Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 529

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2011
Naar aanleiding van het debat over het onderhandelingsmandaat voor
Guinee Bissau in het algemeen overleg van 12 oktober wil ik mijn visie op
de visserijpartnerschapovereenkomsten verder toelichten. Tevens stuur ik
uw Kamer het toegezegde overzicht van de partnerschapovereenkomsten1
en ga ik in op de moties van Jacobi c.s (TK 21 501-32, nr. 518) en van
Leijten c.s. (TK 21 501-32, nr. 520). Ook ga ik in op een nieuw onderhandelingsmandaat voor Mauritius en de sancties Faeröer Eilanden in verband
met slachting grienden. Tenslotte geef ik mijn inzet voor de jaarvergadering ICCAT (International Commission for the Conservation of Atlantic
Tunas) weer, dat van 9 t/m 19 november in Istanbul plaatsvindt.
Overzicht Zuidelijke akkoorden
In de bijlage heb ik een overzicht opgenomen van de Zuidelijke partnerschapovereenkomsten en de looptijd. Voor zover bekend geef ik ook aan
wanneer voor een overeenkomst een (voorstel voor) een mandaat of een
onderhandelingsresultaat verwacht mag worden. Bij de partnerschapovereenkomsten kan nog onderscheid worden gemaakt tussen tonijnovereenkomsten, die EU-vaartuigen de mogelijkheid bieden migrerende tonijnbestanden te volgen, en gemengde overeenkomsten, die toegang bieden tot
diverse visbestanden in de exclusieve economische zone van partnerlanden. De gemengde akkoorden bevatten ook tonijn.
Naast de Zuidelijke overeenkomsten zijn er ook de zogenaamde Noordelijke overeenkomsten. Het gaat hier om de uitruil van visserijmogelijkheden tussen de EU en buurlanden als Noorwegen en IJsland. Op deze
akkoorden ga ik in deze brief verder niet in.
Procedure onderhandelingen

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het initiatief voor de start van de onderhandelingen rond een partnerschapovereenkomst ligt bij de Europese Commissie. Doorgaans start de
Europese Commissie uiterlijk zes maanden voor afloop van een partner-

kst-21501-32-529
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-32, nr. 529

1

1

schapovereenkomst een nieuw onderhandelingstraject. Bij meer
gecompliceerde overeenkomsten kan voor dit traject ook meer dan een
jaar worden uitgetrokken. De Commissie stelt in deze fase een concept
onderhandelingsmandaat vast en legt dit voor aan de raad. De behandeling van het onderhandelingsmandaat door de Raad is een belangrijk
moment voor lidstaten om invloed uit te oefenen op een partnerschapovereenkomst. In de motie Jacobi c.s. (TK 21 501-32, nr. 518) wordt
mij verzocht om de Tweede Kamer tijdig, dat wil zeggen tenminste drie
weken voor de geplande besluitvorming in de Raad, te informeren. Deze
motie zal ik waar het in mijn vermogen ligt uitvoeren.
Wanneer een mandaat voldoende waarborgen omvat om aan de
hierboven geformuleerde doelstellingen te voldoen, zal ik in de Raad
instemmen met het mandaat. Het uiteindelijke onderhandelingsresultaat
zal ik vervolgens opnieuw op deze aspecten toetsen.
Partnerschapovereenkomsten in het nieuwe GVB
De EU is mondiaal een grote speler op visserijgebied. Daarmee heeft de
EU een verantwoordelijkheid voor duurzaam beheer van oceanen en
zeeën wereldwijd.
In haar voorstellen voor een nieuw Gemeenschappelijke Visserijbeleid
heeft de Europese Commissie voor de verduurzaming van het externe
visserijbeleid dan ook een ambitieuze doelstelling geformuleerd. De
Europese Commissie wil doelstellingen die intern gelden ook toepassen
op de wateren buiten de EU. Deze ambitie van de Commissie steun ik. Ik
ben met de Commissie van mening dat visserijpartnerschapovereenkomsten één van de pijlers vormen om deze ambitie te bereiken.
Bij de Zuidelijke overeenkomsten verwerft de EU visserijrechten in
wateren van derde landen met als tegenprestatie niet alleen een financiële
vergoeding, maar ook steun voor de versterking van de lokale visserijsector. Te denken valt aan de ontwikkeling van een visserijbeleid en
beheerplannen, de opzet van controleprogramma’s, bestrijding van
illegale en ongerapporteerde visserij en hulp bij het verkrijgen van
markttoegang tot de EU voor visserijproducten.
Uitgangspunt is dat de EU-vaartuigen niet mogen concurreren met locale
vaartuigen, maar alleen het surplus opvissen: dat deel van de visbestanden dat niet door lokale vissers wordt benut. Een partnerschapovereenkomst vormt een manier om hierop invloed te houden. Het alternatief
is dat visserijondernemers private akkoorden afsluiten met derde landen.
Dan zijn er voor de EU geen mogelijkheden om kaders te stellen. Wanneer
een akkoord is afgesloten mogen vaartuigen uit de lidstaten alleen binnen
de randvoorwaarden van het akkoord in de wateren van een partnerschapland vissen.
Het EU-belang bij de overeenkomsten reikt dus verder dan uitsluitend het
verwerven van visserijmogelijkheden. Het is de bedoeling dat het akkoord
ook aantrekkelijk is voor het partnerschapland, niet alleen op korte termijn
door een financiële ondersteuning van de economie, maar ook op lange
termijn door de ontwikkeling van een duurzaam visserijbeleid, met goede
perspectieven op het gebied van regionale voedselzekerheid en werkgelegenheid voor de lokale bevolking.
Het realiseren van de lange termijndoelstelling is geen eenvoudige zaak.
Zonder een steuntje in de rug komt in veel ontwikkelingslanden geen
duurzaam visserijbeleid tot stand. Eenvoudigweg omdat er andere
prioriteiten zijn. Of omdat de kennis en de middelen ontbreken. De
partnerschapovereenkomsten vormen een belangrijk middel om in
gesprek te blijven over het belang van het realiseren van een duurzaam
visserijbeleid.
Dit alles neemt niet weg dat het noodzakelijk is om visserijpartnerschapovereenkomsten kritisch te volgen en steeds te beoordelen of een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-32, nr. 529

