MODERNISERING VAN DE
ARBEIDSVOORWAARDEN EN
ARBEIDSVERHOUDINGEN BIJ DE POLITIE: EEN
INVENTARISEREND ONDERZOEK
EINDRAPPORT

Opdrachtgever

SEOR
Jaap de Koning
José Gravesteijn
Paul de Hek
Berenschot
Johan van Dam
Hella Sylva

Rotterdam, 23 juni 2014

WODC

MODERNISERING VAN DE
ARBEIDSVOORWAARDEN EN
ARBEIDSVERHOUDINGEN BIJ DE POLITIE
EINDRAPPORT
Opdrachtgever

WODC

Contactpersoon

Jaap de Koning

Adres

SEOR, Erasmus Universiteit Rotterdam
Postbus 1738
3000 DR ROTTERDAM

Telefoon

010 – 408 2220

Fax

010 – 408 9650

E-mail

Dekoning@ese.eur.nl

Colofon

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
Afdeling Extern Wetenschappelijke Betrekkingen (EWB)
Schedeldoekshaven 131
2511 EM Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.wodc.nl

©

WODC, ministerie van Veiligheid en Justitie. Auteursrechten voorbehouden.

VOORWOORD
In augustus 2013 heeft het WODC SEOR opdracht gegeven voor een inventariserend
onderzoek naar de arbeidsvoorwaarden bij de politie waarin zowel het werkgevers- als
het werknemersperspectief naar voren diende te komen. SEOR heeft het onderzoek
uitgevoerd in samenwerking met Berenschot. Het onderzoeksteam bestond uit Jaap de
Koning (projectleider), José Gravesteijn en Paul de Hek (allen van SEOR), alsmede
Johan van Dam en Hella Sylva (beide van Berenschot). Het onderzoek werd begeleid
door een commissie bestaande uit:
Prof. Dr. J.J. Schippers (voorzitter)

Universiteit Utrecht

Dr. G. Haverkamp

WODC

Ir. M.H.A. Marsman

Ministerie van Veiligheid en Justitie – DG Politie

J. van Schuilenburg

Nationale Politie–Landelijke
kwartiermakersorganisatie

Drs. J. Bankert

Nationale Politie-Beleidsdirectie HRMArbeidszaken

Drs. T. Kwakkelstein

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties – DG BK

Dr. R. Gerards

Researchcentrum voor Onderwijs en
Arbeidsmarkt, Universiteit Maastricht

We bedanken iedereen die heeft bijgedragen aan het onderzoek. Naast de
begeleidingscommissie willen wij in het bijzonder noemen:
• Alle politiemedewerkers van de e-board room sessie en de workshop;
• Alle politie panelleden van het Flitspanel die hebben gerespondeerd;
• Alle respondenten van de enquête onder potentieel geïnteresseerden;
• Alle gesprekpartners van de interviews.

INHOUDSOPGAVE
Voorwoord
Lijst met afkortingen
Samenvatting en conclusies
I
II

III

IV
1

I
II

Opzet
Verantwoording

II
III

Conclusies

IV

Tevredenheid in het algemeen
Huidige arbeidsvoorwaarden bij de politie
Huidige arbeidsverhoudingen bij de politie
Keuze in en toekomstige arbeidsvoorwaarden
Schuiven met uren
Duurzame inzetbaarheid en loopbaanbeleid
Dynamiek

IV
IV
V
V
VI
VII
VIII

Synthese

IX
1

1.1
1.2

Achtergrond en vraagstelling
Onderzoeksopzet en -verantwoording

1
2

1.2.1
1.2.2

2
7

Onderzoeksopzet
Onderzoeksverantwoording

Structuur rapport en leeswijzer

8

Analysekader

9

2.1
2.2
2.3

9
11

2.4
3

Achtergrond en vraagstelling
Onderzoeksopzet en -verantwoording

Inleiding

1.3
2

I

Uitgangspunten
Definitie van arbeidsvoorwaarden en – verhoudingen
Arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen in relatie tot
individuele persoonskenmerken en HRM-beleid
Vergelijking met andere sectoren

12
13

Tevredenheid in het algemeen

15

3.1
3.2
3.3

15
15
17

Inleiding
Algemene tevredenheid over de baan
Algemene tevredenheid over de organisatie

3.4
3.5
3.6
4

Vergelijking met andere sectoren
Tevredenheid, arbeidsvoorwaarden en HRM-beleid
Conclusies

Huidige arbeidsvoorwaarden bij de politie

25

4.1
4.2

25
25

Inleiding
Mening/tevredenheid over huidige arbeidsvoorwaarden
4.2.1
4.2.2

4.3
4.4
5

6

8

Regelingen in de sfeer van primaire en secundaire
arbeidsvoorwaarden
Regelingen in de sfeer van tertiaire arbeidsvoorwaarden

25
38

Vergelijking met andere sectoren
Conclusies

39
42

Huidige arbeidsverhoudingen bij de politie

45

5.1
5.2
5.3
5.4

45
45
55
56

Inleiding
Mening/tevredenheid over huidige arbeidsverhoudingen
Vergelijking met andere sectoren
Conclusies

Keuze in en toekomstige arbeidsvoorwaarden

59

6.1
6.2
6.3
6.4

59
59
63

6.5
6.6
7

19
20
23

Inleiding
Prioritering in arbeidsvoorwaarden
Toekomstige arbeidsvoorwaarden
Mening over een persoonlijk budget voor een individueel
arbeidsvoorwaardenpakket
Vergelijking met andere sectoren
Conclusies

65
66
67

Schuiven met uren

71

7.1
7.2
7.3
7.4
7.5

71
71
73
78
79

Inleiding
Behoefte aan flexibiliteit: werkgeverskant
Behoefte aan flexibiliteit: werknemerskant
Vergelijking met andere sectoren
Conclusies

Duurzame inzetbaarheid en loopbaanbeleid

81

8.1
8.2

81

Inleiding
Waardering van het eigen functioneren en persoonlijke
ontwikkeling

81

8.3

8.4

Waardering van de eigen gezondheid

86

8.3.1
8.3.2
8.3.3
8.3.4

86
88
90
91

De rol van functioneringsgesprekken

92

8.4.1
8.4.2

92

8.4.3
8.4.4

8.5
8.6
9

Waardering van de eigen gezondheid in het algemeen
Indicatoren van gezondheid
Arbeidsongeschiktheid
Vergelijking met andere sectoren
De relevantie van functioneringsgesprekken
Hoeveel medewerkers hebben een functioneringsgesprek
gehad?
Onderwerpen waarover concrete afspraken zijn gemaakt.
De mate waarin uitvoering wordt gegeven aan de gemaakte
afspraken

Vergelijking met andere sectoren
Conclusies

Dynamiek
9.1
9.2
9.3
9.4
9.5
9.6

92
93
97

99
101
105

Waarom is dynamiek belangrijk?
105
Hoe groot is de dynamiek?
105
Waarom is de uitstroom zo gering?
109
Doorstroom in relatie tot arbeidsvoorwaarden, arbeidsverhoudingen
en HRM-beleid
112
De instroom nader beschouwd
113
Conclusies dynamiek
120

Literatuur

123

Bijlagen

127

Bijlage 1 Onderzoeksvragen

129

Bijlage 2 Arbeidsvoorwaarden

131

Doel van arbeidsvoorwaarden
Dominante ontwikkelingen op het gebied van arbeidsvoorwaarden
Totstandkoming cao-Politie en de rol van de vakbonden

131
132
133

Bijlage 3 Vragenlijsten en responsanalyse enquêtes Flitspanel en
potentieel geïnteresseerden

136

B3.1 Vragenlijsten

136

B3.1.1
B3.1.2

136
147

Vragenlijst Flitspanel (SEOR/Berenschot)
Vragenlijst potentieel geïnteresseerden (SEOR/Berenschot)

B3.2 Responsanalyse
B3.2.1
B3.2.1

Respons analyse Flitspanel
Respons analyse enquête onder potentieel geïnteresseerden

155
155
159

Bijlage 4 Tabellen bij de hoofdstukken

160

B4.1 Tabellen bij hoofdstuk 3
B4.2 Tabellen bij hoofdstuk 4
B4.3 Tabellen bij hoofdstuk 5
B4.4 Tabellen bij hoofdstuk 6
B4.5 Tabellen bij hoofdstuk 8

160
164
168
170
178

Bijlage 5 Organisaties waarmee interview is gehouden en de
basisvragenlijst

188

Gesprekspuntenlijst HRM-functionarissen

189

Bijlage 6 Programma en deelnemers workshop

192

Bijlage 7 Enkele aanbevelingen uit gesprekken en enquêtes

194

Bijlage 8 Regressie-resultaten

195

LIJST MET AFKORTINGEN
(i)TBF

InhaalToeslag bezwarende functie

ABP

Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds

ATH

Administratief, technisch, huishoudelijk

ATW

Arbeidstijdenwet

Barp

Besluit algemene rechtspositie politie

BOP

Beroepsoriëntatie Politie

BZK

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

CAO

Collectieve Arbeidsovereenkomst

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

FLO

Functioneel LeeftijdsOntslag

HRM

Human Resource Management

LAR

Landelijke Arbeidstijdenregeling

LSS

Landelijk Sociaal Statuut Politie

NP

Nationale Politie

OOV

Openbare Orde en Veiligheid

OVW

Onvermijdbare Verzwarende Omstandigheden

POMO

Personeels- en Mobiliteitsmonitor

RPU

Regeling Partieel Uittreden

SZW

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

VenJ

Veiligheid en Justitie

VPL

Wet aanpassing fiscale
levensloopregeling

WODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

behandeling

VUT/prepensioen

en

introductie

0

1

SAMENVATTING EN CONCLUSIES
I

ACHTERGROND EN VRAAGSTELLING

De politie vervult een belangrijke maatschappelijk taak in de Nederlandse samenleving.
Daarnaast is de politie met bijna 65-duizend werknemers in 2011 sinds 2012 de grootste
werkgever in Nederland.
Zoals de meeste arbeidsorganisaties wordt de politie geconfronteerd met maatschappelijke
veranderingen die nopen tot bezinning op arbeidsvoorwaarden, arbeidsverhoudingen en
HRM-beleid. In grote lijnen gaat het om de volgende veranderingen:
a) Nieuwe eisen aan de politie door veranderingen in de aard van de criminaliteit (denk aan
cybercrime) en andere maatschappelijke verschijnselen (bijvoorbeeld groepen
zorgbehoevenden die niet meer door zorginstanties worden opgevangen, waardoor de
politie met de gevolgen wordt geconfronteerd;
b) Grotere eisen aan de inzetbaarheid van de politie, vooral in de weekenden en in de
uitgaanscentra, en geringere voorspelbaarheid van de inzet;
c) Veranderingen in de wensen en verwachtingen van werknemers (individualisering van
wensen, grotere prioriteit aan werk-privébalans, e.d.);
d) Demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening).
Dit heeft geleid tot de volgende hoofdvraag van het onderzoek:
Hoe kunnen de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen bij de politie gemoderniseerd
worden zodat zij beter aansluiten bij de maatschappelijke eisen die aan de politie worden
gesteld en bij de wensen van politiemedewerkers?
Uitgaande van deze hoofdvraag is in het onderzoek ingegaan op de volgende items en
vragen:
(i)
(ii)
(iii)
(iv)
(v)
(vi)
(vii)

De arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen bij de politie en het gebruik van de
arbeidsvoorwaarden;
De tevredenheid bij medewerkers van de politie over hun baan, de organisatie, de
arbeidsvoorwaarden, de arbeidsverhoudingen en het personeelsbeleid;
De inzetbaarheid van politiemensen vanuit de behoefte van de werkgever (en
indirect de maatschappij);
De duurzame inzetbaarheid van politiemensen mede in relatie tot gezondheid en
weerbaarheid;
De interne en externe mobiliteit van politiemensen;
De wensen van werkgever en werknemers voor verandering en flexibilisering van
arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen;
Ervaringen met modernisering van arbeidsvoorwaarden in andere sectoren.

Deze samenvatting is als volgt opgezet. Eerst geven we een korte beschrijving van de
onderzoeksaanpak en –verantwoording. Daarna volgen de belangrijkste conclusies. We
sluiten af met een synthese van het onderzoek.

I

II

ONDERZOEKSOPZET EN -VERANTWOORDING

OPZET
Het onderzoek heeft de volgende onderzoeksactiviteiten omvat:
-

-

-

Inventarisatie van de bestaande literatuur;
Tien diepte-interviews met HRM-deskundigen van zowel binnen als buiten de
politiesector. Hieronder waren zowel vertegenwoordigers van DG Politie als van de
Nationale Politie;
Twee groepsgesprekken waarvan de ene met 16 uitvoerende politiemedewerkers en de
andere met 13 leidinggevenden binnen de politie. Bij beide sessies is gebruik gemaakt
van een e-boardroom;
Analyses op data van het landelijke Personeels- en Mobiliteitsonderzoek (POMO);
Uitvoering van en analyses op een internetenquête onder zittende politiemensen met
inzet van het Flitspanel (1001 respondenten);
Uitvoering van en analyses op een internetenquête onder personen die in potentie
geïnteresseerd zijn in een baan bij de politie (570 respondenten);
Een workshop met vertegenwoordigers van DG Politie, HRM-mensen van de Nationale
Politie en politiemedewerkers uit verschillende regio’s, waarvan een deel eerder had
deelgenomen aan één van de twee e-boardroomsessies (in totaal 18 personen).

In de literatuurinventarisatie is nagegaan wat er op de voor het onderzoek relevante aspecten
al aan onderzoek is uitgevoerd. Daarbij is onder meer gekeken naar literatuur over
contextuele ontwikkelingen die voor de politie van belang zijn en literatuur over
ontwikkelingen in het HRM-beleid.
De diepte-interviews en de groepsgesprekken sessies waren vooral bedoeld om een zo
compleet mogelijk overzicht te krijgen van de aspecten die relevant zijn voor het
personeelsbeleid bij de politie en dan in het bijzonder de punten die verband houden met
arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen. Mede op basis hiervan is bepaald welke zaken
uitgediept dienden te worden in de analyses op de POMO-gegevens en in de enquêtes onder
politiemensen en onder geïnteresseerden in een baan bij de politie. Door ook
vertegenwoordigers van DG politie en de Nationale Politie te interviewen en door bij de
groepsgesprekken zowel uitvoerenden als leidinggevenden te betrekken is getracht
werkgeversvisie en werknemersvisie beide evenwichtig naar voren te laten komen.
Bij de diepte-interviews zijn ook HRM-deskundigen uit andere sectoren betrokken om
daaruit te leren van ervaringen met het HRM-beleid in deze sectoren. Het gaat daarbij vooral
om sectoren die een zekere verwantschap met de politie hebben, bijvoorbeeld doordat zij
ook met onregelmatige werktijden te maken hebben (zorgsector). Ook het POMO bevat
gegevens over andere sectoren, waarmee de politie vergeleken is. Samen met informatie uit
studies over het HRM-beleid in andere sectoren is dit benut als vergelijkingsmateriaal.
De gegevens uit POMO, de Flitspanel-enquête onder politiemensen en de enquête onder
potentieel geïnteresseerden vormen de belangrijkste basis voor het onderzoek. De meeste
deelvragen zijn door analyses op deze gegevens beantwoord.
De workshop aan het eind van het onderzoek moet als een eerste stap worden gezien van een
dialoog tussen leiding en medewerkers bij de politie over de modernisering van de
arbeidsvoorwaarden op basis van de uitkomsten van het onderzoek.

II

VERANTWOORDING
Kwalitatief deel
De diepte-interviews zijn gehouden op basis van vooraf opgestelde gesprekspuntenlijsten die
vooraf aan de te interviewen personen zijn gestuurd. Van elk interview is een uitvoerig
verslag gemaakt dat voor commentaar is voorgelegd aan de geïnterviewde persoon. Op basis
van deze verslagen is de informatie uit de gesprekken verwerkt in de rapportage.
In het kwalitatieve deel van het onderzoek speelden de twee groepsgesprekken een
belangrijke rol. Voor beide groepsgesprekken is gebruik gemaakt van de eboardroomfaciliteit van Berenschot. Een e-boardroomsessie is eigenlijk een combinatie van
een enquête en een groepsdiscussie. Om twee redenen is gebruik gemaakt van de eboardroom. In de eerste plaats levert dit veel meer informatie op dan een rondetafelgesprek
omdat alle deelnemers op een aantal momenten tijdens de sessies via de computer hun
mening kunnen vastleggen. Deze gegevens zijn in een databestand gekomen dat benut is
voor het onderzoek. Verder wordt hiermee bereikt dat ieders mening naar voren komt; een
rondetafelgesprek wordt nogal eens gedomineerd door enkele deelnemers.
Kwantitatieve deel
Het POMO, de Flitspanel-enquête en de enquête onder potentieel geïnteresseerden bestaan
vooral uit gesloten vragen. POMO is een bestaand databestand, dus voor zover er open
vragen in voor komen zijn de antwoorden daarop al gecodeerd. De andere twee enquêtes
bevatten een beperkt aantal open vragen. Elk antwoord op een open vraag is door de
onderzoekers ofwel aan een voorgecodeerde antwoordcategorie toegevoegd ofwel
gehercodeerd tot een nieuwe antwoordcategorie.
De respons op de enquêtes is voldoende om statistisch betrouwbare uitspraken te doen. Bij
POMO gaat het om duizenden respondenten, bij het Flitspanel om ruim duizend
respondenten. In beide gevallen zijn de gegevens herwogen naar geslacht en leeftijd in
verband met eventuele over- of ondervertegenwoordiging van subgroepen. Bij de enquête
onder potentieel geïnteresseerden bedroeg de respons 570, wat ook voldoende is voor
statistisch betrouwbare uitspraken. Een herweging naar kenmerken was hier niet nodig,
omdat de verdeling van de respons naar geslacht, leeftijd en opleidingsniveau redelijk
overeenkomt met de verdeling van de totale benaderde groep naar deze drie kenmerken.
Doordat het bij het Flitspanel en de enquête onder potentieel geïnteresseerden om
internetenquêtes gaat kunnen hierbij geen invoerfouten optreden. Er zijn wel checks
uitgevoerd op de consistentie van de antwoorden. Bij de Flitspanel-enquête is bijvoorbeeld
gevraagd hoe lang mensen nog in dienst bij de politie denken te blijven. Verder is (onder
meer) gevraagd hoe oud zij nu zijn. De som van beide mag niet (veel) groter dan 67 zijn.
In het kwantitatieve onderzoek is allereerst gebruik gemaakt van beschrijvende methoden.
Zo is bijvoorbeeld de baantevredenheid van werknemers in POMO gemeten met behulp van
een schaal die loopt van zeer ontevreden tot zeer tevreden. In het rapport is dan de
procentuele verdeling van de antwoorden opgenomen. Maar we wilden ook weten door
welke factoren (kenmerken van politiemensen en kenmerken van hun banen) de
baantevredenheid wordt bepaald. Hiervoor zijn multivariate (regressie-)technieken gebruikt.
Daarmee konden we niet alleen aangeven welke factoren een significante invloed hebben op
de baantevredenheid, maar ook hoe groot deze invloed is. Deze benadering is zoveel
mogelijk ook op andere punten toegepast zoals de tevredenheid met de organisatie, de
tevredenheid met specifieke arbeidsvoorwaarden en specifieke aspecten van de
arbeidsvoorwaarden, de wensen ten aanzien van toekomstige veranderingen in de
III

arbeidsvoorwaarden, het functioneren in de baan, enz. Waar de data niet geschikt waren voor
multivariate analyses is gewerkt met kruistabellen.

III

CONCLUSIES

TEVREDENHEID IN HET ALGEMEEN
De baantevredenheid bij de politie is groot: driekwart van de politiemensen is zeer of
tamelijk tevreden. De tevredenheid met de organisatie is minder groot. Op beide punten
verschilt dit weinig van de sectoren defensie en onderwijs, hoewel de tevredenheid met de
organisatie wel iets geringer is dan bij deze sectoren. Het zijn vooral de volgende aspecten
waarmee men minder tevreden is:
1) De financiële aspecten;
2) Bepaalde aspecten van de arbeidsverhoudingen zoals de stijl van leiding geven;
3) De uitvoering van het HRM-beleid. De tevredenheid neemt toe met de leeftijd, al is dit
effect niet heel groot.
Bij de tamelijk geringe tevredenheid met de beloning moet worden aangetekend dat de
beloning bij de politie gemiddeld genomen niet ongunstig is vergeleken met andere sectoren,
ook niet in vergelijking met de private sector. Er zijn ook geen aanwijzingen dat de beloning
een knelpunt is om bij de politie te gaan werken. Bij hogere functies is de verhouding met de
particuliere sector iets minder gunstig, maar dat geldt voor alle overheidssectoren.
Of men al dan niet tevreden is met de baan hangt samen met het gebruik van
arbeidsvoorwaarden en vooral met de uitvoering van het HRM-beleid. Vooral de
functioneringsgesprekken, wat daarin wordt besproken en of, en zo ja hoe daaraan gevolg
wordt gegeven, zijn van belang voor de tevredenheid. Hierbij moet worden geconstateerd dat
lang niet iedere medewerker een functioneringsgesprek met de leidinggevende krijgt.
Ongeveer 30 procent heeft het afgelopen jaar niet zo’n gesprek gehad. Ook zijn de
werknemers kritisch op de uitvoering van de gesprekken en de mate waarin de gemaakte
afspraken worden geëffectueerd.

HUIDIGE ARBEIDSVOORWAARDEN BIJ DE POLITIE
Veel politiemedewerkers zijn van mening dat de huidige cao op een aantal punten
onvoldoende rekening houdt met hun persoonlijke behoeften en wensen op het terrein van de
arbeidsvoorwaarden. Naast financiële aspecten (loon, toeslagen en pensioenvoorziening)
betreft het opleidingsmogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling, het loopbaanbeleid en
de mogelijkheden voor versterking van vaardigheden op het gebied van weerbaarheid. Er
wordt naar de mening van de politiemensen wel voldoende rekening gehouden met hun
behoeften en wensen ten aanzien van werktijden en verlof.
De waardering van lonen en toelagen is het laagst in de laagste schalen. Dit zijn overigens
wel de functies waar de beloning vergeleken met het bedrijfsleven relatief gunstig is (wat
geldt voor vrijwel de gehele publieke sector).
Politiemensen zijn niet alleen ontevreden over de bestaande maatregelen op het gebied van
loopbaan en inzetbaarheid, ze maken ook betrekkelijk weinig gebruik van deze maatregelen.
Ook van thuis werken en flexibele werktijden wordt weinig gebruik gemaakt (maar dat komt
mede doordat deze regelingen voor veel functiegroepen bij de politie niet mogelijk zijn),
maar degenen die hier gebruik van maken zijn vaak juist wel tevreden.
IV

Vergeleken met andere publieke sectoren biedt de politie-cao een lage keuzevrijheid ten
aanzien van secundaire arbeidsvoorwaarden (de mate waarin een werknemer zelf kan
bepalen hoe de secundaire arbeidsvoorwaarde wordt ingezet, bijvoorbeeld: neemt hij meer
vrij, laat hij uitbetalen of kiest hij voor een aangepaste werkplek) en een grote differentiatie
naar doelgroep (als tegenprestatie voor werkomstandigheden of vanwege specifieke
kenmerken, bijvoorbeeld toeslagen voor onregelmatig werk, nachtdienstontheffing).

HUIDIGE ARBEIDSVERHOUDINGEN BIJ DE POLITIE
Bij de arbeidsverhoudingen zijn de knelpunten groter dan bij de arbeidsvoorwaarden.
Politiemensen zijn van mening dat de menselijke maat verloren is gegaan in de organisatie.
Ze vinden verder dat de communicatie met de leidinggevende stroef verloopt en zijn
ontevreden over de wijze waarop leiding wordt gegeven. Ook is er weinig vertrouwen in de
werkgever en de beleidsmakers in ‘Den Haag’. Mogelijk is dit enigszins beïnvloed door de
huidige reorganisatie van de politie in verband met de invoering van de Nationale Politie.
Vooral de lagere salarisschalen voelen zich niet betrokken bij organisatieveranderingen. Een
concreet kritiekpunt is dat er onvoldoende transparantie is. Daardoor ontstaat bij werknemers
bijvoorbeeld het gevoel dat promoties niet met kwaliteit te maken hebben maar met
persoonlijke relaties (de ‘gunfactor’).
Aspecten van het werk waar men vaak ontevreden over is, zijn: de administratieve belasting,
de werkdruk, de (geringe) waardering die men krijgt en de mentale belasting in het werk.
Over veel aspecten van het werk is men overigens wel (heel) positief. Dit betreft onder meer
de inhoud van het werk, de zelfstandigheid in het werk, de relatie met collega’s en de
werktijden. En hoewel er kritiek is op de stijl van leiding geven en de communicatie met de
leidinggevende zijn de meeste politiemedewerkers wel positief over de relatie met de
leidinggevende. Dit wijst op een basis om de samenwerkingsprocessen te verbeteren.
Zoals eerder is aangegeven is een grote meerderheid van de politiemensen over het geheel
genomen tevreden over hun baan.

KEUZE IN EN TOEKOMSTIGE ARBEIDSVOORWAARDEN
Politiemedewerkers willen vooral verbetering van de arbeidsvoorwaarden op de volgende
terreinen: a) loon, toelagen en pensioen, b) loopbaan/inzetbaarheid en c)
scholingsmogelijkheden. Dit zijn dus precies de punten waarover men ontevreden is. Als
arbeidsvoorwaarden waaraan men minder prioriteit zou willen geven worden vaak genoemd:
(i) mogelijkheden om langer te werken, (ii) mogelijkheden voor nachtdienstontheffing, en
(iii) begeleiding op psychosociaal gebied en maatregelen ter versterking van de mentaleen/of fysieke weerbaarheid. Wel blijkt dat personen met problemen met hun gezondheid of
weerbaarheid meer prioriteit aan maatregelen op dit gebied geven.
De prioriteit voor de financiële aspecten van de arbeidsvoorwaarden komt ook tot uiting in
het feit dat twee derde van de politiemedewerkers zich kan voorstellen dat zij bij verdere
versobering hiervan de politie zouden verlaten.
Iets meer dan twee derde van de politiemensen staat positief tegenover het idee dat
medewerkers hun eigen arbeidsvoorwaardenpakket samen zouden kunnen stellen, uitgaande
van een gegeven budget per medewerker. De overgrote meerderheid hiervan wil wel
vasthouden aan een collectieve vloer in de arbeidsvoorwaarden. De opvattingen hierover
verschillen weinig tussen leeftijdsgroepen. Naarmate men een hogere functie heeft en/of een
hoger opleidingsniveau, is de steun voor zo’n cafetariamodel groter.

V

Als men politiemensen de hypothetische mogelijkheid biedt maximaal twee
arbeidsvoorwaarden te verbeteren en ook maximaal twee andere arbeidsvoorwaarden te
versoberen, dan levert dit een beeld op dat op veel punten vergelijkbaar is met het
voorgaande. Loon en toelagen, loopbaanbeleid en scholingsmogelijkheden wil men het
meest vaak verbeteren, de toeslag voor overwerk, de ‘modaliteitenregeling’ en de collectieve
arbeidsongeschiktheidsverzekering versoberen. Medewerkers in de ondersteuning, vooral de
leidinggevenden onder hen, kiezen relatief vaak voor uitbreiding van flexibele werktijden.
Opvallend is dat nogal wat gebruikers van maatregelen ter versterking van de mentale en
fysieke weerbaarheid voor versobering hiervan zijn. Als er gekozen moet worden welke
arbeidsvoorwaarden waar men gebruik van maakt versoberd zouden moeten of kunnen
worden, kiest men kennelijk toch eerder voor maatregelen ter versterking van mentale en
fysieke weerbaarheid dan voor bijvoorbeeld arbeidsvoorwaarden op het gebied van loon en
toeslagen.

SCHUIVEN MET UREN
De Nationale Politie als werkgever heeft behoefte aan een meer flexibele inzet van
medewerkers. Als gevolg van een minder voorspelbare omgeving die onverwachts een grote
politie-inzet kan vereisen heeft de politie behoefte aan meer flexibiliteit in de inzet van
personeel. Voor de uitvoering van de executieve taken stuit de inzet van een flexibele schil
op fundamentele en praktische bezwaren vanwege het geweldsmonopolie en het waarborgen
van de integriteit. Daarom wordt binnen de organisatie flexibiliteit gezocht door variatie in
arbeids- en rusttijden.
Maar een meer flexibele inzet van medewerkers wordt volgens de werkgever belemmerd
door de Landelijke Arbeidstijdenregeling (LAR) en de Barp in relatie tot de
Arbeidstijdenwet (ATW). Het is geen kwestie van alleen intrekken of wijzigen van
bepalingen die ten opzichte van de ATW belemmerend werken. Het gebrek aan flexibiliteit
is ook het gevolg van cultuur, management en planningssystemen. Een solide
capaciteitsmanagement zou volgens de onderzoekers veel effect kunnen hebben. Bestaande
regels bieden wel ruimte, maar worden in de praktijk niet benut, door onjuiste uitleg van
wet- en regelgeving, ingesleten gewoontes en onbekendheid door een wir war aan regels
en/of een gebrekkige uitvoering.
Werknemers zijn in het algemeen tevreden over regelingen die te maken hebben met
arbeidstijden, arbeidsduur en verlof. Maar we constateren dat bij de medewerkers inderdaad
lang niet altijd bekend is wat er allemaal mogelijk is op het gebied van bijvoorbeeld het
draaien van nachtdiensten en weekenddiensten. Veel regelingen zijn gericht op specifieke
groepen binnen de politie, veelal afhankelijk van functie, salaris- en opleidingsniveau. De
politiemedewerkers die gebruik maken van regelingen zoals nachtdienstontheffing, RPU, de
mogelijkheden om thuis te werken en flexibele werktijden zijn hier in het algemeen (heel)
tevreden over.
Verbeterpunten, aangedragen door de medewerkers die niet tevreden zijn over de regelingen,
zijn vooral gerelateerd aan de manier waarop de arbeidstijden worden gepland en geroosterd.
Men is voorstander van meer rust in het rooster, aanbrengen van meer regelmatigheid in de
onregelmatigheid en meer ‘sociaal’ roosteren in overleg met betrokkenen. Ook wenst men
meer professionele vrijheid om de eigen agenda te beheren: niet werken volgens een vaste
planning, maar wanneer er werk is.
In aanpalende sectoren als de zorg en de private beveiligingssector lijkt een ruimere arbeidsen rusttijdenregeling werkbaar. In de zorg is in de cao een jaarurensystematiek opgenomen,
waarbij niet het aantal uren per week vaststaat, maar het aantal uren over een langere
VI

periode, bijvoorbeeld een half jaar of een jaar. Ook de Nationale Politie als werkgever denkt
aan zo’n systeem.
In de beveiligingssector is een moderniseringsslag gemaakt door rust in de roosters te
creëren door beter en verder vooruit te plannen (rolling forecast). In dit systeem is meer
flexibiliteit ten aanzien van de capaciteit mogelijk en wordt tegelijkertijd rekening gehouden
met de wensen van de medewerkers. Evenals bij de politie speelt bij de flexibilisering van de
roosters dat een flexibel rooster alleen mogelijk is door de klantvraag helder te
inventariseren, de medewerkers inspraak moeten krijgen op de invulling van het rooster en
de planners de juiste normen moeten meekrijgen. In dit systeem worden de toeslagen voor
overwerk gematigd en de verantwoordelijkheid van inhaal uren bij de medewerker gelegd.

DUURZAME INZETBAARHEID EN LOOPBAANBELEID
De meeste medewerkers hebben een positief beeld van hun eigen functioneren op basis van
hun antwoorden op een aantal stellingen met betrekking tot een aantal prestatie-indicatoren
(breedte inzetbaarheid, vakkennis, e.d.). Ongeveer tien procent acht zijn prestaties
onvoldoende. Het prestatieniveau is hoger naarmate het opleidingsniveau en het
functieniveau hoger zijn. Op jongere leeftijd neemt het functioneren vrij sterk toe met de
leeftijd, maar met de leeftijd neemt de stijging af. Bij een leeftijd van ongeveer 53 jaar is het
omslagpunt: daarna neemt het functioneren af. Deze afname is echter gering: oudere
werknemers functioneren nog altijd aanzienlijk beter dan jongeren. Zoals hiervoor is
aangegeven gaat het om een zelfevaluatie, maar uit dit patroon kan worden afgeleid dat
ervaring een belangrijke rol speelt bij het functioneren van politiemedewerkers. Dit is
waarschijnlijk ook de reden dat zij-instromers, die door hun instroom op latere leeftijd
minder ervaring hebben kunnen opdoen, hun functioneren lager inschatten dan medewerkers
die op jonge leeftijd bij de politie zijn gaan werken.
Toepassing van HRM-beleid heeft een positieve samenhang met functioneren. Dit geldt voor
deelname aan vaardigheidstrainingen en voor het hebben van functioneringsgesprekken met
een werknemer. Ook het gebruik maken van flexibele arbeidstijden en/of de mogelijkheid
om thuis te werken hebben een positief verband met functioneren. Met 30 procent van de
werknemers is echter het afgelopen jaar geen functioneringsgesprek gehouden. En voor
zover er wel een functioneringsgesprek is gehouden worden afspraken, met name op het
gebied van persoonlijke- en loopbaanontwikkeling niet of slechts voor een deel nagekomen.
Hier ligt dus nog een fors potentieel voor verbetering. Omdat drie kwart van de
politiemensen aangeeft dat de relatie met de leidinggevende goed is, is er ook een basis voor
verbetering van deze interne processen.
Een goede gezondheid en weerbaarheid zijn van belang voor duurzame inzetbaarheid. Het
percentage werknemers met problemen op dit gebied is bij de politie relatief hoog
vergeleken met andere sectoren. Het percentage neemt toe met de leeftijd, zij het dat deze
toename van beperkte omvang is. Het is dus zeker niet uitsluitend een probleem van oudere
werknemers. Ook hier valt dus nog het nodige te verbeteren, door iedere politiemedewerker
periodiek op fysieke en mentale weerbaarheid te testen en door meer aandacht te besteden
aan preventie door tijdig maatregelen te nemen.
We zien dat deze medewerkers relatief vaak gebruik maken van HRM-beleid: van de
levensloopregeling en van maatregelen gericht op vergroting van de weerbaarheid.

VII

DYNAMIEK
Het aandeel 50-plussers in het personeelsbestand van de politie is niet hoger dan het aandeel
in andere overheidssectoren, maar bij de politie groeit dit aandeel veel sneller. De afgelopen
jaren is de werkgelegenheid bij de politie slechts weinig gegroeid en dit zal ook de komende
jaren zo blijven. Tegelijkertijd is het uitstroompercentage duidelijk lager dan in andere
overheidssectoren. De meeste politiewerknemers zijn weinig geneigd tot externe mobiliteit.
Afgezien van de allerjongste leeftijdsgroep (tot 25 jaar) geldt dit voor alle leeftijdsgroepen.
Daardoor dreigt het aantal 50-plussers zo sterk toe te nemen dat de organisatie verstopt.
Voor iedere organisatie heeft het nadelen als er weinig nieuwe medewerkers instromen. In
nieuwe werknemers die net van school komen zijn namelijk de meest recente inzichten over
de beroepsuitoefening belichaamd en zij-instromers brengen specifieke ervaring uit andere
sectoren mee. Is er nauwelijks ruimte voor nieuwe medewerkers dan mist men deze nieuwe
kennis en ervaring. Ter relativering moet hierbij worden aangetekend dat oudere
werknemers over het algemeen goed functioneren en zelfs een hoger prestatieniveau lijken te
hebben dan jongeren. Dus is er geen reden om de vergrijzing van het personeel op
kwalitatieve gronden te dramatiseren. Maar geringe externe mobiliteit heeft ook een andere
nadeel. Het vermindert namelijk de mogelijkheid om de omvang van de organisatie te
verkleinen als dat nodig zou zijn of om zo nodig de samenstelling van het personeelsbestand
ingrijpend aan te passen (bijvoorbeeld onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen
die andere competenties van politiemensen vereisen).
Er zijn verschillende oorzaken voor de geringe externe mobiliteit. De eerste oorzaak is dat
politiemensen over het algemeen tevreden zijn over hun baan. Objectief gezien is het totale
beloningspakket (het salarisniveau en het niveau van de overige secundaire
arbeidsvoorwaarden) in de politiesector aantrekkelijker dan in de publieke sector als geheel.
Het minst tevreden is men over het loon. Dit geldt vooral voor de laagste salarisschalen.
Maar juist voor deze groep geldt dat de lonen bij de politie relatief gunstig zijn in
vergelijking met de private sector. Het is dan ook niet verwonderlijk dat degenen die
vertrekken, het loon nauwelijks als hoofdreden voor vertrek noemen. De vertrekredenen die
worden opgegeven hebben meer te maken met de organisatie en de arbeidsverhoudingen.
De tweede oorzaak is dat de (aanvullende) pensioenregeling bij de politie gunstiger is dan in
de meeste andere sectoren (ook vergeleken met andere publieke sectoren). Daar komt nog bij
dat de voorwaarde dat men dan wel zonder onderbreking werkzaam moet blijven in de
politie sector belemmerend werkt op de uitstroom. Daardoor is het zeker voor oudere
politiemensen weinig aantrekkelijk om over te stappen naar een baan in een andere sector.
Als derde oorzaak noemen we de specifieke regelingen die in het leven zijn geroepen in het
kader van de reorganisatie zoals de 18-maandenregeling.
De vierde oorzaak is dat zeker voor de executieve functies bij de politie specifieke
competenties vereist zijn. Deze worden voor een belangrijk deel ook door arbeidservaring
verkregen. Door het specifieke karakter van deze competenties is het voor politiemensen
lastig om elders een baan te vinden.
Als vijfde oorzaak zouden we nog kunnen noemen dat er bij de politie geen actief beleid
wordt gevoerd om werknemers die onvoldoende functioneren te begeleiden naar een functie
elders.
De politie heeft nog steeds een goed imago onder jonge mensen en (potentiële) zijinstromers. Vooral de inhoud van het werk wordt heel aantrekkelijk gevonden. De
arbeidsvoorwaarden zijn geen knelpunt om nieuwe werknemers aan te trekken. Wat een
probleem zou kunnen worden is dat door de combinatie van een stagnerende
VIII

personeelsomvang en een geringe externe mobiliteit er nauwelijks banen voor instromers
beschikbaar zijn. Dit doet het imago van de politie als werkgever bij het potentiële aanbod
geen goed. Als het aanbod zich afkeert van een sector kan dit duurzame effecten hebben. Als
voorbeeld kan de industrie worden genoemd. Het heeft meer dan een decennium aan
programma’s gekost om na een jarenlange teruggang in de instroom in technische
opleidingen, een ommekeer te bewerkstelligen. Daarom is vergroting van de externe
mobiliteit bij de politie van belang. Daar is nog een andere reden voor. Verstopping betekent
ook minder interne mobiliteit. Momenteel is deze nog vergelijkbaar met andere sectoren,
maar zonder vergroting van de uitstroom zal de interne mobiliteit afnemen. Dit zou
betekenen dat er minder doorstromingsmogelijkheden voor jonge medewerkers komen, wat
tot minder tevredenheid bij deze groep kan leiden. Ook dat zou het imago van de politie als
werkgever geen goed doen.

IV

SYNTHESE

Er zijn veel positieve punten te noemen over de politie als werkgever. Het algemene beeld is
dat verreweg de meeste werknemers tevreden zijn. Maar tegelijkertijd zijn er ook punten
waarop medewerkers ontevreden zijn. Dit betekent niet dat op al deze laatste punten
verandering voor de hand ligt. Zo zijn vooral werknemers in de lagere schalen ontevreden
over de financiële aspecten van hun baan, maar blijkt uit onderzoek dat juist voor deze
functies het loon bij de politie (en overigens ook in de andere publieke sectoren) gunstiger is
dan in de private sector. Verder is er geen enkele aanwijzing dat de beloning een knelpunt
vormt bij het aantrekken van nieuw personeel.
Verandering ligt wel voor de hand bij twee andere punten waarover medewerkers relatief
ontevreden zijn: het loopbaanbeleid en de scholingsmogelijkheden. We hebben namelijk
vastgesteld dat beide vormen van beleid een positieve samenhang vertonen met het
individuele functioneren van politiemedewerkers. En verder hebben we geconstateerd dat
het vooral de uitvoering van het huidige HRM-beleid onvoldoende is. Met bijna een derde
van het personeel is het afgelopen jaar geen functioneringsgesprek gevoerd. Verder worden
afspraken over bijvoorbeeld persoonlijke ontwikkeling en dan met name scholing en
loopbaanontwikkeling lang niet altijd nagekomen of geëffectueerd, bijvoorbeeld doordat er
niet voldoende budget is. Verreweg de meeste medewerkers hebben een goede relatie met
hun leidinggevende, zodat er in principe een goede basis is voor verbetering van de
uitvoering van het personeelsbeleid. In de stijl van leidinggeven moet echter het nodige
verbeterd worden: daar is men niet positief over. Dus met relatief eenvoudige en voor de
hand liggende verbeteringen in de uitvoering van het personeelsbeleid kan er al veel worden
bereikt. Daarvoor hoeft er niets veranderd te worden in de bestaande regelingen!
HRM-beleid is cruciaal om duurzame inzetbaarheid van medewerkers te realiseren. Een
goede gezondheid van de politiemedewerkers en voldoende fysieke en mentale weerbaarheid
zijn hierbij kernpunten. Het percentage met problemen op dit gebied ligt bij de politie
relatief hoog. Ook het ziekteverzuim – en in samenhang hiermee het aantal
politiemedewerkers met een WIA-uitkering - is relatief hoog in vergelijking met andere
overheidssectoren. Er wordt wel beleid op dit gebied gevoerd, maar dit is veelal reactief
beleid. Er is te weinig aandacht voor preventie op het gebied van ziekteverzuimbeleid.
De externe mobiliteit is bij de politie veel lager dan in andere sectoren. Dit in combinatie
met een stagnerende personeelsomvang leidt tot een sterke vergrijzing van het
personeelsbestand en tot weinig mogelijkheden voor nieuwe instroom. Er zijn geen
aanwijzingen dat een vergrijzend personeelsbestand tot een minder presterend
IX

politieapparaat leidt. Op basis van zelfevaluaties van medewerkers is de conclusie dat
ouderen gemiddeld beter presteren dan jongeren. Vanaf ongeveer 53 jaar neemt het presteren
af, maar de teruggang is tamelijk gering en veel kleiner dan de toename van het
prestatievermogen die werknemers tot hun 53ste doormaken. Toch is het een probleem als er
geen nieuwe instroom is. Dit zal namelijk het imago van de politie als werkgever negatief
beïnvloeden. Bij een vergrijzend personeelsbestand zal er een moment komen dat veel
politiemensen met pensioen gaan en vervangen moeten worden. Het is de vraag of er dan
voldoende aanbod zal zijn als er gedurende lange tijd nauwelijks vacatures bij de politie zijn
geweest. Verder is een nadeel van een verstopte organisatie dat er geen
doorstroommogelijkheden zijn, wat demotiverend kan zijn voor jonge medewerkers.
Bevordering van externe mobiliteit zou zich niet primair op oudere medewerkers moeten
richten maar op minder goed functionerende medewerkers waarvan het functioneren niet
verbetert na toepassing van HRM-maatregelen. Ook daarvoor hoeft er niets veranderd te
worden in bestaande regelingen.
De maatschappij stelt steeds hogere eisen aan de flexibiliteit van de politie. Er zijn grotere
pieken in de inzet van de politie en deze worden minder voorspelbaar. Binnen de bestaande
regels zijn er meer mogelijkheden om grotere flexibiliteit te verkrijgen dan momenteel
worden benut. Ook leidinggevenden zijn vaak onvoldoende bekend met de mogelijkheden.
En ook lijkt het mogelijk om hierbij meer rekening te houden met de individuele wensen van
werknemers. Het roosteren zou daartoe in nauwer overleg met de werkvloer moeten
plaatsvinden. Ook het gebruik van een urenbank, zoals in andere sectoren met succes wordt
toegepast, is te overwegen. Aanpassing van de regelgeving heeft ons inziens niet de eerste
prioriteit. Wat we bij de politie zien is dat in het verleden op papier heel veel is geregeld wat
in de praktijk onvoldoende wordt uitgevoerd. Dat is een klacht die bij veel werknemers leeft.
Andere regelgeving zal daarom waarschijnlijk niet de oplossing bieden. Dit neemt niet weg
dat er wel heel veel regels zijn en dat dit een van de redenen is dat leidinggevenden en
werknemers door de bomen het bos niet meer zien. Het ligt daarom voor de hand om te
bekijken hoe de regelgeving vereenvoudigd kan worden. Als dit maar niet als de oplossing
wordt gezien.
Meer dan twee derde van de politiemensen is voor een cafetariamodel voor de
arbeidsvoorwaarden waarbij medewerkers hun eigen arbeidsvoorwaardenpakket kunnen
vaststellen. Wel vinden de meesten dat er een collectieve vloer in de arbeidsvoorwaarden
moet blijven. Maar het blijkt veel makkelijker voor mensen te zijn om items te benoemen
voor verbetering dan voor versobering. Op basis van de gegeven antwoorden kiezen
medewerkers vooral voor meer loon op korte termijn en versobering van
arbeidsvoorwaarden waar men misschien pas op langere termijn iets aan heeft, zoals
maatregelen om de weerbaarheid te vergroten en gezondheidsproblemen te voorkomen.
Vanuit het oogpunt van duurzame inzetbaarheid lijkt het dus verstandig grenzen te stellen
aan de keuzevrijheid.
In het onderzoek zijn in de gesprekken en enquêtes verschillende concrete suggesties gedaan
voor verbetering op verschillende punten. In bijlage 7 sommen we een aantal belangrijke op.
Hoofdpunten zijn: benut de mogelijkheden van de huidige regelingen beter, voer het
personeelsbeleid beter uit, vereenvoudig regelingen die uit een andere tijd stammen en niet
meer in een duidelijke behoefte voorzien en ga voorzichtig kijken waar arbeidsvoorwaarden
flexibeler kunnen.

X

1

INLEIDING

1.1

ACHTERGROND EN VRAAGSTELLING

De politie vervult een belangrijke maatschappelijk taak in de Nederlandse samenleving.
Daarnaast is de politie met bijna 65-duizend werknemers in 2011 (CAOP, 2013) sinds 2012
de grootste werkgever in Nederland (Volkskrant, september 2013).
De maatschappelijke context van het politiewerk verandert snel. Drugs- en alcoholgebruik,
steeds mondiger wordende burgers en toenemend geweld en agressie, niet alleen op straat
maar ook binnen de vier muren (in gezinnen, bij voordeurdelers, in winkels, etc.), doen niet
alleen een steeds groter beroep op de politiecapaciteit, maar ook op de sociale vaardigheden
en de mentale weerbaarheid van politiemedewerkers. Ook de nieuwe media vragen
aandacht. Denk bijvoorbeeld aan de rol van sociale media bij de onrust in Haaren (2013) en
de opkomst van Internetcriminaliteit (cybercrime). Maar denk ook aan de impact die sociale
media kunnen hebben als ze het privéleven van individuele politiemedewerkers binnen
dringen. Zowel de burgers als de politiek verwachten dat de politie flexibel op dit soort
trends inspeelt, terwijl er tegelijkertijd druk bestaat om dit tegen zo laag mogelijke kosten te
doen.
De organisatie van het politiewerk is gecompliceerd doordat een beschikbaarheid van 24/7
uur wordt gevraagd. De vraag naar politie-inzet verschuift meer en meer naar de avonden, de
nachten en de weekenden. Juist dan is de vraag naar bepaalde politiediensten groot, terwijl
bij veel politiemensen de behoefte bestaat om juist dan voldoende vrije tijd te hebben.
Bovendien is de omvang van de vraag naar politie-inzet niet altijd voorspelbaar (denk aan
rampen, geweldsescalaties, etc.). Er wordt dus op politiemensen niet alleen een beroep
gedaan op tijden en dagen waarop nog steeds de meeste werknemers in Nederland vrij zijn,
maar bovendien is deze inzet moeilijk te plannen, waardoor ook de vrijetijdsbesteding en het
gezinsleven in de knoop kunnen komen.
Tegelijkertijd verandert de samenstelling van het personeel. De meest in het oog springende
verandering is de vergrijzing van het personeelsbestand, die zou kunnen leiden tot een
minder grote, minder brede en minder flexibele inzetbaarheid van politiecapaciteit. Een
evenwichtige leeftijdsopbouw vraagt dat de politie voldoende aantrekkelijk blijft voor
jongeren en ook dat er voldoende instroommogelijkheden voor jongeren zijn. Die
mogelijkheden zijn momenteel beperkt doordat politiemensen veelal tot hun pensioen bij de
politie blijven en doordat er weinig groei in de personeelsomvang meer is. De – van nature
al - geringe uitstroom wordt momenteel versterkt door de recessie die leidt tot minder
baanmogelijkheden elders op de arbeidsmarkt. De geringe groei van de personeelsomvang
komt mede door de rationalisatie die verwacht wordt van het instellen van een nationale
politie. Sterke vergrijzing leidt op den duur tot een piek in de uitstroom en een forse
instroombehoefte. Als er tegen die tijd krapte is op de arbeidsmarkt, kan dit een probleem
worden voor de politie.
Een tweede verandering hangt samen met de eerder genoemde maatschappelijke
ontwikkelingen die tot veranderingen in de aard van het politiewerk leiden. Voor een deel
kan dit worden opgevangen door aanpassing van het curriculum van de politieopleidingen,
maar voor een deel ook niet. Naast de initiële instroom vanuit de Politieacademie is er
groeiende behoefte aan specialisten (fiscalisten, financiële- en it- experts, etc.), omdat
handhavings- en opsporingsissues meer en meer diversifiëren. Deze zogenoemde ‘zijinstromers’ zijn hoog opgeleid, stromen in vanuit andere sectoren, zitten op specialistische
1

functies door de hele organisatie heen en stellen mogelijk andere eisen aan hun
arbeidsvoorwaarden dan de initiële instroom.
Ten slotte vormt de individualisering een belangrijke maatschappelijke verandering die ook
invloed heeft op de politie. Werknemers worden mondiger en verlangen dat meer tegemoet
wordt gekomen aan hun individuele wensen wat betreft de arbeidsvoorwaarden, inhoud van
het werk en werkverhoudingen.
Bij al deze punten zijn de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen van wezenlijk
belang. Deze regelen de mogelijkheden voor flexibele inzet van de politie, bepalen mede de
motivatie en inzetbaarheid van politiemedewerkers, beïnvloeden de interne en externe
mobiliteit en maken de politie meer of minder aantrekkelijk voor nieuwe instromers. Maar
de bestaande arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen zijn in een andere tijd ontstaan,
een tijd waarin de eisen die aan de politie en aan politiemedewerkers werden gesteld
tamelijk stabiel waren en collectieve regelingen efficiënt. Zij zijn mogelijk niet of maar ten
dele ingesteld op de huidige tijd en op de toekomst.
De hoofdvraag van het onderzoek is daarom:
Hoe kunnen de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen bij de politie
gemoderniseerd worden zodat zij beter aansluiten bij de maatschappelijke eisen die aan
de politie worden gesteld en bij de wensen van politiemedewerkers?

Uitgaande van deze hoofdvraag inventariseert het onderzoek:
(i)
(ii)
(iii)
(iv)
(v)
(vi)
(vii)

De arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen bij de politie en het gebruik van de
arbeidsvoorwaarden;
Hoe tevreden medewerkers van de politie zijn over hun baan, de organisatie, de
arbeidsvoorwaarden, de arbeidsverhoudingen en het personeelsbeleid;
De inzetbaarheid van politiemensen vanuit de behoefte van de werkgever (en
indirect de maatschappij);
De duurzame inzetbaarheid van politiemensen mede in relatie tot gezondheid en
weerbaarheid;
De interne en externe mobiliteit van politiemensen;
De wensen van werkgever en werknemers voor verandering en flexibilisering van
arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen;
Ervaringen met modernisering van arbeidsvoorwaarden in andere sectoren.

De gedetailleerde informatiebehoefte bij de opdrachtgever van dit onderzoek, het WODC, is
opgenomen in bijlage 1. Voor de uitwerking van een deel van deze informatiebehoefte
(betrekking hebbend op ontwikkelingen op het gebied van arbeidsvoorwaarden, de
totstandkoming van de cao-politie en de rol van de vakbonden) verwijzen wij naar bijlage 2.

1.2
1.2.1

ONDERZOEKSOPZET EN -VERANTWOORDING
ONDERZOEKSOPZET

Vanwege de breedte van de onderzoeksvraag is een aantal onderzoeksactiviteiten
uitgevoerd. Naast bestudering van wat er al in de literatuur bekend is, gaat het om de
volgende activiteiten:

2

•
•
•
•
•
•

Diepte-interviews met HRM-deskundigen;
Groepsgesprekken met politiemensen door middel van e-boardroomsessies;
Analyse van de uitkomsten van het landelijke Personeels- en Mobiliteitsonderzoek
(POMO);
Internetenquête onder zittende politiemensen met inzet van het Flitspanel;
Internetenquête onder potentieel geïnteresseerde politiemensen;
Een workshop met alle betrokken partijen.

In deze paragraaf gaan we kort in op de uitgevoerde onderzoekactiviteiten. Tabel 1.1 vat
samen over welke items de verschillende activiteiten informatie opleveren,
Interviews met HRM-deskundigen
We hebben tien interviews gehouden met HRM-deskundigen van binnen en buiten de
politiesector. De interviews zijn breed opgezet. Alle voor het onderzoek relevante aspecten
komen in de interviews naar voren. Aspecten waarvoor we vooral uit de interviews putten
zijn:
-

modernisering van arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden in relatie tot
maatschappelijke ontwikkelingen;
modernisering van arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden in relatie tot het
werkgeversperspectief (continuïteit, strategie en doelen van de politie);
totstandkoming van de arbeidsvoorwaarden bij de politie;
het HRM-beleid in andere sectoren.

In bijlage 5 is een overzicht van de interviews opgenomen.
Groepsgesprekken met politiemensen (inclusief leidinggevenden)
Er zijn twee groepsgesprekken gehouden: één met leidinggevenden en één met nietleidinggevenden. Er is bewust gekozen voor deze splitsing om iedere deelnemer een veilige
omgeving te bieden om de eigen mening of visie te kunnen uiten.
Ook in deze gesprekken is gekozen voor een brede opzet. Vergeleken met de diepteinterviews ligt het accent meer op het werknemersperspectief, hoewel leidinggevenden de
problematiek voor een deel ook vanuit het werkgeversperspectief benaderen (denk aan de
flexibele inzet van de politiecapaciteit).

3

Tabel 1.1

Relevantie van de verschillende onderzoeksactiviteiten voor de onderzoekthema’s
Diepteinterviews

Groepsgesprekken

Totstandkoming van de arbeidsvoorwaarden

■

Arbeidsvoorwaarden in relatie tot maatschappelijke ontwikkelingen

■

Het HRM-beleid in andere sectoren

■

Uitgangspunten HRM-beleid bij de politie

■

Uitvoering HRM-beleid politie

■

■

Arbeidsvoorwaarden vanuit het werkgeversperspectief (flexibele inzet,
roosteren, e.d.)

■

■

Tevredenheid met de baan en de organisatie(bij potentieel geïnteresseerden
percepties/verwachtingen)
■

Duurzame inzetbaarheid en loopbaanbeleid
Dynamiek in het personeelsbestand
Opvattingen over modernisering en flexibilisering van arbeidsvoorwaarden
Kenmerken van potentieel geïnteresseerden

■

Flitspanel

Enquête
potentieel
geïnteresseerden

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

Tevredenheid met arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen (bij
potentieel geïnteresseerden percepties/verwachtingen)

POMO

■

■

4

Vergeleken met de andere onderzoeksactiviteiten is de functie van deze groepsgesprekken vooral:
-

Inventariseren welke items van belang zijn voor de te houden enquêtes;
Inventariseren van oplossingen voor knelpunten

Door het beperkte aantal deelnemers geven de groepsgesprekken geen representatief beeld.
Voor de groepsgesprekken is gebruik gemaakt van het E-Boardroom systeem, waardoor tegelijkertijd ook
de meningen van de individuele deelnemers kunnen worden vastgelegd. Er zijn twee E-Boardroom
sessies gehouden, van elk drie uur. Voor de eerste sessie (9 december 2013) zijn 20 niet-leidinggevende
medewerkers van de politie uitgenodigd. Uiteindelijk hebben 16 politiemedewerkers deelgenomen. Voor
de tweede sessie (10 december 2013) zijn 20 leidinggevende medewerkers uitgenodigd en hebben
uiteindelijk 13 genodigden deelgenomen.
Bij de selectie van te interviewen politiemedewerkers is rekening gehouden met een spreiding naar
leeftijd, geslacht, opleiding, functie en naar regio (stad/platteland). Om schijn van sturing te voorkomen
hebben wij op basis van vooraf gedefinieerde individuele kenmerken de Nationale Politie gevraagd uit
alle regio’s willekeurige namen aan te dragen voor de interviews.
POMO en internetenquête onder politiemensen via het Flitspanel
Doel
Met gegevens uit de Personeels- en Mobiliteitsmonitor (POMO) over de politie en een enquête onder
politiemensen via het Flitspanel geven we een representatief beeld van de houding en waardering van
politiemedewerkers van de huidige en de toekomstige arbeidsvoorwaarden bij de politie.
POMO
De POMO is een grootschalige enquête onder medewerkers van de publieke sector. Doel van de POMO
is om de ontwikkelingen in de beleving van ambtenaren over hun werk gedurende een lange periode te
kunnen volgen 1. Vanaf 1999/2000 is de POMO tweejaarlijks uitgezet. In de steekproef zijn ambtenaren
uit alle overheidssectoren opgenomen, waaronder ook politie, defensie, onderwijs en zorg. 2
We maken vooral gebruik van de POMO die in 2012 is uitgevoerd. Hierin zijn gegevens opgenomen over
157.500 werknemers uit de publieke sectoren 3, waaronder 10.244 4 bij de politie. Met behulp van
weegfactoren voor een aantal kenmerken kan hieruit een representatief beeld voor deze sectoren worden
verkregen.
In de opzet van de POMO worden drie groepen onderscheiden: zittende ambtenaren, ambtenaren die zijn
uitgestroomd en ambtenaren die zijn ingestroomd. Voor iedere groep is een specifieke vragenlijst
ontwikkeld.

1

De officiële doelstelling luidt: ‘Het Personeels en Mobiliteitsonderzoek (POMO) is bedoeld om sturingsinformatie
te verzamelen over arbeidsmarkt, arbeidsvoorwaarden en HRM op sector en landelijk niveau’.

2

Voor de zorgsector wordt echter een andere vragenlijst gebruikt.

3

Waarvan 35.000 instromers, 35.000 uitstromers en 87.500 zittend personeel.

4

Waarvan 1.737 instromers, 1.943 uitstromers en 6.564 zittend personeel.

5

Flitspanel
Er is een online enquête uitgezet onder de politiemensen binnen het Flitspanel. Dit betreft 2.294
politiemedewerkers waarvan er 1001 (44%) hebben gerespondeerd 5. De respons is gecorrigeerd voor
leeftijd en geslacht, zodat de gepresenteerde resultaten in dit rapport representatief zijn voor de totale
populatie op deze beide kenmerken.
De vragen in deze enquête zijn aanvullend op die in de enquête van de POMO. De aanvulling betreft
onder meer de thema’s duurzame inzetbaarheid en loopbaanbeleid, toekomstige wensen ten aanzien van
de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen en de opvattingen over een mogelijke flexibilisering van
arbeidsvoorwaarden. In het Flitspanel zijn in principe al een groot aantal achtergrondkenmerken bekend
van de respondenten, zoals geslacht, geboortejaar, hoogst voltooide opleiding, soort dienstverband,
salarisschaal, leidinggevende ja/nee, tot welke politieorganisatie en tot welke categorie politiepersoneel
de respondent behoort.
Enquête potentieel geïnteresseerde politiemensen
Voor een kwalitatief goed functionerende politieorganisatie is het belangrijk dat de politie voldoende
aantrekkelijk blijft voor schoolverlaters en mogelijke zij-instromers. Arbeidsvoorwaarden en de inhoud
van het werk zijn daarbij belangrijke elementen. Hoe kijken personen die (nog) niet bij de politie werken,
maar wel een zekere belangstelling hebben voor een baan bij de politie aan tegen de politie als
werkgever? Om dit na te gaan hebben we een enquête gehouden onder bezoekers van de
Voorlichtingsdagen (Beroepsoriëntatie Politie, BOP) van de politie6. In samenwerking met de
Politieacademie hebben wij een internet-enquête uitgezet onder 1.695 belangstellenden die vorig jaar een
BOP hebben bezocht. Uiteindelijk hebben 570 personen de vragenlijst volledig ingevuld. Voor een
analyse van de respons en de representativiteit van de steekproef verwijzen wij naar bijlage 3.
Workshop
Aan het eind van het onderzoek is een workshop gehouden met vertegenwoordigers van DG Politie,
HRM-mensen van de Nationale Politie en politiemedewerkers uit verschillende regio’s (zie bijlage 6 voor
het programma van de workshop en voor een overzicht van de deelnemers naar organisatieonderdeel).
Een deel van deze medewerkers had eerder deelgenomen aan een e-boardroomsessie. Tijdens de
workshop werden eerst de belangrijkste resultaten van het onderzoek gepresenteerd. Vervolgens werd in
groepjes gediscussieerd over drie vragen: 1) hoe kan de uitvoering van het personeelsbeleid worden
verbeterd?, 2) hoe kan de personeelsdynamiek worden vergroot? en 3) hoe kan vorm worden gegeven aan
individualisering van arbeidsvoorwaarden?
De workshop moet als een eerste stap worden gezien van een dialoog tussen leiding en medewerkers bij
de politie over de modernisering van de arbeidsvoorwaarden op basis van de uitkomsten van het
onderzoek.

5

Voor een analyse van de respons en de representativiteit van de steekproef verwijzen wij naar bijlage 3.

6

Deze methode houdt een zekere selectiviteit in, in de zin dat het om personen gaat die op voorhand een positieve
attitude hebben ten opzichte van de politie. Een meer open benadering van bijvoorbeeld schoolverlaters in meer
brede zin heeft echter allerlei praktische bezwaren. Bovendien is in zo’n benadering de groep zij-instromers dan
geheel afwezig.

6

1.2.2

ONDERZOEKSVERANTWOORDING

De diepte-interviews zijn gehouden op basis van vooraf opgestelde gesprekspuntenlijsten die vooraf aan
de te interviewen personen zijn gestuurd (zie bijlage 5 voor de geïnterviewde personen en de basislijst van
de interviews). Van elk interview is een uitvoerig verslag gemaakt dat voor commentaar is voorgelegd
aan de geïnterviewde persoon. Op basis van deze verslagen is de informatie uit de gesprekken verwerkt in
de rapportage.
In het kwalitatieve deel van het onderzoek speelden de twee groepsgesprekken een belangrijke rol. Voor
beide groepsgesprekken is gebruik gemaakt van de e-boardroomfaciliteit van Berenschot. Een eboardroomsessie is eigenlijk een combinatie van een enquête en een groepsdiscussie. Om twee redenen is
gebruik gemaakt van de e-boardroom. In de eerste plaats levert dit veel meer informatie op dan een
rondetafelgesprek omdat alle deelnemers op een aantal momenten tijdens de sessies via de computer hun
mening kunnen vastleggen. Deze gegevens zijn in een databestand gekomen dat benut is voor het
onderzoek. Verder wordt hiermee bereikt dat ieders mening naar voren komt; een rondetafelgesprek
wordt nogal eens gedomineerd door enkele deelnemers.
Kwantitatieve deel
Het POMO, de Flitspanel-enquête en de enquête onder potentieel geïnteresseerden bestaan vooral uit
gesloten vragen. POMO is een bestaand databestand, dus voor zover er open vragen in voor komen zijn
de antwoorden daarop al gecodeerd. De andere twee enquêtes bevatten een beperkt aantal open vragen.
Elk antwoord op een open vraag is door de onderzoekers ofwel aan een voorgecodeerde
antwoordcategorie toegevoegd ofwel gehercodeerd tot een nieuwe antwoordcategorie.
De respons op de enquêtes is voldoende om statistisch betrouwbare uitspraken te doen. Bij POMO gaat
het om duizenden respondenten, bij het Flitspanel om ruim duizend respondenten. In beide gevallen zijn
de gegevens herwogen naar geslacht en leeftijd in verband met eventuele over- of
ondervertegenwoordiging van subgroepen. Bij de enquête onder potentieel geïnteresseerden bedroeg de
respons 570, wat ook voldoende is voor statistisch betrouwbare uitspraken. Een herweging naar
kenmerken was hier niet nodig, omdat de verdeling van de respons naar geslacht, leeftijd en
opleidingsniveau redelijk overeenkomt met de verdeling van de totale benaderde groep naar deze drie
kenmerken (zie bijlage 3 voor de vragenlijsten en de analyse van de respons van het Flitspanel en de
enquête voor potentieel geïnteresseerden).
Doordat het bij het Flitspanel en de enquête onder potentieel geïnteresseerden om internetenquêtes gaat
kunnen hierbij geen invoerfouten optreden. Er zijn wel checks uitgevoerd op de consistentie van de
antwoorden. Bij de Flitspanel-enquête is bijvoorbeeld gevraagd hoe lang mensen nog in dienst bij de
politie denken te blijven. Verder is (onder meer) gevraagd hoe oud zij nu zijn. De som van beide mag niet
(veel) groter dan 67 zijn.
In het kwantitatieve onderzoek is allereerst gebruik gemaakt van beschrijvende methoden. Zo is
bijvoorbeeld de baantevredenheid van werknemers in POMO gemeten met behulp van een schaal die
loopt van zeer ontevreden tot zeer tevreden. In het rapport is dan de procentuele verdeling van de
antwoorden opgenomen. Maar we wilden ook weten door welke factoren (kenmerken van politiemensen
en kenmerken van hun banen) de baantevredenheid wordt bepaald. Hiervoor zijn multivariate (regressie)technieken gebruikt. Daarmee konden we niet alleen aangeven welke factoren een significante invloed
hebben op de baantevredenheid, maar ook hoe groot deze invloed is. Deze benadering is zoveel mogelijk
ook op andere punten toegepast zoals de tevredenheid met de organisatie, de tevredenheid met specifieke
arbeidsvoorwaarden en specifieke aspecten van de arbeidsvoorwaarden, de wensen ten aanzien van
toekomstige veranderingen in de arbeidsvoorwaarden, het functioneren in de baan, enz. Waar de data niet
geschikt waren voor multivariate analyses is gewerkt met kruistabellen.
7

De resultaten van alle uitgevoerde regressie-analyses zijn opgenomen in bijlage 8.

1.3

STRUCTUUR RAPPORT EN LEESWIJZER

Het rapport valt in drie delen uiteen. In het eerste deel wordt het analytisch kader beschreven (hoofdstuk
2). In het tweede deel gaan we in op de tevredenheid van werknemers met hun baan en allerlei aspecten
hiervan, in het bijzonder de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen. Ook de wensen voor
aanpassingen en flexibilisering van arbeidsvoorwaarden komt in dit deel aan bod.
Het derde deel is thematisch van opzet. Hierin komen we onder meer terug op onderwerpen als roosteren
en plannen en duurzame inzetbaarheid. Hierbij grijpen we terug op de bevindingen over de tevredenheid
uit het tweede deel.
De behandeling van de tevredenheid is over vier hoofdstukken verdeeld:
-

Hoofdstuk 3: baantevredenheid en tevredenheid over de politieorganisatie;

-

Hoofdstuk 4: tevredenheid over de arbeidsvoorwaarden;

-

Hoofdstuk 5: tevredenheid over de arbeidsverhoudingen.

