Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 597

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 mei 2016
Hierbij doe ik u, mede namens de Staatssecretaris, de geannoteerde
agenda toekomen van de Transportraad die op 7 juni 2016 onder
Nederlands Voorzitterschap zal plaatsvinden in Luxemburg. Tenslotte treft
u bijgevoegd het voortgangsoverzicht van actuele Europese wetgevinginitiatieven op het terrein van Infrastructuur en Milieu1 en informatie over
het akkoord dat is bereikt met het Europees parlement op het Vierde
Spoorpakket
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

1

kst-21501-33-597
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

1

GEANNOTEERDE AGENDA TRANSPORTRAAD 7 JUNI 2016
Op 7 juni vergadert de Transportraad in Luxemburg, voorgezeten door
Minister Schultz van Haegen. Op de agenda staan meerdere luchtvaartdossiers en is ook binnenvaart een belangrijk thema. Het Nederlands
Voorzitterschap agendeert bovendien een beleidsdebat over dieseltesten
bij personenauto’s. Tevens zal een terugblik worden gegeven op de
Informele Transport- en Milieuraad in Amsterdam en op de European
Aviation Summit en komt de voortgang van de Europese GNSS
programma’s (Galileo en EGNOS) aan de orde.
Verordening Europees Agentschap voor Luchtvaartveiligheid
(EASA, incl. Drones)
Doel Raadsbehandeling
Tijdens de Raad zal het Voorzitterschap een voortgangsrapportage
presenteren.
Inhoud/achtergrond/tijdpad onderhandelingen
Dit voorstel (COM (2015) 613) behelst een volledige herziening van het
Europese regelgevend kader voor luchtvaartveiligheid. Het betreft een
veelomvattend pakket waarop onder Nederlands Voorzitterschap grote
stappen zijn gezet. Het bevat onder meer twee prioriteiten voor
Nederland: de totstandkoming van een wettelijk kader voor de ontwikkeling van een Europese markt voor drones en versterking van de
Europese samenwerking op aan «conflict zones» gerelateerde beveiligingsvraagstukken in de luchtvaart. Onder Nederlands Voorzitterschap is
grotendeels overeenstemming bereikt over de doelstellingen, het
toepassingsbereik, de hoofdbeginselen van de verordening en de
procedure voor de totstandkoming van uitvoeringsmaatregelen. Tevens
kon het meeste werk worden afgerond op het onderdeel beheer van de
veiligheid van de luchtvaart. Momenteel wordt nog de laatste hand gelegd
aan de artikelen over luchtvaartsecurity en de essentiële eisen voor
drones.
Inzet Nederland
Het kabinet hecht veel belang aan een aanpassing van deze verordening
waarbij:
a. Er een Europese markt en een Europees wettelijk kader wordt
geschapen voor de operaties met Drones;
b. De Europese samenwerking ten aanzien van de aan «conflict zones»
gerelateerde beveiliging van de luchtvaart wordt ingebed;
c. Er meer mogelijkheden worden gecreëerd voor het introduceren van
proportionele en flexibele regelgeving, en
d. Veiligheidsmanagement systemen binnen de industrie worden
geïntroduceerd en er meer mogelijkheden komen voor risico gebaseerd toezicht.
Indicatie krachtenveld Raad en Europees parlement
In de Raadswerkgroep luchtvaart bestaat brede steun voor de aanpak van
het Nederlands Voorzitterschap. Op veel onderdelen van het voorstel is
overeenstemming bereikt. Het EP zal naar verwachting pas na de zomer
zijn eerste lezing van het voorstel afronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

