Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 710

Deltaprogramma

Nr. 61

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juli 2016
Op 7 juli jl. is tijdens een Verslag algemeen overleg met uw Kamer
gesproken over de water- en hagelschade in Zuidoost-Nederland
(Handelingen II 2015/16, nr. 106, VAO Waterschade in ZuidoostNederland). Tijdens het debat heeft uw Kamer bij motie van de leden
Leenders en Lodders (Kamerstuk 31 710, nr. 56) verzocht te rapporteren
over de resultaten van het werk van een gezamenlijke werkgroep en over
de aanpak ter ondersteuning van de bedrijven die zijn getroffen door het
extreme weer. Toegezegd is dat er tweemaal tijdens het zomerreces zou
worden gerapporteerd, namelijk eind juli en eind augustus. Deze brief is
de eerste in het kader van deze rapportage.
Vooraf
We hebben de enorme schade gezien die is veroorzaakt door de extreme
weersomstandigheden van de afgelopen tijd in met name ZuidoostNederland. De omvang en reikwijdte van deze schade komt steeds meer
in beeld. Daarbij wordt zichtbaar dat de schade verschillende vormen kent
die ook een verschillende aanpak vragen. Zo is schade door de zware
hagel bij daken en kassen anders van aard dan de schade aan gewassen
die wordt veroorzaakt door de langdurige extreme neerslag en wateroverlast op percelen. Het houdt getroffen ondernemers en burgers in het
gebied nog dagelijks bezig en men werkt intensief samen met relevante
partijen om de schade te herstellen en de draad weer op te pakken. Ik wil
nogmaals benadrukken dat ik veel bewondering heb voor alle inzet die
wordt gepleegd door betrokkenen, vaak onder zeer moeilijke en onzekere
omstandigheden.
Zoals ik heb aangegeven in mijn brief van 1 juli jongstleden (Kamerstuk
31 710, nr. 51) en ook is besproken tijdens het genoemde Verslag
algemeen overleg, is onze aanpak erop gericht dat bedrijven weer zo snel
mogelijk aan de slag kunnen. Hiervoor heb ik relevante partijen samengebracht in een werkgroep. Deze gezamenlijke werkgroep overlegt wekelijks
en is inmiddels viermaal bijeen geweest.

kst-31710-61
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 61

1

Organisatie
Er is sprake van een landelijke ambtelijke werkgroep voorgezeten door
mijn ministerie en regionale werkgroepen in de provincies Noord-Brabant
en Limburg.
De landelijke werkgroep wordt gevormd door vertegenwoordigers van de
vier meest relevante ministeries (EZ, I&M, SZW en V&J), twee provincies
(Noord-Brabant en Limburg), twee gemeenten (Someren en Venray), een
tweetal waterschappen (Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap De
Dommel), agrarisch bedrijfsleven (ZLTO en LLTB), het Verbond van
Verzekeraars en een vertegenwoordiger van de banken. Gemeenten,
waterschappen en banken die niet zelf in het overleg zitten, worden
vertegenwoordigd door een partner die wel in het overleg zit.
Daarnaast zijn er regionale werkgroepen actief in Zuidoost-Brabant en
Noord-Limburg, waarmee via een liaison contact wordt gehouden. De
landelijke werkgroep en de regionale werkgroepen informeren elkaar over
en weer en zijn complementair aan elkaar. Er wordt ingezet op concrete
mogelijkheden om getroffenen te ondersteunen, zowel voor de korte als
voor de lange termijn. De landelijke werkgroep richt zich op de schade in
de land- en tuinbouwketen en daaraan (in)direct gerelateerde onderwerpen. De regionale werkgroepen zijn breder en richten zich ook op de
woonkernen. In de woonkernen gaat het vooral om de schade aan daken
gerelateerd aan de hagel.
Inhoudelijke thema’s
In de landelijke werkgroep is een elftal thema’s benoemd waaraan
gewerkt wordt:
• Financiering bedrijven en liquiditeitsproblemen
• GLB
– Werktijdverkorting
• Bemesting
• Bijstand
• Asbest
• Regionaal waterbeheer
• Verzekeringen, inclusief de brede weersverzekering
• Monitoring effecten
• Gewasbescherming
• Psychosociale aspecten
Ik zal hieronder ingaan op de stand van zaken. Hierbij dient te worden
opgemerkt dat, naast de genoemde activiteiten in de landelijke
werkgroep, ook op lokaal en regionaal niveau de nodige activiteiten zijn
opgestart en dat deze stand van zaken daarmee geen dekkend overzicht
geeft of kan geven. Ook zijn er vele contacten tussen (landelijke) partijen
die niet in de landelijke werkgroep aan de orde komen. Dit past ook bij het
uitgangspunt dat alle partijen handelen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid en positie. Overigens blijkt dat de landelijke werkgroep ook een
netwerkfunctie heeft waar partijen elkaar kunnen spreken en marge van
het overleg.
Zoals uw Kamer heeft verzocht, heb ik de ideeën en vragen van leden van
uw Kamer die aan mij zijn aangereikt, geagendeerd in de landelijke
werkgroep. Daar is gezamenlijk geconstateerd dat de onderwerpen
naadloos aansluiten bij reeds genoemde onderwerpen en daar zullen
worden of zijn behandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 61

