Tweede evaluatie van de
‘Subsidieregeling opleiding tot
advanced nurse practitioner en
opleiding tot physician assistant’

Frank Peters
Nijmegen, november 2016

.

Projectnummer: 2015.459

 2016 KBA Nijmegen
Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden
vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook,
en evenmin in een retrieval systeem worden opgeslagen, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van het
Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt te Nijmegen.
No part of this book/publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means
without written permission from the publisher.

ii

Inhoudsopgave

1 Over dit onderzoek
1.1 Aanleiding onderzoek
1.2 De subsidieregeling
1.3 Doel- en probleemstelling evaluatieonderzoek
1.4 Aanpak onderzoek

1
1
1
5
6

2 Resultaten en conclusies
2.1 Doel subsidieregeling
2.2 Besteding budget
2.3 Risico’s
2.4 Voorzetting regeling
2.5 Slotconclusie

9
9
12
14
18
18

iii

iv

1 Over dit onderzoek

1.1

Aanleiding onderzoek

Verpleegkundig specialisten (VS’en) en physician assistants (PA’s) zijn beroepskrachten met
een hbo-masteropleiding, die werkzaam zijn op het snijvlak van het medisch en verpleegkundig
domein en delen van het werk van artsen en specialisten kunnen overnemen. VS’en worden
opgeleid via de opleiding Master Advanced Nursing Practice (MANP) en PA’s via de opleiding
Master Physician Assistant (MPA). In beide gevallen gaat het om duale trajecten, waarbij studenten afwisselend leren en werken. Vanwege het maatschappelijk belang van de twee opleidingen worden die door middel van subsidie gezamenlijk gefinancierd door het ministerie van
Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS). OCW neemt daarbij de binnenschoolse kosten voor haar rekening en VWS compenseert de salariskosten voor de vervanging van degene die de opleiding volgt. Het VWS-deel
van de kosten wordt vergoed vanuit de Subsidieregeling opleiding tot advanced nurse practitioner en opleiding tot physician assistant.
Gelet op het belang van de subsidieregeling voor het verwezenlijken van haar beleid en het
belang om dat op een effectieve manier te doen, heeft het ministerie van VWS in 2014 aan KBA
Nijmegen opdracht gegeven de regeling te evalueren. Geconcludeerd werd dat het beoogde
doel van de regeling wordt behaald, het beschikbare budget wordt besteed zoals bedoeld, er
geen risico’s aan de regeling zitten en dat voortzetting van de regeling zeer gewenst is. Overallconclusie was dat de subsidieregeling doeltreffend is.
Met het oog op de besluitvorming over een mogelijke verlenging van de regeling, die per 1 juli
2017 afloopt, heeft het ministerie opnieuw aan KBA Nijmegen gevraagd de regeling te evalueren. In voorliggend rapport beschrijven we de bevindingen van deze evaluatie. De conclusies
van het onderzoek staan in hoofdstuk 2. In paragraaf 1.2 beschrijven we doel en opzet van de
subsidieregeling en in paragraaf 1.3 de wijze waarop die is geëvalueerd.

1.2

De subsidieregeling

Doel van de regeling
De masteropleidingen MANP en MPA leveren zorgprofessionals af die taken kunnen overnemen van artsen. In een brief van de minister van VWS aan de Tweede Kamer van eind 2003, is
aangegeven dat met de subsidiering van de opleidingen drie doelen worden nagestreefd: (i) een
betere kwaliteit van zorg, (ii) een beter carrièreperspectief voor de mensen die in de zorg wer1
ken en (iii) het opvangen van de noodzakelijke banengroei en vergrijzing. Financiering van de
opleidingen staat overigens niet op zich, maar is onderdeel van een veel breder pakket van in
totaal negen maatregelen die samen de genoemde doelen moeten realiseren.

1

Arbeidsmarkt en opleidingen zorgsector. Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2003-2004, 29 282, nr. 1.

1

Start regeling en wijzigingen
De regeling is gestart in 2004. In feite was in eerste instantie sprake van twee regelingen, voor
beide opleidingen apart. Bij de verlenging van de regelingen in 2006 zijn beide regelingen samengevoegd tot de Subsidieregeling opleiding tot nurse practitioner en opleiding tot physician
assistant (in dit rapport verder aangeduid als subsidieregeling). De regeling is een aantal keren
aangepast (zie overzicht 1).
Overzicht 1 – Start regeling en wijzigingen
Jaar

Toelichting

2004

- Start ‘Subsidieregeling opleiding tot advanced nurse practitioner’ en de ‘Subsidieregeling
opleiding tot physician assistant’.
- Looptijd regelingen: 2004 en 2005.
- Aantal gefinancierde opleidingsplaatsen: 250 voor beide regelingen samen.

2005

- Verhoging aantal gesubsidieerde opleidingsplaatsen van 250 naar 325 in 2005 en 2006.

2006

- Samenvoeging regelingen.
- Regelingen worden ook na 2006 gecontinueerd.

2007

- Structurele verhoging aantal gesubsidieerde opleidingsplaatsen van 250 naar 325 met ingang
van studiejaar 2007-2008.

2008

- Verhoging aantal gesubsidieerde opleidingsplaatsen van 325 naar 400 met ingang van studiejaar 2008-2009.

2009

- Datum voor het indienen van aanvragen voor verlenging van de subsidie verschoven van 1
augustus naar 1 november in het jaar waarin de student instroomt.

2012

- Verhoging aantal gesubsidieerde opleidingsplaatsen van 400 naar 700: 150 met ingang van
studiejaar 2012-2013 en 150 met ingang van studiejaar 2013-2014.

2012

- Verhoging tegemoetkoming buitenschoolse kosten van € 1.750 per student per maand naar
€ 1.875. De verhoging gaat in op 1 september 2012, zowel voor nieuwe als zittende studenten.

2014

- De regeling wordt voorzien van een einddatum: 1 juli 2017.