2

Mandaten voor luchtvaartonderhandelingen
Doel Raadsbehandeling
Het Nederlands Voorzitterschap streeft naar Raadsbesluiten over
mandaten aan de Europese Commissie om luchtvaartonderhandelingen te
kunnen voeren met de Golfstaten (Bahrein, Koeweit, Qatar, de Verenigde
Arabische Emiraten, Oman en Saoedi-Arabië), ASEAN (Associatie van
Zuidoost-Aziatische Naties) en Turkije.
Inhoud/achtergrond/tijdpad onderhandelingen
In december 2015 heeft de Europese Commissie onderhandelingsmandaten voorgesteld voor het voeren van luchtvaartonderhandelingen met
de Golfstaten, ASEAN, Turkije, China, Mexico en Armenië. Tijdens de
European Aviation Summit in januari van dit jaar spraken Europese
bewindslieden brede steun uit om prioriteit te geven aan de onderhandelingsmandaten voor de Golfstaten, ASEAN en Turkije. Onder Nederlands
Voorzitterschap wordt onderhandeld over de inhoud van deze mandaten.
Een mandaat stelt de Europese Commissie in staat om namens de EU een
overeenkomst uit te onderhandelen met derde landen, als aanvulling op
en in sommige gevallen ter vervanging van bilaterale afspraken. In de
mandaten worden onder meer bepalingen opgenomen over tussentijdse
monitoring van de voortgang en evaluatie. Tevens wordt een balans
gezocht tussen doelstellingen op het gebied van marktopening, convergentie van regelgeving en eerlijke concurrentie.
Inzet Nederland
Nederland streeft naar het verlenen van onderhandelingsmandaten aan
de Europese Commissie, waarbij goede afspraken worden gemaakt over
het tegengaan van oneerlijke concurrentie tussen luchtvaartmaatschappijen en over wederzijdse marktopening.
Indicatie krachtenveld Raad en Europees parlement
Er is brede steun voor het openen van luchtvaartonderhandelingen met
ASEAN. Op de Golf-mandaten vindt nog discussie plaats over de mate
waarin additionele verkeersrechten verleend zouden kunnen worden,
gerelateerd aan afspraken over o.a. eerlijke concurrentie.
Voorbereiding ICAO Assemblee
Doel Raadsbehandeling
Dit agendapunt gaat in op de voorbereidingen van de ICAO Assemblee dit
najaar. De lidstaten kunnen voor hen belangrijke punten aangeven.
Inhoud/achtergrond/tijdpad onderhandelingen
De ICAO Assemblee dit najaar zal in het teken staan van de maatregelen
die de luchtvaart treft om de CO2-emissies te reduceren. In de ICAO
Assemblee van 2013 is afgesproken dat een voorstel voor een wereldwijd
systeem zou worden uitgewerkt ter besluitvorming in 2016. De aandacht
van de ICAO Assemblee 2016 is gericht op het bereiken van een akkoord
over deze wereldwijde systematiek, waarbij de internationale luchtvaart
na 2020 klimaatneutraal mag groeien. Het akkoord is van belang om het
systeem te laten beginnen in of kort na 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

3

Gezien de verwachte groei van de internationale luchtvaart is het van
belang dat in deze sector maatregelen worden genomen. Het is duidelijk
dat de luchtvaart een substantiële bijdrage zal moeten leveren om de
wereldwijde klimaatdoelstellingen te halen. In het onlangs in Parijs
gesloten klimaatakkoord (COP21) staat de internationale luchtvaart niet
expliciet vermeld (evenmin als de maritieme sector). Aangezien alle
transportsectoren hun aandeel moeten leveren beschouwt ICAO het als
zijn eigen verantwoordelijkheid om klimaatmaatregelen te nemen.
Inzet Nederland
Nederland heeft van begin af aan gepleit voor een mondiaal systeem op
grond van de CO2 uitstoot in de luchtvaart, met het oog op de effectiviteit
van het systeem en een gelijk speelveld. Daarbij speelt ook het
voorkomen van een lappendeken aan regionale systemen, die zou leiden
tot onnodige administratieve lasten en kosten, een rol. Nederland ging
destijds akkoord met de invoering van een Europees emissiehandelssysteem (EU ETS) voor de luchtvaart onder de voorwaarde dat de
Europese inzet gericht zou blijven op een mondiaal systeem.
Indicatie krachtenveld Raad en Europees parlement
De luchtvaart is ondergebracht in het EU ETS om een bijdrage te leveren
aan de Europese CO2-reductiedoelstellingen. De grote politieke weerstand
bij derde landen en de economische gevolgen die dit in sommige gevallen
heeft gehad, maar vooral de initiatieven in ICAO, hebben ertoe geleid dat
besloten werd om het EU ETS tijdelijk terug te brengen tot een intra-EU
systeem. Dit besluit is beter bekend onder de titel «stop-the-clock». De
voorwaarde die nadrukkelijk aan deze (tijdelijke) inperking van het EU ETS
systeem voor de luchtvaart is verbonden, is een akkoord in de ICAO
Assembly van 2016 over een effectief instrument om wereldwijd
CO2-emissies te reduceren. Afhankelijk van de resultaten van de ICAO
Assembly, zal daarna moeten worden bepaald op welke wijze het EU ETS
voor de luchtvaart wordt voortgezet.
Richtlijn erkenning van beroepskwalificaties in de binnenvaart
Doel Raadsbehandeling
Het Nederlands Voorzitterschap streeft naar een algemene oriëntatie.
Inhoud/achtergrond/tijdpad onderhandelingen
In februari 2016 bracht de Europese Commissie een voorstel uit voor een
richtlijn betreffende de erkenning van beroepskwalificaties in de binnenvaart en tot intrekking van richtlijnen 96/50/EG en 91/672/EEG.
Inzet Nederland
De ambitie van het voorstel sluit zeer goed aan bij het Nederlandse beleid.
De binnenvaartsector is gebaat bij beroepskwalificatie certificaten die
gelden op alle vaarwegen in Europa, ook op de Rijn. Uniforme beroepscompetenties van de bemanning worden hiermee gegarandeerd.
Nederland is van mening dat zowel EU certificaten als certificaten van de
Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) op alle vaarwegen in Europa
onvoorwaardelijk geldig moeten zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

