Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1708
Vragen van de leden Bergkamp (D66), Yeşilgöz-Zegerius (VVD), Van den
Hul (PvdA), Krol (50PLUS) en Özütok (GroenLinks) aan de Minister-President
en de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Justitie en
Veiligheid en van Defensie over de Nederlandse versie van de
Nashville-verklaring (ingezonden 8 januari 2019).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de Minister-President, de Ministers van Justitie en
Veiligheid en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris
van Defensie (ontvangen 26 februari 2019).
Vraag 1, 5, 6
Wat vindt u van de Nederlandse versie van de Nashville-verklaring, de
anti-lhbti-uitingen daarin en de ondertekening van dat pamflet?1 2
In uw open brief in januari 2017 schreef u dat iedereen die ons land zo
fundamenteel afwijst, door bijvoorbeeld homo’s lastig te vallen, liever weg
kan gaan; hoe kijkt u in het licht van deze brief naar de Nashville-verklaring?3
Hoe verhoudt dit pamflet zich tot de wetgeving in Nederland, zoals de
Grondwet, de algemene wet gelijke behandeling en het strafrecht? Kan dit
pamflet worden gezien als een vorm van haatzaaien? Naar verluidt is er
aangifte gedaan over de Nashville-verklaring, als dit het geval is, bent u
bereid om de Kamer van de ontwikkeling rond deze aangifte op de hoogte te
houden?
Antwoord 1, 5, 6
In Nederland mag iedereen, altijd en overal, zichtbaar zichzelf zijn. Dat is het
uitgangspunt van dit kabinet. De Nashville-verklaring is hiermee niet in
overeenstemming. De inhoud daarvan druist in tegen de kernboodschap van
het kabinet en die van het overgrote deel van de kerkgemeenschappen in
Nederland, die juist de verbinding en de dialoog zoeken om geloof, seksuele
gerichtheid en genderidentiteit met elkaar te verbinden. Het kabinet heeft dan
ook afstand genomen van de Nashville-verklaring.
In onze Grondwet worden de godsdienstvrijheid en de vrijheid van meningsuiting beschermd, maar is ook een verbod op discriminatie opgenomen. Daar
1

https://nashvilleverklaring.nl LHBTI staat voor lesbische vrouwen (L), homoseksuele mannen
(H), biseksuelen (B), transgenders (T) en intersekse personen (I).
2
https://nos.nl/l/2266358
3
https://www.vvd.nl/nieuws/lees-hier-de-brief-van-mark/

ah-tk-20182019-1708
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

waar de vrijheid van meningsuiting in relatie tot de godsdienstvrijheid in
botsing komt met de vrijheid om niet gediscrimineerd te worden, is het
uiteindelijk aan de rechter om te bepalen welke weging in een dergelijk geval
dient te worden gehanteerd. De Algemene wet gelijke behandeling is op het
pamflet zelf niet van toepassing, omdat deze wet niet ziet op publieke
meningsuitingen. Alleen als het pamflet of het gedachtengoed dat daarin
wordt beschreven een rol zou spelen bij de werving en selectie van personeel
of het aannemen van leerlingen op scholen, zou dat mogelijk anders kunnen
zijn.
Uit informatie van het Openbaar Ministerie is naar voren gekomen dat er
aangifte is gedaan tegen enkele ondertekenaars van de Nederlandse versie
van de Nashville-verklaring. Er is tegen de Nashville-verklaring als zodanig
ook aangifte gedaan. Op dit moment beziet het OM of er sprake is van
strafbare gedragingen. Zolang deze zaken ter beoordeling liggen bij het OM
en/of de rechter ligt het niet in de rede dat het kabinet daarover uitspraken
doet.
Vraag 2
Is het u bekend dat de Vrije Universiteit afstand heeft genomen van het
pamflet en in gesprek gaat met de met medewerkers die onder titel van hun
functie aan de universiteit het pamflet hebben ondertekend? Bent u bereid
om in gesprek te gaan met de universiteit over inclusief lhbti-beleid?4
Antwoord 2
Het college van bestuur van de Vrije Universiteit heeft, binnen de faculteit,
universiteitsbreed en naar de betrokken medewerkers duidelijk afstand
genomen van de verklaring en het pamflet, en zal het gesprek over diversiteit
en inclusiviteit binnen de organisatie intensief voortzetten. Ook publiekelijk
heeft de Vrije Universiteit afstand genomen van deze onbarmhartige
verklaring. Ik vind het daarom nu niet opportuun om hierover het gesprek
aan te gaan.
Vraag 3
Wat vindt u ervan dat een geestelijk verzorger werkzaam bij het Ministerie
van Defensie de verklaring heeft ondertekend? Is het openlijk bekend van
deze geestelijk verzorger dat hij op deze manier kijkt naar lhbti-personen?
Hoe wordt geborgd dat geestelijk verzorgers in lijn met het inclusieve beleid
van het ministerie en lhbti-acceptatie ondersteuning bieden?
Antwoord 3
Direct na het bekend worden van de ondertekening, heeft de Diensten
Geestelijke Verzorging (Diensten GV) en in het bijzonder de Dienst Protestantse Geestelijke Verzorging op 7 januari op internet laten weten «met kracht
afstand van de inhoud van de «Nashville-verklaring» te nemen» en dat de
Diensten GV er zijn voor alle defensiemedewerkers, hun thuisfront en
veteranen.
Voor de positionering en werkzaamheden van geestelijk verzorgers binnen
Defensie geldt de scheiding tussen kerk en staat. De geestelijke verzorging
verricht haar werk onder de inhoudelijke verantwoordelijkheid van de door de
staat erkende zendende instanties. Defensie heeft hierover geen zeggenschap,
zoals opgenomen in het ministerieel besluit betreffende Functionele Kaders
Geestelijke Verzorging bij Defensie (2011) en het statuut betreffende
Geestelijke Verzorging bij Defensie (2012). De krijgsmachtpredikant en zijn
zendende instantie zijn daarom zelf verantwoordelijk voor de uitlatingen. De
betrokken geestelijke verzorger heeft zijn steun voor de verklaring ingetrokken
en excuses gemaakt naar het defensiepersoneel. Op grond hiervan heeft de
zendende instantie kenbaar gemaakt het vertrouwen in de betreffende
predikant te behouden.
Er zijn tot nu toe meerdere klachten ingediend en meldingen gemaakt over de
ondertekening van de verklaring door de predikant. Deze klachten worden
conform de bestaande meldings- en klachtenprocedure onderzocht.

