Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2006

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 mei 2019
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 3 mei 2019 over de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 13 mei 2019 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2004) en over de
brief van 11 april 2019 over het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken
van 8 april 2019 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2002).
De vragen en opmerkingen zijn op 7 mei 2019 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 9 mei 2019 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
P. Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-21501-02-2006
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 13 mei
2019 en het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van 8 april 2019. De
leden van de VVD-fractie hebben hierbij nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie bedanken de Minister voor het toesturen van
de geannoteerde agenda van de EU-Raad Buitenlandse Zaken van 13 mei
2019. Deze leden hebben over enkele ontwikkelingen vragen aan de
Minister.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de RBZ. Zij hebben daarover een aantal vragen
en opmerkingen.
Ook de leden van de SP-fractie hebben enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de geannoteerde agenda voor de Raad Buitenlandse Zaken op 13 mei
aanstaande. De leden hebben naar aanleiding daarvan nog enkele vragen
en opmerkingen.
Ministeriële bijenkomst Oostelijk Partnerschap
In het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van 8 april jl. gaat de
Minister in op het Oostelijk Partnerschap. In deze passage schrijft hij dat
een derde van het totaalbudget van het Europees Nabuurschapsinstrument (ENI) thans ten gunste komt van de landen van het Oostelijk
partnerschap (OP). De leden van de VVD-fractie vragen de Minister
inzichtelijk te maken hoe de rest wordt verdeeld, met een specifiek
overzicht van de bestedingen per ontvangend land.
1. Antwoord van het kabinet:
Het totale ENI budget bedraagt € 15,4 miljard voor de periode
2014 – 2020. Daarvan is ongeveer twee derde bestemd voor het
Zuidelijk partnerschap. Afhankelijk van de implementatie worden
bedragen bijgesteld. In 2018 was de verdeling als volgt:
Een deel van het budget voor 2018 ging naar het Africa Trust
Fund (€ 27,7 miljoen) en het Madad Trust Fund (€ 187,6 miljoen)
ten behoeve van (humanitaire) hulp als gevolg van de Syriëcrisis.
Het resterende bedrag werd verdeeld over de tien landen in de
regio die onder het Europees zuidelijk nabuurschap vallen.
In Algerije werd in 2018 € 45 miljoen besteed, waarbij de focus
lag op vergroening, de overgang naar een circulaire economie en
capaciteitsopbouw van lokale ontwikkelingsactoren. Voor Egypte
bedroeg de inzet in 2018 € 111 miljoen en lag de focus met name
op EU-investeringsprojecten op het gebied van energie en water,
alsook op het gebied van goed bestuur en sociale ontwikkeling.
In Israël is de inzet gericht op zogenoemde «twinning projecten»,
waarbij werd samengewerkt tussen lidstaten en Israël. In 2018
bedroeg het budget hiervoor € 1,8 miljoen. Voor de Palestijnse
Gebieden bedroeg de bijdrage vanuit het ENI € 328,4 miljoen
waarvan het overgrote deel naar UNRWA en PEGASE ging. In
Jordanië werd in 2018 € 89 miljoen aan steun gegeven, waarvan
het overgrote deel ging naar versterken van de rechtsstaat en aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

2

innovatie voor groei en banen. In Libanon bedroeg de steun onder
ENI € 43,8 miljoen. Prioriteit is hierbij gegeven aan het
versterken van de rechtsstaat, veiligheid en counter-terrorisme,
maar ook aan economische stabilisatie en werkgelegenheid. Libië
heeft in 2018 een bedrag van € 18 miljoen ontvangen, voornamelijk voor de ontwikkeling van het openbaar bestuur, hetgeen
dat bijdraagt aan de algemene inspanning om het land te stabiliseren. Marokko ontving € 232 miljoen waarbij openbaar bestuur
en de jeugd centraal stonden. Ter ondersteuning van de bevolking
in Syrië is er naast het Madad fonds nog € 31 miljoen
beschikbaar gesteld. In Tunesië is er in 2018 € 275 miljoen
beschikbaar gesteld, waarbij voornamelijk werd ingezet op steun
aan lokaal bestuur, duurzame economische groei en steun aan de
Tunesische jeugd.
Onder hetzelfde kopje schrijft de Minister dat «in de oostelijke regio op het
gebied van verbetering van het ondernemersklimaat en duurzame
economische ontwikkeling aantoonbare positieve resultaten [zijn]
behaald». De leden van de VVD-fractie vragen de Minister om hier een
aantal voorbeelden van te geven.
2. Antwoord van het kabinet:
Een analyse van de Commissie maakt inzichtelijk dat de handel
tussen de EU en de OP-landen in 2018 ten opzichte van 2017 als
volgt is gegroeid: 12% met Armenië, 28% met Azerbeidzjan, 16%
met Wit-Rusland, 3% met Georgië, 15% met Moldavië en 9% met
Oekraïne. Daarnaast laten cijfers van de Commissie zien dat
onder andere het OP-brede «EU4Business» programma ertoe
heeft geleid dat in de periode 2009–2017 66.000 MKB-ers in de
OP-landen toegang hebben gekregen tot financiering, en 11.000
ondernemers training hebben genoten om hun bedrijf te laten
groeien.1 Voorts stelt de Commissie dat in de periode 2009–2017
in de gehele OP regio 129 wetten zijn opgesteld die gericht zijn
op economische ontwikkeling, waarvan er 50 zijn geïmplementeerd. Deze resultaten laten onverlet dat er nog veel ruimte is
voor het verbeteren van de randvoorwaarden voor economische
ontwikkeling. Het niet optimaal functioneren van de rechtsstaat
in veel OP-landen schrikt buitenlandse investeerders af en draagt
bij aan economische onzekerheid onder lokale bedrijven. Om die
reden blijft het cruciaal dat de EU zich blijft inzetten voor een
onafhankelijke rechtsstaat en adequate anti-corruptie maatregelen.
De leden van de PvdA-fractie hechten veel waarde aan het Oostelijk
partnerschap. Het is een belangrijk instrument voor de benodigde
hervormingen in die landen. Voorafgaand aan de RBZ vindt er een
ministeriële bijeenkomst plaats met de Ministers van Buitenlandse Zaken
van de EU en de landen van het Oostelijk Partnerschap waarbij mogelijk
een verklaring wordt aangenomen ter gelegenheid van het tienjarig
bestaan van het Oostelijk Partnerschap. Mocht deze verklaring er
inderdaad komen, wat is de Nederlandse inzet hierbij? En verwacht de
Minister dat er besluiten genomen zullen worden over de toekomst van
het Oostelijk Partnerschap en welke besluiten zullen dat dan zijn? Wat is
daarbij de inzet van Nederland?

1

Een analyse van de resultaten onder het EU4Business programma is te vinden in het
jaarrapport: http://www.eu4business.eu/files/community/pdf/annual_report_2018_11.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

3

3. Antwoord van het kabinet:
De onderhandelingen tussen de EU en de OP-landen over een
gezamenlijke slotverklaring voor de ministeriële bijeenkomst zijn
nog niet afgerond. In het onderhandelingstraject heeft het
kabinet duidelijk gemaakt dat in de eventuele verklaring
aandacht dient te worden besteed aan de resultaten die sinds
2009 zijn geboekt, maar eveneens aan de onderwerpen waar nog
ruimte voor verbetering is, in het bijzonder op het gebied van
mensenrechten, rechtsstaatontwikkeling en anti-corruptie. De
«20 deliverables for 2020» die zijn vastgesteld tijdens de OP-top
in november 2017 zijn wat het kabinet betreft inhoudelijk nog
steeds grotendeels actueel en kunnen derhalve ook na 2020 in
aangepaste vorm het fundament voor samenwerking met de
OP-partners vormen. Voor strategische vergezichten over de
toekomstige samenwerking in de slotverklaring ziet het kabinet
dan ook helemaal geen aanleiding. Besluiten over de toekomst
van het Oostelijk Partnerschap zijn niet aan de orde. Het kabinet
acht het van belang steeds duidelijk te maken aan de OP-partners
dat zij conform het conditionaliteitsprincipe op inhoudelijke en
financiële steun van de Unie moeten kunnen rekenen, zolang zij
commitment blijven tonen aan de hervormingsagenda.
Libië
Blijkens de geannoteerde agenda is Nederland voornemens bij de
eerstvolgende Raad aandacht te vragen voor «een effectief Europees
optreden en een duidelijke boodschap aan alle Libische fracties om mee
te werken aan een politieke oplossing». De leden van de VVD-fractie
vragen of de Minister van mening is dat thans sprake is van een effectief
en eenduidig Europees optreden? En deelt de Minister de mening dat een
boodschap aan Libische fracties over meewerken aan het vinden van een
oplossing pas effectief kan zijn als sprake is van een Europese consensus,
en een einde aan het verdeelde optreden waar op dit moment sprake van
is?
De leden van de D66-fractie zijn ernstig bezorgd over de recente ontwikkelingen in Libië. Sinds 2011 verkeert het land al in chaos nadat het 42 jaar
onder het dictatoriale bewind van Khadhafi had geleefd. De strijd tussen
Generaal Khalifa Haftar en de door de VN-erkende regering van Fayez
al-Sarraj wordt heviger en kost veel mensen het leven. Libië is één van de
grootste zuiderburen van de Europese Unie. De EU draagt als grote
buurman, en mede door de NAVO-bijdrage van Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk aan de militaire operaties in 2011, een verantwoordelijkheid om
een eind te maken aan dit conflict en hoop te bieden aan de bevolking. De
Unie is op dit moment echter te verdeeld om één duidelijk geluid te laten
horen. Terwijl veel EU-landen, waaronder Italië, de huidige regering van
al-Sarraj steunen, lijkt Frankrijk de kant van Haftar te kiezen. De aan het
woord zijnde leden vragen zich af hoe de Minister het bericht duidt dat
Frankrijk onlangs een verklaring weigerde te tekenen die Haftar oproept
zijn militaire opmars te staken? Op deze manier staan EU-lidstaten
lijnrecht tegenover elkaar in een gewapend conflict aan de Europese
zuidgrens. De leden van de D66-fractie zien dergelijke tegenstellingen in
buitenlands beleid als zeer schadelijk voor de geloofwaardigheid van de
Europese Unie en merken op dat dit daadkrachtig optreden op het
wereldtoneel ernstig belemmert. Is de Minister het eens dat deze
verdeeldheid binnen de Europese Unie totaal ongewenst is? Is de Minister
het eens dat de Unie met meer gelijke stem op zou moeten treden, ook
naar buiten toe? Zo ja, welke stappen wil hij daartoe ondernemen? Is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

4

Minister bereid zijn EU-partners tijdens de aanstaande RBZ op te roepen
om meer gezamenlijk en eenduidig op te treden? Zo nee, waarom niet?
4. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet deelt de grote zorgen over de recente ontwikkelingen
in Libië en volgt deze nauwgezet. Het kabinet is met de fracties
van VVD, D66, PvdA en GroenLinks eens dat eenduidig EU
optreden noodzakelijk is met een duidelijke boodschap naar de
Libische fracties en landen in de regio of in de VN Veiligheidsraad. Nederland heeft daartoe eerder opgeroepen tijdens de
Raad Buitenlandse Zaken van 8 april en zal daar tijdens aankomende Raad opnieuw aandacht voor vragen bij de bespreking van
Libië. Het kabinet zal ook aandringen op aanname door de Raad
van een gezamenlijke EU-verklaring. De huidige situatie met
aanhoudende gevechten en instabiliteit is in niemands belang.
Dat vraagt om duidelijke inspanningen om bijvoorbeeld het
VN-wapenembargo op Libië te handhaven en helder te maken aan
alle Libische partijen dat een militaire oplossing geen optie is.
Het kabinet vraagt daar in internationale fora, inclusief de Raad,
aandacht voor op ambtelijk en politiek niveau.
De berichten dat Frankrijk heeft geweigerd een EU-verklaring te
ondertekenen zijn niet juist. Na de laatste Raad van Buitenlandse
Zaken op 8 april is er een verklaring van de Hoge Vertegenwoordiger uitgegaan waarin de Libische fracties werden opgeroepen
tot het stoppen met geweld en te komen tot een staakt-hetvuren.
Verder vragen deze leden de Minister of hij de berichtgevingen van de
VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en verschillende mensenrechtenorganisaties over de zorgelijke omstandigheden waarin mensen in de
detentiecentra rond Tripoli zich bevinden kan bevestigen? Is er verdere
recente informatie beschikbaar over de situatie in deze detentiecentra?
5. Antwoord van het kabinet:
Zoals uw Kamer bekend, zet het kabinet zich in voor het verbeteren van de situatie van migranten in de Libische detentiecentra
met als doel de uiteindelijke sluiting daarvan.2 Het kabinet deelt
de zorgen over de omstandigheden van vluchtelingen en
migranten in Libië, met name in de detentiecentra, zeker gelet op
de actuele ontwikkelingen daar. Samen met Europese partners en
de internationale gemeenschap volgt het kabinet de ontwikkelingen in Libië nauwlettend. Er is intensief contact met UNHCR,
IOM en andere (internationale) hulpverleners. Uw Kamer heeft
hier tevens schriftelijke vragen over gesteld aan de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, en de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, die zo snel als mogelijk
zullen worden beantwoord.
De leden van de D66-fractie merken verder op dat de Verenigde Staten
ineens steun lijken te geven aan Haftar, in plaats van aan de VN-erkende
regering in Tripoli. Deze leden vragen zich af hoe de Minister dit bericht
duidt? Klopt het dat de Verenigde Staten deze ommezwaai in hun beleid in
Libië hebben gemaakt? Welke gevolgen ziet de Minister van dit besluit op
het conflict in Libië?
2

Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2386 en Kamerstukken 32 735, nr. 207 en Kamerstukken
32 735 en 30 573, nr. 230. Zie ook kamerbrief van 11 april 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

5

6. Antwoord van het kabinet:
Volgens het Amerikaans Ministerie van Buitenlands Zaken blijft
de VS – ook na het telefoongesprek tussen president Trump en
generaal Haftar – inzetten op een politieke oplossing onder
leiding van de VN. Nederland vindt het van groot belang dat er
duidelijkheid is over de Amerikaanse positie en dat landen als de
VS hun invloed aanwenden om maximaal druk uit te oefenen op
de strijdende Libische partijen om naar een oplossing toe te
werken. In bilaterale contacten wordt deze boodschap ook
uitgedragen.
De leden van de D66-fractie maken zich verder zorgen dat de Europese
operatie Sophia per 30 september 2019 ten einde zal komen, tenzij anders
wordt besloten. Zij maken zich zorgen dat een mogelijk aanstaand einde
van deze humanitaire missie, gericht op het voorkomen van drenkelingen
en het tegengaan van mensensmokkel, ernstige gevolgen kan hebben
voor vluchtelingen op de Middellandse Zee. Zij vragen zich af of de
Minister aan kan geven wat de status is van de onderhandelingen over de
verlenging van operatie Sophia? En hoe staat het in dat verband met het
vinden van een structurele oplossing, zoals genoemd in zijn antwoorden
op schriftelijke vragen van 29 maart jl.?3 Is de Minister het met de aan het
woord zijnde leden eens, dat een gezamenlijke Europese missie gericht op
het voorkomen van drenkelingen op de Middellandse Zee en het
tegengaan van mensensmokkel, wenselijk is? Kan de Minister aangeven
wat de regering er op dit moment concreet aan doet om samen met
Europese partners op te trekken om deze onderhandelingen tot een
succesvol eind te brengen? Verder vragen deze leden zich af of de
Minister gevolgen van de steeds verslechterende situatie in Libië ziet voor
de voortgang van deze missie? Zo ja, welke gevolgen?
7. Antwoord van het kabinet:
Zoals toegelicht in de antwoorden op vragen gesteld door uw
fractiegenoot Groothuizen (Tweede Kamer, vergaderjaar
2018–2019, Aanhangsel van de Handelingen, nr. 2134) is met de
verlenging van Operatie Sophia tot 30 september een tussenoplossing overeengekomen en worden de komende maanden
aangewend om over een structurele oplossing verder te
onderhandelen.
Operatie Sophia is geen humanitaire missie maar een maritieme
operatie gericht op het ontwrichten van het bedrijfsmodel van
mensensmokkelaars en -handelaars in het zuidelijke deel van het
centrale Middellandse Zeegebied. Bij de uitvoering van deze taak
is de operatie haar verplichtingen binnen het internationaal
zeerecht altijd nagekomen door drenkelingen te redden wanneer
noodsituaties zich in de buurt van Sophia-schepen hebben
voorgedaan. Nederland is voorstander van verlenging van de
operatie en blijft in de onderhandelingen daarom een constructieve houding innemen. Daarbij is het voor Nederland nog altijd
van belang dat afspraken over operatie Sophia niet vooruitlopen
op een structurele oplossing voor ontscheping in de EU, in lijn
met de conclusies van de Europese Raad van juni 2018 en niet
vooruit lopen op de uitkomsten van de nog lopende onderhandelingen over de herziening van het gemeenschappelijke Europees
asiel stelsel (GEAS).
3

Beantwoording vragen van het lid Groothuizen (D66) over het bericht »Europa stopt met
oppikken van vluchtelingen op Middellandse Zee».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

6

Vooralsnog ondervindt de operatie beperkte gevolgen van de
verslechterde situatie in Libië. Geplande monitoringsbezoeken
aan de Libische kustwacht in Tripoli kunnen vanwege de veiligheidssituatie voorlopig niet worden uitgevoerd. Andere onderdelen van het monitoringsmechanisme, waaronder waarneming
vanuit de lucht, worden onverminderd voortgezet.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met verontrusting
kennisgenomen van het recente oplaaien van geweld in Libië, en met
name Tripoli, waardoor de situatie nog kritischer geworden is dan hij al
was, met veel doden tot gevolg. Volgens deze leden is een eensgezinde
politiek vanuit de EU erg nodig. De leden van de GroenLinksfractie vragen
zich derhalve af wat de Minister verstaat onder een «effectief Europees
optreden» en vragen daarbij of de Minister in het bijzonder wil reflecteren
op de opstelling van Frankrijk, die tot nu toe een gezamenlijke Europese
respons lijkt te blokkeren.
8. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord op vraag 4.
De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat een of meerdere
door Italië aan de Libische kustwacht geschonken boten recent zijn ingezet
voor gevechtshandelingen.4 Kan de Minister toelichten of hij hier ook van
op de hoogte is en hoe hij dit beoordeelt en of er inmiddels vervolgacties
gepland staan om dit te verhinderen?
9. Antwoord van het kabinet:
Bij het kabinet zijn geen berichten bekend dat de Libische
kustwacht betrokken is geweest bij gevechtshandelingen.
Kan de Minister daarbij een bredere toelichting geven over de situatie van
mensen in detentiecentra? Klopt het dat deze verstoken zijn van water,
voedsel en andere essentiële levensmiddelen? Kan hij daarbij specifiek
ingaan op het incident waarin gewapende mannen het Qasr Ben Ghasir
detentiecentrum in Libië beschoten? Kan de Minister met zijn collega’s
onderzoeken of er mogelijkheden zijn voor een onafhankelijk onderzoek
hiernaar?5
10. Antwoord van het kabinet:
Dagelijks zijn hulporganisaties, zoals UNHCR, betrokken bij het
verschaffen van medische zorg en voedsel. Samen met Europese
partners en de verdere internationale gemeenschap volgt het
kabinet de ontwikkelingen in Libië nauwlettend. Het kabinet
betreurt het voorval in het Qasr Ben Ghasir detentiecentrum. Uw
Kamer heeft hier tevens schriftelijke vragen over gesteld aan de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en de Minister van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, die zo snel
als mogelijk zullen worden beantwoord.
Er zijn berichten dat de totstandkoming van de gezamenlijk EU-verklaring
moeizaam is verlopen. Graag zouden de leden van de PvdA-fractie willen
4
5

http://www.standaard.be/cnt/dmf20190502_04369074
https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/04/libya-horrific-attack-targeting-refugees-andmigrants-at-detention-centre-must-be-investigated-as-a-war-crime/, https://
www.artsenzondergrenzen.nl/nieuws/vluchtelingen-detentiecentrum-tripoli-onder-vuurgenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

7

weten of deze berichten juist zijn, en zo ja, wat zijn de concrete gevolgen
geweest van het moeizame verloop en zo nee, wat is er niet juist aan? Op
welke wijze heeft Nederland zich heeft ingezet.
11. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord vraag 4.
In de geannoteerde agenda staat «het is van belang dat de EU zo goed
mogelijk anticipeert op de gevolgen van het conflict voor migranten,
veiligheid, en inspanningen die bij moeten dragen aan de stabilisatie van
Libië». Welk initiatief ziet de Minister voor de EU om actief te reageren op
de situatie in Libië of heeft een afwachtende houding de voorkeur?
12. Antwoord van het kabinet:
Nederland vraagt zowel in de Raad Buitenlandse Zaken als in
andere fora aandacht voor de instabiele situatie en wat dit
betekent voor de internationale inspanningen in Libië. Zo kunnen
bijvoorbeeld belangrijke VN-programma’s rondom het vergroten
van de veiligheid in Tripoli onder de huidige omstandigheden
moeilijk doorgang vinden. Ook de situatie voor migranten in
conflictgebieden verslechtert. Het kabinet volgt de situatie
nauwgezet en treedt in overleg met Europese partners over hoe
de EU, als grote donor en als internationale actor, een rol kan
spelen om bijvoorbeeld IOM en UNCHR in staat te stellen hun
werk zo goed mogelijk te blijven doen. Op veel terreinen moet
nog blijken hoe groot de gevolgen zijn.
De leden van de PvdA-fractie vrezen dat het niet waarschijnlijk is dat de
strijdende partijen in Libië gehoor zullen geven aan de oproep tot een
staken van militaire operaties. Dit heeft zeker ook gevolgen voor de
vluchtelingen die zich in Libië bevinden. De situatie in de vluchtelingenkampen stond al niet bekend om de naleving van internationaal rechten,
inclusief het internationaal humanitair recht. Op welke wijze zullen
degenen die het overtreden verantwoordelijk worden gehouden? Op dit
moment vinden al schendingen plaats. Kan de Minister een overzicht
geven van de wijze waarop de EU tot nu toe de overtreders verantwoordelijk heeft gehouden? Wat is de inzet van Nederland bij de komende
Raad als het gaat om het naleven van internationaal recht?
13. Antwoord van het kabinet:
Nederland vindt het zeer belangrijk dat alle partijen bij een
gewapend conflict zich aan het internationaal recht houden.
Partijen bij een gewapend conflict hebben de plicht om het
humanitair oorlogsrecht na te leven en te doen naleven.
Mogelijke schendingen hiervan door alle partijen bij een
gewapend conflict moeten in de eerste plaats worden onderzocht
en personen verantwoordelijk voor deze schendingen mogen niet
ongestraft blijven. Het kabinet benadrukt dan ook het belang van
strafrechtelijk onderzoek en daarmee de noodzaak voor
accountability.
Nederland vraagt in de Mensenrechtenraad en andere fora al
geruime tijd aandacht voor accountability, naleving van mensenrechten en vervolging van schendingen van internationaal recht
in Libië. De Speciale Rapporteurs en VN-instellingen actief op
Libië hebben een belangrijke taak in de monitoring daarvan. De
EU heeft, mede op initiatief van Nederland, in december onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