Aantal plaatsen
Uit overzicht 1 blijkt dat het aantal opleidingsplaatsen voor eerstejaars dat vanuit de regeling
wordt bekostigd, een aantal malen is verhoogd. Dat gebeurde op basis van onderzoek waaruit
bleek dat dat nodig was om aan de behoefte aan verpleegkundig specialisten en physician
2
assistants op de arbeidsmarkt te kunnen voldoen. De uitbreiding van het aantal plaatsen in
2012 gebeurde naar aanleiding van signalen vanuit de Vereniging Hogescholen, het platform
VS en PA en het Capaciteitsorgaan. Zij gaven aan dat er enerzijds sprake was van wachtlijsten
bij de opleidingen MANP en MPA en anderzijds van een nog steeds toenemende behoefte aan

2

2

Bronnen:
- Peters, Frank, Gerda Koenraadt en Hans Schuit. (2007). De arbeidsmarkt van nurse practitioners en physician
assistants. Nijmegen: KBA.
- Peters, F., E. Keppels, H. Schuit en K. Kauffman. (2008). De arbeidsmarkt- en opleidingsbehoefte aan nurse
practitioners en physician assistants. Nijmegen: KBA.

verpleegkundig specialisten en physician assistants. De verhoging is in twee stappen ingevoerd
om de hogescholen de gelegenheid te geven daarop in te spelen.
Om tot de masteropleidingen te worden toegelaten moeten studenten aan de volgende eisen
voldoen:
- beschikken over een hbo- of wo-diploma;
- ten minste twee jaar werkervaring hebben met de directe zorg voor patiënten;
- voor de duur van de opleiding beschikken over een leer-/arbeidsovereenkomst met de zorgwerkgever.
Er zijn negen hogescholen met een opleiding MANP, waarvan er vijf ook de opleiding MPA
aanbieden. Op voordracht van de Vereniging Hogescholen wordt aan het begin van elk kalenderjaar door de minister van OCW het aantal opleidingsplaatsen vastgesteld voor dat jaar. De
hogescholen maken onderling afspraken over de verdeling van de opleidingsplaatsen. Hoewel
het beeld daarvan jaarlijks iets verschilt, slagen de hogescholen er vrijwel steeds in alle beschikbare opleidingsplaatsen te realiseren (zie tabel 1.1). Van de in totaal 6.175 opleidingsplaatsen, die tot en met studiejaar 2016-2017 vanuit de subsidieregeling beschikbaar waren,
werd 79 procent daadwerkelijk bezet door nieuwe eerstejaars. Tot en met studiejaar 2012-2013
was dat zelfs 97 procent, maar vanwege de verhoging van het aantal bekostigde plaatsen van
400 naar 700 en de relatief lage instroom in het studiejaar 2013-2014, komt het percentage
bezette plaatsen over de hele looptijd van de regeling lager uit.

Tabel 1.1 – Aantal gesubsidieerde opleidingsplaatsen
Studiejaar

Maximumaantal
gesubsidieerde
plaatsen

Instroom
MANP

2004-2005

250

2005-2006

325

2006-2007

MPA

Totaal

Cumulatief

179

55

234

234

217

102

319

553

325

224

74

298

851

2007-2008

325

249

78

327

1.178

2008-2009

400

281

108

389

1.567

2009-2010

400

272

127

399

1.966

2010-2011

400

278

128

406

2.372

2011-2012

400

263

132

395

2.767

2012-2013

550

353

156

509

3.276

2013-2014

700

260

114

374

3.650

2014-2015

700

305

115

420

4.070

2015-2016

700

326

139

465

4.466

2016-2017

700

396

186

582

4.862

Bron: http://cijfers.hbo-raad.nl (geraadpleegd op 19-10-2016). Cijfers voor 2016-1017 op verzoek aangeleverd door het
Platform VS en PA.

3

In 2015 is door KBA Nijmegen in opdracht van het Platform VS en PA onderzoek gedaan naar
3
de onverwachte terugloop in beide opleidingen in het studiejaar 2013-2014. Hieruit blijkt dat er
voor die terugloop drie hoofdoorzaken zijn: in een deel van de zorgorganisaties is geen behoefte aan meer VS’en of PA’s dan er al zijn, er bestaat onduidelijkheid over de gevolgen van de
nieuwe bekostigingssystematiek en er is onduidelijkheid over de wijze waarop VS’en en PA’s
rendabel kunnen worden ingezet. Voor verschillende zorgorganisaties was dit aanleiding geen
of niet meer VS’en of PA’s te gaan opleiden, maar dat is een tijdelijke zaak. Dat wordt niet
alleen door de respondenten zelf zo benoemd, maar blijkt bijvoorbeeld ook uit het feit dat in
zorgorganisaties die een aantal jaren geleden geen VS’en of PA’s in dienst hadden, op het
moment van het onderzoek wel VS’en of PA’s werkzaam waren. Bovendien werd in de meeste
zorgorganisaties die aan het onderzoek meededen, nog steeds een verdere toename verwacht
van het werk voor VS’en en PA’s. De weer groeiende instroom in de opleidingen in de studiejaren vanaf 2013-2014 bevestigen dit: in het laatste studiejaar was de instroom in beide opleidingen niet eerder zo hoog. Ook uit andere bronnen blijkt de terugloop tijdelijk is. Zo wordt in het
Integrerend rapport 2015 van het Onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn aangegeven dat de ziekenhuizen en de huisartsenzorg vaker groei dan krimp verwachten van het
4
aantal functies op hbo-masterniveau. Overigens laat ook de instroom van artsen in opleiding
tot specialist (AIOS) in 2013 (en ook in 2014) een daling zien, die daarna weer afvlakt. Bij de
instroom van huisartsen in opleiding was dit niet het geval (zie figuur 1).

Figuur 1 – Instroom in de opleidingen van artsen in opleiding tot specialist (AIOS), verpleegkundig specialisten en physician assistants (VS en PA) en huisartsen in opleiding (HAIO) (geïndexeerd op basis van de instroom in 2011)
160

ONTWIKKELING

150
140
130
120
110
100
90
80
2011

2012

2013

2014

2015

2016

INSTROOMJAREN
AIOS

3
4

4

VS en PA

HAIO

Peters, Frank & Joost van der Horst (2016). Belemmeringen bij het opleiden van verpleegkundig specialisten en
physician assistants. Nijmegen: KBA.
Essen, G. van, S. Kramer, F. van der Velde & W. van der Windt. (2015). Arbeid in Zorg en Welzijn, Jeugdzorg en
Kinderopvang 2015. Integrerend rapport. Den Haag: CAOP.

