Nota van bevindingen over de nalevingsverslagen
geluidproductieplafonds rijkswegen en spoorwegen
in 2018

Datum

januari 2020

INHOUDSOPGAVE
1

Inleiding

3

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Naleving geluidproductieplafonds rijkswegen
Bevindingen
Uitkomst nalevingsverslag
Zorgplicht, overschrijdingen en oplossingen
Nalevingsverslag geluidproductieplafonds 2018 Provincie Zuid-Holland

4
4
5
7
10

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Naleving geluidproductieplafonds spoorwegen
Bevindingen
Uitkomst nalevingsverslag
Oplossingen: Bronaanpak
Dreigende overschrijdingen

11
11
12
12
13
14

4

Validatiemetingen bij wegen en spoorwegen

16

Bijlage A

Nalevingsverslag geluidproductieplafonds rijkswegen 2018

17

Bijlage B

Nalevingsverslag geluidproductieplafonds spoorwegen 2018

17

Bijlage C

Nalevingsverslag geluidproductieplafonds provincie Zuid-Holland

17

Overige oplossingen

2

1

Inleiding

De infrabeheerders van de rijkswegen en spoorwegen, respectievelijk
Rijkswaterstaat en ProRail, hebben sinds 2012 op grond van hoofdstuk 11 van de
Wet milieubeheer de plicht om zorg te dragen voor de naleving van de
geluidproductieplafonds (gpp’s) langs deze infrastructuur. Onderdeel van deze
verplichting is het uitbrengen van een jaarlijks verslag over de naleving in het
voorafgaande kalenderjaar. De nalevingsverslagen waar deze Nota van bevindingen
op ziet zijn inmiddels de zesde in de reeks nalevingsverslagen die Rijkswaterstaat en
ProRail hebben uitgebracht.
Met het nalevingsverslag wordt niet alleen terug-, maar ook vooruitgekeken. De
bedoeling hiervan is dat (dreigende) overschrijdingen tijdig worden gesignaleerd en
maatregelen tijdig worden getroffen, zodat de geluidproductie beheersbaar wordt
gemaakt en gehouden.
Naast het opstellen van een nalevingsverslag door de beheerder, is in de Wet
milieubeheer ook een verplichting opgenomen voor de minister om dit verslag te
publiceren en hieraan zijn/haar bevindingen toe te voegen. Met de publicatie van
deze Nota van bevindingen wordt hier invulling aan gegeven.
In de volgende hoofdstukken worden de bevindingen weergegeven naar aanleiding
van de nalevingsverslagen van resp. de rijkswegen en de hoofdspoorwegen over de
periode 1 januari 2018 tot en met 31 december 2018.
Deze worden vervolgens toegelicht aan de hand van een samenvatting van de
uitkomsten van de nalevingsverslagen. Verdere informatie is te vinden in de
bijgesloten nalevingsverslagen.

3

2

Naleving geluidproductieplafonds rijkswegen

Het ‘Nalevingsverslag geluidproductieplafonds 2018’ ten aanzien van de rijkswegen,
is opgesteld door Rijkswaterstaat1 en informeert onder andere over de over dat jaar
geconstateerde overschrijdingen en dreigende overschrijdingen van de
geluidproductieplafonds (afgekort: gpp’s) langs de rijkswegen.

2.1

Bevindingen
Met de systematiek van de geluidproductieplafonds wordt de ontwikkeling van de
geluidproductie langs rijkswegen op een groot deel van het rijkswegennet beheerst,
zoals blijkt uit het onderstaande:


Ook op trajecten waar geen infrastructuurprojecten worden uitgevoerd, worden
locaties aangepakt waar de geluidproductie te sterk toeneemt of dreigt toe te
nemen.



Het nalevingsverslag maakt de gerealiseerde geluidproductie inzichtelijk ten
opzichte van de zogenaamde vergunde geluidproductie (zoals vastgelegd in het
geluidproductieplafond).



Alle locaties van overschrijdingen en dreigende overschrijdingen zijn transparant
in kaart gebracht. Er is beschreven welke stappen worden gezet om
overschrijdingen ongedaan te maken en te voorkomen dat op wegvakken met
dreigende overschrijdingen daadwerkelijk overschrijdingen ontstaan.



In het licht van het toenemende aantal overschrijdingen is met oog op de
toekomst het hoge aandeel dreigende overschrijdingen een punt van zorg.
Deze overschrijdingen worden voornamelijk veroorzaakt door een (sterkere)
groei van het verkeer.