4

Indicatie krachtenveld Raad en Europees parlement
Enkele Rijnvaartlanden zijn van mening dat de geldigheid van beroepskwalificaties van de voorgestelde richtlijn (EU-certificaten) beter in balans
moet worden gebracht met de Rijnregelgeving (CCR-certificaten). Als EU
certificaten onvoorwaardelijk op de Rijn geldig zijn, dan zouden de
Rijncertificaten ook onvoorwaardelijk op alle overige Europese scheepvaartwegen geldig moeten zijn. In het richtlijnvoorstel van de Europese
Commissie worden daar nu voorwaarden aan gesteld. Het EP heeft nog
geen standpunt ingenomen.
Real Driving Emissions (RDE) – Follow-up fraude bij dieselauto’s
Doel Raadsbehandeling
Het Nederlands Voorzitterschap wil in de Raad een debat voeren over de
follow-up van de geconstateerde fraude bij het meten van de uitstoot van
dieselauto’s. De aandacht gaat hierbij in het bijzonder uit naar de
toepassing van artikel 5.2 van de Euro 5/6 Verordening (EG) 715/2007. Dit
artikel geeft aan onder welke omstandigheden manipulatie-instrumenten
(«defeat devices») wel of niet verboden zijn.
Inhoud/achtergrond/tijdpad onderhandelingen
Dit onderwerp staat hoog op de politieke agenda omdat het huidige artikel
erg algemeen geformuleerd is. Dit leidt er in de praktijk toe dat er grote
verschillen optreden bij het gebruik van systemen om de uitstoot van
stikstofoxiden (NOx) te verlagen. Zo wordt de emissienabehandeling bij
de meeste auto’s al geheel of gedeeltelijk uitgeschakeld bij buitentemperaturen die vaak voorkomen. De reden die daarvoor door autofabrikanten
wordt opgegeven is dat dit nodig is om de motor te beschermen. Deze
reden is moeilijk op juistheid te controleren. Uitschakeling van de
emissienabehandeling is overigens ook de belangrijkste reden waarom er
een verschil is in emissies gemeten onder praktijkomstandigheden en
gemeten in het laboratorium. Het Kamerlid Visser (VVD) heeft ook
geconstateerd dat er een lacune zit in de toepassing van artikel 5.2 en zij
heeft de regering met een motie2 verzocht om deze lacunes inzichtelijk te
maken en om hier oplossingsrichtingen voor aan te dragen, zodanig dat
de normen worden gehandhaafd en de innovatie wordt bevorderd. Met
agendering van dit onderwerp in de Raad, geeft het Kabinet ook
navolging aan de motie Visser.
Inzet Nederland
De inzet van het kabinet is dat er een stringent beleid gevoerd moet
worden en dat – zoals de Duitse onderzoekscommissie Odenwald in haar
rapport «Bericht der Untersuchskommission Volkswagen april 2016»
constateert en waartoe ook de motie Visser oproept – de uitschakeling van
de emissienabehandeling, ter bescherming van de motor, uitsluitend mag
plaatsvinden als dat na toepassing van de stand der techniek noodzakelijk
is. De autofabrikant moet bewijzen waarom de emissienabehandeling niet
kan functioneren, terwijl deze bij een andere fabrikant onder zwaardere
condities wel functioneert. Op deze wijze wordt er een proces in gang
gezet in de richting van een breder toepassingsgebied van deze technologie, waarbij innovatie wordt bevorderd.

