2012D11110

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap betreffende de stand van zaken dyslexie en dyscalculie d.d.
12 december 2011 (Kamerstuk 32 463, nr. 12).
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković-van Bemmel

nds-tk-2012D11110

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inleiding
1. Toezeggingen en aangenomen moties tijdens VSO
2. Landelijke percentages dyslexie
3. «Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie»
4. Vervolgacties
Conclusie

II.

Reactie van de minister

I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister. In het verslag schriftelijk overleg (vso) van 7 september 20111
hebben deze leden nadrukkelijk gevraagd naar de percentages van het
aantal dyslexie leerlingen. Zij danken de minister voor haar antwoord en
zien aanleiding tot het stellen van de volgende vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief. Zij vinden dat een diploma waard moet zijn wat
erop staat en willen niet dat leerlingen met dyslexie en/of dyscalculie met
een diploma het voortgezet onderwijs verlaten maar ze vervolgens door
hun handicap kansloos blijken in het vervolgonderwijs. De leden willen
echter evenmin dat deze leerlingen onnodig de pas wordt afgesneden met
exameneisen die onvoldoende corresponderen met de moeilijkheden die
hen in het vervolgonderwijs te wachten staan. Deelt de minister deze
visie, zo vragen de leden.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief regering
van 12 december 2011 betreffende de stand van zaken dyslexie en
dyscalculie. De leden hebben hier enkele vragen bij.
De leden van de CDA-fractie zijn blij dat de minister snel reageert op de
ingediende moties tijdens het eerdergenoemde vso van 7 september
2011. Niet alleen voorziet de minister de verschillende moties van een
reactie, maar ondertussen is ook een eerste verkennend onderzoek naar
dyslexie en dyscalculie op het voortgezet onderwijs door de Inspectie van
het Onderwijs afgerond en kunnen we de resultaten met dit schriftelijk
overleg behandelen. Deze leden hebben nog een aantal vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
stand van zaken op het gebied van dyslexie en dyscalculie.
1. Toezeggingen en aangenomen moties tijdens VSO

1

Vso Dyslexie en dyscalculie, Handelingen II
2010/11, nr. 103, blz. 49-52.
2
Kamerstuk 32 463, nr. 10 (t.v.v. Kamerstuk
32 463, nr. 7).

De leden van de PvdA-fractie constateren dat de minister de vrijstelling op
grond van artikel 11, lid 2 van het Examenbesluit niet wil stimuleren en
daarmee de gewijzigde motie van de leden Schouten en Biskop2 aan haar
laars lapt. Welke overwegingen, die de minister nog niet naar voren heeft
gebracht tijdens het debat van 7 september 2011 en die de Kamer op
13 september 2011 bij het aannemen van de motie dus nog niet had
kunnen meewegen, liggen daaraan ten grondslag, zo vragen de leden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de sectorraden met het oog op
de ondersteuning van leerlingen door scholen betrokken zullen worden in

2

1

GEU: Groep Educatieve Uitgeverijen.
KES is het speciale bestandstype waar
Kurzweil 3000 mee werkt. SEK is een door
Dedicon beveiligd KES bestand, waarop extra
kwaliteitsverbeteringen zijn aangebracht voor
de correcte uitspraak van woorden en zinnen,
bijvoorbeeld als er woorden uit een vreemde
taal in een Nederlandse tekst staan.

