Rapport
Commissie
rol Koninklijk Huis
in de zaak J.A. Poch

Commissie rol Koninklijk Huis in de zaak J.A. Poch
Prof. dr. A.H.G. Rinnooy Kan
Mr. H.M.B. Breunese
LGen b.d. R.A.C. Bertholee

commissielid
secretaris
adviseur

Juni 2022

2

INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1

4

Aanleiding
Het rapport van de Commissie onderzoek dossier J.A. Poch
Discussie in de Tweede Kamer
De instelling van de commissie
De onderzoeksopdracht
Afbakening en reikwijdte/werkwijze
De geboden medewerking
HOOFDSTUK 2

10

Het telefoongesprek met de heer Manschot
HOOFDSTUK 3

12

Welke kennis hadden de leden van het Koninklijk Huis van de zaak-Poch en wanneer?
Algemeen
De periode voor het telefoongesprek met de heer Manschot
De periode na het telefoongesprek met de heer Manschot
Conclusie
HOOFDSTUK 4

15

Hoe kon informatie over het onderzoek-Poch in een zo vroeg stadium bekend worden?
Wat gebeurde er tussen september 2006 en juni 2007?
Een mogelijke verklaring voor de gang van zaken
Conclusie
HOOFDSTUK 5

20

Samenvatting en conclusies
BIJLAGEN

22

Instellingsbesluit
Motie-Sjoerdsma
Brief directeur Kabinet van de Koning over verlenen medewerking
Gespreksprotocol
Gesprekken en schriftelijke contacten
Integrale tekst van paragraaf 2.6.1 van het rapport van de commissie Dossier J.A. Poch
Integrale tekst van paragraaf 2.9.3 van het rapport van de commissie Dossier J.A. Poch
Artikel Vrij Nederland

3

HOOFDSTUK 1

Aanleiding
De zaak tegen de heer J.A. (Julio) Poch kent een zeer lange aanloop. De heer Poch was, na een
aantal jaar werkzaam te zijn geweest als militair vlieger bij de Argentijnse marine, sinds 1988 als
piloot in dienst van Transavia. Het was tijdens een diner op Bali in 2003 dat hij met enkele
collega’s in gesprek kwam over het beruchte Videla-regime. Dit militaire regime was van 1976 tot
1983 aan de macht in Argentinië, arresteerde op grote schaal (vermeende) tegenstanders en
maakte gebruik van concentratiekampen, gevangenissen en martelcentra waarin mensen zonder
vorm van proces verdwenen. Sommigen van hen werden na te zijn geboeid en gedrogeerd boven
zee uit vliegtuigen geworpen. Niet voor niets is deze periode de ‘vuile oorlog’ gaan heten.

Een aantal collega’s van de heer Poch hield aan dat gesprek de stellige indruk over dat hij in die
periode zelf als ‘military pilot’ had deelgenomen aan deze dodenvluchten boven zee. De
toenmalige plaatsvervangend chef-vlieger bij Transavia hoorde daarover, en vroeg een van de bij
het diner aanwezige collega’s zijn verhaal op papier te zetten. Het vormde de aanleiding voor een
intern onderzoek bij Transavia, dat echter geen extern vervolg kreeg. De toenmalige
plaatsvervangend chef-vlieger bij Transavia zag het toen als zijn burgerplicht om de Nederlandse
autoriteiten op de hoogte te stellen van het voorval en stuurde daartoe op 15 september 2006
een e-mail naar het Team Internationale Misdrijven (TIM), een onderdeel van de Nationale
Recherche. In de maanden die daarop volgden werden binnen de Nationale Recherche de
mogelijkheden verkend om een nader onderzoek te doen.
Dat onderzoek raakte in een versnelling toen een journalist, de heer H.E. Botje, in oktober 2007 in
Vrij Nederland geruchten rapporteerde over een stagnerend onderzoek naar een niet met name
genoemde potentiële Argentijnse oorlogsmisdadiger. In 2008 startte een vervolgonderzoek naar
mogelijke overtreding van de Wet internationale misdrijven door de heer Poch. Uiteindelijk werd
hij op 22 september 2009, op zijn laatste Transavia vlucht, aangehouden in Valencia door de
Spaanse politie, die over deze vlucht geïnformeerd was door de Nederlandse overheid. Spanje
leverde hem in 2010 uit aan Argentinië, waar hij na een langdurig voorarrest voor de rechtbank
verscheen en uiteindelijk in 2017 werd vrijgesproken.

Het rapport van de Commissie onderzoek dossier J.A. Poch
Over de gang van zaken rond de zaak tegen de heer Poch – en meer in het bijzonder over de rol
die de Nederlandse overheid hierbij heeft gespeeld – is in de media en in de Tweede Kamer veel te
doen geweest. In januari 2019 stuurde de Minister van Justitie en Veiligheid daarom een brief aan
de Tweede Kamer waarin hij de noodzaak van duidelijkheid over de feiten benadrukte en een
onafhankelijk aanvullend onderzoek aankondigde.1 Dat is uitgevoerd door de Commissie
onderzoek dossier J.A. Poch, met als leden prof. mr. A.J. Machielse en prof. mr. B.E.P. Myjer

1

Kamerstukken II 2018/19, 35000-VI, nr. 88.

4

(verder in dit rapport aan te duiden als de commissie-Machielse). Deze commissie heeft in de
periode van december 2019 tot en met januari 2021 uitvoerig onderzoek verricht naar een aantal
concrete vragen rond de zaak-Poch, en bood haar rapport op 1 februari 2021 aan aan de Minister
van Justitie en Veiligheid.2
In het rapport staat zeer gedetailleerd beschreven hoe het onderzoek tegen de heer Poch is
uitgevoerd. Het is in dat verband dat de commissie-Machielse in hoofdstuk 2.6 melding maakt van
een opmerkelijk telefoongesprek dat in de periode mei-juni 2007 plaatsvond met de heer R.J.
Manschot, de toenmalige Nederlandse vertegenwoordiger bij Eurojust (een Europees justitieel
samenwerkingsverband). Het werd aangenomen door de Engelstalige receptioniste van Eurojust,
die bij het doorverbinden meldde dat de beller afkomstig was van het ‘cabinet3 of your Majesty’.
In het Nederlands verzocht de vrouwelijke beller de heer Manschot om te interveniëren in de
zaak-Poch en het onderzoek te doen stopzetten omdat ‘de zaak tegen die Argentijnse piloot (…) zo
pijnlijk zou zijn voor Maxima’. Desgevraagd ontkende de beller nadrukkelijk dat het
telefoongesprek werd gevoerd op verzoek van de toenmalige Koningin, maar zij meldde wel
‘binnen een groepje’ te hebben gesproken over de kwestie.4
De commissie-Machielse heeft geen enkele bevestiging kunnen verkrijgen van het door de heer
Manschot gemelde voorval, en evenmin een verklaring kunnen vinden voor hoe het onderzoekPoch in zo’n vroegtijdig stadium zou hebben kunnen uitlekken en bekend zou kunnen zijn geraakt
bij derden (en, meer in het bijzonder, bij kringen rond het Koninklijk Huis). Op verzoek van de
commissie-Machielse heeft de directeur van het Kabinet van de Koning, de heer C. Jonker, wel
navraag gedaan bij diverse mogelijk betrokkenen, maar dit heeft toen geen nieuw licht op de zaak
kunnen werpen.