Omvang subsidie
Bij de start van de regeling in 2004 subsidieerde VWS een bedrag van € 1.750 per student per
maand. Met ingang van 1 september 2012 is deze tegemoetkoming in de kosten van de zorgwerkgever eenmalig verhoogd naar € 1.875, Dat gebeurde vanwege de stijging van de buitenschoolse kosten, zoals aangegeven in de toelichting op de regeling waarin de verhoging werd
5
gemeld. Deze verhoging geldt zowel voor nieuwe als zittende studenten.
De opleiding MANP duurt 24 maanden en de opleiding MPA 30 maanden. Het maximumbedrag
dat met ingang van studiejaar 2012-2013 door VWS wordt toegekend voor een student die de
opleiding MANP heeft doorlopen, bedraagt momenteel € 45.000 en voor de MPA € 56.250 (zie
tabel 2). Als een student korter over de studie doet, ontvangt de hogeschool alleen subsidie
over het aantal maanden dat de opleiding daadwerkelijk heeft geduurd. Doet een student langer
over de studie dan 24 maanden (MANP) of 30 maanden (MPA), dan zijn de kosten daarvan
voor de student, diens werkgever en/of de hogeschool waar de opleiding wordt gevolgd.

Tabel 1.2 – Subsidiering opleidingskosten per student door VWS
Studiejaren

Per maand

Per studiejaar

Per opleiding
MANP
(24 maanden)

MPA
(30 maanden)

2004-2005 t/m 2011-2012

€ 1.750

€ 21.000

€ 42.000

€ 52.500

Met ingang van 2012-2013

€ 1.875

€ 22.500

€ 45.000

€ 56.250

Toekenning subsidie
Het bevoegd gezag van de hogeschool dient voorafgaande aan de opleiding een aanvraag te
doen voor het aantal op te leiden studenten. Na honorering van de aanvraag worden er voorschotten verstrekt in gelijke maandelijkse termijnen tot een totaalbedrag van negentig procent.
De subsidie wordt uitgekeerd aan de hogeschool die het binnenschoolse deel van de opleiding
verzorgt en de subsidie ter beschikking stelt aan de zorgwerkgever van de student. Drie jaar na
de start van de opleiding dient de hogeschool een aanvraag in voor de subsidievaststelling,
waarin wordt aangegeven hoeveel maanden een student is opgeleid en hoeveel diploma’s zijn
verstrekt. Bij de aanvraag moet een accountantsverklaring worden gevoegd waaruit blijkt dat de
verstrekte gegevens juist zijn. Op grond van de aanvraag stelt het ministerie van VWS de subsidie definitief vast. Uiterlijk twee maanden nadat de aanvraag is ingediend, worden de voorschotten verhoogd tot het maximumbedrag waarop werkgevers recht hebben.

1.3

Doel- en probleemstelling evaluatieonderzoek

Conform de Algemene wet bestuursrecht is de overheid verplicht de realisatie van beleidsdoelstellingen elke vijf jaar te evalueren op hun doeltreffendheid en effecten. In de Regeling Perio-

5

Staatscourant, nr. 26641, 21 december 2012.

5

diek Evaluatieonderzoek die met ingang van 1 januari 2013 van kracht is, worden daarvoor
kwaliteitseisen geformuleerd en wordt de uitvoering van dergelijk onderzoek (waaronder subsidie-evaluaties) uitgewerkt. Aansluitend bij deze regeling moet het onderzoek uitwijzen in hoeverre met de Subsidieregeling opleiding tot advanced nurse practitioner en opleiding tot physician assistant de gewenste beleidsresultaten worden bereikt. Zoals al eerder beschreven, zijn
dat: (i) een betere kwaliteit van zorg, (ii) een beter carrièreperspectief voor de mensen die in de
zorg werken en (iii) het opvangen van de noodzakelijke banengroei en vergrijzing. Omdat de
regeling deel uitmaakt van een pakket van in totaal negen maatregelen die door het ministerie
zijn ingezet om deze doelen te realiseren, moet het onderzoek duidelijk maken of en in welke
mate de regeling bijdraagt aan het realiseren van de beoogde beleidsdoelen. De regeling doet
dat met name door het stimuleren van taakherschikking.
De probleemstelling van het onderzoek is vierledig:
1. Wordt het beoogde doel van de subsidieregeling behaald?
2. Hoe wordt het beschikbare budget besteed?
3. Welke risico’s zitten er aan de wijze waarop de regeling wordt uitgevoerd?
4. Is voortzetting van de regeling gewenst?

1.4

Aanpak onderzoek

Hoe is de evaluatie van de subsidieregeling uitgevoerd? Zoals hiervoor beschreven is in de
Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek aangegeven hoe invulling kan worden gegeven aan de
plicht om subsidieregelingen periodiek te evalueren. Daarbij wordt onder andere een aantal
kwaliteitseisen voor subsidie-evaluaties geformuleerd:
- het is duidelijk welk beleid wordt onderzocht en wat de doelstellingen van dat beleid zijn;
- de vraag wordt beantwoord in hoeverre het beleid doeltreffend en/of doelmatig is;
- onderliggende bevindingen onderbouwen de conclusies;
6
- de onderzoeksmethode is valide en betrouwbaar.
Deze kwaliteitseisen zijn nagenoeg identiek aan de eerder door de Algemene Rekenkamer
7
geformuleerde vereisten voor effectevaluaties :
- de meting van de doelrealisatie moet valide zijn;
- de vraag of de doelrealisatie kan worden toegeschreven aan de subsidie moet worden beantwoord;
- de conclusies moeten deugdelijk zijn onderbouwd.
Om aan de eisen voor wat betreft de uitvoering van de evaluatie te voldoen, zijn er voor de vier
onderzoeksvragen diverse bronnen geraadpleegd. Dat gebeurde op uiteenlopende manieren
(zie overzicht 2). Naast de geraadpleegde schriftelijke bronnen, zijn interviews afgenomen met
in totaal 10 respondenten en hebben 8 opleidingscoördinatoren van beide masteropleidingen
schriftelijk een aantal vragen over de regeling beantwoord.

Overzicht 2 – Bronnen en aanpak voor beantwoording van de evaluatievragen

6
7

6

Staatscourant, nr. 18352, 11 september 2012.
Algemene Rekenkamer. (2011). Leren van subsidie-evaluaties. Den Haag: Sdu Uitgevers.

Bronnen/ aanpak

Wordt doel

Besteding

Risico’s aan

Voorzetting

behaald?

budget?

uitvoering?

gewenst?