2

Kamerstuk 31 209, nr. 194

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

5

Indicatie krachtenveld Raad en Europees parlement
Naar verwachting is er bij de Raad brede steun om de Europese
Commissie op te roepen om tot een voorstel te komen onder welke
omstandigheden «defeat devices» wel of niet zijn toegestaan. Mogelijk zal
het Europees parlement nog geen concrete uitspraken willen doen over
aanpassingen in de regelgeving, zolang de enquêtecommissie van het EP
nog geen conclusies heeft getrokken of aanbevelingen heeft geformuleerd.
Diversen Aviation Summit
Het Voorzitterschap zal de Voorzitterschapsconclusies van de European
Aviation Summit presenteren als kort informatiepunt. Uw Kamer heeft het
verslag van de bijeenkomst ontvangen (als bijlage bij de kamerbrief
Luchtvaartbeleid Kamerstuk 31 936, nr. 326). Dit verslag vormde de basis
voor de Voorzitterschapsconclusies die op de Transportraad worden
gepresenteerd.
Diversen luchtvaart – Conflict Zones
De Europese Commissie zal een rapport van de Europese High Level Task
Force over conflict zones toelichten.3 Genoemd rapport geeft aanbevelingen over het delen van informatie door inlichtingendiensten en een rol
voor EASA in het verspreiden van informatie over conflict zones.
Het Nederlands Voorzitterschap wil samen met de Europese Commissie
het belang benadrukken van goede regelingen voor het delen van
informatie ten aanzien van het vliegen over of nabij conflictzones, door
goede Europese en mondiale afspraken en werkwijzen.
Tijdens het Nederlandse en Slowaakse voorzitterschap zullen Europees
gecoördineerde working papers voor de ICAO Assemblee worden
vastgesteld. Nederland heeft het initiatief genomen voor een paper over
conflict zones om het belang van de regelingen van ICAO duidelijker te
verankeren. Met oog op het AO luchtvaart van 1 juni ontvangt Uw kamer
separaat nog een brief met informatie over de stand van zaken met
betrekking tot de toezeggingen die het Kabinet heeft gedaan tijdens het
plenaire debat op 1 maart jongstleden over het rapport van de Onderzoeksraad Voor de Veiligheid naar de ramp met MH17 (Handelingen II
2015/16, nr. 58, item 21).
Diversen Maritiem – Veiligheid Passagiersschepen
De Europese Commissie zal het wetgevingspakket toelichten dat naar
verwachting kort voor de Transportraad verschijnt. Het betreft voorstellen
tot vereenvoudiging van vier richtlijnen op het gebied van de veiligheid
van passagiersschepen.
Diversen – Europese GNSS-programma’s
De Europese Commissie zal de Raad informeren over de voortgang op de
Europese GNSS programma’s EGNOS en Galileo. In de afgelopen
maanden zijn flinke stappen gezet met het oog op de beoogde start van
de eerste satellietnavigatiediensten eind 2016. Tevens is onder Nederlands
Voorzitterschap overeenstemming bereikt over mandaten voor onderhandelingen met Noorwegen en de VS op het gebied van publiek gereguleerde diensten (PRS).

