Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 347

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 december 2022
Hoewel het coronavirus in 2022 langzaamaan een minder grote rol in ons
leven speelde, blijft eenzaamheid op de loer liggen. Er kwamen dit jaar
andere zorgen bij of voor in de plaats: inflatie, hoge energierekeningen en
financiële zorgen. Hierdoor blijven mensen in moeilijke posities verkeren,
zorgen hebben en zich isoleren. Omzien naar elkaar en verbinding voelen
met anderen blijft daarom essentieel.
Om uw Kamer goed te betrekken bij het actieprogramma Eén tegen
eenzaamheid, bied ik u de jaarlijkse voortgangsbrief aan. Dit jaar ziet de
voortgangsrapportage er wat anders uit. Dit komt omdat een deel van het
jaar langs de doelen van het vorige kabinet onverminderd hard is gewerkt
aan het verminderen van eenzaamheid onder ouderen. Maar op
28 september jl. lanceerde ik de vervolgaanpak Eén tegen eenzaamheid
2022 – 2025.1 Met deze vervolgaanpak wil ik samen met tal van partijen
eenzaamheid verminderen onder Nederlanders van alle leeftijden, van
jong tot oud.
Belangrijkste punten
In deze brief geef ik zowel een overzicht van de belangrijkste resultaten
van het afgelopen jaar als een vooruitblik op de prioriteiten voor 2023. Ik
sta daarbij stil bij de wijze waarop dit kabinet met heel de samenleving
werkt aan het verminderen van eenzaamheid. Een beknopt overzicht is
opgenomen als infographic (bijlage 1).
– Mijlpalen voor 2022 zijn:
C Door de publiekscampagne is het kennisniveau over hoe eenzaamheid kan ontstaan toegenomen en hebben meer mensen iets voor
een ouderen die zich eenzaam voelen gedaan.
C 174 organisaties, verdeeld over verschillende sectoren, vormt de
Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid.
1

kst-29538-347
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Eén tegen eenzaamheid: Actieprogramma 2022–2025 | Kamerstuk 29 538, nr. 344

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

1

76 procent van de gemeenten neemt deel aan Eén tegen eenzaamheid en heeft een aanpak om eenzaamheid te verminderen en te
voorkomen.
C Gemeenten, die deelnemen aan Eén tegen eenzaamheid, hebben
hun aanpak opgezet, uitgewerkt en versterkt – mede dankzij de
adviseurs van Eén tegen eenzaamheid, de toolkit en masterclasses.
Nieuwe prioriteiten voor 2023 zijn:
C De ontwikkeling van een nieuwe publiekscampagne, gericht op
omstanders en mensen met gevoelens van eenzaamheid van alle
leeftijden.
C De start van het «thematisch onderzoekprogramma eenzaamheid»,
waarmee wetenschappers kennis vergaren over eenzaamheid en
het taboe dat erop rust.
C Het geven van een extra financiële impuls om maatschappelijk
initiatief tegen eenzaamheid te bevorderen.
C Het financieel aanmoedigen van gemeenten middels de Specifieke
Uitkering voor Gemeenten (SPUK) om een aanpak eenzaamheid te
versterken.
C