●

●

●

●

●

Analyse onderzoeksliteratuur

●

Analyse van data Vereniging Hogescholen

●

Schriftelijke raadpleging van opleidingscoördinatoren van
beide masteropleidingen (4 respondenten MANP en 4 respondenten MPA)1
Interview met de beleidsadviseur voor de sector gezondheidzorg van de Vereniging Hogescholen (1 respondent)
Interview met betrokken functionaris VWS (1 respondent)

●

●

Interview met de voorzitter van de beroepsvereniging V&VN
Verpleegkundig Specialisten (1 respondent)2

●

●

●

●

●

Interviews met voorzitters platform VS en PA en landelijke
opleidingsoverleggen MANP en MPA (2 respondenten)3
Interviews met zorgwerkgevers: Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuizen, ActiZ, Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra en Federatie Medisch Specialisten (4
respondenten)

●

●

●

●

Interview met de voorzitter van de raad van bestuur van
Stichting Kwaliteit en Ontwikkeling Huisartsenzorg (1 respondent)

●

●

●

●

1
2
3

MANP staat voor Master Advanced Nursing Practice MPA voor Master Physician Assistant.
Vanwege een voorzitterswissel kon tijdens de looptijd van het onderzoek geen afspraak worden gemaakt met de
Nederlandse Associatie Physician Assistants (NAPA), de beroepsvereniging van physician assistants.
De voorzitter van het Platform VS en PA is ook voorzitter van het landelijk opleidingsoverleg MPA, vandaar dat niet
met 3 maar met 2 respondenten is gesproken.

7

2 Resultaten en conclusies

2.1

Doel subsidieregeling

De subsidieregeling stelt zorgprofessionals in staat zich te laten opleiden tot verpleegkundig
specialist of physician assistant, die bepaalde taken van artsen kunnen overnemen. Doel daarvan is de zorg te verbeteren zonder dat die duurder wordt. Dat kan door zorgtaken goed en
efficiënt te verdelen en om zorgprofessionals ánders in te zetten. Door de zorg anders te organiseren kan aan deze toenemende zorgvraag worden beantwoord zonder dat de kosten enorm
8
toenemen. De regeling werkt dus vooral via het bevorderen van taakherschikking aan het
realiseren van de beoogde doelen. Dat zijn: een betere kwaliteit van zorg, een beter carrièreperspectief voor de mensen die in de zorg werken en het opvangen van de noodzakelijke banengroei en vergrijzing. In welke mate worden die doelen met de regeling behaald? Evenals bij
de eerste evaluatie van de regeling baseren we het antwoord op die vraag op onderzoeken die
vanaf de invoering van beide nieuwe beroepen in Nederland zijn uitgevoerd om na te gaan
waarom verpleegkundig specialisten en physician assistants worden ingezet en wat de resultaten daarvan zijn.
Bij de eerste evaluatie is aangegeven dat uit diverse onderzoeken blijkt dat de motieven om
verpleegkundig specialisten en physician assistants in te zetten, te maken hebben met het
aanpakken van de personeelsproblematiek, verbeteren en borgen van de kwaliteit van de zorg,
het beheersen van de kosten van de zorg en het vergroten van het loopbaanperspectief voor
9
verpleegkundigen en paramedici. Deze motieven zijn vrijwel een weerspiegeling van de doelen
die met de regeling worden beoogd. Daarmee is uiteraard nog niet feitelijk aangetoond dat die
daadwerkelijk (mede) door de subsidieregeling worden gerealiseerd, maar wel dat wordt verwacht en ondervonden dat verpleegkundig specialisten en physician assistants daaraan bijdragen. Onderzoeken die daarna verschenen zijn, onderstrepen dit beeld. Dat geldt vooral voor de
verwachte effecten van de inzet van VS’en en PA’s op de kwaliteit van zorg. Zo blijkt uit praktijkvoorbeelden van de inzet van verpleegkundig specialisten en physician assistants in de
huisartsenpraktijk dat de belangrijkste aanleiding om dat te doen, de druk op het spreekuur van
10
de arts is. En in een onderzoek onder opleiders in ziekenhuizen en huisartsvoorzieningen
geeft het merendeel van de respondenten aan dat door het in dienst nemen van een verpleegkundig specialist of physician assistant de kwaliteit van de zorg verbetert, de continuïteit van
11
zorg wordt bevorderd en artsen en arts-specialisten worden ontlast. Een onderzoek naar de
inzet van verpleegkundig specialisten en physician assistants in de revalidatiegeneeskunde,

8
9

Bron: http://www.platformzorgmasters.nl/veelgestelde-vragen/, geraadpleegd op 17 november 2016.
Zie bijvoorbeeld: Peters, Koenraadt en Schuit (2007), Peters, Keppels, Schuit en Kauffman (2008), Kauffman,
Schuit en Peters (2010).
10 Burgt, M.R. van der, Roij, J. van, Derckx, E.W.C.C. & Meulepas, M.A. (2015). Eindrapport praktijkvoorbeelden: De
verpleegkundig specialist in de eerste lijn. Eindhoven: Stichting KOH.
Burgt, M.R. van der, Roij, J. van, Derckx, E.W.C.C. & Meulepas, M.A. (2015). Eindrapport praktijkvoorbeelden: De
physician assistant in de eerste lijn. Eindhoven: Stichting KOH.
11 Peters, Frank & Joost van der Horst. (2016). Belemmeringen bij het opleiden van verpleegkundig specialisten en
physician assistants. Nijmegen: KBA.

9

12

levert vergelijkbare resultaten op. Ten slotte kunnen we wijzen op de uitkomsten van een
studie naar de relatie tussen taakherschikking en kostprijzen en de van daaruit voortkomende
belemmeringen om verpleegkundig specialisten en physician assistants in te zetten. Daaruit
blijkt dat het financiële systeem en landelijke wetgeving in ziekenhuizen diverse belemmeringen
voor taakherschikking opwerpt, maar dat verpleegkundig specialisten en physician assistants
desondanks veelvuldig worden ingezet: ‘Als we vragen naar de motivatie voor deze inzet, luidt
13
het meest gehoorde argument: de kwaliteit van (keten-)zorg’.
Bij de eerste evaluatie van de regeling is vastgesteld dat de studies naar de resultaten van de
inzet van verpleegkundig specialisten en physician assistants aantonen dat de doelen worden
behaald. Maar daarbij ging het vaak wel om studies die op beperkte schaal zijn uitgevoerd. En
wat betreft het herschikken van taken van artsen naar verpleegkundig specialisten en physician
assistants was niet altijd eenduidig en duidelijk in welke mate dit het geval is en wat daarvan de
gevolgen zijn voor de behoefte aan artsen en de kosten van de zorg. Inmiddels zijn er meer
studies uitgevoerd waarin de effecten van de inzet van verpleegkundig specialisten en physician
assistants aan de orde komen (zie overzicht 3).

