20update%20
maximum%20financial%20contribution%20RRF%20grants.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

12

de oorlog in Oekraïne. Daarnaast zal ook de noodzaak om kwetsbare
landen te ondersteunen op de agenda staan, evenals de mondiale
schuldenproblematiek en de risico’s van klimaatverandering en transitiepaden. Ook zal de 16e quotaherziening op de agenda staan.
Herverdeling van heffingsrechten (Pijler 1)
De voorzitter van de Raad en de Commissie hebben de Ecofinraad
geïnformeerd over de stand van zaken in de onderhandelingen over
Pijler 1. In 2021 is met 137 landen in het Inclusive Framework (IF),
georganiseerd door de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO), een akkoord op hoofdlijnen bereikt over de
herziening van het internationale vennootschapsbelastingsysteem.
Onderdeel van dit akkoord zijn naast afspraken over een wereldwijd
effectief minimumniveau van belastingheffing (Pijler 2), afspraken over de
herverdeling van heffingsrechten (Pijler 1).
Pijler 1 bestaat uit twee onderdelen: «Bedrag A» en «Bedrag B». Bedrag A
zal gelden voor de grootste en meest winstgevende multinationals
wereldwijd, zijnde groepen met een omzet van meer dan EUR 20 miljard
en een winstmarge (winst ten opzichte van de omzet) van meer dan 10%.
Landen waar bedrijven veel afnemers of gebruikers hebben, krijgen op
basis van Bedrag A extra heffingsrechten toebedeeld. Andere landen
zullen heffingsrechten moeten inleveren om te voorkomen dat de
herverdeelde winsten dubbel worden belast. Beoogd is dat dit de landen
zullen zijn waar onder de huidige regels veel winst valt. Bedrag B bevat
een vereenvoudiging van de regels rondom het bepalen van de winstverdeling voor bepaalde marketing- en verkoopactiviteiten. Bedrag B zal
gelden voor alle (multinationale) bedrijven en is dus niet afhankelijk van
de hiervoor genoemde omzet- en winstmargegrenzen van Bedrag A.
Voor de inwerkingtreding van Bedrag A wordt een multilateraal verdrag
(«multilateral convention» of MLC) opgesteld. Tijdens de IF-vergadering
van 12 juli jl. is een verklaring gepubliceerd, waaruit blijkt dat er
voortgang is geboekt op verschillende sub thema’s. De verklaring is door
vrijwel alle landen onderschreven. De Commissie merkte wel op dat er
nog het nodige werk moet worden verricht voordat de onderhandelingen
succesvol kunnen worden afgerond. Het doel is om eind 2023 een akkoord
te bereiken over Bedrag A zodat de regels per 1 januari 2025 in werking
kunnen treden.
Overig
Voorlopig politiek akkoord herziening verordening markten voor
financiële instrumenten en bijbehorende richtlijn
Op 29 juni jl. hebben het Zweedse voorzitterschap van de Raad, de
rapporteur van het Europees Parlement en de Commissie een voorlopig
politiek akkoord bereikt over de herziening van de verordening markten
voor financiële instrumenten (MiFIR) en bijbehorende richtlijn (MiFID II).
De finale wetteksten worden momenteel, onder Spaans Raadsvoorzitterschap, nader technisch bezien en zijn daarom nog niet verspreid. Het
akkoord wordt hierna nog formeel ter stemming voorgelegd aan de Raad
en het Europees Parlement.
Met de herziening wordt beoogd om de positie van beleggers, in het
bijzonder retailbeleggers, te versterken door hen meer transparantie over
de handel in financiële instrumenten te bieden. Dit wordt bereikt door
verschillende maatregelen. In het voorlopig politiek akkoord is mede
dankzij de inzet van het kabinet tijdens de onderhandelingen een verbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