8

streept dat mensenrechtenschenders en geweldplegers verantwoordelijk moeten worden gehouden voor hun daden. Daarnaast
bestaan er EU-sancties tegen een aantal Libiërs dat het politieke
proces ondermijnt. Nederland heeft zich vorig jaar in de VN
Veiligheidsraad met succes sterk gemaakt voor opname van zes
mensenhandelaren onder het Libië sanctieregime. Deze
VN-sancties hebben de terugtrekking van gewelddadige milities
uit mensenhandel en -smokkel versneld6.
De leden van de PvdA fractie constateren dat de UNHCR vluchtelingen uit
de kampen in Libië in veiligheid heeft moeten brengen, dat veel vluchtelingen Tripoli zijn ontvlucht en Italië zelf vluchtelingen heeft geëvacueerd
uit Libië. Eerder gaf het kabinet al te kennen dat de omstandigheden in de
Libische kampen dusdanig slecht waren dat zij gesloten zouden moeten
worden en dit was nog ruim voor het geweld was losgebarsten. Wat is de
Nederlandse inzet als het gaat om de opvang van deze vluchtelingen?
Moeten deze binnen Libië opgevangen blijven of is het ook mogelijk dat er
andere oplossingen komen, en zo ja, is Nederland bereid mee te werken
aan andere oplossingen, zo nee, waarom niet? En zo ja, zijn er al
mogelijke alternatieve oplossingen overwogen? Wat is uiteindelijk de
inbreng van Nederland tijdens de Raad als het gaat om huidige de positie
van de vluchtelingen in Libische kampen?
14. Antwoord van het kabinet:
Zoals eerder aangegeven baart de verslechterde situatie in Libië
het kabinet grote zorgen. De Nederlandse inzet is erop gericht
om de situatie van migranten in de Libische detentiecentra te
verbeteren, met als doel de uiteindelijke sluiting daarvan. Het
kabinet deelt de zorgen over het lot van deze mensen. Uw Kamer
heeft hier tevens schriftelijke vragen over gesteld, die zo snel
mogelijk zullen worden beantwoord.
Ook vragen de leden van de PvdA-fractie de Minister te reageren op
berichten dat de Libische kustwacht zich nog maar nauwelijks bezighoudt
met reddingsactiviteiten op zee. De Libische Minister van Binnenlandse
Zaken heeft klaarblijkelijk aangegeven dat de kustwacht de interceptie van
migranten heeft moeten onderbreken om zich op het beschermen van
Tripoli te richten. Als deze berichten juist zijn, wat zijn dan de gevolgen
voor migranten die op zee in nood komen en hulp behoeven? Is
Nederland bereid dit in de RBZ aan de orde te stellen?
15. Antwoord van het kabinet:
Libië houdt als kuststaat de primaire verantwoordelijkheid voor
de coördinatie van het redden van migranten in de Libische
search and rescue (SAR) zone. De Libische Kustwacht heeft haar
reddingsacties niet gestaakt; in 2019 heeft de kustwacht circa
1.200 personen gered en ook na het uitbreken van de strijd om
Tripoli meerdere reddingsoperaties uitgevoerd.7 Daarnaast is het
van belang om op te merken dat de taken van de Libische
kustwacht meer behelzen dan search and rescue, zoals veelal het
geval is bij nationale kustwachten. De Libische kustwacht en
marine vormen onderdeel van de bredere soevereine Libische
kustverdediging.

6
7

https://globalinitiative.net/the-human-conveyor-belt-broken-2/
UNHCR update van 3 mei: https://reliefweb.int/report/libya/unhcr-update-libya-3-may-2019-enar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

9

Sahel
Het kabinet intensiveert de komende tijd de diplomatieke aanwezigheid in
de Sahel-regio. Volgens de Minister moeten de posten aldaar bijdragen
aan «armoedebestrijding en het investeren in perspectief, de aanpak van
irreguliere migratiestromen, terrorisme, criminaliteit en conflictpreventie».
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister om toe te lichten welke
prioritering hierbij wordt aangehouden en of de gehanteerde volgorde in
deze passage bewust is gekozen? Deelt de Minister de mening dat de
aanpak van irreguliere migratiestromen prioriteit verdient in de Sahel,
temeer gezien de gebrekkige resultaten tot nu toe van de inspanningen
van de internationale gemeenschap in het kader van armoedebestrijding?
16. Antwoord van het kabinet:
De uitbreiding van de diplomatieke aanwezigheid in de Sahel
dient ter ondersteuning van de intensiverende Nederlandse inzet
in deze regio en draagt bij aan de brede doelstellingen van het
buitenlands beleid (Brief van de Minister van Buitenlandse Zaken
over de uitbreiding van het postennet, Kamerstuk 32 734, Nr. 31).
Zoals aangeven in de «Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie» (Kamerstuk 33 694, nr. 12), alsook de «integrale
migratieagenda» (Kamerstukken 19 637 en 30573, nr. 2375) en de
nota «Investeren in Perspectief: Goed voor de Wereld, Goed voor
Nederland» (Kamerstuk 34 952, nr. 1) is een geïntegreerde
benadering noodzakelijk voor een effectief buitenlands beleid.
De veiligheidsstrategie stoelt op de pijlers voorkomen, verdedigen en versterken. Ontwikkelingssamenwerking is meer dan
voorheen, als onderdeel van het buitenlands beleid, gericht op de
bestrijding van grondoorzaken van armoede, irreguliere migratie,
terreur en klimaatverandering.
Ook de integrale migratie agenda van dit kabinet is gericht op
verschillende pijlers die in samenhang en op verschillende
plekken op de migratieroutes in uitvoering worden gebracht.
Hoewel er sprake is van een stijging van het aantal irreguliere
aankomsten in Spanje via de Westelijke Mediterrane route geldt
over het algemeen dat het totaal aantal irreguliere aankomsten
naar de EU in 2018 drastisch is gedaald. Ten opzichte van 2015
bedroeg die daling 92%. Hiermee bevinden we ons op het niveau
van voor 2013. Dit is het resultaat van een gezamenlijke,
alomvattende aanpak waarbij wordt geïnvesteerd in de aanpak
van grondoorzaken voor irreguliere migratie, het creëren van
alternatieve inkomsten voor mensensmokkel, een hardere aanpak
van deze zelfde smokkel en versterking van het grensbeheer in
landen langs de route.
Tijdens mijn bezoek aan Niger van 31 oktober jl. heeft Nederland
€ 4 miljoen steun toegezegd voor het opzetten van mobiele
grensteams op de grens tussen Nigeria en Niger. Hiermee levert
Nederland, samen met Duitsland, een concrete bijdrage aan de
internationale strijd tegen mensenhandel en mensensmokkel. Het
aantal irreguliere migranten dat door Niger naar Libië en Europa
reist is sinds 2015, toen de autoriteiten een antismokkelwet
aannamen, fors gedaald. Om dit resultaat te bestendigen is het
van belang ook te investeren in alternatieve economische
mogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

10

De Nederlandse missie in Mali is beëindigd. De indruk bestaat dat de
Nederlandse militairen Mali verlaten terwijl het geweld in het land,
waaronder terrorisme, is toegenomen. De leden van de SP-fractie vragen
de Minister hierop in te gaan. Klopt het dat het geweld in het land is
toegenomen de afgelopen maanden of zelfs jaren? Welke conclusies
worden hieruit getrokken? Hoe is het mogelijk dat ondanks de aanwezigheid van vele duizenden VN-militairen het geweld in het land toch
toeneemt? Hoe wordt dit door de Minister verklaard?
17. Antwoord van het kabinet:
Zonder interventie van de internationale gemeenschap, na de
opmars van jihadisten in 2012, had Mali er nu veel slechter voor
gestaan. De afgelopen jaren zijn met ondersteuning van
MINUSMA stappen gezet richting vrede en stabiliteit. Zo geven
de gewapende groepen gezamenlijk uitvoering aan het vredesakkoord en zijn inmiddels mede dankzij MINUSMA meer dan 50%
van de afspraken in het akkoord uitgevoerd.
Het zwaartepunt van de MINUSMA-troepenmacht ligt in het
noorden van Mali. Terwijl de situatie in dat deel van het land
enigszins is gestabiliseerd, is de situatie in Centraal-Mali de
afgelopen jaren verslechterd. De toegenomen onveiligheid en
instabiliteit in het centrum wordt veroorzaakt door conflicten
over schaarse natuurlijke hulpbronnen, spanningen tussen
bevolkingsgroepen, een zwakke overheid, mensenrechtenschendingen en de toenemende invloedssfeer van criminele en terroristische organisaties. Vanwege de zorgwekkende situatie in het
centrum heeft MINUSMA in het afgelopen jaar haar presentie
daar dan ook uitgebreid. Tijdens de aanstaande mandaatsonderhandelingen in de VN-Veiligheidsraad wordt besproken of, en
onder welke voorwaarde, MINUSMA zich actiever in dit deel van
het land kan inzetten.
Het is duidelijk dat stabiliteit in Mali, zeker in het centrum, een
langdurige en geïntegreerde inzet vereist. De komende jaren
wordt de Nederlandse inzet in Mali daarom geïntensiveerd.
Nederland richt zich daarbij op de hierboven beschreven grondoorzaken van de conflicten in het noorden en het centrale deel
van Mali; de meest instabiele gebieden van het land. Hoewel de
Nederlandse militaire bijdrage is afgebouwd, blijven zoals gemeld
in de artikel 100-brief van 14 september 2018 (Kamerstuk 29 521
nr. 368), tot en met 2021 maximaal tien leden van de Koninklijke
Marechaussee en politiefunctionarissen en twee tot drie militaire
stafofficieren werkzaam bij MINUSMA. Daarnaast levert
Nederland een bijdrage aan de EU-missies in de Sahel.
Helaas moeten de leden van de PvdA-fractie vernemen dat de situatie in
de Sahel nog altijd fragiel, zo niet zelfs verslechterd is als we uitgaan van
het meest recente voortgangsverslag. In het verslag is daarnaast alleen
een voortgang van de drie GVDB-missies, die actief zijn in de Sahel,
beschreven. De Europese Rekenkamer is eerder wel inhoudelijk ingegaan
op het effect van de missies, waarna er Raadsconclusies zijn aangenomen
in reactie op de aanbevelingen van de Rekenkamer. Wat is het oordeel van
het kabinet over de effectiviteit van de EU-inzet in de Sahel, in het
bijzonder de GVDB-missies en het tijdpad voor de regionalisering van de
missies? Is men inmiddels bezig met een update van de EU-strategie voor
de Sahel en/of het regionale actieplan dat vooralsnog in 2020 afloopt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

11

18. Antwoord van het kabinet:
De EU is in de Sahel actief op zowel diplomatiek, ontwikkelingsals veiligheidsgebied. Op ontwikkelingsgebied biedt de EU een
belangrijke meerwaarde in de aanpak van (grondoorzaken van)
instabiliteit omdat programma’s een groter deel van de bevolking
bereiken en zo meer effect hebben. Ook op diplomatiek gebied
legt gezamenlijk EU-optreden gewicht in de schaal. Zo heeft de
G5-troepenmacht zich mede dankzij inzet van de EU en lidstaten,
waaronder Nederland, verbonden aan een mensenrechtenkader
voor de troepenmacht. De GVDB-missies in de Sahel leveren een
belangrijke bijdrage aan het versterken van de capaciteiten van
de veiligheidssector in Mali en in Niger.
De aanbevelingen van de Europese Rekenkamer waren onder
meer gericht op het verbeteren van de operationele efficiëntie
van de missies, het verhogen van de bezettingsgraad van
personeel in de missies en het realiseren van een sterkere
gerichtheid op duurzaamheid en monitoring en evaluatie. Ook
stelde de Europese Rekenkamer dat mandaten en budgetten beter
berekend dienen te zijn op de operaties en dat de missies in een
exit strategie moeten voorzien. Deze aanbevelingen zijn met
steun van Nederland overgenomen in de Raadsconclusies over
het rapport van de Europese Rekenkamer die in april door de
Raad zijn aangenomen. De EU en de missies werken aan de
implementatie van de aanbevelingen en zetten stappen om de
effectiviteit van de missies te verbeteren. Het kabinet blijft de
ontwikkelingen op dit vlak nauwlettend volgen.
In de regionaliseringsplannen van de EU is een uitbreiding
voorzien van de regionale coördinatie cel voor ondersteuning van
de G5 en de G5-troepenmacht, en het coördineren van internationale steun. Ook wordt de cel in juni van Bamako (Mali) naar
Nouakchott (Mauritanië) verplaatst, waar ook het G5-secretariaat
is gevestigd. Na de verplaatsing van de cel wordt gestart met de
advisering van de G5-Sahel en het organiseren van trainingen in
de G5-Sahellanden. Het kabinet is van mening dat de regionaliseringsplannen ten goede komen aan de coördinatie tussen
verschillende internationale actoren in de regio. Zo wordt overlap
in de inzet beperkt en de effectiviteit van de missies vergroot.
Zoals gebruikelijk informeert het kabinet de Kamer over de
Nederlandse inzet in missies en operaties en de voortgang van
deze missies in de Tussentijdse Evaluatie Missies en Operaties die
de Kamer jaarlijks in mei toegaat.
Het regionale actieplan voor de Sahel, in 2015 aangenomen door
de Raad, loopt inderdaad in 2020 ten einde. Nederland is
voorstander van een update maar heeft wel een aantal aandachtspunten: (i) qua timing voorkeur voor actualisering na bekendmaking van de prioriteiten van de nieuwe Europese Commissie;
(ii) een actualisering van de Sahel-regio in samenhang bezien met
actualisering van meerdere strategische regio’s; en (iii) goede
aansluiting met de actualisering van de strategieën voor individuele Sahel-landen die de EU momenteel herziet.
Over de situatie in Niger zijn verontrustende berichten, als laatste relatief
veilige land in de regio zou Niger het centrum van de internationale strijd
tegen terreur zijn geworden. Gaat de Minister tijdens de Raad zijn zorgen
over de situatie in Sahel, in het bijzonder in Niger overbrengen? Welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