Discussie in de Tweede Kamer
Op 14 september 2021 vond in de Tweede Kamer een debat plaats over de gang van zaken
rondom de uitlevering van de heer Poch aan Argentinië.5 De hierboven beschreven telefonische
interventiepoging riep bij de leden van de Tweede Kamer de nodige vragen op. Zo merkte de heer
S.W. Sjoerdsma (D66) op dat de suggestie blijft bestaan dat het Koninklijk Huis invloed heeft willen
uitoefenen op het onderzoek, en dat dit schadelijk is voor het aanzien van het Koninklijk Huis en
de onafhankelijkheid van de rechtsstaat. Ook mevrouw A.H. Kuiken (PvdA) vroeg om opheldering;
alle twijfel over de rol van het Koninklijk Huis in deze zaak moest worden weggenomen.

2

Kamerstukken II 2020/21, 35570 VI, nr. 97. Het rapport van de commissie-Machielse is te vinden op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/02/01/rapport-onderzoek-commissie-dossier-j.a.-poch.
3

Een foute vertaling; de correcte zou office geweest zijn. Niet duidelijk is of de beller dan wel de receptioniste
daarvoor verantwoordelijk was.
4

Samenvatting en conclusies van het rapport van de commissie-Machielse (p. 9) en paragraaf 2.6 van het rapport.

5

Handelingen II 2020/21, nummer 105, item 24, p. 1-26.

5

De leden Sjoerdsma (D66), Van Nispen (SP) en Kuiken (PvdA) dienden uiteindelijk een motie in
waarin de regering werd verzocht ‘een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de vermeende
beïnvloeding van het Koninklijk Huis in de strafzaak-Poch’, vanuit de gedachte dat ‘de commissieMachielse niet heeft kunnen uitsluiten dat het Koninklijk Huis heeft geprobeerd de strafzaak-Poch
te beïnvloeden of daartoe instructies heeft gegeven’ en dat ‘het voor het aanzien van zowel de
Nederlandse rechtsstaat als het Koninklijk Huis ongewenst en schadelijk is als de impressie van
vermeende beïnvloeding van het Koninklijk Huis in de strafzaak-Poch blijft voortbestaan’.6 De
Tweede Kamer nam deze motie op 16 september 2021 aan.7

De instelling van de commissie
De Minister van Justitie en Veiligheid heeft hierop aan prof. dr. A.H.G. Rinnooy Kan gevraagd of hij
bereid zou zijn het in de motie bedoelde onderzoek uit te voeren. De heer Rinnooy Kan gaf aan
hiertoe bereid te zijn, onder de voorwaarde dat het Koninklijk Huis hieraan zijn volledige
medewerking zou willen verlenen.
De directeur van het Kabinet van de Koning heeft de heer Rinnooy Kan op 16 november 2021 in
een brief bevestigd dat het Kabinet van de Koning de commissie de verlangde medewerking zou
verlenen en dat de commissie toegang zou krijgen tot alle informatie die zij nodig achtte. De
directeur bevestigde in deze brief ook de bereidheid van de Koning, de Koningin en Prinses Beatrix
om desgevraagd met de heer Rinnooy Kan in gesprek te gaan in het kader van het onderzoek, en
zei namens de Koning toe dat de leden van de Hofhouding en de medewerkers van de Dienst
Koninklijk Huis desgevraagd alle medewerking zouden verlenen.8
De Minister van Justitie en Veiligheid heeft op 12 november 2021 de Commissie rol Koninklijk Huis
in de zaak J.A. Poch ingesteld. Het instellingsbesluit is op 16 november 2021 in de Staatscourant
gepubliceerd.9 Op dezelfde dag is ook de Tweede Kamer geïnformeerd over de instelling van de
commissie, onder verwijzing naar de hiervoor genoemde motie-Sjoerdsma c.s.10
Tot enig lid van de commissie is benoemd prof. dr. A.H.G. Rinnooy Kan. De commissie is
ondersteund door een secretaris, mr. H.M.B. Breunese, en door een adviseur, luitenant-generaal
b.d. R.A.C. Bertholee, voormalig directeur-generaal van de AIVD. Administratieve en secretariële
ondersteuning is verzorgd door mevrouw M. van Dort-Lameijer en mevrouw mr. J. Siemons.

De onderzoeksopdracht
De Minister van Justitie en Veiligheid verzoekt in het instellingsbesluit de commissie te
onderzoeken of er in de zaak-Poch beïnvloeding heeft plaatsgevonden vanwege het Koninklijk

6

Kamerstukken II 2020/21, 35570 VI, nr. 127.

7

Handelingen II 2020/21, nummer 107, item 12.

8

De brief van de directeur van het Kabinet van de Koning is opgenomen als bijlage bij dit rapport.

9

Stcrt. 2021, nr. 47067.

10

Kamerstukken II 2021/22, 35925 VI, nr. 27.

6

Huis of vanuit kringen rondom het Koninklijk Huis. Aan de commissie wordt gevraagd de volgende
aspecten in het onderzoek mee te nemen:
–

de vraag hoe het onderzoek naar de heer J.A. Poch in de voorzomer van 2007 buiten het
openbaar ministerie en de Nationale Recherche bekend kon zijn, aangezien slechts een
gering aantal personen op dat moment op de hoogte was;

– de betekenis van het door de heer Manschot gedane verslag van het telefoongesprek in
zijn onderhoud met de Commissie-Machielse.
Aangezien het telefoongesprek met de heer Manschot in de discussie in de Tweede Kamer een
hoofdrol speelde, heeft het onderzoek van de commissie zich in het bijzonder geconcentreerd op
de vraag of het Koninklijk Huis op enigerlei wijze betrokken is geweest bij dit gesprek. Het heeft
zich daar echter niet toe beperkt.

Aan een uitgebreid gesprek met de heer Manschot ontleent de commissie de overtuiging dat er
geen enkele reden is om te betwijfelen dat dit gesprek inderdaad heeft plaatsgevonden, hoezeer
ook valt te betreuren dat hij zijn herinneringen – ook tot zijn eigen grote spijt – niet nauwkeuriger
heeft vastgelegd en dat hij er destijds geen vervolg aan heeft gegeven.
De commissie benadrukt, in navolging van de commissie-Machielse, dat het telefoongesprek geen
enkel effect op de rechtsgang heeft gehad en ook niet had kunnen hebben: Eurojust was slechts
zijdelings betrokken bij het onderzoek en was zeker niet de instantie waar een beslissing over het
stopzetten van het onderzoek had kunnen worden genomen.11 Dit maakt het voorval nog
merkwaardiger. Enerzijds was de beller op de hoogte van vertrouwelijke informatie uit de top van
het openbaar ministerie en de Nationale Recherche, anderzijds richtte zij zich tot de Nederlandse
vertegenwoordiger bij een perifere en publiek onbekende instantie, die bovendien niets had
kunnen aanvangen met het door de beller gedane interventieverzoek. Het is een opmerkelijke mix
van ingrediënten.

Van meet af aan heeft de commissie zich gerealiseerd dat het notoir lastig is om aan te tonen dat
iets niet heeft plaatsgevonden, in casu bemoeienis met het onderzoek-Poch vanuit het Koninklijk
Huis: afwezigheid van bewijs is nu eenmaal niet hetzelfde als bewijs van afwezigheid. De
commissie heeft zich naar beste vermogen van deze taak gekweten en zich ingespannen om
zoveel mogelijk relevante feiten te weten te komen.

Afbakening en reikwijdte/werkwijze
De commissie heeft bij de start van haar werkzaamheden informeel gesproken met de indieners
van de motie die de aanleiding vormde voor het onderzoek van de commissie, de Kamerleden
Sjoerdsma (D66), Van Nispen (SP) en Kuiken (PvdA). Mede op basis daarvan heeft de commissie
besloten haar onderzoek langs drie sporen te verrichten.