2

akkoord inderdaad aan de hierboven geformuleerde doelstellingen
voldoet. De Europese Commissie laat partnerschapovereenkomsten
standaard evalueren.
Een partnerschapovereenkomst dient wat mij betreft in ieder geval aan de
volgende voorwaarden te voldoen.
– De overeenkomst moet passen binnen de kaders van duurzame
visserij. De bepaling van de visserijmogelijkheden is gebaseerd op de
best beschikbare wetenschappelijke adviezen en uitsluitend betrekking
hebben op het surplus.
– Voor wat betreft de vangstmogelijkheden van tonijn zal ik er in de
toekomst specifiek op letten dat er adequate beheerplannen zijn
opgesteld voor geelvintonijn en grootoogtonijn.
– De vangsten van EU-vaartuigen mogen niet ten koste gaan van de
visserijmogelijkheden voor de lokale bevolking en de lokale werkgelegenheid. Voorts mag de lokale voedselzekerheid niet in gevaar komen
door de partnerschapovereenkomsten.
– In de overeenkomst dient een mensenrechtenclausule te zijn opgenomen. Er moet sprake zijn van een goede situatie op het gebied van
mensenrechten en democratische beginselen. Deze clausule geeft ook
een handvat om een akkoord stop te zetten wanneer de mensenrechtensituatie in een partnerschapland verslechtert.
Zoals eerder gesteld steun ik de ambitieuze aanpak van de Europese
Commissie, zoals weergegeven in haar Mededeling inzake de hervorming
van het extern beleid. In het kader van de discussie hieromtrent zal ik me
in het bijzonder inzetten voor de volgende punten:
– Verbetering van de transparantie bij de besteding van de financiële
middelen.
– Publieke doelstellingen moeten worden gefinancierd met publieke
middelen en private zaken met private middelen. De sector moet een
grotere financiële bijdrage leveren aan de toegang.
– De lokale bevolking moet kunnen profiteren van een visserijpartnerschapovereenkomst. Zo is er in een aantal overeenkomsten een
bepaling opgenomen over de samenstelling van de bemanning van de
vloot, die moet voor een deel uit lokale krachten bestaan. Daarnaast
valt te denken aan het aanlanden of overslaan van vis in het
partnerschapland.
– De exclusiviteit van de partnerschapovereenkomsten moet worden
aangescherpt. Nu kunnen reders de kaders van een akkoord relatief
eenvoudig ontwijken door tijdelijk om te vlaggen.
– Verbetering transparantie rond het onderhandelingsproces. Zo moeten
– ex ante en ex post evaluaties tijdig beschikbaar en openbaar zijn.
Guinee Bissau
De motie Leijten c.s. (TK 21 501-32, nr. 520) stelt dat er geen sprake mag
zijn van industriële visserij op het continentale plat van Guinee Bissau. Dit
om te waarborgen dat er geen verdringing plaats vindt van de lokale
artisanale visserij, die zo belangrijk is voor de lokale voedselvoorziening.
Naar mijn mening voldoen de schepen die onder het huidige akkoord
vissen aan deze voorwaarden. Het gaat weliswaar om vriestrawlers, maar
het zijn relatief kleine vaartuigen, met een inhoud van gemiddeld 200
Bruto tonnage (BT). Ter vergelijking: een zogenaamde Eurokotter op de
Noordzee, die klein genoeg is om binnen de 12-mijls zone te mogen
vissen, heeft maximaal 160 BT. Een grote kotter op de Noordzee meet
rond de 550 BT. In het akkoord is het totale tonnage van alle vaartuigen
samen beperkt, zodat er voor grotere vaartuigen ook geen ruimte is. Mijn
inzet zal er op gericht zijn dat dit zo blijft.
Belangrijker dan de omvang van de vaartuigen is echter het feit dat de
EU-vaartuigen en de lokale vaartuigen zich op verschillende bestanden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-32, nr. 529