-

Hoofdstuk 6: wensen toekomstige arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen

Bij arbeidsvoorwaarden waarvoor dit relevant is, bijvoorbeeld het gebruik van maatregelen op het gebied
van loopbaan en inzetbaarheid, wordt ook het gebruik ervan geanalyseerd; wie maakt gebruik van deze
specifieke arbeidsvoorwaarde? In hoeverre heeft niet-gebruik te maken met knelpunten in het
personeelsbeleid?
De thematische hoofdstukken gaan over het volgende:
-

Hoofdstuk 7: schuiven met uren;

-

Hoofdstuk 8: duurzame inzetbaarheid en loopbaanbeleid;

-

Hoofdstuk 9: dynamiek;

Dit zijn de naast de tevredenheid van de werknemers de belangrijkste onderwerpen in relatie tot de
modernisering van de arbeidsvoorwaarden bij de politie. Hierbij wordt steeds zowel de invalshoek van de
werkgever als die van de werknemer behandelt.

8

2

ANALYSEKADER

2.1

UITGANGSPUNTEN

In het onderzoek worden de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen vanuit twee invalshoeken
bekeken, namelijk die van:
1) de werknemer;
2) de werkgever.
Bij de werknemer staat de arbeidssatisfactie centraal. Deze wordt bepaald door zaken als:
•
•
•
•
•
•
•

de inhoud van het werk;
de beloning;
de arbeidsduur;
flexibiliteit in arbeidsduur en arbeidstijden (voor zover aansluitend bij de behoefte van de werknemer
om bijvoorbeeld arbeid en zorgtaken te combineren);
arbeidsrelaties;
HRM-beleid;
bedrijfscultuur.

De arbeidssatisfactie is medebepalend voor de interne en externe mobiliteit van werknemers.
Arbeidssatisfactie hangt ook samen met motivatie. Voor geïnteresseerden in een baan bij de politie is de
verwachte arbeidssatisfactie van belang. Daarbij spelen gepercipieerde arbeidsvoorwaarden en
arbeidsverhoudingen evenzeer een rol.
Bij de werkgever staat centraal dat de politie moet voldoen aan de maatschappelijk vraag naar diensten op
het gebied van preventie (het voorkomen van overtredingen en misdrijven), het opsporen van misdrijven
en overtredingen, handhaving van de rechtsorde en hulpverlening. Dit vereist:
a)
b)
c)
d)

een bepaald volume aan inzet van politiemensen;
bepaalde kwaliteiten bij politiemensen;
voldoende motivatie bij politiemensen;
voldoende flexibiliteit bij de inzet van politiemensen.

Bovendien moet de politie binnen een bepaald budget werken.
Arbeidsvoorwaarden, arbeidsverhoudingen en HRM-beleid zijn voor al deze punten van belang.
De verschillende aspecten die vanuit de vraagstelling van het onderzoek in het onderzoek aan de orde
komen, hangen onderling met elkaar samen. In figuur 2.1 zijn diverse relevante factoren geordend.

9

Figuur 2.1

Schematisch weergave analysekader

Maatschappelijke
trends
(individualisering,
vergrijzing, .........)

Budget politie

Opvattingen over
arbeid en de
combinatie arbeidzorg; preferenties

Maatschappelijke
vraag naar
politiediensten

Benodigde inzet politie,
vereiste flexibiliteit,
financiële randvoorwaarden voor
arbeidsvoorwaarden

Wensen politiemensen
tav arbeidsvoorwaarden
en arbeidsrelaties

Feitelijke
arbeidsvoorwaarden en
arbeidsrelaties
HRM-beleid
Discrepanties tussen
feitelijke en gewenste
arbeidsvoorwaarden

Feitelijk inzet en kwaliteit
politie.
Discrepanties met
maatschappelijke vraag naar
politiediensten

Effecten op:
- motivatie
- instroom nieuwe
werknemers
- uitstroom bestaande
werknemers

Afwijking
arbeidsvoorwaarden
politie tov andere
sectoren

10

Tussen de eisen die vanuit de maatschappij aan de politie worden gesteld en die door de politieorganisatie
door vertaald worden naar de feitelijk inzet van politiemensen aan de ene kant, en de wensen van de
politiemensen aan de andere kant, kunnen discrepanties bestaan. Politie-inzet in het weekend
bijvoorbeeld, die vanuit de maatschappij noodzakelijk kan zijn, zal vaak niet aansluiten bij de wens bij
politiemensen om in het weekend zoveel mogelijk vrij te zijn. Aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden zijn
van belang voor het aantrekken van nieuw personeel, maar kunnen anderzijds de uitstroom verminderen
en daardoor de organisatie verstoppen. Ook kan er een spanning bestaan tussen arbeidsvoorwaarden en
beschikbaar budget.
Maar het is zeker niet zo dat beide invalshoeken altijd tegenover elkaar staan. Zo is de inzet van de politie
gebaat bij gemotiveerde politiemensen en is motivatie sterk gerelateerd aan arbeidssatisfactie. Ook een
goede scholing in relatie tot de taken die politiemensen moeten uitvoeren is vanuit beide perspectieven
van belang. En zowel de politiewerkgevers als de politiewerknemers hebben behoefte aan flexibiliteit, al
zal de aard van de gewenste flexibiliteit niet noodzakelijk parallel lopen.

2.2

DEFINITIE VAN ARBEIDSVOORWAARDEN EN – VERHOUDINGEN

Onder de ‘arbeidsvoorwaarden’ vallen in beginsel alle aan de arbeidsovereenkomst verbonden
rechten en verplichtingen, voor zover deze niet vallen onder het instructierecht 7 van de werkgever.
Alhoewel een duidelijke juridische afbakening of inperking van het begrip ‘arbeidsvoorwaarden’ niet
is te geven, wordt in de praktijk onder ‘arbeidsvoorwaarden’ verstaan het geheel van door de
werkgever en werknemer overeengekomen voorwaarden die men in acht neemt bij het aangaan van
een arbeidsovereenkomst, hetzij individueel, hetzij collectief. Deze voorwaarden zijn bij wet geregeld
bij een collectieve arbeidsovereenkomst of bij een arbeids- c.q. personeelsreglement.
Met betrekking tot arbeidsvoorwaarden worden vier typen van arbeidsvoorwaarden onderscheiden, te
weten primaire, secundaire, tertiaire en quartaire arbeidsvoorwaarden.
In de praktijk valt onder het begrip primaire arbeidsvoorwaarden het loon of salaris dat een
werknemer ontvangt voor geleverde arbeid. Ook de wettelijk verplichte vakantietoeslag behoort tot de
primaire arbeidsvoorwaarden, evenals andere, vaste toeslagen zoals de 13e maand, winstdeling en
eventuele ploegentoeslag.
Secundaire arbeidsvoorwaarden dienen ter aanvulling op de primaire arbeidsvoorwaarden en worden
in de praktijk aangeduid als alle materiele en immateriële arbeidsvoorwaarden die niet onder de
primaire arbeidsvoorwaarden worden gerekend. Deze voorwaarden zijn gericht op het ondersteunen
van het arbeidsproces en de werk-privé balans (voorbeelden: onkostenvergoedingen, een
leaseregeling, een studiekostenregeling, een (niet gegarandeerde) variabele belonings- of
bonusregeling, de vergoeding woon-werkverkeer en andere reiskostenvergoedingen, verhuiskosten, en
gebruik van bedrijfsmiddelen (bijvoorbeeld computer en mobiele telefoon)). Ook werktijdregelingen,
pensioenregelingen, personeelskortingen, kinderopvang en medezeggenschapsfaciliteiten worden
onder de secundaire arbeidsvoorwaarden geschaard.

7

Het instructie- (of directie)recht van een werkgever is de aanwijzingsbevoegdheid van de werkgever aan
medewerkers om voorschriften over het werk na te komen en zich te houden aan voorschriften die strekken
ter bevordering van de goede orde in de onderneming (art 7:660 BW). Zie:
http://www.arbeidsrechter.nl/voorschriften-werkgever-aanwijzingen-instructies-naleven

11

Tertiaire arbeidsvoorwaarden zijn zaken die de werkgever ter beschikking van de werknemers stelt,
maar waarvan de geldswaarde voor de individuele werknemer moeilijk is te berekenen. Deze categorie
arbeidsvoorwaarden is eerder gericht op het 'welzijn' van de werknemer dan op een materiële
vergoeding. Voorbeelden zijn het bedrijfsrestaurant, de werkomgeving, het jaarlijkse personeelsuitje,
eventuele sport- en fitnessfaciliteiten en het kerstpakket.
Het onderscheid tussen secundaire en tertiaire arbeidsvoorwaarden is niet altijd duidelijk en de
literatuur is hierover verdeeld.
Sommige organisaties gebruiken ook de term quartaire arbeidsvoorwaarden. Dit betreft vooral de
bedrijfscultuur. Voorbeelden zijn werksfeer, de communicatiecultuur etc. Dit begrip hangt aan tegen
het begrip ‘arbeidsverhoudingen’.
Wij definiëren arbeidsverhoudingen als ‘alles wat te maken heeft met de betrekkingen tussen
werkgever en medewerker’. Hieronder wordt naast het contractuele aspect ook het sociale aspect
verstaan, zoals de sociale verhoudingen, de zeggenschap van werknemers in relatie met hun
leidinggevende en de onderlinge verhouding tussen medewerkers.

2.3

ARBEIDSVOORWAARDEN EN ARBEIDSVERHOUDINGEN IN RELATIE TOT
INDIVIDUELE PERSOONSKENMERKEN EN HRM-BELEID

Wat individuele persoonskenmerken betreft wordt in de literatuur vooral het leeftijdsaspect genoemd.
Soms wordt zelfs een grote tegenstelling tussen jonge en oude werknemers gesuggereerd. Jongeren
worden dan gezien als representanten van de ‘nieuwe’ tijd, die open staan voor flexibiliteit, veranderingen
en individuele arrangementen. Ouderen daarentegen, worden beschouwd als vertegenwoordigers van de
‘oude’ tijd, waarin stabiliteit en collectieve arrangementen dominant waren. Omdat de maatschappelijke
ontwikkelingen meer flexibiliteit van werknemers vragen en oudere werknemers zich hieraan niet zouden
kunnen of willen aanpassen, wordt hieraan dan de conclusie verbonden dat een arbeidsorganisatie met een
verouderend personeelsbestand steeds meer problemen gaat krijgen om haar primaire doelen te realiseren.
Het bewijs hiervoor is echter dun. In onze analyses zullen we toetsen wat het belang van leeftijd is bij
oordelen, wensen, inzetbaarheid en mobiliteit van politiemedewerkers.
Denkbaar is dat het in sommige beroepen gemakkelijker is om langer door te werken dan in andere
beroepen. Uitvoerende functies bij de politie zouden wel eens tot de functies kunnen behoren waarvoor
dit minder gemakkelijk is, gezien de grote druk die staat op werknemers in deze functies. Maar goed
HRM-beleid zou kunnen helpen om ook deze werknemers langer inzetbaar te houden. Misschien gaat het
minder om leeftijd en meer om het selecteren van medewerkers die geschikt zijn voor het politievak en
het met scholing en begeleiding langer kunnen volhouden. Dit vereist een goede selectie aan de poort en
het volgen van het functioneren van medewerkers, maar ook begeleiding van medewerkers die minder
geschikt blijken te zijn voor het politievak naar een externe functie. Dit laatste is makkelijker als
werknemers nog relatief jong zijn dan bij oudere werknemers.
Naast het onderscheid tussen uitvoerend personeel (‘de politieman- of vrouw op straat’) en ondersteunend
personeel, is ook het onderscheid tussen leidinggevenden en niet-leidinggevenden van belang. Op
voorhand is de verwachting dat leidinggevenden meer het perspectief van de werkgever in hun denken
betrekken. We vermoeden bijvoorbeeld dat zij positiever denken over flexibilisering van arbeidstijden
dan niet-leidinggevenden.
Uit het voorgaande volgt dat functie ook een belangrijk achtergrondkenmerk is. Hetzelfde geldt voor
opleiding. Hoger opgeleiden doen het over het algemeen veel beter op de arbeidsmarkt dan lager

12

opgeleiden. Dit komt tot uiting in hogere arbeidsparticipatie en langer doorwerken. Dit zou ook voor de
politie kunnen gelden.
Traditioneel voorziet de politie door haar eigen opleidingen voor een belangrijk deel in de
opleidingsbehoefte. Maar zoals eerder is opgemerkt neemt de behoefte aan mensen toe die geen
politieopleiding hebben maar een ander specialisme zoals ICT. De politieorganisatie zelf verwacht dat zij
in de toekomst steeds meer behoefte aan deze specialisten krijgt, waarbij vooral degenen interessant zijn
die de nodige arbeidservaring hebben. Daarom maken we in de analyses onderscheid tussen degenen die
als jongere via de politieopleiding zijn ingestroomd (deze groep noemen wij: ‘schoolverlaters’) en
degenen met een andere opleiding die op (wat) later leeftijd zijn ingestroomd (deze groep noemen wij:
‘zij-instromers’). Eén van de vragen die we willen beantwoorden is of zij-instromers andere wensen
hebben ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen.
Een ander achtergrondkenmerk dat we meenemen in het onderzoek is geslacht. Dit is onder meer met het
oog op de balans tussen arbeid en de privésfeer. Maar geslacht zou ook op andere punten relevant kunnen
zijn, bijvoorbeeld voor de kijk van medewerkers op de interne organisatie. Andere kenmerken die in het
onderzoek naar voren komen zijn omvang dienstverband, aard dienstverband (vast of tijdelijk) en etnische
afkomst (mede met het oog op het relatief geringe aandeel van allochtonen onder politiemedewerkers).
De voor het onderzoek relevante punten als tevredenheid, inzetbaarheid, kijk op en wensen voor
arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen, gebruik van arbeidsvoorwaarden, gezondheid en
weerbaarheid, behoefte aan individualisering van arbeidsvoorwaarden worden in verband gebracht met
deze achtergrondkenmerken. Tevens wordt een verband gelegd met het HRM-beleid. Welke typen
medewerkers worden bereikt met het HRM-beleid? Zijn er aanwijzingen dat het HRM-beleid effect
heeft? Zijn bijvoorbeeld medewerkers met wie regelmatig een functioneringsgesprek wordt gevoerd en
die gebruikmaken van bepaalde voorzieningen meer tevreden?

2.4

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

Om verschillende redenen is een vergelijking met andere sectoren relevant. In de eerste plaats zet dit de
resultaten bij de politie in perspectief. Bijvoorbeeld: als we bij de politie een bepaalde mate van
tevredenheid meten is dat dan gunstig of minder gunstig. Ligt deze tevredenheid bij de politie hoger dan
bij andere sectoren dan neigt de conclusie tot ‘gunstig’. Relatief minder aantrekkelijke
arbeidsvoorwaarden bij de politie zouden de werving van nieuwe politiemedewerkers kunnen
bemoeilijken, maar hele aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden zouden weer een gezonde externe mobiliteit
tegen kunnen houden.
In de tweede plaats kan de politie lering trekken uit de ervaringen in andere sectoren. Hoewel de ‘core
business’ van de politie een heel andere is dan van de meeste andere sectoren, zijn er ook parallellen. Ook
andere sectoren worden geconfronteerd met onvoorspelbare pieken in de vraag naar hun diensten en de
noodzaak om 24/7 beschikbaar te zijn. Vrijwel alle sectoren hebben te maken met vergrijzing en
ontgroening en de problemen die daaruit voortvloeien. Ook de afstemming tussen arbeid en privésfeer
speelt in vrijwel alle sectoren. Het is dus zinvol om na te gaan of in andere sectoren oplossingen op deze
punten zijn gevonden die ook toepasbaar zijn bij de politie.
Binnen de collectieve sector zijn de meest relevante vergelijkingssectoren defensie (waar het primaire
proces het meeste lijkt op dat van de politie), de zorg (waar men ook met een 24/7 dienstverlening te
maken heeft) en het onderwijs.

13

14

3

TEVREDENHEID IN HET ALGEMEEN

3.1

INLEIDING

Hoe tevreden zijn de politiemedewerkers in het algemeen over hun baan en over hun organisatie? Deze
vraag staat centraal in dit hoofdstuk. De informatie is afkomstig uit POMO, 2012. We gaan na in hoeverre
de tevredenheid verschilt tussen verschillende groepen werknemers. Is er een verband tussen tevredenheid
enerzijds en HRM-beleid en arbeidsvoorwaarden anderzijds?
In paragraaf 3.2 gaan we in op de algemene tevredenheid over de eigen baan en in paragraaf 3.3 op de
algemene tevredenheid over de organisatie. In paragraaf 3.4 vergelijken we de sector politie op beide
aspecten met andere sectoren. In paragraaf 3.5 kijken we of er een verband is tussen tevredenheid met
resp. de baan en de organisatie enerzijds en arbeidsvoorwaarden en HRM-beleid anderzijds. Paragraaf 3.6
sluit dit hoofdstuk af met conclusies.

ALGEMENE TEVREDENHEID OVER DE BAAN

3.2

Alles bijeen genomen is drie kwart van de politiemedewerkers tamelijk tot zeer tevreden met de eigen
baan (tabel 3.1). De meesten hiervan zijn tamelijk tevreden, Aan de andere kant is 13 procent tamelijk tot
zeer ontevreden.
Tabel 3.1

Hoe tevreden bent u, alles bijeen genomen, met uw baan?
Politie (n= 1.543)

Zeer tevreden

19

Tamelijk tevreden

56

Niet tevreden, niet ontevreden

13

Tamelijk ontevreden

10

Zeer ontevreden

3

Totaal

100

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

Hoe verschilt de tevredenheid naar kenmerken van werknemers? In bijlage 4 is een kruistabel opgenomen
(tabel B4.2.1) waarin de tevredenheid naar kenmerken is weergegeven. Omdat deze kenmerken ook
onderling kunnen samenhangen, is een multivariate analyse uitgevoerd waarin de tevredenheid in verband
is gebracht met de verschillende kenmerken. Uit deze analyse is af te leiden welke kenmerken het meest
ertoe doen en uiteraard ook of hun invloed op de tevredenheid positief of negatief is. In de analyse is de
kans verklaard dat een werknemer zeer tevreden of tamelijk tevreden is.

15

De resultaten zijn opgenomen in figuur 3.1. Deze figuur moet als volgt gelezen worden. Bij vrouwen zien
we een score van + 8 procent. Dit betekent dat de kans dat een vrouwelijke politiemedewerker tevreden is
acht procentpunten hoger ligt dan bij een man die verder dezelfde kenmerken heeft. 8
Behalve naar geslacht zijn er ook verschillen in tevredenheid naar functiecategorie. Ondersteunend
personeel is in de analyse de referentiecategorie. Vergeleken met deze categorie zijn vooral medewerkers
in opleiding tevreden (ongeveer 15 procentpunten meer tevreden), Ook leidinggevenden primair proces
zijn tevreden. Medewerkers in het primaire proces schaal 4-5 zijn juist minder tevreden (ongeveer 8
procentpunten minder tevreden). Verder is opvallend dat werknemers die als schoolverlater zijn
ingestroomd meer tevreden zijn dan zij-instromers. Het verschil is overigens beperkt: vier procentpunten.
Ook opmerkelijk is dat allochtone werknemers van niet-westerse afkomst ongeveer 10 procentpunten
minder tevreden zijn dan autochtone werknemers. Opleidingsniveau en wekelijkse arbeidsduur bleken
geen effect te hebben.
Figuur 3.1

Kenmerken van politiemedewerkers die van invloed zijn op de tevredenheid met hun baan

20%
15%
10%
5%
0%

Leidinggevend
primair proces

Primair proces schaal
4-5

In opleiding

Vrouw

Niet-westerse
allochtoon

Schoolverlater

-5%
-10%
-15%

Bron:

Persoonskenmerken
POMO, 2012, zittend personeel

De kans dat iemand tevreden is met zijn of haar baan bij de politie neemt toe naarmate men ouder is, maar
neemt af naarmate men langer in dienst is. Omdat leeftijd en duur dienstverband sterk samenhangen

8

In vaktaal spreekt men van marginale effecten, waarmee dan overigens niet bedoeld wordt dat de effecten erg klein
zijn.

16

hebben we gekeken naar het gezamenlijke effect van deze factoren (zie figuur 3.2) en gecorrigeerd voor
alle overige factoren. Uit de figuur blijkt dat de kans dat een werknemer tevreden is toeneemt van 67
procent bij 20-jarigen en tot 80 procent bij 64-jarigen. Wel moet hierbij worden bedacht dat
politiemedewerkers in opleiding erg tevreden zijn met de baan. Dit is echter maar een beperkt deel van de
jonge medewerkers.
De kans tevreden te zijn met de baan bij de politie naar leeftijd

.4

.5

kans op tevredenheid
.8
.6
.7

.9

Figuur 3.2

20

Bron:

3.3

25

30

35

40
45
50
leeftijd incl. diensttijd

55

60

65

POMO, 2012, zittend personeel

ALGEMENE TEVREDENHEID OVER DE ORGANISATIE

Hoe tevreden zijn politiefunctionarissen al met al met de politieorganisatie? Uit tabel 3.2 blijkt dat, alles
bijeen genomen, meer dan de helft van de werknemers bij de politie (52%) (tamelijk of zeer) tevreden is
met de eigen organisatie; een kwart (25%) is (tamelijk tot zeer) ontevreden. De tevredenheid met de
organisatie is dus minder groot dan met de eigen baan. In een ouder onderzoek (Gelderblom, 1999) komt
deze geringere tevredenheid met de organisatie ook naar voren. Voor een overzicht van de tevredenheid
met de organisatie naar kenmerken van de politiefunctionarissen verwijzen wij naar bijlage 4, tabel
B4.2.2.

17

Tabel 3.2

Hoe tevreden bent u, alles bijeen genomen, met de organisatie waar u werkt?
Politie (n= 1.543)

Zeer tevreden

8

Tamelijk tevreden

44

Niet tevreden, niet ontevreden

23

Tamelijk ontevreden

21

Zeer ontevreden

4

Totaal

100

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

Evenals voor de baantevredenheid is ook voor de tevredenheid met de organisatie een multivariate
analyse uitgevoerd en is op basis hiervan berekend wat het effect is van de factoren die volgens deze
analyse een significante invloed hebben. De resultaten hiervan zijn grafisch weergegeven in figuur 3.3.
Figuur 3.3

Kenmerken van politiemedewerkers die het meest en minst tevreden zijn met de
politieorganisatie

30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

Leidinggevend Primair proces Ondersteuning
Overig
primair proces schaal 9-11 primair proces ondersteuning

In opleiding

Vrouw

Lager onderwijs Schoolverlater

Persoonskenmerken
Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

Uit figuur 3.3 blijkt dat leidinggevenden, hoger betaalden, werknemers in een ondersteunende functie en
vooral politiemensen in opleiding meer tevreden zijn met de organisatie dan werknemers in het primaire
proces in de lagere functies (de referentiecategorie). Evenals bij de baantevredenheid zijn vrouwen meer
tevreden dan mannen en werknemers die als schoolverlater bij de politie zijn gaan werken meer tevreden
dan zij-instromers, al is laatstgenoemd effect vrij klein. In veel opzichten lijken de resultaten op die bij de
baantevredenheid.
18

Op dezelfde wijze als bij baantevredenheid is de relatie tussen tevredenheid met de organisatie en leeftijd
in kaart gebracht. De resultaten zijn opgenomen in figuur 3.4. Hieruit blijkt dat de kans dat een
werknemer tevreden is met de organisatie slechts licht stijgt met de leeftijd.
De kans tevreden te zijn met de politieorganisatie naar leeftijd

.5
.4
.2

.3

kans op tevredenheid

.6

.7

Figuur 3.4

20

Bron:

3.4

25

30

35

40
45
50
leeftijd incl. diensttijd

55

60

65

POMO, 2012, zittend personeel

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

De baantevredenheid is wat minder dan in het onderwijs, maar iets beter dan bij defensie. Heel groot zijn
de verschillen niet. De relatieve score op baantevredenheid bij de politie is gunstiger dan in een
onderzoek van vijftien jaar geleden (Gelderblom e.a., 1999).

19

Tabel 3.3

Hoe tevreden bent u, alles bijeen genomen, met uw baan?
Politie (n= 1.543)

Onderwijs (n=11.582)

Defensie (n=1.658)

Zeer tevreden

19

25

18

Tamelijk tevreden

56

53

53

Niet tevreden, niet ontevreden

13

10

14

Tamelijk ontevreden

10

8

10

Zeer ontevreden

3

3

5

Totaal

100

100

100

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

Kijken we naar de tevredenheid met de organisatie dan scoort de politie wat slechter dan zowel defensie
als, vooral, het onderwijs. Maar de verschillen zijn niet heel groot.
Tabel 3.4

Hoe tevreden bent u, alles bijeen genomen, met de organisatie waar u werkt?
Politie (n= 1.543)

Onderwijs (n=11.582)

Defensie (n=1.658)

Zeer tevreden

8

13

9

Tamelijk tevreden

44

47

47

Niet tevreden, niet ontevreden

23

20

21

Tamelijk ontevreden

21

16

18

Zeer ontevreden

4

4

6

Totaal

100

100

100

Bron:

3.5

POMO, 2012, zittend personeel

TEVREDENHEID, ARBEIDSVOORWAARDEN EN HRM-BELEID

Op voorhand zou men verwachten dat de baantevredenheid samenhangt met het gebruik van bepaalde
arbeidsvoorwaarden en het gevoerde HRM-beleid. Is er daadwerkelijk een statistische relatie tussen
beide? Of werknemers wel of niet (zeer of tamelijk) tevreden zijn, is daarom in een verdere analyse niet
alleen in verband gebracht met kenmerken van werknemers, maar ook met gebruik van
arbeidsvoorwaarden en met HRM-beleid. We maken hierbij wel de kanttekening dat het causale verband
hierbij niet eenduidig hoeft te zijn. Er kan bijvoorbeeld een derde factor in het spel zijn die zowel de
tevredenheid als bijvoorbeeld het gebruik van een bepaalde arbeidsvoorwaarde verklaart. Dan zou er
sprake zijn van een schijnverband.
Dit gezegd hebbend, levert de analyse de volgende resultaten op. In de eerste plaats leidt het opnemen van
het gebruik van bepaalde arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen ertoe dat de meeste functiekenmerken
niet langer significant zijn. Alleen ‘werknemer in opleiding’ is nog significant. Verder is niet meer
significant of men als schoolverlater in dienst is gekomen of als zij-instromer. Leeftijd, geslacht en
etnische afkomst zijn nog steeds significant. Verder is de richting van de invloed van deze kenmerken
dezelfde als in de eerder gepresenteerd resultaten.
20

Van de HRM-variabelen is de tevredenheid over het gesprek met de leidinggevende het meest significant.
Hoe tevredener men over dit gesprek is, des te groter de kans dat men tevreden is met de baan. Ook wat er
besproken is blijkt van belang te zijn. Is er over de persoonlijke ontwikkeling gesproken dat is de kans op
tevredenheid met de baan groter. Is er over beloning gesproken dan is de kans op tevredenheid juist
kleiner. Waarschijnlijk wordt er vooral over de beloning gesproken als de werknemer deze onvoldoende
vind. En als de beloning onvoldoende wordt geacht, zal men eerder ontevreden zijn met de baan. Dit
laatste wordt bevestigt door de analyse: hoe hoger het salaris hoe groter de tevredenheid. Zoals blijkt uit
figuur 3.5 geeft (als partieel effect) een verdrievoudiging van het salaris een vergroting van de kans op
tevredenheid van iets minder dan 70 procent tot iets meer dan 80 procent.
Relatie tussen salarisniveau en baantevredenheid

.5

.6

kans op tevredenheid
.7
.8

.9

1

Figuur 3.5

10

Bron:

15

20
bruto uurloon

25

30

POMO, 2012, zittend personeel

Verder is de tevredenheid groter bij werknemers die het met de volgende stellingen eens zijn:
-

De met de leidinggevende gemaakte afspraken zijn realistisch;

-

Een formeel gesprek met de leidinggevende is belangrijk.

De tevredenheid met de baan is verder groter bij degenen die gebruik maken van flexibele werktijden en
van de mogelijkheden om meer uren te maken. Het gebruik maken van betaald zorgverlof gaat juist
gepaard met minder baantevredenheid.

21

Figuur 3.6

Invloed van gebruik van arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen op de baantevredenheid

10%

5%

0%

Gebruik meer
uren

Gebruik
flexibele
werktijden

Gebruik betaald
zorgverlof

Gesprek
tevreden

Besproken
beloning

Besproken
persoonlijke
ontwikkeling

Stelling
afspraken
realistisch

Stelling gesprek
belangrijk

-5%

-10%

-15%

-20%

Bron:

Gebruik arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen
POMO, 2012, zittend personeel

Het toevoegen van variabelen over het gebruik van arbeidsvoorwaarden en HRM-beleid leidt tot een
duidelijke toename van de verklaringsgraad voor de kans op tevredenheid met de baan. Maar ook dan
blijft de verklaringsgraad beperkt.
Over de tevredenheid met de organisatie is een vergelijkbare analyse uitgevoerd. Wat betreft de HRMvariabelen komen hierbij drie factoren naar voren die ook een significant verband met de
baantevredenheid vertoonden, namelijk: de tevredenheid over het gesprek met de leidinggevende, of er
over persoonlijke ontwikkeling is gesproken en of men de gemaakte afspraken belangrijk vindt. Was bij
de analyse van de baantevredenheid de opvatting dat men de afspraken realistisch vindt van belang, bij
tevredenheid met de organisatie geldt dit voor de opvatting dat de afspraken meetbaar zijn. Ook is er een
verschil in de arbeidsvoorwaarden die van belang zijn. De tevredenheid met de organisatie hangt alleen
significant samen met het gebruik van de mogelijkheid tot thuis werken.

22

Figuur 3.7

Invloed van gebruik van arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen op de tevredenheid met de
organisatie

9%
8%
7%
6%
5%
4%
3%
2%
1%
0%

Gebruik thuis werken

Gesprek tevreden

Besproken persoonlijke
ontwikkeling

Stelling afspraken
meetbaar

Stelling gesprek belangrijk

Gebruik arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen
Bron:

3.6

POMO, 2012, zittend personeel

CONCLUSIES

Ongeveer driekwart van de politiemedewerkers is zeer of tamelijk tevreden met de baan. Dat is wat
minder dan bij het onderwijs, maar wat meer dan bij defensie. Uit een multivariate analyse blijkt dat:
•

Vrouwen tevredener zijn dan mannen;

•

Autochtonen (inclusief westerse allochtonen) meer tevreden zijn dan niet-westerse allochtonen;

•

Politiemensen in opleiding meer tevreden zijn dan andere functiecategorieën.

•

Werknemers in het primaire proces in de lagere salarisschalen zijn relatief ontevreden en
leidinggevende in het primaire proces juist relatief tevreden.

Laatstgenoemde functiecategorieën zijn echter niet meer van belang als we rekening houden met gebruik
van bepaalde arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen. Vooral het regelmatig hebben van een formeel
gesprek met een leidinggevende is van belang voor de baantevredenheid. Ook de onderwerpen die in
het gesprek aan de orde komen en de bruikbaarheid van de resultaten zijn van invloed op de
baantevredenheid. Verder blijkt het gebruik van flexibele werktijden en van de mogelijkheid om meer
uren te maken de baantevredenheid positief te beïnvloeden. En ten slotte heeft de hoogte van het salaris
een positief effect op de tevredenheid.
De tevredenheid met de organisatie is duidelijk minder groot dan met de baan: net iets meer dan de helft
is zeer of tamelijk tevreden over de organisatie. Ook bij de sector defensie en onderwijs is de
tevredenheid over de organisatie minder groot dan over de baan. Maar de politie scoort iets slechter dan
beide andere sectoren. In grote lijnen komen dezelfde persoons- en functiekenmerken naar voren als
verklarende factoren voor de tevredenheid met de organisatie als bij de baantevredenheid. Verder blijkt
23

ook de tevredenheid met de organisatie duidelijk samen te hangen met het hebben van een persoonlijk
gesprek met de leidinggevende. Voor een deel gaat het ook om dezelfde aspecten van deze gesprekken.
In relatie tot de arbeidsvoorwaarden is alleen het gebruik van de mogelijkheid tot thuiswerken van
belang.

24

4

HUIDIGE ARBEIDSVOORWAARDEN BIJ DE POLITIE

4.1

INLEIDING

In het vorige hoofdstuk hebben we geconcludeerd dat de meeste medewerkers van de politie in het
algemeen tevreden zijn over hun baan. Dat geldt in mindere mate wat betreft de tevredenheid met de
organisatie: het deel van de medewerkers dat tevreden is over de organisatie is duidelijk minder groot dan
het deel dat tevreden is over de baan.
In dit hoofdstuk gaan wij na hoe tevreden men is over specifieke aspecten van de arbeidsvoorwaarden. In
het volgende hoofdstuk doen we hetzelfde, maar dan voor specifieke aspecten in verband met
arbeidsverhoudingen.
In de volgende paragraaf beschrijven wij de mening van politiefunctionarissen over de huidige
arbeidsvoorwaarden en in paragraaf 4.3 vergelijken wij hun mate van (on)tevredenheid met de waardering
van de arbeidsvoorwaarden in onze referentiesectoren (zorg, defensie, onderwijs en beveiliging).
Paragraaf 4.4 sluit dit hoofdstuk af met conclusies.

4.2
4.2.1

MENING/TEVREDENHEID OVER HUIDIGE ARBEIDSVOORWAARDEN
REGELINGEN IN DE SFEER VAN PRIMAIRE EN SECUNDAIRE
ARBEIDSVOORWAARDEN

Oordeel over de onderwerpen in de huidige politie cao in relatie tot eigen behoeften en wensen
Uit een eerder onderzoek met het Flitspanel (2012) 9 onder werknemers in de publieke sector blijkt dat
werknemers in de publieke sector secundaire arbeidsvoorwaarden een belangrijke aanvulling op hun
primair loon vinden. Een tweede conclusie is dat zij in het algemeen tevreden zijn met de secundaire
arbeidsvoorwaarden. Wel is een groot verschil in beleving geconstateerd tussen werknemers met
verschillende salarisschalen: in het algemeen vinden werknemers secundaire arbeidsvoorwaarden minder
belangrijk naarmate ze meer verdienen. Ook de tevredenheid stijgt met de salarisschaal: binnen schaal 4-8
is 56 procent van de werknemers tevreden, bij werknemers boven schaal 13 is 72 procent tevreden (IBO,
2013).
Kijken we naar de diverse onderwerpen in de huidige politie cao dan plaatsen wij vooraf de kanttekening
dat een deel van de onderwerpen niet altijd even relevant is voor alle politiefunctionarissen; sommige
onderwerpen zullen alleen relevant zijn voor hen die dat aangaat (bijvoorbeeld begeleiding op
psychosociaal gebied). Houden we dit in gedachten dan blijkt uit onze eigen enquête onder de
politiepanelleden van het Flitspanel (2014) dat voor de meeste onderwerpen op
arbeidsvoorwaardengebied het percentage politiefunctionarissen dat vindt dat in de huidige politie cao
onvoldoende rekening word gehouden met de persoonlijke behoeften en wensen, groter is dan het
percentage werknemers dat vindt dat voor die arbeidsvoorwaarden voldoende rekening gehouden wordt
(zie tabel 4.1).

9

Dit is een onderzoek onder alle werknemer in de publieke sector, waar de sector politie een onderdeel van is,
geweest.

25

Op onderwerpen zoals loon en toelagen, opleidingsmogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling, en
loopbaan/inzetbaarheid vindt het grootste, of anders een belangrijk deel, dat in de politie cao onvoldoende
rekening wordt gehouden met de persoonlijke wensen en behoeften. Voor zover men een mening heeft
vindt het grootste deel ook de IBT-training niet voldoen aan de behoeften en wensen evenals de
(vroeg)pensioen- en levensloopregeling en de regelingen ter versterking van de vaardigheden op het
gebied van de fysieke weerbaarheid.
Tabel 4.1

Op welke onderwerpen wordt in de huidige politie cao voldoende rekening gehouden met uw
persoonlijke behoeften en wensen en op welke onderwerpen niet?

Voldoende

Onvoldoende

Geen
mening

Weet niet
Totaal

Loon en toelagen

26

63

5

7

100

Arbeidsduur en verlof

68

19

7

7

100

Werktijden

53

34

7

6

100

Opleidingsmogelijkheden voor persoonlijke
ontwikkeling

34

46

10

10

100

Loopbaan/inzetbaarheid

30

44

14

13

100

Integrale basisvaardigheden training (IBT-training)

28

36

23

13

100

Begeleiding op psychosociaal gebied

34

22

21

23

100

(Vroeg)pensioen en levensloopregeling

18

39

19

24

100

Versterking van vaardigheden op gebied van
fysieke weerbaarheid

25

38

22

15

100

Versterking van vaardigheden op gebied van
mentale weerbaarheid

39

26

21

15

100

Bron: Flitspanel, januari 2014

Volgens het grootste deel van de politiemedewerkers wordt met de huidige arbeidsvoorwaarden wel
voldoende rekening gehouden met de persoonlijke behoeften en wensen op onderwerpen zoals
arbeidsduur en verlof en werktijden (zie tabel 4.1).
Kijken we naar het profiel van de politiefunctionarissen die van mening zijn dat onvoldoende rekening
wordt gehouden met de persoonlijke wensen en behoeften op het gebied van loon en toelagen, dan zien
we dat dit significant samenhangt met de salarisschaal waarin men zit: vooral medewerkers in de
salarisschalen tot schaal 9 oordelen onvoldoende (zie tabel 4.2).

26

Tabel 4.2

Wat is de kans op een negatief oordeel (onvoldoende) naar significante kenmerken
(significant op 5% betrouwbaarheidsinterval)?
De kans op oordeel ‘onvoldoende’ is groter:

Loon en toelagen

Als iemand in een lagere salarisschaal zit dan salarisschaal 9

Arbeidsduur en verlof

•

Naarmate iemand langer in dienst is;

•

Als iemand executief overig niet leidinggevend is

•

Als iemand geen alleenstaande is

Werktijden

Als iemand in een lagere salarisschaal zit dan salarisschaal 12

Opleidingsmogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling

Naarmate men jonger is

Loopbaan/inzetbaarheid

Als iemand executief overig niet leidinggevend is

Integrale basisvaardigheden training (IBT-training)

Als iemand een niet-westerse allochtoon is

Begeleiding op psychosociaal gebied

Als iemand in vaste dienst is

(Vroeg)pensioen en levensloopregeling

Versterking van vaardigheden op gebied van fysieke
weerbaarheid

Versterking van vaardigheden op gebied van mentale
weerbaarheid

•

Naarmate iemand langer in dienst is

•

Als iemand in een lagere salarisschaal zit dan
salarisschaal 12

•

Als iemand executief overig niet leidinggevend is

•

Als iemand in een lagere salarisschaal zit dan
salarisschaal 12

•

Als iemand in vaste dienst is

•

Als iemand in salarisschaal 6 of hoger zit of in
salarisschaal1-3

Bron: Flitspanel, januari 2014

Leeftijd is een significant kenmerk voor de ontevredenheid over regelingen in de cao op het gebied van
opleidingsmogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling: de kans dat een medewerker deze regelingen
als onvoldoende beoordeelt is groter naarmate de medewerker jonger is. Ook deze conclusie spoort met
de conclusies uit eerder onderzoek met het Flitspanel (2012) dat leeftijd als tweede belangrijke kenmerk
(na salarisschaal) benoemt.
Op het onderwerp loopbaan/inzetbaarheid is de functie een significant kenmerk voor de beoordeling: de
kans dat een medewerker regelingen op dit gebied ‘onvoldoende’ beoordeelt is het grootst bij
medewerkers in een niet-leidinggevende functie met executieve taken niet zijnde de gebiedsgebonden
politiezorg.
Alhoewel de meeste politie medewerkers een voldoende geven aan huidige regelingen in de politie cao
betreffende arbeidsduur, verlof, is de kans dat men hierover onvoldoende oordeelt groter naarmate men
langer in dienst is, een niet-leidinggevende executieve functie heeft dat niet tot de gebiedsgebonden
politiezorg hoort en geen alleenstaande is. Wat betreft werktijden is de kans op een negatief oordeel
groter als iemand in salarisschaal 11 en lager zit.
Tenslotte noemen wij de regelingen ter versterking van vaardigheden op het gebied van fysieke
weerbaarheid: de kans dat een medewerker een onvoldoende geeft is groter als de medewerkers een nietleidinggevende executieve functies heeft die niet behoort tot de gebiedsgebonden politiezorg en/of in
salarisschaal lager dan schaal 12 zit.

27

Gebruik van specifieke arbeidsvoorwaarden
Van welke arbeidsvoorwaarden maken politiemedewerkers op dit moment gebruik en hoe waarderen zij
deze arbeidsvoorwaarden (zie tabel 4.3)? Bij de interpretatie van de uitkomsten in tabel 4.3 moet opnieuw
worden aangetekend dat secundaire arbeidsvoorwaarden veelal geoormerkt zijn en vaak bestemd zijn
voor bepaalde groepen werknemers. De cao-politie wordt gekenmerkt door een lage keuzevrijheid voor
de inzet van secundaire arbeidsvoorwaarden (de mate waarin een werknemer zelf kan bepalen hoe de
secundaire arbeidsvoorwaarde wordt ingezet, bijvoorbeeld: neemt hij meer vrij, laat hij uitbetalen of kiest
hij voor een aangepast werkplek) en een grote differentiatie naar doelgroep (als tegenprestatie voor
werkomstandigheden of vanwege specifieke kenmerken) (IBO, 2013) 10. Zo is de nachtdienstontheffing en
de RPU gericht op medewerkers van 55 jaar en ouder. Toeslagen voor onregelmatig werk en regelingen
gericht op mogelijkheden om thuis te werken zijn gericht op specifieke (en niet alle) functies.
Houden we dit in gedachte dan zien we dat bijna 90 procent van alle politiefunctionarissen gebruik maakt
van de vergoeding woon/werkverkeer en nog eens bijna 90 procent van de collectieve
ziektekostenverzekering. Bijna 70 procent maakt gebruik van de toeslag voor onregelmatig werk en 65
procent van de toeslag voor overwerk. Bijna 60 procent maakt gebruik van de collectieve
arbeidsongeschiktheidsregeling. Minder dan de helft, maar toch nog altijd 42 procent maakt gebruik van
de modaliteitenregeling.
Van een aantal andere arbeidsvoorwaarden die niet specifiek op een doelgroep zijn gericht maakt slechts
een klein percentage gebruik, zoals van de mogelijkheid van studieverlof (5%). Ook van maatregelen op
het gebied van loopbaan/inzetbaarheid (8%), van vaardigheden op het gebied van fysieke en/of mentale
weerbaarheid (10%) en van de beschikbaarheid van geld voor het volgen van een opleiding (11%) maakt
slechts een klein deel van de werknemers gebruik.
Wat zijn bepalende individuele kenmerken van de werknemers om een specifieke arbeidsvoorwaarde wel
of niet te gebruiken?
Een eerste conclusie is dat wij geen (significante) individuele kenmerken kunnen vaststellen die van
invloed zijn op het gebruik van arbeidsvoorwaarden gericht op maatregelen op het gebied van
loopbaan/inzetbaarheid en op financiële regelingen voor het volgen van een opleiding (zie bijlage 4, tabel
B4.4.1). Volgens Flitspanel (2012) is leeftijd een significant kenmerk: oudere werknemers maken minder
gebruik van het scholingsbudget.

10

In vergelijking tot alle andere publieke sectoren.

28

Tabel 4.3

Van welke van de volgende arbeidsvoorwaarden maakt u op dit moment gebruik? En hoe
tevreden bent u over deze arbeidsvoorwaarden?
Wel
gebruik

Waardering:
(heel) tevreden

Waardering: niet
tevreden, niet
ontevreden

Waardering: (heel)
ontevreden

Toeslag voor onregelmatig werk

67

22

25

53

Toeslag voor overwerk

65

24

28

48

Andere arbeidsvoorwaarden met betrekking tot
loon en toeslagen

25

49

27

23

Nachtdienstontheffing

11

84

13

3

Modaliteitenregeling

42

79

19

3

Studieverlof

5

64

18

18

Regeling Partieel Uittreden

8

84

10

5

Flexibele werktijden

29

84

14

2

Mogelijkheden om thuis te werken

23

86

9

6

Andere arbeidsvoorwaarden met betrekking tot
arbeidsduur, verlof, werktijden

16

84

8

8

Beschikbaarheid van geld voor het volgen van
een opleiding

11

60

26

14

Maatregelen op het gebied van
loopbaan/inzetbaarheid

8

46

37

18

Vergoeding woon/werkverkeer

89

54

27

19

OV-kaart

4

77

19

1

Andere arbeidsvoorwaarden met betrekking tot
opleiding, ontwikkeling, reizen

8

74

14

13

Begeleiding op psychosociaal gebied

7

67

14

19

Collectieve arbeidsongeschiktheidsregeling

57

76

22

2

Levensloopregeling

12

59

21

20

Collectieve ziektekostenverzekering

86

79

14

7

Andere arbeidsvoorwaarden met betrekking tot
sociale zekerheid en pensioenen

11

62

32

6

Maatregelen ter versterking van vaardigheden op
gebied van fysieke weerbaarheid

10

39

38

24

Maatregelen ter versterking van vaardigheden op
gebied van mentale weerbaarheid

10

61

29

11

Sportfaciliteiten

26

68

13

19

Andere arbeidsvoorwaarden dan genoemd

2

85

15

-

Bron: Flitspanel, januari 2014

29

Er zijn wel significante kenmerken te bepalen van de medewerkers die toeslagen voor onregelmatig werk
en overwerk ontvangen (zie figuren 4.1 en 4.2). Significante kenmerken zijn de functie (het zijn vooral
werknemers in executieve functies die toeslagen voor onregelmatig- en overwerk ontvangen) en het
opleidingsniveau (het zijn vooral lager en middelbaar opgeleiden). De kans dat medewerkers uit de
initiële opleiding (‘schoolverlaters’) een toeslag voor overwerk ontvangen is bovendien groter dan voor
zij-instromers en is ook groter voor alle medewerkers in salarisschaal 11 of lager.
Figuur 4.1

Gebruik van toeslag onregelmatig werk naar significante kenmerken*

50%
40%
30%
20%
10%
0%

hoger opgeleid

functie 3

functie 4

functie 5

functie 6

-10%
-20%

Persoonskenmerken

* Legenda functiecategorieën:
functie 1 = leidinggevende, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 2 = medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 3 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 4 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 5 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
functie 6 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
Bron: Flitspanel, januari 2014.
Noot:

De figuur moet als volgt worden gelezen: bij hoger opgeleiden zien we een score van ruim. - tien procent. Dit
betekent dat de kans dat een hoger opgeleide gebruik maakt van de toeslag voor onregelmatig werk ruim. tien
procentpunten lager ligt dan bij middelbaar en lager opgeleiden die verder dezelfde kenmerken hebben.

30

Figuur 4.2

Gebruik van toeslag overwerk naar significante kenmerken*

40%
30%
20%
10%
0%

hoger opgeleid

functie 3

functie 4

functie 5

functie 6

schoolverlater

schaal 12 en
hoger

-10%
-20%
-30%

Persoonskenmerken

* Legenda functiecategorieën:
functie 1 = leidinggevende, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 2 = medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 3 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 4 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 5 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
functie 6 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Er zijn ook significante individuele kenmerken te bepalen van de groep die vooral gebruik maakt van
mogelijkheden in de cao politie om met flexibele werktijden of thuis te werken. Significante kenmerken
van de medewerkers die gebruik maken van flexibele werktijden zijn: het opleidingsniveau (het zijn
vooral de middelbaar en hoger opgeleiden die van flexibele werktijden gebruik maken), het salarisniveau
(het zijn vooral de medewerkers in salarisschaal 9 en hoger) en de functie (de kans dat leidinggevenden in
de gebiedsgebonden politiezorg gebruik maken van flexibele werktijden is significant kleiner dan de
overige functiegroepen). Bovendien maken relatief veel zij- instromers gebruik van de mogelijkheid van
flexibele werktijden (zie figuur 4.3).

31

Figuur 4.3

Gebruik van mogelijkheid om op flexibele werktijden te werken naar significante kenmerken

40%
30%
20%
10%
0%

lager opgeleid

functie 3

schoolverlater

schaal 9-11

schaal 12 en hoger

-10%
-20%
-30%

Persoonskenmerken

* Legenda functiecategorieën:
functie 1 = leidinggevende, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 2 = medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 3 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 4 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 5 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
functie 6 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Wie zijn de medewerkers die gebruik maken van de mogelijkheid om thuis te werken (zie figuur 4.4)?
Bepalende (significante) kenmerken zijn de functie (het zijn vooral medewerkers die geen executieve
functie hebben, ongeacht of ze wel of niet leidinggevende zijn, die van de mogelijkheid gebruik maken
om thuis te werken), het opleidingsniveau (het zijn vooral de hoger opgeleiden) en het salarisniveau (het
zijn vooral de medewerkers die in salarisschaal 9 en hoger zitten en juist niet de medewerkers in
salarisschalen 4-5). Het zijn bovendien relatief veel niet-westerse allochtonen en relatief veel
medewerkers die een tijdelijke dienstverband hebben met uitzicht op vast.

32

Figuur 4.4

Gebruik van mogelijkheden om thuis te werken naar significante kenmerken

50%
40%
30%
20%
10%
0%
-10%

hoger
opgeleid

niet-westerse
allochtoon

tijdelijk
contract

functie 3

functie 4

functie 5

functie 6

schaal 4-5

schaal 9-11 schaal 12 en
hoger

-20%
-30%

Persoonskenmerken

* Legenda functiecategorieën:
functie 1 = leidinggevende, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 2 = medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 3 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 4 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 5 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
functie 6 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Tijdelijke medewerkers met uitzicht op vast en medewerkers in salarisschalen 9 en hoger maken
significant minder gebruik van regelingen ter begeleiding op psychosociaal gebied dan medewerkers in
vaste dienst en in salarisschalen 8 en lager (zie figuur 4.5).

33

Figuur 4.5
0%

Gebruik van begeleiding op psychosociaal gebied naar significante kenmerken

tijdelijk contract

schaal 9-11

schaal 12 en hoger

-1%
-2%
-3%
-4%
-5%
-6%
-7%
-8%

Persoonskenmerken

Bron: Flitspanel, januari 2014.

De salarisschaal is het significante kenmerk ter bepaling van het gebruik van maatregelen ter versterking
van de mentale weerbaarheid: de kans dat werknemers in salarisschaal 9-11 hier gebruik van maken is
significant kleiner dan de medewerkers in de overige salarisschalen, met uitzondering van de hoogste
salarisschalen (schaal 12 en hoger). Medewerkers in de hoogste salarisschalen maken juist significant
vaker gebruik van regelingen op dit gebied.

34

Figuur 4.6

Gebruik van regelingen ter versterking van de mentale weerbaarheid naar significante
kenmerken

6%
4%
2%
0%

schaal 9-11

schaal12

-2%
-4%
-6%
-8%
-10%

Persoonskenmerken

Bron: Flitspanel, januari 2014.

Waardering van specifieke arbeidsvoorwaarden waar medewerkers gebruik van maken
Hoe waarderen de politiemedewerkers de arbeidsvoorwaarden waar zij gebruik van maken (zie tabel 4.3
en bijlage 4, tabel B4.4.1)? Men is vooral (heel) ontevreden over de toeslagen, zowel voor onregelmatig
werk als voor overwerk. Een significante kenmerk van de medewerkers die een lage(re) waardering geven
is de salarisschaal: vooral medewerkers tot salarisschaal 9 geven een lage waardering voor de
onregelmatigheidstoeslag. Medewerkers in schaal 9-11 zijn geneigd een hoge(re) waardering te geven
voor de overwerktoeslag.
Daarnaast is het opleidingsniveau een significant kenmerk: vooral hoger opgeleiden zijn geneigd om een
lage waardering te geven voor de onregelmatigheidstoeslag en voor de toeslag voor overwerk.

35

Figuur 4.7

Waardering toeslag onregelmatig werk naar significante kenmerken

40%
30%
20%
10%
0%

hoger opgeleid

alleenstaand

schaal 9-11

schaal 12 en hoger

-10%
-20%

Persoonskenmerken

Bron: Flitspanel, januari 2014.

Figuur 4.8

Waardering toeslag overwerk naar significante kenmerken

25%
20%
15%
10%
5%
0%
-5%

hoger opgeleid

schaal 9-11

-10%
-15%

Persoonskenmerken

Bron: Flitspanel, januari 2014.

36

Er is een aantal arbeidsvoorwaarden waar relatief weinig gebruik van wordt gemaakt, maar waar het
grootste deel tevreden over is als er eenmaal gebruik van wordt maakt. Dit zijn onder meer regelingen die
het mogelijk maken om thuis of om op flexibele tijden te werken, maatregelen ter versterking van
vaardigheden op het gebied van mentale weerbaarheid en maatregelen gericht op begeleiding op
psychsociaal gebied.
We kunnen geen significante kenmerken vaststellen van die werknemers die een hoge(re) waardering
geven voor de mogelijkheid om op flexibele tijden te werken. Wat betreft de mogelijkheid om thuis te
werken zijn ook weer de salarisschaal en het opleidingsniveau significante kenmerken: het zijn vooral
werknemers in de hoogste salarisschalen (vanaf schaal 12) die een hoge(re) waardering geven aan de
mogelijkheid om thuis te werken, evenals de lagere en middelbare opgeleiden.
Figuur 4.9

Waardering mogelijkheden om thuis te werken naar significante kenmerken

15%
10%
5%
0%

hoger opgeleid

schaal 12

-5%
-10%
-15%

Persoonskenmerken

Bron: Flitspanel, januari 2014.

Significante kenmerken bij de waardering van maatregelen ter versterking van vaardigheden op het
gebied van mentale weerbaarheid door gebruikers zijn het opleidingsniveau (lager en middelbaar
opgeleiden waarderen lager) en de instroomcategorie (zij-instromers waarderen in het algemeen lager).
Een significant kenmerk bij de waardering van maatregelen gericht op begeleiding op psychosociaal
gebied is de functie: gebruikers in de functiecategorie worden lager gewaardeerd door leidinggevenden in
de gebiedsgebonden politiezorg.
Er wordt ook relatief weinig gebruik gemaakt van maatregelen op het gebied van loopbaan en
inzetbaarheid (8%). Voor deze arbeidsvoorwaarde geldt echter niet dat als men er eenmaal gebruik van
maakt het grootste deel dan wel tevreden is: een minderheid (46%) is dan tevreden. Vooral
opleidingsniveau (het zijn vooral medewerkers met een lager opleidingsniveau die een lage waardering
geven) en de instroomcategorie (het zijn vooral schoolverlaters en zij-instromers die ten opzichte van
een categorie die niet te duiden als schoolverlater of zij-instromer een lage waardering geven).

37

4.2.2

REGELINGEN IN DE SFEER VAN TERTIAIRE ARBEIDSVOORWAARDEN

In de sfeer van de tertiaire arbeidsvoorwaarden kent de politie een aantal regelingen die gericht zijn op het
welzijn van de medewerkers, om het functioneren van medewerkers te verbeteren. Deze worden niet
allemaal automatisch aangeboden. Het kan zijn dat werknemers actief moeten vragen of zij van een
specifieke regeling gebruik mogen maken. Als voorbeelden hebben wij genoemd: faciliteren van het
volgen van een opleiding door tijd en/of geld, loopbaancentrum, functieroulatie, sportcentrum, etc.
In het algemeen is het beeld dat uit tabel 4.4 komt niet zo gunstig: 42 procent vindt deze regelingen vrij
slecht, heel slecht, kent deze regelingen niet of zegt dat de regeling waar hij of zij behoefte aan heeft er
niet is. Gevraagd naar de regeling waar het dan om gaat, blijkt dat vrijwel iedereen die dit antwoord heeft
gegeven een of andere opleiding had willen doen, gefaciliteerd door geld of tijd en dat dit om diverse
redenen uiteindelijk niet is door gegaan. Een aantal respondenten geeft aan dat er wel beloftes zijn
gedaan, maar dat deze uiteindelijk niet zijn nagekomen.
Tabel 4.4

Wat vindt u van de regelingen bij de politie om het functioneren van politiemensen te
verbeteren?
Percentage (N = 1001)

Heel goed

4

Vrij goed

29

Niet goed, niet slecht

26

Vrij slecht

13

Heel slecht

5

De regeling waar ik behoefte aan heb is er niet

11

Ik ken deze regelingen niet

13

Totaal

100

Bron: Flitspanel, januari 2014

Een aantal respondenten wijst erop dat er weliswaar formeel vele regelingen zijn, maar dat deze in de
praktijk op dit moment niet of minimaal kunnen worden benut, onder meer omdat:
•
•
•
•

Er geen budget is;
Door de reorganisatie niemand weet waar hij of zij terecht komt in de nieuwe organisatie;
Door de reorganisatie leidinggevenden geen beslissingen durven te nemen;
De regionale regelingen die er waren (bijvoorbeeld sportfaciliteiten) afgeschaft zijn en nog niet
vervangen zijn door een goede landelijke regeling.

Daarnaast uit een aantal respondenten kritiek op de uitvoering van bestaande regelingen:
•
•

‘Je hebt er in de praktijk niets aan’: als voorbeeld wordt het loopbaancentrum genoemd;
Opleidingen zijn in principe goed, maar omdat er op dit moment geen budget is, zijn de
mogelijkheden voor het volgen van een opleiding voor velen geblokkeerd. In dit verband noemt een
aantal respondenten de ‘gunfactor’ (zie ook box 5.1).
38

•

Een derde regelmatig terugkerende opmerking is dat de meeste regelingen niet bekend zijn bij de
medewerkers (‘P&O is niet altijd op de hoogte, niet alle regelingen zijn goed te vinden op het
intranet; het is een wirwar van doorverwijzingen’, etc.).

Een kleine meerderheid (53%) van de medewerkers die deze regelingen positief waarderen maakt gebruik
(of heeft wel eens gebruik gemaakt) van één of meer van deze regelingen (zie bijlage 4, tabel B4.3.1).
Bijna een kwart (23%) van hen had er wel gebruik van willen maken maar heeft door omstandigheden of
omdat de leidinggevende geen medewerking verleende, niet gedaan. Dit lijkt op een bevestiging van de
tweede bullet uit de laatste opsomming (geen budget, ‘gunfactor’).
Van alle medewerkers die wel van één of meer van deze regelingen gebruik maken (of gebruik hebben
gemaakt) heeft 80 procent hiervoor alle medewerking van de leidinggevende (gehad). De overige 20
procent heeft ofwel medewerking van de leidinggevende min of meer afgedwongen ofwel heeft geen
medewerking gekregen en heeft alles zelf moeten regelen (zie bijlage 4, tabel B4.3.2).

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

4.3

Salarissen bij de politie
Volgens De Koning e.a. (2013) en AWVN (Everink e.a., 2009) is er bij de politie geen
beloningsachterstand ten opzichte van vergelijkbare maatschappelijke sectoren: er zou juist sprake zijn
van een concurrerende beloning.
Het onderzoek van AWVN (Everink e.a., 2009) is een paritair aangestuurd onderzoek, een benchmark in
opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de politiekorpsen en de vier
politievakbonden samen. AWVN vergelijkt de salarissen en meer incidentele looncomponenten met de
lonen in heel Nederland en met die in onder meer de zorg, het voortgezet onderwijs, de gemeenten, de
particuliere beveiliging en de douane/FIOD, omdat dit sectoren zijn waar ook functies voorkomen met
risico’s van geweld, agressie en dreiging. In dit onderzoek zijn de functies bij de politie vergeleken met
andere functies van gelijkwaardige zwaarte. Peildatum van de cijfers is juli 2009. De belangrijkste
conclusies uit dit onderzoek zijn weergegeven in box 4.1.
Box 4.1

Belangrijkste uitkomsten van Everink e.a. (2009)

•

De beginsalarissen bij de politie zijn gemiddeld vijf procent hoger dan in de vergelijkbare sectoren, maar één procent lager
dan bij vergelijkbare functies in heel Nederland;
•
De maximumsalarissen bij de politie zijn gemiddeld tien (vergelijkbare sectoren) tot elf procent (heel Nederland) hoger bij
normaal of goed functioneren
en bij uitstekend
functioneren
LOONONDERZOEK:
SALARIS
IS NIET
LAAG 14 procent;
•
De overwerkvergoeding op doordeweekse dagen is bij de politie hoger of vergelijkbaar met vergelijkbare sectoren.
•
Op zaterdagen en vooral zon- en feestdagen blijft de overwerkvergoeding bij de politie achter;
•
De toeslagen voor avond-, nacht- en weekenddiensten en voor beschikbaarheid en bereikbaarheid zijn bij de politie relatief
laag;
•
De pensioenpremie bij de politie is relatief hoog, waardoor politiemensen netto ruim één procent minder overhouden van hun
brutosalaris dan werknemers in andere sectoren.
Bron:

AWVN (Everink e.a), 2009.

In De Koning e.a. (2013) is een vergelijking gemaakt tussen de lonen in de Nederlandse publieke sector
en die in Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Zweden. Bovendien is voor elk van deze
landen een vergelijking gemaakt tussen de lonen van een specifiek beroep in de publieke en een daarmee
vergelijkbaar beroep in de private sector. De vergelijking is voor zowel bruto als netto uurlonen gemaakt.
39

Bij de vergelijking is een correctie gemaakt voor eventuele verschillen in de samenstelling van het
personeelsbestand naar kenmerken als opleidingsniveau, leeftijd en geslacht. De analyse is gedaan voor
verschillende jaren. Wij presenteren de resultaten voor 2010. De resultaten zijn gedifferentieerd naar zes
deelsectoren binnen de publieke sector, waaronder de politie 11. De belangrijkste conclusie wat betreft de
politie zijn weergegeven in box 4.2.
Box 4.2

Belangrijkste uitkomsten van De Koning e.a. (2013)

Bruto-uurlonen binnen de sector politie (2010):
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Bron:

In Nederland verdient de politieagent het hoogste bruto-uurloon (€ 26,52) van alle onderscheiden landen (VK: € 23,83,
Duitsland: € 20,76, Frankrijk: € 17,55);
Het bruto-uurloon voor een politie-inspecteur/rechercheur is in Nederland lager dan in het VK (Nederland: € 31,97, VK: €
38,86), maar hoger dan in Duitsland (€ 23,59) en Frankrijk (€ 21,17);
Binnen de groepen ‘lagere beroepen’ en ‘middelbare beroepen) is het bruto uurloon in de Nederlandse politie sector het
hoogst van alle onderscheiden landen (€ 22,04 resp. € 27,23);
Binnen de groep ‘hogere beroepen’ is het bruto uurloon in de sector politie in Nederland (€ 34,33) hoger dan in Frankrijk
en het VK, maar lager dan in Zweden.
Een politieagent verdient in Nederland en Duitsland netto € 16 per uur, in het VK € 15 en in Frankrijk en Zweden € 12.
Een politie-inspecteur/rechercheur verdient in Nederland netto € 19, vergelijkbaar met Duitsland, maar meer in
vergelijking tot Frankrijk en minder in vergelijking tot het VK.
Netto verdienen de politiefuncties in het laagste segment €14, dat is minder dan in Duitsland, maar meer dan in de
andere onderscheiden landen.
Netto verdienen de politiefuncties in het middelste segment € 17, dat is minder dan in Duitsland, maar meer dan in de
andere onderscheiden landen.
Netto verdienen de politiefuncties in het hoogste segment € 20. Dat is minder dan in het VK, maar meer dan in Zweden
en Frankrijk (voor Duitsland zijn geen gegevens voorhanden).
In Nederland is er ten opzichte van vergelijkbare beroepen in de private sector (bijvoorbeeld in de private
beveiligingssector) een loonverschil van 6% ten voordele van de beroepen in de sector politie.
Een politieagent verdient ten opzichte van vergelijkbare beroepen in de private sector 11% meer.

De Koning e.a., 2013.

Sinds beide onderzoeken is er het een en ander veranderd. Zo is met ingang van 1 november 2013 een
nieuwe, integrale vergoedingsregeling van kracht geworden voor aspiranten. Aspiranten die met ingang
van 1 november 2013 instromen bij de politie ontvangen het eerste jaar van de opleiding een geldelijke
beloning die aansluit bij de huidige OCW-beurs waarbij de norm de kosten van levensonderhoud is 12.
Een tweede verandering die we hier willen noemen is dat op 1-1-2012 OVW 13 periodieken zijn ingevoerd
voor executieve- en aangewezen ATH-functies. Het gros van de medewerkers in het primaire proces van
de organisatie kan hierdoor, wanneer men op het maximumsalaris van de schaal zit, doorgroeien naar het
maximum van de daar op volgende schaal (uitloopschaal). Voor de meeste functies betekent dit zo'n drie,
tot maximaal 5 extra periodieken. Daarmee is het bereikbaar maximum salaris fors verhoogd.

11

De andere sectoren die zijn onderscheiden, zijn: het centrale openbaar bestuur, het decentrale openbaar bestuur,
defensie, de rechterlijke macht en het onderwijs.

12

In het eerste jaar van de opleiding ontvangen aspiranten op mbo-niveau € 725 (niveau 2, 3 en 4) en aspiranten op
hbo/wo-niveau € 800 (niveau 5 en 6).

13

Onvermijdbare Verzwarende Werkomstandigheden.