11

Eurojust is niet meer dan een Europees justitieel samenwerkingsverband, dat de lidstaten ondersteunt bij de
bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit.

7

In de eerste plaats heeft de commissie zoveel mogelijk details achterhaald van het
telefoongesprek met de heer Manschot, in een poging de identiteit van de beller langs deze weg
alsnog te ontdekken.
In de tweede plaats heeft de commissie zich gebogen over de vraag op welk moment de Koning,
de Koningin en de Prinses alsmede de kringen rond het Koninklijk Huis voor het eerst van het
onderzoek naar de heer Poch vernamen. Als dat zou zijn geweest na de zomer van 2007, dan zou
daarmee hun vermeende betrokkenheid bij het telefoongesprek immers uitgesloten zijn.
In de derde plaats heeft de commissie onderzocht hoe informatie over het onderzoek naar de
heer Poch in een zo vroeg stadium bekend zou kunnen zijn geworden buiten de kringen van het
openbaar ministerie en de Nationale Recherche, en meer in het bijzonder of deze informatie zou
hebben kunnen belanden bij het Koninklijk Huis of de kringen daaromheen.
De commissie heeft het rapport van de commissie-Machielse, en meer in het bijzonder de
passages die daarin zijn opgenomen over het bewuste telefoongesprek, als uitgangspunt genomen
voor haar onderzoek. De commissie heeft bij de start van haar werkzaamheden uitgebreid
gesproken met de beide leden van de commissie-Machielse, de heren Machielse en Myjer. De
commissie-Machielse had aan de personen die zij heeft geïnterviewd reeds de vraag voorgelegd of
het hun bekend was dat kringen rondom het Koninklijk Huis al in een vroegtijdig stadium op de
hoogte waren van het onderzoek inzake de heer Poch en hoe deze informatie daar dan terecht
zou kunnen zijn gekomen. Die interviews hebben echter geen relevante informatie opgeleverd.
Ook had de commissie-Machielse ter beantwoording van deze vragen in het dossier naar concrete
aanknopingspunten gezocht, maar zij heeft deze niet aangetroffen.
Op basis van de uitkomsten van dit gesprek heeft de commissie bezien met welke personen zij
verder zou willen spreken. Ter voorbereiding daarop heeft zij kennisgenomen van een aantal
formele verslagen dat zich als gevolg van de door de commissie-Machielse gevoerde gesprekken
bevond in het archief van deze commissie. Mede op basis daarvan heeft de commissie een aantal
personen uitgenodigd voor een gesprek. Zij zijn allen op deze uitnodiging ingegaan.12 De
commissie is hen daarvoor erkentelijk.13
De commissie-Machielse wees in haar rapport al op ‘de beperkingen van het geheugen’ en moest
tot haar spijt constateren dat veel betrokkenen aangaven geen of nauwelijks herinneringen meer
te hebben aan belangrijke momenten in het proces van besluitvorming rond de zaak-Poch.14 Dit is,
gegeven de lengte van de verstreken tijd, niet verwonderlijk en heeft ook de commissie parten
gespeeld. Niettemin leverden formele en informele mondelinge en schriftelijke contacten
belangrijke informatie op waarmee de commissie haar voordeel heeft kunnen doen.

12

Met prof. mr. dr. G.G.J.A. Knoops, advocaat van de heer Poch, heeft een telefoongesprek plaatsgevonden. De heer
Knoops en mevr. mr. C.J. Knoops-Hamburger, eveneens advocaat van de heer Poch, zijn daarna ook uitgenodigd voor
een gesprek met de commissie (als bedoeld in het door de commissie gehanteerde protocol), maar zij zijn daarop niet
ingegaan. Wel hebben zij schriftelijk gereageerd op enkele specifieke vragen van de commissie.
13

De lijst van gesprekken en overige contacten vanwege de commissie is opgenomen als bijlage.

14

Paragraaf 1.6.

8

Uit overwegingen van privacybescherming heeft de commissie (net als de commissie-Machielse)
slechts vanaf een bepaald niveau functionarissen met naam en toenaam genoemd; in de overige
gevallen is volstaan met de functieaanduiding. De commissie heeft verder met inachtneming van
artikel 7, tweede lid, van het instellingsbesluit met de Minister van Justitie en Veiligheid een
protocol vastgesteld over de wijze waarop zij het onderzoek zou uitvoeren, waaronder over de
wijze waarop zij personen zou horen en daarvan verslag zou doen, en over de wijze waarop –
binnen bestaande wettelijke kaders – de vertrouwelijkheid van informatie zou worden
gewaarborgd.15

De geboden medewerking
Het instellingsbesluit van de commissie bepaalt dat de commissie zich over de aan haar geboden
medewerking zal verantwoorden in haar rapport.16
De commissie heeft gedurende haar onderzoek medewerking gevraagd van het Ministerie van
Justitie en Veiligheid, het openbaar ministerie, het Kabinet van de Koning, het Ministerie van
Algemene Zaken en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De commissie is erkentelijk voor de
geboden medewerking. Daarbij plaatst zij slechts één kanttekening. Het Ministerie van Justitie en
Veiligheid heeft op verzoek van de commissie aan een aantal personen toestemming gevraagd
voor het delen van de verslagen van de gesprekken die zij hebben gevoerd met de commissieMachielse, en de commissie heeft daarnaast gevraagd om de contactgegevens van betrokkenen.
Met name ten aanzien van enkele (voormalige) medewerkers van de politie heeft dit proces
buitensporig veel tijd gekost. Daardoor is enige vertraging onvermijdelijk gebleken. Dit heeft er
ook toe geleid dat de oorspronkelijk beoogde einddatum van de commissie – 1 juni 2022 – niet
kon worden gehaald. In verband hiermee heeft de Minister van Justitie en Veiligheid besloten de
termijn van oplevering door de commissie te verlengen tot 1 juli 2022.17

15

Dit protocol is opgenomen als bijlage bij dit rapport.

16

Artikel 8, vierde lid.

17

Brief van 30 mei 2022, kenmerk 3993288.

9

HOOFDSTUK 2

Het telefoongesprek met de heer Manschot
De commissie heeft, zoals gezegd, geen reden om te twijfelen aan het bestaan van het door de
heer Manschot gerapporteerde telefoongesprek. In het met hem door de commissie gevoerde
gesprek heeft hij zijn herinneringen eraan zo gedetailleerd mogelijk weergegeven.18 Vast staat dat
het gesprek in ieder geval gevoerd is voor zijn vertrek bij Eurojust in augustus 2007. De eerder
genoemde periode mei/juni is daarmee een plausibele duiding – al ongeveer een half jaar, dus, na
de start van het onderzoek-Poch in oktober 2006.19
Als eerste heeft de commissie geprobeerd zoveel mogelijk informatie over het telefoongesprek
zelf te achterhalen. Juist omdat alle instanties die daarbij hadden kunnen helpen zich keurig aan
de wettelijke termijnen van bewaring en vernietiging hebben gehouden, heeft dat niets
opgeleverd. Noch Eurojust, noch zijn telecomprovider KPN beschikken nog over administratieve
bewijzen of enige andere informatie rond telefoongesprekken die vijftien jaar geleden zijn
gevoerd.20
In een poging de beller langs een andere weg terug te vinden heeft de commissie het
telefoongesprek zelf samen met de heer Manschot zo goed mogelijk gereconstrueerd. Aan zijn
herinneringen, vastgelegd in het rapport van de commissie-Machielse,21 kon hij echter niet heel
veel toevoegen. Het betrof een evident Nederlandse vrouw, die zich had aangekondigd als
‘mevrouw’ gevolgd door haar achternaam, helaas door de heer Manschot niet verstaan en helaas
door hem ook niet verder nagetrokken. Zijn duidelijke herinnering echter aan de receptioniste,22
die bij afwezigheid van zijn secretaresse opnam en doorverbond onder verwijzing naar ‘the
cabinet of your Majesty’, leidde de commissie ertoe allereerst te onderzoeken of de beller
verbonden zou kunnen zijn geweest aan, dan wel in de directe omgeving zou kunnen hebben
verkeerd van het toenmalige Kabinet van Koningin Beatrix.
Ook het huidige Kabinet van de Koning en de Dienst Koninklijk Huis beschikken (conform de
voorschriften) echter niet meer over enige gegevens uit de telefoon-administratie van de
betroffen periode. Een vraag die dan rijst, is hoe voorstelbaar het is dat de heer Manschot destijds
vanuit deze omgeving überhaupt benaderd zou worden. Was zijn naam daar eigenlijk bekend?