3

richten. De EU-vaartuigen vissen met name op garnalen en koppotigen
(inktvisachtige) en blijven daarbij ruim buiten de 12 mijlszone waar de
lokale vissers op demersale soorten (o.a. zeebrasem, tong, zeemeervallen
en ambervis) binnen de 12 mijlszone vissen. Weliswaar is er bijvangst van
demersale vis door EU-vaartuigen, maar deze is dusdanig beperkt dat het
risico op verdringing van de lokale visserij gering mag worden geacht. De
tonijnvaartuigen zijn wel groter, maar vissen nog verder uit de kust. Van
concurrentie met de lokale visserij is daarbij volgens het evaluatierapport
van de Europese Commissie geen sprake.
Naar aanleiding van de discussie met uw Kamer ben ik voornemens mij te
onthouden van stemming bij de besluitvorming over de verlenging van
het protocol met één jaar. Ik zal daarbij in een unilaterale verklaring
vastleggen dat er geen sprake mag zijn van industriële visserij op het
continentale plat van Guinee Bissau.
Nieuw onderhandelingsmandaat voor Mauritius
De Europese Commissie heeft een concept onderhandelingsmandaat voor
Mauritius voorgelegd. Naast het verkrijgen van toegangsrechten tot de
EEZ (Exclusieve Economische Zone) van Mauritius is het mandaat erop
gericht de dialoog over de sectorale steun te versterken. Het gaat hier in
overeenstemming met de ontwikkelingsdoelstellingen van Mauritius om
de steun voor monitoring, controle en inspectie, het visstandbeheer, en de
verbetering van de hygiëne standaarden van visserijprodukten. Rekening
zal worden gehouden met de best beschikbare wetenschappelijke
adviezen en het mandaat bevat ook een mensenrechtenclausule. Naar
verwachting zal de Raad op korte termijn een besluit nemen. Doel van de
onderhandelingen is om in het voorjaar van 2012 een nieuwe overeenkomst te hebben. De overeenkomst met Mauritius maakt deel van de
tonijnovereenkomsten in de Indische Oceaan. Het beheer van de tonijn
valt derhalve onder de IOTC (Indian Ocean Tuna Commission). Op dit
moment is er geen protocol met Mauritius van kracht. Wat betreft het
akkoord voor Mauritius zal mijn inzet dezelfde zijn als die voor Guinee
Bissau. Het beheer van de betrokken tonijnsoorten moet binnen de
betrokken regionale management organisatie adequaat worden opgepakt.
Ik zal me inzetten voor de opname van een tekst hiertoe in het onderhandelingsmandaat.
Sancties Faeröer Eilanden in verband met slachting grienden
De partij voor de Dieren vraagt of het mogelijk is sancties in te stellen
tegen de Faeröer in verband met de jaarlijkse slachtingen van grienden. In
de afgelopen jaren hebben mijn voorgangers en ik herhaaldelijk onze
zorgen geuit richting Denemarken omtrent de primitieve slachting van
grienden bij de Faeröer Eilanden. Strikt rechtskundig valt deze eilandengroep niet onder de wettelijke regelgeving van de Europese Unie. De
Europese Commissie heeft onderzocht of het mogelijk is sancties in te
stellen tegen de Faeröer in verband met feit dat eilandengroep zichzelf
unilateraal makreelquota heeft toebedeeld. Dit blijkt een juridisch
complexe zaak, waarvoor nieuwe regelgeving nodig is. Mocht de
Europese Commissie met voorstellen komen, dan zal ik mij in samenspraak met andere lidstaten beraden of deze ook een handvat kunnen
bieden om aan deze slachtingen een einde te maken.
Inzet jaarvergadering ICCAT
Van 9 t/m 19 november zal in Istanbul, Turkije, de de jaarvergadering van
ICCAT (International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas)
plaatsvinden. Het meerjarenbeheerplan voor blauwvintonijn dat vorig jaar
in Parijs is aangenomen wordt in 2012 weer herzien en staat daarom niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-32, nr. 529