Overzicht 3 – Resultaten van de inzet van VS’en PA’s
Bron

Resultaten

De Bruijn-Geraets, D.P., Bessems-Beks, M.C.M., van
Eijk-Hustings, Y.J.L., Vrijhoef, H.J.M (2015). voorBIGhouden, Eindrapportage Evaluatieonderzoek Art. 36a
Wet BIG met betrekking tot de inzet van de Verpleegkundig Specialist en Physician Assistant. Maastricht: Maastricht UMC+, Patiënt & Zorg.

Toekennen van wettelijke zelfstandige bevoegdheid aan
VS en PA voor het uitvoeren van bepaalde voorbehouden
handelingen draagt bij aan het efficiënter inrichten van
zorgprocessen.
De zorg wordt door de hiertoe geschikte professional
uitgevoerd, hetgeen indicatoren zijn voor doelmatige zorg.

Wallenburg, I., M Janssen & A. de Bont. (2015). De rol
De ontwikkeling van nieuwe professionele rollen draagt bij
van de verpleegkundig specialist en de physician assisaan de kwaliteit en continuïteit van zorg.
tant in de zorg. Een praktijkonderzoek naar taakherschikking in de tweede- en derdelijnszorg in Nederland. Rotterdam: Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg.
Vught, Anneke J.A.H. van, Marleen H. Lovink & Miranda
G.H. Laurant. (2015). Taakherschikking binnen de revalidatiegeneeskunde. Nijmegen: Hogeschool van Arnhem
en Nijmegen; 2015.

Taakherschikking binnen de breedte van de revalidatiegeneeskunde is mogelijk.

Burgt, M.R. van der, Roij, J. van, Derckx, E.W.C.C. &
Meulepas, M.A. (2015). Eindrapport praktijkvoorbeelden:
De verpleegkundig specialist in de eerste lijn. Eindhoven:
Stichting KOH.

De VS en PA nemen werk van de huisarts uit handen;
zowel (in)direct patiëntgebonden taken als nietpatiëntgebonden taken. Er is dus sprake van taakherschikking.

Burgt, M.R. van der, Roij, J. van, Derckx, E.W.C.C. &
Meulepas, M.A. (2015). Eindrapport praktijkvoorbeelden:
De physician assistant in de eerste lijn. Eindhoven:
Stichting KOH.

De VS en PA kunnen worden ingezet om de huisartsenzorg anders te organiseren, zo kan de patiënt in de
toekomst een beroep blijven doen op de huisartsenvoorziening (toegankelijkheid).

12 Vught, Anneke J.A.H. van, Marleen H. Lovink & Miranda G.H. Laurant. (2015). Taakherschikking binnen de revalidatiegeneeskunde. Nijmegen: Hogeschool van Arnhem en Nijmegen; 2015
13 Kouwen, A.J. & G.T.J.W. van den Brink. (2014). Taakherschikking & Kostprijzen. Een onderzoek naar de belemmeringen rondom substitutie. Nijmegen: Radboudumc.

10

Ook de onderzoeken in overzicht 3 zijn in de meeste gevallen niet representatief voor de gehele
Nederlandse gezondheidszorg, maar zijn vooral indicatief voor de resultaten die de inzet van
verpleegkundig specialisten en physician assistants opleveren in de verschillende delen van de
gezondheidszorg. Dat laat onverlet dat waar dat is vastgesteld, blijkt dat hun inzet taakherschikking mogelijk maakt en vooral bijdraagt aan het verbeteren en borgen van de kwaliteit van zorg.
Uit een recent uitgevoerd onderzoek naar de toekomst van de ziekenhuiszorg, wordt verwacht
dat voor de functies in het ziekenhuis, taakherschikking het meest ingrijpend zal zijn en dat die
14
plaats zal vinden van medisch specialist naar verpleegkundig specialist. En het Capaciteitsorgaan merkt in haar jongste capaciteitsplan op, dat het niet meer zo zeer de kwestie is of, maar
in welke mate verpleegkundig specialisten en physician assistant een deel van de verwachte
15
toename van de vraag naar specialisten gaat opvangen.
Dat de nieuwe beroepen een beter carrièreperspectief betekenen voor mensen die al in de zorg
werken, blijkt uit de vele interviews in vaktijdschriften met verpleegkundig specialisten en physician assistants en uit de grote belangstelling voor beide opleidingen, zo werd in de eerste evaluatie van de regeling gesteld. Enkele jaren later blijkt die belangstelling onverminderd groot; in
het laatste studiejaar stroomden in beide masteropleidingen nog nooit zoveel studenten in (zie
paragraaf 1.2). Bovendien blijkt uit de interviews die onderdeel uitmaakten van de evaluatie van
de subsidieregeling, dat beide beroepen ook voor studenten die nog bezig zijn met het volgen
van een hbo-bacheloropleiding een aantrekkelijke optie vormen en in hun carrièreplannen worden meegenomen.
Een van de in 2003 beoogde doelen met de instelling van de subsidieregeling en andere maatregelen, was het opvangen van de noodzakelijke banengroei en vergrijzing van het personeelsbestand. De doelstelling om te voorzien in de benodigde banengroei (die lastig te voorspellen
is) lijkt in tegenstelling tot de afgelopen jaren, de komende jaren weer aan belang te winnen. Uit
de Werkgeversenquête 2016 in het kader van het Onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg
en Welzijn blijkt dat meer dan veertig procent van de ziekenhuizen tekorten in bepaalde beroe16
pen verwacht, waaronder de verpleegkundige beroepen. En in het integrerend rapport dat
jaarlijks in het kader van datzelfde onderzoeksprogramma wordt opgesteld, wordt aangegeven
dat in huisartsvoorzieningen steeds meer en hoger opgeleide ondersteuners nodig zijn. Redenen daarvoor zijn de groeiende zorgvraag, die bovendien complexer wordt vanwege demografi17
sche ontwikkelingen en transities. Gelet op de stijgende instroom in de opleidingen MANP en
MPA, is de regeling inderdaad een geschikt instrument om te voorzien in de verwachte banengroei. Maar de mate waarin dat gebeurt kan niet worden vastgesteld.
Vergrijzing van het personeelsbestand lijkt in de praktijk op dit moment nog nauwelijks een
issue. Uit de eerdergenoemde werkgeversenquête blijkt dat in 4,4 procent van de ziekenhuizen
en in 0,4 procent van de huisartsvoorzieningen vergrijzing van het personeel een knelpunt is.
Daarmee is dat het minst grote knelpunt waarmee beide branches zeggen te maken hebben.

