Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 504

Wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet om
het reclameverbod aan te scherpen

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 29 juli 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I.
ALGEMEEN
1.
Inleiding
2.
Aanleiding
Onderdelen van het reclameverbod
3.
Bevoegdheid provincies en gemeenten ten aanzien van
rookverboden
4.
Gevolgen voor uitvoering en handhaving
5.
Gevolgen voor verkooppunten en fabrikanten
6.
Advisering en consultatie
7.
Inwerkingtreding

1
2
2
3
4
5
5
5
6

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel tot wijziging van de Tabaks- een rookwarenwet om het
reclameverbod aan te scherpen (hierna: het wetsvoorstel). Deze leden
hebben een aantal vragen naar aanleiding van dit wetsvoorstel en de
vergezellende memorie van toelichting.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel en hebben daar nog aanvullende vragen en opmerkingen over.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel waarmee het reclameverbod voor tabaksproducten
wordt aangescherpt. Deze leden staan achter de ambitie van het Nationaal

kst-35504-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 504, nr. 5

1

Preventieakkoord waarin als doelstelling is vastgelegd dat in 2040 minder
dan 5% van de volwassenen nog rookt en dat 0% van de jongeren en
zwangere vrouwen dan nog rookt. Het verder aanscherpen van het verbod
om reclame te maken voor tabaksproducten is een van de maatregelen
die er voor moet zorgen dat deze ambitie wordt waargemaakt. Deze leden
hebben wel nog enkele vragen bij het wetsvoorstel.
De leden van de GroenLinks-fractie streven naar een rookvrije generatie. Deze leden merken op dat vanwege de gevolgen van (mee)roken in
Nederland ieder jaar meer dan 20.000 mensen overlijden. Tevens merken
deze leden op dat tabak volgens experts behoort tot de top drie meest
verslavende middelen. Het is belangrijk dat zo min mogelijk Nederlanders
beginnen met roken en het verder terugbrengen van reclame-uitingen is
daar onderdeel van, zo vinden genoemde leden. Toch hebben deze leden
nog enkele vragen over onderhavig wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel. Deze leden hebben naar aanleiding van de voorgestelde wijzigingen
onderstaande opmerkingen en vragen.
1. Inleiding
De leden van de PVV-fractie delen de mening dat voorkomen moet
worden dat jongeren beginnen met het roken zowel van een reguliere
sigaret als de e-sigaret. Genoemde leden steunen de zogenoemde
rookvrije generatie. Hiervoor zijn er striktere maatregelen opgesteld. Deze
leden hebben echter wel hun twijfels bij de doeltreffendheid van sommige
van deze maatregelen.
De leden van de CDA-fractie stellen dat in het Nationaal Preventieakkoord tussendoelstellingen zijn opgenomen voor 2020. Deze leden vragen
of de regering kan aangeven hoe het staat met:
– het percentage zwangere vrouwen die nog roken (doelstelling was een
daling van 9% naar 5%)
– het percentage vrouwen dat gestopt is, maar na de bevalling weer
begint (doelstelling was een daling van 50% naar 25%)
– het percentage volwassen rokers (doelstelling was een daling naar
onder de 20%)
– het aantal jongeren dat dagelijks start met roken (doelstelling was een
daling naar onder de 40)
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering een indicatie
kan geven wat het netto effect is van deze wetswijziging op het aantal
rokers. Wanneer heeft onderhavig wetsvoorstel het doel behaald?
De leden van de SP-fractie stellen dat elke dag nog steeds gemiddeld 75
jongeren onder de achttien jaar beginnen met roken en dat uit onderzoek
is gebleken dat jongeren sneller gaan roken als zij anderen zien roken.
Inperkingen van de mogelijkheden tot reclame voor rookwaren c.q. het
uitbreiden van het reclameverbod zal dan ook bijdragen aan de blootstellingen aan roken/tabak, zo stellen deze leden. Aangezien roken zoveel
mogelijk ontmoedigd moet worden, steunen deze leden de voorgestelde
wijzigingen van de Tabaks- en rookwarenwet.
2. Aanleiding
De leden van de CDA-fractie lezen dat het momenteel al verboden is om
op websites reclame te maken voor tabaksproducten en aanverwante
producten. Deze leden vragen op welke wijze dit verbod gehandhaafd
wordt. Wordt ook gecontroleerd en gehandhaafd op (sluik)reclame op
sociale media en bij influencers?
Uit onderzoek blijkt dat een alomvattend verbod op reclame en promotie
van tabak de tabaksconsumptie substantieel kan doen verlagen. Deze
leden vragen wat de afwegingen zijn geweest om niet tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 504, nr. 5

