Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 095

Wijziging van onder meer de Archiefwet 1995 in
verband met onder meer het beleggen van de
zorg over provinciale archiefbescheiden ook na
overbrenging naar een archiefbewaarplaats bij
gedeputeerde staten

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 25 januari 2012
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.

3.
1
Samenstelling:
Leden: Ham, B. van der (D66), Bochove, B.J.
van (CDA), voorzitter, Miltenburg, A. van
(VVD), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Bosma, M.
(PVV), Dijk, J.J. van (SP), Dibi, T. (GL), Wolbert,
A.G. (PvdA), ondervoorzitter, Biskop, J.J.G.M.
(CDA), Smits, M. (SP), Elias, T.M.Ch. (VVD),
Beertema, H.J. (PVV), Dijkstra, P.A. (D66),
Jadnanansing, T.M. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Dijkgraaf, E. (SGP), Çelik, M. (PvdA),
Lucas, A.W. (VVD), Klaveren, J.J. van (PVV),
Klaver, J.F. (GL), Liefde, B.C. de (VVD), Werf,
M.C.I. van der (CDA) en Hazekamp, A.A.H.
(PvdD).
Plv. leden: Koşer Kaya, F. (D66), Ferrier, K.G.
(CDA), Burg, B.I. van der (VVD), Schouten, C.J.
(CU), Dille, W.R. (PVV), Kooiman, C.J.E. (SP),
Peters, M. (GL), Dam, M.H.P. van (PvdA),
Haverkamp, M.C. (CDA), Wit, J.M.A.M. de
(SP), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Mos, R.
de (PVV), Pechtold, A. (D66), Dijsselbloem,
J.R.V.A. (PvdA), Klijnsma, J. (PvdA), Staaij,
C.G. van der (SGP), Hamer, M.I. (PvdA),
Harbers, M.G.J. (VVD), Gerbrands, K. (PVV),
Sap, J.C.M. (GL), Berckmoes-Duindam, Y.
(VVD), Rouwe, S. de (CDA) en Ouwehand, E.
(PvdD).

kst-33095-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

4.
5.
6.
7.
8.

Inleiding
Zorgdragerschap over provinciale archiefbescheiden na
overbrenging verplaatst van minister van OCW naar
gedeputeerde staten
Advies Raad voor Cultuur over ontwerp-selectielijsten
vervalt
Consultaties
Advies Raad voor Cultuur
Financiele gevolgen
Uitvoeringsgevolgen
Overig

Blz.
1

2
3
4
4
5
5
5

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
de Wijziging van onder meer de Archiefwet 1995 in verband met onder
meer het beleggen van de zorg over provinciale archiefbescheiden ook na
overbrenging naar een archiefbewaarplaats bij gedeputeerde staten. Zij
zien aanleiding tot het maken van enkele opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
«Wijziging van onder meer de Archiefwet 1995 in verband met onder
meer het beleggen van de zorg over provinciale archiefbescheiden ook na
overbrenging naar een archiefbewaarplaats bij gedeputeerde staten».
De leden kunnen zich, kort gezegd, niet vinden in het voorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 095, nr. 4

1

De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. De leden onderschrijven de noodzaak tot modernisering van de Archiefwet. De leden zien geen aanleiding tot het stellen
van vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de wijziging van onder meer de Archiefwet in verband met het
beleggen van de zorg over provinciale archiefbescheiden ook na
overbrenging naar een archiefbewaarplaats bij gedeputeerde staten. De
leden onderschrijven het belang van gelijkwaardigheid van de bestuurslagen en daarmee van decentralisatie van de zorgplicht voor decentrale
archieven. Ten aanzien van de wetswijzigingen hebben de leden vragen
en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Zij hebben hierbij opmerkingen en vragen.
2. Zorgdragerschap over provinciale archiefbescheiden na
overbrenging verplaatst van minister van OCW naar gedeputeerde
staten
De leden van de VVD-fractie hebben vragen over de verdeling van de
verantwoordelijkheid onder/tussen de overheden. Volgens de regering «is
het uitgangspunt dat elke overheid voor zijn eigen archieven zorgt»1.
Tegelijkertijd stelt de regering, in reactie op de internetconsultatie, dat de
archieven van voormalige provinciale en departementale besturen nog
wel onder verantwoordelijkheid van het Rijk staan, omdat het Rijk zich als
«rechtsopvolger van de desbetreffende besturen beschouwt». De leden
vragen om een nadere toelichting van deze verdeling van verantwoordelijkheden en ook een toelichting betreffende de inhoud, omvang en functie
van deze archieven.

