Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar
2020

Nr. 1

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juni 2011
Hierbij ontvangt u de eerder toegezegde brief over de Kabinetsaanpak
klimaatbeleid op weg naar 2020.1 Ook gaat deze brief in op de vraag van
het lid Samsom over de routekaart 2050.2 Tevens ontvangt u bijbehorende
emissieramingen en inschattingen van beleidseffecten.3
Samenvatting

1
Kamerstukken II, 2010/2011, 32 500 XI, nr. 8
en Kamerstukken II, 2010/2011, aanhangsel
1380.
2
Toezegging tijdens AO 23 maart 2011 over
Informele Milieuraad. Kamerstukken II
2010/2011, 21 501-33, nr. 317.
3
«Emissions and targets of greenhouse gases
not included in the Emission Trading System
2013–2020» (PBL, 2011a) deze is ter inzage
gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.
«Effect inschatting voorgenomen klimaatbeleid» I&M (2011) deze is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
«Beoordeling I&M effect inschatting voorgenomen klimaatbeleid» (PBL, 2011b) deze is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.

kst-32813-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Dit Kabinet sluit qua ambitie voor de reductie van broeikasgassen aan bij
de Europese doelstelling: 20% reductie in 2020 ten opzichte van 1990.
Voor de sectoren die onder het Europese emissiehandelssysteem vallen,
wordt de doelstelling bereikt via de jaarlijkse aanscherping van het
emissiehandelsplafond binnen Europa.
Voor de sectoren en bedrijven die niet onder het Europese emissiehandelssysteem vallen, ligt Nederland met het beleid van dit Kabinet goed op
koers om de doelstelling te halen. De doelstelling zal geheel in Nederland
zelf gerealiseerd worden, dus zonder de aankoop van buitenlandse
reducties.
De transitie naar duurzaamheid, ook als het gaat om het klimaat, is een
uitdaging én een kans. De uitdaging voor 2020 wordt gerealiseerd.
Nederland grijpt daarmee de kans op lagere energiekosten, een grotere
energievoorzieningszekerheid en een verbeterde luchtkwaliteit met beide
handen aan. Hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de
ontwikkeling naar een klimaatneutrale economie.
Deze brief is tevens een eerste invulling van het klimaatgedeelte van de
Kabinetsbrede duurzaamheidsagenda die voor Prinsjesdag verschijnt.
Daarin wordt de kabinetsbrede visie op duurzaamheid, de ambitie en de
samenhang tussen de departementale initiatieven beschreven. De
drieslag «people, planet, profit» vormt hiervoor de basis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

1

In het vervolg van deze brief ga ik achtereenvolgens in op de doelstelling
voor de sectoren die niet onder emissiehandel vallen, het verwachte
doelbereik, de kabinetsaanpak en de relatie met de routekaart 2050. In de
bijlage is een overzicht bijgevoegd van de kabinetsaanpak per sector.
Doelstelling
In het regeerakkoord is afgesproken dat het Kabinet aansluit bij de 20%
reductiedoelstelling in 2020 zoals afgesproken in het Europese energie- en
klimaatpakket1. Deze doelstelling is uitgesplitst naar een reductiedoelstelling voor:
– «de ETS»: sectoren en bedrijven onder het Europese emissiehandelssysteem.
– «de niet-ETS»: alle overige sectoren en bedrijven.
Onder het Europese Emissiehandel Systeem (Emission Trading System;
ETS) vallen de elektriciteitsbedrijven, de grote industrie en grotere
warmtekrachtkoppelinginstallaties. Niet onder het ETS vallen de emissies
uit transport, de gebouwde omgeving, het overgrote deel van de primaire
land- en tuinbouw, de kleinere industrie en enkele bedrijven in de
energiesector zoals de afvalverwerkers en onderdelen van de
energiedistributiebedrijven.
Alle sectoren en bedrijven die deelnemen aan het ETS moeten binnen de
EU gezamenlijk 21% CO2-eq reduceren in 2020 ten opzichte van 2005.
Doordat het ETS een plafond kent, is de realisatie van deze doelstelling
een gegeven. In deze brief zal ik daarom verder alleen ingaan op het doel,
doelbereik en de kabinetsaanpak voor de sectoren en bedrijven die niet
onder het ETS vallen.