2

alomvattend verbod over te gaan, maar toch nog enkele uitzonderingen
toe te staan.
De regering schrijft dat het verstrekken van vergoedingen van tabaksfabrikanten aan verkooppunten voor het plaatsen van reclame nu ook al
wettelijk niet toegestaan is, maar dat dit in de praktijk wel gebeurt. Hierbij
wordt verwezen naar een onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) uit 20191. In dat onderzoek concludeert de NVWA
dat de bevoegdheid om medewerking af te dwingen door het opleggen
van een herstelsanctie (last onder dwangsom) of een bestraffende sanctie
(dwangsom) het proces van handhaving versneld zou hebben. Deze
bevoegdheid is echter niet opgenomen in de Tabaks- en rookwarenwet,
waardoor controle bemoeilijkt wordt. Genoemde leden vragen waarom de
regering deze bevoegdheid niet heeft opgenomen in dit wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie stellen dat de nu voorgestelde wijzigingen
om de reclamemogelijkheden voor tabaksspeciaalzaken in te perken reeds
in het Nationaal Preventieakkoord zijn aangekondigd. Aangezien er sterk
wetenschappelijk bewijs is dat het verbieden van reclame en andere
vormen van promotie van tabak effectief is, vinden deze leden het logisch
dat hier nu actief op ingezet wordt. Wat is precies de verwachtte afname
met deze maatregelen van het aantal rokers en het aantal mensen dat
begint met roken?
Echter, ook blijkt dat het invoeren van een allesomvattend reclame- en
promotieverbod naar alle waarschijnlijkheid het beste zou werken.
Begrijpen genoemde leden het goed dat economische argumenten
zwaarder wegen dan gezondheidsargumenten in de keuze niet voor een
dergelijk allesomvattend verbod te kiezen? Hoe verhoudt deze keuze zich
precies tot een effectief tabaksontmoedigingsbeleid, zo vragen deze leden.
Onderdelen van het reclameverbod
De leden van de VVD-fractie stellen dat hoewel de titel van het voorstel
en de voorgestelde wijzigingen in de wetstekst dit niet doen vermoeden,
uit de memorie van toelichting blijkt dat de regering met het voorstel niet
enkel beoogt het maken van reclame voor tabaksproducten te beperken,
maar tevens de vergoedingen die tabaksfabrikanten betalen aan de
speciaalzaken.
Heeft de regering een inschatting gemaakt welke inkomensderving een
dergelijk verbod op vergoedingen zal betekenen voor de speciaalzaken?
De memorie van toelichtingen bevat enkel een schatting van de kosten die
speciaalzaken moeten maken om reclame te verwijderen.
In de memorie van toelichting stelt de regering dat het betalen van deze
vergoedingen valt onder de definitie van reclame, daarmee verboden is
en dat hierop sinds kort wordt gehandhaafd. De definitie in de Tabaks- en
rookwarenwet stamt uit 2001. Is de regering altijd van mening geweest
dat het betalen van vergoedingen valt onder de definitie van reclame? Zo
ja, waarom is er dan niet eerder gehandhaafd?
De wetsgeschiedenis van de Tabaks- en rookwarenwet geeft geen
aanleiding te veronderstellen dat dergelijke vergoedingen bedoeld zijn te
vallen onder de definitie van reclame. Beoogt de regering met de
memorie van toelichting dat de Kamer zich uitspreekt over deze definitie?
Zal een dergelijke uitleg ook gevolgen hebben voor de opvatting van de
definitie van reclame voor andere dan tabaksproducten?
Waarom kiest de regering er niet voor een dergelijk verbod op vergoedingen expliciet in een wetsvoorstel aan de Kamer voor te leggen, in
plaats van hiertoe het begrip «reclame» op te rekken?
De leden van de PVV-fractie lezen dat gevelreclames en etalagereclames
met dit wetsvoorstel worden verboden. Waarom gelden diezelfde eisen
1