2

Verder hebben de ZLTO en LLTB mij recent een brief gezonden waarin ze
in algemene zin aangeven dat de overheid onvoldoende is ingericht om
snel te handelen bij wat de praktijk in dit soort situaties vraagt en mij
verzoeken mijn politieke verantwoordelijkheid hierin te nemen. Vorige
week is daarnaast een ambtelijke brief van dezelfde organisaties met een
concrete uitwerking van de verzoeken aan de overheid besproken in de
landelijke werkgroep. Ik betrek de oproep van de bestuurders dan ook op
deze punten. Deze komen allen terug in onderstaande stand van zaken.
Financiering bedrijven en liquiditeitsproblemen
In de werkgroep is besproken dat veel ondernemers financiële en
liquiditeitsproblemen hebben doordat ze niet (of beperkt) voor de schade
verzekerd zijn. Voor gewasschade in de open teeltbedrijven was bekend
dat slechts een deel van de ondernemers verzekerd is voor oogstschade.
Kassen en gewassen in de kas zijn over het algemeen wel verzekerd, toch
ondervinden ook glastuinders soms liquiditeitsproblemen. Voor staldaken
zijn ondernemers wel verzekerd voor stormschade, maar velen niet voor
hagel. Besproken is hoe financiële en liquiditeitsproblemen door partijen
in de werkgroep kunnen worden verkleind.
Liquiditeitsproblemen bij getroffen bedrijven worden bezien door de
banken. De banken geven aan dat ze de afgelopen weken actief hebben
gecommuniceerd met getroffen ondernemers over hoe ze met de
problematiek omgaan en dat er, indien nodig, individueel contact is
geweest om te komen tot maatwerk-arrangementen om liquiditeitsproblemen op te lossen of te voorkomen, bijvoorbeeld door uitstel van
aflossing.
De banken constateren ook dat er veel emotionele schade is, waarbij ze de
ondernemer adviseren om zich te laten ondersteunen bij soms ingrijpende keuzen die moeten worden gemaakt. Bij de keuze voor herstel of
wederopbouw wordt ook gekeken naar de lange termijnperspectieven van
de bedrijven. De banken hebben aangegeven dat zij in de kern gezonde
bedrijven zullen ondersteunen waar mogelijk, maar dat ze niet kunnen
uitsluiten dat er bedrijven zijn die het niet zullen gaan redden. Het
bedrijfsleven verzoekt om ruimere mogelijkheden voor garantstelling van
de overheid voor extra leningen die nodig zijn door de weersschade,
onder gunstige voorwaarden. Financiering van bedrijven is primair aan de
banken. Borgstelling is een instrument om risico’s voor de banken voor
leningen aan in de kern gezonde bedrijven te verminderen. De banken
geven aan hieraan vooralsnog geen behoefte te hebben.
Zoals ik in mijn brief van 1 juli jongstleden heb aangegeven (Kamerstuk
31 710, nr. 51) ben ik bereid om mij in te spannen voor een borgstellingsfaciliteit voor werkkapitaal naast het bestaande garantstellingsinstrumentarium als daar behoefte aan is, waarmee tevens uitvoering wordt
gegeven aan de motie van de leden Van Gerven en Dik Faber (Kamerstuk
31 710, nr. 55).
GLB
Het agrarisch bedrijfsleven heeft in de werkgroep verzocht om duidelijkheid te geven over het opnieuw mogen inzaaien van hetzelfde, dan wel
met een ander gewas, zonder nadelige gevolgen voor de uitbetaling van
steun in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
Daarnaast was er de vraag om toetsingscriteria voor het vaststellen van
overmacht helder te formuleren, zodat de toetsing door RVO slechts een
formaliteit is.
De regeling voor «overmachtssituaties basisbetaling GLB» is inmiddels
opengesteld bij RVO.nl. Aan deze openstelling is ruim ruchtbaarheid
gegeven via de vakpers en conform verzoek van het bedrijfsleven is in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 61