1
EU handhaaft haar voorwaardelijk aanbod
om de uitstoot terug te dringen met 30%, mits
er van de andere ontwikkelde landen
vergelijkbare verlagingen en van de ontwikkelingslanden passende bijdragen zijn.
2
Beschikking nr. 406/2009/EG van 23 April
2009. Engelse titel: «Effort Sharing Decision».
Bij een Europese 30% doelstelling zullen de
doelstellingen uit de inspanningsverdelingsbeschikking worden aangescherpt.
3
Deze berekening is gebaseerd op de totale
Nederlandse emissie zoals geraamd in de
Referentieraming energie en emissies
2010–2020 (ECN/PBL, April 2010). Het PBL
heeft op basis van nieuwe informatie een
nieuwe berekening gemaakt van de splitsing
van de uitstoot in ETS en niet ETS emissies.
Hierbij speelt onder andere een rol de
overgang van een aantal bedrijven van de niet
ETS naar het ETS per 2013. Bij deze overgang
zijn minder emissierechten van de niet ETS
sectoren overgegaan naar de ETS dan in de
Referentieraming was voorzien.

De doelstelling voor de broeikasgasemissies in de niet-ETS sectoren en
bedrijven is voor Nederland 16% minder uitstoot in 2020 ten opzichte van
2005. Dit is vastgesteld in de Europese «inspanningsverdelingsbeschikking2. Hierin is ook vastgelegd dat de jaarlijkse emissieruimte per
land lineair afneemt tussen 2013 en 2020. De emissieruimte per land voor
2013 is gelijk aan het gemiddelde van de uitstoot in de jaren 2008, 2009 en
2010.
Momenteel loopt de besluitvormingsprocedure bij de Europese
Commissie over de absolute emissieruimtes per lidstaat. Eind 2012 zullen
de definitieve waardes bekend zijn.
Ik heb het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gevraagd om de
niet-ETS emissiedoelstelling in megatonnen CO2-equivalent voor
Nederland te berekenen aan de hand van de rekenmethode zoals die
momenteel door de Europese Commissie wordt voorgesteld. Het PBL laat
zien dat de Europese doelstelling voor de niet-ETS sectoren en bedrijven
in Nederland naar verwachting 104,6 Mton CO2-eq wordt. Het Kabinet
gaat er niet van uit dat deze doelstelling nog significant zal wijzigen.
Doelbereik
In hetzelfde rapport heeft het PBL de verwachte emissie voor 2020 in de
niet ETS sectoren berekend3 op basis van het in begin 2010 vastgestelde
beleid dat sindsdien is gecontinueerd. Inclusief de effecten van de extra
inzet van dit kabinet is de verwachte emissie in 2020 in de niet-ETS
sectoren 98,8 Mton CO2-eq. De onzekerheidsmarge hierbij is plus of min 8
Mton. Bij de 98,8 Mton moet nog wel het effect van de invoering van de
130 km/u worden meegerekend maar ook het effect van de SDE+ en de
Green Deal is nog niet verdisconteerd en voor het Plan aan Aanpak
Energiebesparing gebouwde omgeving is een eerste effectinschatting
gemaakt. Niettemin blijkt hieruit dat Nederland met het huidige beleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