Bijlage bij Kamerstuk 32 011, nr. 75

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 504, nr. 5

3

niet voor coffeeshops en shishalounges? De regering is toch van mening
dat reclame-uitingen er voor zorgen dat jongeren gewend raken aan het
beeld van deze rookwaren, deze producten normaal gaan vinden en
daardoor eerder gaan experimenteren met deze producten? Vindt de
regering het roken van deze producten, cannabis, hasj en een waterpijp,
die niet onder dit aangescherpte reclameverbod komen te vallen dan wel
normaal? Is het wel wenselijk dat het brede publiek (inclusief kinderen,
jongeren, niet-rokers, rokers die proberen te stoppen, ex-blowers en
blowers die proberen te stoppen) op deze manier worden blootgesteld
aan reclame en daarmee worden verleid om deze producten te kopen of te
gaan gebruiken?
De leden van de SP-fractie lezen dat aangegeven wordt dat het
verbieden van reclame in een speciaalzaak waar producten uitgestald
staan «niet proportioneel lijkt». Kan deze opmerking nader toegelicht
worden? Wat is hierbij precies het verschil tussen «het is niet proportioneel» en «het lijkt niet proportioneel»?
In de memorie van toelichting wordt gesteld dat «het toestaan van
reclame binnen een speciaalzaak die niet onder een van de uitzonderingen
van het uitstalverbod valt, of andere vormen van nadere uitzonderingen,
zijn overwogen. Echter, iedere verdere uitzondering doet afbreuk aan het
doel de rookprevalentie te verminderen». Is de verwachting daarmee dan
ook dat de nu wel toegestane uitzonderingen géén afbreuk doen aan het
doel de rookprevalentie te verminderen? Zo ja, waarom is dat niet het
geval? Wordt deze uitzondering geëvalueerd, zo vragen deze leden.
Het besluit om gevelreclame niet langer toe te staan, begrijpen genoemde
leden volledig. Deze leden begrijpen uit de toelichting dat de verkooppunten nog wel mogen aangeven dat er tabaksproducten worden
verkocht of dat dit in de naam van de onderneming wordt opgenomen. De
NVWA ziet hierop toe. Kan worden toegelicht waar precies de grens ligt
tussen reclame en het mogen aangeven dat er tabaksproducten worden
verkocht? Wat mag niet en wat mag nog wel?
Het brede verbod op etalagereclame steunen de leden van de SP-fractie,
blootstelling aan tabaksproducten voor iedereen die simpelweg langs de
winkel loopt wordt hierdoor verminderd. Vergoedingen voor verkooppunten zijn momenteel al niet toegestaan, dit gebeurt echter toch. Wat zijn
de huidige cijfers op dit gebied? Wat wordt er aanvullend ondernomen
om dit verder terug te dringen?
3. Bevoegdheid provincies en gemeenten ten aanzien van
rookverboden
De leden van de PVV-fractie stellen dat het huisrecht of eigendomsrecht
als vertrekpunt kan gebruikt worden voor het instellen van rookvrije
zones. Als de buitenruimte eigendom is van de provincie of de gemeente
kan via een huisreglement een rookvrije zone ingesteld worden en kan dit
vervolgens met bebording worden aangegeven. De handhaving van de
huisregels bestaat bijvoorbeeld uit het aanspreken van rokers met het
verzoek om niet in de aangegeven zone te roken of het ontzeggen van
toegang tot die ruimte. Diverse gemeenten hebben aangegeven dit niet
alleen informeel maar ook juridisch te willen aanpakken. Kunnen
gemeenten met deze wetswijziging uiteindelijk zo ver gaan dat zij mensen
kunnen verbieden om in hun eigen huis, eigen tuin of op hun eigen
balkon mogen roken?
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat een gemeente voor
alle openbare ruimte een juridisch handhaafbaar rookverbod mag
instellen, met uitzondering van de «open lucht» behorende bij een
gebouw waar wettelijk gezien juist een rookverbod geldt. Zo ja, wat vindt
de regering van deze (ogenschijnlijk) inconsistente situatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 504, nr. 5