1
Memorie van toelichting, kamerstuknr.:
33 095, nr. 3, p. 15.
2
Kamerstuknr.: 26 643.

De leden van de CDA-fractie constateren dat de regering aangeeft dat
deze wetswijziging de eerste van een aantal tranches is die tot modernisering van de archiefwet moeten leiden. In de Archiefvisie2 die begin 2011
naar de Kamer is gestuurd, geeft het kabinet de kaders aan van de gehele
modernisering. Kan de regering aangeven wat de volgende tranches
zullen zijn en op welke termijn de Kamer de plannen hierover kan
verwachten? De leden constateren een zeker spanningsveld tussen de
behoefte aan decentrale zorgplicht enerzijds en landelijke eenduidigheid
anderzijds. Deze leden maken hierbij hun zorgen kenbaar ten aanzien van
de eenduidigheid van archivering. Op welke wijze is geborgd dat het
ontwerp selectiedocument tussen de provincies onderling in grote lijnen
eenduidig is? Daarnaast vragen de leden hoe geborgd is dat het moment
van overdracht van beheer naar archivering gelijk is. Hoe wordt er voor
gezorgd wordt dat de oordelen over al dan niet openbaarmaking tussen
de provincies onderling eenduidig zijn? Onder de nieuwe wet hebben
gedeputeerde staten de keuze voor het al dan niet aanstellen van een
gediplomeerde archivaris. Op dit punt hebben de leden enkele vragen.
Aangezien de decentrale archieftaken zijn ondergebracht bij de regionale
historische centra (RHC’s) kunnen de leden zich ook voorstellen dat in de
te benoemen functionarissen wordt aangesloten bij de functieverdeling
binnen RHC’s. Is hier bij de wetswijziging op dit punt voldoende naar
gekeken? Deze leden vragen daarnaast of de regering kan aangeven of er
meerwaarde van het instellen van een provinciearchivaris is, en zo ja, wat
deze meerwaarde is? Zo nee, waarom hebben we dan eigenlijk opleidingen archivistiek? De leden kijken naar de wet niet alleen vanuit het
gezichtspunt van de archiefhoudende instantie, maar vooral vanuit
degenen, binnen en buiten de overheid, die op zoek zijn naar informatie.
Voor de informatiezoekende zijn provinciegrenzen mogelijk irrelevant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 095, nr. 4