18

De commissie heeft de heer Manschot bereid gevonden om mee te werken aan een – helaas tevergeefse – poging
om additionele informatie via hypnose te achterhalen.
19

Pogingen om via zijn secretaresse (die op de dag van het gesprek afwezig was) tot een aanscherping van deze
periode te komen zijn niet gelukt.
20

Op grond van artikel 11.5 van de Telecommunicatiewet mag KPN slechts gedurende een beperkte periode (in de
praktijk: zes maanden) verkeersgegevens opslaan. Die mogen bovendien alleen in bijzondere gevallen verstrekt
worden aan derden, waaronder op verzoek van de klant zelf. Nu het telefoongesprek veel langer geleden dan de
genoemde zes maanden heeft plaatsgevonden, zijn de bewuste verkeersgegevens niet langer beschikbaar.
21

Paragraaf 2.6.1 van het rapport van de commissie-Machielse. De integrale tekst van deze paragraaf is als bijlage bij
dit rapport opgenomen.
22

De receptioniste was helaas via Eurojust niet meer te achterhalen.

10

Bij nader onderzoek van de commissie is gebleken dat daarvan nauwelijks sprake lijkt te zijn.
Vanwege zijn vicepresidentschap van Eurojust was hij uitgenodigd voor de Koninklijke
nieuwjaarsrecepties van 2005, 2006 en 2007 alsook voor een symposium op Paleis Noordeinde in
2005. In het kader van deze bijeenkomsten heeft hij wel eens persoonlijk contact gehad met de
Prins van Oranje, met Prinses Máxima of met Koningin Beatrix. Een goede bekende van het Hof
was hij echter niet. Hijzelf herinnerde zich verder geen enkel persoonlijk contact aldaar,
behoudens tijdens een rondleiding van de toenmalige Koningin en Prins van Oranje in Enschede na
de vuurwerkramp in 2000, toen hij daar hoofdofficier van justitie was.
Zowel de huidige directeur van het Kabinet, de heer Jonker, als zijn voorganger van destijds, de
heer P.W.A. Schellekens, achtten het daarenboven ondenkbaar dat vanuit het Kabinet van de
Koningin met de gebleken bedoeling en toonzetting naar buiten getelefoneerd zou worden naar
wie dan ook, en konden zich al helemaal niet voorstellen dat dat buiten hun weten zou hebben
kunnen plaatsvinden. Desalniettemin heeft de commissie in overleg met hen beide telefonisch of
schriftelijk contact gezocht met alle (ruim vijftig) daarvoor in aanmerking komende vrouwelijke
medewerkers van het Kabinet van de Koningin en de Dienst Koninklijk Huis uit de relevante
periode. Als resultaat van deze gedetailleerde inspanning is gebleken dat noch de naam Manschot,
noch het gewraakte telefoongesprek, noch de zaak-Poch uit deze periode bij hen enige
herinnering opriep. Voor zover zij aan de laatste kwestie enige herinnering overhielden, dateerde
die van de publiciteit bij zijn aanhouding in Spanje in september 2009, ruim twee jaar later.

Bij wijze van afronding van dit onderdeel van haar onderzoek concludeert de commissie dan ook
dat niets erop wijst dat het raadselachtige telefoongesprek is gevoerd vanuit de directe omgeving
van het Koninklijk Huis.

11

HOOFDSTUK 3

Welke kennis hadden de leden van het Koninklijk Huis van de zaak-Poch en wanneer?
Voor het beantwoorden van de aan de commissie voorgelegde vragen is het tijdstip waarop de
leden van het Koninklijk Huis voor het eerst van het onderzoek tegen de heer Poch vernamen van
evidente betekenis. In dit kader heeft de commissie gesproken met de Koning, de Koningin en
Prinses Beatrix.

Algemeen
De Koning en de Koningin gaven aan dat zij voor het eerst van de zaak tegen de heer Poch
vernamen door de berichtgeving in de krant over de arrestatie van de heer Poch, in september
2009. Het artikel in Vrij Nederland uit oktober 2007 – ook geruime tijd, trouwens, na het
telefoongesprek met de heer Manschot – waarin voor het eerst in algemene zin wordt gesproken
van een onderzoek tegen een vermeende Argentijnse oorlogsmisdadiger,23 hebben zij destijds niet
gezien. Prinses Beatrix gaf eveneens aan voor het eerst van het onderzoek tegen de heer Poch te
hebben vernomen uit een krantenbericht. Ook in haar herinnering betrof dit niet het artikel in Vrij
Nederland.
De Rijksvoorlichtingsdienst heeft de commissie desgevraagd laten weten dat het artikel in Vrij
Nederland niet was opgenomen in de knipselkrant die specifiek voor het Koninklijk Huis wordt
gemaakt. De commissie kan zich voorstellen dat het artikel destijds ook om andere redenen aan
de aandacht van de leden van het Koninklijk Huis is ontsnapt: het is toen niet overgenomen door
andere media en trok nauwelijks publicitaire aandacht. Geen van de door de commissie
geraadpleegde betrokkenen uit de omgeving van het Koninklijk Huis kon zich herinneren voor
2009 in die omgeving ooit enige informatie over de zaak-Poch aangetroffen te hebben.

De periode voor het telefoongesprek met de heer Manschot
Volledigheidshalve heeft de commissie aan het Kabinet van de Koning en de Dienst Koninklijk Huis
gevraagd of er in de periode voorafgaand aan het telefoongesprek met de heer Manschot staatsof werkbezoeken zijn afgelegd naar Spanje dan wel anderszins contacten zijn geweest met
Spaanse functionarissen. De commissie achtte deze vraag relevant, aangezien blijkens het rapport
van de commissie-Machielse in deze periode gesprekken hebben plaatsgevonden tussen de
Nederlandse politie en justitie en enkele Spaanse functionarissen, waardoor die op dat moment
dus al op de hoogte konden zijn van het Nederlandse onderzoek naar iemand die mogelijk
betrokken was geweest bij de dodenvluchten in Argentinië. De commissie heeft het Kabinet van
de Koning en de Dienst Koninklijk Huis gevraagd bij het onderzoek ook de werkbezoeken aan

23

Op woensdag 24 oktober 2007 verscheen in Vrij Nederland het artikel van journalist de heer Botje ‘Onderzoek ligt
stil; nieuws Argentijnse oorlogsmisdadiger’. Het artikel is integraal opgenomen als bijlage bij dit rapport.