4

Deze leden vragen of de regering met een voorbeeld kan aangeven op
welke wijze een provincie gebruik zou kunnen maken van de bevoegdheid
om rookverboden op te leggen.
De leden van de SP-fractie begrijpen dat het provincies en gemeenten
(reeds) toegestaan is om, aanvullend op de wet, gebieden in de openbare
ruimte rookvrij te maken. Veel verboden (en de handhaving daarvan) zijn
echter informeel, wat zijn precies de ervaringen met dergelijke informele
verboden te roken op een bepaalde plaats? Deze leden vinden het logisch
dat sommige gemeenten op zoek zijn naar een meer juridische aanpak.
Uit het advies van de Afdeling Advisering komt naar voren dat dit
mogelijk is. Hoe wordt in dezen omgegaan met mogelijk toenemende
verschillen in beleid tussen gemeenten? Zijn dergelijke verschillen
wenselijk? Is het in theorie mogelijk dat een gemeente in alle openbare
buitenruimten een rookverbod instelt? Genoemde leden ontvangen hierop
graag een toelichting.
4. Gevolgen voor uitvoering en handhaving
De leden van de SP-fractie vragen of de voorgestelde wijzigingen van de
Tabaks- en rookwarenwet de handhaving op deze thema’s voor de NVWA
vergemakkelijkt. Vereisen de voorgestelde wijzigingen extra capaciteit van
de NVWA?
5. Gevolgen voor verkooppunten en fabrikanten
De leden van de GroenLinks-fractie hebben nog enkele vragen bij de
financiële aspecten van dit wetsvoorstel. Momenteel ontvangen retailers
schapsvergoedingen van de tabaksindustrie om een tabaksaanbod aan te
leggen. Wat is bij benadering het inkomensverlies van retailers als deze
schapsvergoedingen straks niet meer mogen? In hoeverre heeft dit van
invloed op het voortbestaan van kleine gemaks- en buurtwinkels, gezien
de economische recessie waarin wij ons bevinden? Kan de regering
toelichten waarom e-sigaretten ook onder het verbod van schapsvergoedingen vallen?
6. Advisering en consultatie
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering heeft overwogen een
mkb-toets uit te voeren op de invoering van deze wetswijziging of kan de
regering motiveren waarom dit niet is gebeurd.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering in haar beantwoording van de vragen naar aanleiding van het Nationaal Preventieakkoord het volgende antwoordt: «Er bestaat inderdaad brede consensus
onder volksgezondheidsdeskundigen, wetenschappers en regelgevers dat
een individuele roker die volledig overstapt op het gebruik van een
e-sigaret minder gezondheidsrisico’s loopt dan een roker die blijft roken».2
Dit roept dan ook de vraag op in hoeverre de voorgestelde maatregel om
het reclameverbod ook voor de e-sigaret uit te breiden, in het belang is
van de volksgezondheid. Deze leden ontvangen op dit punt graag een
reactie van de regering.
In de memorie van toelichting bij de conceptwetswijziging wordt als
rechtvaardiging om geen uitzondering te maken voor e-sigaretten gesteld
dat de zorg bestaat dat het gebruik van een e-sigaret een opstap kan zijn
naar het roken van tabakssigaretten. In de meest recent gepubliceerde
cijfers van het Trimbos instituut wordt echter geconcludeerd dat maar
1,6% van de volwassen bevolking de e-sigaret met regelmaat gebruikt, en
2