–

Het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid 2022 – 2025
Waar het programma Eén tegen eenzaamheid zich van maart 2018 tot en
met september 2022 richtte op eenzaamheid onder 75-plussers, adresseert de vervolgaanpak tot en met 2025 eenzaamheid in het algemeen.
Dat is hard nodig, want bijna de helft van de Nederlanders voelt zich
eenzaam en 10 procent voelt zich sterk eenzaam.2 Iedereen kan te maken
krijgen met eenzaamheid. Bij zichzelf of iemand in de omgeving. Daarom
investeert dit kabinet tot en met 2025 € 40 miljoen extra in het
programma Eén tegen eenzaamheid. Zo krijgt eenzaamheid de aandacht
die het verdient.
Eenzaamheid is een breed maatschappelijk probleem van ongekende
omvang. Dat los je niet zomaar op. Eenzaamheid hangt samen met tal van
maatschappelijke vraagstukken. De sleutel tot een oplossing voor
eenzaamheid ligt bij ons allemaal. In een klein gebaar voor een ander. En
in de samenwerking tussen tal van partijen die in het dagelijks leven van
mensen een rol van betekenis spelen. Daarom organiseert Eén tegen
eenzaamheid maatschappelijke organisaties, bedrijven, instellingen,
overheden en inwoners rond de opgave van eenzaamheid. Eén tegen
eenzaamheid werkt langs drie actielijnen aan:
1. Meer bewustwording in de samenleving over eenzaamheid;
2. Meer maatschappelijk initiatief tegen eenzaamheid;
3. In alle gemeenten een lokale aanpak tegen eenzaamheid.
Hieronder zal ik terugblikken op de behaalde resultaten en vooruitblikken
op de prioriteiten van het nieuwe jaar.
Actielijn 1. Meer bewustwording in de samenleving over
eenzaamheid
Eén tegen eenzaamheid zet in op het herkennen van signalen van
eenzaamheid, het bespreekbaar maken van het onderwerp en het
ondernemen van actie; voor jezelf en de ander. Dit doet het actieprogramma met een publiekscampagne, de Week tegen Eenzaamheid en het
opbouwen van kennis over het onderwerp.

2

Eenzaamheid | De Staat van Volksgezondheid en Zorg (staatvenz.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

2

In 2022:
– Is door de publiekscampagne het kennisniveau over hoe
eenzaamheid kan ontstaan toegenomen en hebben meer mensen
iets voor een eenzame oudere gedaan. Zijn in de Week tegen
Eenzaamheid tal van activiteiten georganiseerd in het land om
aandacht te vragen voor eenzaamheid. In 90 procent van de aan
Eén tegen eenzaamheid aangesloten gemeenten deed mee.
– Eén tegen eenzaamheid zet in op het herkennen van signalen van
eenzaamheid, het bespreekbaar maken van het onderwerp en het
ondernemen van actie; voor jezelf en de ander. Dit doet het
actieprogramma met een publiekscampagne, de Week tegen
Eenzaamheid en het opbouwen van kennis over het onderwerp.
In 2023:
– Ontwikkel ik een nieuwe publiekscampagne, gericht op omstanders en mensen met gevoelens van eenzaamheid.
– Blijf ik de Week tegen Eenzaamheid ondersteunen.
– Kunnen wetenschappers via het ‘thematisch onderzoeksprogramma eenzaamheid’ kennis vergaren over de opgave van
eenzaamheid en het taboe dat erop rust.
Publiekscampagne
In 2022 heb ik de publiekscampagne Eén tegen eenzaamheid voortgezet.
De campagne vraagt aandacht voor eenzaamheid. Het doel van de
campagne is zowel bewustwording als activatie, met als hoofdboodschap
«Een klein gebaar kan het verschil maken». Uit de effectrapportage over
2021 is bekend dat de campagne bovengemiddeld gewaardeerd wordt en
de doelgroep de campagne als duidelijk en geloofwaardig ziet. De
campagne wordt ook hoog gewaardeerd door het algemeen publiek. Na
de campagne in 2021 was het kennisniveau over hoe eenzaamheid bij
ouderen kan ontstaan toegenomen en hadden meer mensen iets voor een
eenzame oudere gedaan. De campagne-effectrapportage over 2022 is nog
niet beschikbaar. Net als voorgaande jaren is in de campagne van 2022
naast ouderen aandacht voor eenzaamheid onder jongeren. De campagne
kent drie campagneperioden: zomer (vakantieperiode), najaar (Week tegen
Eenzaamheid) en december (feestdagen).
– Zomer: De zomercampagne liep in juli en augustus jl. en bevatte de
oproep om op vakantie ook even aan mensen te denken die thuisbleven, bijvoorbeeld door te bellen of een kaartje te sturen. Onder andere
social media, advertenties in zomerbladen en radiocommercials zijn
ingezet.
– Najaar: De campagne kreeg een vervolg rond de Week tegen Eenzaamheid. Drie online video’s boden de mogelijkheid direct in actie te
komen. De video’s zijn gemaakt i.s.m. drie deelnemers van de
Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid (NLvoorelkaar, NL Cares en
Stichting Thuisgekookt), die via online matching hulpvragen en
vrijwilligers bij elkaar brengen. Branded content artikelen met onder
meer verhalen van mensen die zich eenzaam voelen en vrijwilligers
boden verdieping. Met een serie artikelen in zakelijke media werden
bedrijven en ondernemers gestimuleerd zich in te zetten op het thema
eenzaamheid.
– December: In december volgt de laatste campagneperiode van 2022.
Hierbij is de oproep om ouderen de feestdagen niet alleen te laten
beleven. De middelen bestaan onder andere uit op de feestdagen
aangepaste social posts, advertenties in kerstedities van tijdschriften
en een tv-spot. De tv-spot is eveneens als bioscoopreclame te zien.
In 2023 geef ik de landelijke publiekscampagne een vervolg, passend bij
de doelen van de vervolgaanpak. Hoewel het onderwerp meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