40

Arbeidsvoorwaardelijke thema’s
Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn veelal geoormerkt en vaak voor bepaalde groepen werknemers. IBO
(2013) heeft de cao’s in de publieke sector gegroepeerd naar de mate waarin ze de werknemer
keuzevrijheid bieden voor de inzet van secundaire arbeidsvoorwaarden én de mate van differentiatie van
de voorwaarden naar doelgroep. De cao-politie biedt de werknemers in vergelijking tot alle andere
publieke sectoren een lage keuzevrijheid voor de inzet van secundaire arbeidsvoorwaarden en een grote
differentiatie naar doelgroep (IBO, 2013). In de sector onderwijs zijn zes cao’s meegenomen in de
vergelijking. In de cao voor het VO is de differentiatie van de secundaire arbeidsvoorwaarden naar
doelgroep vergelijkbaar met die van de politie, maar is de keuzevrijheid geringer. De cao van de UMC’s
bieden daarentegen een vrij grote keuzevrijheid, maar een geringere differentiatie naar doelgroep. Voor
de sector defensie zijn twee cao’s (militair en burger) meegenomen. De cao voor defensie (militair) wordt
gekenmerkt door een geringere keuzevrijheid in arbeidsvoorwaarden dan in de cao-politie en ook een
kleinere differentiatie naar doelgroep.
Het politiepersoneel vindt met name de volgende arbeidsvoorwaardelijke thema’s belangrijk:
salarisverbetering, toeslagen voor overwerk en onregelmatige diensten, verloffaciliteiten en de
mogelijkheid om eerder (dan de AOW-gerechtigde leeftijd) te kunnen stoppen met werken. Bij andere
(semi-)publieke sectoren, zoals het onderwijs en de zorg, zijn op dit moment met name de volgende
arbeidsvoorwaardelijke thema’s dominant: salarisverbetering, duurzame inzetbaarheid (waaronder ook:
een versobering van seniorenverlofregelingen), professionalisering (zowel opleidingsmogelijkheden als
het vergroten van de eigen professionele autonomie van de functionaris) en werkdruk.
Twee arbeidsvoorwaardelijke thema’s wijken bij de politie af van andere (overheids-)sectoren, namelijk
de thema’s opleiding en arbeidstijden. De aard van het politieberoep maakt het noodzakelijk om ook na
de initiële opleiding geregeld aan ‘onderhoud’ van de vaardigheden te doen. Dit gebeurt onder andere
door middel van de integrale beroepsvaardigheidstrainingen (IBT) of specifieke oefeningen zoals de inzet
van de mobiele eenheid. Bovendien kent de politie een aantal hele specifieke vakgebieden die in het
bijzonder bij- en/of nascholing vragen, zoals de aanpak van kinderporno, cybercrime of financieel
economische criminaliteit.
In vergelijking met de sectoren Onderwijs, Defensie en Zorg, maken relatief meer politiewerknemers
gebruik van de collectieve ziektekostenverzekering en de levensloopregeling (zie bijlage 4, tabel
B4.3.3) 14. Met betrekking tot het gebruik van de volgende arbeidsvoorwaarden zijn de grootste
verschillen tussen de politie en de sector zorg: in de sector politie maken relatief veel minder mensen
gebruik van facilitering van opleiding door geld, taakverlichting voor oudere werknemers en van
mobiliteitsinstrumenten als functieroulatie en projectwerk. De verschillen met onderwijs en defensie zijn
in relatie tot deze arbeidsvoorwaarden minder groot. Met betrekking tot de overige arbeidsvoorwaarden
zijn de verschillen tussen de politie en de drie andere sectoren gering.

14

Historisch gezien is er een verklaring voor dit grotere gebruik. De collectieve ziektekostenverzekering en de
levensloopregeling zijn ‘politie-eigen’-regelingen. De Zorgpolis kent specifieke voordelen. De
levensloopregeling was destijds ter vervanging van het vroegpensioen.

41

4.4
•

CONCLUSIES
De cao politie wordt gekenmerkt door een lage keuzevrijheid voor de inzet van secundaire
arbeidsvoorwaarden en een grote differentiatie naar doelgroep (IBO, 2013).

Algemene waardering in relatie tot persoonlijke behoeften en wensen (ongeacht of regeling gebruikt
wordt)
•

Naar de mening van de werknemers wordt in de huidige politie cao met betrekking tot de meeste
onderwerpen onvoldoende rekening gehouden met de persoonlijke behoeften en wensen van het
grootste deel van politiefunctionarissen.

•

Dit geldt voor de volgende onderwerpen: loon en toelagen, opleidingsmogelijkheden voor
persoonlijke ontwikkeling, loopbaan/inzetbaarheid, IBT-training, (vroeg-) pensioen en
levensloopregeling en regelingen ter versterking van de vaardigheden op het gebied van fysieke
weerbaarheid.

•

Op onderwerpen zoals arbeidsduur en verlof en werktijden wordt volgens het grootste deel van de
politiemedewerkers met de huidige arbeidsvoorwaarden wel voldoende rekening gehouden met de
persoonlijke behoeften en wensen.

•

De waardering van lonen toelagen in relatie tot de eigen wensen en behoeften hangt significant samen
met het kenmerk salarisschaal: vooral medewerkers in de salarisschalen tot schaal 8 oordelen
onvoldoende.

•

Leeftijd is een significant kenmerk voor de waardering van regelingen in de cao in relatie tot de eigen
behoeften en wensen op het gebied van opleidingsmogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling: de
kans op waardering is groter naarmate de medewerker jonger is.

•

Op het onderwerp ‘loopbaan/inzetbaarheid’ is de functie een significant kenmerk: de kans dat
regelingen op dit gebied gewaardeerd worden in relatie tot de eigen behoeften en wensen is het
grootst bij medewerkers in een niet-leidinggevende functie met executieve taken niet zijnde de
gebiedsgebonden politiezorg.

Daadwerkelijk gebruik en waardering
•

Relatief veel politiewerknemers maken gebruik van de toeslag voor onregelmatig- en de toeslag voor
overwerk. Significante kenmerken voor het gebruik zijn: functie (het zijn vooral werknemers in
executieve functies die deze toeslagen ontvangen) en het opleidingsniveau (vooral lager en
middelbaar opgeleiden maken er gebruik van). De kans op een toeslag voor overwerk is groter voor
schoolverlaters (Instroomcategorie) en voor medewerkers in schaal 11 of lager (salarisschaal). Het
grootste deel van de medewerkers die deze beide toeslagen ontvangen zijn hier (heel) ontevreden
over. Significante kenmerken van de medewerkers die een lage(re) waardering geven is de
salarisschaal waarin men zit (vooral medewerkers tot salarisschaal 9 geven een lage waardering voor
de toeslag op zowel overwerk- als onregelmatig werk, maar ook relatief veel medewerkers in schaal
12 en hoger geven een lagere waardering voor overwerktoeslagen) en het opleidingsniveau (vooral
hoger opgeleiden geven een lagere waardering dan lager en middelbaar opgeleiden).

•

Arbeidsvoorwaarden waar relatief weinig werknemers bij de politie gebruik van maken, maar waar de
meesten, als men het eenmaal gebruikt, (heel) tevreden over zijn, zijn: de mogelijkheden om thuis te
werken en flexibele werktijden.

42

•

Significante kenmerken van de medewerkers die vooral gebruik maken van flexibele werktijden zijn:
het opleidingsniveau (vooral de middelbaar en hoger opgeleiden) het salarisniveau (vooral de
medewerkers in salarisschaal 9 en hoger) en de functie (de kans dat leidinggevenden in de
gebiedsgebonden politiezorg gebruik maken van flexibele werktijden is significant kleiner dan de
overige functiegroepen). Ook maken relatief veel zij-instromers (instroomcategorie) gebruik van de
mogelijkheid van flexibele werktijden. Er zijn kenmerken die significant van invloed zijn op de mate
van waardering van de mogelijkheden om flexibel te werken.

•

Significante kenmerken van de werknemers die gebruik maken van de mogelijkheid om thuis te
werken zijn: de functie (het zijn vooral de medewerkers die geen executieve functies hebben die van
de mogelijkheid gebruik maken om thuis te werken), het opleidingsniveau (het zijn vooral de hoger
opgeleiden) en de salarisschaal (schaal 9 en hoger). Het zijn bovendien veel niet-westerse
allochtonen en medewerkers met een tijdelijk dienstverband met uitzicht op vast. Het zijn vooral
medewerkers in schaal 12 en hoger (salarisschaal) die een hoge(re) waardering geven aan de
mogelijkheid om thuis te werken, evenals lager en middelbaar opgeleiden (opleidingsniveau).

•

Van maatregelen op het gebied van loopbaan en inzetbaarheid maken relatief weinig werknemers bij
de politie gebruik. En voor zover men er wel gebruik van maakt is een minderheid hier tevreden over.
Het zijn vooral werknemers met een laag opleidingsniveau, schoolverlaters en zij-instromers die een
lage waardering geven.

Tertiaire arbeidsvoorwaarden
•

Bijna de helft van de medewerkers vindt regelingen op het gebied van tertiaire arbeidsvoorwaarden
(vrij/heel) slecht, kent ze niet of heeft behoefte aan een regeling die er niet is. Bij doorvragen blijkt
dat vrijwel iedereen die zegt dat de regeling waar betrokkene behoefte aan heeft er niet is behoefte
een of andere opleiding had willen doen, gefaciliteerd door tijd en/of geld en dat dit om diverse
redenen uiteindelijk niet is doorgegaan. Het komt voor dat er beloftes zijn gedaan en dat deze niet zijn
nagekomen.

•

Een deel van de medewerkers die gebruik maken of hadden willen maken van regelingen in dit
gebied, heeft hiervoor geen of onvoldoende medewerking van de leidinggevende gekregen.

•

Bij de politie heerst ontevredenheid over de toeslagen voor zowel onregelmatig- als voor overwerk,
maar uit onderzoek blijkt dat er bij de politie geen beloningsachterstand is ten opzichte van Nederland
als geheel en ten opzichte van vergelijkbare sectoren.

Vergelijking met andere sectoren
•

Bij de politie is er geen beloningsachterstand ten opzichte van vergelijkbare maatschappelijk sectoren
en in het algemeen ook niet ten opzichte van vergelijkbare beroepen in de private sector.

•

In vergelijking tot alle andere publieke sectoren biedt de politie cao een lage keuzevrijheid voor de
inzet van secundaire arbeidsvoorwaarden en een grote differentiatie naar doelgroep.

43

44

5

HUIDIGE ARBEIDSVERHOUDINGEN BIJ DE POLITIE

5.1

INLEIDING

In hoofdstuk 3 is geconcludeerd dat verreweg de meeste politiemedewerkers tevreden zijn met hun baan,
maar dat de tevredenheid met de organisatie minder groot is. Van Breugel e.a. (2010) constateren dat de
politiemensen die in de periode tussen 2003-2007 in een executive politiefunctie zijn begonnen, dit
hoofdzakelijk hebben gedaan vanwege loopbaanontwikkelingsmogelijkheden, maar ook om redenen die
meer in de sfeer van de arbeidsverhoudingen liggen, namelijk de mate van zelfstandigheid en/of
verantwoordelijkheid van de functie. Toch zou in het verleden de baantevredenheid bij de politie minder
hoog zijn dan gemiddeld in andere sectoren in Nederland, vooral vanwege de slechte organisatie en de
hoge werkdruk (Gelderblom e.a. 1999).
In het vorige hoofdstuk zijn wij nagegaan in hoeverre men tevreden is over specifieke aspecten van de
arbeidsvoorwaarden. In dit hoofdstuk gaan we na hoe de politiemedewerkers op dit moment de huidige
arbeidsverhoudingen waarderen In paragraaf 4.2 zoomen we in op de waardering van politiemensen van
een aantal aspecten van het werk en de werkbeleving. In paragraaf 4.3 gaan we in op verschillen met
andere sectoren. Paragraaf 4.4 sluit dit hoofdstuk af met de conclusies.

5.2

MENING/TEVREDENHEID OVER HUIDIGE ARBEIDSVERHOUDINGEN

In tabel 5.1 is de waardering van een aantal aspecten van het werk en van de werkbeleving gegeven.
Bijna de helft van de politiewerknemers is ronduit negatief over de administratieve lasten in het werk.
Daarnaast is een meerderheid niet positief in hun waardering over de werkdruk (zie ook Gelderblom,
1999), de betrokkenheid bij organisatieveranderingen, de mate van waardering die betrokkene ontvangt,
de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft en de mentale belasting tijdens het werk 15.
Aan de andere kant waarderen vrijwel alle politiefunctionarissen de relatie met hun collega’s en de
inhoud van het werk als goed tot heel goed. Ook heeft het merendeel een zeer positieve waardering voor
de relatie met de leidinggevende, de mate van zelfstandigheid bij het uitvoeren van het werk (zie ook Van
Breugel e.a., 2010), voor het eigen takenpakket, voor de sfeer op de werkvloer, het niveau van de
werkzaamheden en de werktijden.
We constateren dat alhoewel een minderheid (43%) positief is over de wijze waarop de leidinggevende
leiding geeft, een meerderheid wel positief is over de relatie met de leidinggevende (72%) (zie verder
onder het kopje ‘Relatie met leidinggevende en de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft’. .

15

Dit spoort met de uitkomsten van POMO, waar de meeste politiemedewerkers het meest tevreden zijn over het
werk zelf (inhoud, niveau, etc.) en over de mensen op het werk (de relatie met leidinggevende en collega’s, sfeer
op de werkvloer, etc.). De helft is het minst tevreden over de organisatie (mate van sturing, de bureaucratie, de
hiërarchie, etc.) en ruim een derde is het minst tevreden over de werkomstandigheden (de wijze waarop de
leidinggevende leiding geeft, de mate van waardering die de medewerker ontvangt, de werkdruk, etc.).

45

Tabel 5.1

Hoe waardeert u de volgende aspecten van uw functie en uw werkbeleving?
Heel
goed

Niet
goed, niet
slecht

Slecht

Goed

Zeer
slecht

Totaal
(n=1001)

De inhoud van het werk

18

72

8

3

0

100

Uw takenpakket

12

70

14

3

1

100

Het niveau van uw werkzaamheden

12

66

18

5

0

100

De relatie met uw leidinggevende

16

56

20

7

1

100

De relatie met uw collega’s

27

66

6

1

0

100

De sfeer op de werkvloer

14

65

16

5

1

100

De wijze waarop uw leidinggevende leiding geeft

8

35

37

15

5

100

De mate van zelfstandigheid bij het uitvoeren
van uw werk

26

59

11

3

0

100

De mate van waardering die u ontvangt

5

36

36

18

5

100

De werkdruk

2

37

37

19

6

100

De mentale belasting tijdens uw werk

2

43

37

17

1

100

Uw werktijden: de mate van flexibiliteit om werk
op de door u gewenste momenten uit te voeren

15

50

19

14

3

100

Uw betrokkenheid bij organisatieveranderingen

5

34

32

20

8

100

De administratieve lasten in uw werk

3

25

25

30

16

100

Bron: Flitspanel, januari 2014

Aspecten die door de meesten niet positief gewaardeerd worden, wat is het profiel van de medewerkers
die een lage(re) waardering geven (zie bijlage 4, tabel B4.5.1 voor de volledige tabel)?
De beleving van de mate van waardering die medewerkers voor hun werk ontvangen wordt significant
bepaald door het salarisniveau: vooral de medewerkers in salarisschaal 8 en lager geven een lage(re)
waardering. Deze medewerkers ervaren kennelijk minder waardering voor hun werk dan medewerkers in
de salarisschalen vanaf schaal 9 16.
Vooral middelbaar en hoger opgeleiden geven een lage(re) waardering dan lager opgeleiden voor de
werkdruk (significant kenmerk is hier het opleidingsniveau). Middelbaar en hoger opgeleiden ervaren
kennelijk een hogere werkdruk.

16

Uit een onderzoek met het Flitspanel binnen de sector politie (Politietop, politiemedewerkers, 2010) komt een
vergelijkbaar beeld: bijna vier op de tien (44%) politiemedewerkers in het primaire proces geeft aan dat ze
onvoldoende respect en waardering van het management ervaren (27% is het (helemaal) eens met de stelling dat
ze voldoende respect en waardering van het management ervaren en 29% is het enigszins eens met de stelling).

46

Vooral schoolverlaters (significant kenmerk is instroomcategorie) zijn minder te spreken over de mentale
belasting tijdens het werk en geven een negatieve waardering. Zij ervaren kennelijk meer dan zijinstromers deze mentale belasting. Ook de leeftijd in combinatie met het aantal jaren dat iemand in
dienst is van de politie is een significant kenmerk: naarmate men ouder is en langer in dienst, is de kans
op een lage waardering groter: kennelijk ervaart men de mentale belasting sterker naarmate men ouder is
en langer in dienst (zie figuur 5.1).
Kans op een goede waardering voor de mentale belasting van het werk in relatie tot de
leeftijd incl. de diensttijd

.2

kans op goede waardering mentale belasting
.4
.5
.6
.3

Figuur 5.1

20

25

30

35

40
45
50
leeftijd incl. diensttijd

55

60

65

Bron: Flitspanel, januari 2014

47

Figuur 5.2

Significante kenmerken voor de betrokkenheid bij organisatieveranderingen*

30%
20%
10%
0%

functie 4

functie 6

schaal 9-11

schaal 12 en hoger

-10%
-20%
-30%

Persoonskenmerken

* Legenda functiecategorieën:
functie 1 = leidinggevende, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 2 = medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 3 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 4 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 5 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
functie 6 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
Bron: Flitspanel, januari 2014.
Noot:

De figuur moet als volgt worden gelezen: bij werknemers in schaal 12 en hoger zien we een score van ca.+ 26
procent. Dit betekent dat de kans dat iemand in schaal 12 of hoger een hoge waardering geeft voor betrokkenheid
bij organisatieveranderingen ca. 26 procentpunten hoger ligt dan bij werknemers in schaap 8 en lager, die verder
dezelfde kenmerken hebben.

Vooral medewerkers in salarisschaal 8 en lager (significant kenmerk: salarisniveau) en de medewerkers
die belast zijn met de uitvoering van wettelijke politietaken en daarbinnen niet-leidinggevend zijn
(significant kenmerk: functie) voelen zich niet betrokken bij organisatieveranderingen en geven daarom
relatief vaker een lage(re) waardering voor hun betrokkenheid bij organisatieveranderingen (zie figuur
5.2).
Aspecten die door de meesten positief gewaardeerd worden, maar wie geeft dan wel een lage(re)
waardering?
Wat is het profiel van de medewerkers die een lage(re) waardering geven voor de inhoud van het werk
(zie bijlage 4, tabel B4.5.1 voor de volledige tabel). Significante kenmerken zijn het opleidingsniveau
(het zijn vooral hoger opgeleiden die een lage waardering geven), het salarisniveau (het zijn vooral de
medewerkers in salarisschaal 8 en lager) en etniciteit (autochtone medewerkers geven vaker een lagere
waardering dan niet-westerse allochtonen). Daarnaast zijn het vooral niet-leidinggevenden in de niet-

48

executieve functies en leidinggevenden in de gebiedsgebonden politiezorg (functie) die de inhoud van het
werk lager waarderen dan de medewerkers in de overige functies.
Bovendien neemt de kans op een lage waardering van de inhoud van het werk toe naarmate men ouder
wordt (leeftijd) en langer in dienst is (aantal jaren in dienst van de politie) (zie figuur 5.3).
Kans op een goede waardering voor de inhoud van het werk in relatie tot de leeftijd incl. de
diensttijd

.6

kans op goede waardering inhoud werk
.7
.8
.9

1

Figuur 5.3

20

25

30

35

50
45
40
leeftijd incl. diensttijd

55

60

65

Bron: Flitspanel, januari 2014

De kans dat de mate van zelfstandigheid laag gewaardeerd wordt is groter als een medewerker laag
opgeleid is, een functie heeft in de gebiedsgebonden politiezorg (ongeacht of betrokkene leidinggevende
is) en/of in salarisschaal 4-5 zit.
Het zijn vooral de medewerkers in salarisschaal 8 en lager (significant kenmerk: salarisniveau) die een
lage(re) waardering geven aan de mate van flexibiliteit om werk op de door betrokkene gewenste
momenten uit te voeren (de werktijden). Het zijn de medewerkers die niet belast zijn met de uitvoering
van wettelijke politietaken en daarbinnen de niet-leidinggevenden (significant kenmerk: functie) die
vaker een hoge waardering geven aan de werktijden (zie figuur 5.4).

49

Figuur 5.4

Waardering van werktijden naar significante kenmerken

40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

functie 2

schaal 9-11

schaal 12 en hoger

Persoonskenmerken
* Legenda functiecategorieën:
functie 1 = leidinggevende, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 2 = medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 3 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 4 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 5 = leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
functie 6 = medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Relatie met leidinggevende en de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft
Kennelijk zijn de werknemers goed in staat om het werk te scheiden van de persoon, want zoals in
paragraaf 5.2 is geconstateerd is weliswaar een minderheid (43%) positief over de wijze waarop de
leidinggevende leiding geeft, maar is bijna driekwart (72%) positief over de relatie met de
leidinggevende. Er lijkt een basis te zijn om processen te verbeteren. Hoe langer men in dienst is en des te
meer men verdient (salarisschaal 9 en hoger), des te positiever is men over de relatie met de
leidinggevende. Leidinggevenden in de executieve overige functies zijn ook vaker positief. Het zijn
vooral relatief veel jongeren die niet positief zijn over de wijze waarop hun leidinggevende leiding geeft,
evenals relatief veel zij-instromers en werknemers in alle functies die niet behoren tot de leidinggevende
executieve functies.
In de verdiepende discussie in de e-boardroomsessies ontstaat het beeld dat arbeidsverhoudingen mogelijk
één van de belangrijkste factoren zijn die verbetert dienen te worden. In box 5.1 is een weergave gegeven
van deze discussie.

50

Box 5.1

Meningen over de arbeidsverhoudingen uit de e-boardroomsessies

De arbeidsverhoudingen zijn mogelijk één van de belangrijkste factoren die verbeterd dienen te worden. Drie aspecten
springen er uit.
1.
2.
3.

De menselijke maat versus systeem gedreven;
Communicatie tussen leidinggevende en medewerker;
Het vertrouwen in de werkgever en de beleidsmakers.

Ad 1. De ‘menselijke maat’ lijkt verloren te gaan. Er is in toenemende mate een focus op processen en systemen en in
mindere mate op de professional en de mens. Bovendien worden teams steeds groter waardoor collega’s elkaar minder goed
in het oog kunnen houden en daarmee bijvoorbeeld ook minder in staat zijn om verminderde weerbaarheid bij elkaar te
signaleren.
Ad 2. Het is voor leidinggevenden moeilijk om een goede communicatie aan te gaan met de medewerkers door de (te)
beperkte tijd en de vele andere taken (dit beeld wordt door zowel leidinggevende als niet-leidinggevenden geschetst).
Bovendien is de communicatie vaak onoverzichtelijk door de verschillende communicatievormen waarbij voorkeuren en
gebruik per generatie verschillen. Ook leidt de grote hoeveelheid aan informatie en regels die wordt doorgestuurd tot een
onoverzichtelijke communicatie-brei voor zowel leidinggevende als medewerkers.
Een goede communicatie tussen leidinggevende en medewerker(s) wordt ook bemoeilijkt door de cultuur van de organisatie.
De organisatie kent een sterk hiërarchisch en gesloten karakter en er ligt relatief veel macht bij de leidinggevende. De relatie
tussen medewerker en leidinggevende lijkt veel invloed te hebben op de werkbeleving en op de zeggenschap ten aanzien van
de invulling van het werk. Hierdoor is in sommige gevallen een zogenaamde ‘gunfactor’ van invloed op het werk. De
ervaringen van politiemedewerkers ten aanzien van de communicatie met leidinggevenden verschilt sterk per individu, “het is
maar net wie je leidinggevende is”.
Een directe communicatie tussen medewerker en leidinggevende blijkt niet altijd vanzelfsprekend te zijn. Leidinggevenden
geven te kennen dat medewerkers vaak terughoudend zijn om van zich te laten horen en het hierdoor lastig is om ‘input’ te
krijgen. Medewerkers beamen dat een directe communicatie niet altijd tot de gewoonte behoort. In het geval van een conflict is
er zelfs zelden sprake van een directe communicatie en verloopt dit dikwijls via een vertrouwenspersoon, vakbond én
bemiddelaar. Ook hier geldt dat de ervaringen sterk per individu verschillen en er zowel goede als slechte ervaringen worden
genoemd.
Vrijwel alle deelnemers van de e-boardroomsessies uiten de wens voor een betere communicatie en omgangsvorm tussen
leidinggevende en medewerker. Het wordt zelfs noodzakelijk geacht. Zowel medewerkers met, als zonder, een leidinggevende
functie geven aan dat ze naar een meer transparante cultuur willen waarbij men elkaar moet kunnen aanspreken. Daarbij
wordt het belang benadrukt van een warmere communicatie op de werkvloer waarbij men ook de gelegenheid krijgt om ideeën
te spuien. Ook wil men dat de leidinggevende meer en beter zicht krijgt op de medewerkers waardoor een betere inzet en
waardering kan plaatsvinden.
Ad 3. Door de vele reorganisaties en veranderingen in plannen heerst er veel onrust en onzekerheid in de organisatie. Dit
heeft ook tot gevolg dat gemaakte afspraken, bijvoorbeeld over opleiding of loopbaan, niet kunnen worden nagekomen, en dat
het lastig is om iets op te bouwen. Er heerst grote onzekerheid over de toekomst en er is relatief weinig vertrouwen in de
beleidsmakers en de werkgever, zijnde ‘Den Haag’.
Bron: SEOR/Berenschot, e-boardroomsessies, december 2013

De mening van de deelnemers aan de e-board roomsessies komt overeen met de resultaten uit een eerder
onderzoek met het Flitspanel (Politietop, politiemedewerkers, 2010). Bedrijfscultuur, als onderdeel van de
arbeidsverhoudingen, is van invloed op de werkmotivatie. Communicatie tussen lagen binnen de
politieorganisatie is belangrijk vanuit zowel het perspectief ‘respect en waardering’ als vanuit het
perspectief ‘gezag’. De ondervraagde politiemensen in het Flitspanel vinden het meest belangrijk dat er
aandacht uitgaat naar het verduidelijken van de politietaken: wat doet de politie wel en wat doet ze niet
(zie ook box 5.6 waar verbeterpunten ten aan zien van de werkdruk zijn opgesomd).
Aan de medewerkers die de inhoud en het niveau van hun werk ‘slecht’ of ‘heel slecht’ hebben
gewaardeerd is gevraagd wat er voor hen zou moeten veranderen om de werkomgeving op deze punten
plezieriger te maken. Hierop noemen zij een scala aan verbeterpunten. De verbeterpunten die het meest
vaak zijn genoemd (in wisselende bewoordingen) zijn in box 5.2 samengevat.

51

Box 5.2
-

Verbeterpunten inhoud en niveau van het werk

Verbeterpunten in relatie tot taken:
o

Uitbreiding takenpakket: meer diversiteit, meer uitdagingen, meer inhoudelijk gericht op het politievak, etc.

o

Duidelijke taken (in relatie tot reorganisatie die gaande is);

o

Meer cohesie in opgelegde taken;

o

Geen dubbelfunctie met veel verschillende taken, maar 1 functie met bijbehorend takenpakket;

-

Meer verantwoordelijkheden, meer beslisvrijheid, meer zelfstandige bevoegdheden;

-

Vaker achter computer vandaan, minder administratie, betere uitrusting wat betreft ict.

-

Betere aansturing;

-

Minder bureaucratie;

-

Meer waardering;

-

Betere aansluiting op opleidingsniveau,

Bron: Flitspanel, januari 2014

Alhoewel verreweg de meeste politiemensen de relatie met hun leidinggevende positief waarderen, is
minder dan de helft positief over de wijze waarop hun leidinggevende leiding geeft. In box 5.3 is een
aantal vaak genoemde verbeterpunten samengevat.
Ten aanzien van de verbeterpunten in de relatie met de leidinggevende hangt een belangrijk aspect dat
door een groot aantal respondenten is genoemd, samen met de reorganisatie tot de Nationale Politie. Een
aantal respondenten is namelijk van mening dat: ‘de meeste leidinggevende op dit moment bezig zijn om
hun plekje veilig te stellen in de nieuwe organisatie. Hierdoor houden zij geen rekening meer met de
mensen die het werk moeten uitvoeren. Door het heersende ‘gun’- beleid bij de politie zitten veel
leidinggevenden op werkplekken waar zij niet geschikt voor zijn’. Dit punt komt in velerlei verschillende
bewoordingen ook aan de orde als het gaat om de sfeer op de werkvloer.

52

Box 5.3

Verbeterpunten in de relatie met de leidinggevende en de wijze waarop de leidinggevende
leiding geeft

Verbeterpunten in de relatie met leidinggevende:
-

Transparante communicatie: eerlijker en opener, meer praten, minder via media (mail, etc.), geen ‘bevelen’;

-

Aantal contactmomenten;

-

Betrokkenheid van leidinggevende bij individuele werknemer (interesse, reageren op persoonlijke omstandigheden, etc.);

-

Leidinggevende moet minder sturen op cijfers (er heerst een ‘afrekencultuur’);

-

Geen top down leidinggeven, maar vanuit de medewerker;

-

Leidinggevende moet medewerkers professionele ruimte geven;

-

Werknemers moeten kunnen vertrouwen op de steun van de leidinggevende.

Verbeterpunten in de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft:
-

Betere, menselijker communicatie, aandacht voor en interesse in de werknemer als mens; betrokken zijn bij individuele
medewerker; luisteren;

-

Leidinggevende moet mee de straat op (beter inzicht in het werk), moet vaker aanwezig zijn op de werkvloer;

-

Meer waardering geven; meer voor de werknemers opkomen;

-

Niet op systemen en processen sturen, maar op de mensen;

-

Meer kennis van zaken hebben en betere sturing;

-

Bij aanstelling van leidinggevenden moet op natuurlijk leiderschap worden geselecteerd en niet, zoal nu het geval is, na een
x aantal jaren automatisch doorgroeien.

Bron: Flitspanel, januari 2014

In box 5.4 zijn enkele verbeterpunten opgesomd door respondenten die de sfeer op de werkvloer ‘slecht’
tot ‘heel slecht’ vinden.
Box 5.4

Verbeterpunten in relatie tot sfeer op de werkvloer

-

Meer onderlinge samenwerking en communicatie;

-

Meer op kunnen vertrouwen dat gemaakte afspraken worden nagekomen;

-

Meer kunnen vertrouwen op eerlijkheid en integriteit;

-

Meer gebruik maken van elkaars kwaliteiten; je kwetsbaar op durven stellen.

Bron: Flitspanel, januari 2014

De ondervraagde politiemensen in het Flitspanel (Politietop, politiemedewerkers, 2010) vinden het dus
belangrijk dat de taken van de politie duidelijker worden afgebakend: wat doet de politie wel en wat doet
ze niet. De meerderheid van de respondenten (88%) ziet hierin een manier om respect, waardering en
gezag voor de politie zowel intern als bij de burgers te vergroten. De respondenten zijn voorts van mening
dat voor het vergroten van respect, waardering en gezag de volgende maatregelen het meest effectief zijn
(waarbij ze meerdere antwoorden hebben kunnen geven):
•
•

De prestaties van politiemedewerkers worden bepaald aan de hand van meerdere criteria en niet
alleen op basis van targetcijfers (vindt 97% het meest effectief);
Leidinggevenden en bestuurders staan bij incidenten duidelijker achter politiemedewerkers (vindt
93% het meest effectief).

In box 5.5 zijn verbeterpunten opgesomd door de Flitspanelleden op vragen uit onze eigen enquête.

53

Box 5.5
-

Verbeterpunten in relatie tot de mate van waardering die ontvangen wordt

Actieve betrokkenheid/belangstelling van leidinggevende bij de uitvoering van het werk.
Af en toe een bedankje, compliment, schouderklopje of positieve waardering uiten.
Af en toe een gesprek met de direct leidinggevende over hoe je in je vel zit. Het gevoel krijgen dat je er bent en er toe
doet.
Erkennen van de zwaarte van het beroep.
Medewerkers opleidingen laten volgen die nuttig zijn voor zowel de persoonlijke ontwikkeling als voor het werk.
Echte functiebeoordelingen uitvoeren en niet iedereen op een gemiddeld niveau neerzetten.
Een goede beoordeling in functioneringsgesprek laten volgen door een periodiek erbij (of hogere salarisschaal).
Bewust belonen/prestatiebeloning.
Meer en vaker positieve feedback geven, niet alleen als het niet goed gaat.
Een cultuurverandering met voldoende draagvlak: successen vertellen.
Belangstelling tonen bij successen en ondersteuning geven bij tegenvallers.
Het doorbreken van de over het algemeen negatieve berichtgeving door de media in Nederland.
Iedereen waardering tonen en niet slechts enkele mensen.
Adviezen van een specialist vaker op volgen. Initiatieven belonen en verwelkomen.
Betere doorgroeimogelijkheden.
Steun en ruimte krijgen voor beslissingen die je neemt.

Bron: Flitspanel, januari 2014

Box 5.6

-

Verbeterpunten in relatie tot de werkdruk

(Meer) administratieve ondersteuning of minder papierwerk.
Meer ‘delen’ van werkzaamheden door meer collega's te betrekken bij werkzaamheden.
Aangiften in principe op afspraak laten doen.
Prioriteiten stellen. Alles heeft een deadline van gisteren, in de praktijk kunnen dingen best wachten.
Verwachtingen aan de voorkant goed afstemmen en planningen maken die afdelingsoverstijgend op elkaar aansluiten.
Continuïteit van medewerkers op de werkvloer neemt steeds verder af door faciliteiten voor onderwijs, zwangerschappen,
deelname aan medewerkersparticipatie, etc.
Rust in het rooster, voorspelbaar rooster.
Betere afstemming van processen in het dagelijkse werk.
Beschikbaarheid van specialismen.
Betere verdeling van het werkaanbod over beschikbare capaciteit.
Meer executief personeel op de werkvloer en minder overhead.
Leidinggevenden moeten een betere inschatting maken van de hoeveelheid werk die bij een persoon wordt neergelegd .
Indien medewerkers aangeven dat het werk te veel is, het werk verminderen of ondersteuning bieden.
Er worden weinig duidelijke beslissingen door het management genomen. Verantwoordelijkheden worden ontlopen
waardoor medewerkers die zich verantwoordelijk voelen, maar het niet zijn, een grote werkdruk ervaren.
Een verruiming van het personeelsbestand
Vacaturestop opheffen.
Goede procedures, die niet steeds opnieuw worden aangepast of vervangen.
Verlaging van het ziekteverzuim: hoge werkdruk door hoog ziekteverzuimpercentage waardoor bezetting onvoldoende is.
De bedrijfsvoering moet dichter bij de werkvloer / operationele diensten staan.
Meer mogelijkheden om thuis te werken.
Minder ad hoc aanpak. Meer samenhang en koers in de ingezette activiteiten.
Meer tijd inplannen voor het afhandelen van toegewezen zaken (onderzoeksdossiers).
Duidelijk afbakenen wat wel en wat geen politietaken zijn.
Regeren is vooruitzien: er kan meer geanticipeerd worden op zaken waarvan je weet dat ze gaan gebeuren, alleen niet
wanneer.
Minder regelgeving en protocollen!
Overbodige taken weghalen.
Taken teruggeven aan specialisten.

Bron: Flitspanel, januari 2014

54

In Box 5.6 zijn ideeën opgenomen om de werkdruk te verlichten.
Tot slot zoomen we in op de administratieve lasten die door bijna de helft van de medewerkers (zeer)
negatief beoordeeld worden. In box 5.7 is een scala van punten opgesomd die medewerkers noemen om
deze te verlichten.
Box 5.7

-

-

-

-

Verbeterpunten in relatie tot de administratieve lasten

Alleen administratieve lasten die direct volgen uit de uitvoerende politietaak (proces-verbaal / mutatie) maar niet allerlei
formulieren t.b.v. verantwoording, monitoring etc.;
Meer en kwalitatief betere administratieve ondersteuning. Een administratieve kracht per eenheid invoeren en executief
personeel ontlasten van kantooradministratie.
Administratieve lasten centraal wegzetten/ontdubbelen.
Betere afstemming van administratieve lasten tussen Justitie en Politie.
Back-office, een afhandelunit voor eenvoudige zaken, bijv. mini proces-verbalen.
Afschaffing van alle terugbelverzoeken, tevredenheidsbrieven, de zgn "indek-protocollen". ,
Computersystemen "slimmer" maken en deze met elkaar koppelen zodat handelingen niet dubbel uitgevoerd moeten
worden.
De grote laag leidinggevenden zorgt voor veel onnodige administratie.
Een betere planning en daardoor ook de tijd krijgen om administratie uit te kunnen voeren.
Een goed basisregistratiesysteem.
Eenvoudige applicaties gevolgd door een goede opleiding om de juiste info op de juiste manier in te voeren zodat
collega's in een later stadium er ook iets aan hebben. Tijdens de opleiding ook aandacht hebben over zin van het goed
invoeren informatie.
Eenvoudiger en kortere procedures en meer tijd om deze uit te leren en landelijk doorvoeren. Niet per regio verschillende
procedures en daarop weer uitzonderingen.
Kortere beslislijnen.
Veel meer digitale oplossingen. Minder papierwerk en eenvoudiger afhandelen. Ingeleverde dossier digitaal verwerken en
versturen. Gebruik maken van Ipads om afhandeling op straat mogelijk te maken. (o.a. laptops of tablets in
surveillanceauto's, zodat er geen dubbel schrijf/typewerk meer noodzakelijk is), meer digitaal gaan werken ook op straat
Minder strak op cijfers sturen.
Grote stofkam door de wet- en regelgeving en de door de politie zelf opgelegde, onnodig ingewikkelde omslachtige
procedures en verslaglegging. Heel veel juridische obstakels die zijn opgeworpen in de loop der jaren om er voor te
zorgen dat het proces controleerbaar en transparant is, zijn hun doel voorbij geschoten.
Meer communicatie met ketenpartners, zoals NFI en OM. Veel administratie wordt door de politie verricht terwijl deze o.a.
door het OM moet worden gedaan. Justitie zou een flink gedeelte van die administratieve taak op zich moeten
Meer werken met mondelinge machtigingen, vorderingen en bevelen.
Minder bureaucratie: meer vertrouwen in medewerkers en daardoor minder sturen op urenverantwoording, meer
flexibiliteit van de ondersteunende afdelingen, minder procedures en regels door meer vertrouwen voor de professional
Standaardisering, eenduidige werkwijzen, minder arbeidsintensieve data invoer.
Thuis kunnen werken
Doorbreken van de mailcultuur.
Aangehouden verdachten laten inboeken door arrestantenbewaarders en niet door de mensen op straat.

Bron: Flitspanel, januari 2014

5.3

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

In het algemeen is het percentage werknemers bij de politie dat (tamelijk of zeer) tevreden is met de eigen
baan iets kleiner dan in het onderwijs, maar iets groter dan bij defensie. De verschillen zijn echter niet
groot (zie hoofdstuk 3, paragraaf 3.4) De tevredenheid met de eigen organisatie is bij de politie wat
minder dan in de sectoren onderwijs en defensie, maar ook op dit punt zijn de verschillen niet groot (zie
hoofdstuk 3, tabel 3.4).
Zowel bij de politie als bij de drie andere sectoren zijn de meeste werknemers het meest tevreden over het
werk zelf en de mensen op het werk (zie bijlage 4, tabel B4.5.2).
55

De politie is vergelijkbaar met defensie als het gaat om de tevredenheid over de organisatie (de
resultaatgerichtheid van de organisatie, de mate waarin de organisatie oog heeft voor resultaten die pas op
de langere termijn worden gerealiseerd, de mate van bureaucratie, de hiërarchie, de mate van sturing en
het imago van de organisatie): zowel de helft van de werknemers in de sector politie als in de sector
defensie is hier het minst tevreden over (zie tabel B4.5.3 in bijlage 4).
In de sector politie leeft de ontevredenheid op het aspect ‘randvoorwaarden in het werk’
(opleidingsmogelijkheden, loopbaanmogelijkheden, salaris, baanzekerheid, de vorm van de aanstelling,
het combineren van werk en privé, de reistijd van huis naar werk) in veel grotere mate dan in de sectoren
onderwijs, defensie en zorg: ruim een derde van de politiefunctionarissen is hier het minst tevreden over.
Tot slot is nog eens bijna een derde van de politiefunctionarissen het minst tevreden over de
werkomstandigheden (de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft, de mate van zelfstandigheid bij
het uitvoeren van het werk, de mate van waardering die u ontvangt, de werkdruk, de hoeveelheid werk, de
mentale en de fysieke belasting tijdens het werk en de werktijden). In de sector onderwijs is een iets
groter percentage ook het minst tevreden over dit aspect; in de sectoren defensie en zorg is het percentage
dat over dit aspect het minst tevreden is kleiner.

5.4

CONCLUSIES

De arbeidsverhoudingen zijn mogelijk één van de belangrijkste factoren die verbeterd dienen te worden.
Het lijkt dan vooral te gaan om: de menselijke maat versus systeem gedreven, de communicatie tussen
leidinggevenden en medewerkers en het vertrouwen in de werkgever en de beleidsmakers in ‘Den Haag’.
Over een aantal aspecten van de arbeidsverhoudingen is een meerderheid van de politiefunctionarissen
niet positief. Men is niet positief over de:
•

administratieve lasten in het werk;

•

werkdruk: middelbaar en hoger opgeleiden ervaren een hogere werkdruk dan lager opgeleiden;

•

betrokkenheid bij organisatieveranderingen: vooral de medewerkers in de lagere salarisschalen t/m 8,
en de niet leidinggevende met wettelijke politietaken voelen zich niet betrokken

•

de mate van waardering die betrokkenen ontvangt: vooral de medewerkers in de lagere salarisschalen
t/m 8 ervaren minder waardering dan de medewerkers in salarisschaal 9 en hoger;

•

de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft;

•

de mentale belasting tijdens het werk: werknemers vanuit de initiële instroom (schoolverlaters)
ervaren een grotere mentale belasting dan zij-instromers. Ook oudere werknemers die langer in dienst
zijn ervaren een grotere mentale belasting van het werk.

Aspecten van de arbeidsverhoudingen waar een meerderheid van de politiefunctionarissen wel positief
over is, zijn: de relatie met de collega’s, de inhoud van het werk, de mate van zelfstandigheid bij het
uitvoeren van het werk, de relatie met de leidinggevende, het eigen takenpakket, de sfeer op de werkvloer
en het niveau van de werkzaamheden en de werktijden.
Alhoewel een minderheid positief is over de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft (vooral
jongeren, zij-instromers, medewerkers zonder wettelijke politietaken en medewerkers met wettelijke
politietaken die geen leidinggevende zijn, zijn niet positief), is een meerderheid wel positief over de
relatie met de leidinggevende. Hoe langer men in dienst is van de politie en hoe meer men verdient (vanaf
salarisschaal 9) des te positiever men is over deze relatie. ‘
56

Als het gaat om de tevredenheid over de organisatie is de politie vergelijkbaar met defensie: zowel de
helft van de werknemers in de sector politie als in de sector defensie is hier het minst tevreden over.
Binnen de sector politie is een groter deel het minst tevreden over aspecten die verband houden met
arbeidsverhoudingen dan in de sectoren defensie en zorg, maar in vergelijking tot de sector onderwijs is
dit deel iets kleiner.

57

58

6

KEUZE IN EN TOEKOMSTIGE ARBEIDSVOORWAARDEN

6.1

INLEIDING

Als arbeidsvoorwaarden en arbeidsrelaties niet voldoen aan de wensen van werknemers, kan dit
gedragseffecten geven 17. Deze effecten kunnen betrekking hebben op de instroom van nieuwe
werknemers (een slecht imago schrikt nieuwe instroom af, zie hoofdstuk 9), de uitstroom van bestaande
werknemers (die door aantrekkelijker voorwaarden in andere sectoren worden gestimuleerd elders een
baan te zoeken, zie hoofdstuk 9) en de inzet en motivatie van werknemers. Deze gedragseffecten zullen
sterker zijn naarmate de arbeidsvoorwaarden en arbeidsrelaties bij de politie sterker afwijken van andere
sectoren.
In dit hoofdstuk kijken we naar de toekomst en gaan we na aan welke arbeidsvoorwaarden men prioriteit
geeft (paragraaf 6.2). Welke arbeidsvoorwaarden zijn voor de medewerkers zo belangrijk dat zij deze
uitgebreid of verbeterd willen zien en welke arbeidsvoorwaarden waar ze gebruik van maken zouden wat
hun betreft versoberd kunnen worden, teneinde binnen het huidige totale budget voor arbeidsvoorwaarden
te blijven?
In dit hoofdstuk gaan we ook na aan welke arbeidsvoorwaarden de politiefunctionarissen in de (nabije)
toekomst meer of minder prioriteit zouden geven, gelet op hun toekomstige werk- en privésituatie
(paragraaf 6.3)?
In paragraaf 6.4 geven we weer wat de mening is van de politiemedewerkers over een systeem waarin
eenieder een persoonlijk budget krijgt waarmee zij zelf een eigen arbeidsvoorwaardenpakket kan
samenstellen.
Paragraaf 6.5 besluit dit hoofdstuk met conclusies.

6.2

PRIORITERING IN ARBEIDSVOORWAARDEN

In de enquête onder politie-panelleden van het Flitspanel is gevraagd naar de keuzes die medewerkers
zouden maken indien zij de mogelijkheid zouden krijgen voor een deel zelf hun
arbeidsvoorwaardenpakket samen te stellen, binnen het huidige budget. Het verbeteren/uitbreiden van één
of meer arbeidsvoorwaarden moet dan wel samengaan te gaan met versobering/vermindering van (een)
andere arbeidsvoorwaarde(n).
Voor de keuze van arbeidsvoorwaarden voor verbetering of uitbreiding hebben de respondenten kunnen
kiezen uit alle arbeidsvoorwaarden. In geval van vermindering of versobering van arbeidsvoorwaarden
heeft men alleen een keuze kunnen maken uit die regelingen waar men zelf daadwerkelijk gebruik van
maakt. In beide gevallen kon men maximaal twee arbeidsvoorwaarden aangeven.
De meest genoemde arbeidsvoorwaarde om te verbeteren is ‘toeslag voor onregelmatig werk’, dat door 39
procent van de werknemers is genoemd. Gezien ook de hoeveelheid personen die ‘toeslag voor overwerk’
zouden willen verbeteren, zijn de arbeidsvoorwaarden met betrekking tot loon en toeslagen het meest
populair om te verbeteren of uit te breiden. Daarna worden ook de voorwaarden met betrekking tot
opleiding, ontwikkeling en reizen vaak genoemd om uit te breiden, waarbinnen ‘beschikbaarheid van geld
17

Een goed overzicht van dergelijke effecten, met name richting mobiliteit, wordt gegeven in SER (2011). In dit
rapport wordt ook specifieke aandacht besteed aan de rol van scholing voor mobiliteit.

59

voor het volgen van een opleiding’ en ‘maatregelen op het gebied van loopbaan/inzetbaarheid’ het meest
genoemd zijn.
Tabel 6.1

Welke maximaal twee arbeidsvoorwaarden zou u op dit moment graag willen uitbreiden
en/of verbeteren?
% personen
gekozen (N = 1001)

waardering

Toeslag voor onregelmatig werk

39

2,53

Beschikbaarheid van geld voor het volgen van een opleiding

21

4,15

Toeslag voor overwerk

19

2,62

Mogelijkheden om thuis te werken

17

4,08

Sportfaciliteiten

15

3,83

Regeling Partieel uittreden (RPU)

15

3,65

Loopbaan/inzetbaarheid

13

4,20

Vergoeding woon/werkverkeer

9

3,67

Collectieve ziektekostenverzekering

7

3,59

Levensloopregeling

5

3,91

Versterking van vaardigheden op gebied van fysieke weerbaarheid

5

3,82

Flexibele werktijden

5

4,16

Studieverlof

5

3,87

Versterking van vaardigheden op gebied van mentale weerbaarheid

3

3,42

Modaliteitenregeling

3

4,17

Nachtdienstontheffing

3

3,32

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. loon en toeslagen

3

3,70

Begeleiding op psychosociaal gebied

2

3,36

Ov-kaart

1

3,44

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. arbeidsduur, verlof en werktijden

1

3,13

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. opleiding, ontwikkeling en reizen

1

3,53

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. sociale zekerheid en pensioenen

1

3,57

Collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering

1

4,12

Andere arbeidsvoorwaarde

0

4,31

Arbeidsvoorwaarde

Bron: Flitspanel, januari 2014

Het valt op dat twee van de slechtst beoordeelde arbeidsvoorwaarden, de toeslagen voor onregelmatig
werk en overwerk (zie tabel 4.3), bij de meest genoemde voorwaarden horen om verbeterd te worden.
Echter, ook twee regelingen waarover men (heel) tevreden is, de beschikbaarheid van geld voor het
volgen van een opleiding en de mogelijkheden om thuis te werken (zie tabel 4.3), komen volgens velen
voor verbetering of uitbreiding in aanmerking.
De combinatie van arbeidsvoorwaarden die veruit het meest is genoemd (115 keer) ter verbetering is
‘toeslag voor onregelmatig werk’ samen met ‘toeslag voor overwerk’.
60

De keuzes voor de te verbeteren arbeidsvoorwaarden hangen deels af van de kenmerken van de
medewerkers, zoals type functie, leeftijd en opleiding. De wens om de ‘toeslag voor onregelmatig werk’
te verbeteren leeft vooral bij medewerkers bij de gebiedsgebonden politiezorg en, in iets mindere mate,
bij de overige medewerkers belast met de uitvoering van wettelijke politietaken. Deze wens leeft ook
sterker bij jongeren (hoe ouder, hoe minder vaak hiervoor wordt gekozen), mannen, lager en middelbaar
opgeleiden, medewerkers die meer dan 36 uur werken en medewerkers die korter in dienst zijn (hoe
langer in dienst, hoe minder vaak hiervoor wordt gekozen). Voor ‘toeslag voor overwerk’ geldt min of
meer hetzelfde, maar minder geprononceerd. Anders is dat de lager opgeleiden hier juist minder voor
kiezen dan hoger opgeleiden.
De ‘Regeling Partieel Uittreden’ wordt relatief minder vaak genoemd door medewerkers bij de
gebiedsgebonden politiezorg, maar juist vaker door de andere medewerkers en daarbinnen relatief vaak
door leidinggevenden. Verder wordt deze regeling, niet verrassend, vaak door ouderen (55 jaar en ouder)
genoemd, en daarnaast vaker door mannen, autochtonen en lager opgeleiden.
Uitbreiding van ‘Flexibele werktijden’ wordt voornamelijk gewenst door medewerkers niet belast met de
uitvoering van wettelijke politietaken en daarbinnen relatief vaak door leidinggevenden. Ook leeft deze
wens meer bij niet-westerse allochtonen en bij medewerkers die in deeltijd werken (vanaf 16 tot en met
35 uur).
De wens om de ‘mogelijkheden om thuis te werken’ te verbeteren of uit te breiden is duidelijk minder
aanwezig bij de niet-leidinggevende medewerkers gebiedsgebonden politiezorg ten opzichte van alle
andere medewerkers. Daarnaast is deze wens relatief meer aanwezig bij de wat oudere werknemers,
vrouwen, hoger opgeleiden en medewerkers die in deeltijd werken.
Het verbeteren van de ‘beschikbaarheid van geld voor het volgen van een opleiding’ wordt relatief vaak
gewenst door niet-leidinggevende medewerkers niet belast met de uitvoering van wettelijke politietaken.
Ook geldt dat deze wens afneemt naarmate men ouder wordt. Daarnaast wordt deze wens door relatief
veel vrouwen en hoger opgeleiden kenbaar gemaakt.
Verbetering van de arbeidsvoorwaarde ‘maatregelen op het gebied van loopbaan/inzetbaarheid’ wordt
relatief vaak genoemd door leidinggevende medewerkers niet belast met de uitvoering van wettelijke
politietaken. Ook relatief veel niet-westerse allochtonen geven dit aan.
De wens tot uitbreiding van de ‘levensloopregeling’ komt relatief veel vaker voor bij medewerkers van 45
jaar en ouder. De wens tot uitbreiding van de ‘sportfaciliteiten’ neemt juist af met de leeftijd. Beide
wensen komen ook relatief vaker voor bij autochtonen.
De meeste mensen (941 van de 1001) hebben twee arbeidsvoorwaarden genoemd om te verbeteren,
terwijl veel minder mensen (584) ook twee arbeidsvoorwaarden hebben aangegeven om te versoberen;
een relatief groot deel (417) hield het in het laatste geval bij één arbeidsvoorwaarde. Dit lijkt aan te geven
dat de keuze waar te versoberen doorgaans lastiger gevonden wordt dan de keuze waar uit te breiden.

61

Tabel 6.2

Welke maximaal twee arbeidsvoorwaarden zou u op dit moment graag willen versoberen
en/of verminderen?
% gebruikers
gekozen

aantal
gebruikers

% personen
gekozen (N = 1001)

Versterking van vaardigheden op gebied van mentale weerbaarheid

58

101

6

Sportfaciliteiten

47

264

12

Versterking van vaardigheden op gebied van fysieke weerbaarheid

43

95

4

Modaliteitenregeling

41

419

17

Andere arbeidsvoorwaarde

38

24

1

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. sociale zekerheid en pensioenen

37

108

4

Flexibele werktijden

33

287

9

Studieverlof

33

54

2

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. loon en toeslagen

30

246

7

Beschikbaarheid van geld voor het volgen van een opleiding

29

112

3

Collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering

29

568

16

Levensloopregeling

27

123

3

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. opleiding, ontwikkeling en reizen

25

83

2

Toeslag voor overwerk

24

655

16

Nachtdienstontheffing

24

113

3

Andere arbeidsvoorwaarde m.b.t. arbeidsduur, verlof en werktijden

23

157

4

Begeleiding op psychosociaal gebied

23

73

2

Vergoeding woon/werkverkeer

22

891

19

Mogelijkheden om thuis te werken

21

228

5

Ov-kaart

19

37

1

Loopbaan/inzetbaarheid

17

82

1

Collectieve ziektekostenverzekering

16

857

13

Toeslag voor onregelmatig werk

10

675

7

Regeling Partieel uittreden (RPU)

3

81

0

Arbeidsvoorwaarde

Bron: Flitspanel, januari 2014

De meest genoemde arbeidsvoorwaarde om te versoberen, door 19 procent van alle personen, is de
‘vergoeding woon/werkverkeer’. Ook de ‘modaliteitenregeling’ (17 procent), de ‘collectieve
arbeidsongeschiktheidsverzekering’ (16 procent) en de ‘toeslag voor overwerk’ (16 procent) zijn vaak
genoemd.
Al deze arbeidsvoorwaarden worden echter ook door relatief veel werknemers gebruikt en, omdat in
geval van versobering van de voorwaarden alleen een keuze gemaakt kon worden uit regelingen die men
zelf gebruikt, hebben regelingen die door veel personen worden gebruikt meer kans om gekozen te
worden. Daarom kijken we ook naar de aantallen in relatie tot het aantal personen die de regeling ook
daadwerkelijk gebruiken. Dan valt op dat ruim meer dan de helft (58 procent) van de gebruikers de
regeling ‘versterking van vaardigheden op het gebied van mentale weerbaarheid’ wel zou willen
versoberen. Ook ‘sportfaciliteiten’, ‘versterking van vaardigheden op het gebied van fysieke
62

weerbaarheid’ en ‘modaliteitenregeling’ komen voor relatief veel gebruikers in aanmerking voor
versobering.
Verder valt op dat hoewel relatief veel gebruikers de sportfaciliteiten zouden willen verminderen (123 van
de 264), er ook veel werknemers (gebruikers en niet-gebruikers) zijn die de sportfaciliteiten juist zouden
willen verbeteren.
De combinatie van te versoberen arbeidsvoorwaarden die het meest is genoemd (41 keer) is ‘collectieve
arbeidsongeschiktheidsverzekering’ samen met ‘collectieve ziektekostenverzekering’.
Onder de te versoberen arbeidsvoorwaarden is meer homogeniteit met betrekking tot de kenmerken van
de medewerkers dan onder de te verbeteren arbeidsvoorwaarden. Dat wil zeggen, de keuzes voor de
arbeidsvoorwaarden hangen minder af van functie, leeftijd, geslacht en dergelijke. De belangrijkste
afhankelijkheden die er wel zijn worden hieronder genoemd.
Het versoberen van de ‘toeslag voor onregelmatig werk’ wordt relatief vaak door overige medewerkers
belast met de uitvoering van wettelijke politietaken genoemd, vooral door leidinggevenden. Dit geldt ook
voor de ‘toeslag voor overwerk’. Deze laatste arbeidsvoorwaarde wordt ook relatief vaker door
leidinggevende medewerkers bij de gebiedsgebonden politiezorg aangewezen voor versobering.
Vermindering van de ‘nachtdienstontheffing’ wordt relatief vaak door niet-westerse allochtonen
aangedragen, terwijl versobering van de ‘modaliteitenregeling’ juist vaak wordt genoemd door
autochtonen.

6.3

TOEKOMSTIGE ARBEIDSVOORWAARDEN

Uit Flitspanel onder veiligheidssectoren (2010) blijkt dat bijna de helft van de politiemedewerkers (43%)
voor de komende tien jaar als prioriteit stelt dat er meer aandacht komt om de juiste persoon op de juiste
plaats te krijgen. Eén op de drie medewerkers (32%) wil dat prioriteit wordt gegeven aan verbetering van
ontwikkelingsmogelijkheden van werknemers (Flitspanel onder veiligheidssectoren, 2010).
Gelet op de toekomstige werk- en privésituatie, aan welke arbeidsvoorwaarden zouden de
politiefunctionarissen dan in de (nabije) toekomst, meer, evenveel of minder prioriteit geven? De meest
duidelijke wensen zijn (zie tabel 6.3):
•

•

Men geeft meer of evenveel prioriteit aan:
- Loon en toeslagen;
- Mogelijkheden om opleiding/scholing te volgen;
- Maatregelen op het gebied van loopbaan/inzetbaarheid
- Mogelijkheid om vervroegd met pensioen te gaan.
Men geeft evenveel of minder prioriteit aan:
- Mogelijkheden om langer te werken;
- Nachtdienstontheffing;
- Begeleiding op psychosociaal gebied;
- Levensloopregeling;
- Maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied van fysieke weerbaarheid;
- Maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied van mentale weerbaarheid.

63

Tabel 6.3

Als u naar uw eigen toekomst kijkt, geeft u dan in de (nabije) toekomst aan de volgende
arbeidsvoorwaarden meer, evenveel of minder prioriteit, gelet op uw toekomstige werk- en
privésituatie?
Meer
prioriteit

Even veel
prioriteit

Minder
prioriteit

Weet niet

Totaal (N =
978)

Loon en toeslagen

58

38

3

1

100

Mogelijkheden om korter te werken

32

36

29

4

100

Mogelijkheden om langer te werken

8

31

57

4

100

Nachtdienstontheffing

12

34

39

14

100

Mogelijkheden voor flexibeler arbeidstijden

27

46

23

4

100

Mogelijkheden om thuis te werken

35

27

34

6

100

Mogelijkheden om opleiding/scholing te volgen

46

36

17

2

100

Maatregelen
op
het
loopbaan/inzetbaarheid

gebied

van

39

41

15

5

100

Integrale
training)

training

(IBT-

24

37

24

15

100

Begeleiding op psychosociaal gebied

10

43

34

14

100

Mogelijkheid om vervroegd met pensioen te gaan

41

30

25

4

100

Levensloopregeling

11

31

44

14

100

Maatregelen ter versterking van vaardigheden op
het gebied van fysieke weerbaarheid

23

36

30

11

100

Maatregelen ter versterking van vaardigheden op
het gebied van mentale weerbaarheid

15

42

34

10

100

Anders

3

25

8

64

100

basisvaardigheden

Bron: Flitspanel, januari 2014

In hoeverre houden deze wensen verband met kenmerken van politiemensen? Hoe denken bijvoorbeeld
de medewerkers met problemen op het gebied van fysieke en mentale weerbaarheid hierover? Het kan
zijn dat mensen die deze problemen niet hebben of nog niet hebben, de kans onderschatten dat zij daar in
de toekomst mee te maken krijgen en daarom weinig prioriteit geven aan maatregelen die iets aan deze
problemen doen.
In bijlage 4 is in tabel B4.6.1 voor elke arbeidsvoorwaarde-onderwerp weergegeven wat de kenmerken
van de medewerkers zijn die meer of minder prioriteit aan dat specifieke onderwerp geven.
Het zijn vaker jongeren dan ouderen die in de toekomst meer prioriteit zouden willen geven aan
begeleiding op psychosociaal gebied en aan maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied
van fysieke en mentale weerbaarheid. Ook vooral niet-westerse allochtonen zouden in de toekomst meer
prioriteit willen geven aan maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied van fysieke en
mentale weerbaarheid. Vooral niet leidinggevenden in de executieve functies willen in de toekomst meer

64

prioriteit geven aan maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied van fysieke
weerbaarheid.
Ook de gezondheid is een factor die verband houdt met de prioriteit die men geeft aan toekomstige
begeleiding op psychosociaal gebied en toekomstig gebruik van maatregelen ter versterking van
vaardigheden op het gebied van mentale en fysieke weerbaarheid: medewerkers die zich minder vaak
kalm en rustig voelen geven hier een hogere prioriteit aan en medewerkers die zich vaker minder energiek
voelen een lagere.
Twee derde van de politiefunctionarissen kan zich voor stellen dat zij niet meer bij de politie zou willen
werken als de arbeidsvoorwaarden op voor hen relevante aspecten verder zouden worden versoberd (zie
bijlage 4, tabel B4.6.2). Een aantal kenmerken blijken significant. Dat is op de eerste plaats de leeftijd: de
kans dat men niet meer bij de politie zou willen werken als de arbeidsvoorwaarden op voor hen relevante
aspecten verder versoberd zouden worden neemt toe naarmate men jonger is: het zijn dus vooral jongeren
die zich die situatie zouden kunnen voorstellen. Daarnaast zijn het vooral mannen (geslacht), zijinstromers (instroomcategorie), medewerkers in de lagere salarisschalen (8 en lager) en hoger
opgeleiden (opleidingsniveau) die zich dat zouden kunnen voorstellen. Ook de duur van het
dienstverband is een significant kenmerk: naarmate men langer in dienst is neemt de kans toe dat men
zich kan voorstellen dat men onder die voorwaarden niet meer bij de politie zou willen werken. En
tenslotte speelt de functie ook een significante rol: het zijn vooral niet leidinggevenden die niet belast zijn
met wettelijke politietaken en niet leidinggevenden in de gebiedsgebonden politiezorg die het zich niet
kunnen voorstellen dat zij bij die ontwikkeling niet langer bij de politie zouden willen werken.

6.4

MENING OVER EEN PERSOONLIJK BUDGET VOOR EEN INDIVIDUEEL
ARBEIDSVOORWAARDENPAKKET

In april 2012 is onderzoek gedaan naar de beleving van secundaire arbeidsvoorwaarden door werknemers
in de publieke sector, waaronder de politie. Hierbij is het Flitspanel gebruikt. De resultaten zijn
gepresenteerd voor de werknemers uit de gehele publieke sector. Eén van de conclusies uit dit onderzoek
is dat een meerderheid van de werknemers in de publieke sector voor hervorming van het pakket aan
secundaire arbeidsvoorwaarden is. De meerderheid staat positief tegenover een keuzebudget; relatief veel
oudere werknemers (ouder dan 55 jaar) kiezen voor differentiatie voor speciale groepen, relatief veel
werknemers jonger dan 55 jaar kiezen voor een gelijk niveau voor alle werknemers.
Al met al vindt 69 procent van de politiewerknemers het een goed idee om de huidige cao te vervangen
door een systeem waarbij de betrokkene een persoonlijk budget krijgt waarmee hij of zij een eigen
arbeidsvoorwaardenpakket kan samenstellen, maar het grootste deel van hen wil wel dat er minimale
collectieve regelingen blijven. Het percentage medewerkers dat dit een uitgesproken goed idee vindt is
vrijwel net zo groot als het percentage dat het een slecht idee vindt (19% resp. 17%).
Bezien naar kenmerken (zie bijlage 4, tabel B4.6.3) blijkt een aantal kenmerken significant. Het zijn
relatief vaker hoger opgeleiden dan lager en middelbaar opgeleiden (opleidingsniveau), vaker zijinstromers dan schoolverlaters (instroomcategorie) en juist minder vaak leidinggevenden in de overige
executieve functies in vergelijking tot de overige functies (functie) die het een ‘goed’ idee vinden.
Het type werknemer dat het idee om de huidige cao op die wijze te vervangen goed vindt, maar wel van
mening is dat er minimale collectieve regelingen moeten blijven bestaan, hangt significant samen met het
kenmerk functie: het zijn vaker de leidinggevende medewerkers in executieve functies met deze mening.

65

Het zijn relatief vaker de middelbaar en hoger opgeleiden (opleidingsniveau) en alleenstaanden
(huishoudsituatie) die het idee ‘slecht’ vinden. Ook blijkt dat hoe langer men in dienst is (duur
dienstverband) hoe groter de kans is dat men tot de groep hoort die het idee slecht vindt.
Leeftijd speelt geen significante rol. De verschillen tussen jongeren en ouderen zijn kennelijk minder
groot dan wel eens vanuit de generatietheorie (Bontekoning, 2012, 2007; Becker, 2011) wordt gesteld.

6.5

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

Onderwijs en zorg: kijken naar het individu in plaats van leeftijd 18
De visie van HR-deskundigen in de sectoren onderwijs en zorg is dat een omschakeling moet
plaatsvinden naar een situatie waarbij het vraagstuk of probleem centraal staat in plaats van de leeftijd. De
middelen zouden dan moeten worden herverdeeld en ingezet op basis van individuele behoeften in plaats
van ‘consumptie’ omdat iemand daar puur op basis van de leeftijd recht op heeft. Het idee dat mensen op
basis van hun leeftijd gekoppeld kunnen worden aan bepaalde behoeften en beperkingen is in deze visie
niet (meer) reëel en past ook niet meer in de huidige tijdsgeest. Een aantal ouderenregelingen zijn dan ook
minder riant dan voorheen en meer gericht op het langer kunnen doorwerken in plaats van gericht op een
vervroegd pensioen.
Druk op jongere medewerkers in de beveiliging19
In de private beveiligingssector vergrijst het personeelsbestand en dat vergroot de druk op de inzet van de
jongere medewerkers. De neiging bestaat om de inzet van een oudere medewerker als een individueel
probleem te beschouwen, terwijl de impact het hele bedrijf betreft. Het probleem wordt versterkt door de
cao regels. Voorzien wordt dat de huidige ‘ontzie-maatregelen’ een operationeel (en sociaal) probleem
gaan worden. De druk op de groep jongere medewerkers neemt toe, doordat medewerkers steeds ouder
worden en het aantal extra vrije dagen hierdoor toeneemt, waarbij het aantal nachtdiensten dat gevuld kan
worden afneemt.
Net zoals bij de politie is de uitstroom uit deze sector gering. Medewerkers worden hierdoor alleen maar
ouder, duurder en minder flexibel. In de praktijk werken er bij een klant verschillende teams samen om de
diensten vol geroosterd te krijgen. Als er teveel mensen de leeftijd bereiken waarbij ze gebruik mogen
maken van ‘ontzie-maatregelen’, treft dat de hele groep.
Defensie: oude regelingen faseren uit 20
In de sector defensie hebben jongeren geen waardering voor ‘oude’ regelingen, maar door gewenning en
omdat oudere medewerkers belang hebben bij sommige oude regelingen, is het veranderen van deze
regelingen complex of duur. Regelingen die niet meer voldoen zijn bijvoorbeeld de pensioenregelingen
(er is een te grote ongelijkheid ontstaan tussen de jongere en de oudere generatie voor wat betreft de
kosten van pensioen en de verwachtte opbrengsten), het leeftijdsontslag en de vroegpensioenregeling
(mensen blijven steeds langer gezond).

18

Op basis van interviews met HR deskundigen in de sector onderwijs en zorg.

19

Op basis van interview met HR-deskundigen in de private beveilingssector.

20

Op basis van interview met HR-deskundigen in de sector defensie.

66

De politiek heeft de uitgangspunten voor modernisering van arbeidsvoorwaarden in de sector defensie
geformuleerd in drie deelaspecten:
1. De ouderenregelingen moeten verdwijnen;
2. De bovenwettelijke voorzieningen bij werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, enzovoorts moeten
verdwijnen.
3. Doorontwikkeling van het cafetariamodel ter vervanging van de huidige cao, als gevolg van de trend
van individualisering moeten keuzemogelijkheden geschapen worden.
De voorkeur van defensie gaat uit naar een differentiatie van de arbeidsvoorwaarden naar de toegevoegde
waarde, naar de arbeidsmarktwaarde en naar binding van de medewerker met de organisatie. Men wil af
van gedetailleerde regels om het eigen initiatief van medewerkers niet in de kiem te smoren en daarmee
de inzetbaarheid van individuen, ook in de toekomst te verbeteren. In de ideale situatie sluiten de
arbeidsvoorwaarden aan bij de levensfase van de medewerker. Dat betekent echter dat het dalen van de
lonen ook tot de mogelijkheid zou moeten horen bij het stijgen van de leeftijd (demotiebeleid).

6.6

CONCLUSIES

Prioritering in arbeidsvoorwaarden
Welke arbeidsvoorwaarden zou men op dit moment willen verbeteren/uitbreiden en welke
arbeidsvoorwaarden waar men op dit moment gebruik van maakt zou men ter compensatie bereid zijn om
te versoberen of in te leveren om in totaliteit binnen hetzelfde huidige budget te blijven? Waarschijnlijk
vindt men de keuze welke arbeidsvoorwaarde te versoberen lastiger dan de keuze welke
arbeidsvoorwaarde te verbeteren/uit te breiden. Men mag één of twee arbeidsvoorwaarden kiezen ter
verbetering/uitbreiding en ook één of twee ter versobering. Maar terwijl vrijwel iedereen twee
arbeidsvoorwaarden kiest ter verbetering/uitbreiding, kiezen de meesten er slechts één ter versobering.
Uitbreiding/verbetering
De eerste conclusie is dat de meeste politiemensen vooral de arbeidsvoorwaarden met betrekking tot loon
en toelagen verbeterd of uitgebreid zouden willen zien. Dit zijn ook de arbeidsvoorwaarden waarover de
meesten (heel) ontevreden zijn. De wens om de toeslag voor onregelmatig werk te verbeteren leeft vooral
bij medewerkers bij de gebiedsgebonden politiezorg, leeft sterker bij jongeren (hoe ouder, des te minder
vaak hiervoor wordt gekozen), bij mannen, bij lager en middelbaar opgeleiden, bij medewerkers die meer
dan 36 uur werken en bij medewerkers die korter in dienst zijn (hoe langer in dienst, hoe minder vaak
hiervoor wordt gekozen). Voor de wens om de toeslag voor overwerk te verbeteren/uit te breiden geldt
min of meer hetzelfde, maar minder geprononceerd, alleen kiezen lager opgeleiden hier minder vaak voor
dan hoger opgeleiden.
Op de tweede plaats zou men graag de arbeidsvoorwaarden met betrekking tot opleiding en ontwikkeling
willen verbeteren of uitbreiden en binnen deze cluster vooral de beschikbaarheid van geld voor het volgen
van een opleiding en maatregelen op het gebied van loopbaan/inzetbaarheid. Het verbeteren van de
‘beschikbaarheid van geld voor het volgen van een opleiding’ wordt relatief vaak gewenst door nietleidinggevende medewerkers die niet belast zijn met de uitvoering van wettelijke politietaken. Ook geldt
dat deze wens afneemt naarmate men ouder wordt. Daarnaast wordt deze wens door relatief veel vrouwen
en hoger opgeleiden kenbaar gemaakt.
Verbetering van de arbeidsvoorwaarde ‘maatregelen op het gebied van loopbaan/inzetbaarheid’ wordt
relatief vaak genoemd door leidinggevende medewerkers die niet belast zijn met de uitvoering van
wettelijke politietaken en door relatief veel niet-westerse allochtonen.
67

Uitbreiding van flexibele werktijden wordt voornamelijk gewenst door medewerkers die niet belast zijn
met de uitvoering van wettelijke politietaken en daarbinnen relatief vaak door leidinggevenden. Ook leeft
deze wens meer bij niet-westerse allochtonen en bij medewerkers die in deeltijd werken (vanaf 16 tot en
met 35 uur).
Versobering
De meest vaak genoemde arbeidsvoorwaarde om te versoberen is de ‘vergoeding woon/werkverkeer’,
gevolgd door de ‘modaliteitenregeling’, de ‘collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering’ en de ‘toeslag
voor overwerk’.
Omdat deze arbeidsvoorwaarden ook door relatief veel werknemers gebruikt worden en omdat in geval
van versobering van de voorwaarden alleen een keuze gemaakt kon worden uit de regelingen waarvan
men zelf gebruik maakt, hebben regelingen waar veel personen gebruik van maken meer kans om
gekozen te worden. Daarom is ook gekeken naar de aantallen in relatie tot het aantal personen die de
regeling ook daadwerkelijk gebruiken.
Meer dan de helft van de gebruikers zou de regeling ‘versterking van vaardigheden op het gebied van
mentale weerbaarheid’ wel willen versoberen. Ook ‘sportfaciliteiten’, ‘versterking van vaardigheden op
het gebied van fysieke weerbaarheid’ en ‘modaliteitenregeling’ komen voor relatief veel gebruikers in
aanmerking voor versobering. Maar hoewel relatief veel gebruikers de sportfaciliteiten zouden willen
verminderen, zijn er ook veel werknemers (gebruikers en niet-gebruikers) die de sportfaciliteiten juist
zouden willen verbeteren. Maar als er gekozen moet worden welke arbeidsvoorwaarden waar men
gebruik van maakt, versoberd zouden moeten of kunnen worden, kiest men kennelijk toch eerder voor
maatregelen ter versterking van mentale en fysieke weerbaarheid, sportfaciliteiten en/of de
modaliteitenregeling dan voor bijvoorbeeld arbeidsvoorwaarden op het gebied van loon en toeslagen.
Onder de te versoberen arbeidsvoorwaarden is meer homogeniteit met betrekking tot de kenmerken van
de medewerkers dan onder de te verbeteren arbeidsvoorwaarden. Dat wil zeggen, de keuzes voor de te
versoberen arbeidsvoorwaarden hangen in het algemeen minder af van functie, leeftijd, geslacht en
dergelijke. Wel is het zo dat het versoberen van de ‘toeslag voor onregelmatig werk’ relatief vaak door
overige medewerkers belast met de uitvoering van wettelijke politietaken worden genoemd, vooral door
de leidinggevenden. Dit geldt ook voor de ‘toeslag voor overwerk’. Deze laatste arbeidsvoorwaarde wordt
tevens relatief vaker door leidinggevende medewerkers bij de gebiedsgebonden politiezorg aangewezen
voor versobering.
Toekomstige arbeidsvoorwaarden
Ongeveer 70 procent van de werknemers staat positief tegenover het idee om werknemers zelf hun
individuele arbeidsvoorwaardenpakket te laten samen stellen, al wil het overgrote deel hiervan wel
vasthouden aan minimale collectieve regelingen. Ook hierbij geldt dat de verschillen naar leeftijd vrij
gering zijn. Er is wel een vrij groot verschil naar functie en opleidingsniveau.
Gelet op de toekomstige werk- en privésituatie geven de meest politiefunctionarissen meer of evenveel
prioriteit aan: loon en toeslagen, mogelijkheden om opleiding/scholing te volgen, maatregelen op het
gebied van loopbaan/inzetbaarheid en de mogelijkheid om vervroegd met pensioen te gaan.
Men geeft minder of evenveel prioriteit aan: mogelijkheden om langer te werken, nachtdienstontheffing,
begeleiding op psychosociaal gebied, levensloopregeling en aan maatregelen ter versterking van
vaardigheden op het gebied van mentale en/of fysieke weerbaarheid.
Gezondheid is een factor die verband houdt met de prioriteit die men geeft aan toekomstige begeleiding
op psychosociaal gebied en toekomstig gebruik van maatregelen ter versterking van vaardigheden op het
68

gebied van mentale en fysieke weerbaarheid: medewerkers die zich minder vaak kalm en rustig voelen
geven hier een hogere prioriteit aan en medewerkers die zich vaker minder energiek voelen een lagere.
Twee derde van de politiefunctionarissen kan zich ten slotte voorstellen dat zij niet meer bij de politie
zouden willen werken als de arbeidsvoorwaarden op voor hen relevante aspecten verder zou worden
versoberd. Dit zijn relatief vaker jongeren, mannen, zij-instromers, medewerkers in de lagere
salarisschalen, hoger opgeleiden en niet-leidinggevenden in de niet-executieve functies en nietleidinggevenden in de gebiedsgebonden politiezorg. De kans dat men zich kan voorstellen dat zij bij die
ontwikkelingen niet langer bij de politie zouden willen werken neemt bovendien toe naarmate men langer
bij de politie werkt.
Bijna zeven op de tien politiewerknemers vinden het een goed idee om de huidige cao te vervangen door
een systeem waarbij de betrokkene een persoonlijk budget krijgt waarmee hij of zij een eigen
arbeidsvoorwaardenpakket kan samenstellen, maar het grootste deel van hen wil wel dat er minimale
collectieve regelingen blijven. Het zijn vooral hoger opgeleiden, zij-instromers en juist minder vaak
leidinggevenden in de overige executieve functies, die dit een uitgesproken ‘goed’ idee vinden.
Vooral leidinggevende medewerkers in executieve functies zijn van mening dat het wel een goed idee is
om de huidige cao op die wijze te vervangen, maar zij zijn wel van mening dat er minimale collectieve
regelingen moeten blijven bestaat.
Leeftijd speelt geen significante rol. De verschillen tussen jongeren en ouderen zijn kennelijk minder
groot dan wel eens wordt gesteld.

69

70

7

SCHUIVEN MET UREN

7.1

INLEIDING

Als gevolg van een minder voorspelbare maatschappelijk omgeving die onverwacht een grote politieinzet kan vereisen heeft de bedrijfsvoering behoefte om personeel flexibel in te zetten. De creatie van een
flexibele schil (oproepkrachten, uitzendkrachten, 0-uren contracten, vrijwillige politieambtenaren, etc.)
stuit binnen de politie echter op fundamentele en praktische bezwaren vanwege het geweldsmonopolie en
het waarborgen van de integriteit die om continuïteit in de politieorganisatie vragen (zie paragraaf 1.2.4).
Regels die effecten hebben op een flexibele inzet van politiemedewerkers zijn vooral de toepassingen en
regelingen met veel administratieve lasten op het gebied van de arbeids- en rusttijden (de zogenaamde
modaliteitenregeling en rooster vaststellingsmomenten) 21, alsook de in de CAO vastgelegde rechten over
betaald ouderschapsverlof, gedeeltelijk uittreden, nachtdienstontheffing, etc. (Van Schuilenburg, 2011).
Aan de andere kant kunnen dergelijke regelingen mogelijk een positief effect hebben op de duurzame
inzetbaarheid, omdat door regelingen van deze aard medewerkers langer gezond, gemotiveerd, dus
inzetbaar blijven. Duurzame inzetbaarheid is het onderwerp van het volgende hoofdstuk (hoofdstuk 8).
In dit hoofdstuk zoomen we in op regels die knellend zijn voor de bedrijfsvoering in relatie tot (meer)
flexibele inzet van personeel. In paragraaf 7.2 gaan we in op knelpunten en wensen die te maken hebben
met plannen en roosteren van arbeids- en rusttijden (urenbanken, slim roosteren, etc.), gezien vanuit het
perspectief van de werkgever.
In paragraaf 7.3 gaan we in op de behoefte aan flexibiliteit vanuit het perspectief van de werknemer.
Vormen van interne flexibiliteit die gewenst zijn met het oog op de bedrijfsvoering kunnen immers op
gespannen voet staan met de preferenties van de politiewerknemers, die ook behoefte hebben aan een
bepaalde mate van flexibiliteit. Toenemende importantie voor werknemers van de combinatie van arbeid,
zorg en vrije tijd is een maatschappelijke, onomkeerbare trend, maar regels over betaald
ouderschapsverlof, gedeeltelijk uittreden, nachtdienstontheffing, etc. hebben consequenties voor de mate
waarin medewerkers inzetbaar zijn. Bovendien staat hun inzet die vereist is op tijden waarop anderen vrij
zijn (denk bijvoorbeeld aan frequente inzet in het weekend), op gespannen voet met de wensen tot
flexibele inzet vanuit de bedrijfsvoering.
In paragraaf 7.4 vergelijken wij de knelpunten en wensen die in de politiesector leven met die voor de
beveiligingssector. Paragraaf 7.5 sluit dit hoofdstuk af met conclusies.

7.2

BEHOEFTE AAN FLEXIBILITEIT: WERKGEVERSKANT

Knelpunten ervaren door de werkgever in relatie tot arbeids- en rusttijden
Om aan de eisen van de bedrijfsvoering te kunnen voldoen is vanuit de organisatie een grote behoefte aan
meer flexibiliteit ten aanzien van de arbeids- en rusttijden.

21

Bij de politie is naast de Arbeidstijdenwet (ATW) de specifieke Landelijke Arbeidstijden Regeling (LAR) van
toepassing. Op grond van deze regeling hebben politiefunctionarissen in afwijking van de Arbeidstijdenwet,
recht op 21 vrije zondagen.

71

Korpsen kunnen niet altijd van te voren vaststellen wat de behoefte is aan personeel (Cörvers, 2012). Een
minder voorspelbare maatschappelijke omgeving, die onverwacht een grote politie-inzet kan vereisen en
pieken op bepaalde dagen leiden tot disbalansen in de bezetting. Bij de meeste werkprocessen geldt dat in
het weekend (vanaf vrijdagavond) onderbezetting is en in de week overbezetting (d’Hondt e.a., 2011).
Ook in het verleden is hier reeds aandacht voor gevraagd. Deze disbalans ligt voor een deel ook bij de
uitvoering, want er zijn regionale verschillen: in de ene regio is de bezetting beter geregeld dan in de
andere. Volgens de onderzoekers zou een solide capaciteitsmanagement dan ook veel effect kunnen
hebben.
Op dit moment zijn de hoeveelheid arbeidstijdenovertredingen erg hoog 22. Oorzaken zijn onvoldoende
sturing op naleving van de ATW en onvoldoende gebruik van de wettelijk beschikbare
uitzonderingsmogelijkheden. Bovendien blijkt uit een rapport van de Inspectie SZW dat een aantal
korpsen niet met het registratiesysteem kunnen omgaan en de arbeidsuren onjuist registreren (Inspectie
SZW, 2012).
Wensen die leven bij de werkgever
Een meer flexibele inzet van medewerkers wordt belemmerd als gevolg van de Landelijke
Arbeidstijdenregeling (LAR) en het Besluit algemene rechtspositie politie (Barp) in relatie tot de ATW
(Arbeidstijdenwet) (De Leede e.a., 2011). Uit de werking van vijf verschillende bepalingen 23 concluderen
d’Hondt e.a. onder meer dat alternatieve wijzen van roosteren op basis van uitsluitend de ATW tot
aanzienlijk meer flexibiliteit in de inzet van personeel in volcontinudienst leiden. Zij pleiten daarom voor
afschaffing van de regels in de LAR/Barp die belemmerend werken op een flexibele inzet.
De Inspectie OOV pleit niet voor afschaffing, maar voor aanpassing van die regels die belemmerend
werken. Aanpassing van deze regels raakt de arbeidsvoorwaarden van het politiepersoneel en moet dan
ook zorgvuldig gebeuren. De Inspectie verwacht dat door aanpassing van regels die belemmerend
werken, leidinggevenden en planners meer ruimte krijgen bij het inroosteren van medewerkers, waardoor
de personele capaciteit beter kan worden afgestemd op het werkaanbod. Dit kan leiden tot een verbetering
van het capaciteitsmanagement bij de politie.
Aan de andere kant benadrukt de Inspectie OOV dat uitsluitend het intrekken of wijzigen van bepalingen,
die ten opzichte van de ATW belemmerend werken, niet automatisch zal leiden tot de oplossing van een
grotere flexibele inzet. Ook d’Hondt (2011) concludeert dat er, naast de belemmerende bepalingen in de
LAR/Barp, ook nog andere redenen zijn voor gebrek aan flexibiliteit, zoals cultuur, management en
systemen (d’Hondt e.a., 2011). De bestaande regels bieden wel ruimte, maar deze worden in de praktijk
niet benut. De Inspectie wijst op een deels onjuiste uitleg van wet- en regelgeving en op ingesleten
gewoontes. In de gesprekken die de onderzoekers gevoerd hebben in het kader van dit onderzoek is dit
bevestigd. In deze gesprekken is ook gewezen op de onbekendheid en de wir war van vele regelingen.
Een aanbeveling uit het onderzoek van d’Hondt om de flexibiliteit van de inzet te vergroten is inperking
van vaste arbeids- en bevordering van flexibele arbeidspatronen. Hiertoe worden de volgende
mogelijkheden genoemd: variabele begin- en eindtijden van diensten, variabele dienstlengtes, incl.

22

Inspecties naar de naleving van de ATW in 2011 door de Inspectie SZW (2012) bij 13 geïnspecteerde
politiekorpsen waar in 2009 een groot aantal overtredingen is vastgesteld, signaleren 1123 overtredingen van de
ATW.

23

Deze vijf zijn: het aantal vrije zondagen aansluitend aan een vrije dag, de verkorte dagelijkse rust, de
werktijdenmodaliteit, de maximum arbeidstijd van 9 uur en de gemiddelde arbeids- en rusttijden.

72

diensten korter dan 6 uur, in plaats van een vaste arbeidsduur meer gebruik maken van een gemiddelde
arbeidsduur (zoals de gemiddelde 8- of 9-uurs modaliteit of de 38- of 40-urige werkweek en
jaarurensystemen/urenbanken met pieken en dalen).
Het is volgens de onderzoekers wenselijk om leidinggevenden meer voorlichting en begeleiding te geven
op het gebied van wet- en regelgeving en het gebruik van de uitzonderingsartikelen (Inspectie SZW,
2012). Ook zouden de wir war aan regels opgeschoond moeten worden. De HRM van de Nationale Politie
vindt het daarnaast wenselijk om binnen het planningssysteem alleen de kaders vast te leggen en de
verantwoordelijkheid voor roosters terug te brengen naar de werkvloer. Teams zouden meer zelf moeten
plannen, de planning moet op de werkvloer in collegiaal overleg plaats vinden in plaats van het plannen
van bovenaf zoals dat op dit moment is geregeld (Directie HRM Nationale Politie, div. auteurs, 2012) 24.
Tussen het ministerie van Veiligheid en Justitie en de Nationale Politie zijn afspraken gemaakt over een
striktere aanpak op sturing, planning en inroostering.
Niet alleen wat betreft het planningssysteem zou de sector politie toe moeten naar het vastleggen van
kaders, waarbinnen een eigen, flexibele invulling mogelijk is, ook wat betreft het
arbeidsvoorwaardensysteem pleit HRM van de NP voor aanpassing van de structuur. Er zouden volgens
HRM meer min-max regelingen moeten komen, bijvoorbeeld op het gebied van het aantal te draaien
nachtdiensten. Deze min-max afspraken zouden per functie geregeld moeten worden. Deze wens gaat in
de richting van het ‘cafetaria-systeem’ 25.

7.3

BEHOEFTE AAN FLEXIBILITEIT: WERKNEMERSKANT

Naar verwachting zullen werknemers blijvend behoefte hebben aan niet alleen uitgebreide voorzieningen
rondom de zorg voor kinderen en het huishouden, maar ook van arbeidsvoorwaarden die inspelen op een
flexibele tijdsindeling en thuiswerken, zodat personen hun werktijd zelf kunnen indelen. Dergelijke trends
hebben invloed op de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen.
Bij de politie is op dit moment de planning van arbeidstijden voor een periode van 13 weken en zijn
roosters van acht uur de norm. Onder verschillende vakbonden leeft de angst dat als je dit los laat er een
willekeur ontstaat van informele afspraken. Deze angst is op zich terecht: in de praktijk willen vooral
hoger opgeleide leidinggevenden meer flexibiliteit, met name in de arbeidstijden. Zij willen zelf hun
arbeidstijden regelen, maar dat laat de organisatie nu niet toe. Daarom wordt nu heel veel informeel
geregeld.
Een verschil met het cohort ‘jongeren’ van vroeger is de balans tussen werk en privé. In het verleden
stond bij alle politiemedewerkers het werk altijd voorop (‘je bent 24/7 politie-agent’), nu hecht men aan
minder tijd voor werk en meer voor privé (jongeren die in het weekend uit gaan willen niet als ‘politieagent’ uit gaan, maar als privé-persoon). Dit kan tot discussies leiden over het begrip ‘loyaliteit’ als er
plotseling veel werk is. Het is de vraag hoe de combinatie privé-werk in balans kan worden gebracht met
de bedrijfsvoering, zonder dat er druk komt te staan op het uitvoeren van moeilijke uren en uren waarin
het ad hoc heel druk is.

24

De toekomst begint vandaag !, 2012

25

In tegenstelling tot de sector politie zijn voor de brandweer en Defensie uitzonderingen op de ATW juridisch
geregeld is. Voorbeeld: iemand die een crimineel volgt werkt 24/7. Daarbij overtreedt hij dus de ATW.

73

Het is bij de politie niet mogelijk om altijd nachtdiensten of weekenddiensten te draaien. Sommigen,
vooral jongeren, zouden dit best willen 26. Wat wel geregeld is bij de politie maar bij niet bij alle
medewerkers bekend is, is dat het mogelijk is om sommige nachten wel diensten te draaien en andere
nachten niet: een oudere medewerker wil misschien wel diensten draaien in de nacht van maandag op
dinsdag of dinsdag op woensdag, maar niet op de ‘horeca-avond’ vrijdag op zaterdag.
De politieorganisatie zou voor de uitvoering van bepaalde taken steeds meer gebruik kunnen maken van
thuiswerken, flexwerken en mobiel werken. Het binden en boeien van politiemedewerkers kan op basis
van vrijwillige vormen van flexwerken. Werknemers bij de politie vinden telewerken een aantrekkelijke
arbeidsvoorwaarde (Werkgroep MAP, 2011).
In de hoofdstukken 4 en 5 is van een aantal aspecten van regelingen rondom arbeidstijden weergegeven
wat de mate is waarin deze worden benut en hoe zij worden gewaardeerd door de ‘gebruikers’. In tabel
7.1 vatten wij deze resultaten samen.
Uit tabel 7.1 blijkt in het algemeen dat de meeste medewerkers tevreden zijn over regelingen die te maken
hebben met arbeidstijden, arbeidsduur en verlof. Een meerderheid is van mening dat er voldoende
rekening met de persoonlijke behoeften en wensen wordt gehouden en in het algemeen waardeert men de
werktijden, de mate van flexibiliteit om werk op de gewenste momenten uit te voeren, als goed tot heel
goed.
Een aantal regelingen op het gebied van arbeidsduur, verlof en werktijden is geoormerkt en bestemd voor
specifieke groepen binnen de politie. Om die reden is het gebruik van specifieke regelingen niet altijd
even hoog. Maar van de medewerkers die wel gebruik maken van regelingen op het gebied van
nachtdienstontheffing, modaliteiten, studieverlof, RPU, flexibele werktijden en de mogelijkheid om thuis
te werken zijn verreweg de meesten (heel) tevreden.
De kenmerken die het meest bepalend zijn voor het gebruik van de regelingen op dit gebied zijn het
salaris- en opleidingsniveau en de functie. Ook als het gaat om de waardering van deze regelingen zijn
deze kenmerken het meest significant.

26

In de sector zorg is dit wel mogelijk.

74

Tabel 7.1

Samenvatting van enkele resultaten uit hoofdstuk 4 en 5 over regelingen in verband met arbeidstijden (Bron: Flitspanel, januari 2014)

Op welke onderwerpen wordt in de huidige politie cao
voldoende rekening gehouden met uw persoonlijke
behoeften/wensen en op welke onderwerpen niet Tabel
4.1)?

Voldoende

Onvoldoen
de

Geen
mening

Weet niet

Significante kenmerken

Arbeidsduur en verlof (meer/minder uren werken, aantal
vakantiedagen, studieverlof, etc.)

68

19

7

7

De kans dat men onvoldoende oordeelt is afhankelijk van: lengte
dienstverband (is groter naarmate men langer in dienst is), functie (is
groter als iemand een niet-leidinggevende executieve functie heeft dat
niet tot de gebiedsgebonden politiezorg hoort) en huishoudsituatie (is
groter als iemand geen alleenstaande is).

Werktijden (roostering, nachtdiensten, nachtdienstontheffing,
overwerk, flexibele werktijden, vrije zondagen, consignatie,
modaliteitenregeling, mogelijkheden om thuis te werken, etc.)

53

34

7

6

De kans op een negatief oordeel is afhankelijk van salaris-schaal (is
groter als iemand in salarisschaal 11 of lager zit)

Van welke van de volgende arbeidsvoorwaarden maakt u
op dit moment gebruik? En hoe tevreden bent u hierover
(tabel 4.3)?

Wel
gebruik

(Heel)
tevreden

Niet
tevreden/n
iet
ontevrede
n

(Heel)
ontevrede
n

Nachtdienstontheffing

11

84

13

3

Modaliteitenregeling

42

79

19

3

Studieverlof

5

64

18

18

RPU

8

84

10

5

Flexibele werktijden

29

84

14

2

Thuis werken

23

86

9

6

Hoe waardeert u de volgende aspecten van uw functie en
uw werkbeleving (tabel 5.1)?

Heel goed

Goed

Niet goed,
niet slecht

Slecht/Hee
l slecht

Uw werktijden: de mate van flexibiliteit om werk op de door u
gewenste momenten uit te voeren

15

50

19

14/3

Salarisschaal, opleidingsniveau (vooral werknemers in salarisschalen
12 en hoger en lager en middelbaar opgeleiden)

Salarisniveau (lage waardering: vooral medewerkers in salarisschaal 8
en lager) functie (hoge waardering: vooral niet-leidinggevende
medewerkers zonder wettelijke politietaken

75

Aan de andere kant vindt ca. 17 procent dat de mate van flexibiliteit om het werk te kunnen uitvoeren op
de zelf gewenste momenten slecht tot zeer slecht is. Aan de medewerkers die hierover negatief zijn is
gevraagd naar verbeterpunten. In box 6.1 is een overzicht gegeven van de verbeterpunten die het meest
vaak zijn genoemd.
Box 7.1

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Verbeterpunten in relatie tot de werktijden: de mate van flexibiliteit om werk te kunnen
uitvoeren op de gewenste momenten

Administratie thuis uitvoeren;
Minder administratieve lasten.
Basisrooster hanteren, rust creëren in het rooster, minder verschuivingen op het laatste moment, langer vooruit plannen,
bijstand tijdig aanvragen.
Een regelmatig onregelmatig rooster.
Meer professionele vrijheid om eigen agenda te beheren.
Betere werkverdeling van dag- en nachtdiensten.
Meer en beter ‘sociaal ‘roosteren in verband met combinatie privé (bijvoorbeeld niet te veel late diensten in één week).
Buiten de beschikbaarheidsdiensten ‘vrije’ dagdiensten roosteren om administratieve en/of extra taken te kunnen uitvoeren.
Planning meer in overleg en met keuzevrijheid (voorbeeld: nu krijgen veel collega's een vroege dienst, terwijl zij liever s
avonds werken EN omgekeerd!)
Een inteken rooster waarbij men bij sommige onderdelen van de politie naar eigen inzicht flexibel kan schuiven met de
werktijden.
Flexibele werktijden: tijdstippen aanvang en einde dag- en avonddiensten flexibeler maken.
Flexibiliteit juist inperken om zeer hoge onregelmatigheid tegen te gaan
Planning terug brengen op het bureau.
Termijn voor aanvragen voor een vrije dag verkorten.
Capaciteitstekorten in het algemeen verminderen.
Capaciteitstekort van volledig inzetbaar personeel verminderen.

Bron: Flitspanel, januari 2014

De meeste verbeterpunten zijn gerelateerd aan de manier waarop de arbeidstijden worden gepland en
geroosterd. Men opteert voor meer rust in het rooster door roosters langer vooruit te plannen, minder
verschuivingen op het laatste moment toe te staan en het meer aanbrengen van regelmatigheid in de
onregelmatigheid. Ook ‘sociaal roosteren’ in overleg met betrokkene is een speerpunt: dit punt is vooral
belangrijk met het oog op de balans tussen werk –en privé. Door de planning terug te brengen naar de
werkvloer, ook één van de aangereikte verbeterpunten, zou dit makkelijker te realiseren zijn.
Ook gerelateerd aan de planning van de arbeidstijden is de roep om meer professionele vrijheid om de
eigen agenda te beheren: men is van mening dat er te veel wordt gewerkt volgens de vaste planning en te
weinig wordt gekeken naar wanneer er werk is.
Een aantal respondenten noemt uitbreiding van de capaciteit in het algemeen een verbeterpunt, een aantal
voegt daar nadrukkelijk aan toe dat er vooral behoefte is aan uitbreiding van volledig inzetbare capaciteit
(en noemen in dit verband de nachtdienstontheffing van ouderen).
In de verdiepende discussie met ca. 30 zowel leidinggevende als niet-leidinggevende
politiefunctionarissen komt hetzelfde beeld naar voren (zie box 7.2). De huidige regeling omtrent de
arbeids- en rusttijden zorgt bij met name de executieve functies voor problemen. Medewerkers ervaren de
huidige regelingen in de praktijk doorgaans als knellend en niet-werkbaar. Medewerkers benoemen een
aantal wensen bij het eventueel ontwikkelen van een flexibelere regeling. In de eerste plaats geeft men
aan dat de regeling niet ten koste mag gaan van de gezondheid van de medewerker. Er dient rekening
gehouden te worden met voldoende rusttijden. In de tweede plaats dient de planner bij het maken van de
76

roosters, in alle redelijkheid, zowel rekening te houden met de capaciteitseisen vanuit de organisatie als
met de wensen en de gezondheid van de medewerker.
Box 7.2

Knelpunten ervaren door werknemers in de e-board room

Niet-leidinggevenden
Niet-leidinggevenden vinden het kunnen combineren van werk en privé belangrijk voor hun werktevredenheid. Hun ervaringen
met het kunnen combineren van werk en privé (of zorgtaken) is sterk afhankelijk van de functie, eenheid en afdeling. Maar ook
het vertrouwen tussen medewerker en leidinggevende/werkgever is een belangrijke factor. Er zijn lijnchefs die goedwillend en
bereidwillig zijn, communicatief, flexibel, maar anderen zijn dat niet. In sommige gevallen wordt voor de medewerker bepaald
wanneer hij/zij overuren moet opnemen, terwijl in andere gevallen de medewerker zelf een voorkeur kan aangeven.
Voor medewerkers in executieve functies en voor medewerkers in de ondersteuning bij eenmansposten is het vaak lastiger om
werk en privé te combineren dan voor medewerkers in de ondersteunende diensten. Deze laatste categorie ervaart dikwijls
voldoende zeggenschap over de werktijden.
Vooral de medewerkers in executieve functies ervaren druk vanuit de roosters. Men ervaart een te beperkte zeggenschap ten
aanzien van de werktijden en onvoldoende oog voor de gezondheid van de medewerker (rusttijden). Men is in het algemeen
neutraal of positief bij de vraag of een meer flexibele regeling wenselijk is: men ziet voordelen, maar ook bedreigingen.
Voordelen: de mogelijkheid om op team-niveau afspraken te maken, de kans om de regeldichtheid te verminderen en
mogelijkheden om afspraken te maken op individueel niveau waardoor roosters beter kunnen aansluiten bij de behoefte van de
medewerker. Maar in de huidige regeling ervaart men de onregelmatigheid in de onregelmatigheid in de roosters, vooral in de
noodhulp, als schadelijk voor het functioneren en de gezondheid (is fysiek en psychisch belastend). Dat zou in een meer
flexibele regeling nog erger kunnen worden.
Leidinggevenden
Ook de leidinggevenden vinden het kunnen combineren van werk en privé belangrijk voor de werktevredenheid. Zij ervaren
doorgaans voldoende zeggenschap over hun rooster en zijn voldoende in staat om werk en privé te combineren. Voor functies
in de 24-uurs diensten en noodhulp is dit wel lastiger dan voor de kantoorfuncties. Bovendien is de ervaring dat de huidige
arbeidstijdenregeling wordt omzeild om het werkaanbod te kunnen combineren met de eigen wensen ten aanzien van de
werktijden.
Leidinggevenden merken dat er druk staat op het invullen van de roosters, leidend tot hoge werkdruk in de ‘blauwe teams’.
Volgens hen werkt de arbeidstijdenregeling belemmerend. Men kan niet werken of vrij zijn op gewenste momenten omdat de
huidige regeling niet of nauwelijks flexibiliteit biedt in de roostercyclus. Dit leidt tot onvrede (niet sociale roosters om de
planning rond te krijgen) en frustraties. Ook leidt het tot onrust in de roosters doordat men onderling gaat ruilen. Een oplossing
zou zijn de afschaffing van de LAR en invoering van een meer flexibele regeling omtrent arbeids- en rusttijden. Het zou meer
ruimte kunnen bieden aan de werkgever én werknemer door een betere balans tussen het werkaanbod en de wensen van
werknemers in relatie tot privé/zorg (win-win situatie).
De behoefte en wensen ten aanzien van werk- en rusttijden verschillen sterk per individu en situatie. Meer vrijheid in de
roostercyclus zou een oplossing kunnen zijn. Daarbij wordt opgemerkt dat de huidige regelingen zijn doorgeschoten, maar dat
er ook een bescherming van uit gaat die niet uit het oog mag worden verloren (voldoende rust en geen gesplitste diensten). Tot
slot werd opgemerkt dat er nog steeds verschillen tussen regio’s bestaan in verlofregelingen.
Men wil af van de huidige arbeids- en rusttijden regeling. Ideeën over het verbeteren van het roosteren zijn:
•
•
•
•

Roosteren op team niveau waarbij er met het team een rooster wordt opgesteld en collega’s onderling kunnen ruilen;
Toestaan van zelfroosteren waarbij het werk leidend is. Er wordt verwezen naar de roostersystematiek bij de brandweer.
Een flexibelere regeling ten aanzien van arbeids- en rusttijden in die zin dat men op bepaalde momenten meer uren mag
werken om vervolgens op een later (zelf gekozen) moment langer met verlof te kunnen.
Er bestaat de wens om medewerkers de mogelijkheid te kunnen geven om met (een betaalbare) sabbatical/lang verlof te
gaan. Dit laatste wordt ook in het kader van de gezondheid van de medewerker en het langer doorwerken genoemd.

Bron: e-boardroom, december 2013.

77

Weliswaar is de meerderheid van de politiefunctionarissen tevreden over regelingen die het mogelijk
maken om thuis te werken, toch zijn de mogelijkheden om thuis te werken één van de regelingen die men
graag verbetert of uitgebreid willen zien (zie paragraaf 6.2). De wens om de mogelijkheden om thuis te
werken te verbeteren of uit te breiden is relatief vaker aanwezig bij de wat oudere werknemers, vrouwen,
hoger opgeleiden en deeltijders. Deze regelingen zijn duidelijk niet bestemd voor niet-leidinggevende
medewerkers in de gebiedsgebonden politiezorg, want deze medewerkers hebben beduidend minder de
wens voor uitbreiding of verbetering van de mogelijkheid om thuis te werken.
Vooral leidinggevende medewerkers in de niet-executieve functies, niet-westerse allochtonen en
deeltijders zouden graag een uitbreiding willen zien van flexibele werktijden.
Uit paragraaf 6.3 blijkt ook dat in de top-4 van onderwerpen in de cao waar relatief veel werknemers in de
toekomst meer of evenveel prioriteit zou willen geven gelet op de toekomstige werk- en privésituatie
regelingen op het gebied van arbeidstijden, arbeidsuur en verlof niet voorkomen. In de top-4 van
onderwerpen waaraan men in de toekomst juist minder of evenveel prioriteit zou willen geven staan wel
regelingen op dit gebied: relatief veel mensen willen in de toekomst minder prioriteit geven aan
mogelijkheden om langer te werken en aan nachtdienstontheffing.

7.4

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

In aanpalende sectoren zoals de zorg en de private beveiligingssector lijkt een ruimere arbeids- en
rusttijdenregeling in de praktijk werkbaarder dan een zeer gespecificeerde en ‘regeldichte’ overeenkomst
zoals bijvoorbeeld in het onderwijs wordt gehanteerd.
De zorg lijkt minder problemen te hebben met de invulling van de arbeids- en rusttijden. Deze sector kent
een jaarurensystematiek in de cao waarbij niet het aantal uren per week vast staat. Hierdoor ontstaat een
zekere mate van flexibiliteit.
De private beveiligingssector lijkt wat betreft de onvoorspelbaarheid van personele inzet veel op de
politiesector (zie hoofdstuk 2, paragraaf 2.4). In de beveiligingssector is recent overgestapt op een
systematiek van ‘rollend’ roosteren waarbij meer flexibiliteit ten aanzien van de capaciteit mogelijk is en
tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de wensen van de medewerker. Voorheen was het
belangrijkste knelpunt in de cao de mogelijkheid dat een werkgever medewerkers kon dwingen te werken
op een moment dat gekozen werd door de werkgever. Dit leverde vervelende spanningen op voor de
relatie tussen medewerker en werkgever. Bij flexibilisering van roosters spelen in de beveiligingssector
drie zaken:
1. De ontwikkeling van een manier van flexibel roosteren kan alleen maar door de klantvraag helder te
inventariseren. Het werkaanbod moet centraal staan.
2. De medewerker moet inspraak krijgen op de invulling van het rooster.
3. Planners moeten de juiste normen meekrijgen. Het moet niet alleen over de “outcome” gaan –zorgen
dat er een bepaald aantal medewerkers op een bepaald tijdstip beschikbaar is-, want dat zorgt voor
ongewenste situaties. Binnen de beveiligingssector is men aan het onderzoeken welke set aan regels
voor de roosteraars het beste werkt. De effecten van (varianten van) roosteren op het welbevinden van
medewerkers wordt regelmatig gemeten.
Een belangrijke modernisering in de beveiligingssector is het hebben van rust in roosters. Dat betekent
beter en verder vooruit plannen. Het is een manier van denken waarbij roosterwijzigingen zich beperken
tot het operationeel noodzakelijke. Consequentie is dat niet de arbeidsvoorwaarde/spelregel binnen de cao
centraal staat, maar het gedrag van de planner. Van de planners in de beveiligingssector wordt een visie

78

gevraagd op de manier waarop roosters worden ingezet, de manier waarop reservecapaciteit wordt ingezet
en de manier waarop mensen worden verdeeld over de verschillende klanten.
Recente wijzigingen die hebben bijgedragen aan rust in de roosters, is:
•

•

•

7.5

Een rolling forecast: roosters worden nu vier weken van tevoren gecommuniceerd. Voorheen waren
er roosters in planperiodes van vier weken. Nu wordt er wekelijks gepland en iedere week worden de
roosters van de vier komende weken gepubliceerd. Medewerkers kunnen hierdoor verder vooruit
plannen.
Matigen van de overwerk toeslag: planners moeten werken met een menselijke maat, terwijl de
planning wel financieel optimaal moet worden ingevuld. Inmiddels werkt de sector met toeslagen op
overwerk die direct terug te vinden zijn op de loonstrook. Bij wijzigingen van het rooster geldt een
verschuivingstoeslag, die oploopt naarmate de tijd voor het aanzeggen van de verschuiving en het
rooster korter wordt. Hierdoor neemt de financiële prikkel voor planners toe om te zorgen dat de
planning op tijd wordt gecommuniceerd.
De verantwoordelijkheid van inhaaluren bij de medewerker leggen. Er is nu een inhaalurensysteem,
waarbij de medewerker die te weinig uren draait deze uren op een later moment moeten inhalen. Dit
werkt mentaal voor de medewerker anders. Hij/zij staat als het ware in het krijt bij de werkgever.

CONCLUSIES

De belangrijkste conclusie uit dit hoofdstuk is dat de Nationale Politie vanuit haar rol als werkgever
behoefte heeft aan een meer flexibele inzet van medewerkers, terwijl in het algemeen de medewerkers
tevreden zijn over de huidige regelingen rondom arbeidstijden, arbeidsduur en verlof.
Als gevolg van een minder voorspelbare omgeving die onverwachts een grote politie-inzet kan vereisen
heeft de bedrijfsvoering van de politie behoefte om personeel flexibel in te zetten. Voor de uitvoering van
de executieve taken stuit de inzet van een flexibele schil op fundamentele en praktische bezwaren
vanwege het geweldsmonopolie en het waarborgen van de integriteit. Daarom wordt binnen de
organisatie flexibiliteit gezocht door variatie in arbeids- en rusttijden.
Maar een meer flexibele inzet van medewerkers wordt volgens de werkgever belemmerd door de
Landelijke Arbeidstijdenregeling (LAR) en de Barp in relatie tot de Arbeidstijdenwet (ATW). Het is geen
kwestie van alleen intrekken of wijzigen van bepalingen die ten opzichte van de ATW belemmerend
werken. Het gebrek aan flexibiliteit is ook het gevolg van cultuur, management en planningssystemen.
Bestaande regels bieden wel degelijk ruimte, maar deze ruimte wordt in de praktijk vaak niet benut, door
onjuiste uitleg van wet- en regelgeving, ingesleten gewoontes en onbekendheid door een wir war aan
regels. Aanbevelingen zijn:
•
•
•
•
•

Inperking van vaste arbeidspatronen en bevordering van meer flexibele arbeidspatronen, zoals
bijvoorbeeld urenbanken;
Voorlichting en begeleiding geven aan leidinggevenden op het gebied van wet- en regelgeving en het
gebruik van uitzonderingsartikelen;
Opschoning van de wir war aan regels;
Binnen het planningssysteem alleen de kaders vaststellen en de verantwoordelijkheid voor de roosters
op de werkvloer leggen;
Aanpassing van de structuur van het arbeidsvoorwaardensysteem door vaker met min-max regelingen
per functie (bijvoorbeeld aantal nachtdiensten) te werken.
79

Werknemers zijn in het algemeen tevreden over regelingen die te maken hebben met arbeidstijden,
arbeidsduur en verlof. Maar uit de e-boardroomsessies blijkt dat bij de medewerkers inderdaad lang niet
altijd bekend is wat er allemaal mogelijk is op het gebied van bijvoorbeeld het draaien van nachtdiensten
en weekenddiensten. Veel regelingen zijn gericht op specifieke groepen binnen de politie, veelal
afhankelijk van functie, salaris- en opleidingsniveau. De politiemedewerkers die gebruik maken van
regelingen zoals nachtdienstontheffing, RPU, de mogelijkheden om thuis te werken en flexibele
werktijden zijn hier in het algemeen (heel) tevreden over.
Verbeterpunten, aangedragen door de medewerkers die niet tevreden zijn over de regelingen, zijn vooral
gerelateerd aan de manier waarop de arbeidstijden worden gepland en geroosterd. Men opteert voor meer
rust in het rooster, aanbrengen van meer regelmatigheid in de onregelmatigheid en meer ‘sociaal’
roosteren in overleg met betrokkenen. Ook wenst men meer professionele vrijheid om de eigen agenda te
beheren: niet werken volgens een vaste planning, maar wanneer er werk is.
In aanpalende sectoren als de zorg en de private beveiligingssector lijkt een ruimere arbeids- en
rusttijdenregeling werkbaar. In de zorg is in de cao een jaarurensystematiek opgenomen, waarbij niet het
aantal uren per week vaststaat, maar het aantal uren over een langere periode, bijvoorbeeld een half jaar
of een jaar. Ook de Nationale Politie als werkgever denkt aan zo’n systeem.
In de beveiligingssector is een moderniseringsslag gemaakt door rust in de roosters te creëren door beter
en verder vooruit te plannen (rolling forecast). In dit systeem is meer flexibiliteit ten aanzien van de
capaciteit mogelijk en wordt tegelijkertijd rekening gehouden met de wensen van de medewerkers.
Evenals bij de politie speelt bij de flexibilisering van de roosters dat een flexibel rooster alleen mogelijk is
door de klantvraag helder te inventariseren, dat de medewerkers inspraak moeten krijgen op de invulling
van het rooster en de planners de juiste normen moeten meekrijgen. In dit systeem worden de toeslagen
voor overwerk gematigd en de verantwoordelijkheid van inhaaluren bij de medewerker gelegd.

80

8

DUURZAME INZETBAARHEID EN LOOPBAANBELEID

8.1

INLEIDING

Capaciteitsmanagement met als doel het optimaal en duurzaam (toekomstbestendig) benutten van
arbeidspotentieel is één van de speerpunten in HRM-beleid (zie hoofdstuk 2). Daarbij is het essentieel dat
er een balans is tussen flexibiliteit en continuïteit.
De Werkgroep Inzetbaarheid (2011, p. 8, 9) definieert duurzame inzetbaarheid bij de politie als: ‘het
duurzaam realiseren van beschikbaar, gekwalificeerd, gemotiveerd en gezond personeel’ 27. Duurzame
inzetbaarheid houdt in dat medewerkers langer inzetbaar worden gehouden in ofwel hun eigen functie,
ofwel in een andere functie, ofwel door verbreding van hun inzetbaarheid. Werknemers bij wie
knelpunten in hun inzetbaarheid ontstaan (bijvoorbeeld door teruglopende fysieke vermogens, psychische
overbelasting, teruglopende motivatie en/of beperkte flexibiliteit en veranderbereidheid) zouden begeleid
moeten worden naar een baan buiten de sector politie. Dit vergt zowel pro-actief (bijvoorbeeld beleid
gericht op loopbaanontwikkeling, opleiding/training) als re-actief beleid (‘ontzie-regelingen’, begeleiding
op psychosociaal gebied, maar ook bevordering van uitstroom van die medewerkers bij wie knelpunten in
hun inzetbaarheid is geconstateerd 28).
Daarnaast zijn aspecten zoals de fysieke en mentale conditie, de verhouding belasting–belastbaarheid en
de balans tussen werk en privé ook belangrijke factoren om medewerkers duurzaam inzetbaar te houden.
In dit hoofdstuk gaan we in op de vraag hoe politiemedewerkers hun eigen functioneren waarderen
(paragraaf 8.2) en welke individuele kenmerken van invloed zijn op de mening dat men wel of niet goed
functioneert.
In paragraaf 8.3 gaan we in op de vraag hoe politiemedewerkers hun eigen gezondheid waarderen en
welke individuele kenmerken en welke aspecten van arbeidsvoorwaarden en – verhoudingen van invloed
zijn op de ervaren gezondheid.
Een belangrijke vraag is vervolgens of groepen die wat minder functioneren of zich minder gezond
voelen voldoende vertegenwoordigd zijn onder degenen op wie het HRM-beleid zich richt met het maken
en uitvoeren van afspraken gemaakt in een functioneringsgesprek. In paragraaf 8.4 gaan wij hier nader op
in.
Paragraaf 8.5 sluit dit hoofdstuk af met conclusies.

8.2

WAARDERING VAN HET EIGEN FUNCTIONEREN EN PERSOONLIJKE
ONTWIKKELING

In POMO is aan de medewerkers van de politie een aantal stellingen voorgelegd in relatie tot hun
beroepsexpertise, stellingen die informatie geven over hoe politiemedewerkers aankijken tegen hun eigen
functioneren. Deze stellingen zijn als volgt:

27

Een vrij algemene definitie van het begrip ‘duurzame inzetbaarheid’ is: ‘het vermogen van werknemers om nu
en in de toekomst toegevoegde waarde te leveren voor een (arbeids)organisatie en daarbij zelf ook meerwaarde
te ervaren (NEN richtlijn NPR 607027, p. 8).

28

Dit is het onderwerp van hoofdstuk 9: Dynamiek.

81

-

Ik heb er vertrouwen in dat ik veel verschillende taken effectief kan uitvoeren;
Ik heb weinig vakkennis waar men tegenwoordig om staat te springen;
Vergeleken met mensen die hetzelfde werk doen als ik, word ik hoog gewaardeerd binnen mijn
organisatie;
De taken en werkwijzen in mijn beroep zijn zo ingrijpend veranderd dat ik herhaaldelijk tekortschiet;
In mijn werk vragen mijn collega's mij om raad als het ingewikkeld wordt;
In mijn werk geeft men moeilijke klussen aan mij;

Tabel 8.1 geeft weer in welke mate respondenten het eens of oneens zijn met deze stellingen.
Tabel 8.1

Mening over stellingen beroepsexpertise
Helemaal
mee oneens

Mee
oneens

Nee mee eens,
niet
mee
oneens

Mee
eens

Ik heb er vertrouwen in dat ik veel
verschillende taken effectief kan uitvoeren

0

2

6

67

25

100

Ik heb weinig vakkennis waar
tegenwoordig om staat te springen

men

24

53

17

6

1

100

Vergeleken met mensen die hetzelfde werk
doen als ik, word ik hoog gewaardeerd
binnen mijn organisatie

5

19

38

32

7

100

De taken en werkwijzen in mijn beroep zijn
zo ingrijpend veranderd dat ik herhaaldelijk
tekortschiet

23

56

16

5

1

100

In mijn werk vragen mijn collega's mij om
raad als het ingewikkeld wordt

1

5

23

59

13

100

In mijn werk geeft men moeilijke klussen
aan mij

2

11

38

40

9

100

Bron:

Helemaal
mee eens

Totaal

POMO, 2012, zittend personeel

Waar het gaat om brede inzetbaarheid (eens met ‘verschillende taken effectief uitvoeren’), vakkennis
(oneens met ‘weinig vakkennis waar men om staat te springen’), het up to date zijn van de kennis en
vaardigheden (oneens met ‘taken en werkwijzen zijn zo veranderd dat ik herhaaldelijk tekort schiet’) en
raadgeving aan collega’s (eens met ‘als het ingewikkeld wordt vragen collega’s mij om raad’) heeft het
overgrote deel een positief tot zeer positief oordeel over het eigen functioneren. Slechts een minderheid is
van mening dat men hoog gewaardeerd wordt vergeleken met mensen die hetzelfde werk doen. Op zich is
dit ook logisch, want niet iedereen kan hoog gewaardeerd zijn ten opzichte van collega’s. Ook is men het
iets minder eens met de stelling dat men de moeilijke klussen krijgt.
Uit de mate van toepassing van de verschillende stellingen naar diverse individuele kenmerken, is een
overall indicator bepaald (zie tabel 8.2 en zie bijlage B4.8.1 voor de volledige tabel).

82

Tabel 8.2

Enkele indicatoren van individueel functioneren
Helemaal eens of eens met stelling

Helemaal oneens of oneens met stelling

Gemiddelde
score

Ik heb er
vertrouwen in
dat ik veel
verschillende
taken
effectief kan
uitvoeren

Vergeleken met
mensen die hetzelfde
werk doen als ik,
word ik hoog
gewaardeerd binnen
mijn organisatie

In mijn werk
vragen mijn
collega's mij om
raad als het
ingewikkeld
wordt

In mijn werk
geeft men
moeilijke
klussen aan
mij

Ik heb weinig
vakkennis waar
men
tegenwoordig om
staat te springen

De taken en werkwijzen
in mijn beroep zijn zo
ingrijpend veranderd dat
ik herhaaldelijk tekort
schiet

15 - 24 jaar

91

38

48

36

60

78%

52

25 - 34 jaar

94

43

68

47

76

80%

63

35 - 44 jaar

93

40

75

54

78

80%

66

45 - 54 jaar

92

35

73

50

77

80%

63

55 jaar en ouder

89

38

73

46

77

76%

62

Lager onderwijs

88

34

64

40

61

75%

54

Middelbaar onderwijs

92

32

70

45

72

80%

59

Hoger onderwijs

93

41

74

52

81

79%

65

Primair proces schaal 4-5

95

31

58

32

71

67%

53,

Primair proces schaal 6-8

91

23

76

52

78

79%

62

Primair proces schaal 9-11

98

29

86

70

85

87%

73

Leidinggevend primair proces

97

26

93

77

81

82%

75

Ondersteuning primair proces

92

30

80

56

71

86%

64

Overig ondersteuning

90

26

74

55

69

81%

62

In opleiding

94

15

33

21

64

63%

42

Totaal

92

38

72

49

77

79%

63

Leeftijd

Opleidingsniveau

Salarisniveau

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

83

Dit is gedaan door het gemiddelde te nemen van de scores op de afzonderlijke stellingen. Hieruit blijkt dat
ouderen nauwelijks minder functioneren dan andere leeftijdsgroepen. Bij ouderen is het percentage dat
wat minder functioneert iets groter, maar het verschil met andere leeftijdscategorieën is klein. Er zijn dus
geen aanwijzingen voor een grote probleemgroep onder de ouderen.
Er is wel een relatie van het eigen functioneren met het opleidings- en het functie/salarisniveau. Onder
laag opgeleiden is een groter percentage dat zegt minder te functioneren dan onder middelbaar en hoger
opgeleiden. En de waardering van het eigen functioneren wordt beter naarmate men in een hogere
salarisschaal zit.
Op basis van de antwoorden op de zes stellingen is ook op individueel niveau een gemiddelde
prestatiemaatstaf berekend. Dit is gedaan door aan de antwoorden op de positief geformuleerde stellingen
een schaal te koppelen van 1 (helemaal oneens) tot 5 (helemaal eens). Bij de negatief geformuleerde
stellingen is een schaal van 5 (helemaal oneens) tot 1 (helemaal eens) gehanteerd. Als prestatiemaatstaf is
het gemiddelde van de scores genomen. Dus iemand die het helemaal eens is met alle positief
geformuleerde stellingen en helemaal oneens met alle negatief geformuleerde stellingen heeft een
prestatiescore van 5. Dit is de maximale score. De minimale score is 1. De individuele prestatiemaatstaf is
vervolgens in verband gebracht met kenmerken van de medewerkers (waaronder leeftijd), van hun baan
en van het HRM-beleid door middel van een regressieanalyse.
Hoe is het hieruit resulterende verband tussen leeftijd en prestatieniveau? Deze blijkt een kwadratische
vorm te hebben. 29 30 Volgens de gehanteerde indicator stijgt het prestatieniveau eerst met de leeftijd (zie
figuur 8.1). Deze stijging wordt echter geleidelijk minder. Bij ongeveer 53 jaar is het omslagpunt. Daarna
neemt het prestatieniveau af, al blijft het nog steeds hoger dan bij jongeren. Deze vermindering van het
functioneren is betrekkelijk gering. Dit resultaat spoort met Sprenger e.a. (2011) die constateren dat
oudere medewerkers succesvol (kunnen) zijn door voortdurende ontwikkeling van hun vakmanschap.
Sprengers e.a. (2011) constateren dat een centrale factor voor inzetbaarheid de belastbaarheid blijkt te
zijn, niet alleen individueel, maar ook van het team als geheel. Sommige oudere medewerkers vervullen
de rol van ‘nestor’, waarmee ze leidinggevenden deels kunnen aanvullen.
Ongeveer 95 procent van de personen uit de steekproef waarop de analyse is gebaseerd heeft een score
tussen 2,8 en 4,6. Leeftijd geeft maximaal een verschil in prestatieniveau van iets meer dan 0,3. De factor
leeftijd verklaart dus maar een deel van de verschillen in prestatieniveau. Het is echter wel duidelijk de
belangrijkste factor.

29

Om de figuur te bepalen is van de andere verklarende variabelen het steekproefgemiddelde genomen.

30

Gelderblom, Collewet en De Koning (2011) geven een overzicht van 34 studies waarin een relatie wordt gelegd
tussen leeftijd en prestatieniveau. Dit betreft zowel studies waarin een verband is gelegd tussen leeftijd en
individueel functioneren als studies waarin de relatie is onderzocht tussen de leeftijdssamenstelling van het
personeel van bedrijven en de productiviteit van deze bedrijven. Bij 14 van de 34 studies wordt geen teruggang
van het functioneren op oudere leeftijd gevonden. Dit is weliswaar een minderheid, maar tot deze 14 studies
behoren ook twee metastudies. Verder zijn het juist studies die meer geavanceerde onderzoeksmethoden
gebruiken die geen significante teruggang in prestatieniveau bij oudere werknemers vinden. Gelderblom,
Collewet en De Koning trekken daarom de conclusie dat het wetenschappelijk bewijs voor een teruglopend
prestatieniveau niet sterk is. Dat wij voor de politie slechts een geringe teruggang vinden is dus niet in
tegenspraak met de literatuur. Verder komt uit het overzicht van Gelderblom, Collewet en De Koning naar voren
dat recentere studies ook minder steun bieden voor de stelling dat bij oudere werknemers de beloning boven de
productiviteit ligt.

84

Figuur 8.1

Eigen oordeel prestatie werknemer naar leeftijd

3.8

3.7

3.6

3.5

3.4

3.3

3.2
20

25

30

35

40

45

50

55

60

65

Leeftijd

Andere kenmerken die van invloed zijn op het functioneren zijn: a) of men voor de baan bij de politie
eerst elders heeft gewerkt, b) opleidingsniveau, c) omvang van de werkweek en d) herkomst. Naarmate
medewerkers voordat zij bij de politie kwamen elders langer gewerkt hebben, is hun prestatieniveau naar
eigen zeggen lager. Vroeg bij de politie gaan werken en daar ervaring opdoen lijkt dus tot een relatief
hoog prestatieniveau te leiden. Lager opgeleiden, medewerkers die parttime werken en allochtone
werknemers hebben volgens de gehanteerde prestatiemaatstaaf een lager prestatieniveau. We geven
nogmaals aan dat de gehanteerde indicator gebaseerd is op het oordeel van de medewerker over het eigen
functioneren. Dit kan de uitkomsten beïnvloeden. Zo is denkbaar dat allochtone medewerkers
bescheidener zijn over hun eigen prestaties.
Het presteren is ook in verband gebracht met arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen. De volgende
factoren blijken een positieve samenhang met functioneren te hebben:
-

Vaardigheidstraining;
Als een functioneringsgesprek is gehouden en daarin concrete afspraken zijn gemaakt over de
taakverdeling/samenwerking binnen het team en/of over de beloning;
Als men gebruik maakt van flexibele werktijden en/of mogelijkheden om thuis te werken;
Als mensen het eens zijn met de stelling dat de gemaakte afspraken realistisch zijn en/of met de
stelling dat het voeren van formele gesprekken met de leidinggevende belangrijk zijn.

Het prestatieniveau hangt negatief samen met het feit of men extra vakantiedagen koopt. Mogelijk duidt
dit laatste op een minder sterke motivatie.
85

In onderstaande figuur 8.2 zijn de effecten van de verschillende verklarende variabelen (behalve leeftijd)
weergegeven. Bijvoorbeeld het effect van de variabele ‘training vaardigheden’ is 0,07. Dit betekent dat
gemiddeld genomen het prestatieniveau van iemand die deze training heeft gehad 0,07 hoger is dan van
iemand die deze training niet heeft gehad.
Figuur 8.2

Effecten van persoonskenmerken, baankenmerken en HRM-variabelen op de perceptie van
het eigen prestatieniveau

0.16
0.14
0.12
0.1
0.08
0.06
0.04
0.02
0

Middelbaar of
Training
Taakverdeling
hoger opgeleid vaardigheden
besproken

Beloning
besproken

Flexibele
werktijden

Koopt geen
extra
vakantiedagen

Werkt thuis

8.3

WAARDERING VAN DE EIGEN GEZONDHEID

8.3.1

WAARDERING VAN DE EIGEN GEZONDHEID IN HET ALGEMEEN

Afspraken
realistisch

Gesprek is
belangrijk

Duurzame inzetbaarheid is gedefinieerd als: het duurzaam realiseren van beschikbaar, gekwalificeerd,
gemotiveerd en gezond personeel. In het licht van duurzame inzetbaarheid ligt investeren in een gezonde
werknemerspopulatie voor de hand: hoe gezonder de werknemers zijn, des te groter is de beschikbare
capaciteit.
Om medewerkers duurzaam inzetbaar te houden zijn aspecten zoals de fysieke en mentale conditie, de
verhouding belasting–belastbaarheid en de balans tussen werk en privé belangrijke factoren. Cijfers uit
2011 tonen aan dat (Struijs en Hanrath, 2011):
•

15 – 20 procent van de politiemensen in meer of mindere mate psychosociale klachten heeft;
86

•
•

7 – 8 procent symptomen van PTSS heeft;
53 procent: de werkdruk te hoog vindt. Dit spoort redelijk met onze eigen bevindingen (zie tabel 5.1)
waar 39 procent de werkdruk positief waardeert, 25 procent de werkdruk negatief waardeert en 37
procent de werkdruk niet goed maar ook niet slecht vindt.

Bovendien liggen de kosten van psychische hulpverlening bij politiemensen (‘grijs’ verzuim) ruim 15
procent hoger dan bij de gemiddelde burger. Dit heeft impact op de medewerker, op de kosten en maar
ook op een verminderde operationele inzetbaarheid (Struijs e.a. (2011).
Aan de politiepanelleden van het Flitspanel hebben wij de vraag gesteld hoe over het algemeen de
gezondheid is. Verreweg de meeste politiewerknemers beoordelen de eigen gezondheid van goed (57%)
tot zeer goed (22%). De rest, één op de vijf medewerkers (21%), is in meer of mindere mate negatief over
de eigen gezondheid: twee procent beoordeelt de eigen gezondheid als ‘slecht’, zes procent als ‘redelijk’
en 13 procent als ‘gaat wel’.
Een aantal individuele kenmerken blijkt significant te zijn voor de waardering van de eigen gezondheid
(zie figuur 8.3 en bijlage 4, tabel B4.8.3):
•
•
•

Leeftijd: hoe jonger men is hoe positiever men is over de eigen gezondheid. Maar het is zeker niet
uitsluitend het probleem van oudere werknemers, want alhoewel het percentage dat niet positief is
over de gezondheid toeneemt met de leeftijd, is deze toename van beperkte omvang.
Instroomcategorie: zij-instromers voelen zich in het algemeen gezonder dan schoolverlaters;
Salarisniveau: medewerkers in schaal 12 en hoger voelen zich in het algemeen gezonder dan
medewerkers in salarisschaal 11 en lager;

De waardering van de eigen gezondheid is ook in verband gebracht met het gebruik van specifieke
arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen. De volgende factoren blijken samen te hangen met de
waardering van de eigen gezondheid:
•

•
•

•
•

Werknemers die gebruik maken van de levensloopregeling waarderen hun gezondheid in het
algemeen minder positief dan de werknemers die geen gebruik maken van deze regeling.
Waarschijnlijk ligt de causaliteit van de relatie hier andersom: werknemers die zich minder gezond
voelen maken eerder gebruik van de levensloopregeling (een sabbatical, vervroegde uittreding, etc.);
Werknemers die gebruik maken van de collectieve ziektekostenverzekering voelen zich gezonder
dan de werknemers die dat niet doen;
Werknemers die gebruik maken van maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied
van mentale weerbaarheid voelen zich minder gezond dan de werknemers die daar geen gebruik
van maken. Ook hier ligt de causaliteit van de relatie andersom: werknemers die zich minder gezond
voelen maken eerder gebruik van deze maatregelen;
Een betere sfeer op de werkvloer heeft een positief effect op de gezondheid;
Hoe positiever men is over de mentale belasting tijdens het werk, hoe positiever men zijn eigen
gezondheid waardeert. En andersom dus ook: hoe negatiever men is over de mentale belasting tijdens
het werk, des te slechter ervaart men de eigen gezondheid.

Tenslotte voelen de werknemers die een functioneringsgesprek hebben gehad in het afgelopen jaar waarin
concrete afspraken zijn gemaakt over de persoonlijke omstandigheden, zich relatief vaker minder
gezond dan werknemers die geen afspraken hebben gemaakt op dat vlak. Ook hier ligt de causaliteit van
de relatie waarschijnlijk andersom: met werknemers die hun gezondheid als slecht beoordelen worden
vaker afspraken gemaakt die te maken hebben met de persoonlijke omstandigheden.

87

Figuur 8.3

Hoe is over het algemeen uw gezondheid naar individuele kenmerken, arbeidsvoorwaarden
en aspecten van arbeidsverhoudingen*

0.6
0.5
0.4
0.3
0.2
0.1
0.0
-0.1

zij-instromer

schaal 12 en
hoger

AVW18

AVW19

AVW22

HRM6

HRM11

gesprek 5

-0.2
-0.3
-0.4
-0.5

Kenmerken

* Legenda arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen:
AVW18
= gebruik van levensloopregeling
AVW19
= gebruik van collectieve ziektekostenverzekering
AVW22
= gebruik van maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied van mentale weerbaarheid
HRM6
= waardering van de sfeer op de werkvloer
HRM11
= waardering van de mentale belasting tijdens het werk
gesprek 5
= afspraken over persoonlijke omstandigheden
Bron: Flitspanel, januari 2014.
Noot:

8.3.2

De figuur moet als volgt worden gelezen: bij werknemers in schaal 12 en hoger zien we een score van bijna + 0,5
punten. Dit betekent dat iemand in schaal 12 of hoger zijn of haar gezondheid een hogere waardering geeft met
bijna een half punt – op een schaal van 1 (zeer slecht) tot 6 (heel goed) – ten opzichte van werknemers in schaal 11
en lager die verder dezelfde kenmerken hebben.

INDICATOREN VAN GEZONDHEID

Om beter te kunnen inschatten hoe de medewerkers hun gezondheid beoordelen hebben we gevraagd naar
een aantal indicatoren van gezondheid. Op de vraag ‘voelde u zich de afgelopen vier weken kalm en
rustig?’ antwoordt weliswaar het grootste deel (min of meer) positief (15% antwoordt voortdurend, 52%
meestal en 18 procent vaak), maar aan de andere kant voelt 16 procent zich soms of zelden kalm en
rustig.
Op de vraag of iemand zich in de afgelopen vier weken energiek heeft gevoeld is het beeld dat uit de
antwoorden komt nog iets somberder: weliswaar antwoordt drie kwart van de medewerkers (min of meer)
positief, maar een kwart (25%) is somber op dit punt (antwoordt ‘soms’ of ‘zelden’).

88

Ten slotte heeft 64 procent van de medewerkers zich in de afgelopen vier weken zelden of nooit
neerslachtig en somber gevoeld. Eén op de drie werknemers heeft hier soms last van gehad en zeven
procent vaak, meestal of zelfs voortdurend.
Tabel 8.3

Gezondheidsvragen: hoe voelde u zich de afgelopen vier weken?
Voortdurend

Meestal

Vaak

Soms

Zelden

Nooit

Totaal
(N=1001)

Voelde u zich kalm en rustig

13

52

18

13

3

0

100

Voelde u zich energiek

10

43

22

18

7

0

100

Voelde u zich neerslachtig
en somber

1

2

4

30

40

24

100

Bron: Flitspanel, januari 2014

Een vierde indicator is een vraag of pijn de medewerkers in de afgelopen vier weken belemmerd heeft bij
de normale werkzaamheden. Bijna twee derde van de medewerkers (61%) heeft in de afgelopen vier
weken geen zodanige pijn beleeft dat dit hun normale werkzaamheden heeft belemmerd. Ruim een kwart
(28%) heeft dit in enige mate wel gehad. Uiteindelijk heeft bijna tien procent (9%) nogal (5%) veel last
gehad van pijn, veel (2%) of zelfs heel erg veel (2%) en wel zodanig dat dit hun heeft belemmerd bij de
uitoefening van hun normale werkzaamheden.
Wat is het profiel van de medewerkers die zich op basis van deze vier indicatoren minder gezond voelen
dan anderen? Significante kenmerken zijn:
•
•
•
•

De aard van het dienstverband: tijdelijke medewerkers met uitzicht op vast voelen zich significant
vaker kalm, rustig en energiek en minder vaak neerslachtig en somber;
De gezinssituatie: alleenstaanden en medewerkers met kinderen voelen zich significant vaker minder
kalm en rustig, minder energiek en vaker neerslachtig en somber;
De instroomcategorie: zij-instromers voelen zich significant minder vaak energiek, maar ook minder
vaak neerslachtig en somber dan schoolverlaters.
De lengte van het dienstverband: naarmate iemand langer in dienst is van de politie neemt de kans dat
betrokkene belemmerd wordt bij de normale werkzaamheden vanwege pijn toe.