Kamerstuk 32 793, nr. 385

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 504, nr. 5

5

dat deze groep vrijwel uitsluitend uit (ex)rokers bestaat. Zo heeft maar
0,2% van de e-sigarettengebruikers daarvoor nooit gerookt. Ook bestaat
bij de regering de zorg dat e-sigaretten aantrekkelijk kunnen zijn voor
jongeren. In dat kader blijkt echter uit de meest recente Trimbos cijfers dat
het aantal jongeren dat vorig jaar heeft geëxperimenteerd met een
e-sigaret met 9 procentpunten is teruggelopen t.o.v. 2015 (van 34% in
2015 naar 25% in 2019) en dat van regelmatig gebruik onder jongeren
geen sprake is. De e-sigaret is dus geen opstap naar het roken van tabak
en het gebruik van e-sigaretten onder jongeren neemt gestaag af.
Waarom worden e-sigaretten niet uitgezonderd van de uitbreiding van het
reclameverbod?
De Raad van State heeft in haar advies gesteld dat er vraagtekens zijn bij
de proportionaliteit, de toegevoegde waarde en het effect van deze
maatregel binnen het algehele rookontmoedigingsbeleid. Waarom heeft
de regering deze branche nooit geraadpleegd over de economische
gevolgen van de uitbreiding van het reclameverbod?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de regering stelt dat de
uitbreiding van het reclameverbod ook voor e-sigaretten geldt. Hoewel de
lange termijn effecten van e-roken nog niet volledig bekend zijn, is de
wetenschappelijke consensus dat e-roken minder schade toebrengt dan
regulier tabak. Zo stelt de American Cancer Society dat e-sigaretten
«significant minder» kankerverwekkende stoffen bevatten dan tabak.3
Bovendien stellen verschillende onderzoeken dat e-sigaretten kunnen
helpen bij het afkicken. Op basis van welke wetenschappelijke inzichten is
de regering van mening dat de uitbreiding van het reclameverbod ook
moet gelden voor e-sigaretten terwijl het steeds vaker wordt gezien als
een minder dodelijk alternatief?
Tevens hebben deze leden vragen over de uitvoering van de wet. Een
aantal bevoegdheden worden decentraal belegd. Een deel van de
gemeenten en GGD-kantoren wijzen op de onwenselijkheid van decentrale regelgeving in de internet consultatie. Het zou leiden tot een
overmaat aan regelgeving en regeldruk. Genoemde leden merken op dat
roken een gezondheidsrisico vormt voor alle Nederlanders. Kan de
regering wederom toelichten wat de nut en noodzaak is van decentrale
bevoegdheden? Maakt dit de uitvoering niet te complex? Kan de regering
bovendien reageren op de vragen van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) betreffende de motieven die een gemeenteraad zou
kunnen hebben bij het instellen van rookverboden, de mogelijke grenzen
aan de autonome verordende bevoegdheid van de gemeente en de
afwegingen die de gemeenteraad kan maken?
7. Inwerkingtreding
De leden van de VVD-fractie stellen dat voor de meeste speciaalzaken de
gevolgen van deze wet aanzienlijk zullen zijn. De regering schat dat van de
1600 speciaalzaken slechts 150 zich hoofdzakelijk zullen gaan richten op
tabaksverkoop. De regering stelt voor de wetswijziging reeds op 1 januari
2021 in werking te laten treden. Ligt gezien de ingrijpende gevolgen voor
veel speciaalzaken een latere invoering niet voor de hand, zo vragen deze
leden.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Verouden

3

American Cancer Society, «What Do We Know About E-cigarettes?» https://www.cancer.org/
cancer/cancer-causes/tobacco-and-cancer/e-cigarettes.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 504, nr. 5

6