3

U heeft dit rapport ontvangen per Kamerbrief van 17 maart 2016 (Kamerstuk 33 997, nr. 82).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

6

Diversen – Terugkoppeling Informele Transport en Milieuraad
14-15 april 2016
Tijdens de informele bijeenkomst van transportministers op 14 april over
connected and automated driving, spraken lidstaten, de Europese
Commissie, vertegenwoordigers van het Europees parlement en de
autoindustrie steun uit voor de Verklaring van Amsterdam. In de discussie
onderschreven lidstaten in het bijzonder het belang van samenwerking op
thema’s als privacy, aansprakelijkheid, bescherming van data, interoperabiliteit en (de)regulering. In de sessie van milieuministers was sprake van
brede steun voor de transitie naar laag- en nulemissiemobiliteit. Deze
transitie is van groot belang om de klimaatdoelen van Parijs te halen en
biedt daarnaast kansen voor groene groei en het verbeteren van de
luchtkwaliteit in Europa. Tijdens de gezamenlijke sessie van transport- en
milieuministers werd het belang onderschreven van mondiale maatregelen in ICAO- en IMO-kader voor de aanpak van emissies in de lucht- en
scheepvaart onderschreven. In het bijzonder werd het belang van
samenwerking met non-EU landen benadrukt om later dit jaar in ICAO tot
goede resultaten te kunnen komen.
Diversen – Verkeersveiligheid
De Europese Commissie zal de Raad informeren over de brief die zij op
7 april jl aan lidstaten heeft gestuurd over het gestegen aantal ernstig
gewonden en verkeersdoden vorig jaar. De Commissie ziet daarin een
belangrijke rol voor het delen van kennis. Tevens zal Tsjechië verslag doen
van een ministeriële bijeenkomst over verkeersveiligheid van de vier
Visegrad landen, Oostenrijk en Slovenië, die op 12 en 13 mei plaatsvindt
in Praag.
Diversen – Werkprogramma inkomend EU Voorzitterschap
Slowakije
Slowakije zal zijn werkprogramma presenteren.
BIJLAGEN BIJ DE GEANNOTEERDE AGENDA
Akkoord met het Europees parlement over marktpijler Vierde
Spoorpakket
Op 19 april jl. is onder Nederlands Voorzitterschap een voorlopig akkoord
bereikt met het Europees parlement over de drie voorstellen van de
marktpijler van het Vierde Spoorpakket. De lidstaten hebben tijdens de
bijeenkomst op 28 april jl. van het Comité van Permanent Vertegenwoordigers van de Lidstaten (Coreper) unaniem hun steun uitgesproken voor
het bereikte resultaat. Formele vaststelling van het akkoord vindt plaats in
een later stadium, nadat in het Europees parlement de stemming heeft
plaatsgevonden over het onderhandelingsresultaat. De verwachting is dat
dit na de zomer gebeurt.
Inhoud onderhandelingsresultaat
De essentie van het akkoord van de Raad van oktober 2015 over de
marktpijler van het Vierde Spoorpakket (cf. Kamerstuk 33 546, nr. 16) is in
het uiteindelijk onderhandelingsresultaat overeind gebleven. Het akkoord
met het Europees parlement heeft geen gevolgen voor de lopende,
onderhands gegunde vervoerconcessie voor het hoofdrailnet. Het akkoord
betekent dat de binnenlandse markt voor personenvervoer per spoor
geleidelijk en onder voorwaarden wordt opengesteld. De belangrijkste
elementen uit dit akkoord zijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

7

•

•

Openbare aanbesteding van vervoerconcessies voor spoor wordt de
algemene regel. Dit zal gaan gelden 7 jaar na de datum van inwerkingtreding van de verordening. Onderhandse gunning van de vervoerconcessie blijft mogelijk mits in de vervoerconcessie meetbare, transparante en te verifiëren prestatie-eisen zijn opgenomen en met deze
concessie de kwaliteit en/of de kostenefficiency van het spoorvervoer
wordt verbeterd ten opzichte van de voorgaande vervoerconcessie.
Spoorwegondernemingen krijgen per december 2020 recht op toegang
tot de spoorinfrastructuur in de lidstaten om binnenlands personenvervoer aan te bieden. Lidstaten kunnen dit recht beperken als de
bestaande vervoerconcessie door de nieuwe aanbieder wordt
aangetast.

De onafhankelijkheid van de infrastructuurbeheerder ten aanzien van
besluitvorming bij taken als het toewijzen van capaciteit en het heffen van
gebruiksvergoeding is verder aangescherpt. Een infrastructuurbeheerder
en een spoorwegonderneming kunnen onder één holding vallen, mits de
onafhankelijkheid van de infrastructuurbeheerder is gewaarborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 597

8