2

een proces dat moet leiden tot een consistente aanpak in regelgeving,
aanpassingen en hulpmiddelen. De leden vragen tot hoe ver deze
betrokkenheid van de sectorraden gaat binnen de scholen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de kernvraag die tijdens het
vso van 7 september 2011 aan de orde is gekomen en waar ook tijdens de
begrotingsbehandeling in december nog aan is gerefereerd is: worden
leerlingen met dyslexie of dyscalculie onnodig zwaar getroffen door de
aanscherping van de slaag- en zakregeling in het voortgezet onderwijs? In
de brief van de minister komen een aantal randvoorwaarden en maatregelen aan de orde, waarop de leden verderop nog nader zullen ingaan,
maar het ultieme antwoord op de gestelde kernvraag blijft uit. Of de
nieuwe regeling effect heeft op leerlingen met dyslexie en dyscalculie en
of de genomen maatregelen effect sorteren, zal eerst blijken nadat – op
grond van die nieuwe regeling – examens daadwerkelijk zijn afgenomen.
Is de minister, zo vragen de leden, voornemens om na afname van de
eerste examens conform de aangescherpte slaag- en zakregeling in het
voortgezet onderwijs onderzoek te doen naar de effecten op de resultaten
van leerlingen met dyslexie of dyscalculie.
De minister geeft voorts aan dat zij een betere benutting van artikel 11, lid
2 van het Examenbesluit (vrijstelling tweede vreemde taal) niet zal
stimuleren, maar dat scholen worden geïnformeerd over dit artikel. Dat
laatste, in actieve zin, was ook de bedoeling van de indieners van de
motie. De achterliggende gedachte is niet dat er zoveel mogelijk gebruik
gemaakt moet worden van dit artikel, maar dat het als een reële optie in
beeld is. Er blijkt immers relatief weinig gebruik van gemaakt te worden.
De leden vragen of de minister voldoende in beeld heeft of scholen goed
op de hoogte zijn van de mogelijkheid van dit artikel 11 van het Examenbesluit.
De leden kunnen zich tevens vinden in hetgeen de minister zegt over de
examens op verschillende niveaus. Deze leden zijn het met de minister
eens, dat doorstroomrechten van een diploma alleen kunnen gelden als
aan alle voorwaarden aan het behalen van dat diploma is voldaan.
Voorts merken de leden op dat het voor de leerlingen met dyslexie en hun
ouders goed nieuws is dat vanaf schooljaar 2012/2013 vrijwel al het
lesmateriaal in vrijwel alle gangbare bestandsformaten kan worden
geleverd. Dit resultaat van de samenwerking tussen de uitgevers en de
Stichting Dedicon is goed en het vooruitzicht dat die partijen zich met
scholen en andere betrokken spelers in het veld inspannen om al in de
ontwerpfase rekening te houden met toegankelijkheidseisen, zal de zaak
alleen maar verbeteren. In haar brief schrijft de minister dat de GEU1 een
voorstel zal doen aan hun leden voor aanlevering van de bronbestanden
aan Stichting Dedicon zodat deze ze kan omzetten naar geschikte
bestandsformaten voor dyslexiesoftware. Vraag is of dit voorstel al is
gedaan en wat de reactie is geweest van de leden. Oftewel, is 2012–2013
als doelstelling een haalbare zaak? En beschikt Dedicon over de financiële
middelen om de omzetting uit te voeren en daarbij voldoende kwaliteit te
waarborgen, nu de opdracht die in 2009 aan Stichting Dedicon werd
gegund in het kader van de aanbesteding «Productie, reproductie en
distributie van aangepast lesmateriaal voor leerlingen met dyslexie in het
primair en voortgezet onderwijs» afloopt aan het einde van dit schooljaar?
Evens constateren de leden dat Stichting Dedicon in opdracht van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap schoolboeken in de
aangepaste leesvormen SEK («secure KES») en SprintPDF voor gebruik
met de dyslexiesoftware Kurzweil 3000 en Sprint/Sprint Plus2 produceert.
Stichting Dedicon kan met de van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap verkregen opdracht, na de volledige productieperiode van
drie jaar, voorzien in minder dan de helft van het actuele aanbod
schoolboeken voor het primair en voortgezet onderwijs. Voor speciaal
onderwijs, mbo en hoger onderwijs worden geen school- en studieboeken
geschikt gemaakt voor dyslexiesoftware. Heeft de subsidieregeling wel