2

Iemand zoekt bijvoorbeeld informatie over een bepaald onderwerp,
ongeacht de bestuurslaag of regio. Vanuit dit perspectief vragen de leden
of de zoekfunctie voldoende is geborgd in de zorgplicht van provincies.
Daarnaast vragen deze leden of de eenduidigheid in de wijze van het
aanbieden van de informatie voldoende is geborgd. De regering geeft aan
dat de versnipperde advisering over het vaststellen van openbaarheidsbeperkingen het efficiënt en effectief wegwerken van de archiefachterstanden van het Rijk onmogelijk maakt. Daarom wordt gekozen om de
adviesfunctie te concentreren bij de Algemene Rijksarchivaris. De leden
vragen in hoeverre dit ten koste gaat van een zorgvuldige afweging over
wat wel of niet openbaar moet zijn. Hoe wordt de onafhankelijkheid hierin
gewaarborgd? Deze leden vragen of de regering kan aangeven in
hoeverre deze wijziging het wegwerken van de archiefachterstanden
bevordert? De leden sluiten aan bij de vraag die de directeuren van de
RHCs gesteld hebben over hoe in de praktijk in het nieuwe systeem de
ontheffing van openbaarheidsbeperkingen, wordt vormgegeven. De leden
onderschrijven het belang van versnelling van archivering en zien dat de
wetswijziging versnellende opties biedt, zeker waar het de Rijksarchivering betreft. Kan de regering ten aanzien van de versnelling aangeven
op welke wijze het nog te ontwikkelen overlegmodel («strategisch
informatieoverleg») voor decentrale overheden sneller kan werken dan
het huidige «driehoeksoverleg»? De leden vragen daarnaast welke
concrete doelstelling de rijksoverheid zichzelf en decentrale overheden
oplegt met betrekking tot de versnelling. De leden vragen of er achterstanden zijn in archivering en of deze met de versnelling daadwerkelijk
weggewerkt worden. Is het niet zo dat er alsmaar meer informatie
gegenereerd wordt dat gearchiveerd moet worden, waardoor we hier van
een klassiek voorbeeld van sisyfusarbeid moeten spreken, zo vragen de
leden.
De leden van de SP-fractie constateren dat wanneer het zorgdragerschap
wordt verplaatst van het ministerie van OCW naar gedeputeerde staten,
en het interbestuurlijk toezicht als gevolg van de wet generiek toezicht1
vrijblijvend wordt, is het aan de provincies of en hoe ze invulling geven
aan hun toezichtstaken. Met het vervallen van de verplicht voorgeschreven provinciale inspecteur en archivaris wordt vooral uitgegaan van
vrijblijvendheid met betrekking tot het toezicht. Wat zijn de mogelijke
risico’s van het ontbreken van een overkoepelend toezicht door het
ministerie, en de vrijblijvendheid van het nieuwe toezicht, vragen de
leden. Hoe worden deze risico’s opgevangen? Wordt de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de vierjaarlijkse evaluaties van de RHC’s,
zo vragen de leden.
3. Advies Raad voor Cultuur over ontwerp-selectielijsten vervalt
De leden van de VVD-fractie hebben met betrekking tot de digitalisering
van archiefbescheiden de volgende vraag. In de memorie van toelichting
geeft de regering aan dat digitale informatie een wezenlijk andere aanpak
vergt van waardering en selectie ten opzichte van de omgang met
papieren archiefbescheiden. Bij waardering moet ook rekening gehouden
worden met vraagstukken van informatiebeveiliging, zo stelt zij. De leden
vragen of de regering kan toelichten welke gevolgen dit heeft voor de
beveiliging van digitale archief.

1

Staatsblad 2011, 616.

De leden van de SP-fractie constateren dat de adviesrol van de Raad voor
Cultuur komt te vervallen. De deskundigen die in plaats hiervan worden
aangesteld hebben geen inzicht in de archiefselectie van andere dan hun
eigen overheid en missen volgens betrokkenen uit het veld de helikopterview en lange termijnvisie die de Raad voor Cultuur wel heeft. De leden
vragen de adviesrol van de Raad voor Cultuur in stand te houden, zeker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 095, nr. 4

