Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3110
Vragen van de leden Alkaya en Futselaar (beiden SP) aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat en de Staatssecretaris van Financiën over 400
miljoen euro voor IHC (ingezonden 1 mei 2020).
Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat), mede
namens de Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst) (ontvangen 10 juni 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2019–2020, nr. 3073.
Vraag 1
Ligt de oorzaak van deze financiële malaise bij Royal IHC in de coronacrisis of
was zij al ontstaan vóór het uitbreken hiervan?
Antwoord 1
De problemen bij IHC zijn ontstaan voor de uitbraak van de Coronacrisis. IHC
heeft feitelijk sinds 2016 verlies geleden.
Vraag 2
Hoe komt het dat IHC «grote verliezen [lijdt] op enkele grote schepen die op
maat voor klanten worden gemaakt»?1
Antwoord 2
De mondiale concurrentie in de scheepsbouw is hevig. Hierdoor zijn marges
op individuele schepen in de regel relatief gering. IHC onderscheidt zich van
de internationale concurrentie door de productie van technisch zeer hoogwaardige en innovatieve schepen. Door de grote complexiteit en het vereiste
maatwerk kunnen tegenvallers, zowel technisch als juridisch, optreden die
qua bedragen al snel kunnen oplopen. IHC is met name door verliezen op een
aantal zeer grote complexe projecten in de problemen geraakt.
Vraag 3
Is er sprake van vrije marktwerking wanneer de staat 400 miljoen euro
beschikbaar moet stellen aan een privaat bedrijf vanwege gebeurtenissen en
gevolgen van beslissingen die bij het reguliere ondernemen horen en niet
voortkomen uit bijvoorbeeld overmacht of andere buitengewone omstandigheden?

1

ah-tk-20192020-3110
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Continuïteit van het bedrijf Royal IHC (2020Z07703/2020D16517), 30 april 2020, p. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De Staat heeft geen € 400 miljoen beschikbaar gesteld. De Staat heeft diverse
instrumenten ingezet waarbij de bijdrage aan de continuïteit van IHC bestaat
uit een combinatie van verzekeringen (maximale schade € 167 miljoen),
garanties (€ 24 miljoen plus € 70 miljoen) en een overbruggingskrediet (€ 40
miljoen).
Zoals in de meeste landen het geval is speelt ook de Nederlandse staat, met
de exportkredietverzekering, standaard een grote rol bij de bouw en export
van omvangrijke schepen. De staat doet dit bij exporttransacties die niet in de
private markt te verzekeren zijn, en dus anders niet tot stand zouden komen,
en om een gelijk speelveld voor het Nederlandse bedrijfsleven te bevorderen.
Door de grote wereldwijde betrokkenheid van overheden bij de deze sector is
van volledige vrije marktwerking veelal geen sprake. Tegelijkertijd hebben de
verliezen van IHC geleid tot aanzienlijke verliezen bij de aandeelhouders en
financiers en hebben deze marktpartijen de gevolgen ondervonden van de
gebeurtenissen bij IHC, en die zijn verbonden aan het normale risico van
ondernemerschap.
De omstandigheden waarmee IHC de afgelopen jaren werd geconfronteerd
waren bovendien zeer lastig, met een tegenvallende markt voor baggerschepen en een sterk afnemende vraag naar schepen voor de offshore-industrie
enerzijds en de sterk toegenomen concurrentie uit lagelonenlanden anderzijds. Daarnaast brak tijdens de onderhandelingen tussen betrokken partijen
de COVID-19-crisis uit wat de onzekerheid voor IHC en de omvang van de
benodigde financiering nog verder vergrootte.
IHC is van grote betekenis voor de gehele Nederlandse maritieme industrie
met name als opdrachtgever voor veel toeleveranciers uit het MKB-segment
en als aanjager van technologische innovaties. Het wegvallen van een
dergelijk bedrijf zou een structurele aanslag betekenen op de Nederlandse
maritieme sector. De werkgelegenheid, kennis en concurrentiekracht die op
deze wijze verloren gaat zou waarschijnlijk niet meer kunnen worden
teruggewonnen.