3

voldoende effect gehad? Zijn scholen en ouders tevreden met het aanbod
en de dienstverlening van Stichting Dedicon? Hoe verhoudt zich dit tot
wat Stichting Dedicon beschikbaar maakt voor blinde en slechtziende
leerlingen, zo vragen de leden. Tevens vragen de leden of de minister
bekend is met het alternatieve plan dat door Stichting Toegankelijke
Informatie in goed overleg met de GEU is ontwikkeld voor het sneller,
goedkoper en op grotere schaal beschikbaar maken van schoolboeken
voor dyslexiesoftware. Met dit particuliere initiatief wordt er naar
gestreefd om de vele duizenden schoolboeken die ouders en scholen zelf
reeds hebben gescand en geschikt gemaakt voor dyslexiesoftware via een
landelijke beveiligde database ter beschikking te stellen aan alle leerlingen
en studenten met dyslexie. En daarin ook meteen het speciaal onderwijs,
mbo en hoger onderwijs te voorzien van de geschikte school- en
studieboeken die er al bij individuele personen zijn. De leden vragen of de
minister voornemens is dit sympathieke initiatief krachtig te ondersteunen.
De leden merken voorts op dat het beschikbaar hebben van materiaal van
groot belang is. Zij merken daarbij wel op dat er nog steeds veel scholen
zijn die geen dyslexiesoftware beschikbaar hebben. Uit het plan van
aanpak, dat de minister vier jaar geleden aankondigde1, blijkt nog niet dat
de beoogde kwaliteitsverbetering tot stand is gebracht. Is de minister
bekend met de bovenschoolse integrale implementatietrajecten die
diverse samenwerkingsverbanden in het kader van passend onderwijs
succesvol met Lexima in gang hebben gezet, zo vragen de leden. Is de
minister het ermee eens dat deze best practice voorbeelden navolging
verdienen? Hoe gaat de minister dit aanpakken? En wie is verantwoordelijk voor de aanschaf van de dyslexiesoftware: de school of de ouders,
zo vragen de leden.
Tevens stellen de leden vast dat de minister ruim een jaar geleden
schreef: «In principe komen speciale voorzieningen die dyslectische
leerlingen nodig hebben niet voor rekening van de ouders»2. Het
Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen jongeren met een handicap
(artikel 5) bepaalt echter dat voorzieningen voor dyslexie zijn uitgesloten
van vergoeding. Deze uitsluiting vormt een groot obstakel voor de
toegang van veel dyslectische leerlingen en studenten tot de hulpmiddelen die zij nodig hebben. En daarmee worden zij de facto belemmerd in
hun kansen op het behalen van een diploma. Volgens een student fiscaal
recht is dit artikel in strijd met artikel 1 van de Grondwet én met de Wet
gelijke behandeling chronisch zieken en gehandicapten. Hij heeft de
Centrale Raad van Beroep verzocht het UWV3 opdracht te geven om bij
vergoedingsaanvragen voor hulpmiddelen voor dyslectici het Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen jongeren met een handicap buiten
toepassing te laten. Is de minister bekend met deze beroepszaak? Is de
minister het met de leden eens dat aan deze ongelijke behandeling van
leerlingen en studenten met dyslexie een einde moet worden gemaakt, zo
vragen zij.

1

Kamerstuk 31 497 nr. 12.
Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 7.
UWV: Uitvoeringsinstituut Werknemers
Verzekeringen.
4
Kamerstuk 32 463, nr. 11 (t.v.v. Kamerstuk
32 463, nr. 8).
5
VO-raad: sectororganisatie voor het
voortgezet onderwijs.
2

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben enkele vragen over de
uitvoering van de eerdergenoemde motie van de leden Schouten en
Biskop. In de motie wordt gevraagd om het artikel 11 van het Examenbesluit onder de aandacht te brengen van scholen. De leden vragen op
welke manier dit is gebeurd. Worden scholen ook in bredere zin geïnformeerd over een betere doorstroom van bètatalent met dyslexie, inclusief
de gevraagde informatie uit de motie, zo vragen de leden.

3

De leden hebben voorts enkele vragen over de uitvoering van de
gewijzigde motie van de leden Schouten en Ortega-Martijn4, waarin wordt
gevraagd om gerichte afspraken te maken met de VO-raad5 over de
gewenste en noodzakelijke ondersteuning van scholen voor leerlingen
met dyslexie en/of dyscalculie en om de ongewenste afstroom naar lagere