2

zeer waarschijnlijk in 2020 minder zal uitstoten dan het niet-ETS doel van
104,6 Mton. Ook in de jaren voor 2020 zal naar verwachting de emissie
niet hoger zijn dan de doelstelling onder het inspanningsverdelingsbesluit. Het huidige beleid is met andere woorden afdoende om de
doelstelling te realiseren.
Omdat het CO2-eq emissiereductie doel voor 2020 binnen bereik is, hoeft
Nederland geen buitenlandse emissiereducties, zoals CDM en JI1 aan te
schaffen voor de doelrealisatie in 2020. Voor het nakomen van de
Kyoto-verplichting was dit nog wel noodzakelijk. De positieve effecten van
de emissiereductie zoals lagere energiekosten, een grotere energievoorzieningszekerheid en een verbeterde luchtkwaliteit worden daarmee
geheel binnen Nederland gerealiseerd.
De afgelopen 15 jaar daalde de broeikasgasemissie in de Nederlandse niet
ETS sectoren. Dit is met name gerealiseerd door een zeer grote daling in
de emissie van de niet-CO2 broeikasgassen (N2O, CH4 en Fgassen). Bij de
CO2 uitstoot was nog geen sprake van een structurele daling. Dit
decennium zal er echter naar verwachting een trendbreuk optreden en
zullen ook de CO2 emissies in de niet ETS sectoren gaan dalen.Grafiek 1.
geeft dit weer.
Grafiek 1: historische en geraamde emissie broeikasgassen

De bovenste lijn geeft de gerealiseerde en geraamde emissie voor alle broeikasgassen weer, de
middelste is de CO2 emissie, de onderste lijn betreft de emissie van de overige broeikasgassen.

kabinetsaanpak klimaatbeleid
Het beleid van dit Kabinet is er op gericht om economische kansen bij het
klimaatbeleid te benutten. Het beleid is dan ook niet puur alleen gericht op
klimaat, maar heeft ook het economische perspectief. Een zuinige auto
bespaart de burger kosten aan de pomp en vermindert de CO2 uitstoot.
Een goed geïsoleerd huis zorgt voor een lagere gasrekening en lagere CO2
emissies.
Dat dergelijk beleid ook positief kan uitpakken voor bedrijven en burgers
blijkt onder andere uit het feit dat het bedrijfsleven graag verder wil met
de bestaande convenanten. Dit geldt ook voor dit Kabinet.
1
Clean Development Mechanism en Joint
Implementation

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

3

Het Kabinet zet ook in op normstelling. Zo is dit jaar de Energie Prestatie
Coëfficiënt voor de nieuwbouw aangescherpt. Hiermee is een nieuwe stap
gezet richting energieneutrale woningbouw vanaf 2020.
In de bijlage is per sector een overzicht gegeven van de beleidsaanpak.
Belangrijk daarbij is het aansluiten bij de lopende sectorale convenantenaanpak en het continueren van ander lopend klimaatbeleid. Volgens het
PBL leidt dit tot een geraamde uitstoot van 103,8 Mton in 2020. Het extra
beleid zoals bijvoorbeeld het Plan van Aanpak Energiebesparing in de
gebouwde omgeving, de verwachte Europese aanscherping van de CO2
normen voor voertuigen en de invoering van het CO2 vereveningssysteem
in de glastuinbouw leidt1 tot een extra reductie van 5 Mton waardoor de
raming voor 2020 daarmee 98,8 Mton is.
Lokale Klimaat Agenda
Meer dan de helft van alle CO2-eq uitstoot vindt plaats in en rondom
steden. Gemeenten, provincies en waterschappen realiseren zich dat in
toenemende mate en hebben eigen klimaatambities en «klimaatprogramma’s» geformuleerd. Ik ondersteun deze initiatieven en stel deze
zomer samen met mijn collega’s van EL&I en BZK en de zogenoemde
klimaatambassadeurs van de lokale overheden een lokale klimaatagenda
op. Hierin laten we zien welke inspirerende en opschaalbare klimaatinitiatieven nu al mogelijk zijn. Tevens zullen mijn collega’s en ik belemmeringen in regelgeving inventariseren en bezien of en zo ja hoe deze
kunnen worden weggenomen.
Departementale afspraken
De ramingen voor 2020 kennen een onzekerheidsmarge, maar duidelijk is
dat wanneer ieder departement het beleid zoals dat nu is afgesproken
uitvoert, de 2020 doelstelling zeer waarschijnlijk gehaald zal worden. In
tabel 1. is weergegeven wat de ramingen per sector voor 2020 zijn.
In deze sectorale ramingen zijn nog niet de effecten van zowel de Green
Deal als de SDE+ mee genomen. Verder geldt dat het Plan van Aanpak
Energiebesparing gebouwde omgeving dit jaar nog verder geconcretiseerd zal worden. Niettemin is er voor het Plan van Aanpak al wel een
eerste effectinschatting gemaakt. In een aantal sectoren zullen dus nog
extra reducties kunnen ontstaan waardoor deze sectoren qua CO2 uitstoot
nog wat lager uitkomen dan is weergegeven in tabel 1. Verder is in de
raming voor de transportsector het effect van de invoering van de 130 km
per uur en het mogelijke effect van de recente wijzigingen in de fiscale
stimulering van zuinige auto’s nog niet verwerkt. In het najaar zal het
effect daarvan bekend zijn.