Vraag 4
Heeft IHC de afgelopen vijf jaar nog andere vormen van steun ontvangen
naast deze 400 miljoen en de 395 miljoen aan exportkredietverzekering,
bijvoorbeeld aan innovatiesubsidies en fiscale aftrekposten? Zo ja, kunt u
hiervan een overzicht maken?
Antwoord 4
Artikel 67 AWR verbiedt het doen van mededelingen over de fiscale positie
van individuele bedrijven. In de afgelopen 5 jaar heeft IHC deelgenomen aan
11 Topsector Energie-projecten. Aan deze projecten is een totale subsidie van
€ 13,1 miljoen gecommitteerd. Dit betreft de steun aan de verschillende
projectconsortia, slechts een deel is daadwerkelijk voor IHC. IHC neemt ook
deel aan een project in de Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS),
waar € 1,25 miljoen aan gecommitteerd is. Vanuit de PPS-toeslag is een zeer
beperkt bedrag aan subsidie (€ 2.725) naar IHC gegaan. IHC draagt in deze
periode als projectpartner (cash en in-kind) bij aan 10 PPS-projecten waarop
PPS-toeslag is ingezet.
Vraag 5
Waarom is IHC niet tot staatsdeelneming gemaakt als er blijkbaar sprake is
van een dusdanig groot publiek belang en dusdanig groot falen van de
markt?
Antwoord 5
Steun aan individuele bedrijven vereist maatwerk en precisie. Het verschaffen
van kapitaal en het verkrijgen van een aandelenbelang, waarmee feitelijk een
staatsdeelneming zou ontstaan, is een zeer vergaande vorm van overheidsinterventie, waarmee uiterst terughoudend omgegaan moet worden.
In het geval van IHC brengt een breed scala aan private partijen nieuwe
financiering en kapitaal in. Een consortium bestaande uit partijen die uit de
sector zelf komen, zorgt voor een sterke impuls aan specifieke kennis en
ervaring waarmee de governance van IHC aanmerkelijk versterkt zal worden.
De private sector levert derhalve niet alleen een aanzienlijke financiële
bijdrage, maar levert ook de benodigde expertise om het tij voor IHC te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

keren. In dit licht bezien vindt het kabinet de bijdrage van de Staat in de vorm
van verzekeringen, garanties en financiering passend.
Vraag 6
Hoeveel geld brengen de private partijen en de aandeelhouders in bij de
beschreven reddingsactie waar de staat 400 miljoen aanlevert?
Antwoord 6
De bijdrage van de private partijen bestaat uit een combinatie van afschrijvingen en nieuwe financiering. Er zijn hier veel verschillende individuele private
partijen bij betrokken die mede afhankelijk van de omvang van hun aanvankelijke blootstelling aan IHC verschillende bijdrages aan de operatie leveren.
Het is niet aan de Staat om de bedragen die deze partijen inbrengen bekend
te maken. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat de private inbreng
vergelijkbaar is met die van de Staat, waarbij de gekozen instrumenten
verschillen vertonen (de Staat werkt hoofdzakelijk met verzekeringen en
garanties). Voor een toelichting op de omvang van de bijdrage van de Staat
verwijs ik naar het antwoord op vraag 3.
Vraag 7
Wat levert dit deze aandeelhouders en private partijen op, onder andere in
aandelenbezit en zeggenschap?