13

opgenomen op de betaling voor het doorsturen van orders van retailbeleggers naar een bepaald handelsplatform ter uitvoering van die orders –
zogeheten Payment for Order Flow (PFOF). In Nederland zijn dergelijke
betalingen op grond van het provisieverbod verboden. Het ongelijke
speelveld vis-à-vis andere EU-landen wordt met dit PFOF-verbod
weggenomen. Lidstaten waar PFOF momenteel is toegestaan moeten dit
per juni 2026 uitfaseren en mogen het tot die tijd enkel toestaan binnen de
eigen jurisdictie.
Daarnaast is een akkoord bereikt over de oprichting van zogeheten
consolidated tapes (CT) waarmee de order- en transactiedata over de
handel in financiële instrumenten in de hele EU beter en in real-time
beschikbaar worden. Hierdoor kunnen beleggers beter zien waar de
liquiditeit in de EU het beste is en of zij hun orders tegen goede
voorwaarden hebben kunnen (laten) uitvoeren. Er is besloten tot een
gefaseerde oprichting van de CTs, in lijn met de inzet van Nederland,
waarbij eerst een vergunning tot oprichting van een CT voor obligaties,
vervolgens een CT voor aandelen en exchange traded funds (ETFs) en
daarna een CT voor derivaten zal worden verleend door de Europese
Autoriteit voor effecten en markten (ESMA). Handelsplatformen krijgen
een vergoeding van de CT-aanbieder voor het aanleveren van data over
handel in aandelen en ETFs. Kleinere handelsplatformen kunnen ervoor
kiezen om geen handelsdata aan te leveren aan de CT voor aandelen en
ETFs.
Verder bevat het akkoord afspraken om de transparantie van de handel in
obligaties en derivaten te vergroten, onder meer door uitzonderingen op
de verplichting een transactie direct openbaar te maken, te harmoniseren
en de maximale uitstelperiode in te korten. Tevens is afgesproken om het
regime voor de handel in grondstoffenderivaten te evalueren en handelsplatformen te verplichten om transparanter te zijn over de criteria voor het
stilleggen van de handel bij hoge volatiliteit. Indien de finale wetsteksten
in lijn zijn met het overeengekomen voorlopig politiek akkoord, verwacht
Nederland, conform de eerder geformuleerde kabinetsinzet, in te kunnen
stemmen met het akkoord.
Toezegging aan het lid Heinen (VVD) om schriftelijk terug te
komen op optimale vraagstelling voor een mogelijke adviesaanvraag bij Raad van State over de rol van begrotingsautoriteit en
hoe dit te verankeren in nationale wetgeving
Tijdens het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 13 juni jl.
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 1960) heb ik aan het lid Heinen toegezegd om in
het verslag terug te komen op optimale vraagstelling voor een mogelijke
adviesaanvraag bij de Raad van State (RvS) over de rol van begrotingsautoriteit en hoe dit te verankeren in nationale wetgeving. Op dit moment
zijn de taken van de RvS in grote lijnen beschreven in de Wet Houdbare
Overheidsfinanciën (Wet Hof). Op deze manier behoudt de RvS onafhankelijkheid en vrijheid in het uitvoeren van haar taken. In het huidige
voorstel voor de herziening van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) krijgt
de nationale begrotingsautoriteit een prominentere rol. Het kabinet is
voorstander van een sterkere focus op nationale begrotingsautoriteiten en
Nederland is op dit gebied koploper in Europa. In de beleidsdoorlichting
van het begrotingsbeleid wordt onder andere gekeken naar hoe toekomstbestendig de Wet Hof is met het oog op mogelijke herzieningen van het
SGP. De resultaten van deze beleidsdoorlichting worden waarschijnlijk
eind van dit kalenderjaar naar de Kamer gestuurd. Zodra precies duidelijk
is wat de rol van de nationale begrotingsautoriteit in het vernieuwde SGP
wordt, zal het kabinet bekijken of het nodig en/of wenselijk is dat deze rol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

