Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3494
Vragen van de leden Van Dijk en Gesthuizen (SP) aan de ministers van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de problemen met zendmasten (ingezonden 20 juli 2011).
Antwoord van minister Verhagen (Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie), mede namens de ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en van Veiligheid en Justitie (ontvangen 2 september 2011).
Vraag 1
Wat is uw oordeel over het bericht «Stop zendmast bij overheid»?1
Antwoord 1
Zie antwoorden op de vragen 3, 5 en 7.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het «buitengewoon complex is om te achterhalen wat
er vrijdag fout is gegaan in Hoogersmilde en Lopik, waar de twee belangrijkste zendmasten van het land uitvielen, waardoor miljoenen luisteraars
werden gedupeerd»?
Antwoord 2
Ja, het gaat om complexe materie.
Vraag 3
Deelt u de mening dat deze situatie ontstond doordat de grond, het beton, de
mast en de kabels in handen zijn van verschillende private partijen? Kunt u
een overzicht geven van alle (private) partijen die betrokken zijn bij de
zendmasten?
Antwoord 3
De onderzoeken naar het ontstaan van deze ernstige situatie als gevolg van
de branden zijn nog niet afgerond. Op voorhand kan dus niet worden gesteld
dat de branden (mede) veroorzaakt zijn vanwege betrokkenheid van meerdere
partijen.
De partijen die direct betrokken zijn bij de (omroep)zendmasten zijn:

1

ah-tk-20102011-3494
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Volkskrant, 19 juni 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Alticom
Alticom exploiteert telecommunicatietorens en levert infrastructuurdiensten
op het gebied van ruimteverhuur, verhuur van mastruimte en energievoorziening. Alticom is de eigenaar van de betonnen delen van de torens.
NOVEC
NOVEC beheert de zendmasten. Ruimtes op deze masten worden verhuurd
aan klanten, die daar zendinstallaties aanbrengen voor uiteenlopende
activiteiten, zoals radio, televisie of mobiele telefonie. Het gaat hierbij om
hoge, markante telecommunicatiemasten bovenop de betonnen torens.
KPN
KPN (TV en Media) is zenderexploitant voor de omroep- en mediasector. KPN
levert ondersteunende diensten voor het hele productie- en distributieproces,
waaronder regionale omroepen en enkele commerciële zenders.
Broadcast Partners
Broadcast Partners is zenderexploitant voor de omroep- en mediasector en
richt zich op radio-uitzendingen, waaronder die van de publieke omroepen en
een aantal commerciële zenders.
(Onder)aannemers
Diverse aannemers en onderaannemers die in opdracht van zenderaanbieders
en/of eigenaren werkzaamheden verrichten aan de toren, mast of zendinstallaties.
De publieke en commerciële omroepen hebben geen directe betrokkenheid
bij de masten, zij leveren hun programma’s aan de zenderexploitanten
(Broadcast Partners en KPN TV & Media). Deze zenden ten behoeve van de
omroepen de programma’s vervolgens uit en onderhouden contacten met
NOVEC en Alticom.
Vraag 4
Vond u het ook een genante situatie toen iedereen naar elkaar wees en
niemand eindverantwoordelijk bleek te zijn voor de zendmasten?
Antwoord 4
Ik deel deze indruk niet. De in antwoord 3 genoemde partijen hebben ieder
vanuit hun eigen verantwoordelijkheid direct gereageerd in het zoeken naar
oplossingen.
Vraag 5
Deelt u de mening dat zendmasten een basisvoorziening zijn die onder
verantwoordelijkheid van de overheid horen te vallen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Nee. Ik ben niet van mening dat het beheer en de exploitatie van zendmasten
ten principale een publieke verantwoordelijkheid is. Daar waar marktpartijen
kunnen voorzien in het aanbieden van infrastructuur moet dat mogelijk
worden gemaakt. In de afweging met betrekking tot de splitsing van het
voormalige overheidsbedrijf Nozema is dit nadrukkelijk meegenomen (zie
Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 24 095 en 29 800 XII, nr. 174).
Tegen de achtergrond van de druk om meer concurrentie toe te laten op de
markt voor omroepdistributie is in 2004 Nozema opgesplitst in een privaat
zenderbedrijf Nozema Services (sinds 2007 in handen van KPN) en een
publiek mastenbedrijf, NOVEC2. In het mastenbedrijf is die infrastructuur
ondergebracht die niet-dupliceerbaar is. In de aangehaalde kamerbrief is dit
als volgt verwoord: «Niet-dupliceerbare infrastructuur is infrastructuur die
voor een marktpartij moeilijk of niet aan te leggen is. Dat wil zeggen te
kostbaar, of waarvoor lange bouw- en bestemmingsplanprocedures doorlopen moeten worden of waarvoor milieuvergunningen vereist zijn of die op
unieke plekken moeten komen te staan. In de praktijk gaat het om masten
met een werkelijke lengte van groter dan 40 meter of masten op de torens