4

onderwijstypen te voorkomen. Op welke manier wordt de ondersteuning
vormgegeven en hoe wordt dit gemonitord? Krijgt de Inspectie van het
Onderwijs hierin een rol? Is de minister daarnaast ook bereid ouderorganisaties, zoals Balans en Woortblind, bij dit proces te betrekken, zo vragen
deze leden
2. Landelijke percentages dyslexie
De leden van de VVD-fractie merken op dat de minister stelt dat het aantal
leerlingen met dyslexie/dyscalculie verschillend verdeeld is over onderwijsniveaus en ongeveer 5% (vwo), 10% (havo) en 19% (vmbo) is. Deze
verdeling wijkt af van de verdeling van intelligentieniveau, die per
definitie normaal verdeeld is. Is de minister dat met de leden eens, en zo
ja, wat is daar volgens de minister een redelijke verklaring voor? Is het
mogelijk dat leerlingen met een hoog intelligentieniveau, ondanks hun
intellectuele capaciteiten, afstromen naar een lager onderwijsniveau
vanwege hun dyslexie/dyscalculie? Zo ja, zijn hier cijfers over bekend? Is
de minister bereid deze aspecten mee te nemen in het vervolgonderzoek,
zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat met de (verwachte) protocollen voor dyslexie en dyscalculie criteria worden vastgesteld en
richtlijnen worden gegeven voor het proces van indicering, totstandkoming van de deskundigenverklaring en de adequate begeleiding van
deze leerlingen. De leden vragen wanneer deze te verwachten protocollen
in werking zullen treden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister in haar brief een
verklaring geeft voor de zeer wisselende percentages van leerlingen met
dyslexie. De leden vragen of de minister ook kan aangeven wat het effect
is van het opnemen van onderzoek naar en behandeling van dyslexie in
het basispakket van de zorgverzekering. Met name in het basisonderwijs
lijkt er een aanzienlijke toename van dyslexieverklaringen te zijn, hetgeen
zich op den duur zal doorzetten naar het voortgezet onderwijs. Verder
merkt de minister op dat het aanwezig zijn van een dyslexieverklaring niet
automatisch leidt tot inzet van hulpmiddelen of extra examentijd. Worden
deze gegevens later nog verstrekt op basis van het nog lopende inspectieonderzoek, zo vragen de leden.
3. «Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie»
De leden van de VVD-fractie merken op dat de minister schrijft dat de
daisyspeler steeds minder wordt gebruikt door de inzet van de laptop met
speciale software. Kan zij aangeven in hoeverre scholen en uitgeverijen
hierop anticiperen door het benodigde lesmateriaal digitaal beschikbaar te
stellen voor deze software? Kunnen de uitgeverijen dit lesmateriaal
ontwikkelen en de rechten van auteurs voldoende beschermen? Loopt
men hier tegen uitvoeringsproblemen aan? Zo ja, welke? Is het waar dat
moderne mogelijkheden veel goedkoper zijn en praktisch uitstekend
toepasbaar, zo vragen de leden.

1

Handelingen II 2010/11, nr. 103, blz. 49-52,
motie Kamerstuk 32 463, nr. 6.

De leden van de PvdA-fractie menen dat dyslectische leerlingen er niet de
dupe van mogen worden als hun school toevallig weinig prioriteit wenst
te geven aan het dyslexiebeleid. Zij hebben vorig jaar een motie aangehouden1 waarin werd gevraagd om toezicht van de Inspectie van het
Onderwijs op de gevolgen van het dyslexiebeleid van scholen voor de
gelijkwaardigheid van diploma’s. Reden om de motie aan te houden, was
dat de minister vond dat de motie te vroeg kwam en zij eerst de twee
aangekondigde onderzoeken wilde afwachten en vervolgens wilde
bekijken wat daaruit naar voren kwam. Kan de minister, nu het inspectie-