1
De 5 Mton is niet 100% alleen door beleid
veroorzaakt. Een deel van de reductie,
namelijk in de glastuinbouw, ontstaat door
een toename van de emissies van de
bedrijven die onder het ETS vallen ten koste
van de emissies in bedrijven die niet onder het
ETS vallen. Deze afname in de niet ETS
emissies is niet verwerkt in de door het PBL
geraamde uitstoot voor 2020 van 103,8 Mton,
maar wel in de raming die voor deze brief is
berekend (zie PBL 2011b).

Binnen het Kabinet is het volgende afgesproken. Indien in een sector
tegenvallers optreden die samenhangen met (uitvoering) van beleid van
het vakdepartement, zal de voor deze sector verantwoordelijke bewindspersoon in beginsel compenserende maatregelen nemen. Wanneer is
aangetoond dat (alle) binnen de sector mogelijke compenserende
maatregelen veel duurder zijn dan de oorspronkelijke maatregelen, dan
zal -binnen de beschikbare middelen- het Kabinet zoeken naar alternatieve
kosteneffectieve maatregelen in andere sectoren, daarover een besluit
nemen en uw Kamer hierover informeren. Is er een tegenvaller die niet
van doen heeft met tegenvallende beleidseffecten, dan volstaat
momenteel de reserveruimte om deze tegenvaller op te vangen.
In tabel 1. is de CO2-eq raming per sector weergegeven. Drie van de zes
sectoren vallen onder de beleidsverantwoordelijkheid van het ministerie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

4

van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, twee onder het
ministerie van Infrastructuur en Milieu en het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor één sector.
Tabel 1: niet ETS CO2-eq raming in Mton per sector voor 2020
CO2 industrie en
energie

CO2 verkeer en vervoer

CO2 gebouwde
omgeving

CO2 land- en
tuinbouw

Overige broeikasgassen
landbouw

Resterende overige
broeikasgassen

ELI
10,7

I&M
35,0 + effect 130 km/u
en wijziging fiscaliteit

BZK
22,5

ELI
5,751

ELI
16,0

I&M
8,8

1

In deze 5,75 is nog geen rekening gehouden met de voorziene opt out van een aantal glastuinbouwbedrijven uit het ETS. Een opt out zou leiden
tot hogere niet ETS emissies en conform Europese afspraken, een even grote ophoging van de niet ETS doelstelling.