In het kader van de Omgevingswet wordt het werken met geluidproductieplafonds
voortgezet, zoals aangegeven in de Kamerbrief van 7 oktober 20152. Bij de verdere
uitwerking worden daarbij enkele (beleidsneutrale) verbeterpunten doorgevoerd die
uit de praktijk naar voren zijn gekomen en die het werken met de
geluidproductieplafonds vergemakkelijken.
Rijkswaterstaat geeft met het bovengenoemde verslag en de daaraan gerelateerde
acties actief invulling aan de in de wet gedefinieerde zorgplicht tot naleving van
geluidproductieplafonds.
Ondanks de ingezette acties is de laatste jaren het aantal overschrijdingen wel
toegenomen. Dit is mede een gevolg van de aanhoudende en momenteel hoge groei
van verkeer op het rijkswegennet.
RWS moet hierdoor het tempo van de geluidbeperkende maatregelen in de komende
jaren dusdanig opvoeren dat voorzienbare overschrijdingen zo veel mogelijk –
1

2

Rijkswaterstaat heeft als beheerder van het rijkswegennet op grond van artikel 11.20 van de Wet
milieubeheer (Wm) de plicht de geluidproductieplafonds na te leven. Als verantwoording van deze zorgplicht
van Rijkswaterstaat dient hij op grond van artikel 11.22 van de Wet milieubeheer jaarlijks een verslag uit te
brengen over de naleving van de geluidproductieplafonds in het voorafgaande kalenderjaar.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 663, nr. 64

4

binnen de kaders van maakbaarheid en doelmatigheid - worden voorkomen.
De inzet van geluidbeperkende maatregelen en het doorlopen van juridische
procedures om dit mogelijk te maken is daarom geïntensiveerd en heeft ertoe geleid
dat in 2018 op 114 km rijbaan een stil wegdek voor de naleving van de
geluidproductieplafonds is aangelegd, ruim 4 maal zo veel als in 2017. In 2019
wordt eveneens op grote schaal stil asfalt aangelegd en in de planning voor de
komende jaren wordt dit doorgezet, zie figuur 2.
De laatste jaren is een flinke groei van verkeer te zien, direct gekoppeld aan
hoge economische groei. Hierbij groeit ook het vrachtverkeer snel, wat relatief sterk
doorwerkt in de berekende geluidbelasting. Door het hoge groeitempo van de
verkeersintensiteit is een stil wegdek regelmatig eerder nodig dan aanvankelijk
gepland. Deze planning is gebaseerd op de verkeersprognoses die inherent ook
onzekerheden kennen. Hierdoor moet vaker worden afgewogen om groot onderhoud
in de tijd te vervroegen, dan wel extra maatregelen te nemen met financiële en
maakbaarheidsproblemen in de uitvoeringsorganisatie als gevolg.

2.2

Uitkomst nalevingsverslag
Eind 2018 waren er 60.876 referentiepunten langs het rijkswegennet waarop een
geluidproductieplafond gold.
Op 4,5% van de referentiepunten heeft in 2018 een overschrijding van het
geluidplafond plaatsgevonden.
Op 95,5% van de referentiepunten is de geluidproductie over 2018 onder het
geluidproductieplafond gebleven, of was sprake van een geldende vrijstelling (5,4%)
of ontheffing (2,7%) van de nalevingsplicht, of van een situatie waarvoor geen
betrouwbare berekening van de resterende geluidruimte mogelijk was (3,0%).
Daarnaast gold voor 17,5% van de referentiepunten dat er een dreigende
plafondoverschrijding is geconstateerd (een geluidruimte tussen 0,0 en 0,5 dB) en
hiervan is voor 11,3% van de referentiepunten is er een dreigende overschrijding
met de prognose dat het plafond binnen 5 jaar wordt bereikt. De resultaten zijn
weergegeven in figuur 1.

Figuur 1: Naleving geluidproductieplafonds rijkswegen 2018
Het percentage overschrijdingen is in 2018 hoger dan in het nalevingsverslag over
2017 (4,5% ten opzichte van 3,9%). Tussen 2017 en 2018 is er op 2,3% van de
referentiepunten een nieuwe overschrijding bijgekomen door een sneller dan
verwachte groei van het verkeer. Tussen 2017 en 2018 is daarnaast op 1,7% van
5