3

bespreekbaar is geworden, is het taboe op eenzaamheid nog niet
doorbroken. In de nieuwe campagne richt ik mij zowel op omstanders van
mensen die eenzaam zijn als mensen met gevoelens van eenzaamheid
zelf. De campagne wordt in de loop van 2023 ontwikkeld.
Week tegen Eenzaamheid
Van 29 september tot en met 6 oktober 2022 vond de dertiende Week
tegen Eenzaamheid plaats. Dit is een actieweek waarin extra aandacht
wordt gevraagd voor het thema eenzaamheid. De Week tegen
Eenzaamheid is geopend met een event voor iedereen die te maken heeft
met de opgave van eenzaamheid. Zoals vertegenwoordigers van
maatschappelijke organisaties en bedrijven uit de Nationale Coalitie tegen
Eenzaamheid, aanjagers, wethouders, beleidsmedewerkers van
gemeenten, projectleiders van lokale coalities tegen eenzaamheid,
vrijwilligers, professionals en ervaringsdeskundigen. Deelnemers konden
kennis en inspiratie opdoen tijdens het event en gebruikmaken van de
netwerkmogelijkheden. Ook was er een sessie voor wethouders waarbij
handvatten zijn aangereikt hoe zij op de lange termijn maatschappelijke
initiatieven tegen eenzaamheid kunnen steunen.3
Door het hele land vonden tijdens de Week tegen Eenzaamheid activiteiten en bijeenkomsten plaats. De activiteiten werden vanuit het
actieprogramma met een online communicatietoolkit en met fysieke
communicatiemiddelen en materialen ondersteund. Het pakket met
communicatiemiddelen en materialen om een activiteit aan te kleden is
500 keer aangevraagd voor activiteiten voor ruim 44.000 personen. Ook
maakte Eén tegen eenzaamheid twee events mede mogelijk: de
ZorgSaamWonen Award 2022 over hoe de fysieke omgeving ontmoeting
kan stimuleren en het Stronger Together learning (van Join Us in
samenwerking met T-mobile) event voor professionals die eenzaamheid
onder jongeren willen aanpakken. Een uitgebreide impressie van
activiteiten die plaatsvonden tijdens de Week tegen Eenzaamheid staat op
de website van Eén tegen eenzaamheid.4
Veel gemeenten hebben dit jaar ook meegedaan aan de Week tegen
Eenzaamheid. Uit de Benchmarkrapportage 2022 blijkt dat 90 procent van
de aan Eén tegen eenzaamheid deelnemende gemeenten heeft
meegedaan met de Week en activiteiten heeft georganiseerd (bijlage 2,
Significant).
Nieuwe prioriteit in 2023: thematisch onderzoekprogramma eenzaamheid
Dit jaar is het «thematisch onderzoeksprogramma eenzaamheid» door de
Nationale Wetenschapsagenda (NWA) opgezet en vormgegeven in
samenwerking met het actieprogramma. Dit is een onderzoeksprogramma
dat door de Wetenschappelijke Adviescommissie (WAC) van het actieprogramma is geïnitieerd. Hierdoor krijgen we vanaf 2023 meer inzicht in de
opgave van eenzaamheid en het taboe. Ik informeer u nu – conform mijn
toezegging op 8 april 2022 – over de inhoud en voortgang van het
NWA-programma.
Het programma stimuleert onderzoek naar eenzaamheid bij vijf risicogroepen: kinderen van 11 tot 18 jaar, jongeren van 18 tot 27 jaar, mensen
met een lichte verstandelijke beperking, ouderen met een niet-westerse
migratieachtergrond en mantelzorgers van mensen met een chronische of
levenslange ziekte of beperking. Voor elk van deze groepen wordt
3
4