14

wettelijk wordt vastgelegd. Als onderdeel hiervan neemt het kabinet ook
kennis van de positie van de Raad van State.
Toezegging om de Tweede Kamer te informeren over gesprekken
met banken over de hoogte van spaarrentes
In reactie op vragen van het lid Van der Lee tijdens het Commissiedebat
Eurogroep/Ecofinraad van 11 mei jl. (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1964) heb ik
toegezegd om in gesprek te gaan met banken over de hoogte van
spaarrentes in Nederland en om hierbij aandacht te vragen voor het
maatschappelijk perspectief. Hierbij informeer ik de Kamer schriftelijk over
de doorwerking van de renteverhogingen van de ECB in de Nederlandse
spaarrente en over de met banken gevoerde gesprekken, zoals toegezegd
in het Commissiedebat Financiële Markten van 21 juni jl. (Kamerstuk
32 545, nr. 192)
De vragen van het lid Van der Lee hadden betrekking op de vertraagde
doorwerking van de renteverhogingen van de ECB naar de spaarrentes
voor consumenten in Nederland. Tussen juli 2022 en juli 2023 verhoogde
de ECB de belangrijkste beleidsrente, de depositorente, in negen stappen,
van -0,5% naar 3,75%. De depositorente is de rente die commerciële
banken ontvangen als zij geld stallen bij de centrale bank. De prijs die
banken betalen als ze geld lenen van de centrale bank, de herfinancieringsrente, is met de depositorente meegestegen.
Hoewel alleen banken direct te maken hebben met de verhoging van de
beleidsrente, werkt de hoogte daarvan ook indirect door in de rentes die
consumenten en bedrijven ontvangen op het spaargeld dat zij aanhouden
bij een bank en in de rente die zij betalen voor leningen. Het doel van de
ECB is om met de verhoging van de beleidsrentes lenen duurder en
sparen aantrekkelijker te maken, zodat de inflatie afzwakt naar het
gewenste niveau van 2%, conform het prijsstabiliteitsmandaat van de
ECB. De verhoging van beleidsrentes door de ECB werkt daarnaast ook
door in de rente op de kapitaalmarkten. Marktpartijen anticiperen namelijk
op het feit dat kapitaal aantrekken op termijn duurder wordt en verhogen
de geld- en kapitaalmarktrentes, zelfs al voordat de ECB de beleidsrentes
verhoogt. Het rentebeleid van de ECB en marktverwachtingen hierover
werken daarom snel door in de marktrentes.
Banken financieren zich zowel met deposito’s van huishoudens en
bedrijven, als met middelen op de geld- en kapitaalmarkten. Als banken
nieuwe financiering nodig hebben en dit ophalen op deze markten,
betalen banken voor deze nieuwe financiering de inmiddels hogere
marktrentes. Deze marktrentes bepalen daarom de zogeheten marginale
financieringskosten van banken.21 Als een bank bijvoorbeeld een nieuwe
hypotheek verstrekt aan consumenten of bedrijven, rekent de bank deze
hogere financieringskosten aan hen door. De hypotheekrente stijgt dan
mee met de marktrente. Dit geldt alleen voor nieuw afgesloten
hypotheken of hypotheken met een variabele rente.
Spaarrentes passen zich daarentegen veelal langzamer aan. Als een bank
ervoor kiest de spaarrente te verhogen, geldt dit voor alle spaartegoeden
die niet voor een vaste periode zijn weggezet. Dit is een groot deel van de
voorraad spaartegoeden van banken. Die hogere kosten kunnen niet
volledig en direct doorgegeven worden in hogere rentes op reeds
uitstaande kredieten, die vaak een langere rentevaste periode kennen. Dit
21

Van der Heijden et al., Stijgende beleidsrente werkt meer door in hypotheek- dan spaarrente,
10 mei 2023, https://esb.nu/stijgende-beleidsrente-werkt-meer-door-in-hypotheek-danspaarrente/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