De mate waarin iemand de eigen gezondheid meer of minder positief waardeert blijkt ook significant
samen te hangen met specifieke regelingen op het gebied van de arbeidsvoorwaarden:
•
•
•
•
•

Werknemers die zich vaker minder kalm en rustig en ook vaker neerslachtig en somber voelen,
maken significant vaker gebruik van maatregelen op het gebied van loopbaan en inzetbaarheid;
Werknemers die zich minder vaak kalm en rustig voelen en minder vaak energiek, maken significant
vaker gebruik van de levensloopregeling;
Werknemers die gebruik maken van nachtdienstontheffing voelen zich significant vaker kalm en
rustig;
Werknemers die gebruik maken sportfaciliteiten voelen zich significant vaker energiek;
Werknemers die onregelmatig werken (gebruik maken van de toeslag voor onregelmatig werk)
voelen zich significant minder vaak neerslachtig en somber.

89

•

Werknemers die vanwege pijn belemmerd worden bij de normale werkzaamheden maken significant
vaker gebruik van maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied van mentale
weerbaarheid.

Ook diverse aspecten van arbeidsverhoudingen blijken samen te hangen met de beleving van de eigen
gezondheid:
•
•
•
•

Hoe positiever een werknemers de sfeer op de werkvloer waardeert, des te groter is de kans dat
betrokkene zich kalm, rustig en energiek voelt en des te kleiner de kans dat hij of zij zich neerslachtig
of somber voelt;
Hoe positiever iemand is over de mentale belasting tijdens het werk, des te groter is de kans dat
betrokkene zich vaker kalm, rustig en energiek en zich minder vaak neerslachtig en somber voelt.
Hoe positiever een medewerker het niveau van zijn of haar werkzaamheden waardeert, hoe groter de
kans is dat betrokkene zich kalm en rustig voelt en des te geringer de kans dat hij of zij neerslachtig
en somber is;
Hoe meer tevreden iemand is over de werkdruk, des te groter is de kans dat deze werknemer zich
kalm en rustig voelt en zijn normale werkzaamheden niet belemmerd worden door pijn.

Volgens de politiemedewerkers die hebben deelgenomen aan de e-boardroomsessies heerst er binnen de
politieorganisatie een taboe sfeer rond de onderwerpen veerkracht en vitaliteit (zie ook Van der Wegen,
2013). Leidinggevenden praten er niet graag over met hun medewerkers. Daardoor is er te weinig zicht op
oorzaken van verzuimgedrag, vermijdend gedrag en symptomen van bijv. PTSS. Dit komt mede door de
steeds groter wordende teams die wisselend worden ingevuld, waardoor er geen hechte groep meer is die
op elkaar let en gedragsveranderingen bij collega’s signaleren. Uit onze analyses van het Flitspanel blijkt
dat met werknemers die zich vaker neerslachtig en somber voelen en die in hun normale werkzaamheden
belemmerd worden door pijn in het laatste functioneringsgesprek significant vaker concrete afspraken zijn
gemaakt over de taakverdeling en de samenwerking binnen het team.

8.3.3

ARBEIDSONGESCHIKTHEID

Zoals het CAOP (2013) laat zien is bij de politie het aantal nieuwe WIA-uitkeringen per 1.000 werkenden
in de periode 2007 – 2011 bijna verdubbeld, van 1,6 tot 3,0. Deze toename is sterker dan in de meeste
andere overheidssectoren. In 2011 is binnen de publieke sector alleen in het middelbaar beroepsonderwijs
het aantal nieuwe WIA-uitkeringen per 1.000 werkenden hoger.
In 2012 is bij de politie de WIA-instroom per 1.000 werkenden gedaald tot 2,5. Ook bij de meeste andere
overheidssectoren zien we in dat jaar een daling. De politie blijft hiermee behoren tot de
overheidssectoren met de hoogste WIA-instroom. Deze relatief hoge WIA-instroom moet overigens in
samenhang worden gezien met het relatief hoge ziekteverzuim bij de politie (zie paragraaf 8.3.4)31.
In 2011 is 41 procent van het aantal nieuwe arbeidsongeschiktheidsuitkeringen voor politiemedewerkers
in de leeftijdscategorie 45 - 55 jaar, 28 procent voor personen van 55 jaar en ouder en 25 procent voor
medewerkers in de leeftijd van 35 – 45 jaar.
Al met al kan het vak van politie een hoog risicoberoep worden genoemd (zie ook AEF, 2011). AEF heeft
voorstellen gedaan om het risico van het vak te beperken. Wij noemen (is niet uitputtend):

31

Bron: UWV, arbeidenoverheid.nl

90

•
•
•
•

aanpassing van werving en begeleiding van aspiranten. Bij aanstellingskeuring moet specifiek gelet
worden op de verhoogde eisen met betrekking tot mentale weerbaarheid.
Tijdens de opleiding moet expliciet aandacht zijn voor weerbaarheidstraining en moeten aspiranten in
een vroeg stadium geconfronteerd worden met hoe het politiewerk er in de dagelijkse praktijk
werkelijk uit ziet.
Handvatten bieden aan operationeel leidinggevenden om beter om te gaan met verminderde
weerbaarheid van collega’s en deze ook tijdig te herkennen.
Laagdrempelige professionele opvang inrichten waar politiemedewerkers met een verminderde
mentale weerbaarheid zich kunnen melden en behandeld kunnen worden door hulpverleners met
verstand van de politie en de bijbehorende werkzaamheden.

8.3.4

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

Vergelijken wij de uitkomsten van het Flitspanel in het onderhavige onderzoek met die van het CBS 32 dan
is de conclusie dat er bij de politie meer dan gemiddeld gezondheidsproblemen lijken te zijn: het CBS
heeft berekend dat voor alle werkenden in Nederland 87 procent de eigen gezondheid als goed tot zeer
goed beoordeelt (en 13% dus niet) tegen 79 procent (en 21% dus niet) van de werkenden bij de politie.
Ook uit het OSA-aanbodpanel (2004), waar dezelfde vragen zijn gesteld met dezelfde
antwoordcategorieën als in het Flitspanel (2014), blijkt dat er bij de politie meer dan gemiddeld
gezondheidsproblemen lijken te zijn. Voor alle werkenden in Nederland is met het OSA-aanbodpanel
berekend dat vier procent de gezondheid beoordeelt als redelijk tot zeer slecht, te vergelijken met de acht
procent voor de politie.
In Nederland is het ziekteverzuimpercentage gemiddeld 4,3 procent 33. In vergelijking met andere sectoren
is het ziekteverzuim bij de politie relatief hoog (gemiddeld 6,1%) en is in de periode 2007 – 2011 het
ziekteverzuim ook nog eens toegenomen (CAOP, 2013) 34. Binnen de KLPD is het
ziekteverzuimpercentage het hoogste (7% in 2011, 5,7% in 2007), gevolgd door het
ziekteverzuimpercentage bij de Politieacademie (6,3% in 2011 en 4,4% in 2007) en de regiokorpsen
(2011: 6,1%, 2007: 5,6%).
Kijken we naar de niet-commerciële dienstverlening (openbaar bestuur, onderwijs, gezondheids- en
welzijnszorg en cultuur en overige dienstverlening) dan ligt daar het ziekteverzuimpercentage in 2011 op
ruim vijf procent, één procent lager dan bij de politie.
Ook uit ander onderzoek blijkt een hoger ziekteverzuim onder politiemedewerkers dan onder de personen
in een vergelijkingsgroep (Van Beek e.a., 2013). De helft van de deelnemers rapporteert overgewicht (zie
ook Van der Wegen, 2013: vlucht in alcohol en lethargie). De gemiddelde politiemedewerker blijkt over
een goede psychosociale gezondheid te beschikken, al is de werkdruk hoog, hebben de
politiemedewerkers vaker dan de gemiddelde Nederlander te maken met intimidatie, agressie en geweld
en worden zij regelmatig geconfronteerd met ingrijpende en potentieel traumatische gebeurtenissen (Van

32

CBS, Gezondheidsenquête, 2012.

33

www.cbs.nl

34

Cijfers zijn afkomstig uit Jaarverslag Nederlandse Politie 2011. Binnen de ‘oude’ regiokorpsen varieert het
percentage van 7,1 procent bij de korpsen Brabant-Noord en Zuid-Holland Zuid tot onder de 5,5 procent in
Amsterdam-Amstelland, Drenthe, Gelderland-Midden en Zaanstreek Waterland.

91

Beek e.a. (2013). Maar vooral wat betreft de mentale aspecten van de gezondheid burn-out, symptomen
van PTSS, angstklachten en indicatoren van suïcidaliteit) lijken politiemedewerkers niet noemenswaardig
af te wijken van vergelijkingsgroepen.

8.4
8.4.1

DE ROL VAN FUNCTIONERINGSGESPREKKEN
DE RELEVANTIE VAN FUNCTIONERINGSGESPREKKEN

De Werkgroep Inzetbaarheid (2011, p. 8, 9) definieert duurzame inzetbaarheid bij de politie als: ‘het
duurzaam realiseren van beschikbaar, gekwalificeerd, gemotiveerd en gezond personeel’. Dit hangt
samen met de breedte en het niveau van de competenties van de medewerkers, als ook met verhogen van
de motivatie en investeren in de gezondheid van de medewerkers. Voor verhoging van duurzame
inzetbaarheid zijn persoonlijke ontwikkeling en scholing van groot belang 35. Het voeren van
functioneringsgesprekken met leidinggevenden waarin besproken wordt op welke wijze het
vaardigheidsniveau kan worden verhoogd of de competenties kunnen worden verbreed, maar waarin ook
wordt geluisterd naar wensen en behoeften die leven bij de medewerkers, zijn hiervoor dan ook
onontbeerlijk. In de e-boardroom is in de discussie dieper ingegaan op de relevantie van
functioneringsgesprekken (zie box 8.1).
Box 8.1

E-boardroom: de relevantie van functioneringsgesprekken

Zowel in de groep niet- als in de groep wel leidinggevenden zijn de meeste politiemedewerkers het meest oneens met de
stelling dat de eigen ontwikkel- en loopbaanmogelijkheden binnen de politie gunstig zijn. Voor de meeste leidinggevenden is
het duidelijk welke ontwikkel- en loopbaanmogelijkheden er zijn binnen de politie, maar voor de meesten binnen de groep nietleidinggevenden is dit minder duidelijk.
Bron: e-boardroom, december 2013.

8.4.2

HOEVEEL MEDEWERKERS HEBBEN EEN FUNCTIONERINGSGESPREK GEHAD?

In de afgelopen twaalf maanden heeft 70 procent van de medewerkers tenminste één formeel
functioneringsgesprek gevoerd met de leidinggevende over zijn of haar functioneren. De rest, 30 procent,
dus niet (zie bijlage 4, tabel B4.7.1) 36.
Bezien naar kenmerken valt op dat vooral leidinggevende functionarissen met wettelijke politietaken niet
zijnde de gebiedsgebonden politiezorg en niet-leidinggevenden in de gebiedsgebonden politiezorg
(significant kenmerk is de functie) het afgelopen jaar een functioneringsgesprek hebben gehad (zie figuur
8.4). Daarnaast zijn het vooral zij-instromers (instroomcategorie). Er is geen noemenswaardig verschil
tussen de verschillende leeftijdsgroepen, tussen mannen en vrouwen en tussen autochtonen en nietwesterse allochtonen wat betreft het al dan niet hebben gehad van een functioneringsgesprek.

35

In eerder onderzoek naar de arbeidsmarkt van de politie (Gelderblom e.a., 1999) bleek de cursusdeelname bij de
politie hoog in vergelijking met andere sectoren. Wel bleken er op sommige terreinen nog duidelijke
scholingsbehoeften te bestaan, zoals een verbreding van digitale vaardigheden.

36

Volgens POMO heeft in 2011 78% van de politiemedewerkers een formeel gesprek met hun leidinggevende
gevoerd. In de sectoren onderwijs, defensie en zorg is dit percentage respectievelijk 80, 76 en 64.

92

Figuur 8.4

Wie hebben er een functioneringsgesprek gehad naar significante kenmerken

14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%
-2%

functie 4

functie 5

zij-instromer

HRM4

HRM9

HRM13

-4%
-6%

Kenmerken

* Legenda arbeidsvoorwaarden en HRM-variabelen:
functie 4
= medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg
functie 5
= leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
HRM4
= waardering van de relatie met leidinggevende
HRM9
= waardering van de mate van waardering die men ontvangt
HRM13
= waardering van betrokkenheid bij organisatieveranderingen
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Welke aspecten van de arbeidsverhoudingen zijn van invloed op of iemand wel of niet een
functioneringsgesprek heeft gehad (zie figuur 8.4)? Dat is op de eerste plaats de relatie met de
leidinggevende. Het zijn relatief veel medewerkers die de relatie met hun leidinggevende positief
waarderen die een functioneringsgesprek hebben gehad.
Op de tweede plaats noemen we de mate van waardering die de betrokken werknemer naar eigen
beleving ontvangt: werknemers die een positief oordeel hebben over de mate van waardering die zij
ontvangen, zijn ook relatief vaak de werknemers die een functioneringsgesprek hebben gehad.
En op de derde plaats noemen we de betrokkenheid bij organisatieveranderingen: werknemers die van
mening zijn dat ze niet betrokken worden bij organisatieveranderingen zeggen relatief vaker dat zij geen
functioneringsgesprek hebben gehad in het afgelopen jaar.

8.4.3

ONDERWERPEN WAAROVER CONCRETE AFSPRAKEN ZIJN GEMAAKT.

Twee derde (65%) van de medewerkers die in de afgelopen twaalf maanden tenminste één
functioneringsgesprek hebben gehad, heeft met zijn leidinggevende concrete afspraken gemaakt over de
eigen persoonlijke ontwikkeling (zie bijlage 4, tabel B4.8.2). Daaronder verstaan wij: opleiding, training,
coaching, stage, etc.. Circa 47 procent heeft concrete afspraken gemaakt over de loopbaanontwikkeling
(hoe lang iemand nog in zijn huidige functie zal blijven, oriëntatie op een andere functie, etc.).
93

Concrete afspraken over persoonlijke ontwikkeling
Wat is het profiel van de medewerkers waarmee relatief vaak afspraken over persoonlijke ontwikkeling
zijn gemaakt? Een significant kenmerk is de duur van het dienstverband: hoe langer men in dienst is,
des te kleiner is de kans dat in het functioneringsgesprek afspraken zijn gemaakt over persoonlijke
ontwikkeling. Andere significante kenmerken die de kans dat er afspraken zijn gemaakt over persoonlijke
ontwikkeling beïnvloeden zijn de huishoudsituatie (alleenstaanden en medewerkers met kinderen hebben
een significant kleinere kans dan de overige medewerkers) en de instroomcategorie (zij-instromers
hebben een significant kleinere kans dan schoolverlaters) (zie figuur 8.5).
Tenslotte is de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft significant van invloed op de kans dat in
het functioneringsgesprek afspraken zijn gemaakt over de persoonlijke ontwikkeling: iemand die de wijze
van leidinggeven door zijn leidinggevende positief waardeert, heeft relatief vaker een
functioneringsgesprek gehad waarin afspraken over de persoonlijke ontwikkeling zijn gemaakt.
Figuur 8.5

Afspraken over persoonlijke ontwikkeling

10%
5%
0%

zij-instromer

alleenstaande

kinderen

HRM7

-5%
-10%
-15%
-20%

* Legenda:

Kenmerken
HRM7 = waardering van de wijze waarop leidinggevende leiding geeft

Bron: Flitspanel, januari 2014.

Concrete afspraken over loopbaanontwikkeling
Met wie vooral worden concrete afspraken gemaakt over loopbaanontwikkeling? Voor afspraken op dit
gebied is de leeftijd een significant kenmerk: naarmate iemand ouder is neemt de kans dat afspraken over
loopbaanontwikkeling zijn gemaakt af.
Andere significante kenmerken zijn (zie figuur 8.6): de salarisschaal (medewerkers in salarisschaal 4-5
en schaal 12 en hoger hebben significant grotere kans dat concrete afspraken zijn gemaakt over
94

loopbaanontwikkeling dan de medewerkers in de overige salarisschalen) en de instroomcategorie (zijinstromers hebben een significant lagere kans dat concrete afspraken zijn gemaakt over
loopbaanontwikkeling dan schoolverlaters).
Ook twee aspecten van de arbeidsverhoudingen zijn significant van invloed op de kans dat er concrete
afspraken zijn gemaakt over de loopbaanontwikkeling. Dat is op de eerste plaats weer de wijze waarop
de leidinggevende leiding geeft (de medewerkers die deze wijze van leidinggeven positief waarderen
hebben een significant grotere kans dat concrete afspraken over de loopbaanontwikkeling in het
functioneringsgesprek zijn gemaakt) en op de tweede plaats de sfeer op de werkvloer (de medewerkers
die de sfeer op de werkvloer negatief waarderen hebben een kleinere kans op concrete afspraken over de
loopbaanontwikkeling).
Figuur 8.6

Afspraken over loopbaanontwikkeling

25%
20%
15%
10%
5%
0%

zij-instromer

schaal 4-5

schaal 12 en hoger

HRM6

HRM7

-5%
-10%
-15%
-20%

Kenmerken

* Legenda HRM-variabelen:
HRM6
= waardering van de sfeer op de werkvloer
HRM7
= waardering van de wijze waarop leidinggevende leiding geeft
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Concrete afspraken over persoonlijke omstandigheden
Met ca. 35 procent van de medewerkers met wie een functioneringsgesprek is gehouden, zijn concrete
afspraken gemaakt over de persoonlijke omstandigheden, bijvoorbeeld over het vergemakkelijken van de
combinatie werk-privé. De huishoudsituatie en het opleidingsniveau zijn significante kenmerken in dit
verband: de kans dat concrete afspraken over persoonlijke omstandigheden zijn gemaakt is groter voor
medewerkers met kinderen en voor lager en middelbaar opgeleiden (zie figuur 8.7).
Ook met betrekking tot afspraken op dit terrein is de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft
significant van invloed: vooral werknemers die de wijze van leidinggeven van hun leidinggevende
95

positief waarderen hebben een grotere kans dat in hun functioneringsgesprek afspraken worden gemaakt
over hun persoonlijke omstandigheden.
Figuur 8.7

Afspraken over persoonlijke omstandigheden

20%
15%
10%
5%
0%

hoger opgeleid

kinderen

HRM3

HRM7

-5%
-10%
-15%

Kenmerken

* Legenda HRM-variabelen:
HRM3
= waardering van het niveau van werkzaamheden
HRM7
= waardering van de wijze waarop leidinggevende leiding geeft
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Concrete afspraken over persoonlijke weerbaarheid
Met ca. 29 procent zijn in het functioneringsgesprek concrete afspraken gemaakt over de persoonlijke
weerbaarheid. Dit is relatief vaker gedaan met lager en middelbaar opgeleiden (opleidingsniveau) en ook
met betrekking tot afspraken op dit terrein speelt de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft een
significante rol van betekenis. Het teken is positief, dat wil zeggen dat de werknemers die de wijze van
leidinggeven van hun leidinggevende positief waarderen een grotere kans hebben om in hun
functioneringsgesprek concrete afspraken te maken over hun persoonlijke weerbaarheid.
Concrete afspraken over de taakverdeling en de samenwerking binnen het team
Van iedereen die een functioneringsgesprek heeft gehad is met (58%) concrete afspraken gemaakt over de
taakverdeling en de samenwerking binnen het team. Significante kenmerken van deze werknemers zijn de
leeftijd (de kans dat er afspraken zijn gemaakt over dit onderwerp neemt toe met de leeftijd), de functie
(relatief minder vaak met niet leidinggevenden zonder wettelijke politietaken en met niet-leidinggevenden
met wettelijke politietaken, niet zijnde de gebiedsgebonden politiezorg en het salarisniveau (relatief
vaker met medewerkers in schaal 4-5).

96

Met medewerkers die de wijze waarop de leidinggevende leiding geeft positief waarderen wordt relatief
vaker concrete afspraken gemaakt over de taakverdeling en de samenwerking binnen het team, evenals
met de medewerkers die de mate van waardering die zij ontvangen positief beoordelen (zie figuur 8.8).
Figuur 8.8

Afspraken over de taakverdeling en de samenwerking binnen het team

20%
15%
10%
5%
0%

functie 2

functie 6

schaal 4-5

HRM7

HRM9

-5%
-10%
-15%
-20%
-25%

Kenmerken

* Legenda functiecategorieën en HRM-variabelen:
functie 2
= medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken
functie 6
= medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig
HRM7
= waardering van de wijze waarop leidinggevende leiding geeft
HRM9
= waardering van de mate van waardering die men ontvangt
Bron: Flitspanel, januari 2014.

Concrete afspraken over beloning
Met slechts 13 procent van de medewerkers zijn in het functioneringsgesprek afspraken gemaakt over de
beloning (primaire beloning, gratificatie, toeslag, bevordering, salarisverhoging met periodieken, etc.).
Bezien naar individuele kenmerken zijn er geen kenmerken die significant van invloed zijn op de vraag
met wie er al dan niet afspraken worden gemaakt op dit terrein. Wel blijken het takenpakket en de
werkdruk significant van invloed: de kans dat concrete afspraken worden gemaakt over de beloning is
groter als werknemers aan hun takenpakket en de ervaren werkdruk een positieve waardering geven.

8.4.4

DE MATE WAARIN UITVOERING WORDT GEGEVEN AAN DE GEMAAKTE
AFSPRAKEN

Maar wordt vervolgens ook uitvoering gegeven aan de gemaakte, concrete afspraken? Uit de antwoorden
van de politieleden van het Flitspanel blijkt dat op dit punt een wereld te winnen is. Vooral op de aspecten
persoonlijke - (opleiding, training, coaching, stage, etc.) en loopbaanontwikkeling schiet de uitvoering te
97

kort (zie tabel 8.1). Respectievelijk 36 en 37 procent zegt dat de afspraken niet (6 resp. 7%) of slechts
voor een beperkt deel (beide 30%) worden uitgevoerd.
Tabel 8.4

Wat vindt u van de mate waarin uw leidinggevende uitvoering geeft aan de afspraken die in
deze functioneringsgesprekken worden gemaakt?
Afspraken
worden geheel
uitgevoerd

Afspraken
worden voor
een redelijk
deel
uitgevoerd

Afspraken
worden voor
een beperkt
deel
uitgevoerd

Gemaakte
afspraken
worden niet
nagekomen/uit
gevoerd

Totaal

Taakverdeling/samenwerk
ing binnen het team

31

50

16

4

100 (N=403)

Beloninga)

59

20

19

3

100 (N= 94)

Persoonlijke ontwikkeling

28

36

30

6

100 (N=454)

Persoonlijke
weerbaarheid

40

45

12

2

100 (N=204)

Persoonlijke
omstandighedenc)

49

38

12

1

100 (N=247)

Loopbaanontwikkelingd)

30

33

30

7

100 (N=325)

b)

Bron: Flitspanel, januari 2014
a)
Directe beloning, gratificatie, toeslag, bevordering, salarisverhoging met periodieken, etc.
b)

Opleiding, training, coaching, stage, etc.

c)

Bijvoorbeeld concrete afspraken om de combinatie privé/werk te vergemakkelijken;

d)

Over hoe lang politiemedewerker nog in huidige functie blijft, oriëntatie op een andere functie, etc).

Dit spoort met de conclusie uit hoofdstuk 4 (tabel 4.3): slechts acht procent maakt gebruik van
maatregelen op het gebied van loopbaan en inzetbaarheid en van degene die er gebruik van maken
is een minderheid (46%) dan tevreden. Dit spoort ook met de gevoerde discussie in de beide eboardrooms waar de meeste wel- en niet-leidinggevenden het niet eens zijn met de stelling: ‘Ik kan
erop vertrouwen dat gemaakte afspraken of regels worden nageleefd’ (zie box 8.3).

98

Box 8.2

Oordeel over inhoud functioneringsgesprekken, e-boardroom

Een belangrijk deel van zowel de niet- als van de wel leidinggevenden binnen de beide groepen van de e-boardroom is het niet
eens met de stelling ‘ik kan erop vertrouwen dat gemaakte afspraken of regels worden nagekomen’ en ‘de manier van
communiceren tussen leidinggevenden en medewerkers is goed’. Beide groepen vinden de inhoud van deze beide stellingen
ook heel belangrijk.
Tijdens de verdiepende discussie spreken de deelnemers nadrukkelijk de wens uit voor meer aandacht voor
loopbaanontwikkeling, waarbij afspraken ook daadwerkelijk worden nagekomen. Een breed gedragen wens van de
deelnemers aan de e-boardroom is: meer aandacht voor de juiste persoon op de juiste plaats, waarbij talenten beter benut
worden en men wordt ingezet waarvoor men is opgeleid. Door de reorganisatie naar de Nationale Politie zit de organisatie ‘op
slot’: doorgaans worden er wel ‘op papier’ ontwikkelingsgesprekken gevoerd, maar in de afgelopen 2 jaar (en naar verwachting
ook de komende 2 jaar) zijn er weinig doorgroeimogelijkheden geweest. Daardoor blijft veel expertise en kwaliteit onderbenut.
Ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden geeft een aantal deelnemers aan, dat de 1%-regeling en het leerrugzakje in deze
vorm niet moeten worden gecontinueerd. Het wordt ervaren als een sigaar uit eigen doos. Men pleit voor meer uitdagende
opleidings- en doorstroommogelijkheden (ook voor de niet-strategische laag). De deelnemers vinden mobiliteit niet alleen
belangrijk voor de betrokkenheid van de medewerkers, maar ook om te voorkomen dat de interne gerichtheid (nog) sterker
wordt.

Bron: e-boardroom, december 2013.

In 2011 heeft bijna twee derde (64%) van de politiemedewerkers een of andere training of opleiding
genoten, waarvan het grootste deel een vakinhoudelijke opleiding, die toepasbaar is in de huidige functie.
De rest heeft (ook) een opleiding gedaan waarmee de vaardigheden zijn verbreed of op een hoger niveau
zijn getild (zie tabel 8.3).
Tabel 8.5

Heeft u in 2011 een training of opleiding gevolgd (er was meer dan één antwoord mogelijk)?
Politie (n= 214)

Ja, een vakinhoudelijke opleiding (toepasbaar in huidige functie)

42

Ja, een opleiding gericht op vaardigheden (bijvoorbeeld communicatieve,
probleemoplossende of leidinggevende)

29

Ja, een bedrijfsspecifieke opleiding (met kans op andere functie binnen de organisatie)

11

Ja, een generieke opleiding (opleiding tot een formeel schooldiploma)

6

Nee, ik heb geen opleiding gevolgd, maar had er wel behoefte aan

18

Nee, ik heb geen opleiding gevolgd en had daar ook geen behoefte aan

18

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

Aan de andere kant heeft 36 procent geen opleiding gevolgd. De helft van deze groep gevolgd zegt hier
wel behoefte aan te hebben gehad.

8.5

VERGELIJKING MET ANDERE SECTOREN

Vergelijken wij de uitkomsten van ons onderzoek met die uit de POMO dan komt het percentage
politiemedewerkers dat in de afgelopen twaalf maanden een formeel gesprek met hun leidinggevende
heeft gehad aardig met elkaar overeen (70% in de twaalf maanden voor januari 2014 en78% in 2011

99

volgens POMO). Het verschil met de sectoren onderwijs (80%) en defensie (76%) is gering, in de
zorgsector wordt wel met beduidend minder werknemers een functioneringsgesprek gevoerd (64%).
De meeste politiemedewerkers (69%, zie tabel 8.6) zeggen verantwoordelijkheid te nemen voor het
behouden van de eigen waarde op de arbeidsmarkt. Vier op de tien (42%) medewerkers zegt zelf
vervolgstappen te plannen in de eigen loopbaan en nog eens vier op de tien medewerkers (41%) kaart
regelmatig zijn of haar loopbaaninteresses aan bij personen die belangrijk zijn voor de eigen loopbaan.
Circa 35 procent zegt zich te oriënteren op de arbeidsmarkt.
In vergelijking tot de sectoren onderwijs en zorg zegt een relatief groter deel van de politie dat zij bezig
zijn met hun loopbaan, in de sector defensie is dit aandeel groter.
Tabel 8.6

Stellingen met betrekking tot anticipatie en optimalisatie
Politie (n=1.543)
(helemaal) Neutraal
mee eens

(Helemaal) mee eens
(Helemaal)
mee oneens

Onderwijs n- Defensie
11.582
n=1.658

Zorg
n=481

Ik kaart loopbaaninteresses regelmatig aan bij
personen die belangrijk zijn voor mijn
loopbaan

41

32

28

34

47

18

Ik neem verantwoordelijkheid voor het
behouden van mijn waarde op de
arbeidsmarkt

69

25

6

70

69

53

Ik oriënteer mij op de arbeidsmarkt

35

29

36

37

47

29

Ik plan vervolgstappen in mijn loopbaan

42

33

25

35

58

21

Ik verander mijn werkzaamheden bewust
zodat ik mijn loopbaan positief beïnvloed

38

33

29

38

41

24

Ik onderhandel om dingen voor elkaar te
krijgen in mijn loopbaan

35

35

31

35

39

28

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

In 2011 heeft bijna twee derde (64%) van de politiemedewerkers een of andere training of opleidingen
genoten, 36 procent niet. De helft van de groep die geen opleiding of training heeft gevolgd zegt hier wel
behoefte aan te hebben gehad.
De meeste politiemedewerkers die wel een opleiding of training hebben gevolgd (42%) hebben een
vakinhoudelijke opleiding gevolgd, die toepasbaar is in de huidige functie. De rest, 46 procent, heeft een
opleiding gedaan waarmee de vaardigheden zijn verbreed of op een hoger niveau zijn getild.

100

Tabel 8.7

Heeft u in 2011 een training of opleiding gevolgd?
Politie (n=
214)

Onderwijs
(n=4154)

Defensie
(n=153)

Ja, een vakinhoudelijke opleiding (toepasbaar in huidige functie)

42

39

44

Ja, een opleiding gericht op vaardigheden (bijvoorbeeld
communicatieve, probleemoplossende of leidinggevende)

29

26

27

Ja, een bedrijfsspecifieke opleiding (met kans op andere functie binnen
de organisatie)

11

7

17

Ja, een generieke opleiding (opleiding tot een formeel schooldiploma)

6

4

7

Nee, ik heb geen opleiding gevolgd, maar had er wel behoefte aan

18

12

17

Nee, ik heb geen opleiding gevolgd en had daar ook geen behoefte
aan

18

29

17

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

Vergelijken wij de politie met de sectoren onderwijs en defensie, dan zijn de twee meest in het oog
springende verschillen:
•
•

8.6

In de sector onderwijs heeft een groter percentage werknemers dan bij de politie geen opleiding
gevolgd omdat zij daar ook geen behoefte aan hadden;
In de sector defensie heeft een groter percentage werknemers dan bij de politie een bedrijfsspecifieke
opleiding gevolgd om de kans op een andere functie binnen de organisatie te vergroten.

CONCLUSIES

In dit hoofdstuk hebben we gekeken naar aspecten die verband houden met de inzetbaarheid van
politiemedewerkers op korte en langere termijn. Duurzaam (toekomstbestendig) benutten van
arbeidspotentieel is één van de speerpunten in HRM- beleid. Het is belangrijk dat er daarbij een balans is
tussen flexibiliteit (zie ook hoofdstukken 7 en 9) en continuïteit (zie ook hoofdstuk 9).
In de eerste plaats zijn we nagegaan wat politiemensen zelf van hun eigen functioneren vinden. De
meesten hebben een positief oordeel over het eigen functioneren, als het gaat om de breedte van hun
inzetbaarheid, hun vakkennis en het up-to-date zijn van de kennis en vaardigheden. Een belangrijke
constatering is dat er geen aanwijzingen zijn dat de leeftijd een rol speelt bij het wel of niet goed
functioneren, dus dat ouderen een probleemgroep zouden zijn.
Er is wel een verband tussen de beoordeling van het eigen functioneren en het opleidings- en functie/salarisniveau: onder laag opgeleiden oordeelt een groter percentage minder positief over het eigen
functioneren en de waardering neemt toe naarmate men in een hogere salarisschaal zit.
Na berekening van een gemiddelde prestatiemaatstaf op individueel niveau en deze vervolgens in verband
te brengen met de kenmerken van de medewerkers, van hun baan en van het HRM-beleid. Conclusies uit
deze analyse zijn:
1. Het prestatieniveau stijgt met de leeftijd. Deze stijging wordt echter geleidelijk minder. Bij ongeveer
53 jaar is het omslagpunt. Daarna neemt het prestatieniveau af, al blijft het nog steeds hoger dan bij
jongeren. De vermindering van het functioneren is betrekkelijk gering;
101

2. Hoe langer zij-instromers voordat zij bij de politie kwamen elders gewerkt hebben, des te lager is hun
prestatieniveau (naar eigen zeggen). Vroeg bij de politie gaan werken en daar ervaring opdoen lijkt
tot een relatief hoog prestatieniveau te leiden.
3. Lager opgeleiden, medewerkers die part-time werken en allochtone werknemers hebben volgens de
gehanteerde prestatiemaatstaaf een lager prestatieniveau.
4. Het prestatieniveau hangt positief samen met het deelnemen aan vaardigheidstrainingen;
5. Het prestatieniveau hangt positief samen met afspraken die gemaakt zijn over de
taakverdeling/samenwerking binnen het team en/of de beloning in een functioneringsgesprek;
6. Vooral werknemers die gebruik maken van flexibele werktijden en/of de mogelijkheden om thuis te
werken hebben een hoger prestatieniveau;
7. Vooral werknemers die het eens zijn met de stelling dat gemaakte afspraken realistisch zijn en dat een
formeel gesprek met de leidinggevende belangrijk is, hebben een hoger prestatieniveau.
In de tweede plaats hebben we gekeken naar de mate waarin politiemensen hun eigen gezondheid
ervaren. Gezond personeel en het gezond houden van personeel is één van de aspecten die van invloed
zijn op de duurzaamheid van de inzetbaarheid. Binnen de politie is er echter een vrij grote risicogroep met
een afnemende of zelfs slechte gezondheid. Ruim een vijfde van de politiemedewerkers is in meer of
mindere mate negatief over de eigen gezondheid. Bij de politie lijken meer dan gemiddeld
gezondheidsproblemen te zijn als we dit cijfer vergelijken met cijfers van het CBS voor alle werkenden in
Nederland. Ook het ziekteverzuimpercentage is bij de politie hoger dan voor alle werkenden in Nederland
en ook hoger in vergelijking met de niet-commerciële dienstverlening (openbaar bestuur, onderwijs,
gezondheids- en welzijnszorg en cultuur en overige dienstverlening).
De waardering van de eigen gezondheid hangt samen met de leeftijd: hoe ouder men is, des te negatiever
men de eigen gezondheid waardeert. Maar het is zeker niet uitsluitend het probleem van oudere
werknemers, want alhoewel het percentage dat niet positief is over de gezondheid toeneemt met de
leeftijd, is deze toename van beperkte omvang. Verder zijn het vooral zij-instromers en de medewerkers
in de hoogste salarisschalen die hun gezondheid positief waarderen.
Een aantal aspecten van de arbeidsverhoudingen hebben een positieve invloed op de waardering van de
eigen gezondheid. Zo zijn het vooral de medewerkers die de sfeer op de werkvloer positief waarderen,
positief zijn over de mentale belasting tijdens het werk (dus niet te veel en niet te weinig, maar gewoon
‘goed’), positief zijn over het niveau van hun werkzaamheden en positief zijn over de ervaren werkdruk
(dus niet te hoog en niet te laag, maar ‘goed’) die zich gezond voelen.
Werknemers die zich minder gezond voelen maken eerder gebruik van de levensloopregeling en van
maatregelen ter versterking van vaardigheden op het gebied van mentale weerbaarheid dan werknemers
die zich gezond voelen. Met vooral werknemers die zich minder gezond voelen worden in het
functioneringsgesprek afspraken gemaakt over de persoonlijke omstandigheden.
In dit hoofdstuk zijn we tenslotte ingegaan op de rol en het belang van functioneringsgesprekken. Met
zeven op de tien medewerkers zijn in het afgelopen jaar functioneringsgesprekken gevoerd. Hierbij is
geen noemenswaardig verschil naar leeftijd, geslacht of achtergrond. Er zijn wel verschillen naar functie
en er zijn relatief vaker gesprekken gevoerd met zij-instromers.
Een conclusie is dat het belangrijk is om met een nog groter percentage medewerkers een
functioneringsgesprek te houden. Wij constateren dat de medewerkers die een functioneringsgesprek
hebben gehad relatief vaker hun relatie met de leidinggevende positief waarderen, zich relatief vaker
gewaardeerd voelen in hun werk en zich relatief vaker betrokken voelen bij organisatieveranderingen.

102

Met welke medewerkers worden afspraken gemaakt op de diverse onderwerpen? Tabel 8.8 presenteert
een samenvatting van de medewerkersprofielen per onderwerp. Wij concluderen hieruit dat de
leidinggevende met zijn stijl van leidinggeven een cruciale rol speelt in het vorm en inhoud geven aan
functioneringsgesprekken. Als zijn wijze van leidinggeven positief gewaardeerd wordt, dan worden er
vaker afspraken gemaakt over persoonlijke ontwikkeling, loopbaanontwikkeling en de taakverdeling en
de samenwerking binnen het team. Bovendien zijn in deze (veilige) omgeving ook onderwerpen zoals de
persoonlijke omstandigheden en de persoonlijke weerbaarheid bespreekbaar en kunnen daar afspraken
over worden gemaakt.
Tabel 8.8

Samenvatting van profiel van medewerkers met wie concrete afspraken in het
functioneringsgesprek zijn gemaakt naar onderwerp
%

Taakverdeling/samenwerking
binnen het team

58

Significante kenmerken

HRM-aspecten

Leeftijd: +

Wijze waarop leidinggevende leiding geeft +

Functie:

Mate van waardering: +

Salarisniveau: schaal 4-5 +
Beloning

13

Takenpakket +
Werkdruk: +

Persoonlijke ontwikkeling

65

Duur dienstverband: -

Wijze waarop leidinggevende leiding geeft +

Huishoudsituatie: alleenstaanden en
medewerkers met kinderen: Instroomcategorie: zij-instromers: Persoonlijke weerbaarheid

29

Opleidingsniveau:

Wijze waarop leidinggevende leiding geeft +

lager en middelbaar opgeleiden +
Persoonlijke omstandigheden

35

Huishoudsituatie: medewerkers met
kinderen +

Wijze waarop leidinggevende leiding geeft +

Opleidingsniveau: Lager en middelbaar
opgeleiden +
Loopbaanontwikkeling

47

Leeftijd: -

Wijze waarop leidinggevende leiding geeft +

Salarisschaal: +

Sfeer op de werkvloer: +

Instroomcategorie: zij-instromers Bron: Flitspanel, januari 2014

Leeftijd is een significant kenmerk als het gaat om met wie wel en niet afspraken worden gemaakt over
loopbaanontwikkeling: naarmate men ouder is worden minder vaak afspraken gemaakt over
loopbaanontwikkeling.
Naarmate men langer in dienst is worden er minder vaak afspraken gemaakt over de persoonlijke
ontwikkeling. Ook met zij-instromers, alleenstaanden en met medewerkers met kinderen worden relatief
minder vaak afspraken gemaakt over de persoonlijke ontwikkeling.
Met medewerkers met kinderen worden juist relatief vaker afspraken gemaakt over de persoonlijke
omstandigheden, bijvoorbeeld om de combinatie werk en privé te vergemakkelijk.
Maar een laatste conclusie is dat er een wereld te winnen is op het punt van uitvoering geven aan de
gemaakte, concrete afspraken. Vooral de uitvoering van de gemaakte afspraken op het gebied van
persoonlijke- en loopbaanontwikkeling schiet de uitvoering te kort, wat het vertrouwen van de
medewerkers in de politieorganisatie ondermijnd.
103

104

9

DYNAMIEK

9.1

WAAROM IS DYNAMIEK BELANGRIJK?

Onder dynamiek in het personeelsbestand verstaan we instroom, doorstroom en uitstroom van
werknemers. Deze dynamiek is om verschillende redenen van belang. Voor de werkgever is een zekere
mate van dynamiek allereerst van belang om aanpassingen in de personeelsomvang door te voeren.
Vrijwillig en natuurlijk verloop bieden ruimte om zonodig de personeelsomvang aan te passen aan de
personeelsbehoefte zonder dat dit gepaard hoeft te gaan met gedwongen ontslag. Maar voldoende verloop
is ook van belang voor de kwaliteit van het personeelsbestand. Het maakt voldoende instroom van
jongeren mogelijk die in hun opleiding de nieuwste ontwikkelingen in hun vakgebied hebben opgedaan
en van zij-instromers met een bijzonder specialisme (bijvoorbeeld ICT) en met ervaring in andere
sectoren. Verder biedt verloop de mogelijkheid werknemers die – ook na inspanningen van de werkgever
om dit te verbeteren - niet goed functioneren te vervangen. Uiteraard zullen onervaren mensen die
instromen niet ogenblikkelijk meer verantwoordelijke functies kunnen innemen. Daarom is ook
voldoende doorstroom binnen het personeelsbestand nodig.
Ook werknemers kunnen baat hebben bij door- en uitstroom. Uit onderzoek komen aanwijzingen dat als
werknemers te lang hetzelfde werk blijven doen er gerede kans is dat zij vastroesten en uiteindelijk
problemen in hun functioneren krijgen (De Vries e.a., 2005). Mobiliteit tijdens het arbeidsleven
vermindert de kans hierop en draagt ertoe bij dat werknemers langer inzetbaar blijven op de arbeidsmarkt.
Scholing speelt hierbij vaak een belangrijke rol, omdat een nieuwe functie in de regel andere eisen stelt.
Dynamiek is overigens geen doel op zichzelf. Het is ook in het belang van werkgever en werknemer dat
arbeidsrelaties een zekere duurzaamheid hebben. Dit geldt in het bijzonder voor werkzaamheden
waarvoor specifieke kennis en ervaring is vereist. Om dergelijke werkzaamheden naar behoren uit te
voeren is investering in menselijk kapitaal nodig die alleen rendabel is als mensen voldoende lang dit
werk uitoefenen. Het is dus van belang om een goede balans te vinden tussen duurzaamheid en dynamiek.

9.2

HOE GROOT IS DE DYNAMIEK?

In- en uitstroom
Tussen 2003 en 2012 varieerde de instroom als percentage van het aantal werknemers bij de politie tussen
drie en zeven procent (zie figuur 9.1). Het uitstroompercentage lag gemiddeld iets lager. Per saldo nam
het aantal werkzame personen bij de politie toe, namelijk van bij 58.000 in 2003 tot ongeveer 65.000 in
2012.
De instroom is gelijk aan de uitstroom plus de uitbreiding van de werkgelegenheid. Dus bij een
gelijkmatige ontwikkeling van de werkgelegenheid hangen in- en uitstroom sterk samen. Dat zien we ook
terug in de figuur.
De instroom is sterker beïnvloedbaar door de werkgever dan de uitstroom. Uitstroom is voor een
belangrijk deel een keuze van de werknemer. Naarmate de arbeidsmarktsituatie minder gunstig is, is de
externe mobiliteit over het algemeen lager. Dit zien we ook terug in de cijfers bij de politie. Rond 2007
was de werkloosheid relatief laag en zien we bij de politie een relatief hoog uitstroompercentage. In
recente jaren loopt de werkloosheid sterk op en zien we een teruglopend uitstroompercentage.

105

Figuur 9.1

In- en uitstroom van politiepersoneel als percentage van het aantal werkzame personen bij
de politie: 2003-2012

Instroom en uitstroom Politie
8%
7%
6%
5%

Percentage instroom
werkzame personen

4%
3%

Percentage uitstroom
werkzame personen

2%
1%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Jaar

Bron: POMO
Het uitstroompercentage bij de politie is relatief laag vergeleken met andere sectoren (zie figuur 9.2). Het
uitstroompercentage is met 16 procent zeer hoog in het wetenschappelijk onderwijs en bij de
onderzoeksinstellingen, maar deze sectoren zijn wat minder goed vergelijkbaar met de politie doordat
veel jonge medewerkers afvallen door de zeer hoge selectie-eisen en door de sterke relatie tussen leeftijd
en productiviteit. Maar ook als we deze sectoren buiten beschouwing laten is het verschil tussen overige
sectoren en de politie nog steeds groot. In 2011 was het uitstroomperentage bij de politie gemiddeld
minder dan de helft van het gemiddelde uitstroompercentage bij deze overige sectoren (zie figuur 9.2).
Ook in het bedrijfsleven ligt het uitstroompercentage veel hoger dan bij de politie.

106

Figuur 9.2

Bron:

Uitstroompercentage naar subsector binnen de overheid (2011)

Kennisbank APS, www.arbeidenoverheid.nl

De mobiliteit bij de politie was in 2012 bij alle leeftijdsgroepen veel lager dan bij de andere
overheidssectoren. De enige uitzondering is de jongste leeftijdscategorie bij defensie waar het
uitstroompercentage wat lager ligt dan de politie. De meeste uitstroom vindt naar verhouding plaats onder
de jongste leeftijdscategorie. Afgezien van defensie is het uitstroompercentage in de jongste
leeftijdscategorie verreweg het laagst in de verschillende sectoren. Gemiddeld is het uitstroompercentage
bij de politie maar drie procent.
Tabel 9.1

Uitstroompercentage naar sector en leeftijdscategorie, 2012
Sector
Onderwijs

Defensie

Politie

15 - 24 jaar

28

7

9

Overige publieke
sectoren
27

Totaal publieke sectoren

25 - 34 jaar

13

12

3

8

11

35 - 44 jaar

7

6

3

5

6

17

45 - 54 jaar

4

4

2

3

4

55 jaar en ouder

11

19

5

8

10

Totaal

9

9

3

6

7

Bron:

POMO, 2012, uitstromend personeel

Het aandeel werknemers van de politie dat 50 jaar of ouder is, is lager dan bij de meeste andere sectoren.
Wel neemt dit aandeel bij de politie sterker toe dan in de andere overheidssectoren. Men komt vanuit een
situatie waarin het percentage ouderen* naar verhouding relatief laag was, maar door de lage mobiliteit
neemt het aandeel ouderen sterk toe (zie tabel 9.2).

107

Tabel 9.2

Percentage werknemers, 50 jaar of ouder naar sector binnen de overheid: 2003-2012
2003

2012

Groei 2003-2012

Rijk

27

42

157

Gemeenten

32

44

138

Provincies

35

48

136

Rechterlijke Macht

39

47

120

Waterschappen

31

41

133

Primair Onderwijs

28

39

138

Voortgezet Onderwijs

40

45

113

Middelbaar Beroepsonderwijs

41

53

130

Hoger Beroepsonderwijs

38

41

109

Wetenschappelijk Onderwijs

28

29

102

Onderzoekinstellingen

29

27

93

Universitair Medische Centra

21

29

143

Defensie

15

24

160

Politie

21

35

167

Bron: www.arbeidenoverheid.nl

Afgaande op de verwachtingen die de huidige politiemedewerkers hebben over hun verdere dienstverband
bij de politie is aan te nemen dat de externe mobiliteit laag zal blijven. Dit komt namelijk tot uiting in de
antwoorden op de vraag uit het Flitspanel hoe lang politiemedewerkers bij de politie willen blijven
werken. Een zeer groot deel van de werknemers, ook van de jonge werknemers, wil tot zijn pensioen bij
de politie werken. Van alle werknemers is dit iets meer dan 82 procent (zie tabel 9.3). Maar ook degenen
die voor hun pensioen nog ergens anders willen gaan werken is het aantal jaren dat men nog bij de politie
wil blijven vrij groot. Gemiddeld wil men nog 20 jaar bij de politie blijven. De gemiddelde leeftijd van de
respondenten is bijna 44 jaar. Respondenten in de leeftijd tot 35 jaar zijn gemiddeld ruim 30 jaar oud en
willen nog ongeveer 30 jaar bij de politie werken. Waarschijnlijk zal deze wens nog iets opschuiven
naarmate men langer bij de politie is. Dit geeft het gebrek aan externe dynamiek duidelijk aan. Bij een
stagnerende werkgelegenheid bij de politie zal dit tot een verdere veroudering van het personeelsbestand
leiden. Op den duur zal dit dan tot een vrij plotseling piek in de uitstroom kunnen leiden als veel
politiemensen de pensioengerechtigde leeftijd bereiken.

108

Tabel 9.3

Wensen ten aanzien van het aantal jaren dat men nog bij de politie wil werken
Percentage dat tot zijn
pensioen bij de politie wil
blijven werken

Gemiddeld aantal jaren dat
mensen bij de politie willen
blijven werken

Gemiddelde leeftijd
respondenten

15 tot 35 jaar

77

30

30

35 tot 45 jaar

79

22

40

45 tot 55 jaar

84

15

50

55 jaar en ouder

91

8

58

Totaal

82

20

44

Leeftijd

Bron: Flitspanel, januari 2014

Doorstroom
In 2011 veranderde ongeveer 12 procent van het zittend personeel bij de politie van functie. Deze
doorstroming binnen de politie is vergelijkbaar met de rest van de publieke sector. Alleen bij defensie ligt
de interne mobiliteit hoger. Vergeleken met de rest van de overheid (met uitzondering van defensie) komt
interne mobiliteit op vrijwillige basis vaker en op basis van reorganisaties minder vaak voor.
Tabel 9.4

Omvang interne mobiliteit, 2011, percentage

Bent u in 2011 bij uw werkgever
van functie veranderd?

Politie

Onderwijs

Defensie

Zorg

Overig

Totaal

Ja, ik heb wegens een
reorganisatie een andere baan

2

2

7

4

5

3

Ja, ik heb vrijwillig gekozen voor
een andere baan

10

5

14

6

8

7

Nee
Totaal (n=22.446)
Bron:

89

93

79

91

87

90

100 (n=1.543)

100

100

100

100

100

POMO, 2012, zittend personeel

Ongeveer een derde van het zittend personeel bij de politie zegt op zoek te zijn naar een andere baan. Dit
is hoger dan in het onderwijs, waar dit ongeveer 20 procent is. Een belangrijk verschil is dat bij de politie
een groter deel de nieuwe functie binnen de eigen sector zoekt. Dit spoort met het beeld dat
politiewerknemers zich voornamelijk op de eigen sector oriënteren. Ruim 50 procent van de
politiewerknemers zegt overigens dat als het nodig zou zijn, zij bij een andere werkgever een baan zouden
kunnen krijgen. Een kwart is hier pessimistisch over; de rest staat er neutraal tegenover.

9.3

WAAROM IS DE UITSTROOM ZO GERING?

Zoals we hebben gezien is de uitstroom van politiewerknemers vergeleken met andere sectoren beperkt.
De vraag is waarom dit zo is. In theorie kunnen de volgende factoren van invloed zijn:
109

1) Relatief aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden vergeleken met andere sectoren;
2) De reorganisatie;
3) Relatief aantrekkelijke arbeidsverhoudingen vergeleken met andere sectoren;
4) Relatief aantrekkelijk werk vergeleken met andere sectoren;
5) Het specifieke karakter van het politiewerk, waardoor het opgebouwde menselijk kapitaal in
belangrijke mate specifiek is voor deze sector en daardoor minder mogelijkheden biedt voor een baan
in een andere sector;
6) De bedrijfscultuur waardoor men al instroomt met de verwachting om tot het pensioen bij dezelfde
werkgever te blijven;
7) Het HRM-beleid dat meer gericht zou kunnen zijn op duurzame inzetbaarheid dan in andere sectoren
of dat werknemers juist weinig ondersteuning biedt om elders een baan te vinden.
De beschermende wetgeving voor ambtenaren heeft ook een negatief effect op de uitstroom, maar dit
verklaart niet waarom deze bij de politie lager ligt dan in andere overheidssectoren. Verder heeft de
conjunctuur waarschijnlijk invloed op de uitstroom. Naarmate de werkloosheid in de economie hoger is
zullen er voor werknemers bij de politie minder mogelijkheden zijn om elders een baan te vinden. Maar
dit geldt dan ook voor werknemers in andere sectoren.
Arbeidsvoorwaarden
Relatief gunstige arbeidsvoorwaarden bij de politie spelen verklaren mede waarom zo weinig werknemers
de politie verlaten. Dat blijkt allereerst uit het feit dat nog geen vijf procent van degenen die vrijwillig
vertrekken het loon bij de politie als reden voor vertrek geven (bron: POMO). Het loon lijkt dus geen
belangrijke reden voor vertrek te zijn. Dit spoort met de bevinding van AWVN (2009) en van De Koning,
De Hek en Gravesteijn (2013) dat de lonen bij de politie gemiddeld genomen niet ongunstig zijn (zie
paragraaf 4.3). Op de tweede plaats blijkt dit uit het onderzoek van IBO (2012): de secundaire
arbeidsvoorwaarden exclusief pensioenen is in de publieke sector vier tot tien procent van de loonsom,
maar is in de sector politie 16 procent van de loonsom.
Op de derde plaats wordt de geringe uitstroom bij de politie mede veroorzaakt door de aanvullende
pensioen-/levensloopvoorzieningen bij de politie. Bovenop de basisregeling van het ABP kent de politie
een aantal extra politie specifieke regelingen, die bedoeld zijn ter compensatie van het vervallen van de
vroegpensioenmogelijkheden in 2006, als gevolg van de introductie van de Wet VPL. Politie-specifieke
regelingen vormen bijna tien procent van de loonsom en het ABP plus politie-specifieke regelingen ligt
binnen de politiesector tien procent boven het niveau van de publieke sector als geheel.
Niet alleen de hoogte, maar ook de voorwaarden die verbonden zijn aan de politie specifieke
pensioenregelingen werken belemmerend op de uitstroom. De politie specifieke regelingen zijn bedoeld
om vervroegde pensionering op 60-jarige leeftijd tegen 76 procent van het gemiddelde salaris mogelijk te
maken voor executief personeel en voor aangewezen ATH-functies tot en met schaal 11. Eén van de
voorwaarden is wel dat de werknemer de uitgekeerde levensloopgelden spaart om dit mogelijk te maken.
Ook kent de werkgever een voorwaardelijk inkooprecht voor een aanvullend pensioen toe, die definitief
wordt bij pensioneren dan wel wanneer men zonder onderbreking in de sector politie werkzaam blijft
(met uitzonderingen die niet als onderbreking worden aangemerkt) tot 1 januari 2023. Vooral deze laatst
genoemde voorwaarde (zonder onderbreking werkzaam blijven in de sector politie) werkt belemmerend
op de uitstroom.

110

Flankerende voorzieningen in het licht van de reorganisatie
In het licht van de reorganisatie tot Nationale Politie hebben de werkgever en de politievakbonden nadere
afspraken gemaakt rond flankerende voorzieningen: de zogenoemde 18-maandenregeling en de
remplacantenregeling. Beide regelingen zorgen er op dit moment voor dat politiemedewerkers vanaf een
bepaalde leeftijd nauwelijks meer uitstromen, omdat zij afwachten of en wanneer deze regeling(en) op
hem of haar van kracht is of wordt.
De 18-maandenregeling houdt in dat een medewerker (functievolger) op eigen verzoek kan worden
ontheven van de werkzaamheden als op de vrijkomende plaats een (pre)herplaatsingskandidaat kan
worden geplaatst. Deze constructie is niet beperkt tot twee personen, maar kan betekenen dat meerdere
medewerkers op basis van vrijwilligheid doorschuiven als uiteindelijk in ieder geval één
(pre)herplaatsingskandidaat wordt geplaatst.
De remplacantenregeling houdt in dat een collega die geen recht heeft op flankerende voorzieningen dit
wel kan krijgen als hem of haar op eigen verzoek ontslag wordt verleend en op de functie die hij of zij
achterlaat een (pre)herplaatsingskandidaat kan worden geplaatst. Het recht op flankerende voorzieningen
schuift dan van een (pre) herplaatsingskandidaat door naar de collega die plaats maakt door ontslag te
nemen.
Arbeidsverhoudingen
Uit POMO blijkt dat iets minder dan een kwart procent van de vrijwillig vertrekkende werknemers de
relatie met collega’s of de organisatie als oorzaak van het vertrek aangeeft. De sfeer op de werkvloer
wordt het meest als reden genoemd. Arbeidsverhoudingen lijken dus van meer belang als reden voor
vertrek dan arbeidsvoorwaarden. Eerder hebben we gezien (in hoofdstuk 5) dat er onder het zittend
personeel een zekere ontevredenheid is over bepaalde aspecten van de arbeidsverhoudingen.
De aard van het werk
Ongeveer 30 procent van degenen die vrijwillig vertrekken noemt het werk of de werkomstandigheden als
reden voor vertrek. Een groot deel geeft aan dat het werk niet uitdagend meer is. Degenen die de
werkomstandigheden als reden voor vertrek aangeven, noemen het vaakst dat men zich niet voldoende
gewaardeerd acht. Dit lijkt echter meer een aspect van de arbeidsverhoudingen dan van de aard van het
werk.
Het specifieke karakter van het werk bij de politie
Voor mensen met een specifieke politieopleiding die een executieve functie vervullen is het lastig om een
baan elders te vinden. De competenties die men heeft zijn in belangrijke mate specifiek voor de
politiesector en minder bruikbaar elders. Zoals we eerder hebben gezien zijn er dan ook weinig
politiemensen op zoek naar of potentieel geïnteresseerd in een baan in een andere sector. Aan de andere
kant is een groot deel optimistisch over de mogelijkheden om in een andere sector werk te vinden als dat
nodig zou zijn. Velen zien het specifieke karakter van de opgedane ervaring bij de politie dus niet als
grote belemmering voor externe mobiliteit. Maar volgens de onderzoekers is men hierover misschien te
optimistisch.
De bedrijfscultuur
Ten slotte merken we op dat ons in de gesprekken erop is gewezen dat de politie een tamelijk gesloten
organisatie vormt met een sterke rol van de vakbonden en een sterke regulering op allerlei gebieden. Dat
werknemers op jonge leeftijd bij de politie in dienst komen en pas bij hun pensioen bij de politie
vertrekken is bijna een vanzelfsprekendheid geworden. Bestaande regelingen versterken dit. Daarom is
een leven lang werken bij de politie bijna geïnternaliseerd en onderdeel van de cultuur geworden. In
111

sommige van de gehouden interviews is gesteld dat dit patroon doorbroken gaat worden doordat het
politiewerk van karakter gaat veranderen waardoor een ander type werknemer nodig is met een ander
specialisme (bijvoorbeeld informatica) die ook als zij-instromer bij de politie kan gaan werken. In een
ander interview is de betekenis hiervan echter sterk gerelativeerd.
Het HRM-beleid
Juist wat betreft het personeelsbeleid gericht op loonbaanontwikkeling zijn de politiewerknemers vrij
kritisch (zie hoofdstuk 8). Uitstroombevordering gaat gemakkelijker als er regelmatig
functioneringsgesprekken worden gehouden waar problemen in het functioneren worden benoemd en
waar in eerste instantie maatregelen worden afgesproken om het functioneren te verbeteren. Als deze
maatregelen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd (de kritiek van een deel van de medewerkers is dat het
schort aan uitvoering van gemaakte afspraken, vooral op het gebied van persoonlijke- en
loopbaanontwikkeling, zie paragraaf 8.4) kan dit tot oplossing van het probleem leiden, maar als dit niet
zo is kan ook bij de werknemer het besef ontstaan dat hij beter iets anders kan gaan doen. Van belang is
dat de politieorganisatie in dat geval helpt om extern een nieuwe stap in de loopbaan te maken.
Momenteel gebeurt dit onvoldoende.
Conclusie uitstroom
We hebben in hoofdstuk 3 gezien dat politiemedewerkers over het algemeen tevreden zijn over hun baan.
De aanleiding om buiten de politiesector een baan te zoeken is dus beperkt, mede door het totale
beloningspakket (het salarisniveau en het niveau van de overige secundaire arbeidsvoorwaarden) dat
objectief gezien in de politiesector aantrekkelijker is dan in de publieke sector als geheel. Aanvullende
pensioenvoorzieningen (die ten gelde kunnen worden gemaakt als men onder meer zonder onderbreking
in de politiesector werkzaam blijft) en regelingen in het kader van de reorganisatie, werken voorts extra
belemmerend op de uitstroom.
Subjectief (in de eigen beleving) is men weliswaar wat minder tevreden over de beloning, maar objectief
gezien is de beloning niet ongunstig vergeleken met andere sectoren. De mogelijkheden om elders een
beter betaalde baan te krijgen zullen dus beperkt zijn. Waarschijnlijk is dat de reden dat het salaris slechts
door weinig medewerkers wordt genoemd als reden voor vertrek. Hierbij speelt ook een rol dat het door
het specifiek karakter van het politiewerk moeilijk is buiten de politiesector een baan te vinden. Als
mensen vrijwillig vertrekken is de achtergrond relatief vaak dat men onvoldoende gewaardeerd wordt en
dat de sfeer op de werkvloer niet prettig is.

9.4

DOORSTROOM IN RELATIE TOT ARBEIDSVOORWAARDEN,
ARBEIDSVERHOUDINGEN EN HRM-BELEID

We hebben eerder gezien dat in 2011 12 procent van de werknemers bij de politie van baan veranderd is
binnen de politie. In iets meer dan de helft van de gevallen is de nieuwe functie hoger dan de oude, al
geven verreweg de meesten hiervan aan dat de functie ‘een beetje hoger’ is. Bij ongeveer 30 procent is de
nieuwe functie van vergelijkbaar niveau en bij 16 procent lager. Dit laatste zou betekenen dat ongeveer
twee procent van alle werknemers bij de politie met demotie te maken heeft.
Van het zittend personeel is bijna 30 procent op zoek naar een andere baan bij de politie (POMO, 2012).
Van degenen die niet op zoek zijn, is het overgrote deel geïnteresseerd in een eventueel aanbod voor een
baan van vergelijkbaar of hoger niveau. Dit suggereert dat er vrij veel bereidheid is tot interne mobiliteit
en dat er ook vrij veel werknemers zijn die hun interne mobiliteitswensen niet of pas na langere tijd
kunnen realiseren. In hoofdstuk 4 hebben we gezien dat het politiepersoneel tamelijk ontevreden is met
een aantal aspecten van het HRM-beleid die samenhangen met mobiliteit zoals de mogelijkheden voor
112

scholing. Aan de andere kant is moeilijk te beoordelen hoeveel interne mobiliteit wenselijk is voor de
politieorganisatie en of degenen met een interne mobiliteitswens de competenties hebben die elders
binnen de politieorganisatie gevraagd worden.
Arbeidsvoorwaardelijk gezien is een verandering in functie of promotie niet altijd aantrekkelijk doordat
men er in een aantal gevallen er in inkomen achteruit gaat door het wegvallen van toeslagen 37 of door
verschillen in pensioenopbouw. De primaire arbeidsvoorwaarden (salaris) worden doorgaans
gecompenseerd door de secundaire arbeidsvoorwaarden (toeslagen en voorzieningen).
Deelnemers van de e-boardroomsessies noemen een aantal factoren die interne doorstroom zouden
bemoeilijken:
•
•
•
•

Voor het volgen van opleidingen, trainingen, stages, leerwerkplek, bijscholing of omscholing is vaak
onvoldoende budget én vervangingscapaciteit aanwezig;
De regeldichtheid;
De bureaucratie;
In sommige gevallen de ‘gunfactor’ van de leidinggevende. De leidinggevende heeft veel invloed en
kan bovendien tegenstrijdige belangen hebben, wanneer het om doorstroom gaat.

Met de deelnemers van de e-boardroom is ook gesproken over het huidige beloningsbeleid. Naar hun
mening zou er meer gewerkt moeten worden met een prestatiebonus. Hieraan zou vooral onder de jongere
medewerkers behoefte zijn. Een aantal deelnemers wil ook af van de vanzelfsprekendheid om door te
stromen naar een hogere schaal op basis van anciënniteit/periodieken en dit te vervangen door
prestatie/functioneren.

9.5

DE INSTROOM NADER BESCHOUWD

Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat er knelpunten zijn in de vervulling van vacatures bij de
politie. Cijfers uit 2008 en 2009 laten zien dat naar verhouding het aantal openstaande vacatures bij de
politie niet hoger ligt dan in andere overheidssectoren.
In de toekomst zou dit kunnen veranderen. De verwachting is nog steeds dat bij het aantrekken van de
economie in de toekomst tekorten op de arbeidsmarkt kunnen ontstaan. De demografische ontwikkeling,
minder jongeren die op de arbeidsmarkt komen en meer ouderen die uitstromen, is hier debet aan. In het
algemeen zien we een tendens dat ouderen langer blijven werken. Dit zou ook voor de politie enig soelaas
kunnen bieden. Maar voor een arbeidsorganisatie is ook voldoende instroom van jongeren van belang.
Verder zou vergroting van zij-instroom tekorten kunnen helpen voorkomen. Dit zou vooral kunnen voor
functies die geen specifieke politie-ervaring vereisen of waarbij de benodigde specifieke competenties in
betrekkelijke korte tijd zijn aan te leren. We gaan ervan uit dat in het toekomstige beleid instroom van
schoolverlaters en zij-instroom een belangrijke rol zullen spelen. Daarom is het van belang om te weten
wat potentieel geïnteresseerden vinden van een baan bij de politie. Hoe aantrekkelijk is de politie als
werkgever?

37

Onregelmatigheidstoeslagen werken vaak belemmerend voor een horizontale doorstroming: vanuit de
operatie verliezen medewerkers dan een behoorlijke bron van inkomsten (Kennis in beweging, 2010).

113

Enquête onder potentieel geïnteresseerden
In een enquête onder potentieel geïnteresseerden is hier naar gevraagd. Het gaat hierbij om mensen die in
de tweede helft van 2013 een informatiebijeenkomst hebben bezocht van de politie. Waarschijnlijk gaat
het om een groep die vooraf een relatief positieve houding had ten aanzien van de politie en niet om een
afspiegeling van alle mensen die geïnteresseerd zijn in een baan. Binnen de respondenten zijn twee
groepen te onderscheiden die ongeveer even groot zijn, namelijk de mensen die nog op school zitten of
schoolverlater zijn en de mensen die al kortere of langere tijd actief zijn op de arbeidsmarkt. De eerste
groep geven we kort aan als ‘potentiële schoolverlaters’ en de tweede groep als ‘potentiële zijinstromers’. Onder de respondenten zijn beide groepen ongeveer even groot. Beide groepen bestaan voor
ongeveer 60 procent uit middelbaar opgeleiden. Bij de zij-instromers zijn dit vooral mbo-ers. Hoger
opgeleiden komen onder de zij-instromers wat meer voor. Hierbij moet worden aangetekend dat in de
enquête gevraagd is naar het hoogst behaalde diploma en dat een deel van de groep ‘schoolverlaters’ nog
op school zit 38. Houden we hiermee rekening dan zal het aandeel middelbaar en hoger opgeleiden onder
de groep ‘schoolverlaters’ wat hoger liggen.
Zij-instromers zijn zoals verwacht gemiddeld ouder dan schoolverlaters, maar ook van de
eerstgenoemden is driekwart jonger dan 30 jaar. Vrouwen vormen de helft van de geïnteresseerde
schoolverlaters, maar zijn duidelijk minder goed vertegenwoordigd onder de zij-instromers. Ongeveer 10
procent van de geïnteresseerden is allochtoon, wat lager is dan hun aandeel in de bevolking (in de leeftijd
tot 35 jaar is dit laatste volgens CBS-cijfers ongeveer 20 procent).

38

Wij hadden vooraf als informatie gekregen dat vrijwel alle deelnemers aan de informatiebijeenkomst mensen
betreft die in sollicitatieprocedure zitten of gezeten hebben. Achteraf blijkt dit echter niet zo te zijn.

114

Tabel 9.5

Samenstelling potentieel geïnteresseerden (deelnemers aan informatiebijeenkomst politie)
Schoolverlaters

Zij-instromers

Totaal

< 20 jaar

73%

6

39

20 – 30 jaar

28

67

48

≥ 30 jaar

-

27

14

Man

49

69

59

Vrouw

51

31

41

Laag

38

23

30

Middelbaar

56

61

59

Hoog

6

16

11

Autochtoon a)

89

92

90

Niet-westerse allochtoon

11

9

10

Totaal

51

49

100

Leeftijd

Geslacht

Opleidingsniveau

Etniciteit

a)

Inclusief westerse allochtonen

Bron: Enquête onder potentieel geïnteresseerden, SEOR/Berenschot, 2014

Functies waarvoor vooral belangstelling bestaat
In tabel 5.5 is opgenomen voor welke functies de deelnemers aan de voorlichtingsdag vooral
belangstelling hebben39. Dit is onderscheiden naar een aantal kenmerken.

39

In de overige functies heeft duidelijk minder dan 10 procent van de respondenten belangstelling getoond.

115

Tabel 9.6

Functies waarvoor geïnteresseerden de meeste belangstelling hebben (%)
Straatfunctie

Wijkagent

Noodhulp

Recherche

54

50

34

39

13

35

14

40

24

11

< 20 jaar

37

35

39

45

32

43

46

39

46

29

20 – 30 jaar

48

45

50

44

42

45

39

51

43

51

≥ 30 jaar

16

20

11

11

27

13

15

10

11

20

Man

68

67

67

50

43

57

36

53

43

69

Vrouw

32

33

33

50

57

43

64

47

57

31

Laag opgeleid

34

34

28

23

29

25

19

25

20

30

Middelbaar opgeleid

61

57

68

61

63

65

69

61

55

59

Hoog opgeleid

5

9

4

16

8

11

11

15

25

11

Autochtoon

91

90

93

90

93

89

92

91

88

90

Niet-westerse
Allochtoon

9

10

8

10

7

11

7

10

12

10

Schoolverlater

44

47

48

62

45

57

64

64

69

45

Zij-instromer

56

53

52

38

55

43

36

36

31

55

% belangstelling

Meldkamer Opsporing

Forensisch opsporing Politiekundig Recherchekundige BOA

Leeftijd

Geslacht

Opleiding

Etnische afkomst

Positie

Bron: Enquête onder potentieel geïnteresseerden, SEOR/Berenschot, 2014

116

De functies waar de meeste belangstelling voor is zijn straatfuncties, wijkagent en politiekundige. Ook
functies als noodhulp, en functies bij de recherche en de opsporing zijn gewild. De personen die
geïnteresseerd zijn in straatfuncties, de functie van wijkagent en BOA lijken qua profiel erg op elkaar.
Vrouwen zijn naar verhouding meer geïnteresseerd in een functie bij de meldkamer en als
recherchekundige. Recherche, opsporing en recherchekundige zijn naar verhouding populair bij de
jongste leeftijdsgroep en (daarmee samenhangend) bij schoolverlaters. Ook onder de hoger opgeleiden is
naar verhouding veel belangstelling voor deze functies.
Aantrekkelijkheid politie als werkgever
Aan de respondenten is gevraagd wat zij vinden van de politie als werkgever. Daarbij is onderscheid
gemaakt tussen de aantrekkelijkheid van de arbeidsvoorwaarden, van de inhoud van het werk en van de
aantrekkelijkheid in het algemeen. Hieruit komt naar voren dat de geïnteresseerden hier, in het algemeen,
positief over denken. Ongeveer een zesde vindt de arbeidsvoorwaarden bij de politie heel aantrekkelijk.
De grootste groep, ongeveer 45 procent, vindt de arbeidsvoorwaarden vrij aantrekkelijk. Verder heeft
ongeveer een kwart een neutraal oordeel. Slechts een klein percentage is negatief of tamelijk negatief.
Hierbij moet uiteraard bedacht worden dat de respondenten voor hun bezoek aan de voorlichtingsdag al
positief waren over werken bij de politie. Dit beeld komt ook terug als men de resultaten differentieert
naar kenmerken van de respondenten. Grote verschillen naar kenmerken zijn er niet. Zij-instromers zijn
wat positiever dan schoolverlaters en allochtonen zijn duidelijk positiever dan autochtonen. Dit laatste is
opmerkelijk omdat allochtonen juist ondervertegenwoordigd zijn onder de geïnteresseerden. Verder zijn
hoger opgeleiden wat minder positief.

117

Tabel 9.7

Oordeel van de potentieel geïnteresseerden over de aantrekkelijkheid van de
arbeidsvoorwaarden bij de politie
Oordeel over de aantrekkelijkheid van de arbeidsvoorwaarden bij de politie
Heel
Vrij
Niet zo
Heel
Weet
aantrekkelijk
aantrekkelijk Neutraal aantrekkelijk
onaantrekkelijk
niet

Totaal

Leeftijd
< 20 jaar

19

3`6

30

2

1

13

100

20 - 30 jaar

17

50

21

8

1

3

100

≥ 30 jaar

11

48

33

5

2

2

100

Man

7

45

23

7

1

8

100

Vrouw

17

44

30

2

1

6

100

Laagopgeleid

23

36

27

4

2

9

100

Middelbaar opgeleid

15

50

25

5

1

5

100

Hoog opgeleid

13

40

21

13

4

9

100

Autochtoon

16%

45

26

5

1

7

100

Allochtoon

29

42

20

7

0

2

100

Schoolverlater

13

40

30

4

2

12

100

Zij-instromer

18

48

24

6

1

3

100

Totaal

17

44

26

5

1

7

100

Geslacht

Onderwijsniveau

Etniciteit

Positie

Bron: Enquête onder potentieel geïnteresseerden, SEOR/Berenschot, 2014

De geïnteresseerden zijn vooral positief over de inhoudelijke kant van het werk. Vrijwel alle
respondenten achten dit vrij tot zeer aantrekkelijk. Hierbij is nauwelijks verschil naar kenmerken van de
geïnteresseerden. Vrouwen en vooral hoger opgeleiden zijn het meest positief. Van de hoger opgeleiden
acht zelfs bijna twee derde het werk zeer aantrekkelijk.

118

Tabel 9.8

Oordeel over de aantrekkelijkheid van het werk (percentage)
Zeer aantrekkelijk

Vrij aantrekkelijk

Neutraal

Niet zo
aantrekkelijk

Heel
onaantrekkelijk

Totaal

< 20 jaar

54

43

2

1

1

100

20-30 jaar

45

49

5

0

1

100

> 30 jaar

50

48

2

0

0

100

Man

45

51

4

0

1

100

Vrouw

56

41

3

1

1

100

Laag opgeleid

44

52

2

1

1

100

Middelbaar opgeleid

46

51

2

0

0

100

Hoger

66

28

4

0

2

100

Allochtoon

48

48

3

0

1

100

Autochtoon

56

38

7

0

0

100

Schoolverlaters

48

48

3

0

1

100

Zij-instromers

50

46

3

0

0

100

Totaal

49,

47

3

0

1

100

Leeftijd

Geslacht

Opleidingsniveau

Etniciteit

Positie

Bron: Enquête onder potentieel geïnteresseerden, SEOR/Berenschot, 2014

Dit sterk positieve beeld komt ook naar voren als we om een algemeen oordeel over de aantrekkelijkheid
van de politie als werkgever vragen. Bijna 90 procent acht de politie als werkgever vrij tot zeer
aantrekkelijk. Slechts één procent zegt de politie een niet zo aantrekkelijke werkgever te vinden. Het zeer
positieve oordeel over het inhoudelijke aspect van het werk weegt dus kennelijk zwaar door in het
algemene oordeel. De verschillen in het algemene oordeel tussen groepen geïnteresseerden zijn zeer
beperkt. Allochtonen en zij-instromers zijn relatief positief.
Dat de geïnteresseerden vooral afkomen op de inhoud van het werk komt ook terug in de antwoorden op
de vraag wat de belangrijkste redenen waren voor hun belangstelling voor een baan bij de politie.
Materiële aspecten worden hierbij vrijwel niet genoemd. Als de arbeidsvoorwaarden al worden genoemd
dan gaat het om doorgroei- en ontwikkelingsmogelijkheden. Scholing wordt hierbij ook specifiek
genoemd.

119

Tabel 9.9

Oordeel over de politie als werkgever, alles bij elkaar genomen
Zeer aantrekkelijk

Neutraal

Niet zo
aantrekkelijk

Totaal

Vrij aantrekkelijk

Leeftijd
< 20 jaar

36

50

12

2

100

20-30 jaar

43

47%

10

1

100

> 30 jaar

36

59

8

0

100

Man

41

49

9

0

100

Vrouw

37

50

12

2

100

Laag opgeleid

41

50

8

2

100

Middelbaar opgeleid

39

50

11

1

100

Hoger

38

55

4,

2

100

Allochtoon

38

50

10

1

100

Autochtoon

47

44

9

0

100

Schoolverlaters

34

51

14

2

100

Zij-instromers

44

50

6

0

100

Totaal

39

50

10

1

100

Geslacht

Opleidingsniveau

Etniciteit

Positie

Bron: Enquête onder potentieel geïnteresseerden, SEOR/Berenschot, 2014

9.6

CONCLUSIES DYNAMIEK

De externe dynamiek in het personeelsbestand bij de politie is zeer beperkt. De externe uitstroom is - ook
vergeleken met andere overheidssectoren – laag, waardoor bij een stagnerende
werkgelegenheidsontwikkeling het personeelsbestand van de politie snel veroudert. Het percentage van de
werknemers dat 50 jaar of ouder is op dit moment nog niet hoog als men dit met andere sectoren
vergelijkt, maar de stijging is wel groter. De huidige werknemers van de politie uiten vrij algemeen als
wens tot hun pensioen bij de politie te willen blijven, wat zou betekenen dat bij gelijkblijvend
personeelsbeleid deze tendens zich in de toekomst zal voortzetten. Bij een personeelsomvang die niet veel
meer zal groeien, zou dit betekenen dat er maar weinig nieuwe werknemers kunnen instromen. Dit heeft
een aantal nadelen. Jongeren hebben in hun opleiding de laatste ontwikkelingen in hun beroep mee
gekregen. Een toenemend aandeel oudere werknemers kan tot minder inzetbaarheid van de politie leiden,
bijvoorbeeld doordat bij ouderen meer fysieke problemen gaan optreden. Werknemers langer inzetbaar
houden stelt hoge eisen aan het personeelsbeleid. Wel moet hierbij aangetekend worden dat we in
hoofdstuk 8 hebben gezien dat het functioneren van oudere werknemers, althans in hun eigen perceptie,
maar weinig terugloopt en hoger is dan de jongste categorie politiemensen. Men moet de effecten van de
vergrijzing daarom ook niet dramatiseren.
De geringe externe dynamiek heeft waarschijnlijk met verschillende factoren te maken. Allereerst is voor
het politiewerk specifiek menselijk kapitaal nodig dat maar ten dele in andere sectoren toepasbaar is.
Duurzame arbeidsrelaties zijn noodzakelijk om investeringen door werkgever en werknemers in dit
120

kapitaal rendabel te doen zijn. Verder zijn de arbeidsvoorwaarden relatief aantrekkelijk vergeleken met
andere sectoren. Als bij de politie meer behoefte zou ontstaan aan werknemers met competenties die een
meer algemeen karakter hebben, waarvoor bijvoorbeeld ook zij-instromers in aanmerking komen, wordt
het makkelijker om de externe dynamiek te vergroten. Door veranderingen in het politiewerk (denk aan
het toenemend belang van bestrijding van cybercrime) is deze ontwikkeling aannemelijk, al is moeilijk te
zeggen in welke mate deze zich gaat voordoen.
De interne dynamiek lijkt niet veel af te wijken van andere sectoren.
Ook bij de huidige dynamiek is er een zekere uitstroom. Door de vergrijzing zal de vervangingsvraag
over enige jaren gaan toenemen. Verder zouden veranderingen in het politiewerk en in het
personeelsbeleid tot meer externe dynamiek kunnen leiden. Hoe dit ook zij, een bepaalde instroom blijft
noodzakelijk. Hoeveel procent van de mensen die van school komen of werken maar van baan willen
veranderen, interesse hebben in een baan bij de politie is niet bekend. Onder de groep die interesse heeft
getoond door deelname aan een voorlichtingsbijeenkomst van de politie is een enquête gehouden. Voor
deze – selectieve – groep lijken de arbeidsvoorwaarden en de arbeidsverhoudingen in elk geval geen
knelpunt te zijn. Het enige risico is dat een vacaturestop die wat langer zou duren tot vermindering van
interesse zou leiden. Als er dan door de doorgaande vergrijzing opeens een grote vervangingsvraag zou
dit tot een probleem bij de werving kunnen leiden.

121

122

LITERATUUR
Andersson Elffers Felix (2011), De prijs die je betaalt…, Utrecht 6 mei 2011.
Becker, H. (2001). Generaties: geluksvogels en pechvogels. Amsterdam: Boom.
Beek, I. van, T.W. Taris, W.B., Schaufeli (2013) De psychosociale gezondheid van politiepersoneel,
onderzoek in opdracht van het WODC, ministerie van veiligheid en Justitie, Universiteit van
Utrecht.
Beunders, H. (2012), Nationale Politie, Dilemma’s voor de politie in maatschappij 3.0, gevraagd: de
‘gevorderde diender’, in: De toekomst begint vandaag. Negen wetenschappers over het Politievak
2020 – 2024, Directie HRM Nationale Politie, pp. 71 – 90.
Blow, H. de, I.R. Kolkhuis Tanke, C.C. Sprenger (2013), Inzet op Maat. Onderzoek naar kenmerken en
mogelijkheden van duurzame inzetbaarheid van oudere medewerkers. Oorspronkelijke titel:
Vergrijzing, probleem of kans, Apeldoorn, februari 2013.
Bontekoning A.C. (2012), Hoe de politie vitaal, eigentijds en aantrekkelijk voor alle generaties kan zijn,
in: De toekomst begint vandaag. Negen wetenschappers over het Politievak 2020 – 2024, Directie
HRM Nationale Politie, pp. 140 – 153.
Bontekoning, A.C. (2007), Generaties in organisaties, proefschrift. Universiteit van Tilburg.
Bontekoning, A.C., (2013), Anders werken, in: Eigen Baas, Jaargang 14, februari 2013, nr. 1, pp. 4-7.
Breugel, G. F. van, Cörvers (2010), Arbeidspotentieel voor de politie, nu en in de toekomst, ROA,
Maastricht.
CAOP (2013), Arbeidsmarktanalyse Politie 2013, in opdracht van SAOP Research & Europa, maart
2013.
Cörvers, F. (2012), Relevantie van onzekerheden op de externe arbeidsmarkt voor de strategische
personeelsplanning van de National Politie, in: De toekomst begint vandaag. Negen
wetenschappers over het Politievak 2020 – 2024, Directie HRM Nationale Politie, pp. 122 – 141.
D’Hondt, S. e.a. (2011), Ruimte voor flexibilisering van arbeid? Onderzoek naar belemmerende effecten
van de sector specifieke arbeidstijdenregelingen op de bedrijfsvoering en inzet van de politie,
IOOV, TNO, Hoofddorp.
Davelaar M., I. Bakker, R. van Wonderen, H. Boutellier, Hilde Verwey-Jonker instituut (2012),
Geestelijke gezondheidszorg en maatschappelijke ondersteuning in tijden van bezuinigingen: wat
zijn de gevolgen voor de politie? In: De toekomst begint vandaag. Negen wetenschappers over het
Politievak 2020 – 2024, Directie HRM Nationale Politie, pp. 51 – 65.
Eindrapportage Werkgroep Inzetbaarheid (2011), Een leven lang werken: het realiseren van duurzame
inzetbaarheid in de sector Politie, Vitaal, competent, gemotiveerd en met plezier werken gedurende
de gehele loopbaan, september 2011.
Ekamper, P., R. Horstman en C. Huisman, De veroudering van de personeelssamenstelling van de
Nederlandse politie in de periode 2005-2015, NIDI, Den Haag.
Euwals, R., Boeters, S., Bosch, N., Deelen, A. & Ter Weel, B. (2013), Arbeidsmarkt Ouderen en
Duurzame Inzetbaarheid. CPB Achtergronddocument bij de CPB Policy Brief 2013/02 ‘Ouderen
aan het werk’.
123

Everink, Judith, Ian Lenderink, Tertius Middeldorp, Willem Roelands, Wim Schotgerrits, (2009),
Beloningsvergelijkingsonderzoek Nederlandse Politie, AWVN.
FNV Bondgenoten (2007), Een leven lang prettig werken. Levensfasebewust beleid van FNV
Bondgenoten, Stichting FNV Pers.
Franck, E.J.H., F.A. van der Meulen, S.R. Caljouw, B. Visser (2008), Tijdbesteding en beleving
administratieve lasten Politie. Nulmeting 2008 profielen agent en rechercheur, TNO, Hoofddorp.
Gelderblom, A., M. Collewet en J. de Koning (2011), Arbeidsmarkt ouderen, SEOR, Rotterdam.
Gelderblom, A., Stotijn, E.A.M., Van Nes, P.J., Van der Veen, C. (1999), De ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt voor de politie, NEI.
Gerards, Ruud, Annemarie Künn-Nelen, Annelore Verhagen (2013), Vervolgopleidingen op eigen
initiatief en investering door politiemensen: welke prikkels dragen hieraan bij?, ROA-R-2013/9.
Goudswaard A., P. Oeij, S. D’Hondt, K. ten Have (2012), De politieorganisatie als flexibele organisatie,
in: De toekomst begint vandaag. Negen wetenschappers over het Politievak 2020 – 2024, Directie
HRM Nationale Politie, pp. 155 – 171.
Herzberg, F., Mausner, B., and Snyderman, B.B. (1959). The motivation to work.
IBO (2012,) Secundaire arbeidsvoorwaarden in de publieke sectoren, in opdracht van het Ministerie van
Financiën.
Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (2011), Meer blauw op straat; alleen een zaak van efficiënter
plannen? Een quick scan van de belemmerende effecten van sectorspecifieke
arbeidstijdenregelingen op de bedrijfsvoering van de politie, IOenV, Ministerie van Veiligheid en
Justitie, Den Haag.
Inspectie SZW (2012), Over werken bij de politie, Inspecties naar Agressie en Geweld en Arbeidstijden,
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Den Haag.
Inventariserend BeleidsOnderzoek (2013), Secundaire arbeidsvoorwaarden in de publieke sector.
Kleer, E. de, en D. Hilaridis, Een nieuw HRM-model voor de Nederlandse politie. De aanloop naar één
nationale politieorganisatie, in: Tijdschrift voor HRM, nr. 3, pag. 46-67.
Koning, J. de, P. de Hek, J. Gravesteijn (2013), De lonen in de Nederlandse publieke sector in
internationaal perspectief, SEOR, Rotterdam.
Landelijk Programma HRM Politie, Werkgeversvisie Politie. Een inspirerend fundament, 2008.
Leede, J. de, F Philipson, A. Goudswaard, P. Oeij (2011), Capaciteit en flexibiliteit van de inzet van
politie onder de LAR en het Barp. Een eerste kwantificering van belemmerende effecten, in
opdracht van de Inspectie OOV, TNO, 11726/051-01014, Hoofddorp.
Ministerie van Veiligheid en Justitie (2011), Aanvalsplan bureaucratie, 2011
Nauta, A., (2009). Een creatieve dialoog voor volwaardige arbeidsrelaties. In: Leren in organisaties 8/9.
aug./sept. 2009.
Nelen, H. (2012), Internationaal politiewerk in Nederland, in: De toekomst begint vandaag. Negen
wetenschappers over het Politievak 2020 – 2024, Directie HRM Nationale Politie, pp. 21 - 35.
Opstelten, I.W. (2013), Aanbieding jaarverslag NP – toezegging inzetbaarheid.
Pink D.H., (2009). Drive, the suprising thruth about what motivates us, New York: Riverhead Books.
124

Politieacademie (2012, Hoe blauw is de arbeidsmarkt? Een verkenning van het instroompotentieel voor
initiële politiefuncties, Apeldoorn.
Politieacademie (XXXX), Kennis in beweging, Apeldoorn
Schuilenburg, J. van (2011), Regels of afspraken. Moderne arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen
sluiten aan bij de ontwikkeling van de organisatie en de belangen van individuele medewerkers
Zwolle.
Schwartz, B., (2004). The paradox of choise: why more is less. New York, HarperCollins Publishers.
SER (2011), Werk maken van baan-baan mobiliteit, Advies nr. 2011/05.
SoFoKles (2010), Dialoog!.
Sprenger C., H. de Blouw (2011), Vergrijzing bij de politie: oudere medewerkers zijn onmisbaar, in:
Tijdschrift voor de Politie, jaargang 73/nr.1.
Sprenger, C., De Blouw, H., van Roekel - Kolkhuis Tanke, I., Poelert, I., Smit, M & Brouwer, R., (2010),
Kennis in Beweging.
Struijs, J., M. Hanrath (2011), Focus op veerkracht, in: Tijdschrift voor de Politie, jaargang 2011, nr. 3.
Van Breugel, G., Cörvers, F., (2010), Arbeidspotentieel voor de politie, nu en in de toekomst. Maastricht:
Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt, Maastricht University, School of Business and
Economics.
Verbond Sectorwerkgevers Overheid e.a. (2010), april 2010,
Vollaart, B. (2012), Economische ontwikkelingen en criminaliteit in Nederland, in: De toekomst begint
vandaag. Negen wetenschappers over het Politievak 2020 – 2024, Directie HRM Nationale Politie,
pp. 37 – 49.
Vries, S. de, E.J. van Dalen, X. Thie en G. Dekker (2005). Politie en ouderen. De gevolgen van
vergrijzing bij de Nederlandse politie, TNO.
Wegen, Joost van der (2013), Onder spanning. Werken bij de politie, Crimesite, Amsterdam.
Werkgroep Inzetbaarheid (2011), Een leven lang werken. Het realiseren van Duurzame Inzetbaarheid in
de sector Politie – Vitaal, competent, gemotiveerd en met plezier werken gedurende de gehele
loopbaan, Eindrapportage Werkgroep Inzetbaarheid, September 2011.
Werkgroep MAP (2011), Meerjarenvisie op Arbeidsvoorwaarden in de politiesector: Voorstellen voor
Modernisering van de Arbeidsvoorwaarden in de politiesector, opgesteld door de Werkgroep
MAP, namens HRM Beraad en SBG HRM.

125

126

BIJLAGEN

127

128

BIJLAGE 1 ONDERZOEKSVRAGEN
De opdrachtgever, het WODC, heeft in een aantal vragen aangegeven welke informatiebehoefte nodig is
voor de beantwoording van de probleemstelling. Het WODC heeft deze vragen in vijf groepen
(onderzoeksthema’s) onderverdeeld:
a) Algemene arbeidsvoorwaarden:
1. Wat wordt er in de literatuur verstaan (definities) onder de arbeidsvoorwaarden en
arbeidsverhoudingen bij de politie?
2. Wat is er in de literatuur bekend over de effectiviteit van aspecten van arbeidsvoorwaarden
(beloning, doorstroming, arbeidsomstandigheden) en de secundaire arbeidsvoorwaarden voor de
werkmotivatie (duurzame) inzetbaarheid en integriteit bij de politie en welke goede
praktijkvoorbeelden zijn beschikbaar bij andere beroepsgroepen zoals zorg en defensie?
3. Hoe luiden de arbeidsvoorwaarden en hoe zijn de arbeidsverhoudingen bij de politie? Hoe worden
deze gewaardeerd door de betrokken partijen?
4. Hoe komen de arbeidsvoorwaarden bij de politie tot stand en hoe wordt dit door de betrokken
partijen gewaardeerd?
5. Welke rol spelen de arbeidsvoorwaarden bij de politie in relatie tot de bedrijfsvoering van de
politieorganisatie en hoe wordt dit door de verschillende partijen gewaardeerd?
b) Maatschappelijke ontwikkelingen en scenario’s:
6. Wat is er op grond van de beschikbare literatuur bekend over de toekomstige maatschappelijke
ontwikkelingen (scenario’s, toekomstbeelden, etc.) die mogelijk van invloed kunnen zijn op het
werk en op de inhoud van de arbeidsvoorwaarden van politiemensen?.
7. Wat kunnen de gevolgen zijn voor de arbeidsvoorwaarden bij de politie uitgaande van deze
toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen?
c) Ontwikkelingen op HRM gebied en op het gebied van de personele samenstelling van de politie:
8. Wat zijn volgens de nationale en internationale literatuur de dominante ontwikkelingen op het
gebied van de arbeidsvoorwaarden binnen de publieke en private sector en bij de politie in het
bijzonder?
9. Wat zijn volgens de literatuur en deskundigen de HRM-onderwerpen bij de politie als het gaat om
arbeidsvoorwaarden en wat zijn de kansen en belemmeringen om tot realisatie hiervan te komen?
10. Op welke wijze kunnen de arbeidsvoorwaarden bijdragen aan het voorzien in de toekomstige
kwantitatieve en kwalitatieve personeelsbehoefte van de politie?
d) Huidige en toekomstige arbeidsvoorwaarden:
11. Hoe verhouden zich wat in de literatuur verstaan wordt onder moderne arbeidsvoorwaarden, die
aansluiten bij de maatschappelijke ontwikkelingen tot de arbeidsvoorwaarden in de huidige cao
politie?
12. Wat is er in de literatuur en bij publieke organisaties zoals onderwijs, zorg, welzijn,
belastingdienst en defensie en private (beveiligings)organisaties bekend over het maken van
onderscheid tussen leeftijdsgroepen, functies, functieniveaus (rangen), vooropleiding en geslacht?
Zijn er in de huidige cao van de politie specifieke arbeidsvoorwaarden per leeftijdsgroep te
onderscheiden?
13. Zijn er specifieke arbeidsvoorwaarden bij de politie die van invloed kunnen zijn op een positieve
dan wel negatieve mobiliteit naar andere organisaties (employability)?
14. In hoeverre bestaat er een spanningsveld tussen het flexibiliseren van de organisatie op grond van
een efficiëntere bedrijfsvoering en de specifieke eisen die aan de continuïteit en voorspelbaarheid
129

van de politieorganisatie worden gesteld in verband met het hebben van het geweldsmonopolie en
waarborgen van integriteit?
15. Op welke wijze kunnen arbeidsvoorwaarden bij de politie bijdragen aan een plezierige
werkomgeving en de employability ondersteunen?
16. Welke arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden passen meer bij een moderne
politieorganisatie, gegeven de huidige en toekomstige ontwikkelingen? Komen deze overeen met
de huidige arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden van de politie? Indien deze niet
overeenkomen op welke punten zouden de arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden dan
aangepast moeten worden?
e) Verwachtingen van politiemensen als het gaat om de toekomstige arbeidsvoorwaarden:
17. Welke verwachtingen en behoeften leven bij het personeel in de te onderscheiden leeftijdsgroepen,
functies, functieniveaus (rangen), opleidingsniveaus en geslacht ten aanzien van de huidige en
toekomstige arbeidsvoorwaarden?
18. Wordt volgens de te onderscheiden leeftijdsgroepen, functies, functieniveaus (rangen),
opleidingsniveaus en geslacht van de politiemensen in de huidige cao van de politie voldoende
rekening gehouden met de verwachtingen en behoeften van deze groepen en hoe worden deze
gewaardeerd?
19. Indien uit de verschillende onderdelen van het onderzoek blijkt dat de huidige
arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden niet aansluiten bij de maatschappelijke
ontwikkelingen en de wensen van de politiemensen, welke arbeidsverhoudingen en
arbeidsvoorwaarden sluiten dan wel aan op de maatschappelijke ontwikkelingen en de wensen van
de verschillende groepen binnen de politie?

130

BIJLAGE 2 ARBEIDSVOORWAARDEN
DOEL VAN ARBEIDSVOORWAARDEN
Arbeidsvoorwaarden zijn in de eerste plaats bedoeld om medewerkers te compenseren voor geleverde
arbeid. Het gaat daarbij om de totale set van arbeidsvoorwaarden (primair, secundair, tertiair en
quartair). Op de tweede plaats is het arbeidsvoorwaardenpakket een belangrijke stimulans om
(gewenste) medewerkers voor de organisatie aan te trekken en te behouden. Dit betekent ook dat een
arbeidsorganisatie een arbeidsvoorwaardenpakket moet bieden dat concurrerend is op de arbeidsmarkt.
Dit wil niet per definitie zeggen dat bijvoorbeeld de beloning hoger moet liggen dan elders.
Werknemers kijken namelijk ook naar de inhoudelijke kant van het werk. Bij werknemers in de
publieke sector kan het werken voor de publieke zaak bijvoorbeeld een motivatie zijn om in deze
sector te werken. Daarmee wordt het arbeidsvoorwaardenpakket tevens een belangrijke bindingsfactor
voor de organisatie.
Het is dan ook belangrijk dat enerzijds het arbeidsvoorwaardenpakket aansluit bij de doelstelling en de
strategie van de organisatie en anderzijds de medewerkers motiveert en prikkelt tot het leveren van de
beoogde prestatie. Daarbij zal de set van arbeidsvoorwaarden moeten passen bij de specifieke
behoeften van de medewerkers. Onderzoek toont aan dat dit niet per definitie een materiële beloning
is. Pink (2009) geeft een aantal belangrijke inzichten in het motiverende effect van met name tertiaire
arbeidsvoorwaarden. Pink onderscheidt een aantal elementen die de intrinsieke motivatie stimuleren,
te weten: autonomie ten aanzien van de taakuitvoering, tijdsbesteding en teambetrokkenheid, uitvoeren
van werkzaamheden die optimaal passen bij de talenten van de medewerkers en bijdragen aan het
realiseren van een (individueel) intrinsiek doel.
Maar wat motiveert mensen? Herzberg (1959) stelt, voortbouwend op de behoeften piramide van
Maslow (1943), dat er een verschil is tussen aan de ene kant motivatoren en aan de andere kant
hygiënische factoren. Motivatoren kunnen tot hoge tevredenheid leiden, maar als ze afwezig zijn leidt
dit niet meteen tot ontevredenheid. Hygiënische factoren echter leiden nauwelijks tot tevredenheid als
ze er zijn, maar wel tot hoge ontevredenheid als ze afwezig zijn. Een kanttekening hierbij is echter wel
dat deze factoren een persoonlijke interpretatie hebben en met de tijd veranderen (Een motivator
verandert vaak langzaam in een hygiënische factor omdat het meer als ‘standaard’ gezien wordt).
Een andere belangrijke theorie (voornamelijk gehuisvest in de zelfdeterminatietheorie40 van Deci &
Ryan uit 1971) focust op het verschil tussen intrinsieke en extrinsieke motivatoren. Intrinsieke
motivatoren hebben te maken met interesse of plezier in de taak zelf (waarbij de drie universeel
belangrijke psychologische basisbehoeften volgens hen competentie, verbondenheid en autonomie
zijn), terwijl extrinsieke motivatoren van buiten het individu zelf komen en gelieerd zijn aan het
resultaat van de uitvoering van een taak (bijvoorbeeld promotiemogelijkheden).
Langdurig uitvoeren van routinematige taken of een aanhoudend te hoge werkdruk zijn ook
belangrijke factoren die demotiveren, evenals de werkomgeving, die kan leiden tot ontevredenheid
(denk aan stressoren zoals geluidsoverlast, een te hoge temperatuur of het gevoel van onveiligheid).

40

Inzichten uit deze theorie kunnen helpen om werksituaties te creëren die duurzame motivatie mogelijk
maken.

131

Op basis van het onderzoek van Herzberg (1959) zijn primaire en, in ieder geval een belangrijk deel
van de secundaire materiële arbeidsvoorwaarden meer een hygiëne factor dan een motivator. De
motivatie-hygiënetheorie van Herzberg (1959) leert ons, dat arbeidsvoorwaarden en beloning binnen
organisaties op orde moeten zijn en in de perceptie van werknemers dusdanig dat zij dit niet als een
hygiëne factor beschouwen. Wanneer dit gerealiseerd is, zullen werknemers zich maximaal
concentreren op doelrealisatie, de echte intrinsieke motivator. Arbeidsvoorwaarden(beleid) staat
daarmee in een directe relatie tot motivatie van werknemers en daarmee de doelrealisatie van de
functie.
Naast deze twee theorieën zijn de verwachtingstheorie van Vroom (1964) en de billijkheidstheorie van
Adams (1963) ook interessant. De verwachtingstheorie focust op de formule dat motivatiesterkte =
verwachting * instrumentaliteit * valentie. Dit wil zeggen dat de verwachting is dat een goede
inspanning tot een goede prestatie leidt (verwachting), een goede prestatie tot de gewenste uitkomsten
(instrumentaliteit) en valentie houdt de waarde van deze uitkomsten voor de persoon zelf in. Externe
motivatoren hebben bijvoorbeeld hier een grote samenhang met het vertrouwen in het ontvangen van
deze beloning.
De billijkheidstheorie van Adams focust op de relatie tussen ‘inspanning’ (input en output) van de
kant van zowel de werknemer als de werkgever en hoe de werknemer dit interpreteert. Als de
medewerker zich ondergewaardeerd voelt kan dit leiden tot bijvoorbeeld lagere prestaties, vragen om
opslag, etc. Als een medewerker zich overgewaardeerd voelt kan dit leiden tot bijvoorbeeld harder
werken, rationaliseren van de beloning of helpen van collega’s.

DOMINANTE ONTWIKKELINGEN OP HET GEBIED VAN ARBEIDSVOORWAARDEN
Individualisering en flexibilisering van arbeidsvoorwaarden
In het vormgeven van de arbeidsvoorwaarden moet rekening worden gehouden met de verschillende
verwachtingen die bij verschillende groepen werknemers bestaan. Dit vergt een moderniseringsslag en
vraagt om een optimale verbinding tussen kenmerken van de organisatie, het werk, de talenten en
behoeften van de medewerker. Deze verbinding is geen stabiel gegeven en vraagt om continue
afstemming. Om dit te bereiken stelt Nauta (2009) de creatieve dialoog voor, waarin leidinggevende
en werknemer unieke afspraken maken. Steeds meer cao’s zijn er op gericht deze creatieve dialoog te
stimuleren, waarin de wederzijdse aantrekkelijkheid vanuit organisatie- en individueel perspectief
wordt gestimuleerd. Dit betekent dat sociale partners de randvoorwaarden scheppen waarbinnen
individuele afspraken kunnen worden vormgegeven. Daarmee verdwijnen steeds vaker traditionele en
detaillistische regelingen die op het collectief zijn gericht en is een trend ontstaan van het aanbieden
van meer keuzevrijheid in arbeidsvoorwaarden.
Binnen deze keuzevrijheid is in eerste instantie geëxperimenteerd met een (nagenoeg) volledige
keuzevrijheid ten aanzien van arbeidsvoorwaarden. Maar in de praktijk komen organisaties in
toenemende mate hierop terug. De reden laat zich het best duiden door de psychologische term
‘keuzestress’ (Schwartz, 2004). De praktijk leert dat individuen een beperkt aantal
keuzemogelijkheden voorgelegd moet krijgen om een adequate keuze te kunnen maken. Tegen deze
achtergrond zie je een groeiende tendens naar het aanbieden van pakketten van arbeidsvoorwaarden
van een gelijke financiële waarde, passend bij de levensfase waarin de werknemer verkeerd. Overigens
is er daarbij geen verplichte rechtstreekse koppeling tussen de levensfase van de werknemer en het
arbeidsvoorwaardenpakket: een werknemer is vrij om het arbeidsvoorwaardenpakket te kiezen dat het
beste bij hem of haar past.

132

Mogelijkheden tot differentiatie in arbeidsvoorwaarden
In het arbeidsrecht geldt het algemeen erkende rechtsbeginsel dat gelijke arbeid in gelijke
omstandigheden op gelijke wijze dient te worden beloond tenzij er een objectieve rechtvaardigingsgrond
voor het gemaakte onderscheid is. Dit principe is in ruimere zin van toepassing op arbeidsvoorwaarden in
het algemeen en is verankerd in de gelijke behandelingswetgeving. De mogelijkheden om in
arbeidsvoorwaarden onderscheid te maken naar bijvoorbeeld leeftijd en geslacht zijn daardoor zeer
beperkt. Er dient een zogenaamde ‘objectieve rechtvaardiging’ te zijn voor een dergelijk onderscheid. De
juridische toetsing daarvan is strikt.
Verschillen in arbeidsvoorwaarden op grond van functieniveau en vooropleiding zijn wel toegestaan. Bij
de politie zijn er verschillen in arbeidsvoorwaarden op grond van functieniveau en vooropleiding. Het
functieniveau wordt voor een belangrijk deel bepaald door de opleiding, aangevuld met werkervaring.
Voor behoud van oudere medewerkers zijn in diverse cao’s leeftijdsafhankelijke regelingen met
betrekking tot verlof en onregelmatige diensten opgenomen. Deze regelingen verminderen wel de
inzetbaarheid van deze oudere medewerkers.
Koppeling arbeidsvoorwaarden aan arbeidssatisfactie
Een andere trend ten aanzien van arbeidsvoorwaarden is de koppeling aan arbeidssatisfactie. De betekenis
van arbeid verandert. Arbeid is voor veel werknemers meer dan een activiteit die wordt uitgevoerd in ruil
voor geld. Arbeid dient ook een doel en heeft daarmee een intrinsieke waarde voor een werknemer.
Arbeid voorziet daarbij in behoeften aan sociale contacten, waardering, ontplooiing, zelfrespect en het
ontwikkelen en realiseren van een levensplan. Een groeiende categorie, met name hoger opgeleide
werknemers (waaronder veel zij-instromers), stelt daarom specifieke, inhoudelijk eisen aan het werk.
Arbeidsvoorwaarden kunnen een middel zijn die bijdragen aan het leuk, opwindend en uitdagend maken
van werk. Het gaat dan bijvoorbeeld om elementen in het arbeidsvoorwaardenpakket die (persoonlijke)
ontwikkeling stimuleren en belonen. De werkgever biedt opleidingen aan en beloont de werknemer voor
de (persoonlijke) groei hij doormaakt.

TOTSTANDKOMING CAO-POLITIE EN DE ROL VAN DE VAKBONDEN
De arbeidsvoorwaarden bij de politie worden sectoraal overeengekomen in het op overeenstemming
gerichte overleg tussen de minister van Veiligheid en Justitie (in zijn rol als werkgever en politiek
eindverantwoordelijke) en de vakorganisaties van het overheidspersoneel bij de politie. Sinds de
reorganisatie tot Nationale Politie is ook de Nationale Politie vertegenwoordigd in de werkgeversdelegatie
aan de onderhandelingstafel. De arbeidsvoorwaarden die in dit overleg worden overeengekomen worden
gewoonlijk aangeduid met ‘cao politie’. Het is echter geen cao in eigenlijke zin. De arbeidsvoorwaarden
worden namelijk vastgelegd in wet- en regelgeving.
Wijziging van arbeidsvoorwaarden kan alleen in overeenstemming met de vakbonden. Er zijn in
Nederland negen verschillende politievakbonden, vier landelijke en vijf regionale. De landelijke bonden
zijn twee hele grote: de Politievakbond ACP en de Nederlandse Politiebond (NPB) (samen goed voor
meer dan 50.000 leden) en twee hele kleine: de Politievakbond ANPV en de Vereniging van Middelbare
en Hogere Politieambtenaren (VMHP).

133

De vier landelijke bonden zitten aan de onderhandelingstafel 41en overleggen direct met de werkgever, de
minister van Veiligheid en Justitie, en sluiten met deze bewindspersoon ook de cao voor de sector politie
af. Vanwege de ‘overeenstemmingsvereiste’ kan een wijziging van een arbeidsvoorwaarde alleen
plaatsvinden als met tenminste twee van de vier bonden overeenstemming is bereikt 42.
De vakbonden spelen een grote rol bij de totstandkoming van de cao, niet alleen vanwege het
‘overeenstemmingsvereiste’, maar ook omdat zij een zeer hoge organisatiegraad hebben: 85 procent van
de werknemers bij de politie is lid van een vakbond (onder de politie panelleden van het Flitspanel
waaronder in het kader van onderhavig onderzoek een enquête is gehouden is 73 procent vakbondslid).
Dat maakt hun invloed groot.
Vakbonden in het algemeen, en dit geldt ook voor de politievakbonden, kampen echter met het probleem
dat het ledenbestand veroudert en de aanwas van nieuwe leden stokt. De groei van vooral jonge leden
blijft achter bij de natuurlijke uitstroom van oudere leden. Uit de gehouden enquête onder de panelleden
van het Flitspanel komt echter voor de politie een ander beeld naar voren. Bij de politie is geen sprake van
veroudering van het ledenbestand: van de 25-35 jarige medewerkers zijn relatief veel personen
vakbondslid (82%) en van de 45 – 55 jarigen relatief weinig (67%). Onder de kaderleden zijn wel relatief
veel ouderen.
Mening van de werkgever 43
Volgens de werkgever hebben de bonden de neiging om vast te houden aan bestaande, traditionele
arbeidsvoorwaarden, gericht op het collectief. Mede door de grote invloed van de vakbonden,
gelegitimeerd door de hoge organisatiegraad en het overeenstemmingsvereiste is in de politiesector het
arbeidsvoorwaardenpakket erg dicht getimmerd, zeer gedetailleerd geregeld. De leiding is aan deze
gedetailleerde regelingen gebonden wat het voor hen lastig maakt om veranderingen door te voeren of om
meer flexibiliteit aan te brengen.
Op dit moment is de onderhandelingstafel voor een cao gescheiden van die van pensioenen. Aan
werkgeverskant is de wens om een link te leggen tussen beide besprekingen en de besprekingen breder te
trekken en wordt gepleit voor het bezien van de mogelijkheden om te komen tot (gedeeltelijke)
sectoralisatie van de pensioenregeling.
Mening werknemerskant 44
De mening van werknemerskant is dat de huidige arbeidsvoorwaarden voldoende modern zijn, maar dat
het vooral schort aan de uitvoering van gemaakte afspraken. Circa 70 procent van de gemaakte afspraken
zou nog altijd niet gerealiseerd zijn, bijvoorbeeld afspraken op het gebied van scholing en opleiding. In de
interviews zijn de volgende oorzaken genoemd:
•

Er is sprake van een gat tussen beleid en praktijk. Bovendien is er op beleidsvlak gebrek aan
consistentie doordat het beleid meebeweegt met de politiek. De beleidshorizon is daardoor maximaal
vier jaar, waarna een ander kabinet geheel ander beleid kan gaan voeren.

41

De vijf regionale politievakbonden zijn geen directe overlegpartner van de minister.

42

Een bond hoeft niet te tekenen voor een bepaald onderwerp, maar dan zijn ze ook in de rest van het traject van dat
onderwerp niet meer betrokken.

43

Deze passage is geschreven op basis van de interviews met vertegenwoordigers van de werkgever: het ministerie
V en J en de NP.

44

Deze passage is geschreven op basis van onder meer een interview met de voorzitter van een vakbond.

134

•

•

•

De werkgever en de HR-staf hebben geen goede dossierkennis van wat er speelt onder de
medewerkers. Zij hebben ook geen goed beeld, ook niet van wat er nodig is om aan de eisen te
voldoen die worden gesteld om het politiewerk goed uit te kunnen (blijven) voeren en om aan de
eisen te voldoen waar de bedrijfsvoering in de toekomst mee geconfronteerd zal worden.
De bedrijfsvoering, HR en de lijn, lijken niet goed te weten hoe gemaakte afspraken in de praktijk
moeten worden vorm gegeven. De vakbonden hebben daarom onderwerpen overgenomen die
eigenlijk bij HR thuishoren, maar daar niet (goed genoeg) worden opgepakt. In feite hebben de
vakbonden hiermee een deel van de werkgeversverantwoordelijkheid overgenomen. Thema’s die
normaliter in HR-beleid gestoeld zijn krijgen daardoor een plek in zeer gedetailleerde collectieve
arbeidsvoorwaardelijke regelingen. De detaillering is het gevolg van een gebrekkige uitvoering: men
kijkt bij de uitvoering niet naar de context van de regel, maar vult de regel in naar de behoefte op dat
moment.
De politie als organisatie loopt achter op ontwikkelingen in de maatschappij en anticipeert
onvoldoende op toekomstige behoeften (wel in woord maar niet in daad, als voorbeeld wordt
genoemd de aankomende wijzigingen in de Gemeentewet 45).

Aan werknemerskant is een punt van kritiek het grote aantal cao-regelingen die in de loop van alle jaren
zijn afgesproken (‘het is een ‘gedrocht’ geworden, te vergelijken met een huis met keldertjes, erkertjes,
zoldertjes, etc.). Een gevolg hiervan is dat leidinggevenden en HR-medewerkers slecht op de hoogte zijn
van alle cao-regelingen die er (al) zijn. Een advies is om alle bestaande cao-regelingen die in de loop van
alle jaren zijn afgesproken eens op een rijtje te zetten en om te schrappen wat achterhaald of verouderd is,
op te schonen en te stroomlijnen.
Van de vier vakbonden die aan de cao-onderhandelingstafel zitten ligt de macht bij de twee grootste
bonden. De inzet van deze twee grootste vakbonden ligt bij de aard en de kenmerken van hun leden. In de
huidige cao ligt de nadruk op ouderen en uitvoerenden. Eén van de kleinere bonden zou liever willen
kijken naar wat de bedrijfsvoering nodig heeft. Deze bond zou ook afspraken willen maken over de
manier waarop het politievak zich kan blijven ontwikkelen, maar vraagt zich af hoe je dat in een cao zou
kunnen opnemen. Is het mogelijk om dit via een cao te borgen?
Tijdens de e-boardroom is door een aantal deelnemers de wens geuit voor meer/betere
medewerkersparticipatie. Er wordt aangegeven dat de medezeggenschap en de werkgever dikwijls
verzanden in langdurig overleg wat de medewerkers niet ten goede komt.

45

Gemeenten worden dan verantwoordelijk voor een integraal, strategisch veiligheidsplan voor de gemeente. Zij
krijgen dan de zeggenschap over de taken die de politie moet gaan uitvoeren. Maar de politie is nu nog volop
bezig met de reorganisatie tot NP. Volgens deze respondent heeft de korpsleiding op dit moment nog geen idee
wat er straks allemaal op hen af gaat komen.

135

BIJLAGE 3

VRAGENLIJSTEN EN RESPONSANALYSE ENQUÊTES
FLITSPANEL EN POTENTIEEL GEÏNTERESSEERDEN

B3.1

VRAGENLIJSTEN

B3.1.1

VRAGENLIJST FLITSPANEL (SEOR/BERENSCHOT)

A

INTRODUCTIE
Het doel van deze enquête is om een representatief beeld te krijgen van hoe de mensen die bij de politie
werken de huidige arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden waarderen en wat hun wensen en behoeften
zijn voor toekomstige arbeidsvoorwaarden.
De arbeidsvoorwaarden van de politie zijn vastgelegd in de cao-politie. Het is voor de beantwoording van de
vragen niet noodzakelijk om de inhoud van deze cao goed te kennen.

B

ACHTERGRONDVRAGEN

Vraag 1

Wat voor type functie heeft u?
Indien meer activiteiten op u van toepassing zijn, kiest u dan voor de HOOFDactiviteit.
□ Medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken en gericht op:
□ Bedrijfsvoeringsspecialisme
□ Gespecialiseerde ondersteuning
□ Administratie en secretariaat
□ Scheepvaart
□ Techniek
□ Huisvesting, service en middelen
□ Onderzoek en kennisontwikkeling
□ Docenten

□ Medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken en gericht op:

□
□

□ Beveiliging / arrestantenbewaking en parket
□ Gebiedsgebonden politiezorg
□ Informantenrunnen
□ Intelligente / informatievoorziening
□ Interventie
□ Meldkamer
□ Observatie
□ Tactische opsporing
□ Forensische opsporing
□ Luchtvaart
□ Intake & service / politiële administratie
□ Operationeel specialisme
Buitengewoon Opsporings Ambtenaar (BOA)
Aspirant

136

□

Anders, namelijk: .................................................................................................................................

Vraag 2

Hoeveel uur werkt u contractueel (volgens uw aanstelling)?
Aantal uren per week: _______________________________________________________________

Vraag 3

Sinds wanneer werkt u bij de politie?

Sinds het jaar: _____________________________________________________________________

C

VRAGEN OVER HUIDIGE ARBEIDSVERHOUDINGEN

Vraag 4

Hoe waardeert u de volgende aspecten van uw functie en uw werkbeleving op een schaal van 1
tot en met 5?

1= heel slecht, 2 = slecht, 3 = niet goed, niet slecht, 4 = goed, 5= heel goed

Aspect

Waardering 1 t/m 5

De inhoud van het werk
Uw takenpakket
Het niveau van uw werkzaamheden
De relatie met uw leidinggevende
De relatie met uw collega’s
De sfeer op de werkvloer
De wijze waarop uw leidinggevende leiding geeft
De mate van zelfstandigheid bij het uitvoeren van uw werk (naarmate deze minder
naar uw zin is, te veel of te weinig, geeft u een lager cijfer, naarmate deze meer
naar uw zin is geeft u een hoger cijfer)
De mate van waardering die u ontvangt
De werkdruk (naarmate deze minder naar uw zin is, te hoog of te laag, geeft u een
lager cijfer, naarmate deze meer naar uw zin is geeft u een hoger cijfer)
De mentale belasting tijdens uw werk (naarmate deze minder naar uw zin is, te
hoog of te laag, geeft u een lager cijfer, naarmate deze meer naar uw zin is geeft u
een hoger cijfer)
Uw werktijden: de mate van flexibiliteit om werk op de door u gewenste momenten
uit te voeren
Uw betrokkenheid bij organisatieveranderingen
De administratieve lasten in uw werk (naarmate deze minder naar uw zin zijn geeft u
een lager cijfer, naarmate deze meer naar uw zin zijn geeft u een hoger cijfer)

137

Vraag 5

Wat zou er voor u moeten veranderen om uw werkomgeving op dit/deze punt(en) plezieriger te
maken?
Ingaan op de aspecten uit vraag 4 waar een 1 of een 2 als waardering is gegeven. Is alles hoger dan 2 (dus
3, 4 of 5) dan verder gaan met vraag 6.
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________

Vraag 6
□
□

Heeft u in de afgelopen twaalf maanden tenminste één formeel functioneringsgesprek gevoerd
met uw leidinggevende over uw functioneren?
Ja.......................................................................................................................... GA NAAR VRAAG 7
Nee ....................................................................................................................... GA NAAR VRAAG 9

Vraag 7

Over welke van de volgende punten zijn in het laatste functioneringsgesprek door uw
leidinggevende concrete afspraken met u gemaakt?

Aankruisen wat van toepassing is.
Ja

Nee

Taakverdeling/samenwerking binnen het team
Beloning (directe beloning, gratificatie, toeslag, bevordering,
salarisverhoging met periodieken, etc.)
Persoonlijke ontwikkeling (opleiding, training, coaching,
stage, etc.)
Mijn persoonlijke weerbaarbeid
Mijn persoonlijke omstandigheden (bijvoorbeeld concrete
afspraken om de combinatie privé/werk te vergemakkelijken)
Loopbaanontwikkeling (hoe lang u nog in uw huidige functie
blijft, oriëntatie op een andere functie, etc.)

138

Vraag 8

Wat vindt u van de mate waarin uw leidinggevende uitvoering geeft aan de afspraken die in deze
functioneringsgesprekken worden gemaakt?

PROGRAMMEUR: ALLEEN INGAAN OP DE ONDERWERPEN DIE IN VRAAG 7 MET ‘JA’ ZIJN
AANGEKRUIST
Afspraken
worden
geheel
uitgevoerd

Worden
voor
een
redelijk
deel
uitgevoerd

Worden
voor
een
beperkt
deel
uitgevoerd

Gemaakte
afspraken
worden niet
nagekomen
/uitgevoerd

Taakverdeling/samenwerking binnen het team
Beloning (directe beloning, gratificatie, toeslag,
bevordering, salarisverhoging met periodieken,
etc.)
Persoonlijke ontwikkeling (opleiding, training,
coaching, stage, etc.)
Mijn persoonlijke weerbaarheid
Mijn
persoonlijke
omstandigheden
(bijvoorbeeld concrete afspraken om de
combinatie privé/werk te vergemakkelijken)
Loopbaanontwikkeling (hoe lang u nog in uw
huidige functie blijft, oriëntatie op een andere
functie, etc.)

De politie kent een aantal regelingen die bedoeld zijn om het functioneren van medewerkers te verbeteren.
Deze worden niet automatisch aangeboden. Het kan ook zijn dat u er zelf naar moet vragen. Voorbeelden van
dergelijke regelingen zijn: faciliteren van het volgen van een opleiding door tijd en/of door geld,
loopbaancentrum, functieroulatie, sportcentrum, etc.

Vraag 9
□
□
□
□
□
□
□

Wat vindt u van de regelingen bij de politie om het functioneren van politiemensen te
verbeteren?
Heel goed ........................................................................................................... GA NAAR VRAAG 10
Vrij goed ............................................................................................................. GA NAAR VRAAG 10
Niet goed, niet slecht .......................................................................................... GA NAAR VRAAG 10
Vrij slecht ............................................................................................................ GA NAAR VRAAG 10
Heel slecht .......................................................................................................... GA NAAR VRAAG 10
De regeling waar ik behoefte aan heb is er niet, namelijk ................................. GA NAAR VRAAG 12
Ik ken deze regelingen niet................................................................................. GA NAAR VRAAG 12

Vraag 10 Maakt u gebruik (of heeft u (wel eens) gebruik gemaakt) van één of meer van deze regelingen om
uw functioneren te verbeteren?
□
□
□
□
□

Ja........................................................................................................................ GA NAAR VRAAG 11
Nee, geen behoefte ............................................................................................ GA NAAR VRAAG 12
Nee, ik wilde wel, maar door omstandigheden niet gedaan ............................... GA NAAR VRAAG 12
Nee, ik wilde wel, maar kreeg geen medewerking van mijn leidinggevende ...... GA NAAR VRAAG 12
Nee, anders, namelijk ........................................................................................ GA NAAR VRAAG 12

139

Vraag 11 Krijgt/Kreeg u daarvoor alle medewerking van uw leidinggevende?
□
□
□

Ja, ik krijg/kreeg alle medewerking van mijn leidinggevende
Ik kreeg uiteindelijk wel medewerking van mijn leidinggevende, maar het ging niet van harte
Nee, mijn leidinggevende gaf geen medewerking, ik heb alles zelf moeten regelen

Vraag 12 Als het aan u ligt, hoe lang zou u nog bij de politie willen blijven werken?
Toelichting: Wij begrijpen dat u deze vraag niet met zekerheid of precisie kunt beantwoorden. Wij vragen u
daarom om een schatting te maken.
□ Tot aan mijn pensioen
□ Ik denk nog ongeveer …………. jaar (AANTAL JAREN INVULLEN)

Vraag 13 Zolang u bij de politie blijft werken, zou u dan uw huidige functie willen houden of zou u op een
□
□
□

D

gegeven moment willen overstappen naar een andere functie bij de politie?
Ik wil mijn huidige functie houden zo lang ik bij de politie werk
Ik zou op een gegeven moment een andere functie bij de politie willen
Dat weet ik nog niet

VRAGEN OVER HET WERK IN RELATIE TOT DE GEZONDHEID

Vraag 14 Hoe is over het algemeen uw gezondheid?
□
□
□
□
□
□

Heel goed
Goed
Gaat wel
Redelijk
Slecht
Zeer slecht

Vraag 15 De volgende vragen gaan over hoe u zich de afgelopen vier weken voelde. Wilt u bij iedere vraag
het antwoord geven dat het beste aansluit bij hoe u zich gevoeld hebt.
Voortdu
rend

Meestal

Vaak

Soms

Zelden

Nooit

Voelde u zich kalm en rustig?
Voelde u zich energiek?
Voelde u zich neerslachtig en somber?

Vraag 16 In hoeverre heeft pijn u de afgelopen vier weken belemmerd bij uw normale werkzaamheden?
□
□
□

Helemaal niet
Een klein beetje
Nogal

140

□
□

E

Veel
Heel erg veel

VRAGEN OVER HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE ARBEIDSVOORWAARDEN

Vraag 17 Op welke onderwerpen wordt in de huidige politie cao voldoende rekening gehouden met uw
persoonlijke behoeften en wensen en op welke onderwerpen niet?
Voldoen
de

Onvoldo
ende

Geen
mening

Weet niet

Loon en toelagen
Arbeidsduur en verlof (meer/minder uren werken, aantal
vakantiedagen, studieverlof, etc.)
Werktijden
(roostering,
nachtdiensten
en
nachtdienstontheffing, overwerk, flexibele werktijden, vrije
zondagen,
consignatie,
modaliteitenregeling,
mogelijkheden om thuis te werken, etc.)
Opleidingsmogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling
Loopbaan/inzetbaarheid
Integrale basisvaardigheden training (IBT-training)
Begeleiding op psychosociaal gebied
(Vroeg)pensioen en levensloopregeling
Versterking van vaardigheden op gebied van fysieke
weerbaarheid
Versterking van vaardigheden op gebied van mentale
weerbaarheid

Vraag 18 Van welke van de volgende arbeidsvoorwaarden maakt u op dit moment gebruik? En hoe
tevreden bent u over deze arbeidsvoorwaarden?
Toelichting: in uw tevredenheid kunt u meenemen of deze arbeidsvoorwaarden voor u persoonlijk volgens
afspraak worden uitgevoerd.
Wij hanteren een schaal van 1 t/m 5:
1= heel ontevreden, 2 = ontevreden, 3 = niet ontevreden, niet tevreden, 4 = tevreden, 5= heel tevreden
Wel gebruik
1.

Geen gebruik

Waardering van 1 t/m
5 in geval van gebruik

Loon en toeslagen

Toeslag voor onregelmatig werk
Toeslag voor overwerk
Andere arbeidsvoorwaarde met betrekking tot

141

loon en toeslagen
2.

Arbeidsduur, verlof, werktijden

Nachtdienstontheffing
Modaliteitenregeling
Studieverlof
Regeling Partieel Uittreden
Flexibele werktijden
Mogelijkheden om thuis te werken
Andere arbeidsvoorwaarde met betrekking tot
arbeidsduur, verlof en werktijden
3.

Opleiding en ontwikkeling, reizen

Beschikbaarheid van geld voor het volgen van
een opleiding
Maatregelen
op
loopbaan/inzetbaarheid

gebied

van

Vergoeding woon/werkverkeer
OV-kaart
Andere arbeidsvoorwaarde met betrekking tot
opleiding, ontwikkeling en reizen
4.

Sociale zekerheid en pensioenen

Begeleiding op psychosociaal gebied
Collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering
Levensloopregeling
Collectieve ziektekostenverzekering
Andere arbeidsvoorwaarde met betrekking tot
sociale zekerheid en pensioenen
5.

Overige arbeidsvoorwaarden

Maatregelen ter versterking van vaardigheden
op gebied van fysieke weerbaarheid
Maatregelen ter versterking van vaardigheden
op gebied van mentale weerbaarheid
Sportfaciliteiten
Andere arbeidsvoorwaarde
genoemd

dan

hierboven

142

Wij leggen u nu de volgende keuze voor:
Stel, u krijgt de mogelijkheid om voor een deel zelf uw arbeidsvoorwaardenpakket samen te stellen, binnen
het budget van het huidige arbeidsvoorwaardenpakket. Dat betekent dat als u ervoor kiest om één of meer
arbeidsvoorwaarden uit te breiden of te verbeteren, u andere arbeidsvoorwaarden zult moeten versoberen of
verminderen en wel zodanig dat het totale budget van het totale arbeidsvoorwaardenpakket niet wordt
overschreden.

Vraag 19 Welke maximaal twee arbeidsvoorwaarden zou u op dit moment graag willen uitbreiden en/of
verbeteren?
Maximaal twee arbeidsvoorwaarden aankruisen die u op dit moment zou willen uitbreiden en/of verbeteren
□ Toeslag voor onregelmatig werk
□ Toeslag voor overwerk
□ Nachtdienstontheffing
□ Modaliteitenregeling
□ Studieverlof
□ Regeling Partieel uittreden (RPU)
□ Flexibele werktijden
□ Mogelijkheden om thuis te werken
□ Beschikbaarheid van geld voor het volgen van een opleiding
□ Loopbaan/inzetbaarheid
□ Vergoeding woon/werkverkeer
□ OV-kaart
□ Begeleiding op psychosociaal gebied
□ Collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering
□ Levensloopregeling
□ Collectieve ziektekostenverzekering
□ Versterking van vaardigheden op gebied van fysieke weerbaarheid
□ Versterking van vaardigheden op gebied van mentale weerbaarheid
□

Sportfaciliteiten

Vraag 20 In de vorige vraag heeft u een of twee arbeidsvoorwaarden gekozen die u op dit moment zou
willen uitbreiden of verbeteren.
Maar dit was onder de aanname dat het budget van het totale arbeidsvoorwaardenpakket gelijk
blijft en dat dit op andere punten dus versoberd zou moet worden. Welke maximaal twee
arbeidsvoorwaarden die u op dit moment gebruikt zou u dan kiezen om te
versoberen/verminderen?
DE RESPONDENTEN KUNNEN NU KIEZEN UIT DE ARBEIDSVOORWAARDEN DIE ZIJN AANGEVINKT
IN VRAAG 18 MINUS DE ARBEIDSVOORWAARDEN DIE GENOEMD ZIJN IN VRAAG 19

143

De respondent die op vraag 19 en/of 20 één of twee van de volgende antwoordcategorieën:
•

Nachtdienstontheffing

•

Modaliteitenregeling

•

Regeling Partieel Uittreden (RPU)

•

Flexibele werktijden

•

Mogelijkheden om thuis te werken

•
Andere arbeidsvoorwaarde met betrekking tot arbeidsduur, verlof of werktijden
heeft aangekruist, krijgt vraag 21 NIET.
De respondent die op vraag 19 en/of 20 één of twee van de volgende antwoordcategorieën:
•

Toeslag voor onregelmatig werk

•

Toeslag voor overwerk

•

Andere arbeidsvoorwaarde met betrekking tot loon of toeslagen

•
Regeling Partieel Uittreden (RPU)
heeft aangekruist, krijgt vraag 22 NIET

Vraag 21 U heeft de volgende arbeidsvoorwaarden genoemd die u zou willen versoberen/verminderen, ter
compensatie van een uitbreiding/verbetering van twee andere arbeidsvoorwaarden.
Uitbreiding/verbetering:
<gekozen antwoord V19>
<gekozen antwoord V19>
Versoberen/verminderen:
<gekozen antwoord V20>
<gekozen antwoord V20>
Zou u ook bereid zijn om in plaats van de arbeidsvoorwaarde(n) die u had gekozen om te
versoberen/verminderen, ter compensatie meer zondagen of meer nachtdiensten te werken?
□
□
□
□
□

Absoluut niet, onder geen enkele voorwaarde
Bij voorkeur niet, maar onder bepaalde voorwaarden is er over te praten
Neutraal
Ja, maar dan wel onder bepaalde voorwaarden
Ja

Vraag 22 Zou u ook bereid zijn om in plaats van de arbeidsvoorwaarde(n) die u had gekozen om te
versoberen/verminderen, ter compensatie een deel van de toeslagen die u ontvangt in te
leveren?
□
□
□
□
□

Absoluut niet, onder geen enkele voorwaarde
Bij voorkeur niet, maar onder bepaalde voorwaarden is er over te praten
Neutraal
Ja, maar dan wel onder bepaalde voorwaarden
Ja

144

Vraag 23 Wat zou u ervan vinden als de huidige cao wordt vervangen door een systeem waarbij u een
persoonlijk budget krijgt waarmee u uw persoonlijke arbeidsvoorwaardenpakket kan
samenstellen?
Toelichting: u moet er bij de beantwoording vanuit gaan dat de financiële waarde van dit persoonlijke pakket
gelijk is aan dat van uw huidige arbeidsvoorwaardenpakket.
□ Dat zou ik een goed idee vinden
□ Het idee is goed, maar er moeten wel minimale collectieve regelingen blijven
□ Dat zou ik een slecht idee vinden
□ Geen mening, niet goed, niet slecht

Vraag 24 Als u naar uw eigen toekomst kijkt, geeft u dan in de (nabije) toekomst aan de volgende
arbeidsvoorwaarden meer, evenveel of minder prioriteit, gelet op uw toekomstige werk- en
privésituatie?
Meer prioriteit

Even
veel
prioriteit

Minder
priorite
it

Weet niet

Loon en toeslagen
Mogelijkheden om korter te werken
Mogelijkheden om langer te werken
Nachtdienstontheffing
Mogelijkheden voor flexibeler arbeidstijden
Mogelijkheden om thuis te werken
Mogelijkheden om opleiding/scholing te volgen
Maatregelen
op
het
loopbaan/inzetbaarheid

gebied

van

Integrale
training)

training

(IBT-

basisvaardigheden

Begeleiding op psychosociaal gebied
Mogelijkheid om vervroegd met pensioen te
gaan
Levensloopregeling
Maatregelen ter versterking van vaardigheden
op gebied van fysieke weerbaarheid
Maatregelen ter versterking van vaardigheden
op gebied van mentale weerbaarheid
Anders

Vraag 25 Kunt u zich voorstellen dat de arbeidsvoorwaarden zodanig versoberd worden dat dit aanleiding
voor u zou zijn om niet meer bij de politie te willen werken?
□

Ja

145

□

F

Nee

VRAGEN OVER LIDMAATSCHAP VAN EEN VAKBOND

Vraag 26 Bent u lid van een vakbond?
□
□

Ja........................................................................................................................ GA NAAR VRAAG 27
Nee .................................................................................................................... GA NAAR VRAAG 28

Vraag 27 Bent u kaderlid van deze vakbond?
□
□

G

Ja
Nee

PERSOONLIJKE KENMERKEN

Vraag 28 In welk land/werelddeel bent uzelf geboren? En uw vader en uw moeder?
Uzelf

Vader

Moeder

Nederland
Turkije, Afrika, Azië (m.u.v. Indonesië/Nederlands Indië en
Japan) of Latijns-Amerika (incl. Midden- en Zuid Amerika)
Europa (m.u.v. Nederland en Turkije), Noord-Amerika,
Indonesië/Nederlands Indië, Japan, Australië, NieuwZeeland of Pacific-eilanden

Vraag 29 Welke opleidingsrichting sluit het beste aan bij uw hoogst voltooide opleiding?
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□

Economisch, administratief, commercieel
Rechten, bestuurskunde
Openbare orde en veiligheid, beveiliging
Lerarenopleiding, onderwijskunde
Sociale richtingen, maatschappelijk werk, welzijn
Persoonlijke verzorging, voeding, horeca
Agrarisch, natuur en milieu
Bouwkunde, weg- en waterbouw
Informatica, ICT, automatisering
Transport, vervoer en logistiek
Techniek, wis- en natuurwetenschappen
Medisch, paramedisch, gezondheidszorg
Letteren, kunst en cultuur
Anders , namelijk: ................................................................................................................................