Wethoudersbijeenkomst Eén tegen eenzaamheid – Een tegen eenzaamheid
Week tegen Eenzaamheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

4

gestreefd naar een verdieping van het inzicht in de aard en het ontstaan
van eenzaamheid en in het taboe dat erop rust. Daarop voortbouwend
werkt het NWA-programma toe naar een verbetering van de aanpak van
eenzaamheid voor deze vijf groepen. Het NWA-programma heeft een
budget van zes miljoen euro en duurt vier jaar.
De afgelopen maanden is gewerkt aan het vormgeven van het onderzoeksprogramma en de bijbehorende call. In februari 2023 verschijnt de
officiële call in de Staatscourant en worden wetenschappers geïnformeerd
dat zij financiering kunnen krijgen voor onderzoek naar eenzaamheid.
Actielijn 2. Meer maatschappelijk initiatief tegen eenzaamheid
Met meer maatschappelijk initiatief hoeven minder mensen zich eenzaam
te voelen. Met deze actielijn geef ik een impuls aan initiatieven die
eenzaamheid verminderen. Dat doet het actieprogramma met het netwerk
en de publiek-private samenwerkingen in de Nationale Coalitie tegen
Eenzaamheid. Door middel van kennisopbouw over wat werkt. En met een
financiële bijdrage aan initiatief dat als doel heeft om de impact te
vergroten.
In 2022:
– Vormt de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid een stevig
netwerk van 174 organisaties, verdeeld over verschillende
sectoren. Zij zetten zich samen in om eenzaamheid te verminderen.
– Heeft het ZonMw-programma ‘Versterking aanpak eenzaamheid’
133 projecten gefinancierd met als doel hun aanpak te effectiever
te maken.
In 2023:
– Breid ik de Nationale Coalitie uit, zodat het voor heel de samenleving bekende partijen bevat. Ook vergroot ik de betrokkenheid
onder huidige Coalitiepartners.
– Zet ik het ZonMw-programma voort, waardoor initiatieven en
interventies tegen eenzaamheid hun aanpak versterken en
effectiever maken.
– Geef ik een extra financiële impuls om maatschappelijk initiatief
tegen eenzaamheid te bevorderen.
Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid
De Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid vormt een stevig netwerk van
174 organisaties, verdeeld over verschillende sectoren. Dit betreft
landelijke partijen die vanuit hun corebusiness of de missie van hun
organisatie een unieke bijdrage leveren aan het verminderen van
eenzaamheid. Van maatschappelijke initiatieven tot bedrijven en van
sportbonden tot culturele instellingen. Alle deelnemers dragen samen bij
aan de landelijke beweging om eenzaamheid te voorkomen en te
verminderen. Leden van de Nationale Coalitie weten elkaar steeds beter te
vinden. Daar bovenop faciliteert Eén tegen eenzaamheid netwerkmogelijkheden die goed worden bezocht. Dat maakt de Nationale Coalitie een
levendig netwerk. Dankzij deze partijen zijn mooie initiatieven en
samenwerkingen ontstaan, zoals:
– Samenwerking Resto van Harte en Albert Heijn: Tijdens de Week tegen
eenzaamheid organiseerde sociaal buurtrestaurant Resto van Harte op
zo’n vijftig locaties door het hele land gezellige ontmoetingsdiners
voor de buurt. Daarbij sponsorde Albert Heijn de boodschappen en
nodigde zij haar klanten uit om gezellig te komen eten. In vijf winkels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