4

https://www.at5.nl/artikelen/190364/vu-hijst-regenboogvlag-als-statement-tegen-nashvilleverklaring

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 4, 10
Wat betekent dit pamflet voor lhbti-jongeren? Gegeven het feit dat lhbtijongeren met een religieuze achtergrond meer suïcidaliteit rapporteren, zou
het pamflet en de ondertekening daarvan mogelijk tot meer zelfmoordgedachten kunnen leiden? Wat kunnen we daar aan doen, ook gezien het
stijgende aantal zelfdodingen onder jongeren?5 6
Welke acties gaat het kabinet ondernemen naar aanleiding van de brede
ondertekening van de Nashville-verklaring? Zijn er mogelijkheden om
jongeren in deze gemeenschappen te beschermen?
Antwoord 4, 10
Naast alle initiatieven van kerken en geloofsgemeenschappen zelf, ondersteun ik verschillende initiatieven gericht op LHBTI-jongeren met een
religieuze achtergrond. Specifiek voor christelijke LHBTI’s is de alliantie van
christelijke LHBTI-netwerken vorig jaar gestart met activiteiten gericht op:
jonge LHBTI’s in reformatorische en evangelische geloofsgemeenschappen,
ouders van LHBTI’s, christelijke LHBTI’s die op een later moment in hun leven
uit de kast komen. Voorts richt de alliantie zich op christelijke LHBTorganisaties in Europa, kerkelijke gemeenschappen en regenbooggemeenten
in de zogenaamde «bible belt». In deze alliantie werken samen: het Landelijk
KoördinatiePunt groepen kerk en homoseksualiteit (LKP), vereniging
ChristenQueer, European Forum of LGBT Christan Groups en Verscheurd.nl.
Daarnaast ondersteunt het Ministerie van VWS de aanpak van depressie en
zelfdoding onder LHBTI-jongeren door 113 Zelfmoordpreventie, Movisie en
COC. De activiteiten richten zich op: ondersteunen van ouders met toegankelijke informatie en handvatten om het gesprek aan te gaan en het actualiseren
van de website Iedereenisanders.nl in samenspraak met jongeren. Verder
bestaat die aanpak uit masterclasses en onlinetraining voor professionals en
het inzetten van het GSA-netwerk van het COC om scholen te bereiken.
Vraag 7
Wat vindt u ervan dat ook leden van de Staten-Generaal, die trouw hebben
gezworen aan de Grondwet, de verklaring hebben ondertekend?
Antwoord 7
In een gezonde democratie moet het debat gevoerd kunnen worden, ook op
het scherpst van de snede. In Nederland is de vrijheid van meningsuiting,
vooral in het politieke debat, een groot goed, ook wanneer daarbij een
mening wordt verkondigd die omstreden is. Hoewel het kabinet het uiteraard
niet met elke uiting van parlementsleden eens is, zal het zich er altijd sterk
voor blijven maken dat ook deze mening geuit en gehoord mag worden. Het
is daarbij vooral de taak van de Staten-Generaal zelf om in het debat
eventuele bezwaren tegen geuite meningen kenbaar te maken.
Vraag 8
Hoe kijkt u naar de verwijzingen naar teksten uit de bijbel die geweld tegen
homoseksuelen beschrijven, in het pamflet dat mensen oproept om zich te
verzetten tegen de «historische overgangssituatie», waarin op «ingrijpende
wijze invulling wordt gegeven aan wat het betekent mens te zijn»? Hoe kijkt u
specifiek naar de verwijzingen Lev. 20:13 «Wanneer een man met een andere
man slaapt, zoals men met een vrouw slaapt, dan hebben zij beiden iets
gruwelijks gedaan. Zij moeten zeker ter dood gebracht worden. Hun bloed
rust op henzelf.!»?
En naar Rom. 1:26–27; 1:32: «En evenzo hebben ook de mannen de natuurlijke omgang met de vrouw opgegeven, en zijn in wellust voor elkaar
ontbrand: mannen doen schandelijke dingen met mannen en ontvangen het
gepaste loon voor hun dwaling in zichzelf. Zij kennen het recht van God,
namelijk dat zij die zulke dingen doen de dood verdienen, en toch doen zij
niet alleen zelf deze dingen, maar stemmen ook van harte in met hen die ze
doen.»?

5

https://www.113.nl/sites/default/files/2017–07/
Factsheet_113_Zelfmoord%20en%20LHBT%27ers_0.pdf
6
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2266394-wat-is-er-te-doen-tegen-een-stijgend-aantalzelfdodingen-onder-jongeren.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Het kabinet is van mening dat uitleg van geloofsschriften niet tot zijn taken
behoort.
Vraag 9
Gaat u in gesprek met de ondertekenaars van het pamflet?
Antwoord 9
Het kabinet steunt de maatschappelijke dialoog over hoe homoseksualiteit en
geslachtsaanpassing en geloof met elkaar verenigd kunnen worden. Maar het
is niet aan het kabinet om met de individuele ondertekenaars van het pamflet
in gesprek te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4