3

communicatie duidelijk gemaakt welke bedrijven hier gebruik van kunnen
maken. Bedrijven kunnen na schade weer een nieuw subsidiabel
hoofdgewas telen. In de praktijk komt het er op neer dat wijzigingen van
gewassen van na 15 juni niet gemeld hoeven te worden. Indien door
wisseling van gewas er gedurende de periode 15 mei – 15 juli een periode
geen gewas gestaan heeft en de ondernemer daardoor niet aan de
gewasdiversificatie van de vergroening kan voldoen, dan moet dat wel
altijd gemeld worden. Ondernemers kunnen meldingen via een vereenvoudigd formulier doorgeven. Er is geen concrete indicatie dat de melding
overmacht niet werkbaar is en in de werkgroep is gevraagd door te geven
als ondernemers vastlopen of niet goed geholpen worden.
Uw Kamer heeft bij motie van lid Lodders (Kamerstuk 31 710, nr. 60), de
regering verzocht om aan te dringen bij de Europese Commissie op de
benodigde flexibiliteit bij de uitvoering van de wet- en regelgeving in het
kader van het GLB en daarbij extra administratieve lasten te voorkomen.
Gebleken is dat de bestaande mogelijkheden voor overmachtssituaties in
het GLB bruikbaar zijn voor onderhavige situatie, ik zal bij de Europese
Commissie melden dat er van deze faciliteit gebruikgemaakt wordt en de
Commissie verzoeken hiermee welwillend en flexibel om te gaan. Verder
heb ik ervoor gezorgd dat het doen van een melding bij overmacht zo
eenvoudig mogelijk is.
Werktijdverkorting
Al in mijn eerdergenoemde brief (Kamerstuk 31 710, nr. 51) heb ik u
gemeld dat de regeling Werktijdverkorting in werking is gesteld door de
Minister van SZW. Inmiddels hebben 16 bedrijven een aanvraag hiervoor
ingediend. Het bedrijfsleven geeft in de werkgroep aan de maximale
termijn van 24 weken waarvoor een beroep kan worden gedaan op de
regeling, te beperkt te vinden, omdat de grote aantallen beschadigde
kassen, niet allemaal binnen deze termijn hersteld zullen zijn. Het
bedrijfsleven zal hiervoor concrete onderbouwing leveren. Met het
Ministerie van SZW wordt dan bekeken of er alternatieven zijn.
Bemesting
Het agrarisch bedrijfsleven heeft in de werkgroep verzocht om:
• toe te staan dat grasland mag worden vernietigd (gescheurd) en
opnieuw ingezaaid;
• een gebied aan te wijzen voor herstelbemesting zonder taxatierapport;
• om een ontheffing voor bemesten bij inzaai van een nieuw gewas.
Ten aanzien van het scheuren van grasland geeft het bedrijfsleven aan dat
door langdurig onder water staan van grasland, er dusdanige schade aan
het grasland ontstaan kan zijn dat deze schade niet verholpen kan worden
met «doorzaaien». Ik werk aan de mogelijkheid voor een vrijstelling van
de geldende regels voor het vernietigen van grasland op zand- en
lössgrond en ik verwacht dat deze er op zeer korte termijn zal zijn.
Ten aanzien van herstelbemesting geldt op grond van de huidige
regelgeving dat sprake moet zijn van overschrijding van de neerslagnorm
van 50 millimeter in een etmaal of 60 millimeter in twee aaneengesloten
etmalen en van een verwachte opbrengst die minstens 25% lager is. De
melding hiervan bij RVO.nl is eenvoudig, maar op het bedrijf moet wel de
onderbouwing van de twee voorwaarden blijken. Een taxatierapport is
daarbij nodig. Met LTO wordt bekeken of dit groepsgewijs voor meerdere
percelen kan worden beoordeeld. Hierbij wordt bezien welke informatie
van de waterschappen daarbij behulpzaam kan zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 61