12

aanpassingen in de strategie zijn er nodig om te voorkomen dat de
situatie in Niger escaleert?
19. Antwoord van het kabinet:
De verslechterende veiligheidssituatie in de Sahelregio, en de
impact hiervan op de relatieve stabiliteit in Niger – en in
meerdere mate nog op Burkina Faso – staat helder op het netvlies
van de Raad. Tijdens het bezoek van Minister Blok aan Niger van
31 oktober jl. en tijdens het bezoek van de Nigerijnse Minister
van Buitenlandse Zaken aan Nederland op 25 april jl. is
waardering getoond voor de wijze waarop Niger zich staande
houdt, ondanks de instabiliteit in de buurlanden. Nederland levert
een actieve bijdrage aan verbeterd grensbeheer en aan de aanpak
van de grondoorzaken van instabiliteit.
Om verdere escalatie te voorkomen is steun vanuit de EU voor de
Sahel regio in toenemende mate gericht op het stabiliseren van
kwetsbare grensregio’s. De EU verleent niet alleen steun aan
operaties van de regionale G5 troepenmacht langs de onderlinge
grenzen maar ook aan het verbeteren van de toegankelijkheid van
publieke diensten in deze gebieden. Nederland levert zelf een
extra financiële bijdrage van € 15 miljoen aan de beschikbaarheid
van water en sanitatie in onder meer de grensregio tussen Mali
en Niger.
Gezien de huidige bevolkingsgroei en grote ontwikkelingsuitdagingen in Niger is het verder vooral zaak om succesvolle
bestaande ontwikkelingsprogramma’s verder op te schalen om zo
meer mensen te bereiken en meer resultaat en impact te kunnen
realiseren. Nederland is lid geworden van de Alliance Sahel, een
door de Franse president Macron en Duitse Bondskanselier
Merkel gelanceerd netwerk dat programmatische samenwerking
en gezamenlijke financiering en coördinatie van multilaterale,
bilaterale en private donoren bevordert.
De geannoteerde agenda benadrukt hoe belangrijk de Sahel is in de ogen
van dit kabinet als transitregio voor irreguliere migratie richting Europa.
Daarom steunt Nederland de brede Europese samenwerking in de Sahel,
die langs de hele migratieketen gericht is op de aanpak van grondoorzaken van irreguliere migratie, de aanpak van mensenhandel en -smokkel,
de bescherming van kwetsbare migranten en het bevorderen van
terugkeer en re-integratie. In de geannoteerde agenda staat ook dat de EU
de noodzaak onderstreept van regionale samenwerking tussen landen in
de Sahel en aangrenzende landen als Libië en Algerije in het nastreven
van deze doelstellingen. Hoe zou die samenwerking eruit moeten zien
gegeven de huidige omstandigheden in de beide landen?
20. Antwoord van het kabinet:
Gezien het grensoverschrijdende karakter van de uitdagingen in
de Sahel regio heeft de EU het belang van samenwerking met de
landen in de regio Noord-Afrika (Maghreb) al in een eerder
stadium in de strategie voor de Sahel benadrukt. Beide regio’s
zijn nauw met elkaar verbonden door verschillende migratieroutes. Met steun van Nederland werkte de VN organisatie die
strijdt tegen drugs en criminaliteit (UNODC) in het recente
verleden al aan het bevorderen van de onderlinge samenwerking
tussen politie en justitie vertegenwoordigers uit West-Afrika, de
Sahel en Maghreb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

13

De huidige politieke ontwikkelingen in Algerije en Libië lijken
geen direct effect te hebben op de migratiesituatie in de Sahel
noch voor meer instabiliteit te zorgen, maar maken verdere
intensivering van de samenwerking tussen beide regio’s op korte
termijn onmogelijk.
De huidige Nederlandse bijdrage richt zich dan ook vooral op het
redden en beschermen van migranten in de grensgebieden van
Niger met Algerije en Libië, met steun aan de Internationale
Organisatie voor Migratie (IOM). Daarnaast evacueert UNHCR
kwetsbare vluchtelingen uit Libië naar Niger alvorens ze gehervestigd worden in derde veilige landen, waaronder Nederland.
Tot slot, vragen de leden van de PvdA fractie wat de concrete inzet van
Nederland zal zijn tijdens de Raad? Welke uitkomsten zouden tot
tevredenheid stemmen?
21. Antwoord van het kabinet:
De Nederlandse inzet tijdens de Raad benadrukt (i) dat EU-steun
gericht op het versterken van de capaciteiten van Sahellanden
om zelf hun veiligheid te waarborgen nadrukkelijk in samenhang
met de bredere strafrechtketen (rechtstaat) dient te worden
vormgegeven, met expliciete referenties aan het belang van
mensenrechten; (ii) het belang van een brede migratiesamenwerking, conform het in 2015 afgesproken Valetta actieplan, als
integraal onderdeel van de EU inzet in de Sahel regio en (iii) het
belang van een geïntegreerde benadering met ook aandacht voor
grondoorzaken van armoede en instabiliteit in de Sahel. Het
investeren in een toekomstperspectief van de jeugdige bevolking,
meisjes voorop, is van belang om toekomstige problemen te
verminderen of zelfs te voorkomen.
In Benelux-verband zal een kort statement tijdens de Raad
worden afgegeven over de gezamenlijke inzet in de Sahel regio,
met name op het gebied van veiligheid en rechtsorde.
Venezuela
De leden van de D66-fractie zien de situatie in Venezuela, het grootste
buurland van het Koninkrijk, als uiterst zorgelijk. Afgelopen week riep
parlementsvoorzitter Juan Guaidó, die door Nederland erkend is als
interim-president, op tot het overnemen van de macht van Nicolas
Maduro. Ondertussen is de humanitaire situatie in het land onverminderd
zorgelijk, en de buitenlandse bemoeienis met het conflict groeit. De leden
van de D66-fractie hebben enkele vragen over de recente ontwikkelingen
in en rond Venezuela. Zo vragen deze leden zich af hoe de Minister de
opmerking van de Amerikaanse Minister van Buitenlandse Zaken duidt
waarin hij stelt dat militair optreden van de Verenigde Staten in Venezuela
mogelijk is? Hoe beoordeelt de Minister in dit licht zijn opmerking dat
Maduro bereid was te vertrekken in de eerste uren na Guaidó»s oproep
om de macht over te nemen? Welke rol is op dit moment nog weggelegd
voor de «internationale contactgroep» waar ook Nederland deel van
uitmaakt, nu er geen vrije presidentsverkiezingen zijn geweest? Verwacht
de Minister dat het mandaat van de groep, dat binnenkort verloopt,
verlengd zal worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

14

22. Antwoord van het kabinet:
Veel landen uit de regio, waaronder de VS, maken zich ernstige
zorgen over de verslechterde situatie in Venezuela en zetten zich
in voor een vreedzame oplossing van het conflict. De inzet van de
VS is vooral gericht op een politieke transitie waarbij het
Venezolaanse volk op democratische wijze haar leider kan kiezen.
Om dit te bewerkstelligen heeft de VS de druk op het Madurobewind opgevoerd door middel van persoonsgerichte en sectorale
sancties.
Ondanks dat de VS meermaals te kennen heeft gegeven dat alle
opties op tafel liggen om een politieke transitie te bewerkstelligen, beschikt het kabinet niet over informatie waaruit blijkt dat
de VS op het punt staat militair te interveniëren in Venezuela.
Recent verklaarde het Pentagon dat er geen orders zijn gegeven
om een militaire optie voor te bereiden. Ook heeft het Pentagon
steun uitgesproken voor diplomatieke inzet ten behoeve van een
democratische transitie.
Het kabinet is van mening dat er een vreedzame politieke
oplossing dient te worden gevonden. De Hoge Vertegenwoordiger
riep hier in haar verklaring namens alle Lidstaten op 30 april jl.
ook toe op. Venezuela en de regio zijn gebaat bij stabiliteit.
Over een eventueel vertrek van Maduro is geen nadere informatie
bekend dan hetgeen in de media is verschenen. De politieke
situatie in Venezuela is al geruime tijd instabiel en deze instabiliteit lijkt enkel te zijn toegenomen. De gebeurtenissen van vorige
week laten zien dat massale steun vanuit het leger aan interimpresident Guaidó uitblijft, maar ook dat de relatie tussen het
leger en het Maduro-bewind zichtbaar scheuren begint te
vertonen.
Op 6 en 7 mei kwam de International Contact Group (ICG) bijeen
in Costa Rica8. Tijdens de bijeenkomst hebben de leden van de
ICG de voortgang van de eerste maanden besproken en is
besloten dat de inzet op een geloofwaardig politiek proces wordt
voortgezet. Het mandaat van de ICG zal periodiek worden
geëvalueerd. De ICG heeft het voornemen uitgesproken een
politieke missie naar Venezuela af te vaardigen met als doel de
bereidheid van partijen te toetsen om tot een vreedzame en
democratische oplossing (presidentiële verkiezingen) te komen.
De ICG heeft een bijdrage kunnen leveren aan het toelaten van
humanitaire hulp aan Venezuela. Gelet op de zeer schrijnende
humanitaire situatie zal een blijvende inspanning nodig blijven,
zeker zolang de VN niet in staat is hier een volledige rol te
spelen. De ICG heeft besloten een humanitair coördinatiemechanisme op te zetten.
De leden van de GroenLinksfractie zijn benieuwd hoe de bijeenkomst van
de International Contact Group (ICG) is verlopen waarin gesproken wordt
over de mogelijkheden om tot eerlijke en transparante presidentsverkiezingen te komen. Zij vragen zich daarbij af wat de inbreng van Nederland
was. De genoemde leden vragen zich af of de Minister een inschatting kan
maken van de slagingskansen van de oproep van Juan Guaidó en welke
gevolgen eventueel slagen of falen heeft voor de erkenning van Guaidó
8

Verklaring ICG-bijeenkomst Costa Rica: https://eeas.europa.eu/headquarters/headquartershomepage/62006/venezuela-statement-ministerial-meeting-international-contact-group_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

15

als interim-president van Venezuela. Tot slot vragen deze leden wat de
status is van het verschaffen van humanitaire hulp aan de bevolking, zeker
in het licht van de recente ontwikkelingen.
23. Antwoord van het kabinet:
Zie vraag 22 voor het verloop van de ICG-bijeenkomst. Nederland
heeft zich in ICG-verband ingespannen om naar mogelijkheden te
blijven zoeken om de juiste voorwaarden te scheppen om de
politieke impasse in Venezuela te kunnen doorbreken.
Daarnaast heeft Nederland gepleit voor het behouden van het
humanitaire spoor totdat het volledige VN-systeem voor het
leveren van humanitaire hulp kan worden uitgerold.
Nederland steunt, net als grote delen van de EU en de democratische landen in Latijns-Amerika, Juan Guaidó als interimpresident met als doel het organiseren van vrije en eerlijke
presidentsverkiezingen. Op 30 april heeft interim-president
Guaidó opgeroepen tot een mobilisatie van het Venezolaanse volk
en leger. De massale opkomst van het volk laat zien hoe sterk de
behoefte is aan een vreedzame politieke oplossing voor de
huidige crisis. Het Venezolaanse volk moet via eerlijke en vrije
verkiezingen over zijn eigen toekomst kunnen beslissen. Dat
vraagt dat de democratie op een vreedzame manier wordt
hersteld, er een politieke oplossing komt en dat de situatie nu
niet tot een gewelddadige confrontatie leidt.
De ernst van de crisis in Venezuela is groot en een verbetering
van de situatie lijkt nog niet in zicht. Daarmee is ook de rol van
de humanitaire werkgroep van de ICG nog niet uitgespeeld. Op
17 april is een voorzichtige opening gekomen voor humanitaire
hulp. Van beide kanten, de oppositie en het Maduro-bewind, is er
beweging om hulp op een meer onafhankelijke en gecoördineerde
wijze te leveren. Tegelijkertijd blijft de situatie uiterst kwetsbaar
en is de geboden hulp tot dusver onvoldoende om de noden van
de bevolking te verlichten. Juist omdat de noden al hoog zijn en
naar verwachting verder zullen toenemen, is het belangrijk deze
fragiele structuur van humanitaire assistentie overeind te houden
en langzaam uit te breiden. De ICG werkt hierin nauw samen met
VN-organisaties.
In Venezuela blijft de politieke en humanitaire situatie uitermate precair.
De leden van de SP-fractie keuren de recente couppoging van Juan
Guaidó en de daaropvolgende dreigementen met militair optreden door
de VS af en vragen de Minister datzelfde te doen. Volgens deze leden is er
geen militaire of antidemocratische oplossing voor het conflict in dit land
mogelijk. Zij vernemen graag of de Minister deze opvatting deelt.
24. Antwoord van het kabinet:
Het Maduro-bewind heeft er alles aan gedaan om te voorkomen
dat het Venezolaanse volk in vrijheid zijn stem kan laten horen.
Nederland en de meerderheid van de EU-lidstaten hebben om die
reden Juan Guaidó erkend als interim-president van Venezuela
met als doel het houden van vrije en eerlijke verkiezingen. Het
kabinet deelt de opvatting dat er sprake was van een couppoging
dan ook niet.
De VS heeft gezegd dat alle opties op tafel liggen, maar heeft
afgelopen week opnieuw benadrukt voorstander te zijn van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