2

In 2007 heeft de Staat alle aandelen in NOVEC overgedragen aan Tennet Holding BV,
waarvan de Staat aandeelhouder is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

van KPN of TenneT» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 24 095 en
29 800 XII, nr. 174, pagina 2).
Om toch in de hogere masten (> 40 meter) te kunnen voorzien is besloten om
dat gedeelte van de infrastructuur onder te brengen in een publiek bedrijf. In
lagere masten of antenneopstelpunten kunnen marktpartijen prima voorzien.
Vraag 6
Hoe voorkomt u dat opnieuw verwarring over de verantwoordelijkheid
ontstaat als u de zendmasten niet in publieke handen brengt?
Antwoord 6
Zie antwoord op vraag 4.
Vraag 7
Deelt u de mening dat zendmasten alleen al in publieke handen moeten
worden gebracht vanwege calamiteitenzender Radio 1? Zo nee, hoe voorkomt
u dat een rampenzender lange tijd niet te ontvangen is?
Antwoord 7
Ik deel die mening niet. Belangrijk is dat er snel en adequaat wordt gereageerd mochten er problemen ontstaan. Daarvoor zijn (wettelijke) maatregelen
getroffen.
Op regionaal niveau zijn tussen Veiligheidsregio’s en regionale omroepen
convenanten gesloten waarin de functionaliteit van de regionale rampenzender is geregeld. In artikel 6.26 van de Mediawet is geregeld dat in geval van
buitengewone omstandigheden radiozenders kunnen worden ingezet als
landelijke calamiteitenzender.
Vanwege het feite dat RTV Drenthe en Radio 1 geen landelijk bereik hadden
via de ether (wel via o.a. kabel en internet) was de functie van de (regionale)
rampenzender niet optimaal. Dankzij snel optreden van het Agentschap
Telecom, NPO en de betrokken zenderexploitanten, was om 17.00 uur (kort na
het incident) Radio 1 als calamiteitenzender weer landelijk te ontvangen via
de middengolf.
Vraag 8
Bent u bereid de oorzaken van de problemen met de zendmasten te
onderzoeken en aanbevelingen te doen voor de toekomst?
Antwoord 8
Er is een aantal onderzoeken ingesteld (o.a. de Technische Recherche,
NOVEC) naar de oorzaken van de brand. Vrijdag 5 augustus jl. heeft de politie
Drenthe laten weten ervan uit te gaan dat er vooralsnog geen strafbare feiten
zijn gepleegd met betrekking tot de brand in de zendmast van Hoogersmilde.
De definitieve onderzoeksresultaten worden op korte termijn verwacht. Het
technisch onderzoek dat NOVEC heeft ingesteld loopt nog.
Met betrekking tot de situatie op de zendmast Lopik is een impasse ontstaan
over de wijze waarop het zendvermogen met behoud van veiligheid kan
worden opgevoerd. Ik heb op verzoek en met instemming van partijen
voormalig wethouder Marco Pastors van Rotterdam benoemd tot bemiddelaar om te bezien hoe het vermogen van de radiozendmasten op een veilige
en verantwoorde manier op peil kan worden gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3