14 FNV. (2016). Toekomst van ziekenhuiszorg. Onderzoek FNV. [z.pl]: FNV Zorg & Welzijn.
15 Capaciteitsorgaan. (2016). Capaciteitsplan 2016. Deelrapport 1. Utrecht: Capaciteitsorgaan.
16 Jettinghoff, Karin & Cisca Joldersma. (2016). Werkgeversenquête 2016. Den Haag: CAOP.
17 Essen, G. van, S. Kramer, F. van der Velde & W. van der Windt. (2015). Arbeid in Zorg en Welzijn, Jeugdzorg en
Kinderopvang 2015. Integrerend rapport. Den Haag: CAOP.

11

Tegelijkertijd is er wel sprake van een toename van het aandeel oudere werknemers in beide
branches. In de periode 2011 - 2014 steeg het aandeel werknemers van 55 jaar en ouder in de
ziekenhuizen van 15 naar 21 procent en in de huisartsvoorzieningen van 13,7 naar 18,3 pro18
cent. Uit de onderzoeken onder de alumni van de MANP en MPA blijkt dat de groep alumni
die werkzaam is als physician assistant relatief jong is: 74 procent is jonger dan 50 jaar (in 2012
19
was dat 79 procent). Van de alumni die werkzaam zijn als verpleegkundig specialist is 59
procent jonger dan 50 jaar (in 2012 was dat 66 procent). Door de introductie van beide beroepen draagt de regeling dus bij aan het terugdringen van de vergrijzing, maar dat gebeurt momenteel minder sterk dan een aantal jaren geleden.
Conclusie is dat de subsidieregeling bijdraagt aan het realiseren van de beoogde doelen omdat
daarmee de introductie wordt mogelijk gemaakt van nieuwe beroepen in de zorg, die taken van
artsen kunnen overnemen. De nieuwe beroepen ontlasten artsen, dragen bij aan het verbeteren
en borgen van de kwaliteit van zorg, verminderen de vergrijzing, voorzien in de behoefte aan
hoogopgeleide beroepskrachten en zijn aantrekkelijke carrièremogelijkheden voor verpleegkundigen en paramedici.

2.2

Besteding budget

Zoals aangegeven voorziet de subsidieregeling in een bedrag van € 22.500 per jaar per opleidingsplaats. Dit bedrag is in zijn geheel bestemd voor de werkgever bij wie de student de opleiding volgt en dient als tegemoetkoming in de kosten die de werkgever maakt omdat studenten
een deel van hun aanstelling besteden aan het volgen van de opleiding, maar wel salaris ontvangen. OCW vergoedt € 7.767 per bekostigde inschrijving. Bij extra inschrijvingen ten opzichte
van het aantal inschrijvingen op 1 oktober 2011, ontvangt de hogeschool vanuit de zogenoemde
20
zorgopslag een bedrag van € 14.098 per extra inschrijving.
Bij het bepalen van de hoogte van de subsidie is VWS ervan uitgegaan dat verpleegkundig
specialisten en physician assistants tijdens hun opleiding ook productie leveren en dus geld
voor hun werkgever verdienen. De subsidieverstrekker gaat ervan uit dat daarmee zo’n vijftig
procent van de kosten wordt gedekt. Volgens de geïnterviewde respondenten wordt inderdaad
zo’n veertig tot vijftig procent van de kosten gedekt door de subsidie. In brochures voor instellingen in de gezondheidszorg over de masteropleidingen MANP en MPA worden iets lagere
percentages genoemd. Voor de verpleegkundig specialist in opleiding wordt uitgegaan van een
werkweek die voor 36 tot 38 procent bestaat uit patiëntenzorg en voor een physician assistant
uit 33 tot 36 procent (zie overzicht 3).

18 Ibidem.
19 Francisca van der Velde, Francisca & Martien Wierenga. (2016). Alumni van de masteropleiding Physician Assistant. Utrecht Kiwa Carity.
Francisca van der Velde, Francisca & Martien Wierenga. (2016). Alumni van de masteropleidingen tot verpleegkundig specialis. Utrecht Kiwa Carity.
20 Informatie op verzoek aangeleverd door OCW.

12

Overzicht 3 – Standaard werkweek van een verpleegkundig specialist (VS) en physician assistant (PA) in opleiding
Activiteiten
Theoretisch onderwijs volgen
Opdrachten maken en zelfstudie in de praktijk

Tijdsbesteding VS (uren)
8
6-8

Binnenschools deel, stages en praktijkopdrachten

20

Patiëntenzorg

16 - 18

Zelfstudie thuis

14

Zelfstudie
Totaal

Tijdsbesteding PA (uren)

16

8 - 12
44 - 48

44 - 48

Bronnen: Informatiebrochures voor instellingen in de gezondheidszorg. Nijmegen: Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.

In de eerste evaluatie is erop gewezen dat volgens de respondenten een student zeker het
eerste jaar niet zoveel productieve uren maakt (en dan niet de investering van de werkgever
dekt) en dat het wat de kosten betreft ook uitmaakt waar een student de opleiding volgt. Aangegeven werd dat het voor een huisarts veel lastiger is om een opleidingsplaats te realiseren dan
voor een ziekenhuis of maatschap, omdat voor een huisarts de investering in een opleidingsplaats van een geheel andere orde is dan voor een ziekenhuis. Het gaat hierbij om zaken als de
kleinschaligheid van de organisatie en de relatief grote tijdsinvestering die gemoeid is met de
begeleiding. Zoals eerder aangegeven bedraagt de vergoeding vanuit de subsidieregeling voor
het opleiden van een verpleegkundig specialist of physician assistant € 22.500 per jaar. Uit
enkele voorbeelden van de inzet van verpleegkundig specialisten en physician assistants in een
huisartsvoorziening, blijkt dat inclusief werkgeverslasten en exclusief praktijk- en overheadkosten de kosten voor een verpleegkundig specialist € 48.524 en voor een physician assistant €
21
56.508 bedragen. Bovendien pakken bepaalde zorgopleidingen voor de werkgever financieel
veel gunstiger uit, zo werd gesteld. Dat geldt met name voor de opleiding van huisartsen. De
opleidingsvergoeding voor de huisarts in opleiding bedraagt € 88.100 per jaar; dat is bijna vier
keer zoveel als de vergoeding voor het opleiden van een verpleegkundig specialist of physician
22
assistant.
Om het tekort aan opleiders en leerwerkplekken in de eerste lijn vanwege financiële belemmeringen aan te pakken, is in 2013 als aanvulling op de bestaande regeling de subsidie 'Versterking Opleiding Verpleegkundig Specialist (VS) en Physician Assistant (PA) huisartsenzorg'
ingesteld. In totaal was jaarlijks een bedrag van 800 duizend euro beschikbaar. Huisartsen die
een verpleegkundig specialist of physician assistant willen opleiden én structureel inzetten,
konden zich aanmelden als leerwerkplek en als zodanig een beroep doen op de subsidie. In
totaal zijn met de subsidie 67 leerwerkplekken gecreëerd voor verpleegkundig specialisten en