16

democratisch proces als oplossing voor de politieke crisis. Zoals
ook vermeld in het antwoord op vraag 22 is het kabinet geen
voorstander van militair ingrijpen. Venezuela en de regio zijn
gebaat bij stabiliteit.
Alle nadruk moet volgens de leden van de SP-fractie worden gelegd op
een diplomatieke uitweg uit de crisis. Op dit moment komt de International Contact Group bijeen om de crisis in Venezuela te bespreken. In de
brief van de Minister staat dat de inzet hiervan is om tot nieuwe presidentsverkiezingen te komen. Dat kan een oplossing zijn, maar zal
waarschijnlijk door de regering van president Maduro van de hand
worden gewezen. Een alternatieve politieke uitweg wordt geboden door
het voorstel tot onderhandelingen, zonder voorwaarden vooraf, van de
kant van Mexico en Uruguay. Ziet de Minister mogelijkheden om de
verschillende partijen in Venezuela hiertoe te bewegen? Zo nee, waarom
niet?
25. Antwoord van het kabinet:
Alle mogelijkheden om tot een onderhandelde oplossing te
komen voor de crisis in Venezuela moeten worden overwogen.
Het verleden heeft echter uitgewezen dat het Maduro-bewind
verschillende initiatieven tot dialoog gebruikt heeft om de
oppositie uit elkaar te spelen, zonder dat er serieuze bereidheid
was om een uitweg te vinden uit de politieke impasse. Het is van
groot belang dat het Maduro-bewind laat zien dat het bereid is
een constructieve en geloofwaardige positie in te nemen. Daarom
zet de ICG allereerst in op het creëren van condities en
bereidheid die de weg vrij maken voor een onderhandelde
oplossing. Alleen dialoog is niet voldoende. De internationale
gemeenschap moet ook de druk opvoeren op het Maduro-bewind
om te zorgen voor een daadwerkelijke verandering.
Zonder meer ernstig zijn, aldus de leden van de SP-fractie, de bevindingen
in een recent rapport van het Center for Economic and Policy Research dat
zo’n 40.000 mensen (het betreft een schatting) sinds 2017 zijn gestorven in
Venezuela als gevolg van brede economische sancties van de VS tegen
dat land. Deze sancties worden een vorm van collectieve bestraffing en
illegaal genoemd. De leden van de SP-fractie vragen de Minister te
reageren op de bevindingen van dit rapport, getiteld «Economic Sanctions
as Collective Punishment: The Case of Venezuela» (april 2019). Is de
Minister het met deze leden eens dat de EU de VS niet moet volgen op dit
pad van harde economische sancties? Is de Minister bereid zorgen over
de gevolgen van de sancties voor de bevolking van Venezuela onder de
aandacht te brengen bij zijn Amerikaanse collega? Zo nee, waarom niet?
26. Antwoord van het kabinet:
Venezuela verkeert in een diepe economische crisis met zeer
ernstige humanitaire gevolgen. Deze neerwaartse spiraal, die
ruim voor de sancties van de VS haar oorsprong kent, is te wijten
aan jaren van economisch wanbeleid en gebrek aan hervormingen.
Dat laat onverlet dat het kabinet geen voorstander is van
economische sancties. Uitgangspunt voor het kabinet blijft dat
de Venezolaanse bevolking niet mag lijden onder sancties. De EU
heeft daarom gekozen voor een gericht sanctieregime bestaande
uit een wapenembargo en persoonsgerichte sancties tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

17

hooggeplaatste Venezolanen die zich schuldig maken aan
ondermijning van de democratie en mensenrechtenschendingen.
De VS en Lima-groep landen maken een eigen afweging via welke
middelen ze de druk op het bewind willen en kunnen opvoeren.
Het doel blijft hetzelfde, een vreedzame oplossing van de diepe
crisis waarin Venezuela verkeert zonder dat de bevolking nog
harder getroffen wordt dan nu al het geval is door maatregelen
van het huidige bewind.
Kabinetsappreciatie Gezamenlijke Mededeling «Europese Unie,
Latijns Amerika en het Caribisch gebied: de handen in elkaar
slaan voor een gemeenschappelijke toekomst»
De leden van de PvdA-fractie hebben een paar vragen over de gezamenlijke mededeling van de Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger getiteld «Europese Unie, Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied:
de handen in elkaar slaan voor een gemeenschappelijke toekomst». Graag
ontvangen de leden van de PvdA-fractie een reactie op deze mededeling
met een toelichting op de voorstellen. Het streven is de voorstellen in
nauwe samenwerking met de lidstaten van de EU uit te voeren. Welke rol
speelt de strategie bij het Nederlandse beleid in deze regio en welke rol
heeft Nederland voor ogen bij de uitvoering?
27. Antwoord van het kabinet:
De mededeling «Europese Unie, Latijns-Amerika en het Caribisch
Gebied: de handen in elkaar slaan voor een gemeenschappelijke
toekomst» geeft een visie weer voor een versterkt en gemoderniseerd biregionaal partnerschap op basis van 4 prioriteiten:
welvaart, democratie, weerbaarheid en effectief beleid in
multilaterale fora. Per prioriteit zet de mededeling uiteen hoe het
engagement van de EU eruit zou kunnen zien, afhankelijk van de
context in een specifiek land.
Op het gebied van welvaart gaat het bijvoorbeeld om partnerschappen die inter- en intraregionale handel en investeringen
faciliteren, de groene economie bevorderen en in kennis,
innovatie en menselijk kapitaal investeren. De prioriteit
democratie voorziet in partnerschappen gericht op onder meer
mensenrechten en democratische beginselen, steun aan het
maatschappelijk middenveld en de aanpak van gender based
violence. Ten aanzien van weerbaarheid moet gedacht worden
aan partnerschappen op het gebied van duurzaam beheer van
natuurlijke hulpbronnen en ecosystemen, coördinatie en samenwerking inzake rampenbeheersing en civiele bescherming, maar
ook intensivering van de dialoog en samenwerking inzake
migratie en mobiliteit. Tot slot is de prioriteit effectief beleid in
multilaterale fora gericht op onder meer de bevordering van
verdere deelname van landen uit Latijns-Amerika en het Caribisch
Gebied (LAC) aan missies en operaties in het kader van het
Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid van de EU,
samenwerking in het kader van de hervormingen van het
VN-systeem, de uitvoering van het Parijs Akkoord en Agenda
2030, en een gemeenschappelijke agenda voor versterking van
het multilaterale handelsstelsel.
De gezamenlijke mededeling vormt aan de hand van deze
prioriteiten een leidraad voor EU betrokkenheid in de regio. Zoals
aangegeven in de appreciatie in de Geannoteerde Agenda

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

18

verwelkomt het Kabinet de gezamenlijke mededeling, die een
nuttig kader vormt voor de relaties tussen de EU en de LAC. Het
Nederlandse bilaterale beleid sluit goed aan bij dit kader, waarbij
opgemerkt moet worden dat de regio zeer divers is waardoor de
concrete samenwerking inzake de implementatie per land op
basis van maatwerk vormgegeven zal worden.
Appreciatie EU-China Top slotverklaring
De Minister schrijft over de slotverklaring van de EU-China Top dat de
tekst een «commitment» van beide zijden ten aanzien van
WTO-hervormingen bevat. De leden van de VVD-fractie vragen de
Minister om toe te lichten hoe serieus hij daarbij het Chinese commitment
inschat? Verwacht de Minister dat China een einde wil en gaat maken aan
het ten onrechte hanteren van de status van «ontwikkelingsland», en
voornemens is zich te gaan houden aan afspraken over bijvoorbeeld
overheidsaanbesteding? Zijn deze zaken concreet besproken? Zo nee,
blijft de EU hier wel expliciet op aandringen?
28. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet verwelkomt de slotverklaring van de EU-Chinatop.
Het kabinet gaat ervan uit dat China net als de EU alleen toezeggingen doet als het ook bereid is daarnaar te handelen. De
geïdentificeerde prioriteiten zijn breed. De EU is sinds de vorige
EU-Chinatop met China in gesprek over modernisering van de
WTO en zal in dat kader nadere invulling van de samenwerking
bespreken. Vooralsnog verwacht het kabinet niet dat China op
korte termijn afstand zal doen van de status van ontwikkelingsland. Het kabinet steunt de besprekingen in Genève over een
meer toegesneden toepassing van Speciale en Gedifferentieerde
Behandeling door de WTO-leden. De onderhandelingen met China
om toe te treden tot de overeenkomst inzake overheidsaanbestedingen (Government Procurement Agreement, GPA) van de WTO
worden voortgezet.
De leden van de GroenLinksfractie hebben met belangstelling de
appreciatie van de EU-China slotverklaring gelezen. Zij merken met grote
zorg op dat er met name op het gebied van de bescherming van onze
interne markt en de mensenrechtensituatie in China grote onduidelijkheden en hiaten zijn. Daarbij hebben zij de volgende vragen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af of de Minister
uitgebreider kan toelichten wat er op het gebied van bescherming van de
interne markt tegen oneerlijke Chinese concurrentie en veiligheid ten
aanzien van toekomstige 5G netwerken is besproken? Is het mogelijk
geheel uitsluiten van onveilige 5G netwerken aan de orde geweest? Zo ja,
welke lidstaten waren hier voor en tegen? Kan de Minister ook toelichten
welke concrete stappen in de nabije toekomst worden genomen om
non-discriminatoire markttoegang te garanderen? Indien deze niet worden
gezet en de veiligheid van een toekomstig 5G netwerk te onzeker is, lijkt
de Minister het dan alsnog verstandig een bilateraal investeringsakkoord
te tekenen?
29. Antwoord van het kabinet:
Eerlijke concurrentie was een belangrijk onderwerp op de
EU-Chinatop. Zo heeft vicepresident Katainen van de Europese
Commissie helder gesteld dat de EU waar nodig zal optreden om
de integriteit van de interne markt te waarborgen, de markteconomie te beschermen en te streven naar gelijkwaardige weder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