15

maakt banken terughoudend om de spaarrentes te verhogen wanneer de
beleidsrentes omhoog gaan.
De verhoging van de beleidsrentes door de ECB heeft tot dusver beperkt
doorgewerkt in de spaarrentes en hypotheekrentes in Nederland. Daarbij
is in Nederland een verschil te zien tussen de doorwerking van de
beleidsrentes op hypotheekrentes en op spaarrentes. Illustratief is het
verschil tussen de stijging in hypotheek- en spaarrentes in vergelijking
met de kapitaalmarktrente. In maart 2023 was 63% van de kapitaalmarktrentestijging sinds 2021 doorgewerkt in de hypotheekrente. Voor
spaarrentes was deze doorwerking op basis van acht maanden aan data
slechts 15%.22 Inmiddels hebben de Nederlandse grootbanken de
belangrijkste spaarrentes verhoogd naar 1,25% tot 1,5%.
Het is niet ongebruikelijk dat verhogingen en verlagingen van de
beleidsrente door de ECB vertraagd en gedeeltelijk doorwerken in de
spaarrente. Toen de belangrijkste beleidsrente omlaag ging en zelfs
negatief werd voor banken, werd deze verlaging ook slechts gedeeltelijk
doorgevoerd in de spaarrentes van consumenten.23 Onder een ton euro
aan spaargeld is de spaarrente bij veruit de meeste banken voor consumenten niet negatief geworden.
Voor de mate waarin de verhoging van de beleidsrente doorwerkt in de
hypotheek- en spaarrente, is het eigenstandige rentebeleid van de banken
bepalend. Banken bepalen zelf op welke wijze ze spaarrentes en rentes
voor kredietverlening aanpassen als de beleidsrentes veranderen. Banken
zijn als gezegd deels gefinancierd met deposito’s van huishoudens en
bedrijven en deels via de geld- en kapitaalmarkten. De verhouding tussen
deze vormen van financiering speelt een rol bij het bepalen van de rente,
maar banken maken hierbij ook een commerciële afweging. Zo genereren
banken onder meer inkomsten door het verschil tussen de rente die ze op
langlopende leningen ontvangen en de rente die zij op kortlopend
spaargeld betalen. Banken kunnen ervoor kiezen een verlaging van de
beleidsrente niet door te voeren om spaarders te behouden. De huidige
inflatie en hogere rentes maken het voor banken uitdagend om spaargeld
uit te lenen aan consumenten of bedrijven, bijvoorbeeld omdat nieuwe
projecten risicovoller zijn en daarom meer rendement moeten opleveren
om financierbaar te zijn. Daarnaast is er een overschot aan spaargeld
sinds de coronacrisis. Deze factoren beperken de noodzaak voor banken
om nieuw spaargeld aan te trekken. Deze beperkte behoefte aan spaargeld
kan de concurrentie om spaargeld verminderen, wat banken minder
prikkelt om de spaarrente te verhogen.
Elke bank betrekt daarnaast bij haar afweging het renterisico, de liquiditeitsprognose en haar risicobereidheid. In het licht van de geldende
prudentiële regels en ten behoeve van een adequaat risicobeheer, is het
ook van belang dat banken hierin een eigen afweging kunnen maken. Zo
kunnen banken ervoor kiezen een verhoging van de beleidsrente niet door
te voeren, bijvoorbeeld om de hoogte van hun prudentiële buffers verder
te bestendigen.
De afgelopen maanden heeft het ministerie gesprekken gevoerd met de
NVB en verschillende grootbanken. In de gevoerde gesprekken heeft het
Ministerie van Financiën aandacht gevraagd voor de maatschappelijke rol
die banken hebben bij de ontwikkeling van de spaarrentes. Daarbij heeft
22

Van der Heijden et al., Stijgende beleidsrente werkt meer door in hypotheek- dan spaarrente,
10 mei 2023, https://esb.nu/stijgende-beleidsrente-werkt-meer-door-in-hypotheek-danspaarrente/.
23
Kamerstuk 32 013, nr. 251.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