Monitoren en ramen van de CO2-eq emissies is een verantwoordelijkheid
van het PBL die dat uitvoert samen met het ECN. Tweejaarlijks wordt
hierover in de Balans van de Leefomgeving gepubliceerd. De eerstvolgende Balans van de Leefomgeving komt uit in 2012.
Routekaart 2050
Het klimaat- en energievraagstuk houdt niet op in 2020. Internationaal
richt men het vizier op 2050. In de Europese Raad is, in de context van de
reducties die door ontwikkelde landen als groep volgens de IPCC nodig
zijn om de twee graden doelstelling te halen, afgesproken dat de uitstoot
in 2050 80 tot 95% lager is dan in 1990. Hierbij is uitgegaan van een
voldoende inspanning van de ontwikkelingslanden, in het bijzonder de
meer gevorderde ontwikkelingslanden. In de in maart jongstleden
verschenen mededeling «Routekaart naar een concurrerende koolstofarme economie in 2050» geeft de Europese Commissie op basis van een
modelanalyse inzicht in hoe binnen de EU 80% emissiereductie van
broeikasgassen zou kunnen worden gehaald in 2050. De Commissie stelt
voor dat alle lidstaten nationale routekaarten maken.
Om inzicht te verkrijgen in hoe een klimaatneutrale samenleving in 2050
kan worden gerealiseerd, stuur ik dit najaar een brief naar de Tweede
Kamer: de Routekaart Klimaat 2050. In deze brief zal ik per sector
verkennen welke specifieke uitdagingen en kansen voor Nederland
samenhangen met een transitie naar een klimaatneutrale economie, zodat
de lange termijn vraagstukken tastbaarder worden voor zowel overheid
als bedrijfsleven. De Routekaart 2050 is dus met name een inzichtgevend
document, aansluitend op en gebruikmakend van de vele andere
initiatieven van het kabinet, en is in die zin niet gericht op het realiseren
van nieuwe doelstellingen of instrumenten.
Het lid Samsom heeft gevraagd of er een Impact Assessment komt voor
het opstellen van de Nederlandse routekaart 2050. Ik heb hier invulling
aan gegeven door het PBL te vragen om samen met ECN en TNO een
studie te doen naar mogelijke energiesystemen waarmee in 2050 80 tot
95% broeikasgas-emissiereductie kan worden gerealiseerd. Het CPB kijkt
naar de economische effecten. Tegelijkertijd werkt de Europese
Commissie aan nieuwe analyses op lidstaatniveau van klimaat- en
energiebeleid tot 2020. Nuttige informatie uit deze analyse wordt indien
tijdig beschikbaar ook gebruikt voor de Nederlandse routekaart naar 2050.
Aanvullend werk ik ook aan de uitvoering van de motie Verburg, die de
regering verzoekt «de effectiviteit en rentabiliteit alsmede de mate van
overheidsstimulering van verschillende mogelijkheden tot CO2-reductie te
onderzoeken». Hiertoe heb ik een onderzoek in voorbereiding dat de
effectiviteit van de CO2 -reductie maatregelen voor 2030 en 2050 in kaart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

5

zal brengen. De uitkomsten hiervan zullen eveneens worden gebruikt bij
de opstelling van de routekaart en zullen u dit najaar worden toegezonden.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

6

Bijlage: sectoraal overzicht klimaatbeleid
Het klimaatbeleid bestaat uit een combinatie van
– een aanpak van convenanten,
– regelgeving,
– subsidies en fiscale stimuli.
Hieronder wordt dit per sector beschreven.
Transport
Tot en met eind 2020 loopt het «Sectorconvenant Verkeer en Vervoer:
Duurzaamheid in Beweging». Branche organisaties, Schiphol, de haven
van Rotterdam en de Rijksoverheid hebben zich gecommitteerd aan CO2
vermindering o.a. door:
1) Vernieuwen en verschonen van het wagenpark (meerdere modaliteiten).
2) Meer efficiency in de logistieke keten.
3) Geïnformeerd op reis (o.a. toepassing en gebruik ICT).
Op gebied van innovatie zijn de zogenoemde proeftuinen duurzame
mobiliteit belangrijk. Het gaat daarbij om elektrisch rijden, OV bussen,
waterstof, truck van de toekomst en duurzame mainports.
Naast het sectorconvenant is van groot belang de regelgeving ten aanzien
van de CO2 uitstoot voor nieuwe personenauto’s die op de Europese
markt komen. Voor 2015 geldt een norm van 130 gram per kilometer en
per 2025 wordt deze norm aangescherpt naar 95 gram. Tevens wordt voor
bestelwagens vanaf 2014 een norm ingevoerd die naar 2020 gefaseerd
wordt aangescherpt.
Behalve de regelgeving ten aanzien van de efficiency van voertuigen is
voor het klimaatbeleid de bijmengverplichting van biobrandstoffen van
groot belang.
De combinatie van de Europese normering van voertuigen en de
vormgeving van de BPM en de MRB heeft ertoe geleid dat er relatief
steeds meer A en B label auto’s zijn aangeschaft in Nederland. Dit blijkt
ook uit de grafiek hierna waarin de CO2 uitstoot in gram per kilometer van
nieuw aangeschafte auto’s is weergegeven. Een nieuwe auto van nu stoot
gemiddeld 17% minder CO2 uit dan een nieuwe auto twee jaar geleden.
Bij een jaarlijks afgelegde afstand van 20 000 kilometer, scheelt dit al snel
meer dan 300 euro per jaar aan benzinekosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

7

In de onderstaande grafiek is te zien dat de toename van zuiniger vervoer
een trendbreuk creëert. Voor het eerst in decennia zullen de CO2 emissie
in de transportsector dalen.

In de transportsector zijn de belangrijkste maatregelen:
•
•
•
•
•

EU normering personenauto’s 130 gr/km in 2015
Biobrandstoffen, 10% in 2020
CO2 normering personenauto’s 95 gr/km in 2020
CO2 normering bestelwagens
CO2 normering vrachtwagens (op komst)

Gebouwde omgeving

1
Kamerstuknummer 30196–131. http://
www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/rapporten/2011/02/25/plan-vanaanpak-energiebesparing-gebouwdeomgeving.html

Voor het kabinet is energiebesparing in de gebouwde omgeving een
belangrijk middel om broeikasgasemissies te verminderen, de problematiek van stijgende woonlasten aan te pakken en de bouwsector te
stimuleren. De inzet van het kabinet hierop is recent uitgebreid
beschreven in het Plan van Aanpak energiebesparing in de gebouwde
omgeving.1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

8

De rijksoverheid, andere overheden, corporaties, marktpartijen en
consumentenorganisaties leveren allen een belangrijke bijdrage aan de
uitvoering van het Plan van aanpak energiebesparing in de gebouwde
omgeving.
In het kader van het convenant Meer met Minder, het lenteakkoord, en het
convenant met de Corporatiesector wordt gewerkt aan de ontwikkeling
van een structurele markt voor energiebesparing in zowel de bestaande
bouw als de nieuwbouw. De energiebedrijven, Bouwend Nederland,
UNETO-VNI, NEPROM, de vereniging NVB, Aedes en de Woonbond
voeren deze convenanten samen met de rijksoverheid uit. Het kabinet zal
in overleg treden met de convenantpartijen over hoe deze publiek-private
samenwerking de komende periode vorm zal krijgen.
Aansluitend op deze convenanten zal het Kabinet door middel van de Blok
voor Blok aanpak nog meer werk maken van energiebesparing in de
gebouwde omgeving.
De Blok voor Blok aanpak bestaat uit het voor grootschalig renoveren en
isoleren van bestaande woningen («hele woningblokken»). Met deze
aanpak kunnen schaal- en daarmee kostenvoordelen worden gerealiseerd.
Voor de Blok voor Blok aanpak is het voornemen om de komende periode
een pilot te starten met vijf projecten. In de pilotfase wordt de aanpak
uitgetest. De rijksoverheid zal deze pilot ondersteunen met een kleine
financiële bijdrage voor de te maken proceskosten. De kennis en ervaring
die in de pilotfase wordt verzameld, wordt verspreid ten behoeve van
andere overheden en marktpartijen. De pilot is succesvol als is aangetoond dat de blok-voor-blok aanpak bruikbaar is voor een landelijke uitrol.
Er zal nader worden onderzocht of daarbij een rol voor de rijksoverheid
nuttig of nodig is.
Qua regelgeving zijn de aanscherping van de EPC en de herziening van de
EPBD de komende jaren van groot belang.
Dit jaar is de EPC aangescherpt en voorzien is dat de EPC de komende
jaren verder aangescherpt zal worden. In de woningbouw zal dan per 2020
nieuwbouw (bijna-)energieneutraal zijn, conform Europese regelgeving.
De herziening van de EPBD (2010/31/EU) bestaat uit een tal van aangescherpte verplichtingen en aanvullende eisen die zowel de bestaande
bouw als de nieuwbouw, zowel de woningbouw als de utiliteitsbouw
raken. Het betreft o.a. eisen aan en keuringen van installatiesystemen,
uitbreiding van het energielabel gebouwen, het beschikken over energetische eisen en normen voor nieuwe gebouwen, en het invoeren van
sancties om de naleving van de richtlijn te bevorderen.
Qua financiële prikkels is in de gebouwde omgeving de energiebelasting
een belangrijke maatregel.
In de figuur hieronder is te zien dat de uitstoot in de gebouwde omgeving
reeds dalend is en naar verwachting de komende jaren verder zal dalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