21 Burgt, M.R. van der, Roij, J. van, Derckx, E.W.C.C. & Meulepas, M.A. (2015). Eindrapport praktijkvoorbeelden: De
verpleegkundig specialist in de eerste lijn. Eindhoven: Stichting KOH.
Burgt, M.R. van der, Roij, J. van, Derckx, E.W.C.C. & Meulepas, M.A. (2015). Eindrapport praktijkvoorbeelden: De
physician assistant in de eerste lijn. Eindhoven: Stichting KOH.
22
https://www.nza.nl/1048076/1048181/Vergoedingsbedragen_vaststelling_beschikbaarheidbijdrage_medische
_vervolgopleidingen_2015.pdf, geraadpleegd op 26 oktober 2016.

13

physician assistants in opleiding. De tijdelijke subsidie is 1 keer verlengd, maar stopt op 1 september 2017. Momenteel wordt gezocht naar een structurele oplossing om meer verpleegkundig specialisten en physician assistants te kunnen opleiden.
Het aantal beschikbare instroomplaatsen wordt jaarlijks in overleg met de hogescholen verdeeld
door de Vereniging Hogescholen. Dat gebeurt via de landelijke opleidingsoverleggen MANP en
MPA, waarin de hogescholen zijn vertegenwoordigd met een opleiding MANP (9 scholen) en/of
23
MPA (5 scholen). In eerste instantie wordt door de voorzitters van de overleggen onderling
een verdeling gemaakt tussen het totale aantal op te leiden verpleegkundig specialisten en
physician assistants. Die aantallen worden vervolgens in de opleidingsoverleggen verder verdeeld onder de hogescholen. Dat gaat in goed overleg. Tevens vindt jaarlijks standaard overleg
plaats over de verdeling tussen de voorzitters van de landelijke opleidingsoverleggen en de
voorzitter van het sectoraal adviescollege voor het hoger gezondheidszorgonderwijs. Elke hogeschool dient vóór 1 november van het nieuwe studiejaar bij VWS een subsidieaanvraag in
met het aantal op te leiden studenten. Na afloop van elke opleiding moet vóór 1 juli een door
een registeraccountant goedgekeurde verantwoording van de bestede subsidie bij VWS zijn
ingediend.
De subsidie wordt vooruitbetaald in maandelijkse termijnen. Na beëindiging van de studie volgt
de definitieve vaststelling van de subsidie. De subsidie wordt verstrekt aan de hogeschool, die
de gelden ter beschikking stelt aan de werkgever van de student. Zoals aangegeven wordt het
totale subsidiebedrag aan de werkgever uitgekeerd; overheadkosten voor de hogescholen
maken daarvan geen deel uit. De hogescholen hebben geen zicht op de feitelijke besteding van
de subsidie door de werkgever, maar zorgen er alleen voor dat het juiste bedrag op de juiste
plek terechtkomt.
Conclusie is dat het volledige bedrag dat vanuit de regeling beschikbaar is, naar de werkgever
gaat bij wie verpleegkundig specialisten en physician assistants hun opleiding volgen. Die krijgt
daarmee een deel van de kosten vergoed die zijn gemoeid met het opleiden van verpleegkundig specialisten en physician assistants. Het is aan de hogescholen om ervoor te zorgen dat het
juiste bedrag op de juiste plaats terechtkomt, maar zij hebben geen zicht op de feitelijke besteding van de subsidie. Voor zover dat met de gehanteerde onderzoeksaanpak (raadpleging van
onderzoeksliteratuur en respondenten) kon worden vastgesteld, is op geen enkel moment gebleken dat subsidiebedragen voor andere doeleinden zouden worden aangewend. Het ligt ook
niet voor de hand dat daarvan sprake zou zijn, omdat de regeling maar een deel van de kosten
van werkgevers vergoedt.

2.3

Risico’s

In de evaluatie zijn geen aanwijzingen gevonden dat er risico’s zitten aan de wijze waarop de
regeling wordt uitgevoerd. Ook in de eerste evaluatie van de regeling is dit vastgesteld, maar is
wel gewezen op een aantal punten van zorg. Een aantal daarvan geldt nog steeds.

23 Er zijn vier hogescholen die beide opleidingen aanbieden.

14

15

•

De afhankelijkheid van het opleiden van beroepskrachten van de subsidieregeling.
Zonder de subsidieregeling zou de groei van het aantal verpleegkundig specialisten en physician assistants nooit zo’n vlucht hebben genomen als de afgelopen jaren is gebeurd. De subsidieregeling heeft voor de introductie van de nieuwe zorgberoepen haar werk gedaan, en doet
dat nog. Zonder de subsidie worden er geen verpleegkundig specialisten en physician assistant
opgeleid (waarover meer in paragraaf 2.4). Omdat de regeling vroeg of laat afloopt, komt er een
moment dat er een andere (structurele) voorziening nodig is om verpleegkundig specialisten en
physician assistants te kunnen opleiden. Een dergelijke voorziening ontbreekt vooralsnog. De in
24
2014 vastgestelde einddatum van de regeling per 1 juli 2017 heeft dan ook in enkele gevallen
tot onrust (‘paniek’) geleid bij opleiders.