16

het ministerie onderkend dat het aan de banken is om de hoogte van de
spaar- en hypotheekrentes te bepalen, maar benadrukt dat de trage
doorwerking van de door de ECB vastgestelde beleidsrentes vragen
oproept. De banken hebben op hun beurt toegelicht hoe spaarrentes bij
banken tot stand komen en welke afwegingen daarbij een rol spelen. Zij
vinden het ook hun rol om dit aan hun consumenten en het bredere
publiek goed uit te leggen.
De komende maanden zal ik aandacht blijven houden voor de ontwikkelingen in de markt en ten aanzien van de spaarrentes van banken. Daarbij
zal ik nadrukkelijk ook de ontwikkelingen in internationaal perspectief in
ogenschouw nemen.
Toezegging aan het lid Slootweg (CDA) om terug te komen op de
vraag of de genomen maatregelen (zoals schenkingsvrijstelling)
volgens de Europese Commissie voldoende waren om macroeconomische onevenwichtigheid rondom schulden te adresseren
Tijdens het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 4 juli jl.
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 1964) heb ik aan het lid Slootweg toegezegd om
in het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad terug te komen op de
vraag of de genomen maatregelen door het kabinet, zoals de schenkingsvrijstelling, volgens de Commissie voldoende waren om de geïdentificeerde macro-economische onevenwichtigheid rondom schulden te
adresseren.
Het kabinet erkent dat de private schulden in Nederland relatief hoog zijn.
Deze bevinden zich echter op een dalend pad. De totale private schuld
bedroeg tussen 2013–2019 gemiddeld 252% van het bbp en deze is
afgenomen tot 215% van het bbp in 2022.24 De Commissie verwacht dat
de private schulden op dit dalende pad zullen blijven. De private schulden
in Nederland zullen de komende jaren echter nog wel boven de door de
Commissie gehanteerde drempelwaarde van 157% van het bbp blijven.
Met betrekking tot de beoordeling van de Commissie van de maatregelen
die Nederland heeft getroffen om de private schulden in te perken, moet
er onderscheid gemaakt worden tussen de private schulden van
niet-financiële bedrijven en die van huishoudens.
De schulden van niet-financiële bedrijven bedroegen in 2022 121% van het
bbp. De Commissie geeft in haar diepteonderzoek voor Nederland, dat
gedaan is in het kader van de macro-economische onevenwichtigheden
procedure, aan dat de macro-economische risico’s van deze schulden
kleiner zijn dan ze op het eerste gezicht lijken.25 Veel van deze schulden
zijn namelijk grensoverschrijdende schulden van onderdelen van
multinationals, binnen de bedrijfsgroep. De Commissie geeft aan dat er
goede vooruitgang gemaakt is om de prikkels voor schuldopbouw bij
bedrijven te verkleinen. Zo wijst de Commissie onder andere op de
generieke renteaftrekbeperking voor bedrijven en de Wet bronbelasting.
De schulden van huishoudens bedroegen in 2022 94% van het bbp. Het
merendeel van deze schulden bestaat uit hypotheekschulden. De
Commissie geeft aan dat er beperkte vooruitgang gemaakt is om deze
schulden af te bouwen. De maatregelen richten zich vooral op de
aanbodszijde van de woningmarkt, wat tot lagere prijzen en lagere
hypotheekschulden moet leiden. De Commissie stelt dat genomen
24
25

https://economy-finance.ec.europa.eu/system/files/2023–05/NL_SWD_2023_619_en.pdf.
https://economy-finance.ec.europa.eu/system/files/2023–05/NL_SWD_2023_640_12_
EN_autre_document_travail_service_part1_v2.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