12

Spanje te betrekken die na de zomer van 2007 zijn afgelegd, maar waarvan de voorbereiding al in
het voorjaar van 2007 was begonnen.
In de genoemde periode bleken Koningin Beatrix en de Prins en Prinses van Oranje geen staats- of
andere werkbezoeken afgelegd te hebben naar Spanje. De Prins van Oranje heeft in december
2007 wel een werkbezoek afgelegd aan Barcelona, waarin ‘ruimtelijke planning en ontwikkeling’
centraal stond. De commissie acht het niet aannemelijk dat bij de voorbereiding van dit bezoek
ook gesproken is over de zaak-Poch, laat staan dat daarover vertrouwelijke informatie zou zijn
gewisseld. Koningin Beatrix en de Prins en Prinses van Oranje hebben daarnaast in het najaar van
2007 enkele Spaanse gasten in Nederland ontvangen. Gelet op het protocollaire karakter van deze
ontvangsten,24 acht de commissie het opnieuw niet goed voorstelbaar dat bij de voorbereiding
hiervan gesproken is over strafrechtelijke zaken.
Alle bij het onderzoek-Poch betrokkenen die door de commissie zijn geraadpleegd ontkennen
evenzeer ooit enige informatie daarover met (de omgeving van) het Koninklijk Huis gedeeld te
hebben.25 De commissie concludeert dan ook dat niets erop wijst dat er binnen het Koninklijk Huis
enige informatie over de zaak-Poch bekend was vóór 2009, en dus in het bijzonder niet in de
periode die voorafging aan het telefoongesprek.

De periode na het telefoongesprek met de heer Manschot
De opdracht aan de commissie beperkt zich niet uitsluitend tot de periode voorafgaand aan het
telefoongesprek. De commissie heeft haar gesprekken met Koning, Koningin en Prinses dan ook
mede benut om aandacht te vragen voor hetgeen in het rapport van de commissie-Machielse is
opgemerkt over de reis van enkele medewerkers van de Criminele Inlichtingen Eenheid (CIE) van
de Nationale Recherche (onder wie het hoofd van de CIE, de heer C.M. Brenninkmeijer) naar
Argentinië in januari 2008. De commissie-Machielse nam in haar rapport een citaat op uit het
journaal van de liaisonofficier Post Venezuela, die de heer Brenninkmeijer tijdens de reis
begeleidde.26 In dit journaal wordt verslag gedaan van een gesprek met de ambassadeur in
Argentinië, de heer H.W.J. Soeters, waarin de heer Soeters zou hebben aangegeven hoe het
Koningshuis over de zaak denkt (‘Goed is goed, fout is fout’).
Dit citaat heeft bij sommigen de indruk gewekt dat de heer Soeters het Koninklijk Huis reeds eind
2007 op de hoogte zou hebben gebracht van de zaak-Poch.27 De heer Soeters heeft reeds

24

Een afscheidsaudiëntie van de ambassadeur van Spanje, de aanbieding van de geloofsbrieven van de ambassadeur
van Spanje en een verjaarsontvangst van de Prins van Oranje.
25

Net zoals zij allen ontkennen dat door de Argentijnse (en daarmee wellicht Koninklijke) connectie van de zaak-Poch
het tempo en de wijze van aanpak van de zaak beïnvloed zouden zijn.
26

Paragraaf 2.9.3 van het rapport van de commissie-Machielse. De integrale tekst van deze paragraaf is als bijlage bij
dit rapport opgenomen.
27

Geert-Jan en Carry Knoops, Operatie Raaf, De dubieuze rol van de Nederlandse staat in de zaak-Poch, Amsterdam:
Uitgeverij Balans 2022, p. 247. Elders in dit boek wordt ook nog verwezen naar een getuigenverhoor waarbij de heer
M. Meijer, voormalig CEO van Transavia, verklaarde bij een gesprek in 2009 met de officier van justitie A.R.E. Schram

13

tegenover de commissie-Machielse ten stelligste ontkend dat wat de liaisonofficier beschreef zich
heeft voorgedaan, en heeft onderstreept dat hij noch over de zaak-Poch noch over de
mensenrechtensituatie in Argentinië ooit met leden van het Koninklijk Huis heeft gesproken. In
hun gesprekken met de commissie hebben zowel Koning, Koningin en Prinses als de heren Soeters
en Brenninkmeijer deze weergave bevestigd.

Conclusie
De commissie heeft geen reden te twijfelen aan hetgeen door zo vele betrokkenen is verklaard
over de vraag op welk moment de leden van het Koninklijk Huis op de hoogte zijn geraakt van de
zaak-Poch. De commissie acht de conclusie dan ook gerechtvaardigd dat de Koning, de Koningin
en Prinses Beatrix pas in een zodanig laat stadium – te weten in 2009 – op de hoogte van de zaak
zijn geraakt dat zij het onderzoek onmogelijk hebben kunnen beïnvloeden. Een kernvraag
waarvoor de commissie zich gesteld zag – namelijk of in de loop van het onderzoek tegen de heer
Poch beïnvloeding heeft plaatsgevonden door de leden van het Koninklijk Huis – beantwoordt zij
daarom ontkennend.

in diens ‘lichaamstaal’ erkenning waargenomen te hebben van een gepercipieerd belang van het Koninklijk Huis bij de
zaak-Poch. De heer Schram heeft, zowel destijds als opnieuw tegenover de commissie, deze interpretatie ten stelligste
ontkend.

14

HOOFDSTUK 4

Hoe kon informatie over het onderzoek-Poch in een zo vroeg stadium bekend worden?
Aan de commissie is de vraag voorgelegd hoe, blijkens het telefoongesprek, de informatie over het
onderzoek naar de heer Poch in een zo vroeg stadium bekend kon worden buiten de kringen van
het openbaar ministerie en de Nationale Recherche.
De commissie schetst hieronder allereerst kort de tijdlijn met betrekking tot het onderzoek in de
periode die vooraf ging aan het telefoongesprek met de heer Manschot (mei of juni 2007). Deze
feiten zijn grotendeels ontleend aan het rapport van de commissie-Machielse28 en de
onderliggende documenten daarvan, en voor het overige aangevuld met informatie die de
commissie in het kader van haar eigen onderzoek heeft verzameld.

Wat gebeurde er tussen september 2006 en juni 2007?
De melding die aan het onderzoek ten grondslag ligt, een e-mail van de plaatsvervangend chefvlieger bij Transavia, dateert van 15 september 2006. Deze melding is ontvangen door het TIM van
de Nationale Recherche. Het TIM heeft enkele dagen daarna, in overleg met het Landelijk Parket,
aan de CIE gevraagd een uitgebreid oriënterend onderzoek uit te voeren naar de melding en naar
de perspectieven voor een vervolgonderzoek. De CIE-rechercheurs legden voor hun dagelijkse
activiteiten primair verantwoording af aan hun teamleider en uiteindelijk aan het hoofd van de
CIE, de heer Brenninkmeijer.
Conform de reguliere werkwijze bij onderzoeken naar internationale misdrijven, maakten de CIErechercheurs naast openbare bronnen gebruik van zogenaamde vertrouwenspersonen. Al in de
loop van oktober 2006 legden de CIE-rechercheurs contact met zulke vertrouwenspersonen,
teneinde hun kennisniveau van de ‘vuile oorlog’ in Argentinië te verhogen. Tevens kregen ze toen
een eerste idee van hoe een eventueel oriënterend onderzoek in Argentinië uitgevoerd zou
kunnen worden en welke contacten daarbij nuttig zouden kunnen zijn. Vanuit de
vertrouwenspersonen kwam ook het advies om nader kennis te nemen van een Spaanse
rechtszaak (Scilingo) wegens een aantal overeenkomsten tussen Scilingo en Poch.
Via de liaisonofficier van de Nederlandse politie in Madrid verkregen de CIE-rechercheurs begin
november 2006 meer informatie over het onderzoek in de zaak-Scilingo, waaronder de naam van
de uitvoerende onderzoeksrechter, Baltasar Gárzon. Naar aanleiding van een suggestie van de
liaisonofficier legden zij daarop contact met de Nederlandse vertegenwoordiger van Eurojust, de
heer Manschot. Die zegde toe om een verzoek aan Gárzon via zijn Spaanse collega bij Eurojust
naar deze onderzoeksrechter door te geleiden.
In november 2006 ontstond ook een direct contact tussen de CIE-rechercheurs en de CIE-officier
van justitie, mevrouw mr. M.H.L. Verwiel. In die tijd begonnen de CIE-rechercheurs ook aan het
eerste rapport over hun bevindingen, aan de hand waarvan bekeken zou moeten worden of de
zaak een vervolg zou dienen te krijgen. Op 19 december 2006 leverden de CIE-rechercheurs bij
28

Paragraaf 2.2.