146

B3.1.2

H

VRAGENLIJST POTENTIEEL GEÏNTERESSEERDEN (SEOR/BERENSCHOT)

INTRODUCTIE
SEOR, een onderzoeksinstituut van de Erasmus Universiteit Rotterdam, voert in opdracht van het WODC
(een onderdeel van het ministerie van Veiligheid en Justitie) onderzoek uit naar modernisering van de
arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen bij de politie. Voor een goede politie-organisatie is het
immers belangrijk dat de politie een aantrekkelijke werkgever is en blijft voor nieuwe medewerkers
(schoolverlaters, zij-instromers). Hierbij spelen de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen een
belangrijke rol.
Wij willen daarom graag weten van die mensen die in het recente verleden belangstelling hebben getoond
voor een baan bij de politie en daarom een voorlichtingsbijeenkomst (Beroepsoriëntatie Politie) hebben
bezocht, hoe zij denken over de politie als werkgever en dan vooral over de rol die de arbeidsvoorwaarden
en arbeidsverhoudingen daarin spelen.

I

ACHTERGRONDVRAGEN

Vraag 1
□
□
□
□
□
□
□

Welke situatie was op u van toepassing op de dag dat u de voorlichtingsbijeenkomst bezocht?
Ik zat toen nog op school...................................................................................... GA NAAR VRAAG 5
Ik was toen schoolverlater .................................................................................... GA NAAR VRAAG 5
Ik had toen een baan en heb die baan nog steeds............................................... GA NAAR VRAAG 2
Ik had toen een baan, maar ik heb die baan nu niet meer.................................... GA NAAR VRAAG 2
Ik was op dat moment zonder werk en had een uitkering .................................... GA NAAR VRAAG 2
Ik was op dat moment zonder werk en had geen uitkering................................... GA NAAR VRAAG 2
Anders, namelijk: ................................................................................................. GA NAAR VRAAG 2

Vraag2

Toen u de voorlichtingsbijeenkomst bezocht, hoeveel jaar was u daarvoor al werkzaam
(geweest) op de arbeidsmarkt?
Aantal jaren: ........................................................................................................ GA NAAR VRAAG 3
Ik had toen nog nooit gewerkt .............................................................................. GA NAAR VRAAG 5

□
□

147

Vraag 3
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□

Welke omschrijving sluit het beste aan bij het beroep dat u toen had of wat toen uw laatst
uitgeoefend beroep was?
Secretarieel/secretariaat
Militair
Transport/vervoer
Internationaal werk (vertegenwoordiging Nederland bij buitenlandse overheid of internationale
organisatie
Beleidsvoorbereiding, -ontwikkeling, -advisering
Juridisch werk (voor wet- en regelgeving)
Financieel-economisch werk
Beleidsuitvoering
Bedrijfsvoering/middelen
Toezicht/inspectie
In- en/of externe communicatie
ICT
Technisch
Onderzoek
Anders, namelijk: .................................................................................................................................

Vraag 4 Hoeveel jaar was u toen werkzaam (geweest) in dat beroep?
Aantal jaren: ______________________________________________________________________

Vraag 5 Was u na deze voorlichtingsdag nog steeds geïnteresseerd om bij de politie te gaan werken?
□ Ja.......................................................................................................................... GA NAAR VRAAG 6
□ Nee ....................................................................................................................... GA NAAR VRAAG 7

Vraag 6
□
□
□
□
□

Bent u inmiddels in dienst van de politie?
Ja
Nee, ik zit in de sollicitatieprocedure
Ik heb wel gesolliciteerd, maar ik heb verder nog niets gehoord
Nee, ik ben afgewezen
Anders, namelijk: .................................................................................................................................

GA VERDER MET VRAAG 8

Vraag 7 Waarom niet?
□ Ik ben afgewezen
□ Anders, namelijk ..................................................................................................................................
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________

148

J

MOTIVATIEVRAGEN - ALGEMEEN

Vraag 8
□

In wat voor type functie was u geïnteresseerd toen u solliciteerde bij de politie?
Medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken:
□ Personeel en Organisatie
□ Administratief
□ Logistieke planning
□ Beleidsondersteuning
□ Technisch
□ Anders, namelijk ...........................................................................................................................

□ Medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken:

□
□
□
□

□ Straatfunctie
□ Wijkagent
□ Noodhulp
□ Recherche
□ Meldkamer
□ Opsporing
□ Forensische opsporing
□ Anders, namelijk: ..........................................................................................................................
Politiekundige
Recherchekundige
Buitengewoon Opsporings Ambtenaar (BOA)
Anders, namelijk; .................................................................................................................................

Vraag 9 Wat waren voor u de belangrijkste redenen om bij de politie te solliciteren?
Kruis de belangrijkste redenen aan, maximaal drie.

□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□

Bijdragen aan de veiligheid van Nederland
De organisatie heeft een goed imago
Inhoudelijk interessant werk
Uitdagend en spannend werk (mentaal)
Fysiek uitdagend werk
Gevarieerd takenpakket
Promotie maken
Werken in teamverband
Zelfstandigheid in het uitvoeren van het werk
Werktijden in het algemeen
Onregelmatigheid van de werktijden
Hoogte van het salaris
Vergoedings- en toeslagenregelingen (voor overwerk, onregelmatig werk, etc.)
Opleidingsmogelijkheden
Loopbaanmogelijkheden

149

□
□
□

K

Werkzekerheid
Faciliteiten om werk en privé te kunnen combineren
Anders, namelijk: .............................................................................................................................

ARBEIDSVOORWAARDEN

Vraag 10
□
□
□
□
□
□

Vraag 11

Vindt u de politie een aantrekkelijke werkgever als u kijkt naar de arbeidsvoorwaarden bij de
politie?
Ja, heel aantrekkelijk
Ja, vrij aantrekkelijk
Neutraal
Niet zo aantrekkelijk
Nee, heel onaantrekkelijk
Weet niet

Welke van de volgende (onderdelen van de) arbeidsvoorwaarden bij de politie vindt u heel
aantrekkelijk, aantrekkelijk, bent u neutraal over (niet aantrekkelijk maar ook niet
onaantrekkelijk), onaantrekkelijk of heel onaantrekkelijk?

Onderdeel

Heel
aantrekk
elijk

Aantrekk
elijk

Neutraal

Onaantre
kkelijk

Heel
onaantre
kkelijk

Weet
niet/geen
mening

Hoogte van het salaris
Vergoedingsregeling
aspiranten
De toeslagen voor bijvoorbeeld
overwerk, onregelmatig werk,
etc.
Opleidingsmogelijkheden
De loopbaanmogelijkheden
Werkzekerheid/vorm van de
aanstelling/contract
(vast,
flexibel, etc.)
De mogelijkheden om werk en
privé te combineren
Pensioenregeling
Sportfaciliteiten

L

WERKINHOUD

Vraag 12
□

Vindt u de politie een aantrekkelijke werkgever als u kijkt naar het totaal van alle aspecten van
het werk bij de politie?
Ja, heel aantrekkelijk

150

□
□
□
□

Vraag 13

Ja, vrij aantrekkelijk
Neutraal
Nee, niet zo aantrekkelijk
Nee, heel onaantrekkelijk

Welke van de volgende aspecten van het werk bij de politie vindt u heel aantrekkelijk,
aantrekkelijk, bent u neutraal over (niet aantrekkelijk maar ook niet onaantrekkelijk),
onaantrekkelijk of heel onaantrekkelijk?

Onderdeel

Heel
aantrek
kelijk

Aantrek
kelijk

Neutraa
l

Onaantr
ekkelijk

Heel
onaantr
ekkelijk

Weet
niet/gee
n
mening

Inhoudelijk interessant werk
Uitdagend en spannend werk (mentaal)
Fysiek uitdagend werk
Samenstelling van het takenpakket
Het niveau van het werk
De gezagsverhoudingen
Het werken in teamverband
De mate van zelfstandigheid in het uitvoeren
van het werk
Werktijden in het algemeen
Onregelmatigheid van de werktijden
De werkdruk

M CONCLUDERENDE VRAGEN
Vraag 14

□
□
□
Vraag 15
□
□
□

Is uw beeld van ‘werken bij de politie’ veranderd na uw bezoek aan de voorlichtingsdag?
Ja, in positieve zin
Ja, in negatieve zin
Nee

Wat vindt u alles bij elkaar genomen (arbeidsvoorwaarden en het werk zelf) van de politie als
werkgever?
Een hele aantrekkelijke werkgever
Een vrij aantrekkelijke werkgever
Neutraal

151

□
□

Een niet zo aantrekkelijke werkgever
Een heel onaantrekkelijke werkgever

Vraag 16

□
□
□
□
□

Wat vond u van de voorlichtingsdag (de bijeenkomst Beroepsoriëntatie Politie) zelf?
Heel goed
Goed
Niet goed, niet slecht
Slecht
Heel slecht

Vraag 17

Kunt u hieronder uw antwoord op deze vraag toelichten?

_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________

N

PERSOONLIJKE KENMERKEN

Vraag 18
□
□

Bent u een man of een vrouw?
Man
Vrouw

Vraag 19

In welk jaar bent u geboren?

In _______________________________________________________________________________

Vraag 20

In welk land/werelddeel bent uzelf geboren? En uw vader en uw moeder?
Uzelf

Vader

Moeder

Nederland
Turkije,
Afrika,
Azië
(m.u.v.
Indonesië/Nederlands Indië en Japan) of LatijnsAmerika (incl. Midden- en Zuid Amerika)
Europa (m.u.v. Nederland en Turkije), NoordAmerika, Indonesië/Nederlands Indië, Japan,
Australië, Nieuw-Zeeland of Pacific-eilanden

152

Vraag 21 Wat is uw hoogst voltooide opleiding?
Als het hoogst e schooldiploma in het buitenland is gehaald, dan willen wij weten met welk van de
Nederlandse schooldiploma’s dat hoogste diploma te vergelijken is.
□ Basisonderwijs, lagere school
□ Lager beroepsonderwijs (LBO, LTS, VBO, LTO, LHNO, LEAO, VMBO-praktijk)
□ MAVO, VMBO-theorie, IVO, MULO, ten hoogste 3 jaar HAVO, HBS, VWO of VHMO
□ HAVO, VWO, Atheneum, Gymnasium, HBS, MMS (ook propedeuse HBO en WO)
□ Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO, MYS (voor 1968 UTS), Politieschool, KMS, MDS, MBS, SPD-1,
MHNO of INAS)
□ Hoger Beroepsonderwijs: HBO-bachelor, HBO-oude stijl (HTS (voor 1968 MTS), HDS, NLO,
e
Politieacademie, MO A (2/3 graads), SPD-2/3, etc)
□ Universitaire opleiding: WO-bachelor, Kandidaatsexamen
e
e
□ Hoger Beroepsonderwijs: HBO-master (MO-B/1 graads, 2 fase Kunstopleiding, etc)
□ Universitaire opleiding: WO-master. WO oude stijl, Officiersopleiding aan het KIM, de KMA of de
Defensie Academie (master, drs., ir., mr., arts, tandarts, apotheker)
□ Universitaire opleiding: gepromoveerd, post-doctorale beroepsopleiding (dr., medici, apotheker,
accountancy)
□ Anders, namelijk: .................................................................................................................................

Vraag 22 Welke opleidingsrichting sluit het beste aan bij uw hoogst voltooide opleiding?
□ Economisch, administratief, commercieel
□ Rechten, bestuurskunde
□ Openbare orde en veiligheid, beveiliging
□ Lerarenopleiding, onderwijskunde
□ Sociale richtingen, maatschappelijk werk, welzijn
□ Persoonlijke verzorging, voeding, horeca
□ Agrarisch, natuur en milieu
□ Bouwkunde, weg- en waterbouw
□ Informatica, ICT, automatisering
□ Transport, vervoer en logistiek
□ Techniek, wis- en natuurwetenschappen
□ Medisch, paramedisch, gezondheidszorg
□ Letteren, kunst en cultuur
□ Anders , namelijk: ................................................................................................................................

Vraag 23

In welk jaar heeft u deze opleiding afgerond?

In _______________________________________________________________________________

153

Vraag 24
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□
□

In welke provincie/stad woont u?
Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Flevoland
Provincie Utrecht exclusief de stad Utrecht
Stad Utrecht
Noord-Holland exclusief Amsterdam
Amsterdam
Zuid-Holland exclusief de stad Rotterdam en de stad Den Haag
Rotterdam
Den Haag
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg

154

B3.2 RESPONSANALYSE
B3.2.1

RESPONS ANALYSE FLITSPANEL

Tabel B.3.1 Verdeling van de respons van het Flitspanel naar kenmerken, gecorrigeerd voor leeftijd en
geslacht
Totaal (N = 1001)
Leeftijd

vanaf 15 tot 35 jaar
vanaf 35 tot 45 jaar
vanaf 45 tot 55 jaar
55 jaar en ouder

28,4%
23,4%
28,8%
19,3%

Geslacht

Man
Vrouw

65,1%
34,9%

Functie

Bedrijfsvoeringsspecialisme
Gespecialiseerde ondersteuning
Administratie en secretariaat
Techniek
Huisvesting, service en middelen
Onderzoek en kennisontwikkeling
Docenten
Beveiliging / arrestantenbewaking en parket
Gebiedsgebonden politiezorg
Informantenrunnen
Intelligence / informatievoorziening
Interventie
Meldkamer
Observatie

8,8%
5,9%
3,9%
,5%
,5%
,2%
1,7%
1,4%
31,7%
,4%
5,9%
,3%
1,8%
,4%

155

Totaal (N = 1001)

Tactische opsporing
Forensische opsporing
Intake & service / politiële administratie
Operationeel specialisme
Buitengewoon Opsporings Ambtenaar (BOA)
Aspirant
Anders

12,7%
2,2%
4,2%
8,8%
2,5%
2,0%
4,2%

Leidinggevende

Ja
Nee

21,0%
79,0%

Instroomcategorie
Schoolverlater
Tussencategorie
Zij-instromer

49%
16,5%
34,4%

Hoogst voltooide opleiding

Basisonderwijs
Lager beroepsonderwijs (lbo, vmbo-praktijk)
Mavo, vmbo-theorie, ten hoogste 3 jaar havo/vwo
Havo, vwo
Middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
Hoger beroepsonderwijs (hbo)
Kandidaatsexamen, wo-bachelor, mo B (1e graads)
Universitaire opleiding, KIM, KMA
Universitaire opleiding: gepromoveerd (dr.)
Anders

,1%
,7%
6,7%
12,5%
41,1%
29,8%
1,9%
6,7%
,2%
,3%

Soort dienstverband

Vast dienstverband

97,4%

156

Totaal (N = 1001)

Tijdelijk contract met uitzicht op een vast dienstverband
Overig

2,4%
,1%

Contractuele aanstellingsduur

vanaf 16 tot en met 25 uur
vanaf 26 tot en met 35 uur
36 uur
meer dan 36 uur
Duur van dienstverband

vanaf 0 tot en met 10 jaar
vanaf 11 tot en met 25 jaar
vanaf 26 tot en met 35 jaar
36 jaar en langer

6,2%
12,2%
32,9%
48,7%
100,0%
36,1%
35,6%
16,8%
11,5%

Salarisschaal

1
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15

,0%
,2%
2,1%
9,0%
7,0%
23,1%
26,2%
18,3%
5,5%
4,4%
2,2%
,8%
,7%
,1%

157

Totaal (N = 1001)

16
18
weet niet

,0%
,0%
,4%

Huishoudsituatie

Alleenstaande (ook alleenstaande ouder)
Samenwonend met partner of getrouwd
Inwonend bij ouders
Anders
Totaal

16,8%
82,1%
,8%
,3%
100,0%

Bron: Flitspanel, januari 2014

158

B3.2.1

RESPONS ANALYSE ENQUÊTE ONDER POTENTIEEL GEÏNTERESSEERDEN

Tabel 9.10 Respondenten vergeleken met benaderde populatie
Respondenten

Populatie
- aantallen -

Totaal

1695
- leeftijden -

Leeftijd
Gemiddelde leeftijd

23

22

Minimum leeftijd

13

13

Maximum leeftijd

57

57
- percentages -

Geslacht
Man

59,1

60,8

Vrouw

40,9

39,2

Havo/vwo/gymnasium

16,9

20,8

Vmbo/mbo

59,2

56,7

Hbo

7,5

7,6

Wo

2,6

1,3

Basisonderwijs/anders

13,9

-

-

13,6

Opleidingsniveau

Onbekend

Bron: Enquête onder potentieel geïnteresseerden, SEOR/Berenschot, 2014

159

BIJLAGE 4 TABELLEN BIJ DE HOOFDSTUKKEN
B4.1

TABELLEN BIJ HOOFDSTUK 3

Tabel B4.3.1

Hoe tevreden bent u, alles bijeengenomen, met uw baan?
Zeer
ontevreden

Totaal

Niet
tevreden,
niet
ontevreden

Tamelijk
ontevreden

41

6

13

17

3

16

56

16

11

2

24

35 – 44 jaar

16

56

12

14

2

24

45 tot 54 jaar

19

58

12

8

3

31

55 jaar en ouder

23

53

13

8

3

18

Man

17

55

13

12

3

65

Vrouw

21

58

12

7

3

35

Autochtonen, incl. westerse allochtoon

19

56

13

10

3

95

Niet-westerse allochtoon

9

53

16

17

5

5

Leidinggevend primair proces

23

59

7

9

Primair proces schaal 4 - 5

18

48

14

13

8

8

Primair proces schaal 6 - 8

14

58

16

10

2

48

Primair proces schaal 9 - 11

24

50

12

13

2

8

Ondersteunend primair proces

24

52

12

10

3

13

Overige ondersteuning

20

59

9

9

3

12

In opleiding

34

52

6

6

3

4

Laag

22

53

13

9

3

21

Middelbaar

16

58

14

10

3

55

Zeer
tevreden

Tamelijk
tevreden

15 – 24 jaar

24

25 – 34 jaar

N =1.543

Leeftijd

Geslacht

Etniciteit

Categorie politiepersoneel
2

8

Hoogst voltooide opleiding

160

Zeer
ontevreden

Totaal

Niet
tevreden,
niet
ontevreden

Tamelijk
ontevreden

54

11

12

2

24

18

56

13

10

3

97

36

40

4

8

13

3

Minder dan 16 uur

17

50

0

21

13

0

16 t/m 25 uur

19

57

18

4

1

8

26 t/m 35 uur

18

55

14

11

3

13

36 uur

18

58

13

9

3

32

Meer dan 36 uur

19

54

12

12

3

47

0 t/m 10 jaar

20

53

14

10

3

39

11 t/m 25 jaar

17

57

12

11

3

35

26 t/m 35 jaar

16

61

11

10

2

16

36 jaar en langer

23

53

16

6

2

10

Schoolverlater

17

58

13

10

2

46

Tussencategorie

16

54

16

11

3

24

Zij-instromer

22

54

11

10

3

30

Totaal

19

56

13

10

3

100

Zeer
tevreden

Tamelijk
tevreden

22

Vast
Tijdelijk met uitzicht op vast

Hoger

N =1.543

Soort dienstverband

Contractuele aanstellingsduur per
week

Hoe lang bij politie werkzaam?

Instroomcategorie

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

161

Tabel B4.3.2
Hoe tevreden bent u, alles bijeengenomen, met de organisatie waar u werkzaam
bent?
Zeer
ontevreden

N =1.543

44

4

3

26

20

5

24

44

22

25

4

24

9

47

25

16

4

31

11

42

22

21

5

18

Man

7

40

25

24

4

65

Vrouw

11

51

20

14

4

35

8

44

23

20

4

95

8

39

21

25

8

5

Leidinggevend primair proces

10

50

20

16

4

8

Primair proces schaal 4 - 5

12

42

15

23

8

8

Primair proces schaal 6 - 8

5

38

29

25

4

48

Primair proces schaal 9 - 11

10

43

22

21

4

8

Ondersteunend primair proces

9

50

18

17

6

13

Overige ondersteuning

12

56

19

10

3

12

In opleiding

20

49

11

17

3

4

Laag

13

43

25

14

4

21

Middelbaar

6

42

25

24

4

55

Hoger

10

49

18

18

5

24

Zeer
tevreden

Tamelijk
tevreden

Niet
tevreden,
niet
ontevreden

Tamelijk
ontevreden

15 – 24 jaar

13

32

8

25 – 34 jaar

8

43

35 – 44 jaar

5

45 tot 54 jaar
55 jaar en ouder

Totaal

Leeftijd

Geslacht

Etniciteit
Autochtonen,
allochtoon

incl.

westerse

Niet-westerse allochtoon
Categorie politiepersoneel

Hoogst voltooide opleiding

Soort dienstverband

162

Zeer
ontevreden

N =1.543

21

4

97

15

21

4

3

48

10

21

13

0

13

48

23

8

9

8

26 t/m 35 uur

7

50

21

16

7

13

36 uur

7

45

22

24

3

32

Meer dan 36 uur

9

40

25

22

4

47

0 t/m 10 jaar

10

43

22

20

5

39

11 t/m 25 jaar

6

45

22

21

5

35

26 t/m 35 jaar

6

43

28

20

3

16

36 jaar en langer

10

40

25

22

4

10

Schoolverlater

7

43

24

22

4

46

Tussencategorie

6

40

27

22

5

24

Zij-instromer

11

47

20

18

4

30

Totaal

8

43

24

21

4

100

Zeer
tevreden

Tamelijk
tevreden

Niet
tevreden,
niet
ontevreden

Tamelijk
ontevreden

Vast

8

44

24

Tijdelijk met uitzicht op vast

23

38

Minder dan 16 uur

8

16 t/m 25 uur

Contractuele
per week

Totaal

aanstellingsduur

Hoe lang bij politie werkzaam?

Instroomcategorie

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

163

B4.2

TABELLEN BIJ HOOFDSTUK 4

Tabel B4.4.1
Wat is de kans op gebruik van de volgende arbeidsvoorwaarden en wat is de kans op
een lage waardering naar significante kenmerken (significant op 5%
betrouwbaarheidsinterval)?

Toeslag voor onregelmatig
werk

Toeslag voor overwerk

De kans op gebruik is groter:

De kans op een lagere waardering is
groter:

•

•

Voor hoger opgeleiden

•

Als iemand in salarisschaal 8 of lager
zit

•

Als iemand een niet westerse
allochtoon is

•

Als iemand in salarisschaal tot en met 8
zit of in schaal 12 en hoger

Naarmate iemand meer uren per week
werkt;

•

Als iemand een executieve functie
heeft (ongeacht wel of niet
leidinggevend)

•

Naarmate men jonger is;

•

Als iemand lager of middelbaar
opgeleid is

•

Als iemand een executieve functie
heeft (ongeacht wel of niet
leidinggevend);

•

Als iemand schoolverlater is

•

Naarmate men jonger is

•

Als iemand lager of middelbaar
opgeleid is

•

Als iemand in salarisschaal lager dan
12 zit

Andere arbeidsvoorwaarden
met betrekking tot loon en
toeslagen

•

Als iemand een hogere opleiding heeft

•

Als iemand niet in salarisschaal 9-11 zit

Nachtdienstontheffing

•

Naarmate iemand ouder is;

•

Als iemand in tijdelijke dienst is met
uitzicht op vast;

•

Naarmate iemand langer in dienst is

•

Als iemand een executieve functie
heeft (ongeacht wel of niet
leidinggevend)

•

Als iemand in salarisschaal 4-5 zit

•

Als iemand man is.

•

Naarmate men minder uren in dienst is

•

Naarmate iemand ouder is

•

Als iemand in salarisschaal lager dan
12 zit

•

Naarmate iemand korter in dienst is.

•

Naarmate men ouder is

•

•

Als iemand in tijdelijke dienst is met
uitzicht op vast

Als iemand in tijdelijke dienst is met
uitzicht op vast

•

Als iemand alleenstaande is

•

Als iemand alleenstaande is

•

Als iemand in schaal 4-5 zit

•

Naarmate iemand korter in dienst is

•

Als iemand niet hoort tot de
leidinggevende gebiedsgebonden
politiezorg

•

Als iemand schoolverlater is

•

Als iemand niet in salarisschaal 4-5 zit.

•

Naarmate iemand ouder is

Modaliteitenregeling

Studieverlof

Regeling Partieel Uittreden

Geen significante kenmerken op 5%
betrouwbaarheidsinterval.
Geen significante kenmerken op 5%
betrouwbaarheidsinterval.

Geen significante kenmerken op 5%
betrouwbaarheidsinterval.

164

Flexibele werktijden

Mogelijkheden om thuis te
werken

•

Als iemand zij-instromer is

•

Naarmate men langer in dienst is

•

Als iemand in salarisschalen 9 of hoger
zit.

•

Als iemand zij-instromer is;

•

Als iemand middelbaar of hoger
opgeleid is

•

Als iemand geen leidinggevende in de
gebiedsgebonden politiezorg is.

•

Als iemand hoger opgeleid is

•

Als iemand een niet-westerse
allochtoon is;

•

Als iemand in tijdelijke dienst is met
uitzicht op vast;

•

Als iemand in salarisschaal 9 of hoger
zit.

•

Als iemand niet in salarisschaal 4-5 zit

•

Als iemand geen executieve functie
heeft (ongeacht wel of niet
leidinggevend);

Als iemand in vaste dienst is

Als iemand niet in schaal 4-5 zit

•

Als iemand in salarisschaal 4-5 zit

•

Als iemand geen alleenstaande is

•

Als iemand een autochtoon (incl.
westerse allochtonen) is

Andere arbeidsvoorwaarden
met betrekking tot
arbeidsduur, verlof,
werktijden

Naarmate iemand jonger is

Beschikbaarheid van geld
voor het volgen van een
opleiding

Geen significante kenmerken op 5%
betrouwbaarheidsinterval. Op 10%
betrouwbaarheid is één kenmerk significant:
de kans is groter naarmate iemand korter in
dienst is

Als iemand hoort tot de gebiedsgebonden
politiezorg en niet leidinggevend is

Maatregelen op het gebied
van loopbaan/inzetbaarheid

Geen significante kenmerken op 5%
betrouwbaarheidsinterval. Op 10%
betrouwbaarheid is één kenmerk significant:
de kans is groter als iemand een niet
westerse allochtoon is.

•

Als iemand in tijdelijke dienst is met
uitzicht op vast

•

Als iemand niet in salarisschaal 4-5 zit

•

Naarmate iemand jonger is

•

Als iemand in salarisschaal 11 of lager
zit

Geen significante kenmerken op 5%
betrouwbaarheidsinterval

Vergoeding
woon/werkverkeer

OV-kaart

Andere arbeidsvoorwaarden
met betrekking tot opleiding,
ontwikkeling, reizen

•

Naarmate iemand ouder is

•

Als iemand schoolverlater is

Geen significante kenmerken op 5%én 10%
betrouwbaarheidsinterval.

•

Als iemand een autochtoon (incl.
westerse allochtonen) is

•

In alle functies behalve de groep
leidinggevenden met overige
executieve taken

•

Als iemand in tijdelijke dienst is met
uitzicht op vast

•

Als iemand geen wettelijke politietaken
heeft en niet leidinggevend is

•

Als iemand overige executieve taken
doet en niet leidinggevend is

•

Als iemand in salarisschaal 12 of hoger
zit

Begeleiding op
psychosociaal gebied

Als iemand in salarisschalen 8 of lager zit

Als iemand hoort tot de gebiedsgebonden
politiezorg en leidinggevend is

Collectieve
arbeidsongeschiktheidsregeli

•

•

Naarmate iemand hoger opgeleid is

Als iemand man is;

165

ng

Levensloopregeling

•

Naarmate iemand langer in dienst is

•

Als iemand in vaste dienst is

•

Naarmate iemand meer uren per week
werkt

•

Als iemand een executieve functie
heeft en niet leidinggevend is

•

Naarmate iemand meer uren per week
werkt

•

Als iemand een autochtoon (incl.
westerse allochtonen) is

•

Als iemand in salarisschaal 9 of hoger
zit

•

Als iemand in salarisschaal 11 of lager
zit.

•

Als iemand een vrouw is

•

Als iemand in vaste dienst is;

•

Naarmate iemand langer in dienst is

•

•

Als iemand hoort tot de
gebiedsgebonden politiezorg (ongeacht
wel of niet leidinggevend)

Als iemand in salarisschaal 11 of lager
zit.

Andere arbeidsvoorwaarden
met betrekking tot sociale
zekerheid en pensioenen

•

Als iemand zij-instromer is

•

Als iemand niet in schaal 9-11 zit

Maatregelen ter versterking
van vaardigheden op gebied
van fysieke weerbaarheid

•

Als iemand in tijdelijke deinst is met
uitzicht op vast

•

Naarmate men meer uren per week
werkt

Maatregelen ter versterking
van vaardigheden op gebied
van mentale weerbaarheid

Als iemand niet in salarisschaal 9-11 zit

•

Als iemand lager of middelbaar is
opgeleid

•

Als iemand zij-instromer is

Sportfaciliteiten

Als iemand in vaste dienst is.

Als iemand Als iemand hoort tot de
gebiedsgebonden politiezorg en niet
leidinggevend is

Collectieve
ziektekostenverzekering

Geen significante kenmerken op 5%
betrouwbaarheidsinterval
Als iemand geen executieve functie heeft of
leidinggevend is met executieve taken

Bron: Flitspanel, januari 2014

Tabel B4.4.2

Maakt u gebruik (of heeft u (wel eens) gebruik gemaakt van één of meer van deze
regelingen om functioneren te verbeteren?
Percentage (N = 770)

Ja

53

Nee, geen behoefte

18

Nee, ik wilde wel, maar door omstandigheden niet gedaan

13

Nee, ik wilde wel, maar kreeg geen medewerking van mijn leidinggevende

10

Nee, anders,

7

Totaal

100

Bron: Flitspanel, januari 2014

166

Tabel B4.4.3

Krijgt/kreeg u daarvoor alle medewerking van uw leidinggevende?
Percentage (N = 410)

Ja, ik krijg/kreeg alle medewerking van mijn leidinggevende

80

Ik kreeg uiteindelijk wel medewerking van mijn leidinggevende, maar het
ging niet van harte

16

Nee, mijn leidinggevende gaf geen medewerking, ik heb alles zelf moeten
regelen

3

Totaal

100

Bron: Flitspanel, januari 2014

Tabel B4.4.4

Van welke arbeidsvoorwaarden maakt u gebruik?

N=1534

Politie
(n=1.534)

Onderwijs
(n=11.582)

Defensie
(n=1.658)

Zorg (n=481)

Mogelijkheid om meer uren te werken

32

19

30

32

Mogelijkheid om minder uren te werken

30

27

31

27

Flexibele werktijden

44

29

41

44

Betaald zorgverlof

17

13

17

23

Betaald ouderschapsverlof

21

17

18

19

Studieverlof

20

17

22

22

Mogelijkheid extra vakantiedagen te kopen

17

11

17

22

Mogelijkheid om thuis te werken

22

29

28

28

Calamiteitenverlof

17

15

18

24

Collectieve ziektekostenverzekering

61

39

49

41

Financieel voordelige deeltijdmogelijkheden voorafgaand aan
pensionering

16

15

16

17

Mogelijkheid om langer door te werken

12

11

12

20

Mogelijkheid om meer pensioen op te bouwen

13

13

13

23

Kinderopvang

13

13

13

19

Levensloopregeling

27

15

14

22

Faciliteren van opleidingen door tijd

25

24

24

28

Faciliteren van opleidingen door geld

20

24

23

29

Ondersteuning door loopbaancoaches

15

14

24

19

Taakverlichting voor oudere werknemers

14

16

13

21

Mobiliteitsinstrumenten als functieroulatie en projectwerk

11

11

15

19

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

167

B4.3

TABELLEN BIJ HOOFDSTUK 5

Tabel B4.5.1
Wat is de kans op een lagere waardering van de aspecten van het werk naar
significante kenmerken (significant op 5% betrouwbaarheidsinterval)?
De kans op een lagere waardering is groter
De inhoud van het werk

Uw takenpakket

Het niveau van uw werkzaamheden

•

Als iemand geen wettelijke politietaken heeft en niet
leidinggevend is

•

Als iemand een functie heeft in de gebiedsgebonden politie en
leidinggevend is

•

Als iemand in salarisschaal 8 en lager of 12 en hoger zit

•

Als iemand schoolverlater is

•

Als iemand in salarisschaal 8 en lager of 12 en hoger zit

•

Als iemand hoger is opgeleid

•

Als iemand in salarisschaal 8 en lager zit

De relatie met uw leidinggevende

Geen significante kenmerken op 5% betrouwbaarheidsinterval

De relatie met uw collega’s

•

Naarmate men ouder is

•

Als iemand in salarisschaal 4-5 zit

•

Als iemand in salarisschaal 12 of hoger zit

De sfeer op de werkvloer

Geen significante kenmerken op 5% betrouwbaarheidsinterval

De wijze waarop uw leidinggevende leiding geeft

Geen significante kenmerken op 5% betrouwbaarheidsinterval

De mate van zelfstandigheid bij het uitvoeren
van uw werk

•

Als iemand lager opgeleid is

•

Als iemand een functie heeft in de gebiedsgebonden politie
ongeacht wel of niet leidinggevend

•

Als iemand in salarisschaal 4-5 zit

De mate van waardering die u ontvangt

Als iemand in salarisschaal 8 of lager zit

De werkdruk

Als iemand middelbaar of hoger opgeleid is

De mentale belasting tijdens uw werk

Naarmate men meer uren per week werkt

Uw werktijden: de mate van flexibiliteit om werk
op de door u gewenste momenten uit te voeren

Als iemand in salarisschaal 8 of lager zit

Uw betrokkenheid bij organisatieveranderingen

•

Naarmate men meer uren per week werkt

•

Als iemand een functie heeft in de gebiedsgebonden politie
ongeacht wel of niet leidinggevend

•

Als men overige executieve taken doet en niet leidinggevend is

•

Als iemand in salarisschaal 8 of lager zit

De administratieve lasten in uw werk

Als iemand een functie heeft in de gebiedsgebonden politie
ongeacht wel of niet leidinggevend

Bron: Flitspanel, januari 2014

168

Tabel B4.5.2
Over welke aspecten van uw functie was u in 2011 het meest tevreden? (Er is meer
dan één antwoord mogelijk.)
Politie (n=
1.543)

Onderwijs
(n=11.581)

Defensie
(n=1.656)

Zorg (n=481)

Het werk zelf (bijvoorbeeld de inhoud van het werk)

78

80

61

66

De mensen op het werk (bijvoorbeeld de relatie met collega’s)

65

62

64

47

De werkomstandigheden

22

21

28

22

De randvoorwaarden in uw werk (bijvoorbeeld de
arbeidsvoorwaarden)

17

15

25

11

De organisatie

8

10

10

8

Anders

3

2

2

3

Niet van toepassing

1

1

3

5

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

Tabel B4.5.3
Over welke aspecten van uw functie was u in 2011 het minst tevreden? (Er is meer
dan één antwoord mogelijk.)

Het werk zelf (bijvoorbeeld de inhoud van het werk)

Politie (n=
1.543)

Onderwijs
(n=11.582)

Defensie
(n=1.658)

Zorg (n=481)

8

7

13

7

De mensen op het werk (bijvoorbeeld de relatie met collega’s)

7

8

10

10

De werkomstandigheden

30

32

20

23

De randvoorwaarden in uw werk (bijvoorbeeld de
arbeidsvoorwaarden)

34

23

22

17

De organisatie

50

38

50

28

Anders

13

13

13

7

Niet van toepassing

13

19

16

29

Bron:

POMO, 2012, zittend personeel

169

B4.4

TABELLEN BIJ HOOFDSTUK 6

Tabel B4.6.1

Wensen in relatie tot de kenmerken van de politiemensen, arbeidsvoorwaarden en HRM-beleid

Loon en toeslagen

Mogelijkheden om korter te werken

Significante kenmerk

Interpretatie

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Geslacht

Vrouwen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan mannen

Functie

Leidinggevenden in executieve functies geven hier minder prioriteit aan dan de overige medewerkers

Afspraken in
functioneringsgesprek

Werknemers met wie in het functioneringsgesprek concrete afspraken zijn gemaakt over de beloning geven hier
meer prioriteit aan

Duur van het
dienstverband

Medewerkers die langer in dienst zijn geven hier meer prioriteit aan dan medewerkers die korter in dienst zijn

Huishoudsituatie
Arbeidsvoorwaarden
Afspraken in
functioneringsgesprek
Gezondheidsindicator
Mogelijkheden om langer te werken

Werknemers die gebruik maken van nachtdienstontheffing geven hier meer prioriteit aan
Werknemers met wie afspraken zijn gemaakt over de taakverdeling//samenwerking in het team geven hier meer
prioriteit aan
Werknemers die zich vaker neerslachtig en somber voelen geven hier meer prioriteit aan

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Contractuele
aanstellingsduur

Hoe meer uren per week iemand werkt des te minder is de prioriteit die hier aan wordt gegeven

Salarisschaal
Arbeidsvoorwaarden
Afspraken in
functioneringsgesprek

Gezondheidsindicator
Nachtdienstontheffing

Alleenstaanden en werknemers met kinderen geven hier minder prioriteit aan

Werknemers in schaal 9-11 geven hier gemiddeld meer prioriteit aan
Werknemers die gebruik maken van de toeslag voor onregelmatig werk en/of van flexibele werktijden geven hier
gemiddeld meer prioriteit aan, werknemers die gebruik maken van de collectieve ziektekostenverzekering juist
minder
Werknemers met wie in hun functioneringsgesprek afspraken zijn gemaakt over de taakverdeling en de
samenwerking binnen het team en over de persoonlijke ontwikkeling geven hier minder prioriteit aan dan de
anderen, werknemers met wie afspraken zijn gemaakt over de loopbaanontwikkeling juist meer
Werknemers die zich vaker minder energiek voelen geven hier minder prioriteit aan

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld meer prioriteit aan dan jongeren

Opleidingsniveau

Hoger opgeleiden geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan lager en middelbaar opgeleiden

170

Mogelijkheden voor flexibeler
arbeidstijden

Significante kenmerk

Interpretatie

Functie

Niet leidinggevenden in functies zonder wettelijke politietaken geven hier minder prioriteit aan dan de andere
functiegroepen

Instroomcategorie

Zij-instromers geven hier minder prioriteit aan dan schoolverlaters

Salarisniveau

Medewerkers in schaal 4-5 geven hier minder prioriteit aan dan de rest

Arbeidsvoorwaarden

Medewerkers die gebruik maken van nachtdienstontheffing geven hier meer prioriteit aan (Dan de medewerkers die
geen gebruik van nachtdienstontheffing maken) en de medewerkers die gebruik maken van de RPU minder (dan
de medewerkers die geen gebruik maken van RPU); medewerkers die gebruik maken van de mogelijkheid om thuis
te werken geven hier gemiddeld minder prioriteit aan

Afspraken in
functioneringsgesprek

Medewerkers met wie in het functioneringsgesprek afspraken zijn gemaakt over de persoonlijke weerbaarheid
geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan de anderen

Gezondheidsindicator

Hoe minder vaak kalm en rustig iemand is, des te meer prioriteit geeft deze persoon aan nachtdienstontheffing

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Contractvorm

Tijdelijke medewerkers met uitzicht op vast geven hier meer prioriteit aan dan vaste medewerkers

Contractuele
aanstellingsduur

Hoe meer uren per week iemand werkt, des te lager is de prioriteit hiervoor

Salarisniveau
Arbeidsvoorwaarden

Afspraken in
functioneringsgesprek

Mogelijkheden om thuis te werken

Medewerkers in schaal 4-5 en 9-11 geven hier meer prioriteit aan
Werknemers die gebruik maken van de toeslag voor onregelmatig werk, de vergoeding woon-werkverkeer en van
sportfaciliteiten geven hier minder prioriteit aan;
Werknemers die gebruik maken van de modaliteiten regeling en van maatregelen ter versterking van vaardigheden
op het gebied van fysieke weerbaarheid geven hier meer prioriteit aan
Werknemers met wie afspraken zijn gemaakt over loopbaanontwikkeling geven hier meer prioriteit aan

Gezondheidsindicator

Hoe minder vaak men zich energiek voelt, des te meer prioriteit geeft men hier aan

Contractuele
aanstellingsduur

Hoe meer uren per week iemand werkt, des te lager is de prioriteit hiervoor
Werknemers in de gebiedsgebonden politiezorg geven hier gemiddeld minder prioriteit aan

Functie
Huishoudsituatie
Salarisniveau
Arbeidsvoorwaarden

Alleenstaanden geven hier minder prioriteit aan
Medewerkers in schaal 9-11 geven hier meer prioriteit aan
Medewerkers die gebruik maken van de toeslag voor overwerk en van de collectieve
arbeidsongeschiktheidsverzekering geven hier minder prioriteit aan
Medewerkers die gebruik maken van de levensloopregeling en de collectieve ziektekostenverzekering geven hier
meer prioriteit aan

Afspraken in
functioneringsgesprek

Medewerkers met wie afspraken zijn gemaakt over de taakverdeling en de samenwerking in het team geven hier
minder prioriteit aan, medewerkers met wie afspraken zijn gemaakt over de beloning geven hier meer prioriteit aan

171

Significante kenmerk

Interpretatie

Gezondheidsindicator
Hoe minder vaak kalm en rustig iemand is, des te meer prioriteit geeft deze persoon aan mogelijkheden om thuis te
werken
Mogelijkheden om
opleiding/scholing te volgen

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Geslacht

Vrouwen geven hier gemiddeld meer prioriteit aan dan mannen

Opleidingsniveau

Laag opgeleiden geven hier gemiddeld minder prioriteit aan

Duur van het
dienstverband

Hoe langer men in dienst des te minder men hier gemiddeld prioriteit aan geeft

Huishoudsituatie
Arbeidsvoorwaarden

Maatregelen op het gebied van
loopbaan/inzetbaarheid

Integrale basisvaardigheden
training (IBT-training)

Begeleiding op psychosociaal
gebied

Alleenstaanden geven hier gemiddeld meer prioriteit aan
Medewerkers die gebruik maken van de beschikbaarheid van een budget voor het volgen van een opleiding geven
hier gemiddeld meer prioriteit aan

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Functie

Leidinggevende en de gebiedsgebonden politiezorg geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

Instroomcategorie

Zij-instromers geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

Huishoudsituatie

Alleenstaanden geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

Salarisniveau

Medewerkers in schaal 9-11 geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

Arbeidsvoorwaarden

Medewerkers die gebruik maken van nachtdienstontheffing geven hier gemiddeld minder prioriteit aan en
medewerkers die gebruik maken van de modaliteitenregeling juist meer.

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Functie

Medewerkers in de gebiedsgebonden politiezorg (wel en niet leidinggevend0 geven hier meer prioriteit aan

Arbeidsvoorwaarden

Medewerkers die gebruik maken van nachtdienstontheffing, en van de mogelijkheden om thuis te werken geven
hier gemiddeld minder prioriteit aan en medewerkers die gebruik maken van de modaliteitenregeling en van
maatregelen gericht op loopbaan en inzetbaarheid gemiddeld meer

Gezondheidsindicator

Hoe minder vaak men zich energiek voelt, des te minder prioriteit geeft men hier aan

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Functie

Leidinggevende met wettelijke politietaken geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

Arbeidsvoorwaarden

Medewerkers die gebruik maken van de mogelijkheden om thuis te werken en van maatregelen op het gebied van
loopbaan en inzetbaarheid geven hier gemiddeld minder prioriteit aan;
Medewerkers die gebruik maken van flexibele werktijden, van begeleiding o[p psychosociaal gebied, van de

172

Significante kenmerk

Interpretatie
levensloopregeling of van maatregelen ter versterking van de vaardigheden op het gebied van mentale
weerbaarheid geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

Afspraken in
functioneringsgesprek

Mogelijkheid om vervroegd met
pensioen te gaan

Gezondheidsindicator

Hoe minder vaak kalm en rustig iemand is, des te meer prioriteit geeft deze persoon aan begeleiding op
psychosociaal gebied

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Duur van het
dienstverband

Medewerkers die langer in dienst zijn geven hier meer prioriteit aan dan medewerkers die korter in dienst zijn

Arbeidsvoorwaarden
Levensloopregeling

Duur van het
dienstverband
Huishoudsituatie
Arbeidsvoorwaarden

Maatregelen ter versterking van
vaardigheden op het gebied van
fysieke weerbaarheid

Maatregelen ter versterking van
vaardigheden op het gebied van
mentale weerbaarheid

Werknemers met wie in hun functioneringsgesprek afspraken zijn gemaakt over de taakverdeling en de
samenwerking binnen het team geven hier gemiddeld minder prioriteit aan

Medewerkers die een vergoeding krijgen voor het woon-werkverkeer geven hier gemiddeld minder prioriteit aan
Medewerkers die langer in dienst zijn geven hier meer prioriteit aan dan medewerkers die korter in dienst zijn

Alleenstaanden geven hier minder prioriteit aan dan de anderen
Medewerkers die gebruik maken van de toeslag voor onregelmatig werk geven hier minder prioriteit aan,
medewerkers die gebruik maken van de nachtdienstontheffing en de levensloopregeling juist meer

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Achtergrond

Niet-westerse allochtonen geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

Functie

Niet-leidinggevenden in de executieve functies geven hier meer prioriteit aan

Salarisniveau

Medewerkers in schaal 4-5 geven hier minder en medewerkers in schaal 9-11 geven hier juist meer prioriteit aan

Arbeidsvoorwaarden

Medewerkers die onregelmatig werken (en daarvoor een toeslag ontvangen) geven hier gemiddeld meer prioriteit
aan, medewerkers die gebruik maken van de mogelijkheid om thuis te werken en/of een collectieve
ziektekostenverzekering hebben juist minder

Afspraken in
functioneringsgesprek

Medewerkers met wie in het functioneringsgesprek afspraken zijn gemaakt over de persoonlijke ontwikkeling geven
hier minder prioriteit aan, medewerkers met wie afspraken zijn gemaakt over de loopbaanontwikkeling juist meer.

Gezondheidsindicator

Naarmate men zich minder vaak kalm en rustig voelt geeft men hier meer prioriteit aan, naarmate men zich minder
energiek voelt geeft men hier minder prioriteit aan

Leeftijd

Ouderen geven hier gemiddeld minder prioriteit aan dan jongeren

Geslacht

Vrouwen geven hier minder prioriteit aan dan mannen

Achtergrond

Niet-westerse allochtonen geven hier gemiddeld meer prioriteit aan

173

Significante kenmerk

Interpretatie

Contractvorm

Tijdelijke medewerkers met uitzicht op vast geven hier minder prioriteit aan dan vaste medewerkers

Contractuele
aanstellingsduur

Hoe meer uren per week iemand werkt, des te lager is de prioriteit hiervoor

Arbeidsvoorwaarden

Medewerkers die gebruik maken van nachtdienstontheffing geven hier meer prioriteit aan, medewerkers die gebruik
maken van de collectieve ziektekostenverzekering juist minder

Afspraken in
functioneringsgesprek

Medewerkers met wie in het functioneringsgesprek afspraken zijn gemaakt over de persoonlijke ontwikkeling geven
hier minder prioriteit aan, medewerkers met wie afspraken zijn gemaakt over de loopbaanontwikkeling juist meer.

Gezondheidsindicator

Naarmate men zich minder vaak kalm en rustig voelt geeft men hier meer prioriteit aan

Bron: Flitspanel, januari 2014

174

Tabel B4.6.2
Kunt u zich voorstellen dat de arbeidsvoorwaarden zodanig versoberd worden dat dit
aanleiding voor u zou zijn om niet meer bij de politie te willen werken?
Ja (N = 978)
Leeftijd
15 – 35 jaar

77

35 – 45 jaar

71

45 tot 55 jaar

60

55 jaar en ouder

53

Doelgroep (type functie)
Geen wettelijke politietaken, leidinggevend

69

Geen wettelijke politietaken, niet leidinggevend

55

Gebiedsgebonden politiezorg, leidinggevend

76

Gebiedsgebonden politiezorg, niet leidinggevend

68

Overig, leidinggevend

63

Overig niet leidinggevend

69

Totaal

66

Bron: Flitspanel, januari 2014

175

Tabel B4.6.3
Wat zou u ervan vinden als de huidige cao wordt vervangen door een systeem waarbij
u een persoonlijk budget krijgt waarmee u uw persoonlijke arbeidsvoorwaardenpakket kan
samenstellen?
Totaal

Goed idee

Idee is goed,
maar er moeten
wel minimale
collectieve
regelingen
blijven

15 – 35 jaar

22

49

11

18

28

35 – 45 jaar

18

48

19

15

23

45 tot 55 jaar

21

53

17

9

29

55 jaar en ouder

15

47

22

16

19

Man

20

50

17

13

65

Vrouw

18

49

16

17

35

politietaken,

39

45

8

8

4

Geen wettelijke politietaken, niet
leidinggevend

22

46

20

12

19

Gebiedsgebonden
leidinggevend

politiezorg,

13

64

15

8

7

Gebiedsgebonden
niet leidinggevend

politiezorg,

21

43

17

20

26

Overig, leidinggevend

12

65

15

8

10

Overig, niet-leidinggevend

19

52

16

14

35

Laag

18

46

10

25

8

Middelbaar

16

48

19

17

54

Hoger

24

52

15

9

39

Vast

19

49

17

15

97

Tijdelijk met uitzicht op vast

38

59

3

0

2

Slecht idee

Geen mening,
niet goed, niet
slecht

N = 1001

Leeftijd

Geslacht

Doelgroep (type functie)
Geen wettelijke
leidinggevend

Hoogst voltooide opleiding

Soort dienstverband

Overig

0

176

Totaal

Goed idee

Idee is goed,
maar er moeten
wel minimale
collectieve
regelingen
blijven

16 t/m 25 uur

13

50

14

24

6

26 t/m 35 uur

25

42

22

12

12

36 uur

18

52

15

16

33

Meer dan 36 uur

20

50

17

13

49

0 t/m 10 jaar

25

47

11

18

36

11 t/m 25 jaar

17

52

18

14

36

26 t/m 35 jaar

18

53

22

7

17

36 jaar en langer

14

48

22

17

12

Schaal 1 - 3

0

82

18

0

Schaal 4 - 5

17

52

11

20

Schaal 6 - 8

18

47

19

16

Schaal 9 - 11

21

53

16

10

Schaal 12 en hoger

31

48

15

5

Weet niet

0

100

0

0

Totaal

19

50

17

14

Slecht idee

Geen mening,
niet goed, niet
slecht

N = 1001

Contractuele
aanstellingsduur per week

Hoe
lang
werkzaam?

bij

politie

Schaal

100

Bron: Flitspanel, januari 2014

177

B4.5

TABELLEN BIJ HOOFDSTUK 8

B4.8.1

Indicatoren individueel functioneren
Helemaal oneens of oneens
met stelling

Helemaal eens of eens met stelling
Ik heb er
vertrouwen in dat
ik veel
verschillende
taken effectief
kan uitvoeren

Vergeleken met
In mijn werk
In mijn
vragen mijn
werk geeft
mensen die
collega's mij om
men
hetzelfde werk
raad als het
moeilijke
doen als ik, word
ik hoog ingewikkeld wordt klussen aan
mij
gewaardeerd
binnen mijn
organisatie

Ik heb weinig
vakkennis
waar men
tegenwoordig
om staat te
springen

De taken en
werkwijzen in
mijn beroep
zijn zo
ingrijpend
veranderd dat
ik herhaaldelijk
tekort schiet

Gemiddelde score

15 - 24 jaar

91,3%

37,9%

47,5%

36,2%

60,4%

77,5%

51,6%

25 - 34 jaar

94,0%

42,6%

68,3%

47,3%

75,9%

79,9%

62,6%

35 - 44 jaar

93,3%

40,2%

74,7%

53,9%

78,1%

79,8%

65,7%

45 - 54 jaar

92,2%

35,1%

73,2%

49,7%

77,4%

79,5%

62,9%

55 jaar en ouder

88,8%

37,8%

72,9%

46,3%

77,1%

75,9%

61,5%

Man

91,1%

38,9%

76,6%

54,7%

77,0%

80,3%

65,5%

Vrouw

92,8%

38,1%

67,5%

43,8%

76,6%

77,3%

60,4%

Lager onderwijs

87,7%

34,1%

64,3%

39,5%

60,6%

74,5%

54,3%

Middelbaar onderwijs

91,9%

32,0%

69,8%

44,5%

72,1%

79,7%

59,1%

Hoger onderwijs

92,6%

41,2%

73,6%

51,7%

81,2%

78,6%

65,3%

Primair proces schaal 4-5

94,9%

31,1%

58,3%

32,4%

71,1%

66,9%

53,4%

178

Primair proces schaal 6-8

91,0%

23,4%

75,5%

52,1%

78,4%

78,8%

62,1%

Primair proces schaal 9-11

97,5%

28,7%

86,3%

70,4%

85,3%

87,3%

73,1%

Leidinggevend
proces

primair
97,3%

25,7%

93,3%

76,8%

80,8%

82,4%

75,1%

Ondersteuning
proces

primair
92,2%

30,2%

79,6%

56,1%

70,7%

Overig ondersteuning

89,8%

26,4%

73,6%

55,2%

69,4%

81,2%

61,6%

In opleiding

94,3%

15,1%

33,3%

21,1%

63,8%

63,1%

41,5%

Autochtonen, incl. westerse
allochtonen

92,0%

38,4%

72,2%

49,7%

77,4%

Niet-westerse allochtonen

91,4%

39,7%

66,9%

39,3%

67,8%

79,2%

57,4%

Vast dienstverband

92,0%

38,5%

73,2%

50,0%

77,3%

78,8%

63,5%

Tijdelijk contract met uitzicht
op een vast dienstverband

91,8%

39,7%

56,1%

38,7%

73,3%

85,7%
64,1%

79,4%
63,2%

78,8%
56,4%

Tijdelijk contract zonder
uitzicht
op
een
vast
dienstverband

76,4%
92,8%

37,6%

58,0%

37,9%

68,5%

Dienstverband vanwege een
bijzondere regeling

91,8%

30,2%

43,5%

21,1%

49,0%

Anders, namelijk:

90,2%

40,5%

59,4%

41,2%

77,9%

70,0%

58,4%

vanaf 0 tot en met 10 jaar

93,3%

39,9%

68,6%

48,1%

76,7%

80,4%

62,4%

vanaf 11 tot en met 25 jaar

91,5%

38,1%

73,9%

50,1%

77,7%

77,6%

63,6%

vanaf 26 tot en met 35 jaar

90,6%

35,6%

76,5%

50,4%

75,4%

77,5%

63,2%

36 jaar en langer

85,9%

35,5%

76,8%

47,5%

75,2%

74,6%

61,4%

55,4%
81,9%
42,8%

Aantal jaren in dienst

Aantal gewerkte uren per
week

179

minder dan 16 uur

88,4%

38,0%

49,7%

30,2%

73,0%

74,6%

51,6%

vanaf 16 tot en met 25 uur

90,9%

34,1%

61,6%

34,9%

76,7%

73,6%

55,5%

vanaf 26 tot en met 35 uur

92,0%

38,8%

72,1%

49,4%

77,0%

78,9%

63,1%

36 uur

92,4%

37,7%

78,0%

55,5%

78,3%

83,3%

66,2%

meer dan 36 uur

92,7%

41,6%

75,2%

53,8%

75,8%

78,3%

65,5%

schoolverlater

91,7%

39,4%

71,5%

47,2%

77,4%

76,1%

62,4%

tussencategorie

90,7%

30,3%

71,3%

45,3%

70,3%

77,2%

58,9%

zij-instromer

92,3%

38,6%

72,6%

50,9%

78,4%

81,2%

63,9%

Totaal

91,9%

38,3%

72,0%

48,8%

77,3%

78,6%

62,9%

Bron: POMO 2012, zittend personeel

180

Tabel B4.8.1
Heeft u in de afgelopen twaalf maanden tenminste één formeel functioneringsgesprek
gevoerd met uw leidinggevende over uw functioneren?
Ja (N = 697)

Nee (N=
304)

Totaal (N
= 1001)

Totaal (N
= 1001)

15 – 35 jaar

71

29

100

28

35 – 45 jaar

73

27

100

23

45 tot 55 jaar

68

32

100

29

55 jaar en ouder

66

34

100

19

Man

71

29

100

65

Vrouw

67

33

100

35

Geen wettelijke politietaken,
leidinggevend

63

37

100

4

Geen wettelijke politietaken,
niet leidinggevend

64

36

100

19

Gebiedsgebonden politiezorg,
leidinggevend

73

27

100

7

Gebiedsgebonden politiezorg,
niet leidinggevend

74

26

100

26

Overig, leidinggevend

77

23

100

10

Overig, niet-leidinggevend

69

32

100

35

Laag

67

31

100

8

Middelbaar

71

29

100

54

Hoger

68

32

100

39

Vast

69

31

100

97

Tijdelijk met uitzicht op vast

85

16

100

2

Overig

0

100

100

-

62

38

100

6

Leeftijd

Geslacht

Doelgroep (type functie)

Hoogst voltooide opleiding

Soort dienstverband

Contractuele
aanstellingsduur per week
16 t/m 25 uur

181

Ja (N = 697)

Nee (N=
304)

Totaal (N
= 1001)

Totaal (N
= 1001)

26 t/m 35 uur

61

39

100

12

36 uur

73

27

100

33

Meer dan 36 uur

71

29

100

49

0 t/m 10 jaar

76

24

100

36

11 t/m 25 jaar

66

34

100

36

26 t/m 35 jaar

68

32

100

17

36 jaar en langer

63

37

100

12

Schoolverlaters

67

33

100

49

Tussencategorie

70

30

100

17

Zij-instromers

73

27

100

34

Totaal

70

30

100

100

Hoe
lang
werkzaam?

bij

politie

Instroomcategorie

Bron: Flitspanel, januari 2014

182

Tabel B4.8.2
Over welke van de volgende punten zijn in het laatste functioneringsgesprek door uw leidinggevende concrete afspraken met u
gemaakt? Er is meer dan één antwoord mogelijk.
Taakverdeling/s
amenwerking
binnen het team

Beloninga)

Persoonlijke
ontwikkelingb)

Persoonlijke
weerbaarheid

Persoonlijke
omstandighede
nc)

Loopbaanontwik
kelingd)

N = 403

N = 94

N = 454

N = 204

N = 247

N = 325

Totaal (N = 1001)

Leeftijd
15 – 35 jaar

25

38

35

25

31

34

28

35 – 45 jaar

22

20

24

23

23

21

23

45 tot 55 jaar

31

31

26

28

25

29

29

55 jaar en ouder

22

12

15

24

21

16

19

Man

71

68

64

71

70

68

65

Vrouw

29

32

36

30

30

32

35

5

3

4

4

3

5

4

niet

15

14

17

17

17

14

19

politiezorg,

9

9

8

7

7

10

7

25

38

30

32

30

32

26

Overig, leidinggevend

14

8

11

8

12

12

10

Overig, niet-leidinggevend

33

29

31

33

32

27

35

Geslacht

Doelgroep (type functie)
Geen
wettelijke
leidinggevend
Geen wettelijke
leidinggevend

politietaken,

politietaken,

Gebiedsgebonden
leidinggevend
Gebiedsgebonden
leidinggevend

politiezorg,

niet

183

Taakverdeling/s
amenwerking
binnen het team

Beloninga)

Persoonlijke
ontwikkelingb)

Persoonlijke
weerbaarheid

Persoonlijke
omstandighede
nc)

Loopbaanontwik
kelingd)

Totaal (N = 1001)

Hoogst voltooide opleiding
Laag

9

14

7

9

10

6

8

Middelbaar

54

63

56

62

58

58

54

Hoger

37

23

37

29

32

36

39

Vast

97

94

97

95

97

98

97

Tijdelijk met uitzicht op vast

3

6

3

5

3

2

2

Overig

-

-

-

-

-

-

0

16 t/m 25 uur

6

9

6

3

8

6

6

26 t/m 35 uur

9

7

10

11

10

8

12

36 uur

32

37

33

31

32

31

33

Meer dan 36 uur

53

47

51

54

51

55

49

0 t/m 10 jaar

34

49

46

41

42

42

36

11 t/m 25 jaar

35

31

31

28

29

30

36

26 t/m 35 jaar

19

14

15

19

17

18

17

Soort dienstverband

Contractuele
week

aanstellingsduur

per

Hoe lang bij politie werkzaam?

184

Taakverdeling/s
amenwerking
binnen het team
36 jaar en langer

Beloninga)

Persoonlijke
ontwikkelingb)

Persoonlijke
weerbaarheid

Persoonlijke
omstandighede
nc)

Loopbaanontwik
kelingd)

Totaal (N = 1001)

13

6

8

13

13

10

12

Schoolverlaters

51

39

49

46

51

54

49

Tussencategorie

15

29

17

19

18

18

17

Zij-instromers

35

32

33

35

32

28

34

Totaal

100

100

100

100

100

100

100

Totaal

58

13

65

29

35

47

100

Instroomcategorie

Bron: Flitspanel, januari 2014
a)
Directe beloning, gratificatie, toeslag, bevordering, salarisverhoging met periodieken, et.
b)

Opleiding, training, coaching, stage, etc.

c)

Bijvoorbeeld concrete afspraken om de combinatie privé/werk te vergemakkelijken;

d)

Over hoe lang politiemedewerker nog in huidige functie blijft, oriëntatie op een andere functie, etc).

185

Tabel B4.8.3

Hoe is het over het algemeen uw gezondheid?
Slecht

Zeer
slecht

Totaal

Heel goed

Goed

Gaat wel

Redelijk

15 – 35 jaar

23

67

8

3

0

0

28

35 – 45 jaar

27

50

16

3

3

1

23

45 tot 55 jaar

20

56

13

8

2

0

29

55 jaar en ouder

15

54

17

11

2

0

19

Man

21

57

14

6

2

0

65

Vrouw

22

58

12

7

1

0

35

Geen
wettelijke
politietaken,
leidinggevend

32

48

5

7

5

3

4

Geen
wettelijke
politietaken, niet
leidinggevend

24

54

13

8

1

0

19

Gebiedsgebonden
politiezorg,
leidinggevend

20

65

5

4

5

0

7

Gebiedsgebonden
politiezorg,
niet
leidinggevend

23

62

11

4

1

0

26

Overig,
leidinggevend

19

62

9

6

3

0

10

N = 1001

Leeftijd

Geslacht

Doelgroep (type
functie)

Overig,
nietleidinggevend

35

Hoogst voltooide
opleiding
Laag

7

67

19

6

0

0

8

Middelbaar

21

56

15

6

3

0

54

Hoger

25

58

9

7

1

0

39

Vast

21

57

13

6

2

0

97

Tijdelijk
met
uitzicht op vast

38

63

0

0

0

0

2

Overig

0

100

0

0

0

0

0

Soort
dienstverband

186

Slecht

Zeer
slecht

Totaal

Heel goed

Goed

Gaat wel

Redelijk

16 t/m 25 uur

18

63

10

8

1

0

6

26 t/m 35 uur

27

42

21

6

3

2

12

36 uur

20

57

12

8

2

0

33

Meer dan 36 uur

21

61

12

5

1

0

49

0 t/m 10 jaar

27

59

9

4

1

0

36

11 t/m 25 jaar

21

58

14

6

3

0

36

26 t/m 35 jaar

16

56

18

7

2

0

17

36 jaar en langer

16

54

15

14

2

0

12

Schoolverlaters

19

59

14

6

2

0

49

Tussencategorie

20

57

16

5

1

1

17

Zij-instromers

26

55

10

7

2

0

34

Totaal

22

57

13

6

2

0

100

N = 1001

Contractuele
aanstellingsduur
per week

Hoe
lang
politie
werkzaam?

bij

Instroomcategori
e

Bron: Flitspanel, januari 2014

187

BIJLAGE 5 ORGANISATIES WAARMEE INTERVIEW IS GEHOUDEN EN
DE BASISVRAGENLIJST
Branche/Organisatie

Functie

Nationale Politie

Kwartiermaker HRM Nationale Politie

Ministerie van Veiligheid en Justitie

Programma manager HRM DG Politie

Ministerie van Veiligheid en Justitie

Programma manager Arbeidsvoorwaarden DG Politie

Vakbond VMHP

Voorzitter

Beveiliging (G4S)

HR Controller & Directeur Operations

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
koninkrijksrelaties

Directie Organisatie- en Personeelsbeleid Rijk

Defensie

Plaatsvervangend directeur HR

Onderwijs (Alliantie voor Voortgezet Onderwijs)

Directeur Bedrijfsvoering (waaronder HRM)

Wetenschap

Directeur Berenschot

Zorg (Tergooi ziekenhuis en Viecuri ziekenhuis)

Directeur/ manager HRM

188

GESPREKSPUNTENLIJST HRM-FUNCTIONARISSEN
Toelichting: niet alle vragen hoeven (even uitgebreid) aan bod te komen. Deze gesprekpuntenlijst moet
worden gezien als leidraad voor het gesprek.
Uw rol bij het beleid ten aanzien van arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen
-

Wat is uw rol bij de totstandkoming van het arbeidsvoorwaardenbeleid?
Speelt u een rol bij sturing van arbeidsverhoudingen? Zo ja, welke?

Het onderzoek
-

Heeft u naar aanleiding van de toegestuurde samenvatting vragen of opmerkingen over het onderzoek
of de onderzoeksvragen?

Aansluiting arbeidsvoorwaarden op eisen bedrijfsvoering
-

In hoeverre sluiten de huidige arbeidsvoorwaarden aan op de eisen die de bedrijfsvoering stelt? Welke
arbeidsvoorwaarden vormen hierbij vooral knelpunten? Welke arbeidsvoorwaarden zijn hierbij
ondersteunend?

U kunt hierbij denken aan de flexibilisering van het personeelsbestand in relatie tot het
geweldsmonopolie en de integriteit, het verzorgen van de capaciteitsplanning/ bezetting in relatie tot de
(verplichte) vrije dagen van medewerkers, de mate van detaillering van cao regels in het kader van
inzetbaarheid i.c.m. het verplichtende karakter ervan, de mate van interne doorstroming in relatie tot de
inzetbaarheid van medewerkers.
-

Welke toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen ziet u, die van invloed zijn op het werk van de
politie? Vergroot dit in de toekomst de spanning tussen de eisen vanuit de bedrijfsvoering en de
huidige arbeidsvoorwaarden? Welke arbeidsvoorwaarden betreft dit vooral?