17

maatregelen die raken aan de vraagzijde van de woningmarkt nog
onvoldoende zijn doorgevoerd. Het afschaffen van de schenkingsvrijstelling voor het kopen van een huis heeft wel een drukkend effect op de
vraag en draagt volgens de Commissie ook bij aan de landspecifieke
aanbeveling die Nederland hierop heeft gekregen. De Commissie wijst er
op dat er nog altijd een genereuze subsidie op schuld-gefinancierd
eigenwoningbezit blijft en dat beleidsmaatregelen t.a.v. de private
huurmarkt mogelijk contraproductief zijn.
Toezegging aan het lid Van Houwelingen (FvD) om schriftelijk
terug te komen op de vraag over het managen van de optelsom
van publiek fysiek en digitaal geld door de ECB
In het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 4 juli jl. is aan het lid
Van Houwelingen toegezegd om terug te komen op zijn vraag of het de
bedoeling is dat de totale hoeveelheid publiek geld toeneemt en of de ECB
de optelsom van de digitale euro en contant geld gaat regelen.
De ECB heeft geen directe controle op de hoeveelheid publiek geld in het
huidige financieel systeem. De hoeveelheid publiek geld is vraag
gedreven en wordt dus door de consument en andere gebruikers bepaald.
Mensen en bedrijven moeten namelijk bij hun geld kunnen. Het
Eurosysteem zorgt ervoor dat eurobankbiljetten en euromunten op elk
moment beschikbaar zijn voor het publiek. Er is voor contant geld daarom
geen restrictie op de hoeveelheid bankbiljetten en munten die in omloop
zijn.
In de wetsvoorstellen van de Commissie over de digitale euro, die op
28 juni 2023 zijn gepubliceerd26 is opgenomen dat de ECB een nader te
bepalen aanhoudingslimiet (holding limit) kan stellen op het gebruik van
de digitale euro.
Het gaat hierbij niet om een limiet die is ingebouwd in het ontwerp van de
digitale euro zelf, maar een bevoegdheid van de ECB om een grens te
stellen aan het aantal digitale euro’s dat (rechts)personen mogen
aanhouden op hun digitale euro rekening. Het doel van een dergelijke
limiet is het behoud van financiële stabiliteit en het voorkomen van
ongewenste uitstroom van private deposito’s bij banken. De aanhoudinglimiet zou gelden per gebruiker van de digitale euro en niet per
digitale euro rekening. Indien een persoon meerdere digitale euro
rekeningen heeft, moet het totaalsaldo van de verschillende rekeningen
binnen het door de ECB vastgestelde limiet blijven. Feitelijk stelt deze
limiet bij invoering van de digitale euro een bovengrens aan de totale
hoeveelheid digitaal publiek geld dat op een bepaald moment in de tijd in
omloop kan zijn. Dit is echter geen wettelijk vastgesteld plafond, maar een
bovengrens die kan veranderen als de financiële stabiliteit een hogere
aanhoudingslimiet per gebruiker toelaat.
Of de hoeveelheid publiek geld toe zal nemen bij de mogelijke introductie
van een digitale euro, hangt af van de voorkeur van consumenten en
andere gebruikers. Het is aan de gebruikers om te bepalen of ze de
digitale euro, contant geld of giraal geld willen aanhouden en gebruiken
om mee te betalen. Het BNC-fiche met het kabinetsstandpunt over de
voorstellen, waaronder over de aanhoudingslimiet, is op 18 augustus aan
uw Kamer gestuurd.27

26
27

https://finance.ec.europa.eu/publications/digital-euro-package_en.
BNC-fiche Digitale Euro, 18 augustus 2023, Kamerstuk 22 112, nr. 3747 https://
www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2023Z14149&did=2023D33918.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