4

op de agenda. Dit jaar zijn het vaststellen van een beheerplan voor
grootoogtonijn en geelvintonijn, de twee voornaamste tropische
tonijnsoorten, belangrijke onderwerpen op de agenda.
In de aanloop naar deze jaarvergadering zal mijn inzet in EU kader gericht
zijn op het opstellen van goede beheerplannen voor deze soorten die bij
de jaarvergadering door de EU kunnen worden ingebracht. De beheerplannen dienen de zorgpunten die er rondom deze bestanden zijn
adequaat te adresseren. Daarbij dient het best beschikbare wetenschappelijk advies gevolgd te worden.
Voor grootoogtonijn dient het bestaande beheerplan aangepast te
worden. Het bestand bevindt zich dicht bij MSY-niveau. Het wetenschappelijk comité van ICCAT stelt daarom dat in het nieuwe beheerplan de TAC
op hetzelfde niveau als nu, 85 000 ton, gehandhaafd kan worden.
Tegelijkertijd geeft het wetenschappelijk comité aan dat door IUU
activiteiten en gebrekkige rapportage van vangsten (niet opgeven van
vangsten) het bestand er minder goed voor kan staan dan men denkt.
Verder uit het wetenschappelijk comité haar zorgen over de toename van
capaciteit en de toegenomen inzet van FADs (Fish Aggregating Devices,
ook wel lokvlotten genoemd) in de visserij, met name vanwege de
bijvangsten van jonge (geelvin) tonijn.
Voor geelvintonijn is de situatie zorgwekkender. De recent uitgevoerde
bestandschatting toont aan dat deze soort overbevist is. Geelvintonijn
kent dezelfde – bovengenoemde – problemen als grootoogtonijn. Maar
voor deze soort is tot op heden nog geen TAC vastgesteld. Dat zal nu
moeten gebeuren.
Ik vind het zaak dat deze bestanden zo snel mogelijk en met zo een hoog
mogelijke kans op MSY-niveau gebracht worden. Een TAC van 110 000 ton
voor geelvintonijn, waarbij de kans dat het bestand zich in 2016 op
MSY-niveau bevindt 60% bedraagt, vind ik onvoldoende. Zeker gezien de
zorgen die er bestaan over ongereglementeerde en ongerapporteerde
visserij. Een (lagere) TAC waarbij de kans dat het bestand zich in 2015 op
MSY-niveau bevindt groot is met acht ik in dit geval meer passend.
Om diezelfde reden acht ik een TAC van 85 000 ton voor grootoogtonijn te
hoog. Ook deze zou op een meer passend, lager niveau moeten worden
vastgesteld. Verder ben ik van mening dat aan het grootschalige gebruik
van FADs beperkingen opgelegd moeten worden. Ook daar zal ik mij voor
inzetten. Verder dient vooral in de Golf van Guinea de controle en
handhaving verbeterd te worden.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-32, nr. 529

5