•

De geschiktheid van de regeling voor de eerstelijnszorg.
In paragraaf 2.2 is gewezen op de financiële belemmeringen voor het opleiden van verpleegkundig specialisten en physician assistants in de huisartsenzorg. Die worden veroorzaakt doordat een huisarts een kandidaat van buiten de praktijk moet werven, werkruimte moet vrijmaken,
een kandidaat direct in dienst moet nemen en daar vervolgens twee jaar in moet investeren,
zowel wat betreft tijd als geld. In 2013 is daarom een aanvullende subsidie beschikbaar gesteld
voor het opleiden van verpleegkundig specialisten en physician assistants. Deze subsidie stopt
per 1 september 2017. Het ontbreken van een voorziening naast of in plaats van de reguliere
subsidieregeling, die het voor huisartsen gemakkelijker maakt verpleegkundig specialisten en
physician assistants op te leiden, betekent mogelijk een terugkeer naar de oude situatie: te
weinig opleiders en leerwerkplekken in de eerste lijn. Het is goed denkbaar dat daardoor de
groei van het aantal verpleegkundig specialisten en physician assistants in de eerstelijnszorg
25
wordt afgeremd.

•

De administratieve belasting van de regeling voor de hogeschool.
Zoals aangegeven wordt de subsidie voor de werkgevers verstrekt via de hogescholen. Dat
gebeurt op basis van declaraties door de werkgever bij de hogeschool. In de loop van de jaren
is gebleken dat het de nodige inspanningen vraagt om te zorgen dat elke werkgever (tijdig) het
juiste bedrag declareert. Ook de kosten van de accountant die de aanvragen controleert, komen
voor rekening van de hogeschool. Daar staat geen vergoeding vanuit de regeling tegenover. In
de eerste evaluatie is aangegeven dat hogescholen de administratieve uitvoering van de regeling als belastend ervaren. Dat is nog steeds het geval, vindt het merendeel van de opleidingscoördinatoren. Daarbij wordt echter niet alleen gewezen op het overmaken van de subsidie naar
de werkgever en de controle daarop door een accountant, zaken die met de regeling op zichzelf
te maken hebben (en volgens een van de opleidingscoördinator steeds strenger worden). Ook
activiteiten als het bijhouden van financiële overzichten, toetsen van inschrijvingen en het opstellen van diverse contracten vragen veel tijd van de hogescholen. Dergelijke zaken hebben
echter niet met de regeling als zodanig te maken, maar zijn inherent aan het aanbieden van een
opleiding.

24 Zo’n datum ontbrak in de regeling en is uitsluitend toegevoegd in het kader van een eenvoudiger uitvoering en
beheer van subsidies.
25 Tussen 2012 en 2016 is zowel het aantal verpleegkundig specialisten als het aantal physician assistants dat werkt
in een huisartsvoorziening meer dan verdubbeld. Bronnen:
- beide alumni-onderzoeken die genoemd worden in voetnoot 19;
- Velde, F. van der & W. van der Wind. (2013). Alumni van de masteropleiding Advanced Nursing Practice.
Utrecht: KIWA Prismant.

16

Conclusie is dat er geen risico’s zijn aan de wijze waarop de regeling wordt uitgevoerd.

17

2.4

Voorzetting regeling

Het Capaciteitsorgaaan constateert in het Capaciteitsplan 2013 dat de meerwaarde van taak26
herschikking in brede kring wordt onderschreven. Dat geldt ook voor de subsidieregeling die
het opleiden van de daarbij betrokken beroepsgroepen mogelijk maakt. De respondenten zijn
vrijwel unaniem in hun opvatting dat de subsidieregeling moet worden voortgezet, omdat zonder
de regeling geen of nog nauwelijks verpleegkundig specialisten en physician assistants zullen
worden opgeleid. Dat is zeker het geval als de opleidingen voor de arts in opleiding tot specialist
en huisarts in opleiding wél worden gesubsidieerd. Maar behalve dat de instroom in de opleidingen sterk zal teruglopen, wat alle respondenten verwachten, stagneert ook de verdere implementatie van taakherschikking. De regeling is immers niet alleen een instrument om de
opleiding van verpleegkundig specialisten en physician assistants maar ook structurele taakherschikking te bevorderen. Juist in branches met weinig financiële mogelijkheden om verpleegkundig specialisten en physician assistants op te leiden, zal het proces van taakherschikking
zonder de regeling waarschijnlijk nauwelijks in- of doorgang vinden. Voorbeelden daarvan zijn
de al eerdergenoemde huisartsenzorg, maar ook de jeugdzorg, verpleeghuiszorg, ouderenzorg
en buurtzorg. Zo is in de verpleeghuiszorg de verpleegkundig specialist de beroepskracht bij
uitstek die het verschil kan maken waar het gaat om de kwaliteit en continuïteit van zorg.
Voortzetting van de regeling is volgens de respondenten absoluut noodzakelijk. Maar los daarvan is het sowieso onaannemelijk dat zonder de regeling (of een vergelijkbare voorziening) de
resultaten die de afgelopen jaren zijn bereikt met het verdelen van taken tussen artsen en andere hoogopgeleide beroepskrachten, ook de komende jaren worden behaald. Taakherschikking
27
komt niet vanzelf tot stand, merkte de IGZ in 2007 al op , daar is tijd en energie voor nodig; de
subsidieregeling maakt dat mogelijk. Vanuit dat oogpunt is de conclusie dan ook dat de subsidieregeling moet worden voortgezet.

2.5

Slotconclusie

Hoewel er langzamerhand wel meer onderzoeken beschikbaar komen die zicht geven op de
effecten van de inzet van verpleegkundig specialisten en physician assistants, is het nog niet
mogelijk de bijdrage van de subsidieregeling aan het realiseren van de beoogde doelen rechtsreeks uit deze studies af te leiden. Harde bewijzen ontbreken daarvoor. Wel komen er steeds
meer aanwijzingen dat de regeling een effectief instrument is om, via het opleiden van zorgprofessionals die taken van artsen kunnen overnemen, te werken aan het terugdringen van knelpunten op de zorgarbeidsmarkt. Die aanwijzingen hebben we in voorgaande paragrafen de
revue laten passeren. Evenals bij de eerste evaluatie van de regeling, kunnen we op basis
daarvan concluderen dat de ‘Subsidieregeling opleiding tot advanced nurse practitioner en
opleiding tot physician assistant’ doeltreffend is. De regeling draagt bij aan het realiseren van de
boogde doelen, het beschikbare budget wordt besteed zoals bedoeld en er zitten geen risico’s
aan de regeling. Voortzetting van de regeling is volgens betrokkenen zeer gewenst.

26 Capaciteitsorgaan. (2013). Capaciteitsplan 2013. Deelrapport 1. Utrecht: Capaciteitsorgaan.
27 Inspectie voor de gezondheidszorg. (2007). Taakherschikking blijkt positief voor de kwaliteit van zorg. Den Haag:
IGZ.

18