4

De regeling voor herstelbemesting wordt actief door ondernemers
gebruikt. Inmiddels hebben ruim 100 ondernemers een melding met een
aanvraag bij RVO.nl gedaan.
Een ontheffing voor bemesten bij inzaai van een nieuw gewas is niet
nodig aangezien geldt dat een stikstofgebruiksnorm per hectare per teelt
gebruikt mag worden. Als er dus een tweede teelt na de hoofdteelt wordt
ingezaaid, dan geldt voor die tweede teelt de stikstofgebruiksnorm zoals
vastgelegd in de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet. De landbouwer
dient wel alle teelten op een perceel te registreren.
Bijstandsbesluit zelfstandigen (Bbz)
Op dit moment zijn er nog geen aanvragen voor bijstand op grond van de
Bbz gedaan. In de werkgroep is geconstateerd dat het gehanteerde
rentepercentage en de vermogenstoets belemmerend kunnen zijn voor
agrarische bedrijven. Hierover vindt al overleg plaats tussen VNG en SZW.
Asbest
In de landelijke werkgroep is door het bedrijfsleven de oproep gedaan om
het uitvoeringsproces van asbestsaneringen zo snel mogelijk te laten
verlopen en te ondersteunen bij de financiering daarvan. Zoals reeds
eerder gemeld is er een landelijke regeling voor asbestsanering
beschikbaar van het Ministerie van I&M.
In de regio is het initiatief genomen om, samen met de partners en
relevante diensten, tot een in de praktijk goed hanteerbare werkwijze te
komen voor asbestsanering en het opruimen van verspreid asbest, onder
meer in de mest, zodat betrokkenen hun verantwoordelijkheid op
efficiënte wijze kunnen nemen. Tevens worden alle mogelijkheden
onderzocht om bij herstel van daken dit, waar mogelijk, te combineren
met duurzame energieproductie.
In de werkgroep is ingebracht dat het van belang is te komen tot
oplossingen die toekomstbestendig zijn en dat de verbinding moet
worden gelegd met de herstructureringsopgaven in de glastuinbouw en
de varkenshouderij.
Geconstateerd is dat hiervoor een integrale (gebieds)benadering nodig is,
waar partijen van aangeven aan mee te willen werken of initiatieven in te
willen nemen. Dit geldt voor het landbouwbedrijfsleven, de banken,
verzekeraars, provincie en gemeenten, bijvoorbeeld voor het wijzigen van
bestemmingsplannen als dat nodig is. Zodra hiervoor concrete plannen
zijn, zal worden bezien hoe de (subsidie)regelingen bijvoorbeeld op het
vlak van duurzame energie hierop optimaal zouden kunnen aanhaken.
Regionaal waterbeheer
In de werkgroep is geconstateerd dat het extreme weer van de afgelopen
maanden aanleiding is om het regionaal waterbeheer aan te passen zodat
de regio (zowel het stedelijk als buitengebied) meer klimaatrobuust wordt.
De waterschappen geven aan dat zij met andere stakeholders in gesprek
gaan om hier planmatig aan te werken en adaptatie-strategieën voor de
toekomst te ontwikkelen. Daarbij betrekt men ook de leerervaringen van
de waterschade-problematiek die zich afgelopen maanden heeft
voorgedaan.
Verder zal ook worden afgestemd met het deltaplan Ruimtelijke adaptatie
dat momenteel door de Minister van I&M wordt ontwikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 61

5

Verzekeringen, inclusief brede weersverzekering
Mede op verzoek van de werkgroep staat de evaluatie van de brede
weersverzekering daar op de agenda. Daarbij wordt ook ingegaan op de
praktijkervaringen van bedrijven met de wateroverlast van juni 2016 en
zullen, voor zover beschikbaar, de gegevens van de verzekeraars over de
schades worden betrokken. Zoals reeds eerder gemeld, zal uw Kamer het
evaluatierapport met een appreciatie na het zomerreces ontvangen,
waarbij ook zal worden ingegaan op de praktijkervaringen.
Verder heeft het Verbond van Verzekeraars, op verzoek van de werkgroep,
antwoorden opgesteld op veel gestelde vragen over hoe wordt omgegaan
met afhandeling van schade en deze antwoorden op hun website
geplaatst.
Monitoring effecten van schade door wateroverlast
In de werkgroep wordt bekeken hoe een optimaal beeld kan worden
verkregen van effecten op de langere termijn voor primaire ondernemers
en in de agrifoodketen, bijvoorbeeld in de voedselverwerkende industrie.
Het gaat hierbij om effecten als gevolgschade en werkgelegenheidseffecten. Bepaald zal worden welke effecten moeten worden gemonitord en
ik zal bezien welke bijdrage ik hieraan kan leveren, mede in relatie tot
inventarisaties die momenteel lopen.
Gewasbescherming
Het bedrijfsleven heeft in de werkgroep ingebracht dat door de
overvloedige regenval gewasbeschermingsmiddelen mogelijk onvoldoende effectief zijn. Opnieuw bespuiten is echter in veel gevallen niet
toegestaan. Ondernemers zullen concrete casussen aandragen.
Op basis daarvan wordt bekeken of ontheffing zou kunnen worden
verleend binnen de randvoorwaarden voor de veiligheid van mens, dier
en milieu.
Psychosociale aspecten
In de landelijke werkgroep is het belang van zorg voor de emotionele
aspecten «achter de voordeur» door alle leden benadrukt. De regionale
werkgroepen hebben aangegeven hiervoor volop aandacht te hebben. De
GGD benadert actief mensen die in contact komen met de getroffenen om
ze te wijzen op mogelijkheden voor doorverwijzing naar hulpverlening.
Daarnaast stelt ook bijvoorbeeld ZLTO hiervoor menskracht beschikbaar.
Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie van de leden Lodders en
Leenders (Kamerstuk 31 710, nr. 58), die de regering verzoekt om bij de
aanpak van de werkgroep nadrukkelijk aandacht te besteden aan
psychosociale hulp en de noodzakelijke nazorg.
Tot slot
De komende weken blijft de landelijke werkgroep regelmatig bij elkaar
komen en zullen genoemde punten met urgentie verder worden uitgewerkt.
Ook in de regio zal men verder werken aan oplossingen voor de water- en
hagelschadeproblematiek. Ik zal uw Kamer eind augustus opnieuw
informeren over de stand van zaken.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 61

6