Wat betreft maatschappelijke ontwikkelingen kunt u denken aan: aan langer doorwerken, vergrijzing, de
toename van agressie op straat, technologische ontwikkelingen, actuele politieke keuzes waaronder de
nationalisering van de politie, verschillen in duur dienstverband tussen generaties, leiderschapsstijlen
tussen generaties, samenwerkingsverbanden in de keten ook internationaal, flexibiliseren van de inzet van
de capaciteit, afname van de arbeidscapaciteit (door veranderingen in de balans tussen werk- privé).
-

Wat is specifiek de rol van flexibilisering hierbij? In hoeverre bestaat er een spanningsveld tussen het
flexibiliseren van de organisatie op grond van een efficiëntere bedrijfsvoering en de specifieke eisen
die aan de continuïteit en voorspelbaarheid van de politieorganisatie worden gesteld in verband met
het hebben van het geweldsmonopolie en waarborgen van integriteit?

Onder flexibilisering verstaan we zowel flexibilisering van de bedrijfsvoering (interne flexibiliteit,
bijvoorbeeld brede inzetbaarheid, flexibel roosteren, deeltijdkrachten) als het inzetten van een zekere
flexibele schil die wel (tijdelijke krachten) of niet (oproepkrachten, uitzendkrachten, etc.) op de loonlijst
van de politie staan.
Waardering van arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen door werknemers
-

In hoeverre zijn werknemers tevreden over de arbeidsvoorwaarden en de arbeidsverhoudingen? In
hoeverre verschilt dit naar type functie (executief vs. niet-executief; leidinggevend vs. niet189

-

-

-

-

leidinggevend, lagere schalen vs. hogere schalen) en kenmerken van werknemers (ouderen vs.
Jongeren, mannen vs. vrouwen)
Over welke aspecten van de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen is men minder tevreden?
Zijn de huidige arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen aantrekkelijk genoeg om voldoende
jonge mensen aan te trekken? Welke arbeidsvoorwaarden worden door jonge mensen aantrekkelijk
gevonden en welke juist onaantrekkelijk?
Zijn de huidige arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen voldoende aantrekkelijk om werknemers
te behouden voor de politie? Welke arbeidsvoorwaarden worden door het zittend personeel
aantrekkelijk gevonden en welke juist onaantrekkelijk?
U heeft bij de derde vraag binnen het derde thema (aansluiting arbeidsvoorwaarden op eisen
bedrijfsvoering) toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen benoemt die van invloed kunnen zijn
op het werk van de politie. Welke van deze ontwikkelingen vergroten in de toekomst de spanning
tussen de eisen en wensen van de politiewerknemers en de huidige arbeidsvoorwaarden? Welke
arbeidsvoorwaarden betreffen dit vooral?
Hebben werknemers hun eigen wensen op het gebied van flexibilisering? Op welke punten en hoe
verhoudt dit zich tot de gewenste flexibilsering door de werkgever?

Wijze van totstandkoming arbeidsvoorwaarden
-

Hoe waardeert u de wijze waarop de arbeidsvoorwaarden bij de politie tot stand komen?
Hoe kijkt u aan tegen de rol van de bonden en de OR hierbij?

Het huidige HRM-beleid
-

Welke maatregelen/acties worden momenteel ondernomen om de wervingskracht van de politie te
vergroten? Welke rol spelen de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen hierbij?
Welke maatregelen/acties worden momenteel ondernomen om het functioneren van het zittend
personeel te verbeteren? Welke rol spelen de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen hierbij?

U kunt hierbij denken aan duurzame inzetbaarheid en de invloed van verplichte vrije dagen, rusttijden,
piketdiensten die afhankelijk zijn gemaakt van leeftijd, weerbaarheid in relatie tot functiegroepen en
toeslagen, doorstroming in relatie tot verworven rechten afhankelijk van functie en leeftijd.
-

In hoeverre bestaat er bij de politie een mobiliteitsbeleid (zowel interne als externe mobiliteit)? Wat
houdt dit in? Welke rol spelen de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen hierbij (zijn er
specifieke arbeidsvoorwaarden bij de politie die van invloed kunnen zijn op een positieve dan wel
negatieve mobiliteit naar andere organisaties)?

U kunt hierbij denken aan seniorenregelingen, opleidingsbudgetten, stages, verdere professionalisering
van expertises/ specialismen, hoogte van de primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden,
overgangsregelingen, inzichtelijkheid van de mogelijkheden middels het functiehuis en de interne
arbeidsmarkt, mobiliteitscentrum, de rol van loopbaanbegeleiding, verantwoordelijkheidsverdeling tussen
leidinggevende en medewerker.

190

Modernisering van het arbeidsvoorwaardenbeleid
-

In hoeverre hebben nieuwe ideeën over HRM-beleid al ingang gevonden bij de politie? En voor zover
dit nog niet het geval is, acht u deze ideeën waardevol voor modernisering van de arbeidsvoorwaarden
en arbeidsverhoudingen bij de politie?

Wat betreft nieuwe ideeën over HRM-beleid kunt u dan denken aan: grotere ruimte voor maatwerk
waarbij de cao meer als kader dient, meer ruimte voor individuele afspraken tussen medewerker en
leidinggevende, het kleiner worden van de verschillen tussen de generaties en de verschillen in
rechtspositie tussen ambtenaren en niet ambtenaren, harmonisatie van arbeidsvoorwaarden tussen de
voormalige korpsen, flexibiliseren van de inzet en capaciteit, en het waarborgen van de kwaliteit en
integriteit in de toekomst.
Mogelijkheden voor aanpassing van arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen
-

-

In welke richting zouden de arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen naar uw idee veranderd
moeten worden om enerzijds tegemoet te komen aan de veranderende eisen die de bedrijfsvoering
stelt (een moderne politieorganisatie) en anderzijds aan de veranderende wensen bij de (potentiële en
zittende) politiemensen? Welke arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden sluiten dan wel aan op
de maatschappelijke ontwikkelingen die van onvloed zijn op zowel de bedrijfsvoering als de wensen
van de verschillende groepen medewerkers binnen de politie?
Welke rol ziet u voor differentiatie van arbeidsvoorwaarden naar bijvoorbeeld leeftijd en functie?

191

BIJLAGE 6 PROGRAMMA EN DEELNEMERS WORKSHOP
Programma van de workshop op 22-april-2014
•
•
•

Inleiding:
o Voorstellen van de deelnemers;
o Uitleg van het doel van het onderzoek en de aard van de bijeenkomst.
Presentatie over de uitkomsten van het onderzoek op hoofdlijnen:
o Gelegenheid tot het stellen van vragen en toelichten van uitkomsten.
In teams (gemengde teams van medewerkers van de werkvloer en beleidsmedewerkers van het
ministerie VenJ en de NP) aan de slag met de volgende thema’s:
o Individualisering arbeidsvoorwaarden;
o Externe mobiliteit;
o Uitvoering personeelsbeleid
middels “Futuring”, dat wil zeggen:
Bedenk: hoe ziet de ideale situatie er uit?
Identificeer 1 onderwerp per thema wat (in belangrijke mate) bijdraagt aan het bereiken van
de ideale situatie
o en voer een SWOT analyse uit voor deze onderwerpen.)
Vragen / opmerkingen
Afsluiting
o
o

•
•

192

De deelnemers waren afkomstig uit de volgende organisatieonderdelen:
Organisatieonderdeel

Soort functie

Wel/niet leidinggevend

Beleidsmedewerkers
Min. V&J

Coördinerend beleidsmedewerker

Min. V&J

Coördinerend beleidsmedewerker

Min. V&J

Coördinerend beleidsmedewerker

Politie, Directie HRM

Senior Compensation and Benefits consultant

Politie, Directie HRM

Beleidsadviseur

Politie, Directie HRM

Projectleider Arbeidszaken

Leidinggevend

Amsterdam

Executief

Leidinggevend

Amsterdam

Executief

Leidinggevend

Amsterdam

Niet-Executief

Den Haag

Executief

Midden-Nederland

Niet-Executief

Noord Nederland

Executief

Noord Nederland

Executief

Leidinggevend

Noord-Holland

Executief

Leidinggevend

Oost Brabant

Executief

Oost Brabant

Executief

Zuid West Brabant

Niet-Executief

Zuid West Brabant

Niet-Executief

Politiemedewerkers

Leidinggevend

Leidinggevend

193

BIJLAGE 7 ENKELE AANBEVELINGEN UIT GESPREKKEN EN
ENQUÊTES
Onderwerp

Aanbevelingen

Inhoud en niveau
van het werk

•
•
•
•
•

Taken duidelijker afbakenen;
Meer cohesie in de taken;
Taken beter laten aansluiten op opleidingsniveau;
Meer beslisvrijheid;
Geen dubbelfunctie met veel verschillende taken, maar één functie met bijbehorend takenpakket.

Relatie met
leidinggevende en
de wijze waarop
leidinggevende
leiding geeft

•

Betrokkenheid van leidinggevende bij individuele medewerker (hoe zit medewerker in zijn vel?)
verhogen;
Leidinggevende moet minder sturen op cijfers, systemen en processen en meer op mensen;
Leidinggevende moet medewerkers professionele ruimte geven en steunen;
Leidinggevende moet meer de straat op (vaker aanwezig zijn op de werkvloer);
Leidinggevende moet bij aanstelling worden geselecteerd op leiderschap en niet op anciënniteit

•
•
•
•

Mate van waardering •
•
•
•
•

Actieve betrokkenheid van leidinggevende bij uitvoering van het werk;
Echte functiebeoordelingen uitvoeren en niet iedereen op een gemiddelde neerzetten;
Meer en vaker positieve feed back geven (niet alleen als het niet goed gaat);
Betere doorgroei mogelijkheden;
Steun en ruimte krijgen voor de beslissingen die je neemt.

Werkdruk

•
•
•
•
•
•
•

Prioriteiten stellen;
Rust in het rooster (voorspelbaar rooster);
Betere verdeling van het werkaanbod over de beschikbare capaciteit;
Goede procedures die niet steeds opnieuw worden aangepast of vervangen;
Verlaging van het ziekteverzuim;
Duidelijk afbakenen wat wel en wat geen politietaken zijn;
Minder regelgeving en protocollen.

Mate van flexibiliteit
om werk te kunnen
uitvoeren op
gewenste momenten

•
•
•
•

Administratie thuis uitvoeren;
Planning meer in overleg en met keuzevrijheid;
Capaciteitstekort van volledig inzetbaar personeel verminderen.
Roosteren op teamniveau: met het team wordt een rooster gemaakt en collega’s kunnen onderling
ruilen;
Toestaan van ‘zelfroosteren’, waarbij het werk leidend is;
Medewerkers de mogelijkheid geven om met sabbatical/lang verlof te gaan, ook in het kader van de
gezondheid van de medewerkers den het langer doorwerken.

•
•
LAR/Barp/ATW

•
•
•
•
•
•
•

Loopbaanbeleid

•
•
•
•
•

Inperking van vaste arbeidspatronen en bevordering van meer flexibele arbeidspatronen, zoals
bijvoorbeeld urenbanken;
Voorlichting en begeleiding geven aan leidinggevenden op het gebied van wet- en regelgeving en het
gebruik van uitzonderingsartikelen;
Opschoning van de wir war aan regels;
Binnen het planningssysteem alleen de kaders vast stellen en de verantwoordelijkheid voor de roosters
op de werkvloer leggen;
Aanpassing van de structuur van het arbeidsvoorwaardensysteem door vaker met min-max regelingen
per functie (bijvoorbeeld aantal nachtdiensten) te werken;
Meer rust in het rooster, aanbrengen van meer regelmaat in de onregelmatigheid, meer ‘sociaal’
roosteren;
In de cao een systematiek opnemen waarbij niet het aantal te werken uren per week is vastgelegd,
maar het aantal uren over een langere periode;
Uitvoering geven aan gemaakte, concrete afspraken;
Meer aandacht voor de juiste persoon op de juiste plaats;
Talenten beter benutten en mensen inzetten waarvoor ze zijn opgeleid;
Expertise en kwaliteit blijft onderbenut door te weinig doorgroeimogelijkheden;
Meer uitdagende opleidings- en doorstroommogelijkheden.

194

BIJLAGE 8 REGRESSIE-RESULTATEN
Deze bijlage bevat de uitkomsten van de regressies op basis van de data van het Flitspanel en POMO
2012. Afhankelijk van de aard van de te verklaren variabele, zijn verschillende methoden gebruikt. Er is
gebruik gemaakt van ‘ordinary least squares’ (OLS), ‘logistic regression’ en ‘ordered logistic regression’.
In voorkomende gevallen zijn in geval van de laatste twee methoden de bijbehorende marginale effecten
berekend.
Flitspanel
Onderstaande tabel geeft een beschrijving van de in de regressies gebruikte variabelen. C, D en E
nummers verwijzen naar de gelijk-genummerde vragen in de enquête.
Variabele

Uitleg

leeftijd

Leeftijd (discrete variabele)

1.vrouw

Vrouw

1.lager

Lagere opleiding

1.hoger

Hogere opleiding

1.nietwest

Niet-westelijke allochtoon

1.tijdelijk

Tijdelijk contract

duur

Lengte van het dienstverband

uur

Lengte van de werkweek (aantal uren)

1.med_nl

Medewerker, niet belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, niet leidinggevend

1.exgg_l

Leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg

1.exgg_nl

Medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, gebiedsgebonden politiezorg, niet
leidinggevend

1.exov_l

Leidinggevende, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig

1.exov_nl

Medewerker, belast met de uitvoering van de wettelijke politietaken, overig, niet leidinggevend

1.schoolverlater

Schoolverlater

1.zij_instromer

Zij-instromer

1.alleenst

Alleenstaande

1.schaal4_5

Schaal 4 en 5

1.schaal9_11

Schaal 9 tot en met 11

1.schaal12

Schaal 12 en hoger

1.kids

Kinderen

N

Aantal observaties

Ordered logistic
regression

C04_1

leeftijd

1.vrouw

C04_2

C04_3

C04_4

C04_5

C04_6

C04_7

-0.020

-0.020

0.001

-0.015

-0.044

-0.026

0.001

(0.019)

(0.018)

(0.019)

(0.019)

(0.020)*

(0.017)

(0.016)

-0.002

-0.063

0.024

-0.092

-0.517

-0.273

-0.110

(0.273)

(0.271)

(0.254)

(0.255)

(0.300)

(0.305)

(0.231)

195

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

duur

uur

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

N

-0.054

-0.142

-0.109

-0.139

0.401

0.484

0.117

(0.314)

(0.241)

(0.246)

(0.330)

(0.320)

(0.446)

(0.389)

-0.310

-0.127

-0.592

-0.033

0.133

0.074

-0.053

(0.246)

(0.230)

(0.219)**

(0.212)

(0.262)

(0.233)

(0.224)

0.865

0.604

0.374

0.513

0.362

0.275

0.268

(0.599)

(0.836)

(0.916)

(1.018)

(0.499)

(0.440)

(0.787)

0.333

-0.048

0.353

-0.379

-0.710

0.093

-0.336

(1.061)

(0.618)

(0.507)

(0.504)

(0.403)

(0.498)

(0.544)

0.019

0.030

0.013

0.007

0.031

0.027

0.007

(0.023)

(0.020)

(0.020)

(0.016)

(0.019)

(0.017)

(0.015)

-0.008

-0.024

-0.019

0.008

-0.006

0.002

0.030

(0.027)

(0.030)

(0.030)

(0.027)

(0.028)

(0.022)

(0.023)

-1.107

-0.811

-0.468

-0.386

-0.734

-0.090

-0.030

(0.412)**

(0.526)

(0.545)

(0.545)

(0.610)

(0.424)

(0.560)

-1.015

-0.648

-0.243

-0.567

-0.802

0.095

0.215

(0.376)**

(0.527)

(0.539)

(0.580)

(0.615)

(0.487)

(0.594)

-0.276

-0.333

-0.170

-0.948

-0.978

-0.154

-0.289

(0.415)

(0.524)

(0.536)

(0.576)

(0.617)

(0.476)

(0.597)

-0.072

0.060

0.181

-0.196

-0.946

-0.331

0.313

(0.420)

(0.584)

(0.567)

(0.529)

(0.581)

(0.425)

(0.538)

-0.081

-0.053

0.372

-0.336

-0.807

-0.133

-0.039

(0.382)

(0.517)

(0.532)

(0.543)

(0.595)

(0.413)

(0.573)

-0.244

-0.631

-0.526

-0.028

-0.450

-0.057

0.359

(0.284)

(0.296)*

(0.288)

(0.325)

(0.282)

(0.313)

(0.296)

-0.175

-0.530

-0.678

-0.039

0.067

0.238

0.058

(0.396)

(0.369)

(0.391)

(0.382)

(0.356)

(0.372)

(0.341)

0.015

-0.047

0.014

-0.148

-0.112

-0.019

-0.363

(0.270)

(0.230)

(0.206)

(0.245)

(0.285)

(0.247)

(0.243)

-0.756

-0.497

-0.712

-0.282

-0.812

-0.296

0.460

(0.278)**

(0.386)

(0.363)*

(0.328)

(0.370)*

(0.307)

(0.297)

0.641

0.534

0.756

0.208

-0.082

0.234

0.300

(0.253)*

(0.245)*

(0.239)**

(0.232)

(0.253)

(0.248)

(0.248)

0.342

0.537

1.088

-0.110

-1.135

0.231

0.508

(0.443)

(0.508)

(0.425)*

(0.450)

(0.515)*

(0.376)

(0.429)

969

969

969

969

969

969

969

* p<0.05; ** p<0.01

Ordered logistic
regression

C04_8

C04_9

C04_10

C04_11

C04_12

C04_13

C04_14

leeftijd

-0.003

0.005

-0.021

-0.031

0.001

0.001

0.004

196

1.vrouw

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

duur

uur

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

N

(0.019)

(0.017)

(0.015)

(0.017)

(0.018)

(0.015)

(0.016)

0.043

-0.395

-0.234

-0.128

-0.072

-0.376

0.167

(0.218)

(0.232)

(0.216)

(0.222)

(0.267)

(0.207)

(0.227)

-0.623

0.171

0.672

0.376

-0.084

-0.054

-0.167

(0.284)*

(0.286)

(0.273)*

(0.266)

(0.350)

(0.232)

(0.230)

-0.258

-0.131

-0.030

-0.253

0.104

-0.069

-0.353

(0.246)

(0.201)

(0.227)

(0.230)

(0.257)

(0.203)

(0.212)

0.992

0.883

-0.691

-0.461

-0.916

0.037

0.646

(0.720)

(0.901)

(0.535)

(0.575)

(0.902)

(0.449)

(0.655)

-0.466

-0.427

0.101

-0.629

0.333

0.080

-0.980

(0.499)

(1.052)

(0.447)

(0.565)

(0.423)

(0.487)

(1.160)

0.003

-0.010

0.015

0.025

0.016

0.003

-0.001

(0.017)

(0.016)

(0.015)

(0.016)

(0.016)

(0.015)

(0.016)

-0.006

-0.019

-0.023

-0.054

-0.050

-0.059

-0.034

(0.024)

(0.025)

(0.021)

(0.022)*

(0.028)

(0.021)**

(0.022)

-0.095

0.237

0.863

0.363

0.630

-0.549

0.295

(0.518)

(0.425)

(0.530)

(0.411)

(0.732)

(0.349)

(0.306)

-1.299

-0.522

0.190

-0.003

-0.436

-0.978

-1.109

(0.538)*

(0.447)

(0.553)

(0.460)

(0.726)

(0.442)*

(0.449)*

-1.209

-0.564

0.783

0.337

-0.416

-0.990

-1.519

(0.535)*

(0.446)

(0.552)

(0.424)

(0.760)

(0.400)*

(0.354)**

-0.790

0.071

0.816

0.542

-0.092

-0.281

-0.485

(0.528)

(0.410)

(0.522)

(0.411)

(0.717)

(0.392)

(0.353)

-0.650

0.234

0.689

0.570

0.053

-0.993

-0.622

(0.517)

(0.408)

(0.531)

(0.396)

(0.744)

(0.352)**

(0.321)

-0.168

0.029

-0.218

-0.051

-0.186

-0.088

0.013

(0.251)

(0.256)

(0.265)

(0.249)

(0.282)

(0.253)

(0.273)

-0.294

-0.242

-0.066

0.581

0.126

0.023

0.205

(0.346)

(0.323)

(0.344)

(0.331)

(0.327)

(0.331)

(0.349)

0.003

-0.141

-0.200

-0.302

-0.187

-0.284

0.053

(0.240)

(0.227)

(0.232)

(0.239)

(0.233)

(0.249)

(0.245)

-0.880

-0.258

-0.161

-0.335

-0.372

-0.066

0.413

(0.328)**

(0.327)

(0.273)

(0.265)

(0.347)

(0.257)

(0.267)

-0.020

0.641

0.214

0.277

0.691

0.765

0.148

(0.268)

(0.215)**

(0.218)

(0.230)

(0.280)*

(0.225)**

(0.222)

0.031

0.917

0.829

0.705

1.352

1.099

0.200

(0.446)

(0.384)*

(0.450)

(0.417)

(0.501)**

(0.385)**

(0.364)

969

969

969

969

969

969

969

* p<0.05; ** p<0.01

197

Marginale effecten

C04_1b

1.vrouw

-0.008

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

N

C04_9b

C04_10b

C04_11b

C04_12b

C04_13b

-0.056

-0.008

-0.014

-0.042

-0.077

(0.034)

(0.053)

(0.057)

(0.057)

(0.056)

(0.051)

0.004

0.050

0.151

0.082

0.029

-0.060

(0.037)

(0.067)

(0.072)*

(0.071)

(0.075)

(0.061)

-0.097

-0.019

-0.021

-0.073

0.047

-0.029

(0.041)*

(0.052)

(0.053)

(0.051)

(0.055)

(0.051)

0.074

0.178

-0.149

-0.054

-0.090

-0.018

(0.032)*

(0.142)

(0.110)

(0.147)

(0.120)

(0.145)

-0.009

0.048

-0.156

-0.207

0.029

-0.069

(0.100)

(0.179)

(0.143)

(0.135)

(0.150)

(0.180)

-0.080

0.094

0.095

0.053

0.193

-0.085

(0.070)

(0.108)

(0.096)

(0.101)

(0.090)*

(0.080)

0.034

-0.121

-0.094

-0.048

-0.013

-0.107

(0.048)

(0.101)

(0.095)

(0.107)

(0.118)

(0.089)

-0.004

-0.092

0.050

0.000

0.030

-0.194

(0.058)

(0.109)

(0.101)

(0.104)

(0.106)

(0.083)*

0.008

0.042

0.088

0.091

0.049

-0.074

(0.053)

(0.110)

(0.101)

(0.104)

(0.111)

(0.085)

0.015

0.057

0.048

0.081

0.096

-0.200

(0.048)

(0.104)

(0.092)

(0.098)

(0.101)

(0.079)*

0.013

0.013

-0.060

-0.035

-0.036

-0.053

(0.037)

(0.063)

(0.064)

(0.065)

(0.063)

(0.063)

0.035

-0.021

0.008

0.192

-0.020

0.019

(0.043)

(0.078)

(0.080)

(0.075)*

(0.077)

(0.081)

0.013

-0.089

-0.082

-0.068

-0.042

-0.004

(0.031)

(0.058)

(0.059)

(0.060)

(0.059)

(0.060)

-0.056

-0.031

-0.090

-0.117

-0.043

-0.068

(0.052)

(0.076)

(0.076)

(0.069)

(0.084)

(0.071)

0.060

0.162

0.017

0.057

0.117

0.152

(0.027)*

(0.057)**

(0.056)

(0.056)

(0.056)*

(0.059)**

0.060

0.289

0.154

0.136

0.342

0.261

(0.029)*

(0.094)**

(0.106)

(0.105)

(0.030)**

(0.103)*

969

969

969

969

969

969

* p<0.05; ** p<0.01

198

Marginale effecten
leeftijd

C07_1

1.alleenst

-0.149
(0.072)*

0.007
(0.002)**

1.med_nl

1.kids

-0.098
(0.044)*

-0.204
(0.072)**

1.exgg_nl

C04_7

0.084
(0.024)**

-0.129
N

(0.072)
1.exov_nl

680
* p<0.05; ** p<0.01

-0.171
(0.058)**

1.schaal4_5

Marginale effecten

0.159
(0.073)*

C04_3

1.hoger

-0.125

0.070

(0.042)**

(0.038)
C04_7

1.tijdelijk

0.314

0.060

(0.163)

(0.029)*
C04_9

C04_7

0.080

0.069

(0.025)**

(0.028)*
C04_12

C07_4

N

684
* p<0.05; ** p<0.01

-0.053
(0.029)

N

Marginale effecten

669
* p<0.05; ** p<0.01

1.hoger

C07_5
-0.090
(0.045)*

Marginale effecten
1.exgg_nl

C07_2
0.078

C04_3

0.159
C04_4

0.061
C04_7

0.039

0.156
(0.030)**

(0.018)*
N

-0.074
(0.043)

(0.026)*
C04_10

0.076
(0.037)*

(0.089)
C04_2

0.101
(0.044)*

(0.047)
1.schaal4_5

1.kids

C04_13

669

-0.041
(0.022)

* p<0.05; ** p<0.01

N

684
* p<0.05; ** p<0.01

Marginale effecten
duur

C07_3
-0.010

Marginale effecten
leeftijd

(0.002)**
1.zij_instromer

-0.145
(0.054)**

C07_6
-0.006
(0.002)**

1.exgg_l

0.138
(0.074)

199

1.zij_instromer

-0.138

_cons

2.610

(0.045)**
1.schaal4_5

1.schaal12

(0.284)**

0.147

R2

(0.072)*

N

0.16
680
* p<0.05; ** p<0.01

0.219
(0.090)*

C04_6

OLS

-0.101
(0.035)**

C04_7

1.tijdelijk

0.157
1.alleenst

0.062
E18_04A

-0.048

-0.243
(0.076)**

(0.026)
N

0.201
(0.095)*

(0.033)
C04_10

-0.744
(0.318)*

(0.025)**
C04_8

D15_1

E18_10A

665

0.362
(0.117)**

* p<0.05; ** p<0.01

E18_12A

0.267
(0.125)*

OLS
leeftijd

D14

E18_15A

0.015

(0.098)*

(0.003)**
1.nietwest

E18_18A

-0.268
C04_3

-0.308
C04_6

-0.160
C04_8

-0.493
C04_10

0.279
C04_11

-0.226

C04_6

_cons

0.405
(0.145)**

R

-0.155

N

0.22
1,000
* p<0.05; ** p<0.01

-0.140
(0.047)**

C07_5

5.096
(0.304)**

2

(0.051)**
C04_11

-0.233
(0.068)**

(0.106)*
E18_22A

-0.152
(0.065)*

(0.107)**
E18_19A

-0.100
(0.055)

(0.123)**
E18_18A

-0.162
(0.055)**

(0.069)*
1.schaal12

-0.123
(0.061)*

(0.167)
1.zij_instromer

0.240
(0.110)*

(0.137)
1.tijdelijk

-0.240

0.203
(0.070)**

OLS
1.tijdelijk

D15_2
-1.027
(0.255)**

200

1.zij_instromer

0.184
(0.084)*

1.alleenst

0.367

0.261
(0.114)*

E18_16A

(0.165)*
E18_15A

0.284

0.718
(0.195)**

E18_18A

(0.151)
E18_18A

-0.205

0.287
(0.109)**

E18_23A

(0.118)
E18_19A

0.203

-0.195
(0.092)*

E18_24A

(0.117)
E18_21A

0.240

0.339
(0.185)

C04_6

(0.134)
E18_22A

-0.220

-0.289
(0.067)**

C04_11

(0.119)
E18_24A

-0.323

-0.357
(0.054)**

_cons

(0.171)
C04_3

0.195

4.848
(0.287)**

R

(0.150)*
E18_14A

2

(0.065)**
C04_6

0.227

0.21

N

994

(0.056)**
C04_9

0.080

* p<0.05; ** p<0.01

(0.045)
C04_11

OLS
leeftijd

0.192

D15_3
0.016

(0.049)**
C07_1

-0.235
(0.086)**

(0.005)**
1.tijdelijk

0.719

_cons

1.454
(0.319)**

(0.185)**
1.zij_instromer

0.180
(0.080)*

1.alleenst

R2

0.24

N

680
* p<0.05; ** p<0.01

-0.203
(0.103)*

1.kids

-0.247
(0.093)**

1.schaal9_11

E18_12A

duur

-0.313

-0.008

0.009
(0.004)*

E18_09A

-0.247
(0.126)*

D16

(0.004)

0.226
(0.083)**

E18_07A

leeftijd

0.193
(0.082)*

E18_01A

OLS

-0.129
(0.068)

E18_18A

0.221
(0.126)

201

E18_22A

0.332

(0.046)**

(0.154)*
E18_24A

C07_1

0.505

(0.070)*

(0.269)
C04_1

0.167

_cons

3.225

-0.150

C04_6

(0.412)**

(0.080)

R

2

0.13

-0.132

N

684
* p<0.05; ** p<0.01

(0.068)
C04_10

-0.166

Logistic
regression

E18_01A

E18_02A

E18_03A

E18_04A

E18_05A

E18_06A

E18_07A

E18_08A

leeftijd

-0.066

-0.063

-0.047

0.138

-0.002

0.068

0.391

-0.027

(0.023)**

(0.021)**

(0.026)

(0.043)**

(0.018)

(0.034)*

(0.041)**

(0.023)

-0.560

-0.099

0.005

-1.166

-0.257

-0.419

0.183

0.263

(0.262)*

(0.261)

(0.289)

(0.442)**

(0.248)

(0.419)

(0.353)

(0.270)

0.116

-0.106

0.462

-0.677

0.109

0.714

-0.149

-1.017

(0.380)

(0.308)

(0.373)

(0.390)

(0.289)

(0.705)

(0.347)

(0.348)**

-0.947

-0.529

0.702

-0.385

-0.206

-0.449

-0.386

0.032

(0.319)**

(0.254)*

(0.291)*

(0.255)

(0.234)

(0.596)

(0.291)

(0.263)

1.vrouw

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

duur

uur

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

-0.474

-0.706

0.352

2.115

0.514

1.017

0.094

(0.655)

(0.619)

(0.712)

(1.339)

(0.551)

(0.832)

(0.659)

1.089

-1.088

0.065

4.267

-1.049

2.358

0.007

(0.974)

(0.764)

(0.948)

(1.507)**

(0.969)

(0.799)**

(0.950)

0.005

0.023

0.024

0.078

-0.000

-0.084

0.049

0.046

(0.020)

(0.021)

(0.024)

(0.031)*

(0.017)

(0.029)**

(0.027)

(0.020)*

0.077

0.032

0.036

-0.056

-0.034

0.029

-0.043

-0.019

(0.029)**

(0.026)

(0.031)

(0.038)

(0.024)

(0.060)

(0.033)

(0.026)

-0.306

-0.483

0.359

-0.570

0.094

-0.625

0.757

0.696

(0.614)

(0.464)

(0.628)

(0.639)

(0.447)

(0.684)

(0.617)

(0.467)

4.100

2.913

0.773

1.797

0.098

-2.772

0.692

-1.263

(0.709)**

(0.539)**

(0.653)

(0.544)**

(0.469)

(1.218)*

(0.685)

(0.559)*

4.608

2.393

0.477

1.910

0.429

-1.559

0.683

0.330

(0.700)**

(0.497)**

(0.649)

(0.514)**

(0.442)

(0.916)

(0.642)

(0.517)

3.008

2.399

0.625

1.237

0.402

-0.789

0.155

-0.094

(0.609)**

(0.468)**

(0.617)

(0.527)*

(0.447)

(0.670)

(0.653)

(0.472)

2.129

1.719

0.701

1.548

0.442

-0.921

0.788

-0.048

(0.587)**

(0.430)**

(0.605)

(0.498)**

(0.416)

(0.693)

(0.608)

(0.466)

0.601

0.657

-0.367

-0.561

-0.060

-0.164

0.415

-0.734

(0.360)

(0.336)

(0.314)

(0.499)

(0.265)

(0.455)

(0.355)

(0.326)*

202

1.zij_instromer

1.alleenst

1.kids

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

_cons

N

0.674

0.713

-0.253

-0.494

-0.044

-1.271

1.107

0.100

(0.412)

(0.422)

(0.428)

(0.579)

(0.335)

(0.546)*

(0.553)*

(0.411)

0.200

-0.346

-0.477

0.621

-0.248

0.890

0.300

0.272

(0.358)

(0.318)

(0.356)

(0.435)

(0.276)

(0.421)*

(0.343)

(0.297)

-0.297

-0.252

0.086

-0.604

0.687

0.027

-0.222

-0.034

(0.216)

(0.202)

(0.207)

(0.267)*

(0.175)**

(0.329)

(0.246)

(0.205)

0.683

-0.520

-0.007

1.827

-0.499

-1.712

-0.012

0.592

(0.394)

(0.421)

(0.415)

(0.632)**

(0.307)

(0.805)*

(0.513)

(0.424)

-0.544

0.107

-0.578

-0.441

-0.107

0.947

-0.385

0.757

(0.345)

(0.269)

(0.296)

(0.273)

(0.247)

(0.568)

(0.298)

(0.274)**

-0.795

-1.503

-0.179

0.336

-1.134

-0.404

-0.350

1.465

(0.571)

(0.472)**

(0.515)

(0.514)

(0.501)*

(1.250)

(0.569)

(0.505)**

-0.725

0.504

-1.234

-9.416

0.688

-4.208

-24.304

-0.178

(1.603)

(1.385)

(1.534)

(3.053)**

(1.263)

(2.761)

(2.394)**

(1.338)

969

969

969

969

969

949

959

969

E18_13A

E18_14A

E18_15A

E18_16A

* p<0.05; ** p<0.01

Logistic
regression
leeftijd

1.vrouw

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

duur

uur

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

E18_09A

E18_10A

E18_11A

E18_12A

-0.011

-0.044

0.013

-0.034

-0.068

0.081

-0.005

-0.049

(0.028)

(0.027)

(0.026)

(0.033)

(0.021)**

(0.036)*

(0.029)

(0.052)

0.409

-0.072

-0.212

0.094

0.558

-0.011

-0.026

0.745

(0.313)

(0.322)

(0.324)

(0.360)

(0.354)

(0.502)

(0.429)

(0.465)

-0.835

-0.443

-0.016

-0.165

-0.077

0.666

-0.760

-0.232

(0.550)

(0.410)

(0.622)

(0.475)

(0.348)

(0.574)

(0.575)

(0.627)

0.980

0.135

0.036

-0.524

0.065

1.082

0.643

0.773

(0.315)**

(0.395)

(0.458)

(0.482)

(0.273)

(0.631)

(0.506)

(0.495)

1.269

-0.259

0.111

1.400

1.181

0.270

1.041

(0.537)*

(0.803)

(0.736)

(0.809)

(1.022)

(1.046)

(0.699)

1.984

0.803

1.064

0.616

-1.510

(0.813)*

(0.889)

(1.038)

(1.039)

(1.362)

0.014

0.016

-0.046

0.014

0.038

-0.059

-0.002

0.016

(0.024)

(0.024)

(0.024)

(0.028)

(0.020)

(0.034)

(0.029)

(0.049)

-0.009

-0.008

0.050

0.032

0.002

-0.033

0.009

0.075

(0.036)

(0.029)

(0.037)

(0.045)

(0.034)

(0.037)

(0.047)

(0.057)

0.368

0.649

0.354

1.073

-0.666

1.291

1.116

0.810

(0.415)

(0.705)

(0.593)

(0.812)

(0.472)

(0.951)

(0.792)

(0.896)

-1.994

-0.978

-0.821

0.299

0.152

0.140

0.194

-0.507

(0.489)**

(0.786)

(0.773)

(0.943)

(0.566)

(1.139)

(0.982)

(1.341)

-2.562

-0.872

-0.541

0.051

-0.036

-0.496

0.863

0.643

203

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.kids

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

_cons

N

(0.640)**

(0.743)

(0.683)

(0.888)

(0.534)

(1.281)

(0.995)

(0.937)

-0.965

-0.578

-0.159

0.821

-0.329

-0.560

0.630

0.733

(0.437)*

(0.801)

(0.631)

(0.905)

(0.459)

(1.162)

(0.871)

(1.003)

-1.703

-0.266

-0.001

0.614

-0.320

0.645

1.166

1.157

(0.414)**

(0.687)

(0.602)

(0.837)

(0.455)

(0.925)

(0.848)

(0.859)

-0.520

-0.470

0.408

-0.083

0.297

-0.464

-0.598

0.070

(0.442)

(0.379)

(0.409)

(0.453)

(0.430)

(0.521)

(0.509)

(0.635)

-0.735

-0.081

-0.150

0.115

0.813

-1.754

-0.825

-0.107

(0.472)

(0.456)

(0.489)

(0.707)

(0.505)

(0.795)*

(0.608)

(0.899)

-0.521

-0.480

-0.452

-0.232

-0.412

0.722

-0.374

0.538

(0.374)

(0.405)

(0.445)

(0.494)

(0.391)

(0.473)

(0.466)

(0.461)

0.400

0.725

0.021

-0.239

0.017

0.124

-0.195

0.216

(0.239)

(0.265)**

(0.277)

(0.299)

(0.240)

(0.420)

(0.311)

(0.450)

-3.259

0.546

-0.160

-0.113

0.370

0.444

0.843

0.474

(0.863)**

(0.396)

(0.488)

(0.566)

(0.434)

(0.596)

(0.602)

(0.638)

1.044

-0.648

0.184

0.635

-0.237

0.372

0.075

-1.501

(0.321)**

(0.415)

(0.437)

(0.434)

(0.264)

(0.611)

(0.480)

(0.533)**

2.803

-1.804

-0.600

0.215

-1.446

1.181

1.095

-1.912

(0.563)**

(0.915)*

(0.764)

(1.024)

(0.511)**

(0.891)

(0.707)

(0.899)*

-0.348

0.562

-3.597

-2.881

4.262

-5.505

-3.161

-4.726

(1.739)

(1.652)

(1.701)*

(2.104)

(1.711)*

(2.634)*

(2.226)

(2.819)

969

959

969

969

959

959

969

949

* p<0.05; ** p<0.01

Logistic
regression

E18_17A

E18_18A

E18_19A

E18_20A

E18_21A

E18_22A

E18_23A

E18_24A

leeftijd

0.003

-0.012

0.009

-0.019

0.009

-0.056

-0.019

-0.033

(0.019)

(0.029)

(0.026)

(0.027)

(0.032)

(0.037)

(0.023)

(0.056)

0.084

-0.018

0.868

0.182

-0.079

0.219

0.264

-0.303

(0.255)

(0.429)

(0.333)**

(0.382)

(0.442)

(0.397)

(0.290)

(0.506)

-0.269

0.230

-0.243

-0.419

0.418

0.189

0.238

0.183

(0.333)

(0.533)

(0.454)

(0.424)

(0.359)

(0.389)

(0.372)

(0.856)

0.503

-0.408

-0.191

-0.039

-0.404

0.071

-0.293

0.658

(0.246)*

(0.268)

(0.337)

(0.390)

(0.320)

(0.392)

(0.265)

(0.662)

1.vrouw

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

duur

-0.167

-0.301

0.264

0.596

0.128

-1.164

-0.564

1.269

(0.570)

(0.947)

(0.730)

(0.701)

(0.819)

(1.110)

(0.673)

(0.936)

-1.478

0.193

-0.967

2.600

0.742

1.976

(0.956)

(0.815)

(1.148)

(0.827)**

(1.050)

(0.851)*

0.054

0.046

0.071

0.044

0.027

0.065

0.012

0.037

(0.018)**

(0.026)

(0.025)**

(0.025)

(0.031)

(0.033)

(0.021)

(0.045)

204

uur

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.kids

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

_cons

N

0.070

0.061

0.044

0.047

0.104

0.076

0.051

-0.063

(0.026)**

(0.037)

(0.034)

(0.045)

(0.049)*

(0.040)

(0.030)

(0.063)

0.773

0.261

0.786

-0.400

-1.108

-0.002

0.184

15.440

(0.417)

(0.543)

(0.592)

(0.700)

(0.640)

(0.626)

(0.479)

(0.807)**

0.318

-0.062

1.982

-0.754

0.742

0.374

0.249

14.948

(0.475)

(0.588)

(0.742)**

(0.751)

(0.595)

(0.721)

(0.524)

(1.066)**

1.170

0.546

1.876

-0.168

0.492

-0.406

0.432

14.424

(0.451)**

(0.586)

(0.665)**

(0.732)

(0.590)

(0.664)

(0.497)

(1.148)**

0.850

0.288

1.120

-0.494

0.104

-0.117

-0.221

14.422

(0.453)

(0.516)

(0.722)

(0.680)

(0.585)

(0.643)

(0.503)

(1.004)**

0.842

0.856

0.287

-0.866

0.385

0.013

0.292

14.905

(0.407)*

(0.504)

(0.560)

(0.685)

(0.556)

(0.601)

(0.473)

(1.132)**

-0.487

-0.491

0.356

0.524

0.670

-0.151

-0.229

-1.183

(0.311)

(0.390)

(0.427)

(0.409)

(0.466)

(0.511)

(0.328)

(0.808)

-0.416

-0.398

0.465

1.312

0.744

0.893

0.085

0.419

(0.366)

(0.562)

(0.500)

(0.478)**

(0.621)

(0.673)

(0.391)

(1.059)

-0.142

0.072

0.368

-0.723

0.108

0.378

0.366

-1.114

(0.286)

(0.399)

(0.451)

(0.466)

(0.476)

(0.413)

(0.290)

(0.876)

-0.045

-1.175

-0.438

0.032

0.038

0.204

0.025

-0.413

(0.191)

(0.269)**

(0.274)

(0.265)

(0.286)

(0.325)

(0.206)

(0.426)

-0.138

-0.046

-0.400

0.146

0.259

0.634

-0.810

-0.532

(0.342)

(0.700)

(0.420)

(0.585)

(0.512)

(0.494)

(0.428)

(1.161)

-0.360

0.521

-0.426

-0.807

-0.121

-1.058

0.245

-0.449

(0.268)

(0.253)*

(0.405)

(0.343)*

(0.315)

(0.379)**

(0.277)

(0.752)

0.377

1.971

1.921

-0.211

0.228

-0.947

-0.260

0.095

(0.482)

(0.479)**

(1.080)

(0.677)

(0.599)

(0.672)

(0.590)

(1.207)

-3.678

-4.327

-2.299

-3.743

-7.853

-3.945

-2.552

-15.056

(1.316)**

(1.828)*

(1.724)

(2.314)

(2.180)**

(1.897)*

(1.498)

(3.879)**

969

959

969

969

969

969

969

959

* p<0.05; ** p<0.01

Marginale effecten

E18_01A

E18_02A

E18_08A

E18_09A

E18_16A

E18_22A

1.vrouw

-0.059

-0.010

0.049

0.037

0.049

0.017

(0.031)

(0.039)

(0.050)

(0.033)

(0.033)

(0.036)

0.015

-0.016

-0.151

-0.078

-0.011

0.018

(0.041)

(0.046)

(0.041)**

(0.046)

(0.035)

(0.038)

1.lager

1.hoger

1.nietwest

-0.110

-0.082

0.005

0.111

0.055

0.008

(0.039)**

(0.040)*

(0.047)

(0.039)**

(0.038)

(0.035)

-0.050

-0.112

0.017

0.143

-0.067

205

1.tijdelijk

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

(0.077)

(0.105)

(0.122)

(0.071)*

0.114

-0.169

0.003

0.237

-0.058

(0.040)
0.074

(0.090)

(0.135)

(0.172)

(0.113)*

(0.029)*

(0.138)

-0.041

-0.081

0.138

0.040

0.237

0.002

(0.075)

(0.081)

(0.099)

(0.049)

(0.224)

(0.055)

0.325

0.307

-0.176

-0.161

0.066

0.038

(0.029)**

(0.034)**

(0.056)**

(0.030)**

(0.185)

(0.079)

0.425

0.337

0.061

-0.225

0.188

-0.033

(0.047)**

(0.058)**

(0.095)

(0.042)**

(0.182)

(0.050)

0.274

0.279

-0.018

-0.081

0.254

-0.006

(0.038)**

(0.038)**

(0.082)

(0.036)*

(0.248)

(0.053)

0.250

0.250

-0.008

-0.180

0.230

0.002

(0.063)**

(0.056)**

(0.083)

(0.043)**

(0.170)

(0.052)

0.071

0.101

-0.131

-0.058

0.005

-0.014

(0.042)

(0.051)*

(0.057)*

(0.045)

(0.040)

(0.044)

0.070

0.095

0.018

-0.073

-0.001

0.087

(0.042)

(0.054)

(0.075)

(0.043)

(0.057)

(0.075)

0.033

-0.038

0.053

-0.063

0.033

0.028

(0.038)

(0.049)

(0.055)

(0.034)

(0.035)

(0.039)

0.072

-0.075

0.115

-0.211

0.023

0.063

(0.040)

(0.068)

(0.087)

(0.026)**

(0.050)

(0.058)

-0.061

0.017

0.146

0.116

-0.073

-0.077

(0.042)

(0.039)

(0.055)**

(0.039)**

(0.022)**

(0.025)**

-0.098

-0.258

0.306

0.388

-0.058

-0.058

(0.071)

(0.084)**

(0.108)**

(0.086)**

(0.019)**

(0.030)*

969

969

969

969

969

969

N

* p<0.05; ** p<0.01

Ordered logistic
regression

E18_01C

E18_02C

E18_03C

E18_04C

E18_05C

E18_06C

E18_07C

E18_08C

1.vrouw

0.532

0.568

0.258

-1.183

0.044

-1.758

-0.488

-0.180

(0.348)

(0.318)

(0.624)

(0.732)

(0.418)

(1.411)

(0.811)

(0.428)

-0.239

-0.305

1.289

0.450

-0.493

-0.682

0.217

1.016

(0.292)

(0.299)

(0.766)

(0.576)

(0.429)

(1.584)

(0.473)

(0.638)

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

-0.726

-0.477

-0.420

-0.448

0.094

4.282

-0.307

0.757

(0.262)**

(0.278)

(0.492)

(0.443)

(0.311)

(1.424)**

(0.588)

(0.391)

-0.371

-2.448

0.839

5.814

1.219

-0.164

-1.138

(0.903)

(0.699)**

(0.785)

(3.013)

(0.886)

(2.448)

(0.992)

0.633

-0.475

-0.224

-0.275

0.987

-3.506

3.432

(1.122)

(1.737)

(0.691)

(0.694)

(1.091)

(1.360)**

(1.621)*

206

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

N

0.435

0.029

-1.362

0.440

-0.447

1.944

0.134

0.588

(0.442)

(0.518)

(0.751)

(1.269)

(0.833)

(1.592)

(0.788)

(0.715)

-0.673

-0.228

-1.381

0.056

-1.402

14.687

-0.335

-1.331

(0.451)

(0.508)

(0.751)

(1.013)

(1.005)

(1.998)**

(0.925)

(0.927)

-0.157

0.079

-0.774

-0.351

-0.786

-2.624

-0.514

-1.549

(0.392)

(0.460)

(0.707)

(1.023)

(0.863)

(2.261)

(0.870)

(0.867)

-0.158

-0.216

-1.220

-0.803

-0.823

-0.276

-1.346

-0.308

(0.393)

(0.453)

(0.631)

(1.015)

(0.804)

(1.684)

(0.835)

(0.769)

0.165

0.186

-0.419

-0.490

-0.562

1.393

-0.760

-0.347

(0.399)

(0.445)

(0.593)

(1.002)

(0.820)

(1.549)

(0.779)

(0.771)

-0.024

0.049

0.265

0.510

-0.623

0.823

0.152

0.260

(0.316)

(0.342)

(0.541)

(0.515)

(0.418)

(0.923)

(0.512)

(0.527)

-0.082

-0.341

0.508

0.503

0.580

-1.240

0.347

-0.425

(0.387)

(0.424)

(0.816)

(0.681)

(0.483)

(1.399)

(0.850)

(0.640)

0.435

-0.169

0.331

-0.687

-0.357

-2.107

1.121

0.150

(0.332)

(0.362)

(0.509)

(0.418)

(0.354)

(0.896)*

(0.638)

(0.444)

0.373

0.395

0.924

-0.879

0.035

-3.469

0.707

0.179

(0.435)

(0.442)

(0.614)

(1.157)

(0.623)

(1.572)*

(0.720)

(0.683)

0.833

0.997

0.331

0.323

0.275

-1.301

0.257

-0.100

(0.337)*

(0.303)**

(0.540)

(0.489)

(0.295)

(0.959)

(0.578)

(0.357)

1.350

0.965

1.803

1.249

0.789

14.066

0.701

0.754

(0.529)*

(0.973)

(0.654)**

(0.862)

(0.998)

(1.786)**

(1.244)

(0.671)

610

607

215

212

418

53

165

275

* p<0.05; ** p<0.01

Ordered logistic
regression

E18_09C

E18_10C

E18_11C

E18_12C

E18_13C

E18_14C

E18_15C

E18_16C

1.vrouw

0.427

0.173

-0.510

0.717

0.547

-0.950

-0.398

-1.268

(0.503)

(0.746)

(0.759)

(1.348)

(0.286)

(1.739)

(0.823)

(1.266)

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

1.med_nl

1.exgg_l

0.528

0.374

-0.027

-2.197

0.173

-2.113

0.417

0.452

(0.707)

(0.508)

(0.749)

(1.269)

(0.278)

(2.223)

(1.197)

(1.354)

-0.353

-0.269

-0.374

0.697

0.121

-2.327

1.971

-2.636

(0.378)

(0.612)

(0.781)

(0.672)

(0.222)

(1.194)

(1.250)

(1.454)

-0.761

17.686

0.844

2.481

1.282

19.587

1.778

(1.215)

(1.074)**

(2.394)**

(1.267)

(0.888)

(1.402)

(0.854)

-0.744

0.574

-16.775

-0.330

-3.787

-1.352

(1.117)

(1.311)

(2.005)**

(0.714)

(1.653)*

(2.709)
-0.291

0.320

-0.456

-0.445

1.127

-0.219

0.782

-5.287

(0.624)

(0.987)

(0.822)

(1.358)

(0.442)

(2.059)

(2.539)*

(2.214)

0.069

-0.188

0.056

1.178

-0.326

-3.392

-2.083

-21.333

207

1.exgg_nl

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

N

(0.679)

(1.235)

(0.942)

(1.759)

(0.527)

(2.714)

(2.560)

(2.362)**

-1.363

-0.687

-2.148

2.676

-0.172

-1.872

-4.331

-3.672

(0.898)

(1.124)

(0.988)*

(1.484)

(0.487)

(2.418)

(2.938)

(2.429)

0.304

0.739

-0.223

0.673

-0.479

18.729

-3.279

-4.040

(0.593)

(1.207)

(0.883)

(0.879)

(0.438)

(3.462)**

(2.043)

(2.475)

0.223

-0.769

-0.823

1.098

-0.004

-0.629

-4.794

-1.849

(0.599)

(1.020)

(0.718)

(1.142)

(0.460)

(1.766)

(2.325)*

(1.375)

0.503

1.038

-0.142

-1.758

-0.122

1.917

-1.385

2.218

(0.562)

(0.635)

(0.779)

(1.016)

(0.287)

(1.418)

(0.924)

(1.421)

0.184

-0.342

1.315

-1.543

-0.241

1.406

-1.206

2.330

(0.894)

(0.924)

(1.213)

(1.266)

(0.334)

(1.663)

(0.916)

(1.789)

-0.279

2.056

0.830

0.706

0.282

-1.956

0.591

-1.219

(0.588)

(0.980)*

(0.803)

(0.665)

(0.226)

(1.306)

(0.657)

(1.345)

14.778

-1.983

-1.367

18.136

-0.082

-0.455

0.709

0.675

(1.633)**

(0.722)**

(1.123)

(2.950)**

(0.392)

(1.434)

(1.424)

(1.813)

0.141

-1.033

0.721

0.500

0.295

1.967

0.458

0.065

(0.433)

(0.934)

(0.631)

(0.720)

(0.241)

(1.283)

(0.775)

(1.595)

1.106

-1.177

3.328

2.163

0.512

4.426

-4.401

(0.571)

(1.728)

(1.776)

(1.567)

(0.445)

(2.729)

(2.104)*

229

134

101

75

832

41

73

50

E18_21C

E18_22C

E18_23C

E18_24C

* p<0.05; ** p<0.01

Ordered logistic
regression
1.vrouw

1.lager

1.hoger

1.nietwest

1.tijdelijk

1.med_nl

1.exgg_l

1.exgg_nl

E18_17C

E18_18C

E18_19C

E18_20C

0.573

0.792

0.213

-0.098

0.241

0.962

-0.019

1.800

(0.288)*

(0.553)

(0.238)

(0.566)

(0.759)

(0.826)

(0.540)

(3.577)

0.143

0.181

0.055

-0.485

-0.813

0.015

-0.096

0.461

(0.280)

(0.552)

(0.247)

(1.191)

(0.988)

(1.201)

(0.463)

(5.726)

0.010

-0.927

0.099

0.365

0.608

1.765

0.447

-0.590

(0.299)

(0.498)

(0.243)

(0.864)

(0.696)

(0.731)*

(0.523)

(4.778)

1.349

3.490

0.257

1.065

-1.154

-0.570

-0.131

0.756

(1.392)

(1.622)*

(0.638)

(1.378)

(2.180)

(1.067)

(0.700)

(2.125)

1.272

1.705

-1.709

0.062

-1.940

-0.274

(0.461)**

(0.778)*

(1.128)

(1.187)

(1.483)

(0.672)

-0.387

1.955

0.068

-0.336

-3.774

-1.871

-1.045

1.484

(0.540)

(1.337)

(0.446)

(0.978)

(1.949)

(2.367)

(0.712)

(4.555)

-0.161

2.044

0.179

0.615

-2.361

-3.672

-0.265

-0.756

(0.562)

(1.317)

(0.489)

(1.639)

(1.472)

(2.333)

(0.859)

(1.330)

0.309

2.324

0.542

0.210

-3.847

-2.882

-2.154

0.009

(0.575)

(1.321)

(0.461)

(1.178)

(1.491)**

(2.134)

(0.771)**

(3.124)

208

1.exov_l

1.exov_nl

1.schoolverlater

1.zij_instromer

1.alleenst

1.schaal4_5

1.schaal9_11

1.schaal12

N

-0.239

0.609

-0.594

0.488

-2.682

-2.152

-0.994

4.467

(0.548)

(1.463)

(0.453)

(1.093)

(1.420)

(2.201)

(0.788)

(5.911)

-0.590

1.119

0.179

-0.224

-3.003

-2.649

-1.245

(0.519)

(1.244)

(0.443)

(1.174)

(1.496)*

(2.181)

(0.753)

-0.077

0.505

0.014

-0.324

0.941

1.715

-0.175

1.904

(0.336)

(0.575)

(0.299)

(0.980)

(0.807)

(0.724)*

(0.555)

(3.524)

0.339

-0.164

0.221

-0.011

-0.245

-0.873

-0.814

0.724

(0.498)

(0.932)

(0.394)

(1.149)

(1.113)

(0.909)

(0.696)

(1.911)

-0.236

-0.787

0.168

-1.100

0.712

0.655

0.265

-1.376

(0.381)

(0.609)

(0.268)

(0.715)

(0.789)

(0.659)

(0.431)

(1.695)

-0.098

0.348

0.292

0.535

0.535

1.024

0.855

-3.881

(0.482)

(0.527)

(0.303)

(0.889)

(1.025)

(1.111)

(0.458)

(7.416)

0.271

0.715

0.417

-0.522

-0.926

-0.121

-0.386

-1.797

(0.278)

(0.580)

(0.263)

(0.833)

(0.875)

(0.774)

(0.598)

(3.216)

0.822

2.529

1.326

-0.604

-1.322

-0.925

0.027

13.729

(0.640)

(1.033)*

(0.403)**

(1.072)

(1.567)

(2.712)

(1.082)

(6.265)*

620

161

854

113

109

95

239

26

* p<0.05; ** p<0.01

Marginale effecten

E23a

1.hoger

0.077

(0.031)*
duur

0.004
(0.001)**

(0.035)*
1.exov_l

-0.082

1.alleenst

0.084
(0.052)

(0.035)*
1.schoolverlater

-0.073

N

1,001
* p<0.05; ** p<0.01

(0.034)*
N

970
OLS

* p<0.05; ** p<0.01

leeftijd
Marginale effecten

E23b

1.exgg_l

0.165

0.172

1.vrouw

976

1.exgg_l

1.exov_l

0.286
(0.076)**

C07_2

-0.111
(0.054)*

E23c
_cons

1.lager

0.268
(0.138)

* p<0.05; ** p<0.01

Marginale effecten

0.110
(0.053)*

(0.060)**
N

0.013
(0.002)**

(0.070)*
1.exov_l

E24_1b

0.761

-0.079

209

(0.116)**
R2

0.13

N

666

(0.066)*
C07_3

0.155
(0.075)*

* p<0.05; ** p<0.01

C07_6

-0.138
(0.067)*

OLS
duur

E24_2b

D15_2

-0.009
_cons

(0.003)**
1.alleenst

R

2

663
* p<0.05; ** p<0.01

-0.227
(0.134)

C07_1

0.18

N

0.241
(0.080)**

E18_04A

0.793
(0.369)*

0.382
(0.124)**

1.kids

0.092
(0.030)**

-0.178

OLS

E24_4b

leeftijd

-0.026

(0.080)*
D15_3

0.145

(0.003)**
hoger

0.181

(0.037)**
_cons

1.387

(0.067)**
med_nl

0.365

(0.209)**
2

0.12

N

665

R

* p<0.05; ** p<0.01

(0.074)**
schoolverlater

-0.134
(0.062)*

schaal4_5

0.183
(0.093)*

OLS
leeftijd

E24_3b

E18_19A

0.164
(0.075)*

C07_4

0.133
(0.062)*

D15_1

-0.080
(0.033)*

_cons

3.552
(0.168)**

-0.211
(0.105)*

R2

0.24

0.208

N

580

(0.106)
C07_1

E18_09A

-0.148
(0.070)*

E18_10A

(0.096)*

-0.140
(0.066)*

E18_08A

0.216

-0.229
(0.074)**

E18_01A

(0.099)*
E18_07A

0.021
(0.008)*

1.schaal9_11

-0.195

0.014
(0.003)**

uur

E18_04A

* p<0.05; ** p<0.01

0.141

210

OLS
leeftijd

E24_5b

uur

schaal9_11

E18_05A

E18_13A

E18_23A

D15_2

E18_24A

C07_1

N

0.171
(0.076)*

C07_2

-0.313
(0.119)**

D15_1

-0.096
(0.035)**

_cons

1.083
(0.354)**

-0.129
(0.066)

R2

-0.054

N

0.25
633
* p<0.05; ** p<0.01

1.076
(0.379)**

R2

-0.452
(0.209)*

(0.032)
_cons

-0.212
(0.104)*

0.180
(0.080)*

C07_6

E18_19A

-0.162
(0.085)

-0.249
(0.118)*

0.285
(0.100)**

E18_21A

E18_18A

-0.166
(0.068)*

0.203
(0.078)**

0.148
(0.071)*

0.188
(0.105)

E18_17A

-0.175
(0.068)*

E18_01A

E18_15A

-0.185
(0.111)

0.138
(0.081)

0.016
(0.008)*

schaal4_5

E18_02A

-0.525
(0.190)**

-0.376
(0.078)**

0.007
(0.004)*

tijdelijk

schaal9_11

0.11

OLS
leeftijd

655
* p<0.05; ** p<0.01

E24_7b
0.015
(0.004)**

vrouw

-0.212
(0.057)**

OLS
uur

E24_6b

exgg_nl

alleenst

-0.133
(0.065)*

E18_11A

0.166
(0.081)*

0.324
(0.093)**

0.013
(0.003)**

0.407
(0.101)**

alleenst

duur

0.317
(0.134)*

0.174
(0.078)*

0.029
(0.009)**

exgg_l

lager

_cons

0.868

211

(0.146)**
R2

0.23

N

967

(0.099)*
D15_1

-0.090
(0.038)*

* p<0.05; ** p<0.01

D15_2

0.135
(0.035)**

OLS

E24_8b

leeftijd

_cons

0.019
(0.003)**

exgg_l

-0.166

R2
N

0.24
823
* p<0.05; ** p<0.01

(0.082)*
zij_instromer

1.573
(0.194)**

-0.273
(0.052)**

alleenst

-0.249

OLS
leeftijd

(0.078)**
schaal9_11

-0.236

0.166

exgg_l

-0.125

1.194

E18_03A

0.16

N

E18_08A

-0.138
(0.079)

E18_09A

916
* p<0.05; ** p<0.01

0.201
(0.071)**

(0.142)**
R2

-0.232
(0.092)*

(0.054)*
_cons

-0.223
(0.111)*

exov_l

(0.066)*
E18_05A

0.009
(0.003)**

(0.053)**
E18_04A

E24_10b

0.231
(0.083)**

E18_12A

0.229
(0.099)*

OLS
leeftijd

E24_9b

E18_01A

E18_05A

E18_12A

E18_24A

-0.224

-0.264
(0.136)

C07_1

0.116
(0.065)

D15_1

-0.069
(0.029)*

0.292
(0.072)**

-0.177
(0.084)*

-0.165
(0.057)**

E18_09A

E18_22A

0.226
(0.069)**

-0.119
(0.062)

-0.230
(0.067)**

E18_04A

E18_18A

-0.251
(0.072)**

-0.340
(0.138)*

0.012
(0.003)**

exgg_nl

E18_16A

_cons

2.019
(0.196)**

212

R2

0.15

N

570

(0.129)*
exov_nl

* p<0.05; ** p<0.01

(0.095)*
schaal4_5

OLS
leeftijd

E24_11b
-0.018

-0.018

schaal9_11

0.142

E18_01A

2.830

E18_09A

0.24

N

969
* p<0.05; ** p<0.01

0.281
(0.104)**

E18_19A

0.328
(0.106)**

(0.209)**
R2

-0.206
(0.076)**

(0.083)
_cons

-0.148
(0.088)

(0.003)**
E18_13A

0.254
(0.150)

(0.005)**
duur

-0.217

C07_3

0.218
(0.089)*

C07_6

-0.158
(0.083)

OLS

E24_12b

D15_1

-0.162
(0.046)**

duur

-0.007

D15_2

(0.002)**
alleenst

0.135

(0.045)**
_cons

(0.079)
E18_01A

0.166
(0.060)**

E18_04A

0.125

1.475
(0.263)**

R

2

N

-0.165

0.22
592
* p<0.05; ** p<0.01

(0.077)*
E18_18A

-0.671

OLS

E24_14b

(0.093)**
_cons

2.487

leeftijd

(0.004)**

(0.076)**
R2
N

0.18

vrouw

0.182
(0.090)*

877
* p<0.05; ** p<0.01

0.013

nietwest

-0.240
(0.140)

OLS

E24_13b

tijdelijk

0.512
(0.135)**

leeftijd

0.014

uur

(0.004)**
nietwest

-0.464
(0.152)**

exgg_nl

0.034
(0.010)**

E18_04A

-0.179
(0.082)*

-0.282

213

E18_19A

0.230

hoger

(0.104)*
C07_3

0.178

nietwest

(0.079)*
C07_6

-0.157

-0.082

exgg_nl

0.371

0.13

N

605

R

* p<0.05; ** p<0.01

0.414
(0.168)*

E18_22A

(0.443)
2

0.191
(0.089)*

E18_16A

(0.035)*
_cons

-0.218
(0.123)

(0.073)*
D15_1

0.167
(0.085)

-0.233
(0.076)**

D16

0.074
(0.037)*

_cons

1.515
(0.222)**

OLS
leeftijd

E24_15b
0.009
(0.004)*

lager

R

2

N

0.10
329
* p<0.05; ** p<0.01

0.211
(0.086)*

214

POMO 2012
Onderstaande tabel geeft een beschrijving van de in de regressies gebruikte variabelen.
Variabele

Uitleg

leeftijd

Leeftijd (discrete variabele)

lft2

Leeftijd kwadraat

1.vrouw

Vrouw

1.lager

Lagere opleiding

1.nietwest

Niet-westelijke allochtoon

CONTRUUR

Lengte van de werkweek (aantal uren)

gewerkt

Aantal jaar gewerkt voor indiensttreding Politie

functie2

Leidinggevend primair proces

functie3

Primair proces schaal 4-5

functie4

Primair proces schaal 6-8

functie5

Primair proces schaal 9-11

functie6

Ondersteuning primair proces

functie7

Overige ondersteuning

functie8

In opleiding

trainA2

Training vaardigheden

fgesprek2

Functioneringsgesprek over de taakverdeling/ samenwerking binnen afdeling/team

fgesprek3

Functioneringsgesprek over beloning

fgesprek5

Functioneringsgesprek over persoonlijke ontwikkeling

avwgeb1

Gebruik arbeidsvoorwaarde: Mogelijkheid om meer uren te werken

avwgeb3

Gebruik arbeidsvoorwaarde: Flexibele werktijden

avwgeb4

Gebruik arbeidsvoorwaarde: Betaald zorgverlof

avwgeb5

Gebruik arbeidsvoorwaarde: Betaald ouderschapsverlof

avwgeb7

Gebruik arbeidsvoorwaarde: Mogelijkheid extra vakantiedagen te kopen

avwgeb8

Gebruik arbeidsvoorwaarde: Mogelijkheid om thuis te werken

fg_tev

Hoe tevreden bent u, alles bij elkaar genomen, over de gesprekken die u voert met uw direct
leidinggevende?

fg_stel0

Mijn resultaatafspraken zijn goed meetbaar

fg_stel1

De met mij gemaakte resultaatafspraken zijn realistisch

fg_stel6

Het voeren van formele gesprekken met mijn direct leidinggevende vind ik belangrijk

w

Hoogte van het brutoloon

N

Aantal observaties

215

Marginale effecten
leeftijd

baantevredenheid
0.002

(0.044)**
avwgeb8

0.076
(0.034)*

(0.001)
1.vrouw

0.065

fg_tev

0.081
(0.014)**

(0.028)*
1.nietwest

-0.118

fgespr5

0.055
(0.023)*

(0.062)
1.functie8

0.164

fg_stel0

0.079
(0.015)**

(0.042)**
1.avwgeb1

0.061

fg_stel6

0.036
(0.018)*

(0.029)*
1.avwgeb3

0.063

N

1,181
* p<0.05; ** p<0.01

(0.029)*
1.avwgeb4

-0.143
(0.042)**

fg_tev

0.077

OLS

functionering

leeftijd

0.032

(0.011)**
fgespr3

-0.075

(0.011)**
lft2

(0.025)**
fgespr5

0.067

(0.013)*
lager

(0.021)**
fg_stel1

0.047

0.027

nietwest

0.007

CONTRUUR

1,149

gewerkt

trainA2

Tevredenheid over
de organisatie
fgespr3

1.functie2

1.functie7

avwgeb3

0.175

0.087
(0.030)**

avwgeb7

0.133
(0.042)**

0.070
(0.028)*

0.103
(0.047)*

1.functie6

0.043
(0.021)*

0.092
(0.033)**

0.061
(0.030)*

fgespr2

1.vrouw

-0.006
(0.002)**

* p<0.05; ** p<0.01

Marginale effecten

0.006
(0.003)*

(0.003)*
N

-0.117
(0.054)*

(0.015)
w

-0.071
(0.032)*

(0.017)**
fg_stel6

-0.031

-0.136
(0.039)**

avwgeb8

0.106
(0.036)**

216

fg_stel1

0.063
(0.019)**

fg_stel6

0.051
(0.017)**

_cons

2.060
(0.286)**

R2
N

0.12
1,192
* p<0.05; ** p<0.0

217

218