19

zijdse markttoegang in de handelsrelatie met China. Dit is in lijn
met de ambitie zoals verwoord in de Gezamenlijke Mededeling
van de Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger van
de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid van
12 maart jl. met een strategische visie op de EU-Chinarelatie.
Deze inzet werd ook gesteund door de Europese regeringsleiders
tijdens de Europese Raad van 21-22 maart.
Omdat veel lidstaten nog werken aan een eigenstandige analyse
van de risico’s bij de aanleg van 5G-netwerken is tijdens de
EU-Chinatop niet over de veiligheid van toekomstige
5G-netwerken gesproken. Zo wordt in Nederland momenteel in
samenwerking met de drie grote telecomaanbieders (KPN,
T-Mobile en VodafoneZiggo) een risicoanalyse uitgevoerd naar de
kwetsbaarheid van 5G-telecommunicatienetwerken voor misbruik
door leveranciers van technologie voor deze netwerken, en welke
maatregelen nodig zijn om risico’s te beheersen. Het doel is om
tot evenwichtige besluitvorming te komen waarbij zowel
veiligheidsbelangen als economische belangen worden geborgd.
Nederland spant zich daarbij ook in voor informatie-uitwisseling
en gedeelde risicoafweging in EU-verband en met bondgenoten
buiten de EU, en heeft de Commissieaanbeveling ter zake
verwelkomd. Deze aanbeveling doet geen afbreuk aan bijvoorbeeld de bevoegdheden van de lidstaten met betrekking tot
nationale veiligheid. Uitsluitingen op grond van nationale
veiligheid zouden dat vermoedelijk wel doen en zijn dan ook niet
aan de orde als EU-brede maatregel. Om die reden is ook
uitsluiting geen onderwerp van gesprek geweest bij de
EU-Chinatop. Uw kamer ontvangt binnenkort een BNC-fiche met
de kabinetsappreciatie van de Commissieaanbeveling inzake de
veiligheid van 5G-netwerken.
De slotverklaring van de EU-Chinatop bevat enkele concrete
afspraken die tot non-discriminatoire markttoegang moeten
leiden. Zo zullen de EU en China de voornaamste handelsbarrières
waar zij tegenaanlopen identificeren, en zal hierover bij de
volgende EU-Chinatop de balans worden opgemaakt. Daarmee
blijft het onderwerp op het hoogste niveau op de agenda.
Het afsluiten van een bilateraal investeringsakkoord draagt bij
aan het creëren van een gelijk economisch speelveld. Het kabinet
juicht het derhalve toe dat beide partijen zich in de slotverklaring
committeren aan het streven naar afronding van de onderhandelingen in 2020. De veiligheid van toekomstige 5G-netwerken
moet uiteraard worden gewaarborgd, maar de discussie daaromtrent doet wat het kabinet betreft niet af aan het belang van een
bilateraal investeringsakkoord.
De leden van de GroenLinksfractie hebben kritische kanttekeningen bij het
bespreken van de mensenrechtensituatie in China. Zij krijgen niet de
indruk dat dit een stevige dialoog op hoog niveau is geweest, terwijl dit
volgens deze leden wel zeer wenselijk was geweest. Kan de Minister
toelichten of hij tevreden is met dit specifieke resultaat?
30. Antwoord van het kabinet:
De mensenrechten zijn ter sprake gekomen tijdens de lunchbijeenkomst van de Raad Buitenlandse Zaken op 18 maart jl.. De
Chinese Minister van Buitenlandse Zaken, Wang Yi, was bij deze
lunch aanwezig. Op 1 en 2 april vond de EU-China mensenrech-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

20

tendialoog plaats, waarbij de Europese zorgen over de gehele
linie zijn overgebracht. Voorzitter van de Europese Raad, Donald
Tusk, heeft de mensenrechten ook tijdens de EU-China top van
9 april aan de orde gesteld. Premier Rutte heeft hier op 22 maart
tijdens de Europese Raad nadrukkelijk voor gepleit.
Dat de mensenrechten in een korte tijd vaak en uitvoerig door de
EU zijn opgebracht is deels te danken aan de stevige Nederlandse
inzet op dit dossier. Zeker ook omdat EU-eenheid op dit
onderwerp niet altijd vanzelfsprekend is, kijkt het kabinet met
tevredenheid terug op dit resultaat. Dat neemt niet weg dat de
zorgen over de mensenrechtensituatie in China blijven bestaan en
dat Nederland moet blijven investeren in een stevige EU-inzet op
dit onderwerp.
Kan de Minister tot slot meer uitleg geven bij het volgende statement uit
de appreciatie EU-China top slotverklaring: «Voor Nederland is verder van
belang dat expliciet verwezen wordt naar de EU-China mensenrechtendialoog die plaatsvond op 1 en 2 april in Brussel.»? Is de Minister het met
de GroenLinksfractie eens dat de mensenrechtensituatie in China vooral
op het hoogst mogelijk politieke niveau gevoerd moet worden, en wil hij
zich inspannen bij collega’s om hier eensgezind in te opereren? Kan de
Minister daarbij toelichten wat de reactie van China is geweest op het aan
de orde stellen van de mensenrechtensituatie en dan met name die van
de Oeigoeren?
31. Antwoord van het kabinet:
Eensgezindheid binnen de EU ten aanzien van China is van groot
belang, niet alleen vanwege zorgen over de mensenrechtensituatie in China zelf, maar ook omdat China zich internationaal
steeds assertiever opstelt op het gebied van mensenrechten. Het
kabinet is van mening dat de bilaterale mensenrechtendialoog
tussen de EU en China een nuttig instrument is om de vele zorgen
over de gehele linie aan te kaarten. Zo nodig worden de mensenrechten ook op het hoogste niveau onder de aandacht gebracht,
bijvoorbeeld als het gaat om de mensenrechtensituatie in
Xinjiang. Dit is op de EU-China top van 9 april jl. ook gebeurd,
nadat onder andere Nederland hier nadrukkelijk voor had gepleit.
Van Chinese zijde is aangegeven dat de EU welkom is om
Xinjiang te bezoeken. Van belang is echter dat tijdens een
dergelijk bezoek sprake moet zijn van vrije toegang. Deze
boodschap is ook door de EU aan China overgebracht.
Nu het kabinet van de gelegenheid gebruik maakt een appreciatie te
geven van de slotverklaring van de EU-China top willen de leden van de
PvdA-fractie het kabinet danken voor de inzet bij het nadrukkelijk aandacht
vragen voor de mensenrechtensituatie in China, in het bijzonder voor de
situatie van de Oeigoeren en het toelaten van internationale waarnemers
tot de regio Xinjiang (conform de motie-Asscher c.s., Kamerstuk 23 987,
nr. 337), en de bescherming van godsdienstvrijheid (conform de
motie-Van der Graaf c.s., Kamerstuk 21 501-20, nr. 1422). Helaas levert dit
in slotverklaring niet veel meer in passage over mensenrechten op dan
slechts het committeren aan het respecteren van de universele mensenrechten. Dit is niets anders dan het al was en klinkt als een holle frase,
deze passage is daarmee slechts een bevestiging van de praktische
invulling die China tot op heden geeft aan het naleven van de universele
mensenrechten. Er is dus geen overeenstemming over het concreet
toelaten van internationale waarnemers en geen concrete invulling aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

21

bescherming van godsdienstvrijheid bereikt. Is er druk uitgeoefend om dit
wel te doen en zo ja, wat is hier op de reactie geweest?
32. Antwoord van het kabinet:
De EU heeft ingezet op een expliciete verwijzing in de slotverklaring naar toegang van VN-waarnemers tot de regio Xinjiang en
vrijheid van religie en levensovertuiging. Deze verwijzingen zijn
uiteindelijk niet opgenomen in de slotverklaring, net als dat er
door China voorstellen zijn gedaan die niet in de slotverklaring
terecht zijn gekomen. Dat China zich middels deze verklaring
committeert aan universele mensenrechten is geen holle frase.
Mensenrechtenverdragen zijn bindend en de EU kan China
daarmee zowel bilateraal als in bijvoorbeeld de
VN-Mensenrechtenraad ter verantwoording roepen.
Heeft de EU aangedrongen op een meer praktische invulling van het
committeren aan het respecteren van de universele verklaring van de
rechten van de mens? En zo ja, waarom is het kabinet dan tevreden met
de bevestiging van het commitment van beide zijden aan multilateralisme
en respect voor het internationaal recht, met een centrale rol voor de VN?
Hiermee is er dus geen enkele visie vastgelegd en kan China de eigen
visie blijven hanteren. Waarbij China als permanent lid van VN Veiligheidsraad de daar voorliggende resoluties, ook op het gebied van
mensenrechten, kan blokkeren met een veto. De leden van de PvdA-fractie
begrijpen de tevredenheid van het kabinet op dit punt niet zo goed. Is die
gelegen in het feit dat tijdens de EU-China top de Chinese visie op
mensenrechten niet officieel is vastgelegd? En zo nee, waar bestaat die
tevredenheid dan wel uit? En hoe ziet die visie van China eruit? Is dat nog
altijd het uitgangspunt dat tradities en gebruiken soms sterker moeten
wegen dan mensenrechten? Voor zover de leden van de PvdA-fractie
kunnen overzien is er op het punt van mensenrechten, het speerpunt van
het buitenlandbeleid voor dit kabinet, naast het tijdens de mensenrechtenraad benoemen van de situatie van de Oeigoeren en de godsdienstvrijheid tijdens de EU China top niet veel bereikt.
33. Antwoord van het kabinet:
De visies van de EU en China op mensenrechten liggen ver
uiteen. Belangrijker echter, zijn bindende internationale
afspraken op basis van universele mensenrechten. China heeft
zich gecommitteerd aan het respecteren van universele mensenrechten. En de EU heeft herhaaldelijk de zorgen over de mensenrechtensituatie in China overgebracht. Er is echter een voortdurende inspanning nodig om China ertoe te bewegen de
internationale verplichtingen op het gebied van mensenrechten
ook daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Vooral de situatie in
China zelf vraagt om duidelijke stellingname van niet alleen de
EU, maar ook van andere internationale partners.
Afghanistan
De Minister schrijft in het verslag van de RBZ van 8 april jl. dat Nederland
in de laatste Raad Buitenlandse Zaken heeft verklaard dat de samenwerking met Afghanistan ook in de toekomst gebaseerd dient te zijn op
wederzijdse afspraken, bijvoorbeeld op het gebied van migratie. Begin
oktober 2016 zijn met de Afghaanse regering afspraken gemaakt over
migratie. De leden van de VVD-fractie vragen de Minister om toe te lichten
wat deze afspraken tot nu toe hebben opgeleverd en of de Nederlandse
regering tevreden is met de resultaten tot nu toe? Kan de Minister tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

22

toelichten of hij, indien relevant, nog mogelijkheden ziet om de bestaande
afspraken aan te scherpen?
34. Antwoord van het kabinet:
De EU en Afghanistan hebben onder de naam Joint Way Forward
(JWF) in 2016 afspraken gemaakt over de bestrijding van irreguliere migratie en in het bijzonder terugkeersamenwerking. In dit
geval dienen deze afspraken ter aanvulling op de bestaande
afspraken die Nederland al eerder met Afghanistan had over
terugkeersamenwerking. Op grond van deze Joint Way Forward is
het overleg over terugkeer tussen de EU, de EU lidstaten en
Afghanistan geïntensiveerd. Hoewel dit heeft geleid tot hogere
aantallen EU-breed, wordt terugkeer nog steeds in onvoldoende
mate gerealiseerd, ook vanuit Nederland. Nederland blijft
Afghanistan, ook op politiek niveau, aanspreken op zijn verplichtingen om eigen onderdanen terug te nemen. Het kabinet ziet
momenteel geen noodzaak om bestaande afspraken aan te
scherpen, het gaat veeleer om het insisteren op implementatie
hiervan.
Soedan (ontwikkelingssamenwerking)
In het verslag van de RBZ van 8 april jl. schrijft de Minister over het
programma Better Migration Management (BMM-programma) in Soedan
dat «er nog winst te behalen [valt] op het gebied van efficiëntie en
effectiviteit». Deze conclusie maakt op de leden van de VVD-fractie een
nogal eufemistische indruk. Kan de Minister toelichten in hoeverre de
trainingen in het kader van de laatste pijler hebben bijgedragen aan de
behartiging van Europese migratiebelangen en welke lessen getrokken
kunnen worden voor soortgelijke capaciteitsopbouwtrainingen in andere
landen?
35. Antwoord van het kabinet:
Een effectieve internationale strijd tegen mensensmokkel en
mensenhandel en verbetering van het grensbeheer in de Hoorn
van Afrika is in het belang van zowel de landen in de Hoorn van
Afrika als in het belang van Europa. In dit kader wordt steun
gegeven vanuit de EU aan capaciteitsversterking (via trainingen)
van lokale autoriteiten in de regio, ook in Soedan. Trainingen zijn
erop gericht om mensensmokkelaars en -handelaars te vervolgen
en slachtoffers van deze praktijken, waaronder kinderen, te
identificeren en te beschermen. Dit draagt bij aan de Europese en
Nederlandse doelstellingen omtrent het terugdringen van
irreguliere migratie, in de regio en richting Europa, en de internationale aanpak van mensensmokkel en -handel. Tegelijkertijd
geldt voor het Better Migration Management (BMM) programma,
en het EU Trust Fund in het algemeen, dat de programma’s baat
zouden hebben bij meer gerichte en concrete doelstellingen,
zoals ook de Europese Rekenkamer geconcludeerd heeft in 2018.
Het kabinet heeft er bij de Europese Commissie op aangedrongen
dat de aanbevelingen van de Europese Rekenkamer zo goed als
mogelijk worden toegepast9.
Daarnaast schrijft de Minister dat noch Nederland, noch de EU, directe
financiering aan de Soedanese overheid leveren. Wel wordt, zo schrijft de
Minister, door de EU aan capaciteitsopbouw in Soedan gedaan. De leden
9