9

In de gebouwde omgeving zijn de belangrijkste maatregelen:
•

•
•
•
•
•
•

Meer Met Minder koopsector en MmM utiliteitssector met als
ondersteunende maatregelen
– Aanpassing woningwaarderingsstelsel
– BTW verlaging isolatie
– MmM premie (tijdelijk)
EPC aanscherping in 2011 naar 0,6 en in 2015 naar 0,4
Blok voor blok aanpak (pilot)
Ecodesign
Recast EPBD
Uitrol slimme meters
wet milieubeheer utiliteit

Land- en tuinbouw
In 2008 hebben het bedrijfsleven en de overheid met elkaar ambitieuze
afspraken gemaakt op energie en klimaatgebied voor het jaar 2020.1 Dit is
vastgelegd in het Innovatie- en Actieprogramma Agrosectoren waarin
versterking van de concurrentiekracht gelijk op gaat met maatschappelijk
verantwoord ondernemerschap en het bereiken van de nationale
Europese doelen voor het aandeel hernieuwbare energie en de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.
Het programma Kas als Energiebron en de Duurzame Zuivelketen vallen
onder deze paraplu van activiteiten.
In de land- en tuinbouw zijn methaan en lachgasemissies, naast de
CO2-emissies uit de glastuinbouw, de belangrijkste broeikasgassen. Deze
worden met name uitgestoten in de veehouderij. Mest- en ammoniakbeleid hebben reeds veel bijgedragen aan de vermindering van de
uitstoot van methaan en lachgas in de landbouw. Een volgende stap is nu
de reductie van methaanemissies via het aanpassen van veevoeder.
Hiernaar wordt onderzoek gedaan binnen het Innovatie- en actieprogramma schone en zuinige agrosectoren.

1

Partners: LTO Nederland, LTO Glaskracht
Nederland, Productschap Tuinbouw, Productschap Akkerbouw, FNLI, NEVEDI, Platform
Agrologistiek, Bosschap, Platform Hout
Nederland, Nederlandse Zuivelorganisatie,
BVOR, KAVB.

In de figuur hieronder is te zien dat de emissie van methaan en lachgas in
de landbouw licht dalend is naar 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

10

Binnen de land- en tuinbouw is de glastuinbouwsector de belangrijkste
bron van CO2 emissies. De glastuinbouwsector werkt vanaf 2004 samen
met de overheid aan het creëren van de mogelijkheid om vanaf 2020 in
nieuw te bouwen kassen economisch rendabel klimaatneutraal te kunnen
produceren in het innovatie- en actieprogramma «Kas als Energiebron».
Op basis van 50/50-financiering en aansturing van onderzoek, demonstratieprojecten en kennisverspreiding worden actief innovaties ontwikkeld
om de ambities te realiseren. Voorbeelden van innovaties zijn verregaande energiebesparing door ontwikkeling van nieuwe teelttechnieken,
ontwikkeling en toepassing van aardwarmte, semi-geslotenkassystemen
en warmtekrachtkoppeling op biomassa.
Met de glastuinbouw is overeengekomen dat een CO2 vereveningssysteem wordt ingevoerd met een plafond voor de sector. Dit levert een
belangrijke prikkel op voor de sector om de CO2 uitstoot te reduceren. De
Kamer is over dit systeem uitgebreid geïnformeerd.1
In de figuur hieronder is te zien dat de CO2 emissies in de land- en
tuinbouw naar verwachting weer zullen dalen naar 2020.