15

hun teamleider hun eerste voortgangsrapportage in, vergezeld van een strategievoorstel. De
teamleider besprak het rapport van 19 december 2006 nog diezelfde middag met het hoofd van
de CIE, de heer Brenninkmeijer. Die besprak de zaak op zijn beurt met het hoofd van de Nationale
Recherche, de heer T. Driessen.
In januari 2007 voerde mevrouw Verwiel een eerste gesprek met de CIE over de wijze waarop het
onderzoek zou kunnen worden voortgezet. Volgens het CIE-journaal zou het onderzoek zich
vooralsnog met name richten ‘op soortgelijke zaken als die van Scilingo in Spanje’ en voorlopig nog
niet in Argentinië plaatsvinden. Op 28 februari 2007 presenteerden de CIE-rechercheurs aan
mevrouw Verwiel het tweede rapport over hun bevindingen tot dan toe, uitmondend in een
voorstel om gezamenlijk naar Spanje af te reizen ‘teneinde onderzoekservaringen en informatie
uit te wisselen’.
Mevrouw Verwiel nam na kennisneming van het tweede rapport en het daarin opgenomen
voorstel opnieuw contact op met Eurojust. Zoals te doen gebruikelijk in een situatie waarbij het
openbaar ministerie Eurojust benadert, bracht de heer Manschot de zaak vervolgens formeel
onder de aandacht van het voltallige college van Eurojust. Elke nieuwe zaak wordt daar kort
toegelicht en eventueel verder besproken met de collega’s die het in meer directe zin aangaat. In
dit geval was dit de Spaanse collega. Aangezien de archieven van Eurojust uit 2007 conform de
statuten reeds lang geleden zijn vernietigd, kan niet meer worden nagegaan wanneer de heer
Manschot de zaak precies heeft ingebracht. Desgevraagd heeft hij tegenover de commissie
verklaard dat dit vermoedelijk ongeveer in maart 2007 zal zijn geweest.
De heer Manschot gaf mevrouw Verwiel, in lijn met zijn eerdere suggestie aan de CIErechercheurs, het advies een brief aan zijn Spaanse ambtgenoot te schrijven. Deze brief werd op 4
april 2007 door tussenkomst van Europol aan de Spaanse autoriteiten verstuurd.
Op 10 mei 2007 brachten de CIE-rechercheurs en mevrouw Verwiel een bezoek aan Madrid.
Tijdens dit bezoek spraken zij met onderzoeksrechter Gárzon en met officier van justitie Delgado
García, die ook betrokken was geweest bij de zaak tegen Scilingo. Mevrouw Verwiel heeft
tegenover de commissie verklaard dat het gesprek was gericht op het verkrijgen van informatie
over de ervaringen van de Spaanse collega’s in de zaak Scilingo. Aan hen is, aldus mevrouw
Verwiel, op dat moment weinig verteld over de zaak Poch, ook al omdat in die fase niet duidelijk
was hoe serieus de melding over de heer Poch zou uitpakken. Het gesprek ging vooral over de
‘infrastructuur’: op welke manier kon er vertrouwelijk informatie in Argentinië worden
ingewonnen. De heer Gárzon bood tijdens dit bezoek aan om de relevante onderzoeksgegevens
eventueel via de Spanjaarden aan Argentinië te verstrekken.
Van dit aanbod is op 21 juni 2007 gebruik gemaakt. Op die datum werd via Eurojust informatie
over het onderzoek (de personalia van Poch en een ‘tijdslijn Poch inclusief plaatsen’) aan de
Spaanse autoriteiten verstrekt. Of en zo ja, op welk moment deze onderzoeksinformatie aan
Argentinië is doorgeleid, is niet bekend.
Na het bezoek aan Spanje begonnen de CIE-rechercheurs concrete voorbereidingen te treffen
voor een reis naar Argentinië. Zij schakelden de hulp in van vertrouwenspersonen voor het
opstellen van een lijst van mogelijk interessante gesprekspartners. Die lijst maakte deel uit van de
derde voortgangsrapportage (van juni 2007). In die voortgangsrapportage werd vermeld dat
‘diverse gegevens (…) op persoonlijk vlak van Poch’ naar boven waren gekomen ‘die
aanknopingspunten zijn voor verder onderzoek’.
16

Gelet op het feit dat het telefoongesprek met de heer Manschot naar alle waarschijnlijkheid
uiterlijk in juni 2007 heeft plaatsgevonden, heeft de commissie het niet nodig geacht om de feiten
die zich later in het onderzoek tegen de heer Poch hebben voorgedaan hier te beschrijven en te
analyseren.

Een mogelijke verklaring voor de gang van zaken
Blijkens het telefoongesprek is informatie over het onderzoek tegen de heer Poch bekend geraakt
buiten de kringen van de Nationale Recherche en het openbaar ministerie op een moment dat dit
zich nog in de oriënterende CIE-fase bevond. De commissie-Machielse heeft voor deze gang van
zaken in haar onderzoek geen verklaring gevonden.29
Toch biedt de hiervoor opgenomen tijdlijn volgens de commissie wel aanknopingspunten voor een
mogelijke verklaring.
In de eerste plaats was het onderzoek bekend bij de vertrouwenspersonen die al vanaf oktober
2006 door de betrokken CIE-rechercheurs zijn ingeschakeld. Ook als zij slechts in algemene zin op
de hoogte werden gesteld van de zaak, hebben zij uit de vragen die aan hen werden gesteld een
redelijk duidelijk beeld kunnen krijgen van het soort zaak dat het betrof, te weten een onderzoek
naar mogelijke betrokkenheid van een in Nederland woonachtige persoon bij de dodenvluchten in
Argentinië. De commissie wijst erop dat de heer Manschot heeft verklaard dat in zijn herinnering
in het telefoongesprek de naam Poch niet is genoemd. De beller sprak in algemene zin over een
‘Argentijnse piloot’
In de tweede plaats was de zaak bekend bij alle (27) collega’s van de heer Manschot in het college
van Eurojust. De heer Manschot heeft in dit verband verklaard dat deze collega’s, met
uitzondering van de Spaanse collega, weliswaar niet beschikten over gedetailleerde informatie,
maar wel in algemene zin wisten dat het ging om een voormalige Argentijnse piloot die werd
verdacht van betrokkenheid bij het uit het vliegtuig werpen van politieke tegenstanders. De zaak
was verder, als gezegd, ook bekend bij de Spaanse gesprekspartners van de CIE-rechercheurs en
binnen Europol.
Het bestaan van het onderzoek was tenslotte ook bekend binnen de Nationale Recherche en het
openbaar ministerie. Bij de Nationale Recherche ging het daarbij in ieder geval om de CIErechercheurs en hun leidinggevenden. Ook de overige CIE-collega’s hadden toegang tot het CIEsysteem, waarin informatie over het onderzoek was opgenomen. In zijn gesprek met de commissie
gaf het toenmalige hoofd van de CIE, de heer Brenninkmeijer, aan dat in de relevante periode
alleen al binnen de politieorganisatie vermoedelijk dertig tot veertig personen op de hoogte
waren van het bestaan van het onderzoek. Bij het openbaar ministerie ging het om de CIE-officier,
mevrouw Verwiel, en haar leidinggevenden. De heer Driessen en de toenmalige chef van de unit
informatie van de Nationale Recherche, de heer J. Tamerus, hebben tegenover de commissie
benadrukt dat in een zaak als deze, die niet van meet af aan als strikt geheim wordt aangemerkt,
al gauw enkele tientallen medewerkers op de hoogte zullen zijn.