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20182019–1109.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

23

van de VVD-fractie vragen de Minister of hij kan verhelderen of er, naast
capaciteitsopbouw, door de EU geen andere ontwikkelingsprojecten
worden ontplooid in Soedan, bijvoorbeeld op andere thema’s? Kan hij, als
dit wel het geval is, uiteenzetten op welke thema’s en met welke bedragen
ontwikkelingsprojecten worden gefinancierd?
36. Antwoord van het kabinet:
Soedan heeft de Cotonou-overeenkomst tussen de EU en landen
in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACP) niet
geratificeerd, waardoor het geen beroep kan doen op fondsen uit
het Europees Ontwikkelingsfonds.
Om steun te kunnen bieden aan de kwetsbare bevolking van
Soedan en om (grondoorzaken van) irreguliere migratie aan te
pakken wordt er vanuit het EU Trust Fund (EUTF) voor € 173.5
miljoen aan projecten gefinancierd in Soedan. Hiermee biedt de
EU hulp aan kwetsbare groepen op het gebied van o.a. onderwijs,
gezondheid, voedselzekerheid en ontwikkeling in rurale
gebieden. Deze projecten richten zich op gebieden die het
zwaarst getroffen zijn door conflicten en waar een groot aantal
vluchtelingen en ontheemden wordt opgevangen. Een voorbeeld
is het Regional Development and Protection Programme (RDPP),
een programma gericht op verbeterde opvang in de regio voor
vluchtelingen en gastgemeenschappen, waar vanuit het EUTF
€ 15 miljoen voor gecommitteerd is. In alle gevallen gaat het om
activiteiten waarbij geen geld naar de Soedanese overheid gaat.
Voor meer informatie over de lopende projecten in Soedan binnen
het EUTF en regionale projecten uit andere Europese fondsen
verwijst het kabinet ook graag naar de website van de
Commissie10.
Soedan (politieke situatie)
De leden van de D66-fractie zijn ernstig bezorgd over de recentelijke
ontwikkelingen in Soedan. Enerzijds is er hoop nu na aanhoudende
demonstraties president Omar Al-Bashir eindelijk is afgezet. Anderzijds is
er vrees, omdat de macht overgenomen is door de militaire raad
bestaande uit Bashir’s vertrouwelingen, de legertop. Deze militairen zijn
de uitvoerders geweest van de verschrikkelijke oorlogsdaden in Darfur
waar voormalig president Bashir voor gezocht wordt. De protesten zijn na
het afzetten van Bashir niet tot een einde gekomen, omdat de demonstranten eerlijke en vrije verkiezingen eisen in plaats van een schijntransitie die meer weg lijkt te hebben van een militaire façade. De Soedanese
bevolking vraagt om een civiele overheid, niet een legerclub bestaande uit
Bashir’s lieden. Een recente ontmoeting tussen de civiele raad en de
militaire raad biedt enige hoop, maar de situatie kan nog alle kanten op
gaan. De aan het woord zijnde leden zijn van mening dat de Europese
Unie zich moet inspannen om dit proces zo veel mogelijk de goede kant
op te laten gaan. Voorts merken deze leden op dat er al sinds 2009 een
arrestatiebevel uitstaat voor Bashir van het Internationaal Strafhof (ISH) in
Den Haag, omdat hij verdacht wordt van misdaden tegen de menselijkheid en genocide. De leden van de D66-fractie vinden het van het
grootste belang dat Bashir zo snel mogelijk terechtstaat bij het Strafhof
om gerechtigheid te vinden voor zijn slachtoffers en om straffeloosheid te
voorkomen.

10

https://ec.europa.eu/trustfundforafrica/sites/euetfa/files/
final_feb2019_factsheet_eu_development_cooperation_with_sudan_1.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

24

De leden van de D66-fractie vinden dat de Europese Unie een leidende rol
moet spelen in beide zaken: het ondersteunen van een democratische
transitie in Soedan enerzijds en ervoor zorgen dat Bashir zo snel mogelijk
berecht kan worden in Den Haag anderzijds. De EU zou hiervoor druk
kunnen leggen op de militaire raad en tegelijkertijd broodnodige hulp in
het vooruitzicht kunnen stellen. Deze leden zijn van mening dat de
Europese Unie een serieus hulppakket moet aanbieden aan de bevolking
en de overheid van Soedan, en aangeven aan de huidige machtshebbers
dat dit wordt verstrekt als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:
1) het op korte termijn uitleveren van Omar Al-Bashir aan het ISH; 2) Het
op korte termijn organiseren van vrije en open verkiezingen waarbij een
civiele gekozen regering het bestuur over kan nemen van de militairen.
Het Europees hulppakket zou ondersteuning kunnen bieden aan deze
democratische transitie, door bijvoorbeeld advies, logistieke ondersteuning en monitoring aan te bieden. Door deze combinatie van een
vooruitzicht op hulp gekoppeld aan strenge eisen te bieden, zou de EU
geloofwaardige druk opbouwen.
Is de Minister bereid om voor een dergelijk EU-hulppakket met
voorwaarden te pleiten tijdens de aanstaande RBZ? Zo ja, welke mogelijkheden en kansen ziet hij daartoe? Zo nee, waarom niet?
37. Antwoord van het kabinet:
Zoals beschreven in de brief aan Uw Kamer van 26 april jl.
(referentie BZDOC-734935481–53) is het onwaarschijnlijk dat
Bashir zal worden uitgeleverd aan het Internationaal Strafhof
(ICC) in Den Haag zolang de militairen de macht hebben in
Soedan.
De ondersteuning van de EU en van Nederland van een democratische transitie in Soedan dient meerdere doelstellingen. Allereerst is het een goede zaak voor het land zelf, en ten tweede
brengt het de uitlevering van Bashir en andere verdachten aan
het ICC een stap dichterbij.
De door u naar voren gebrachte ideeën voor een EU-hulppakket
voor Sudan ondersteunt het kabinet ten dele. Het is belangrijk
vrije en eerlijke verkiezingen te organiseren. De vraag in Soedan
is nu hoe spoedig deze moeten worden gehouden. De oppositie
heeft aangegeven hiervoor de tijd te willen nemen. Na dertig jaar
bewind van Bashir en het stelselmatig onderdrukken van de
oppositie zullen de huidige politieke partijen en politiek geëngageerde organisaties de tijd nodig hebben om zich voor te
bereiden op deelname aan verkiezingen. Alleen dan zijn geloofwaardige verkiezingen mogelijk.
De strijd tegen straffeloosheid is een beleidsprioriteit van
Nederland. Daarom zal Nederland aandacht blijven vragen voor
de opvolging van de arrestatiebevelen van het ICC. Ook in
recente verklaringen van de EU Hoge Vertegenwoordiger
Mogherini zijn, mede op aandringen van Nederland, de ICC
arrestatiebevelen genoemd. Zoals eerder aangegeven, wordt een
uitlevering van Bashir vooral dichterbij gebracht door nu eerst
een democratische transitie te ondersteunen. Hier zal dan ook
prioriteit aan dienen te worden gegeven, zonder daar op dit
moment voorwaarden aan te verbinden.
Nederland zal in EU-verband dan ook pleiten voor een blijvende
proactieve opstelling van de EU in dit proces. Tevens zal het
kabinet bezien op welke manier Nederland zelf ook een proactieve rol kan spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

25

De leden van de D66-fractie hebben ook nog enkele andere vragen aan de
Minister. De huidige regering heeft al bericht Bashir zelf te willen
vervolgen en niet voornemens te zijn hem uit te leveren aan het Strafhof.
Kan de Minister deze berichtgeving bevestigen? Klopt het dat de huidige
regering Bashir alleen wil vervolgen voor corruptie, en niet voor de vijf
aanklachten van misdaden tegen de menselijkheid en drie aanklachten
van genocide waarvoor het Internationaal Strafhof hem wil vervolgen?
Kan de Minister aangeven of het arrestatiebevel van het Strafhof
onverminderd van kracht blijft, mocht hij inderdaad enkel voor corruptie
of een ander misdrijf anders dan genocide vervolgd worden?
38. Antwoord van het kabinet:
Volgens een verklaring van de militaire overgangsraad is Bashir
gearresteerd. Hij zal niet worden uitgeleverd aan het Internationaal Strafhof, maar worden berecht in Soedan. De details inzake
deze vermeende arrestatie en de gronden waarop Bashir berecht
zal worden zijn vooralsnog onbekend.
Het Statuut van Rome is gestoeld op het complementariteitsbeginsel. Aangezien de Veiligheidsraad de situatie in Darfur in 2005
heeft doorverwezen naar het ICC en deze arrestatiebevelen heeft
uitgevaardigd, is het aan het ICC om te bepalen waar de
verdachten het beste vervolgd kunnen worden. Als Soedan de
verdachten zelf wil vervolgen zal deze rechtsgang wel aan
bepaalde voorwaarden moeten voldoen. Soedan zal dan moeten
aantonen dat het dezelfde zaak eigenstandig onderzoekt.
Vervolging voor andere misdrijven dan de exacte misdrijven
waarvan iemand wordt verdacht hebben geen impact op de
openstaande arrestatiebevelen.
En kan de Minister aangeven welke overige (diplomatieke) middelen hij
ziet om druk uit te oefenen op de Soedanese regering om Al-Bashir naar
Den Haag te krijgen?
Wil de Minister er in EU-verband voor pleiten om gezamenlijk met de
Afrikaanse Unie op te treden om zo de druk op de legertop te vergroten
om civiele verkiezingen te organiseren? Zo nee, waarom niet?
39. Antwoord van het kabinet:
Zie antwoord op vraag 37.
De leden van de PvdA-fractie vinden het jammer dat er geen aandacht is
voor Soedan zeker nu de stabiliteit in dat land nog geen gegeven is en de
ontwikkelingen zich in rap tempo opvolgen. Tijdens de RBZ zouden de EU
lidstaten zich duidelijk kunnen uitspreken en stelling nemen tegen de
huidige ontwikkelingen en de protesten van de oppositie, alsmede
kenbaar kunnen maken dat zij de roep van de bevolking om een burgerregering blijven ondersteunen. Is de Minister van plan dit tijdens de RBZ in
te brengen en zo nee, waarom niet?
40. Antwoord van het kabinet:
Soedan staat niet geagendeerd voor de Raad Buitenlandse Zaken
van 13 mei aanstaande. De EU heeft overigens al meerdere malen
publiekelijk aangegeven de transitie in Soedan te ondersteunen
en opgeroepen tot een spoedige overdracht van de macht aan een
burgerregering. Nederland zal de komende tijd aandringen op een
actieve rol van de EU in de transitie in Soedan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