5

rapport Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie is verschenen, haar
politieke oordeel geven wat dit betekent voor de (on)gelijkwaardigheid
van diploma’s, zo vragen de leden.
De leden hebben voorts met enige zorg kennisgenomen van de brief van
prof. dr. Van Luit1, hoogleraar diagnostiek en behandeling van kinderen
met dyscalculie aan de Universiteit van Utrecht. In de brief stelt Van Luit
stelt dat verlenging van de examentijd voor leerlingen met dyscalculie, in
tegenstelling tot leerlingen met dyslexie, allesbehalve afdoende is. Van
Luit bepleit een vrijstelling voor de verplichte rekentoets, die middelbare
scholieren binnenkort krijgen opgelegd als onderdeel van het
eindexamen. Is het de bedoeling van de minister om een onoverkomelijke
drempel op te werpen voor leerlingen met dyscalculie, met alle gevolgen
van dien voor de ongediplomeerde uitstroom uit het voortgezet
onderwijs? Op welke niveau zullen deze leerlingen nog een diploma
kunnen behalen, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat in de onderzoeksresultaten
naar voren komt dat alle bezochte scholen aangeven dat de aanwezigheid
van een dyslexieverklaring de basis is voor het toekennen van hulpmiddelen tijdens het centraal examen. Alle leerlingen voor wie een melding is
gedaan voor het aangepast afleggen van het examen beschikken dan ook
over een dyslexieverklaring. De leden vragen welke en hoeveel instellingen in Nederland bevoegd zijn tot het verlenen van een rechtsgeldige
dyslexieverklaring aan schoolgaande kinderen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat uit het verkennend onderzoek
van de Inspectie van het Onderwijs blijkt dat – als het gaat om de
begeleiding van leerlingen met dyslexie – jaarlijks de zorg wordt
afgestemd met leerling, ouders en docenten. Onduidelijk blijft in hoeverre
deze afstemming ook leidt tot een aanpak die tot tevredenheid stemt bij
de genoemde groeperingen. Wordt dit ook in het vervolgonderzoek
meegenomen, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de minister het anticiperend gedrag van scholen op de verzwaarde exameneisen beziet, in het
bijzonder om een te negatief slaag- en zakpercentage van de school te
voorkomen. Schiet de minister, door het hoger leggen van de lat, haar
doel niet voorbij, zo vragen de leden.
De leden vragen hoe groot de regering de mogelijkheid acht dat de
strengere exameneisen, zonder enige vorm van compensatie c.q.
dispensatie zullen leiden tot het niet kunnen behalen van een diploma. In
dit kader vragen de leden hoe er met de groep leerlingen met dyslexie en
dyscalculie omgegaan moet worden. Zullen zij ook als aparte groep
meegenomen worden in het aangekondigde vervolgonderzoek? Hoe gaat
de minister ervoor zorgen dat zij – ondanks de verscherpte exameneisen –
toch hun diploma kunnen halen, zo vragen deze leden.
De leden vragen voorts wanneer er meer duidelijkheid komt over de
compenserende maatregelen bij dyslexie en dyscalculie. Ziet de minister
mogelijkheden daar waar extra hulpmiddelen noodzakelijk zijn en deze
onvoldoende gefinancierd kunnen worden vanuit het schoolbudget, deze
hulpmiddelen onder te brengen in het zorgverzekeringsstelsel waardoor
het minder vrijblijvend wordt en het voor ouders betaalbaar is, zo vragen
deze leden.

1

Ons kenmerk: Parlisnummer: 2012D07109
(bijlage bij 2012Z03230).

6

4. Vervolgacties
De leden van de VVD-fractie vragen of de minister bereid is om in het
vervolgonderzoek van de Inspectie van het Onderwijs en in het kader van
het masterplan Dyslexie uitgebreid aandacht te besteden aan het
onderpresteren door (hoog-)begaafde leerlingen die door hun dyslexie
en/of dyscalculie in de middenmoot terecht komen en afstromen naar een,
voor hun intelligentie, lager niveau.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Inspectie van het
Onderwijs in het Verkennend onderzoek dyslexie en dyscalculie signaleert
dat veel scholen niet weten bij welke ondersteuning leerlingen met
dyscalculie gebaat zijn en welke hulpmiddelen deze leerlingen mogen
gebruiken tijdens het centraal examen. De minister kondigt aan dat in
2012 een Protocol voor Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie zal verschijnen. Hoe gaat dit protocol, mede in het licht van de
stelling van de Inspectie van het Onderwijs dat wetenschappelijk nog niet
is vastgesteld wat dyscalculie precies inhoudt, waarborgen dat scholen
voortaan wel weten bij welke ondersteuning van leerlingen met dyscalculie gebaat zijn, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat over dyscalculie nog veel
onduidelijkheid bestaat, niet alleen in het onderwijsveld, maar ook in
wetenschappelijke kringen. Op welke termijn denkt de minister die
duidelijkheid te kunnen geven? Naar verwachting, zo lezen de leden,
verschijnt in 2012 het Protocol voor Ernstige RekenWiskunde-problemen
en Dyscalculie voor het voortgezet onderwijs en het mbo. Om de examens
op een deugdelijke wijze te kunnen voorbereiden en duidelijkheid te
hebben over eventueel gebruik van hulpmiddelen is het, naar de mening
van deze leden, noodzakelijk dat die duidelijkheid komt voor het begin van
het schooljaar 2012/2013. Kan de minister dit toezeggen, zo vragen zij.
Conclusie
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister aan geeft dat het
kabinet kiest voor betere prestaties over de gehele linie. Deze woorden
hebben de volledige steun van de leden. Het vervolg van de zin luidt
echter: aandacht (...) voor alle leerlingen; van leerlingen met een
beperking tot de excellente leerlingen. Deze laatste impliciete tegenstelling is naar de mening van deze leden onjuist in dit kader. Leerlingen
met dyslexie of dyscalculie kunnen ook excellente leerlingen zijn, mits zij
al dan niet met hulpmiddelen in staat gesteld worden hun specifieke
leerprobleem te overwinnen.
II. Reactie van de minister

7