29

Paragraaf 2.6.2.

17

De commissie heeft met een groot aantal van deze personen gesproken; de overige betrokkenen
hebben schriftelijk gereageerd op vragen van de commissie over de gang van zaken destijds. De
commissie heeft ook kennisgenomen van hetgeen de betrokkenen eerder ten overstaan van de
commissie-Machielse hebben verklaard. Alle door de commissie gesproken betrokkenen hebben
verklaard zelf geen informatie over de zaak naar buiten te hebben gebracht. Tegelijkertijd konden
zij niet uitsluiten dat een of meer personen die op de hoogte waren van het bestaan van het
onderzoek zich hierover iets zouden hebben laten ontvallen bij een gelegenheid waarbij ook
externen aanwezig waren. Desgevraagd hebben zowel de heer Brenninkmeijer als de heer
Driessen erkend dat het in de praktijk weleens gebeurt dat informatie over politieonderzoeken
terecht komt buiten de kring van de direct betrokkenen: een verspreking is snel gemaakt,
bijvoorbeeld in de privésfeer. Concrete aanwijzingen daarvoor heeft de commissie overigens niet
gevonden.
De commissie heeft ook nog bij het Ministerie van Algemene Zaken geïnformeerd of zich in de
archieven van dat ministerie die betrekking hebben op de periode voorafgaand aan het
telefoongesprek met de heer Manschot, documenten bevinden die verwijzen naar het onderzoek,
zowel in algemene zin (mogelijke betrokkenheid van een in Nederland woonachtige persoon bij de
dodenvluchten in Argentinië) als specifiek over de heer Poch. Deze vraag is ontkennend
beantwoord. De toenmalige minister-president Balkenende heeft de commissie desgevraagd laten
weten dat hij zich niet kan herinneren destijds op de hoogte te zijn geweest van het onderzoek.
Datzelfde geldt voor de destijds bij het Kabinet van de Minister-President werkzame raadadviseur
op het terrein van justitie. De toenmalige minister van Justitie Hirsch Ballin heeft tegenover de
commissie-Machielse verklaard pas rond oktober 2007 – ten tijde van de publicatie van het
eerdergenoemde artikel in Vrij Nederland – op de hoogte te zijn geraakt van het onderzoek, en
heeft dit nogmaals bevestigd in een gesprek met de commissie. Met het Koninklijk Huis hadden
laatstgenoemden over dit onderwerp geen contact gehad.
De commissie herinnert er ten slotte aan dat de commissie-Machielse een zeer uitgebreid
dossieronderzoek heeft gedaan bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Maar in de grote
hoeveelheid aan die commissie ter beschikking gestelde interne documenten van dat ministerie
heeft zij geen aanknopingspunt gevonden op welke wijze de informatie buiten de kringen van de
Nationale Recherche en het openbaar ministerie terecht zou kunnen zijn gekomen.

Conclusie
In het instellingsbesluit van de commissie wordt als uitgangspunt genomen dat in de voorzomer
van 2007 ‘slechts een gering aantal personen (…) op de hoogte was’ van het onderzoek tegen de
heer Poch. Dit uitgangspunt blijkt bij nader inzien niet te handhaven. In de periode voorafgaand
aan het telefoongesprek met de heer Manschot was immers reeds een groep van enige tientallen
personen binnen de kringen van de Nationale Recherche en het openbaar ministerie op de hoogte
van het onderzoek. Deze informatie is bovendien al in een vroeg stadium – in het kader van het
onderzoek – gedeeld met personen buiten deze kringen, zowel binnen intergouvernementele
organisaties zoals Eurojust en Europol als daarbuiten (vertrouwenspersonen).
De commissie acht het zodoende niet ondenkbaar dat via een van de vele personen die binnen
dan wel via de Nationale Recherche en het openbaar ministerie op de hoogte waren van het
onderzoek toch informatie daarover naar buiten is uitgelekt, al heeft zij na al deze jaren niet meer
18

kunnen vaststellen of, en zo ja op welke wijze dit zou zijn gebeurd. Van enig contact over de zaakPoch vanuit deze groep van geïnformeerden naar het Koninklijk Huis of zijn directe omgeving is de
commissie echter niets gebleken.

19

HOOFDSTUK 5

Samenvatting en conclusies
De commissie had tot taak te onderzoeken of er in de zaak-Poch beïnvloeding heeft
plaatsgevonden vanwege het Koninklijk Huis of vanuit kringen rondom het Koninklijk Huis. Aan de
commissie is gevraagd de volgende aspecten in het onderzoek mee te nemen:
–

de vraag hoe het onderzoek naar de heer Poch in de voorzomer van 2007 buiten het
openbaar ministerie en de Nationale Recherche bekend kon zijn, aangezien slechts een
gering aantal personen op dat moment op de hoogte was;

–

de betekenis van het door de heer Manschot aan de commissie-Machielse uitgebrachte
verslag van een met hem in de voorzomer van 2007 gevoerd telefoongesprek.

De commissie heeft haar onderzoek langs drie sporen verricht:
1. In de eerste plaats heeft de commissie gezocht naar zoveel mogelijk feitelijke informatie
rond het telefoongesprek met de heer Manschot, in een poging de identiteit van de beller
langs deze weg alsnog te ontdekken.
2. In de tweede plaats heeft de commissie zich gebogen over de vraag op welk moment de
Koning, de Koningin en Prinses Beatrix alsmede de kringen rond het Koninklijk Huis voor
het eerst van het onderzoek naar de heer Poch vernamen. Als dat zou zijn geweest na de
zomer van 2007, zou daarmee hun betrokkenheid bij het telefoongesprek immers
uitgesloten zijn.
3. In de derde plaats heeft de commissie onderzocht hoe informatie over het onderzoek naar
de heer Poch in een zo vroeg stadium bekend heeft kunnen raken buiten de kringen van
het openbaar ministerie en de Nationale Recherche, en in het bijzonder of deze informatie
zo beland zou kunnen zijn bij het Koninklijk Huis of de kringen daaromheen.
De commissie komt na uitvoerig onderzoek tot de volgende conclusies:
1. De commissie heeft de beller van 2007 niet kunnen traceren, maar concludeert dat niets
erop wijst dat het telefoongesprek met de heer Manschot is gevoerd vanuit de directe
omgeving van het Koninklijk Huis.