26

Magnitsky-wetgeving
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat zowel de Raad als het
Europees Parlement met grote meerderheid hebben ingestemd met het
Nederlandse voorstel om een Magnitsky-sanctieregime op te richten. Deze
leden vinden het van groot belang dat deze wetgeving zo snel als mogelijk
geïntroduceerd wordt in Europa. De aan het woord zijnde leden hebben
nog enkele vragen aan de Minister over de vorderingen op dit gebied. Kan
de Minister toelichten waar de onderhandelingen binnen de Raad op dit
moment staan? Wil de regering zich inzetten om de naam «Magnitsky»
toch op de titel van deze wet te houden, iets waar het Europees Parlement
ook vóór heeft gestemd? Zo ja, op wat voor manier? Zo nee, waarom niet?
Deze leden vragen zich af of de regering kan bevestigen of het klopt dat
Hongarije bezwaar heeft gevoerd tegen de naamgeving «Magnitsky» in de
titel van deze wet? En zo ja, op welke manier heeft Hongarije dit geuit?
Zijn er andere EU-partners die bezwaar hadden tegen de naamgeving
«Magnitsky»? Verder vragen de leden van de D66-fractie of de Minister
kan aangeven wat voor een tijdpad hij voorziet voor de invoering van deze
wet? En wil de Minister zich ervoor inzetten dat de wet er spoedig komt?
Wil de Minister zich inzetten om de misdaad van corruptie toegevoegd te
krijgen aan de wetgeving, zodat corruptieplegers ook binnen het
sanctieregime kunnen vallen? Zo ja, op wat voor manier? Zo nee, waarom
niet?
41. Antwoord van het kabinet:
In de afgelopen maanden zijn in de EU mensenrechtenwerkgroep
van de Raad diepgaande discussies gevoerd over de toegevoegde
waarde van een EU mensenrechtensanctieregime. Nederland
heeft deze discussie aangezwengeld. Op bilateraal niveau heb ik
ook met veel van mijn Europese collega’s hierover gesproken. Uit
deze discussies komt een beeld naar voren dat een zeer ruime
meerderheid van lidstaten de meerwaarde van een EU mensenrechtensanctieregime ziet en de volgende fase van besprekingen
in wil om daadwerkelijk te gaan onderhandelen over de invulling
van een dergelijk sanctieregime.
Over oprichting van een sanctieregime moet met unanimiteit
besloten worden. Als de naam van een EU mensenrechtensanctieregime unanimiteit in de weg staat, dan zal het kabinet de
totstandkoming van het sanctieregime verkiezen boven een
principieel standpunt over de naam. Het product (een stevig
mensenrechtensanctieregime) is immers belangrijker dan het
etiket. Ten aanzien van het wel of niet opnemen van corruptie als
grond voor het instellen van sancties geldt eenzelfde opstelling.
Daarbij geldt aanvullend voor corruptie dat het kabinet in het
geval van door corruptie verkregen in Nederland aanwezige
tegoeden een strafrechtelijke aanpak verkiest boven inzet van
het sanctie-instrument.
Het kabinet is voorstander van een zo spoedig mogelijke
oprichting van een EU mensenrechtensanctieregime en zal zich
hiervoor blijven inspannen. Concreet betekent dit op de korte
termijn dat de inzet van het kabinet erop gericht is de enkele nog
niet overtuigde lidstaten te doen bewegen om in te kunnen
stemmen. Hierin trekt Nederland op met gelijkgezinde landen en
werkt het kabinet aan de vorming van een zo groot mogelijke
coalitie van lidstaten om voortgang te blijven boeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

27

Israël/Gaza
Het geweld tussen Israël en gewapende groepen in Gaza is de laatste
dagen opgelaaid, met vele doden als gevolg. De leden van de SP-fractie
maken zich hier grote zorgen over en vragen de Minister hoe hierop is
gereageerd door Nederland en vanuit de EU. Is wederom alleen het
geweld van Palestijnse zijde veroordeeld of ook het Israëlische geweld, als
gevolg waarvan meerdere kinderen zijn omgekomen? Als dat laatste niet
is gebeurd, waarom dan niet? Kan de Minister ook ingaan op de rol van
de EU wat betreft het naleven door Israël van eerder gemaakte afspraken
om de illegale blokkade van Gaza te versoepelen. Wordt hier serieus werk
van gemaakt? Hoe wordt hierop aangedrongen?
42. Antwoord van het kabinet:
De Hoge Vertegenwoordiger van de EU heeft in een verklaring op
5 mei jl. gemaand tot het direct stoppen van de
niet-onderscheidende beschietingen vanuit Gaza (https://
eeas.Europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/61848/
statement-high-representativevice-president-federica-mogherinicontinuing-gaza-escalation_en). Tevens heeft de EU medeleven
uitgesproken aan de families van alle slachtoffers en aan de
Israëlische bevolking. In dezelfde verklaring heeft de Hoge
Vertegenwoordiger namens de Unie aangegeven bezorgd te zijn
over het oplaaiende geweld dat het werk dat tot doel heeft het
lijden van de Gazaanse bevolking te verlichten in gevaar kan
brengen. Zij betreurde de hoge tol die de Palestijnen in Gaza
betalen, inclusief de vele slachtoffers. Nederland deelt dit.
Nederland heeft daarnaast in een verklaring het staakt-het-vuren
verwelkomd en onderstreept dat niet-onderscheidende beschietingen vanuit Gaza op burgers onacceptabel zijn. Een Nederlands
gezin waarvan het huis was geraakt door de beschietingen uit
Gaza werd bezocht door de Nederlandse ambassadeur in Israël.
Nederland en de EU hebben meermaals steun uitgesproken voor
de bemiddelende rol van Egypte en de VN om de kalmte te doen
terug keren. De Hoge Vertegenwoordiger herhaalde in haar
verklaring dat voor een duurzame oplossing een terugkeer naar
Gaza van de Palestijnse Autoriteit als legitiem bestuur noodzakelijk is, alsook geloofwaardige veiligheidsgaranties voor Israël
en het opheffen van de Israëlische beperkingen op verkeer van
goederen en personen. Dit wordt door Nederland onderschreven
en uitgedragen in internationale fora en bilaterale gesprekken.
Mogelijkheden voor verbeteren van het vrije verkeer van
goederen en personen zijn onderwerp van de trilaterale expertgroepen die Nederland met steun van Israël en de Palestijnse
Autoriteit organiseert.
Jemen
Het verbaast de leden van de SP-fractie dat de oorlog en ongekende
humanitaire crisis in Jemen wederom niet op de agenda van de Raad
Buitenlandse Zaken staat. Het is de grootste humanitaire crisis van dit
moment! Dat lijkt deze leden reden genoeg om hier permanent, of in ieder
geval heel regelmatig, aandacht aan te besteden. De SP-leden vragen de
Minister deze stilte te verklaren. Ook wordt gevraagd of de Minister in kan
gaan op het rapport «Assessing the Impact of War on Development in
Yemen» (april 2019) waaruit blijkt dat meer dan 230.000 mensen zijn
gestorven sinds het uitbreken van de oorlog, veel meer dan tot dan toe
werd aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

28

De leden van de SP-fractie hebben regelmatig gepleit voor sancties tegen
Saoedi-Arabië, onder andere omdat dat land in Jemen uithongering inzet
als oorlogswapen en verantwoordelijk is voor tal van oorlogsmisdaden en
mensenrechtenschendingen. Hiertoe is ook een motie aangenomen. Zij
vragen de Minister in te gaan op de laatste stand van zaken wat betreft de
mogelijkheid van dergelijke sancties. In het verleden is opgemerkt dat er
geen rechtsgrond voor het instellen van sancties tegen dit land zou zijn.
De leden van de SP-fractie kunnen daar weinig begrip voor opbrengen,
vooral omdat tegen tal van andere landen (bijvoorbeeld Iran, Myanmar,
Venezuela, Syrië, Rusland, Noord-Korea) wel sancties zijn ingesteld.
Daardoor ontstaat de indruk dat het vooral een kwestie van politieke wil
is, of eigenlijk het ontbreken daarvan, waarom er geen maatregelen tegen
Saoedi-Arabië of andere landen van de coalitie zijn ingesteld. Kan de
Minister uitleggen waarom de EU wel bij machte is tegen allerlei andere
landen sancties in te stellen, maar niet tegen Saoedi-Arabië?
43. Antwoord van het kabinet:
De Raad Buitenlandse Zaken besteedt regelmatig aandacht aan
Jemen, mede op Nederlands aandringen: de laatste keer was in
maart van dit jaar. Tijdens de Raad van februari zijn bovendien
Raadsconclusies aangenomen. Nederland heeft de afgelopen
jaren meerdere keren met succes het initiatief genomen om
Jemen te agenderen voor bespreking in de Raad, onder meer om
Raadconclusies aan te nemen en om te bepleiten dat alle
lidstaten net als Nederland een zeer restrictief wapenexportbeleid hanteren richting de landen die in Jemen militair actief
zijn. Nederland blijft zich inzetten voor verdere acties in
EU-verband.
Het kabinet heeft kennisgenomen van betreffend rapport en
erkent de situatie in Jemen als ergste humanitaire crisis van het
moment. De bevolking heeft niet alleen te maken met oorlogsgeweld, maar ook tekort aan basis levensbehoeften en moeilijke
toegang van humanitaire hulp. Het rapport schetst een zeer
sombere toekomst indien het conflict blijft voortslepen en
benadrukt de noodzaak tot een spoedige beëindiging. Ook
benadrukt het rapport dat de gevolgen enkel gekeerd kunnen
worden indien het conflict structureel en fundamenteel tot een
einde komt. Het is de visie van het kabinet dat een dergelijke
oplossing alleen bereikt kan worden middels politieke weg:
alleen onderhandelde vrede, inclusief politiek akkoord, kan een
duurzaam einde maken aan het conflict. Het kabinet blijft zich
hier voor inzetten.
Alle bij het conflict betrokken partijen worden beschuldigd van
het schenden mensenrechten en humanitair oorlogsrecht.
Behalve over optreden van de Arabische coalitie, die onder
leiding staat van Saoedi-Arabië, heeft Nederland ook grote
zorgen over het optreden van Houthi’s, in verband met de inzet
van burgers als menselijk schild, de behandeling van journalisten,
mensenrechtenverdedigers en de Bahai. Voor specifieke sancties
tegen Saoedi-Arabië is internationaal onvoldoende steun.
Iran
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de escalatie van de
spanningen met Iran, waar het laatste bericht is dat een Amerikaans
vliegdekschik richting het land opstoomt. Eerder zetten de VS al een
legeronderdeel van Iran op de lijst van terroristische organisaties en ook
werden de oliesancties tegen het land, die de bevolking van Iran hard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

29

raken, verder aangescherpt. Deze leden vragen de Minister hierop te
reageren. Worden deze acties afgekeurd? Zo nee, waarom niet? Hoe treft
dit Amerikaanse handelen de Europese en Nederlandse betrekkingen met
Iran, inclusief de handelsbetrekkingen? Ziet de Minister mogelijkheden om
te komen tot de-escalatie? Hoe wordt hierop ingezet?
44. Antwoord van het kabinet:
Nederland en de EU blijven gecommitteerd aan het nucleaire
akkoord met Iran (Joint Comprehensive Plan of Action, JCPOA)
en zijn daarom teleurgesteld over de herinvoering van de unilaterale sancties tegen Iran door de VS, en erkennen de extraterritoriale effecten van deze sancties niet. Nederland en de EU zijn
ook zeer bezorgd over de verklaringen van Iran van 8 mei jl. over
het opschorten van bepaalde beloftes in het kader van het JCPOA
(export van overtollig zwaar water en maximale opslag van
verrijkt uranium), die ook per brief aan de ondertekenaars van het
JCPOA (Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, de EU, China
en Rusland) zijn verstuurd. De Hoge Vertegenwoordiger heeft
hierover samen met Frankrijk, Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk op 9 mei een verklaring afgegeven11.
De Iraanse aankondiging is niet behulpzaam maar betekent niet
automatisch een schending van het JCPOA. De afspraken die zijn
gemaakt in het JCPOA worden geverifieerd op basis van
rapporten van het Internationaal Atoomenergie Agentschap
(IAEA). Iran houdt zich tot dusverre aan dit akkoord, zoals
bevestigd in de laatste 14 rapporten van de IAEA. Als Iran zich
niet aan de afspraken zou houden is dat een ernstig feit.
Nederland blijft in nauw contact met EU-partners over de recente
ontwikkelingen en zal blijven acteren op basis van de rapportages van de IAEA.
Nederland en de EU maken zich ook zorgen over de recente
Amerikaanse beslissing om waivers op sancties m.b.t. oliehandel
en (gedeeltelijk) de nucleaire non-proliferatieprojecten niet te
verlengen. Dat zijn immers essentiële afspraken onder het
nucleaire akkoord met Iran. Dit akkoord biedt nog steeds de
beste garantie voor het voorkomen van een Iraans nucleair
wapen. Nederland blijft dit akkoord dan ook steunen, zolang Iran
zich aan zijn afspraken blijft houden.
Zoals de eerdere herinvoering van Amerikaanse sancties zullen de
recente besluiten van de VS de handelsbetrekkingen met Iran
verder bemoeilijken. Nederland en de EU blijven inzetten op het
in stand houden van het JCPOA. Dit gebeurt onder andere via de
antiboycotverordening en het Instrument in Support of Trade
Exchanges (INSTEX), dat is opgericht in januari 2019 door
Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.
De Nederlandse steun aan het nucleaire akkoord met Iran neemt
niet weg dat Nederland zorgen houdt over de Iraanse rol in de
regio, het ballistische raketprogramma van Iran en de voortdurende mensenrechtenschendingen in het land. Het kabinet
onderzoekt manieren om deze zorgen in nauwe afstemming met
Europese partners aan de orde te blijven stellen in de dialoog met
Iran. Nederland blijft, bilateraal en in EU-verband, met de VS in
11

https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/62093/joint-statement-highrepresentative-european-union-and-foreign-ministers-france-germany-and_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

30

gesprek over het beleid t.a.v. Iran en de gedeelde zorgen omtrent
de Iraanse rol in de regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 2006

31