5

–

–

–

waren daarom mini-Resto’s, waar medewerkers van Resto VanHarte en
Albert Heijn klanten lieten kennismaken met Resto.5
Samenwerking Prorail/NS, Go Mingle en de Luisterlijn: In de Week
tegen eenzaamheid konden reizigers op station Utrecht Centraal onder
een opvallend «Luisterhart» plaatsnemen op een van de zes stoelen.
De uitnodiging is om de kunst van het luisteren te ervaren onder het
mom van «Zoek contact en maak verbinding». Vriendschapsplatform
Go Mingle was er ook om te kijken of het mensen aan elkaar kan
verbinden om er samen op uit te gaan. De gemeente Utrecht, NS en
ProRail deelden gratis koffie uit, om het gesprek op gang te helpen.6
Samenwerking Partou & Felini Foundation: Tijdens de Week tegen
eenzaamheid werkte de Felini Foundation, een stichting die generaties
verbindt en kinderopvang Partou samen. Op honderd locaties van
Partou gingen kinderen aan de slag om een fleurig bloemstukje te
maken dat ze aan een (eenzame) oudere cadeau deden.
Samenwerking Join Us & T-Mobile: Deze nieuwe leden van de
Nationale Coalitie organiseerden op 5 oktober Stronger Together op
het hoofdkantoor van T-Mobile in Den Haag. Een evenement waar
jongerenwerkers, mensen uit onderwijs, beleidsmedewerkers en
organisaties die actief zijn in preventie, zich verzamelden om te
netwerken en kennis te delen over eenzaamheid onder jongeren.7

In 2023 vergroot ik de betrokkenheid en het commitment van de huidige
deelnemers van de Nationale Coalitie. Door de organisatie van netwerken verdiepingsbijeenkomsten en een ondersteuningsaanbod streef ik
ernaar dat deelnemers zich onderdeel van een grote maatschappelijke
beweging tegen eenzaamheid voelen, van elkaar kunnen leren en
innovatieve en krachtige samenwerkingen met elkaar aangaan.
Ook zet ik in 2023 in op het verbreden van de Nationale Coalitie tegen
Eenzaamheid, zodat deze voor heel de samenleving herkenbare partijen
bevat. In het bijzonder heb ik daarbij aandacht voor initiatief dat
eenzaamheid onder jongeren aanpakt. Daarom ben ik verheugd dat Join
Us afgelopen september lid is geworden van de Nationale Coalitie tegen
eenzaamheid. Join Us zet zich in voor eenzaamheid onder jongeren.
Aanvullend ben ik voornemens hen per 2023 een subsidie te verstrekken,
zodat zij hun impact in het land kunnen vergroten en structureel kunnen
maken.
ZonMw-programma «Versterking aanpak eenzaamheid»
Het ZonMw-programma «Versterking aanpak eenzaamheid» heeft 133
projecten gefinancierd vanaf 2019 met als doel hun aanpak te effectiever
te maken. Het programma bevat twee subsidiestromen voor verschillende
soorten activiteiten tegen eenzaamheid. Enerzijds voor maatschappelijke
initiatieven tegen eenzaamheid die effectiever willen worden, anderzijds
voor eenzaamheidsinterventies die vragen om gedegen wetenschappelijke onderbouwing:
– Initiatieven die effectiever willen worden: In januari 2021 startten 61
projecten. Hiervan zijn er inmiddels 19 afgerond; de overige 42
projecten bevinden zich in de afrondende fase. De projecten zijn
begeleid door de Leyden Academy. In de gesprekken, coaching en
inspiratiesessies ging het over dilemma’s in de uitvoering, het borgen
van de aanpak en de samenwerking met publieke en private partijen.
De kennis die in dit traject wordt opgedaan, wordt gebundeld en

5

Resto VanHarte en Albert Heijn brengen mensen samen – Een tegen eenzaamheid
Neem plaats bij de Luisterlijn en maak verbinding – Een tegen eenzaamheid
7
Samen meer impact maken voor jongeren – Een tegen eenzaamheid
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