18

Toezegging aan het lid Van Dijck (PVV) om in te gaan op
geldstromen in relatie tot het Meerjarig Financieel Kader
Tijdens het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 4 juli jl. vroeg het
lid Van Dijck naar de bestaande middelen in relatie tot het Meerjarig
Financieel Kader 2021–2027 (MFK).
Het gehele MFK heeft een omvang van ca. 1.210 miljard euro voor de
periode 2021–2027 (lopende prijzen). Een groot deel (ruim 60%) van deze
middelen is vastgelegd in landenenveloppen. Dit wil zeggen dat deze
middelen specifiek toebedeeld zijn aan de lidstaten. Dit gaat met name om
de cohesie- en landbouwmiddelen uit het MFK. Deze middelen worden
door de Commissie samen met de lidstaten (in «gedeeld beheer»)
uitgegeven. De overige middelen uit het MFK zijn gereserveerd voor
verschillende beleidsuitgaven, die grotendeels door de Commissie
worden uitgevoerd, bijvoorbeeld op het terrein van onderzoek en
innovatie, gezondheid, migratie, defensie, klimaat en milieu, extern beleid
en de administratieve uitgaven van de Unie.
Een relatief klein deel van de middelen in het MFK is gereserveerd als
«ongealloceerde marge». Dit wil zeggen dat voor deze middelen vooraf
geen bestedingsdoel is vastgesteld. Dit is bedoeld om in te kunnen spelen
op onvoorziene omstandigheden. De totale vastleggingenmarge in het
MFK bedroeg bij vaststelling 5,5 miljard euro, verdeeld per jaar en over de
zeven begrotingscategorieën van het MFK. Van deze marge resteert nog
slechts een klein deel. Met name in de jaren 2025–2027 is de resterende
marge zeer beperkt (81 miljoen euro).
Naast de marges binnen de MFK-plafonds kent het MFK verschillende
speciale instrumenten. Deze vallen buiten de MFK-plafonds, maar zijn wel
onderdeel van de MFK-verordening. Het Enkelvoudige marge-instrument
(Single Margin Instrument; SMI) kan ingezet worden om in een jaar niet
gebruikte middelen onder het MFK-plafond mee te nemen naar toekomstige jaren. Dit instrument kan daardoor de marge in toekomstige jaren
vergroten. Omdat op voorhand niet te zeggen is hoeveel geld in een jaar
niet uitgegeven wordt is het echter niet goed mogelijk daarvan een
inschatting te geven. Ter illustratie, in 2024 heeft het SMI geleid tot een
extra uitgavenruimte onder het MFK-plafond van 566 miljoen euro.
Een ander belangrijk speciaal instrument voor begrotingsflexibiliteit is het
zogenaamde Flexibiliteitsinstrument. Dit instrument bevat ca. 1 mld. euro
per jaar en betreft het «meest flexibele» budget van de EU-begroting,
aangezien deze middelen niet vooraf voor een bepaald doel zijn
vastgelegd en ook niet per uitgavencategorie zijn verdeeld. In de jaren
2021–2023 is het Flexibiliteitsinstrument steeds volledig uitgeput. Voor
2024 verwacht de Commissie ook het volledige budget uit het Flexibiliteitsinstrument in te zetten. Voor de jaren 2025–2027 resteert in dit
instrument totaal 3,2 miljard euro.
Naast het SMI en Flexibiliteitsinstrument zijn er nog de zogenaamde
«thematische» speciale instrumenten. Dit zijn de Brexit Adjustment
Reserve (BAR), Het Europees Globaliseringsfonds (EGF) en de Solidariteiten noodhulpreserve (SEAR). Deze instrumenten bevatten flexibel
beschikbaar budget, maar anders dan bij het SMI en Flexibiliteitsinstrument zijn de middelen in de thematische speciale instrumenten
bedoeld voor een specifiek doel (bijvoorbeeld noodhulp in het geval van
SEAR) en dus niet vrij in te zetten voor andere prioriteiten. De budgetten
van de BAR zijn daarnaast in landenenveloppen onderverdeeld. Het EGF is
relatief klein van omvang (0,2 mld. per jaar). Het noodhulpinstrument
SEAR bevat circa 1,3 miljard euro per jaar en is in de eerste jaren van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