Antwoord 7
Dat hangt af van de individuele bijdrage van een private partij. Immers, de
inbreng verschilt per partij qua aard en omvang. Het consortium dat IHC
overneemt verkrijgt geen aandelenbelang in IHC. Het geld van het consortium
wordt ingebracht in een zogeheten dodehand-stichting. Het voornaamste
belang van het consortium is gelegen in het voorbestaan van IHC, een bedrijf
dat in grote problemen verkeerde, dat opereert in een uitdagend mondiaal
speelveld en dat door de Coronacrisis ook te maken zal krijgen met extra
uitdagende omstandigheden. Het behoud van IHC is voor de bedrijven achter
het consortium niet alleen gelegen in het belang voor de gehele maritieme
sector en voor de Nederlandse economie en werkgelegenheid, maar ook als
belangrijk toeleverancier van geavanceerd materieel.
Vraag 8
Krijgt de huidige CEO van IHC, die vertrekt zonder een transitievergoeding,
vergoedingen, garanties of andere betalingen in welke vorm dan ook mee?
Zo ja, welke?2
Antwoord 8
Nee.
Vraag 9
Was er bij het zittende management sprake van wanbestuur, aangezien u in
uw brief schrijft dat er een nieuw management komt? Welke fouten zijn door
hen gemaakt en wat voor consequenties heeft dat voor hen persoonlijk en
financieel gehad?3
Antwoord 9
Zoals in antwoord op vraag 2 is gesteld heeft IHC in de afgelopen jaren
onvoldoende grip gehad op met name enkele zeer grote complexe projecten.
Nu er voor IHC een nieuw tijdperk aanbreekt, met nieuwe aandeelhouders en
een verlegde koers, is dit een goed moment om ook op managementniveau
veranderingen door te voeren. In meerdere opzichten moet er een breuk met
het verleden plaatsvinden om de toekomst van IHC zeker te stellen.
Vraag 10
Is het bij falen van het zittende management niet vanzelfsprekend dat zij ook
een deel van de schuld dragen en dus een deel van de oplossing moeten
financieren in plaats van slechts «geen voordeel» halen uit deze situatie?

2
3

Continuïteit van het bedrijf Royal IHC (2020Z07703/2020D16517), 30 april 2020, p. 2
Continuïteit van het bedrijf Royal IHC (2020Z07703/2020D16517), 30 april 2020, p. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Er worden in de komende periode geen bonussen uitgekeerd en de vertrokken CEO heeft geen transitievergoeding ontvangen. Het management wordt
vernieuwd. In algemene zin geldt dat bij IHC de financiering wordt verstrekt
door derden niet zijnde bestuurders.
Vraag 11
Vindt u 133.000 euro per geredde baan een redelijk bedrag? Zo ja, waarom
wordt dit bedrag hier wel ingezet en niet bij het redden van bijvoorbeeld een
ziekenhuis waar ook veel werkgelegenheid van afhankelijk is? Welke
afwegingen maakt het kabinet hier?
Antwoord 11
Het genoemde bedrag per werknemer is niet aan de orde en bovendien
hanteert het kabinet geen methode waarbij de potentiële bijdrage van de
Staat wordt uitgedrukt in euro’s per arbeidsplaats om daar vervolgens
doorslaggevende consequenties aan te verbinden. Bij IHC is werkgelegenheid
één van de redenen geweest voor de interventie door de Staat, in combinatie
met andere bepalende factoren. De afwegingen die daarbij zijn gemaakt, zijn
voor zover van toepassing in lijn met het afwegingskader dat het kabinet
recent heeft ontwikkeld voor steun aan individuele bedrijven. De inzet van
middelen bij de redding van IHC, middelen die overigens naar verwachting
op termijn weer grotendeels terugvloeien naar de Staat, moet bovendien
worden afgezet tegenover het veel grotere verlies voor de maritieme sector
en het financiële verlies dat de Staat zou hebben geleden bij een faillissement
van IHC.
Vraag 12
Welke waarde heeft de zetel die de Staat heeft ontvangen in de raad van
commissarissen en in de Stichting continuïteit? Welke mate van zeggenschap
behelst dit en hoe verhoudt zich dit tot de andere leden van deze gremia?
Antwoord 12
De komende periode zal belangrijk zijn omdat het nieuwe ondernemersplan
wordt uitgerold, waaraan invulling wordt gegeven door een nieuw management, en omdat de schepen in aanbouw die voor problemen zorgen moeten
worden opgeleverd. De betrokkenheid van de Staat bij de onderneming dient
in verhouding te staan tot de gegeven steun en de bestaande governanceverhoudingen. In het geval van IHC was er al een bestaande financiële relatie
van de Staat met IHC uit hoofde van de exportkredietverzekering, welke mede
aanleiding was voor de gepleegde interventie. In het geval van IHC is ervoor
gekozen dat de Staat, evenals het consortium, personen kan voordragen voor
de raad van commissarissen en de stichting. Zeggenschap als zodanig is
daarbij niet het beoogde doel, de leden van de raad van commissarissen
dienen te handelen in het belang van de vennootschap, maar wel het zeker
stellen dat er leden worden benoemd die door hun kennis, ervaring, normen
en waarden invulling kunnen geven aan hun rol op een wijze die herkenbaar
is voor de Staat.
Vraag 13
Als IHC een dergelijk belangrijke publieke taak en publiek nut dient, moeten
we dan niet als overheid aandeelhouderschap en zeggenschap afdwingen in
plaats van slechts (tijdelijke) deelname aan de raad van commissarissen en in
de Stichting continuïteit?
Antwoord 13
Het bijzondere aan de situatie van IHC is dat een consortium instapt uit de
maritieme sector zelf, dat derhalve beschikt over relevante expertise. Deze
expertise zal zij aanwenden om de transitie van IHC te laten slagen. HAL
Investments, Ackermans & van Haaren, MerweOord en Huisman zijn partijen
met diepgaande kennis en ervaring die weten hoe een maritiem bedrijf geleid
moet worden. Dat zullen zij ook in de praktijk willen bevestigen. De Staat
heeft er in dit specifieke geval voor gekozen haar rol weer terug te brengen
als de financiële situatie daar aanleiding voor geeft. Het doel is dat IHC op
termijn weer zo veel mogelijk als een normale en gezonde private onderneming zal functioneren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Vraag 14
Deelt u de mening dat, gezien het feit dat onze volksvertegenwoordiging
heeft bewezen in tijden van crisis in één dag hele wetten te kunnen controleren en goed te keuren en deze financiële problematiek bij IHC bovendien al
langer speelt, het onnodig is om de Comptabiliteitswet dusdanig aan te
wenden? Zo nee, kunt u aangeven waar precies dit buitengewoon spoedeisende karakter uit voortvloeit?
Antwoord 14
De problematiek speelde welwiswaar al langer, maar het proces dat heeft
geleid tot deze uitkomst werd gekenmerkt door een grote tijdsdruk, door veel
betrokken partijen, een complexe zoektocht naar compromissen en oplossingen die herhaaldelijk moesten worden aangepast om partijen bij elkaar te
brengen, maar bovenal door de vele banen die op het spel stonden en
salarissen die moesten worden betaald. Betrokken partijen hebben in
vertrouwelijkheid gezocht naar een oplossing. Als hierover eerder in de
openbaarheid was getreden zonder dat er op dat moment een volledige
oplossing lag, dan had dit het proces bemoeilijkt. Daarom is de Tweede
Kamer op 16 april 2020 vertrouwelijk geïnformeerd over de steun van de
Staat aan IHC.
Vraag 15
Wanneer zal het parlement worden geïnformeerd over de precieze uitgangspunten en voorwaarden van het kabinet bij deze steunmaatregel?
Antwoord 15
Ik verwijs graag naar de brief over deze interventie. Tevens is een incidentele
suppletoire begroting van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
voorgelegd inzake het overbruggingskrediet. Deze is op 18 mei jl. behandeld
in een Wetgevingsoverleg met de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5