1
Zie Kamerstuk 32 451 «Wijziging van de Wet
milieubeheer (kostenverevening reductie
CO2-emissies glastuinbouw)»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

11

In de landbouwsector is het klimaatbeleid onderdeel van het
innovatie en actieprogramma schone en zuinige agrosectoren. De
belangrijkste maatregelen die in dit kader worden genomen zijn:
–
–
–
–
–
–
–

MJA voedings en genotsmiddelenindustrie
MJA Paddenstoelen en bloembollensector
Green Deal initiatieven
Invoering van het CO2 vereveningssysteem in de glastuinbouw.
Onderzoek en ontwikkeling (MEI regeling, innovatiebeleid,
innovatieprogramma emissiearm veevoeder)
Financiële stimuli energiebesparing (MIA, EIA en IRE)
Financiële stimuli duurzame energie (SDE+)

Industrie en energie
De niet tot het ETS behorende industrie, betreft kleinere industriebedrijven, vooral het MKB. Daarnaast vallen ook een aantal «energiebedrijven» niet onder het ETS. Het gaat daarbij onder meer om een deel van
de decentrale elektriciteitsproductie, een deel van de energiedistributiesector en de afvalverwerkingsinstallaties.
Voor de industrie is de MJA3 belangrijk. In de MJA3 hebben bedrijven
met overheden afgesproken om zich in te spannen om tussen 2005 en
2020 een gezamenlijke energie efficiency verbetering te realiseren van
30%. Tevens stellen de brancheorganisatie een routekaart richting 2030 op
waarin onderzocht wordt hoe op langere termijn nog grotere efficiency
verbeteringen gerealiseerd kunnen worden.
Qua regelgeving is in deze sector de Wet Milieubeheer van belang.
Bedrijven ertoe verplicht te investeren in maatregelen die zichzelf binnen
vijf jaar terugverdienen.
Tenslotte is qua financiële stimuli de EnergieInvesteringsaftrek een
belangrijk instrument. Deze maatregel leidt tot een kostenbesparing van
meer dan 10% van de investeringskosten.

In de non ETS industrie en energiesector zijn de belangrijkste
maatregelen:
•
•

MJA3
Green Deal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

12

•
•
•

Wet Milieubeheer
EnergieInvesteringsaftrek
Energiebelasting

Overige broeikasgassen (exclusief landbouw)
Bij de resterende overige broeikasgassen is geen sprake van een
convenant. Het gaat hier om een groot aantal diffuse puntbronnen zodat
het sluiten van een overkoepelend convenant geen werkbare weg is.
In het verleden waren de meest kosten effectieve broeikasgasreducties te
bereiken bij de overige broeikasgassen (methaan (CH4), lachgas (N20),
F-gassen). Drastische reducties hebben plaatsgevonden sinds 1995 (zie
grafiek).
Belangrijke regelgeving is de regelgeving ten aanzien van de verwerking
van afval (verbod op storten van organisch afval (GFT) en het in plaats
daarvan verbranden ervan). Methaanslip bij gasmotoren wordt teruggedrongen via het Besluit Emissie-eisen Stookinstallaties (BEMS). Verder
wordt op grond van een Europese verordening de uitstoot van F-gassen
gereduceerd doordat lekverliezen van Fgassen in bijvoorbeeld koelinstallaties zoveel mogelijk worden voorkomen.
Qua financiële stimuli bevordert de Energie Investeringsaftrek het van
natuurlijke koudemiddelen te stimuleren in plaats van het gebruik van
HFC’s die een sterke broeikasgaswerking hebben.

De belangrijkste maatregelen in het overig broeikasgasbeleid (niet
landbouw) zijn:
–
–
–
–
–

Afvalstoffenbeleid en de ‘handreiking methaanreductie stortplaatsen
BEMS (reductie van methaanslip gasmotoren)
N2O katalysator en krappe opt in in ETS
Fgassenverordening en daarop gebaseerde regelgeving
Optimalisatie EIA inzake natuurlijke koudemiddelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 813, nr. 1

13