2. De commissie concludeert dat alles erop wijst dat de Koning, de Koningin en Prinses
Beatrix alsmede de kringen rond het Koninklijk Huis pas in een zodanig laat stadium op de
hoogte van de zaak-Poch zijn geraakt – te weten, in 2009 – dat zij het onderzoek
onmogelijk hebben kunnen beïnvloeden.
3. De commissie heeft vastgesteld dat in de periode voorafgaand aan het telefoongesprek
met de heer Manschot reeds enige tientallen personen binnen de kringen van de Nationale
Recherche en het openbaar ministerie op de hoogte waren van het onderzoek. Deze
informatie is bovendien al in een vroeg stadium gedeeld met personen buiten deze kring,
zowel binnen intergouvernementele organisaties zoals Eurojust en Europol als daarbuiten
(vertrouwenspersonen). Gegeven de totale omvang van deze groep valt het uitlekken van
deze informatie dan ook niet uit te sluiten. Van een mogelijke lijn vanuit deze groep naar
20

het Koninklijk Huis of zijn directe omgeving is de commissie bij haar onderzoek echter niets
gebleken.

21

Bijlage 1
Instellingsbesluit

22

23

24

25

Bijlage 2
Motie-Sjoerdsma

26

27

Bijlage 3
Brief directeur Kabinet van de
Koning over verlenen
medewerking

28

29

Bijlage 4
Gespreksprotocol

30

31

32

Bijlage 5
Gesprekken en schriftelijke
contacten

33

Door de commissie gevoerde gesprekken op basis van het protocol

Prof. mr. A.J. Machielse

Voorzitter Commissie Dossier J.A. Poch

Prof. mr. B.E.P. Myjer

Lid Commissie Dossier J.A. Poch

Dhr. mr. R.J. Manschot

Vicepresident Eurojust

Dhr. H.E. Botje

Journalist Vrij Nederland

Mr. C. Jonker

Directeur Kabinet van de Koning

Mevr. mr. K.J. Bregman

Raadadviseur Kabinet van de Koning

Dhr. mr. C.M. Brenninkmeijer

Hoofd CIE Nationale Recherche

Dhr. T. Driessen

Hoofd Nationale Recherche

Dhr. J. Tamerus

Chef van de unit informatie Nationale Recherche

Mevr. mr. M.H.L. Verwiel

CIE-officier van justitie

Senior-informantenrunner
Senior-informantenrunner

Overige door de commissie gevoerde gesprekken

Zijne Majesteit de Koning
Hare Majesteit Koningin Máxima
Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Beatrix
Dhr. S.W. Sjoerdsma

Lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Dhr. M. van Nispen

Lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Mevr. A.H. Kuiken

Lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Prof. dr. J.P. Balkenende

Minister-President

Prof. dr. E.M.H. Hirsch Ballin

Minister van Justitie

Mr. P.W.A. Schellekens

Directeur Kabinet van de Koning (2007)

Mevr. mr. M.L.A. van LoonLabouchere

Grootmeesteres

Mevr. M.J. Boellaard-Stheeman

Hofdame

34

Mevr. drs. E.J.M. Barones
van Wassenaer-Mersmans

Hofdame

Prof. mr. dr. G.G.J.A. Knoops

Advocaat van de heer J.A. Poch

Prof. dr. L. Zegveld

Advocaat

Dhr. mr. H.W.J. Soeters

Ambassadeur in Argentinië/chef de poste Buenos Aires

Mr. A.R.E. Schram

Officier van justitie

Dhr. E. Arends

Journalist VPRO/Argos

Prof. dr. Th.C. van Boven

Hoogleraar Internationaal Recht, Universiteit Maastricht

Dhr. J. Farwerck

CEO KPN

Dhr. J. Spanbroek

General Counsel KPN

Raadadviseur Ministerie van Algemene Zaken
KLPD liaisonofficier Spanje
Particulier Secretaris van Prinses Maxima
Adjunct Particulier Secretaris van de Prins van Oranje en Prinses Maxima
Chef de Bureau Hare Majesteit de Koningin
Chef de Bureau Prins van Oranje
Particulier Secretaris Hare Majesteit de Koningin
Hoofd van de Afdeling Wet- en Regelgeving en Verzoekschriften Kabinet van de Koning
Senior Medewerker Afdeling Staatsrecht en Openbaar Bestuur Kabinet van de Koning
Senior Medewerker Afdeling Staatsrecht en Openbaar Bestuur Kabinet van de Koning
Secretaresse Directeur Kabinet van de Koning

Schriftelijke contacten

Mevr. mr. D.Ph. van Boetzelaer

Hoofd bestuurlijke juridische zaken Parket Generaal

Dhr. mr. H.N. Brouwer

Voorzitter College van Procureurs-Generaal

Dhr. mr. dr. W.N. Ferdinandusse

Zaaksofficier van justitie

Dhr. mr. A.J.A.M. Nieuwenhuizen

Hoofdofficier van justitie Landelijk Parket

Dhr. mr. A. van Wijk

Plv. hoofdofficier van justitie Landelijk Parket

35

Mevr. M.P. van Karnebeekvan Lede

Hofdame

Mevr. mr. J. Jeekel-Thate

Hofdame

Mevr. drs. O.A. Gaarlandtvan Voorst van Beest

Hofdame

Mevr. R.D. de Blocq van Scheltinga Hofdame

Teamleider CIE
Medewerker Secretariaat Hare Majesteit de Koningin
Medewerker Secretariaat Hare Majesteit de Koningin
Medewerker Secretariaat Hare Majesteit de Koningin
Medewerker Secretariaat Hare Majesteit de Koningin
Medewerker Secretariaat Hare Majesteit de Koningin
Medewerker Secretariaat Hare Majesteit de Koningin

Medewerker Secretariaat Prins van Oranje
Medewerker Secretariaat Prins van Oranje
Medewerker Secretariaat Prinses Maxima
Medewerker Secretariaat Prinses Maxima
Particulier Secretaris Prinsen en Prinsessen
Secretarieel medewerker
Particulier Secretaris Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven
Medewerker Secretariaat Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven
Medewerker Secretariaat Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven
Medewerker Secretariaat Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven
Medewerker Secretariaat PM Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven
Chef de Bureau Grootmeester
Chef de Bureau Algemeen Secretariaat
Eerste Medewerker Stafbureau Kabinet van de Koning

Stafmedewerker Personeel en Financiën Kabinet van de Koning
Stafmedewerker Informatie en analyse Kabinet van de Koning
Receptiemedewerker Kabinet van de Koning
36

Senior Informatiespecialist Kabinet van de Koning
Secretaresse Afdeling Staatsrecht en Openbaar Bestuur Kabinet van de Koning
Secretaresse Afdeling Staatsrecht en Openbaar Bestuur Kabinet van de Koning
Eerste Medewerker Afdeling Wet- en Regelgeving en Verzoekschriften Kabinet van de Koning

Juridisch Medewerker Afdeling Wet- en Regelgeving en Verzoekschriften Kabinet van de Koning
Medewerker Afdeling Wet- en Regelgeving en Verzoekschriften Kabinet van de Koning
Medewerker Afdeling Wet- en Regelgeving en Verzoekschriften Kabinet van de Koning
Medewerker Dienst Informatievoorziening Kabinet van de Koning
Medewerker Dienst Informatievoorziening Kabinet van de Koning
Medewerker Dienst Informatievoorziening Kabinet van de Koning
Secretaresse Afdeling Staatsrecht en Openbaar Bestuur Kabinet van de Koning

37

Bijlage 6
Integrale tekst van paragraaf
2.6.1 van het rapport van de
commissie Dossier J.A. Poch

38

39

40

Bijlage 7
Integrale tekst van paragraaf
2.9.3 van het rapport van de
commissie Dossier J.A. Poch

41

42

Bijlage 8
Artikel Vrij Nederland

43

44