3

zolang de nieuwe selectiemethode nog in de beginfase verkeert. Op
vragen die door genoemde leden aan de staatssecretaris zijn gesteld
tijdens een schriftelijk overleg naar aanleiding van de Archiefvisie1,
antwoordt de staatssecretaris dat de «getrapte selectie» zoals voorgesteld
door de Raad voor Cultuur een interessante is. Waarom deze aanpak dan
beperken tot «welomschreven onderdelen van een informatiehuishouding»2, zo vragen de leden.
4. Consultaties
De leden van de VVD-fractie zouden graag een nadere toelichting krijgen
op de uitgesproken zorg via internetconsultatie over de locatie van de
archiefbewaarplaatsen. Blijven de archieven van de provincies ondergebracht in de RHC of kunnen de gedeputeerde staten, na deze wijziging,
een nieuwe locatie aanwijzen? Er is, samengevat in de memorie van
toelichting, uit de consultatie de zorg naar voren gekomen dat het
wetsvoorstel een «ad hoc karakter» zou hebben. De leden interpreteren
het wetsvoorstel echter als een eerste stap, of tranche, die in lijn met de
Archiefvisie is van de staatssecretaris. Deelt de regering deze mening van
de leden en kan de regering deze zorg vanuit de consultatieronde
wegnemen? De leden vragen of de regering kan aangeven wanneer de
volgende tranche te verwachten is.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de reactie van de regering is op
de kritiek van de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland
(de KVAN) en de Branchevereniging Archiefinstellingen in Nederland
(BRAIN)3 dat aan archiefbewaarplaatsen geen eisen worden gesteld als
het gaat om publieksvoorzieningen en toegankelijkheid.
De leden van de SP-fractie wijzen de regering erop dat zowel de Raad
voor Cultuur en de Erfgoedinspectie hun zorgen uitspreken ten aanzien
van het toezicht4. Ook stelt de staatssecretaris dat er nog een brede
bewustwording op gang moet worden gebracht bij lokale overheden ten
aanzien van het belang en noodzaak van digitale archiefzorg5. Toch ziet de
regering geen aanleiding om het wetsvoorstel op dit onderdeel aan te
passen. Waarom wordt er niet naar een oplossing gezocht voor deze
zorgen? De leden verzoeken de regering in te gaan op de volgende
kritiekpunten, ook punt van zorg van de beroepsgroep zelf (onder andere
de brief van KVAN en BRAIN6): de verzwakking van het toezicht, de
vrijblijvendheid ten aanzien van het professioneel beheer en de daarmee
samenhangende vrijblijvendheid van openbaarheid en toegankelijkheid
en de slechte borging van de zorgvuldigheid bij de waardering en selectie.
De wetswijzigingen en de Archiefvisie zouden slecht op elkaar zijn
afgestemd en vooral ingegeven lijken door ad hoc ontwikkelingen. Wat is
de reactie van de regering op de stelling dat de voorstellen het archiefbestel juist zullen verzwakken? Gezien de kritiek en zorgen van betrokken
organisaties en adviesorganen, willen de leden nogmaals benadrukken
dat een zorgvuldige omgang met de archieven en een goed toezicht
hierop van het grootste belang zijn.
5. Advies Raad voor Cultuur
1

Verslag van een schriftelijk overleg,
Kamerstuknr.: 26 643, nr. 219.
2
Ibidem., p. 18.
3
Brief van ons kenmerk KVAN en BRAIN
Parlisnr.: 2011D63805.
4
Memorie van toelichting, Kamerstuknr.
33 095, nr. 3, p. 13, 16.
5
Verslag van een schriftelijk overleg,
Kamerstuknr.:26 643, nr. 219, p. 7.
6
Brief derden (KVAN en BRAIN) Kamerstuknr.: 2011D63805.

De leden van de CDA-fractie constateren dat de Raad voor Cultuur de
voorgestelde wijziging meent te moeten ontraden omdat een uitgewerkte
en omvattende visie op het archiefbestel ontbreekt. De leden menen dat
de Archiefvisie het bezwaar van de Raad voor Cultuur kan ondervangen.
Deelt de regering deze mening? Hieraan gekoppeld vragen voornoemde
leden de regering of dit betekent dat de Archiefvisie eerst geaccordeerd
moet zijn door de Kamer, alvorens deze wetswijziging doorgang kan
vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 095, nr. 4