19

MFK steeds vrijwel volledig ingezet, als gevolg van veel aanvragen door
verschillende natuurrampen en andere noden binnen en buiten de Unie.
Een volledig overzicht van het bovenstaande en de beschikbare middelen
staat op de website van de Commissie, in het werkdocument dat door de
Commissie is gepubliceerd als bijlage bij het voorstel voor de
MFK-herziening.28 In de bijlagen van dit document (pagina’s 49–67) staan
overzichten van de geldstromen in relatie tot het MFK2021–2027. Hier is
ook een overzichtstabel te vinden van wat resteert van de flexibel
inzetbare middelen in het MFK, zijnde de speciale instrumenten (met
name het Flexibiliteitsinstrument en het Enkelvoudige marge-instrument)
en de marges onder de uitgavenplafonds van het MFK.
In de voorgestelde herziening van het MFK stelt de Commissie voor de
uitgavenplafonds van het MFK voor verschillende uitgavencategorieën te
verhogen. Tevens stelt de Commissie een verhoging van het Flexibiliteitsinstrument en SEAR voor. De redenatie is dat de flexibele ruimte in het
MFK en de speciale instrumenten zeer beperkt is. Dit betekent dat, zonder
verhoging van de MFK-plafonds en speciale instrumenten, aanvullende
middelen voor nieuwe uitdagingen of beleidsprioriteiten dus ten koste
zouden gaan van reeds toegekende middelen binnen bestaande
programma’s. De Commissie kiest er in haar voorstel primair voor de
uitgaven te verhogen in plaats van te herprioriteren ten kosten van
bestaande programma’s.
Toezegging aan het lid Nijboer (PvdA) om schriftelijk terug te
komen op de wijze waarop de discussie over de nutsfunctie van
geld op Europees niveau kan worden vervolgd
Tijdens het Commissiedebat Eurogroep/Ecofinraad van 4 juli jl. is aan het
Kamerlid Nijboer toegezegd om schriftelijk terug te komen op de wijze
waarop de discussie over de nutsfunctie van geld op Europees niveau kan
worden vervolgd. In zijn inbreng in de eerste termijn gaf de heer Nijboer
aan dat er, door de recente ontwikkelingen die raken aan de financiële
stabiliteit van de bankensector, aanknopingspunten zijn om het fundamentele debat te heropenen over de weerbaarheid en de risico’s van de
financiële sector.
Er zijn wereldwijd – en zeker in Europa – sinds de financiële crisis van
2008 veel stappen gezet om banken weerbaarder te maken en om banken
die «Too-Big-To-Fail (TBTF)» zijn aan te pakken. Tegelijkertijd laat de
situatie bij Amerikaanse banken, zoals SVB, en bij Credit Suisse zien dat
banken inherent kwetsbaar blijven, bijvoorbeeld door de vluchtigheid van
deposito’s en hun hoge hefboom. Hoewel Nederlandse en Europese
banken de recente onrust goed hebben doorstaan en er geen tekenen zijn
die wijzen op problemen, is het van belang om te blijven nadenken over
de vraag of banken, ook binnen het eurosysteem, voldoende solide en
weerbaar zijn. In het publieke en politieke debat zijn er de afgelopen jaren
verschillende initiatieven genoemd die potentieel een bijdrage kunnen
leveren aan het versterken van de financiële stabiliteit. Voorbeelden
daarvan zijn een veilige spaarbank, aangepaste kapitaaleisen en een
digitale euro. Ik vind het van belang om deze opties verder te verkennen
en hiervan de voor- en nadelen in kaart te brengen. Om die reden wil ik
aan de toezegging aan de heer Nijboer invulling geven door een ambtelijk
onderzoek uit te laten voeren naar mogelijkheden die de weerbaarheid
van de bankensector kunnen versterken. Dit kan gaan om mogelijke
28

Betreft het document «Annex to the Commission communication «Mid-term revision of the
MFF 2021–2027», te vinden op de website van de Commissie: https://commission.europa.eu/
strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/2021–2027/documents_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

20

aanpassingen van het huidige systeem, maar ook om meer fundamentele
wijzigingen. Deze ambtelijke verkenning zal zich richten op de lange
termijn, waarbij het uitgangspunt een stabiele bankensector is die ten
dienste staat van de reële economie en maatschappij. Dit rapport zal ik
met uw Kamer delen. Of en zo ja, op welke wijze, er opvolging dient te
worden gegeven aan de uitkomsten van dit rapport zal na afronding
daarvan – en derhalve na de verkiezingen – moeten worden bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1969

21