de referentiepunten de overschrijding uit 2017 opgelost.
Het percentage dreigende overschrijdingen is toegenomen van 12,4% in 2017
naar 17,5% in 2018.
De gemiddelde geluidruimte, zijnde het verschil tussen de geluidproductieplafonds
en de geluidproductie, is met 0,1 dB afgenomen van 1,0 dB in 2017 tot 0,9 dB in
2018. Dit correspondeert met de groei van het verkeer in 2018. In de voorgaande
jaren is de gemiddelde geluidruimte jaarlijks steeds met 0,1 of 0,2 dB afgenomen.
Het aanbrengen van fysieke geluidbeperkende maatregelen (het aanleggen van
stiller asfalt en geluidschermen) kent een doorlooptijd van een aantal jaren,
waardoor maatregelen die in vorige nalevingsverslagen aangekondigd zijn, nog niet
allemaal gerealiseerd zijn. Afgezien van overschrijdingen vanwege fluctuaties in de
geluidproductie, is er redelijkerwijs een periode van een aantal jaren nodig om
overschrijdingen daadwerkelijk en tijdig te voorkomen. De aanpak van RWS voorziet
in principe in het binnen vijf jaar aanpakken van knelpunten tussen het moment dat
de geluidruimte kleiner wordt dan 0,5 dB en het optreden van een overschrijding. In
de praktijk is inmiddels gebleken dat dit niet in alle gevallen goed is te verenigen
met de programmering van beheer en onderhoud, welke voor verhardingen
afwijkende cycli kent die kunnen uiteenlopen van ca. 7 tot meer dan 20 jaar.
Rijkswaterstaat is daarom al vanaf 2014 bezig met een intern programma met
verschillende verbeterrondes om het programmeren en treffen van
geluidmaatregelen meer te integreren in de programmering van beheer en
onderhoud. De resultaten hiervan zullen de komende jaren zichtbaar worden (zie
ook § 2.3).
Ook de procedures voor het wijzigen van geluidproductieplafonds met te publiceren
(ontwerp)besluiten en de daarvoor benodigde akoestische onderzoeken vergen
doorgaans meerdere verslagjaren. Daardoor zal het effect hiervan pas in volgende
jaren resulteren in het oplossen en voorkomen van overschrijdingen en daarmee in
een afname van het aantal overschrijdingen.

2.3

Zorgplicht, overschrijdingen en oplossingen
Invulling zorgplicht tot naleving van de geluidproductieplafonds
Uit het nalevingsverslag blijkt dat de systematiek van Hoofdstuk 11 Wm zoals
beoogd de toename van geluid weet te beheersen. Rijkswaterstaat werkt voor
locaties met overschrijdingen en dreigende overschrijdingen aan oplossingen. Die
bestaan, afhankelijk van de lokale situatie, uit de aanleg van een stiller wegdek,
(hogere) geluidschermen of verhoging van geluidproductieplafonds als er geen
doelmatige maatregelen mogelijk zijn. Geluidproductieplafonds kunnen slechts
verhoogd worden na toetsing of op woningniveau nog steeds voldaan wordt aan de
geluidsnormen. Voor tijdelijke overschrijdingen kunnen ontheffingen aangevraagd
worden.
Getroffen en geprogrammeerde wegdekmaatregelen
In 2017 en 2018 is respectievelijk ca. 27 km en 114 km stiller wegdek aangelegd in
het kader van de naleving van geluidproductieplafonds. Om knelpunten op te lossen
heeft Rijkswaterstaat in 2019 ca. 186 km stiller wegdek opgenomen in de
programmering. In de periode tussen 2020 en 2022 is op dit moment ca. 340 km
stiller wegdek in de programmering opgenomen, de verwachting is dat dit aantal
kilometers nog zal toenemen. In tabel 1 is het aantal aangelegde of
6

geprogrammeerde kilometers rijbaan stil wegdek in het kader van naleving
weergegeven. Naast de programmering van stiller wegdek in het kader van de
naleving van geluidproductieplafonds, legt Rijkswaterstaat stiller wegdek aan bij
projecten.
Tabel 1: Kilometer rijbaan stil wegdek t.b.v. naleving geluidproductieplafonds

Jaar
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020 – 2022

Km
0
8
10
15
27
114
186
3403

Figuur 2: Gerealiseerde en geprogrammeerde stille wegdekken en
percentage overschrijdingen

In de besluitvorming over beheer en onderhoud moet geluid, naast andere
overwegingen, een gelijkwaardige invloed hebben. Dit blijkt in de praktijk een
complex proces. RWS werkt aan verdere optimalisatie van dit proces, maar
concludeert dat ook in de komende jaren niet alle overschrijdingen te voorkomen
zijn, zelfs niet als gekozen zou worden voor een grote mate van meer en eerder
programmeren van maatregelen dan tot nu toe is gebeurd, ten koste van overige
uitgaven binnen beheer en onderhoud.
Oplossingen overschrijdingslocaties
Van de 2.746 referentiepunten (4,5%) waarop een overschrijding van het gpp
plaatsvindt wordt op 8% (Tracé)besluiten met de bijbehorende geluidmaatregelen
genomen of zijn er andere externe ontwikkelingen, waardoor de overschrijding van
de geluidproductieplafonds binnen vijf jaar wordt opgelost.
Voor de overige 92% worden geluidbeperkende bronmaatregelen afgewogen
volgens het wettelijke doelmatigheidscriterium. Naar verwachting zal dit op 12%
3

geprogrammeerd: totaal voor 3 jaar (aandeel zal toenemen i.v.m. groei verkeer)

7

leiden tot de aanleg van stiller asfalt op het hele traject. