Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

365
Vragen van het lid Gesthuizen (SP) aan de Ministers van Veiligheid en Justitie
en voor Wonen en Rijksdienst over het bericht dat een ICT-bedrijf fraudeerde
met overheidsaanbestedingen (ingezonden 8 oktober 2014).
Antwoord van Minister Blok (Wonen en Rijksdienst), mede namens de
Ministers van Veiligheid en Justitie, van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, van Defensie en van Economische Zaken (ontvangen
28 oktober 2014)
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat ICT-bedrijf Ordina fraudeerde met
overheidsaanbestedingen?1
Antwoord 1
De in de uitzending van het televisieprogramma Zembla op 2 oktober 2014
genoemde mogelijke onregelmatigheden zijn ernstig. De integriteit van de
overheid is mogelijk in het geding. Daarom heeft het kabinet maatregelen
getroffen, waarover de Minister voor Wonen en Rijksdienst uw Kamer twee
werkdagen na de uitzending heeft geïnformeerd (Kamerstukken II 2014/15,
26 643, nr. 327).
Vraag 2
Bent u bereid de Kamer actief op de hoogte te houden van de uitkomsten van
de onderzoeken door de gemeente Rotterdam, door de Autoriteit Consument
en Markt, door het Ministerie van Defensie, uw ministerie en het eventueel
daaropvolgende strafrechtelijke onderzoek? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Voor zover het inlichten van uw Kamer het opsporings- en onderzoeksbelang
niet in de weg staat zal u – indien daartoe aanleiding bestaat – over de
uitkomsten van de lopende onderzoeken en maatregelen worden geïnformeerd door de desbetreffende Ministers.
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft op 3 oktober jl., daags na de
uitzending van Zembla over de mogelijke misstanden bij overheidsaanbestedingen, een oproep in de media geplaatst om mededingingsproblemen bij

1

ah-tk-20142015-365
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

http://www.nu.nl/economie/3892836/ict-bedrijf-ordina-fraudeerde-metoverheidsaanbesteding.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

overheidsaanbestedingen bij haar te melden. Informatie kan desgewenst ook
anoniem worden gemeld. De ACM heeft de bevoegdheden om problemen te
onderzoeken op overtredingen van mededingingsregelgeving. Als de
meldingen en andere aanwijzingen aanleiding geven om zo’n mededingingsrechtelijk onderzoek te starten, dan zal de Minister van Economische Zaken
uw Kamer te zijner tijd over de uitkomsten daarvan informeren. Tussentijds
rapporteren over de voortgang van een eventueel onderzoek is niet mogelijk,
omdat de ACM, vanwege het onderzoeksbelang, geen informatie kan
verstrekken over lopende onderzoeken.
Op 8 oktober jl. heeft de gemeente Rotterdam melding gedaan bij de ACM en
op 17 oktober is aangifte gedaan bij de Rijksrecherche. Het college van
burgemeester en Wethouders informeert de Rotterdamse gemeenteraad
actief over de mogelijke integriteitsschendingen bij de gemeente Rotterdam.
Naar aanleiding van informatie die het Openbaar Ministerie (OM) heeft
ontvangen, onder meer door aangiftes van het Ministerie van Defensie en de
gemeente Rotterdam, wordt door de Rijksrecherche een oriënterend
onderzoek uitgevoerd. Over een oriënterend onderzoek worden in het
algemeen – vanwege het mogelijke opsporingsbelang en vanwege het
onderzoeksbelang – geen mededelingen gedaan. Een dergelijk onderzoek kan
immers leiden tot een strafrechtelijk onderzoek, dat niet is gediend bij het
voortijdig bekendmaken van (onderzoeks-) gegevens. Als daartoe aanleiding
bestaat, wordt uw Kamer te zijner tijd geïnformeerd over de uitkomsten van
een eventueel strafrechtelijk onderzoek.
Vraag 3
In hoeverre wordt door uw ministerie samengewerkt of overlegd met de
gemeente Rotterdam en de Autoriteit Consument en Markt?
Antwoord 3
De Ministeries van Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Defensie en Economische Zaken werken intensief samen. Het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft contact gelegd
met de gemeente Rotterdam over mogelijke onregelmatigheden bij aanbestedingen. Het contact met de ACM over mededinging verloopt via het
Ministerie van Economische Zaken. Overleg met de ACM vindt zowel op
reguliere en – als daartoe aanleiding is – op incidentele basis plaats. Dit
overleg heeft, gelet op de onafhankelijke positie van de ACM, geen betrekking
op mededingingsrechtelijk onderzoek in individuele gevallen, maar op de
meer algemene aspecten van mededinging.
Vraag 4
Hoe komt het dat er blijkbaar mogelijkheden zijn voor bedrijven om bij
formele aanbestedingstrajecten vertrouwelijke informatie te verkrijgen waar
ze geen toegang toe mogen hebben? Hoe zal in de toekomst worden
voorkomen?
Antwoord 4
Op dit moment wordt onderzocht of, en zo ja op welke wijze vertrouwelijke
informatie in de handen van daartoe niet gerechtigde personen is terechtgekomen.
Om de kans op het lekken van vertrouwelijke informatie zo klein mogelijk te
maken zijn er waarborgen in de procedure opgenomen. Zo wordt bij
aanbestedingen de kring van betrokkenen beperkt gehouden en bestaan er
sancties op schending van geheimhoudingsverplichtingen. De sancties zijn
van toepassing op zowel ambtenaren als externen. Ondanks deze waarborgen
is het risico op (bewust of onbewust) lekken van informatie op voorhand niet
uit te sluiten.
Daarnaast zal in de Aanbestedingswet 2012 bij de implementatie van de
nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijn, richtlijn 2014/24/EU betreffende het
plaatsen van overheidsopdrachten, een nieuw artikel worden opgenomen
over belangenverstrengeling. Het artikel zal aanbestedende diensten expliciet
verplichten om passende maatregelen te nemen om belangenconflicten
tijdens de aanbestedingsprocedure te onderkennen, te voorkomen en op te
lossen om vervalsing van de mededinging te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 5
Kan een aanbesteding anders ingericht worden waardoor één ambtenaar niet
dusdanig veel invloed heeft op de procedure?
Antwoord 5
Europese aanbestedingen worden door teams uitgevoerd waarin verschillende expertises zijn vertegenwoordigd. Beslissingen in een aanbesteding
worden genomen op basis van de uitkomst van de beoordeling door het
aanbestedingsteam.
De betrokkenheid van meerdere personen verkleint de kans op integriteitsschendingen. Tegelijkertijd is de vertrouwelijkheid van informatie gebaat bij
een beperkte kring van betrokkenen. Aanbestedende diensten moeten daarin
een juiste balans vinden.
Vraag 6
Wordt tevens onderzocht of de gemeente Rotterdam of uw ministerie hadden
kunnen weten van de fraude? Zo nee, waarom niet? Kunt u uw antwoord
uitgebreid toelichten?
Antwoord 6
Zie het antwoord op vraag 2 en 4.
Vraag 7
Wat is er sinds de bouwfraude uit 2001 gedaan om te voorkomen dat
meerdere bedrijven in een sector afspraken met elkaar maken, al dan niet
met medeweten van de overheid, om tot een verdeling van opdrachten over
te gaan? Waarom is het blijkbaar nog steeds mogelijk om te frauderen met
overheidsaanbestedingen?
Antwoord 7
Het kartelverbod in de Mededingingswet verbiedt het maken van afspraken
die de mededinging beperken. Hoewel de mededingingsautoriteit slechts
achteraf kan optreden tegen kartels en deze niet vooraf kan voorkomen, gaat
er van het verbod en het toezicht daarop een preventieve afschrikwekkende
werking uit. Die preventieve afschrikwekkende werking is sinds 2001
meerdere malen versterkt. Allereerst is het toezicht op het mededingingsrecht
onafhankelijk gepositioneerd.
Daartoe is in 2005 de toenmalige Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
omgevormd tot zelfstandig bestuursorgaan, met alle toezichts- en handhavingsbevoegdheden die daarbij behoren.
Daarnaast is, mede naar aanleiding van de evaluatie van de Mededingingswet (Kamerstukken II 2003/04, 29 272, nr. 1) waarin de ervaringen uit de
bouwfraude een belangrijke rol hebben gespeeld, in 2007 een aantal nieuwe
bevoegdheden voor de NMa (nu de ACM) geïntroduceerd. De belangrijkste
daarvan zijn de bevoegdheden om in de onderzoeksfase een woning te
betreden zonder de toestemming van de bewoner, om bedrijfsruimten en
voorwerpen te verzegelen en handhavend op te treden tegen verbreking van
een verzegeling en om tijdelijk documenten mee te nemen. Tevens zijn toen
de sancties op overtreding van de mededingingsregels aangescherpt:
introductie van de bevoegdheid voor de mededingingsautoriteit om een
boete op te leggen aan een bestuurder of feitelijk leidinggevende en een
verhoging van de maximale boete voor het overtreden van de medewerkingsplicht. Al deze maatregelen hebben de effectiviteit van het mededingingstoezicht, en daarmee zowel de pakkans als de preventieve afschrikwekkende
werking, substantieel vergroot. Om die preventieve afschrikwekkende werking
van het kartelverbod nog verder te vergroten, bereidt de Minister van
Economische Zaken op dit moment bovendien een wetsvoorstel voor ter
verhoging van de wettelijke boetemaxima van de boetes die de ACM kan
opleggen, waaronder de kartelboetes. Naar verwachting zal dit wetsvoorstel
begin 2015 bij de Tweede Kamer worden ingediend.
Vraag 8
Welke mogelijkheden zijn er om Ordina strafrechtelijk aan te pakken? Welke
consequenties heeft dit voor gunningen aan het bedrijf?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Als er een vermoeden bestaat van gepleegde strafbare feiten, staat het ter
beoordeling van het OM of strafrechtelijk onderzoek opportuun is. Zoals
aangegeven in het antwoord op vraag 2 bevindt het onderzoek zich nog in
een oriënterende fase. Een ondernemer die voor een of meer van de feiten
genoemd in artikel 2.86 en/of 2.87 van de Aanbestedingswet 2012 onherroepelijk is veroordeeld, kan voor maximaal vier jaar van de mededinging aan
overheidsopdrachten worden uitgesloten.
Eventueel dan nog lopende contracten met een ondernemer die voor één van
de hiervoor genoemde feiten onherroepelijk is veroordeeld, kunnen afhankelijk van de omstandigheden worden beëindigd.
Vraag 9
Wordt er tot die tijd tevens met Ordina gesproken over de verbeteringen die
het zelf gaat doorvoeren om fraude met overheidsaanbestedingen in de
toekomst te voorkomen?
Antwoord 9
De Minister voor Wonen en Rijksdienst heeft op 15 oktober jl. met de
branchevereniging Nederland ICT gesproken. Nederland ICT heeft inmiddels
extra maatregelen aangekondigd op het gebied van integriteit en mededinging.
Vraag 10
Erkent u dat het van toegevoegde waarde is als er ook voor dit soort
fraudegevallen een overkoepelende fraudebestrijdingsautoriteit is met
doorzettingsmacht? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
De Minister van Veiligheid en Justitie heeft op 15 mei jl. in een debat met uw
Kamer toegezegd dat hij voor de begrotingsbehandeling van het Ministerie
van Veiligheid en Justitie zal reageren op de initiatiefnota met deze strekking
van het lid Gesthuizen. Er volgt zo spoedig mogelijk een brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4