6

–

beschikbaar gesteld. Deze publiceert ZonMw naar verwachting in
januari 2023 op hun website.
Interventies die vragen om gedegen wetenschappelijke onderbouwing:
Enkele projecten per jaar komen voor opname in de databank
Effectieve sociale interventies van Movisie in aanmerking. Sinds de
start in 2019 zijn hiervoor dertien projecten begeleid. Dit jaar zijn drie
projecten ondersteund: Creatief Leven, het Grijze Koppen Orkest en
Mijn Verhaal. Sociaal Vitaal in Kleur staat ter beoordeling op de agenda
van de erkenningscommissie van de Databank Sport- en beweeginterventies van Kenniscentrum Sport & Bewegen. Eind november 2022
starten nog eens negen projecten met als doel opname in de databank.
Projecteigenaren gaan aan de slag met het expliciteren van de
werkzame elementen voor de aanpak van eenzaamheid.

In 2023 zet ik het ZonMw-programma voort. Zo kunnen initiatieven en
interventies hun aanpak versterken en effectiever maken, waardoor
mensen met gevoelens van eenzaamheid beter geholpen worden. De
lessen blijf ik breed delen, zodat meer maatschappelijk initiatief daar zijn
voordeel mee kan doen.
Nieuwe prioriteit in 2023: fonds voor maatschappelijk initiatief tegen
eenzaamheid
In 2023 start ik met het geven van een extra impuls om maatschappelijk
initiatief tegen eenzaamheid te bevorderen. Tot en met 2025 ben ik
voornemens om 4,9 miljoen euro beschikbaar te stellen. Zo zorgen we dat
bestaand initiatief wordt versterkt en nog effectiever wordt, en dat al het
veelzijdig initiatief samen zorgt voor ontmoeting, verbinding en betekenisvol contact. Dit zal ik doen door te verkennen of ik een fonds kan
oprichten die de impact van succesvol initiatief vergroot en de samenwerking tussen verschillende typen organisaties verbetert. Daarbij hecht ik
er belang aan dat publieke en private initiatieven van elkaar kunnen leren.
Verder moet een dergelijk fonds organisaties stimuleren door te groeien,
verder te professionaliseren en hun succesvolle initiatief nog effectiever te
maken.
Actielijn 3. In alle gemeenten een lokale aanpak tegen
eenzaamheid
Met de actielijn «In alle gemeenten een lokale aanpak tegen
eenzaamheid» zet ik in op het vermeerderen van het aantal gemeenten
dat meedoet met de beweging tegen eenzaamheid. Ik streef ernaar dat in
2025 alle gemeenten een lokale aanpak eenzaamheid hebben, zodat
mensen met gevoelens van eenzaamheid in alle gemeenten terecht
kunnen. Dit jaar is het aantal gemeenten dat deelneemt aan Eén tegen
eenzaamheid en een aanpak eenzaamheid heeft, gestegen naar
76 procent.
Het actieprogramma biedt een landelijk ondersteunend kader, dat
gemeenten richting geeft voor een effectieve aanpak en tegelijkertijd
ruimte laat voor lokale invulling. Dit ondersteunend kader zijn de «vijf
pijlers». Om te stimuleren dat gemeenten invulling kunnen geven aan
deze pijlers, bied ik op elke pijler ondersteuning: door adviseurs, een
toolkit, masterclasses en vanaf 2023 ook met financiële middelen via de
Specifieke Uitkering voor Gemeenten (SPUK).
In 2022:
– Is het aantal gemeenten dat deelneemt aan Eén tegen eenzaamheid en een aanpak eenzaamheid heeft, gestegen naar 76
procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

7

–

Hebben de aan Eén tegen eenzaamheid deelnemende gemeenten
voortgang geboekt op alle vijf pijlers – mede dankzij de adviseurs
van Eén tegen eenzaamheid, een toolkit en masterclasses.

In 2023:
– Blijf ik adviseurs beschikbaar stellen om gemeenten te stimuleren
om invulling te geven aan de vijf pijlers tegen eenzaamheid.
– Verbind ik samen met het programma Maatschappelijke
Diensttijd de aanpak van eenzaamheid onder jongeren aan lokale
coalities in gemeenten.
– Vergroot ik de zichtbaarheid van succesvolle initiatieven, zodat
deze zoveel mogelijk worden ingezet.
– Moedig ik gemeenten middels de SPUK financieel aan om hun
aanpak van eenzaamheid te versterken.
De aanpak van eenzaamheid in gemeenten: voortgang op de vijf pijlers
De Benchmarkrapportage 2022 – onder deelnemende gemeenten aan Eén
tegen eenzaamheid (bijlage 2, Significant) – en de quickscan van de
coalitieakkoorden van alle gemeenten (bijlage 3, Movisie) geven inzicht in
de voortgang van de aanpak van gemeenten. Hieronder ga ik in op de
belangrijkste resultaten per pijler.
Resultaten pijler 1. Bestuurlijk commitment
–
–

63 procent van alle colleges van burgemeester en wethouders heeft
eenzaamheid expliciet benoemd in het coalitieakkoord.
Het percentage aan Eén tegen eenzaamheid verbonden gemeenten,
dat structureel budget vrijmaakt voor de aanpak van eenzaamheid, is
gestegen van 23 procent van de gemeenten in 2021 naar 37 procent in
2022.

Resultaten pijler 2. Creëer een sterk netwerk
–

–

In vergelijking met 2021 is het aantal gemeenten met een lokale
coalitie tegen eenzaamheid verder gegroeid. In 82 procent van de aan
Eén tegen eenzaamheid deelnemende gemeenten is een coalitie tegen
eenzaamheid gestart. De meeste gemeenten hebben daarvoor een
coördinator aangesteld. Ik wil dit de komende periode verder stimuleren, zodat vaker een kartrekker voor een lokale coalitie wordt aangesteld. Dat is namelijk dé succesfactor voor een goed functionerende
lokale coalitie.
Daarnaast zet ik vanaf 2023 samen met het programma Maatschappelijke Diensttijd (MDT) van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) in op de lokale aanpak van eenzaamheid bij
jongeren door MDT-projecten te verbinden met lokale coalities tegen
eenzaamheid. Er komt een adviseur die gemeenten op weg helpt om
lokaal de verbinding te zoeken, samen te werken met bijvoorbeeld het
onderwijs, en die gemeenten begeleidt bij het aanvragen van subsidie
vanuit MDT.

Resultaten pijler 3. Betrek mensen met gevoelens van eenzaamheid zelf
–

–

In 75 procent van de aangesloten gemeenten worden huisbezoeken
uitgevoerd bij ouderen (75+). Dit percentage is vrijwel stabiel ten
opzichte van 2021. Tijdens deze huisbezoeken komt eenzaamheid als
een van de gespreksonderwerpen aan bod.
Het aantal deelnemende gemeenten dat een (digitaal) signaleringspunt
heeft ingericht voor eenzaamheid is dit jaar gestegen van 47 naar 66. Ik
wil de komende periode het signaleren en de opvolging verder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

8

opschalen. Dat is belangrijk, omdat ondernemers, maatschappelijke
organisaties en instellingen zo hun belangrijke signaleringsrol kunnen
vervullen en signalen van eenzaamheid eerder zichtbaar worden.
Resultaten pijler 4. Een duurzame aanpak
–

–

151 deelnemende gemeenten geeft aan gebruik te maken van best
practices voor de aanpak van eenzaamheid. Deze nemen zij onder
meer over van andere gemeenten, krijgen ze aangereikt door hun Eén
tegen eenzaamheid-adviseur of halen ze uit onderzoeken van ZonMw.
Net als in voorgaande jaren geven de meeste gemeenten in 2022 aan
dat het werken aan een duurzame aanpak het meest uitdagend voor
hen is. Daarom wil ik bezien of ik de ondersteuning op deze pijler door
de adviseurs kan intensiveren en of ik de zichtbaarheid en vindbaarheid van succesvolle interventies kan verbeteren.