4

6. Financiële gevolgen
De leden van de PvdA-fractie constateren dat in het Bestuursakkoord1, dat
op veel weerstand mocht rekenen, verschillende decentralisaties zijn
voorgesteld, grotendeels met een bezuinigingsopgave erbij. Ook in dit
voorstel wordt er een taak naar de provincies geschoven met het
dwingende verzoek om 25% van de kosten af te halen. Daarbij lijken
inhoudelijke belangen en risicoafwegingen ondergeschikt te zijn aan de
kostenoverweging. Naast de nu gedane voorstellen voor beheer van de
provinciale archieven speelt nog mee dat deze archieven vaak huisvesting
huren van de Rijksgebouwendienst. Zoals ook in de brief2 van de
staatssecretaris van OCW hierover is aangegeven, is er het voornemen
om afstand te doen van veel van deze panden. De provinciale archieven
gaan dus zelf meer kosten voor beheer van de archieven dragen terwijl ze
vaak geconfronteerd zullen worden met een duur en/of onderhoudsgevoelig gebouw. Deze samenloop kan bijna niet anders dan leiden tot een
kwaliteitsvermindering in de archivering, de goede intenties van de
provincies niet te na gesproken. Dat is voor de leden een onbevredigend
resultaat. De leden vragen de regering dan ook: hoe kan het nu voorliggende voorstel te verenigen zijn met de voorwaarde dat de kwaliteit van
archivering niet onder druk kan worden gezet door bezuinigingsintenties?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de korting vanuit het Rijk van
vijf miljoen euro op de RHC’s gecompenseerd wordt door een bijdrage
van de provincies van eenzelfde bedrag. De provincie Zuid-Holland heeft
echter geen RHC, waardoor de compensatie ten goede komt aan het
Nationaal Archief. Dit, terwijl het Nationaal Archief zelf niet onder de
korting van vijf miljoen euro valt. Uit het schriftelijk overleg met
betrekking tot de archiefvisie blijkt dat dit er inderdaad toe leidt dat de
overige 11 RHC’s niet volledig worden gecompenseerd. De staatssecretaris heeft in het schriftelijk overleg3 aangegeven dat het Interprovinciaal
Overleg (IPO) in december 2011 zou besluiten welke bedragen de
afzonderlijke provincies betalen aan de RHC’s. De leden vragen de
regering om de toerekening van dit bedrag per provincie weer te geven.
Deze leden vragen of het eindresultaat inderdaad is dat de 11 RHC’s niet
volledig gecompenseerd worden, omdat het Nationaal Archief gecompenseerd is voor een korting die ze niet hebben gekregen. Zo ja, hoe
verdedigt de regering dit resultaat? Wat is overigens de reactie van
regering op het advies van de KVAN en de BRAIN om in artikel 29 toe te
voegen dat de RHC’s gevestigd dienen te zijn in de provinciehoofdstad,
waarmee versnippering binnen het archiefwezen wordt voorkomen, zo
vragen de leden.
7. Uitvoeringsgevolgen
De leden van de VVD-fractie vragen wat de gevolgen van deze wijziging
van de Archiefwet zullen zijn voor het aantal fte bij het ministerie van
OCW dat zich met archieven bezighoudt. Tot slot vragen de leden of de
recent aangekondigde fusie van het Nationaal Archief met de Koninklijke
Bibliotheek invloed heeft gehad op het standpunt van het Nationaal
Archief ten aanzien van dit wetsvoorstel.
8. Overig

1

Kamerstuknr.: 32 749, nr. 1.
Kamerstuknr.: 32 500 VIII, nr. 201.
3
Kamerstuknr.: 26 643, nr. 219.
2

De leden van de CDA-fractie constateren dat in juni 2011 de staatssecretaris van OCW in een brief over de RHC’s2 heeft aangegeven dat het
kabinet onderzoek zou doen naar de mogelijkheid en wenselijkheid van
overdracht van het eigendom van de gebouwen aan museale instellingen.
De resultaten van dit onderzoek zouden ook worden betrokken bij de
positie van de huisvesting van RHC’s. De leden van vragen of er al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 095, nr. 4

5

resultaten van dit onderzoek bekend zijn. In dezelfde brief wordt tevens
gemeld dat de huurprijs van de onderzochte RHC’s marktconform is. De
leden vragen of hiermee bedoeld wordt dat de RHC’s nu dezelfde
huurprijs betalen als wanneer ze hetzelfde gebouw van een commerciële
aanbieder huren of dat ze hetzelfde bedrag zouden betalen als ze in een
ander pand zouden zitten.
De leden van de SP-fractie constateren dat, als antwoord op vragen in het
schriftelijk overleg over de Archiefvisie ten aanzien van de langstudeerboete, waar studenten archivistiek onder dreigen te vallen, de staatsecretaris stelt dat instellingen een versnelling van het programma organiseren1. De leden vragen welke gevolgen deze versnelling heeft voor de
inhoud van het onderwijsprogramma en hoe wordt voorkomen dat de
kwaliteit van de opleiding hier onder gaat lijden? Hoe wordt er zorg voor
gedragen dat er ook in de toekomst voldoende professionals beschikbaar
zijn voor het vak, zo vragen de leden.

1
Verslag van een schriftelijk overleg.
Kamerstuknr.: 26 643, nr. 219, p. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 095, nr. 4

6