Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 544

Arbeidsmarktbeleid

29 861

Arbeidsmigratie en sociale zekerheid

Nr. 1218

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2023
Vakbonden moeten in staat worden gesteld hun taken snel en efficiënt te
kunnen uitvoeren, zoals ILO-verdrag 135 en ILO-aanbeveling 143
voorschrijven. In Nederland is dit niet wettelijk geregeld, maar bij cao. Ik
vind het belangrijk dat sociale partners goede afspraken maken over het
faciliteren van vakbondswerk, waaronder toegang tot de onderneming.
Daarom heb ik geïnventariseerd in hoeverre hierover in cao’s afspraken
worden gemaakt.
Hierbij zend ik u de resultaten van het onderzoek naar cao-afspraken over
faciliteiten voor vakbondswerk. Het gaat om een feitelijk onderzoek naar
de afspraken die in cao’s voorkomen op basis van de standaardsteekproef
bestaande uit 98 cao’s. Met dit onderzoek is in kaart gebracht in hoeverre
in cao’s afspraken worden gemaakt over faciliteiten voor vakbondswerk
en waaruit deze afspraken bestaan. Het gaat om faciliteren in brede zin,
zoals het ter beschikking stellen van een vergaderruimte, het verlenen van
verlof voor vakbondsleden om scholing te volgen of toegang van externe
vakbondsmedewerkers tot bijvoorbeeld de kantine.
Met het toezenden van de rapportage kom ik tegemoet aan mijn
toezegging in het Commissiedebat Arbeidsmigratie d.d. 1 juni 2022
(Kamerstuk 29 861, nr. 80) en het eerste deel van de motie van het lid
Maatoug c.s.1
Uit het rapport komt naar voren dat in 75 van de 98 cao’s, van toepassing
op 71% van de werknemers, afspraken over het aanbieden van faciliteiten
voor vakbondswerk staan, zoals het beschikbaar stellen van vergaderruimtes of de mogelijkheid gebruik te maken van kopieermachines of
publicatieborden. Uit deze afspraken blijkt niet altijd of de faciliteiten
beschikbaar worden gesteld aan alleen interne en/of (ook) aan externe
vakbondsvertegenwoordigers. Het beeld komt naar voren dat het
1

kst-29544-1218
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 861, nr. 87.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 544, nr. 1218

1

faciliteren van vergaderruimtes in de helft van de gevallen (ook) gericht is
op externe vakbondsmensen; voor gebruik van de communicatiekanalen
is dit iets minder dan de helft. De meest voorkomende voorwaarden die
aan het gebruik van de faciliteiten worden gesteld, zijn dat er vooraf moet
worden afgestemd met de werkgever en dat activiteiten zoveel mogelijk
buiten werktijd moeten worden georganiseerd.
De rapportage zoomt verder in op de afspraken over faciliteiten en
bekeken is in hoeverre er bepalingen over fysieke toegang tot de
onderneming voor externe vakbondsvertegenwoordigers in cao’s staan.
Dan blijkt dat hierover in 54 van de 98 cao’s, van toepassing op 41% van
de werknemers een afspraak staat. Dit kan zijn het gebruik mogen maken
van (vergader)ruimtes in het bedrijf of meer algemene afspraken over
toegang tot de onderneming.
Op twee na bevatten alle onderzochte cao’s afspraken over vakbondsverlof.
In 56 cao’s, van toepassing op 55% van de werknemers, staan afspraken
over bescherming van vakbondsleden tegen ontslag en/of overige
benadeling.
Voor de volledige bevindingen van het onderzoek verwijs ik u naar de
bijgevoegde rapportage.
Over de uitkomsten van het onderzoek ben ik, zoals de motie ook oproept,
in gesprek getreden met sociale partners in de Stichting van de Arbeid.
Sociale partners vinden het een interessant onderzoek dat de afspraken in
cao’s over faciliteiten voor vakbondswerk weergeeft. Ook vragen zij
aandacht voor het feit dat de situatie in de praktijk anders kan zijn. Dit is
inherent aan de aard van het onderzoek, waarbij het gaat om bepalingen
in cao’s. Hoe deze afspraken in de praktijk toegepast of nageleefd worden
kan heel verschillend zijn. Sociale partners geven aan dat er werkgevers
zijn die de gewenste faciliteiten ter beschikking stellen, zonder dat daar
cao-afspraken aan ten grondslag liggen. Daarnaast zijn er werkgevers die
geen opvolging geven aan de gemaakte cao-afspraken over vakbondsfaciliteiten. Ook ik krijg signalen waaruit blijkt dat de praktijk soms anders is.
Daarom ga ik in gesprek met sociale partners om meer praktijkvoorbeelden en knelpunten op te halen.
In hun reactie verwijzen sociale partners verder naar het advies van de
commissie Roemer om het toegang tot het recht voor arbeidsmigranten te
versterken. Hiervoor vinden zij het van belang dat vakbondsleden in
contact kunnen treden met arbeidsmigranten. Sociale partners geven aan
dat daarvoor nodig is dat vakbondsfaciliteiten worden getroffen voor
werknemers en arbeidsmigranten in het bijzonder.
Ik zal daarom aan de hand van de uitkomsten van het onderzoek en de
gesprekken met sociale partners mogelijkheden verkennen om de
faciliteiten voor vakbondswerk, waaronder toegang tot de werkvloer, beter
en breder te waarborgen. Ik streef ernaar uw Kamer hier na de zomer
nader over te informeren.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 544, nr. 1218

2