Resultaten pijler 5. Monitoring en evaluatie
–

–

Een groeiend aantal gemeenten monitort en evalueert activiteiten en
projecten gericht op het doorbreken van eenzaamheid. 66 procent van
de deelnemende gemeenten heeft dit in 2022 gedaan.
Om te zorgen dat alle gemeenten hun aanpak monitoren en evalueren
laat ik in 2023 een laagdrempelig instrument voor monitoring en
evaluatie ontwikkelen dat gemeenten verder op weg helpt.

Nieuwe prioriteit in 2023: financiële aanmoediging voor gemeenten
Vanaf 2023 moedig ik gemeenten ook financieel aan om hun aanpak van
eenzaamheid te versterken. Deze middelen komen beschikbaar binnen
een brede SPUK, met ook middelen op andere onderwerpen op het
gebied van Gezondheid, Sport, Bewegen en de Sociale Basis. Doel is meer
samenhang te faciliteren tussen de verschillende opgaven. Het geeft
gemeente de ruimte om hun aanpak op het gebied van eenzaamheid te
verbinden met andere opgaven, bijvoorbeeld als onderdeel van een
stevige sociale basis
Het kabinet stelt het geld voor de SPUK beschikbaar. Hierover maken het
Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
bestuurlijke afspraken. Gemeenten kunnen vanaf 2023 een beroep doen
op de SPUK om bijvoorbeeld een eenzaamheidsaanpak op te zetten,
structureel te maken, een lokale kartrekker aan te stellen, een signaalpunt
in te richten, een effectieve interventie op te schalen of hun aanpak beter
te monitoren. Aanvragen kan naar verwachting in januari 2023. Uw Kamer
wordt hierover binnenkort separaat geïnformeerd.
Eenzaamheid in een brede context
Eenzaamheid is verbonden met allerlei grote maatschappelijke opgaven.
In 2023 zal ik verbindingen leggen met relevante opgaven zoals het
versterken van de sociale basis, het bestrijden van armoede, het socialer
maken van de fysieke leefomgeving en het verbeteren van de mentale
gezondheid. Zo zijn er in 2023 masterclasses over eenzaamheid in relatie
tot andere maatschappelijke opgaven.
In 2023 werkt Eén tegen eenzaamheid ook samen met het programma
Mentale Gezondheid, dat dit jaar is gelanceerd. Door deze samenwerking
zorgen we dat de mentale weerbaarheid van ouderen verbetert. Dat doen
we door hen te stimuleren om te sporten en bewegen en zo contact met
elkaar te hebben. Dit is conform de toezegging van 21 juli 2022 om extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

9

aandacht te hebben voor de mentale weerbaarheid van ouderen en
daarmee eenzaamheid te voorkomen. Ook het onderzoek van het RIVM,
dat dit jaar gepubliceerd werd, bevestigt dat dit van belang is.8
Ten slotte
Afgelopen september heb ik met de lancering van de vervolgaanpak een
start gemaakt met de verbreding van het programma Eén tegen
eenzaamheid, zodat we eenzaamheid kunnen verminderen onder
Nederlanders van alle leeftijden. Het is hartverwarmend om te zien hoe
groot de bereidheid in het land is om gezamenlijk actie te ondernemen.
Gelukkig maar want eenzaamheid kan iedereen overkomen. Het gevoel
van «erbij horen» en «ertoe te doen» is voor ons allemaal een basisbehoefte. We zijn een samenleving waar iedereen het verschil kan maken.
Dat kan al met een klein gebaar. De urgentie van de opgave in de tijd
waarin we nu leven is groot en wordt alleen maar groter. Dat kan ik niet
alleen oplossen.
Daar is heel de samenleving bij nodig. Daarom blijf ik mij ook het
komende jaar met tal van partijen inzetten voor verbinding en tegen
eenzaamheid. In een tijd waarin crises elkaar opvolgen, is het nodig dat
we er voor elkaar zijn.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

8

Leefstijl, gezondheid en kwaliteit van leven van ouderen tijdens de corona-epidemie | RIVM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 347

10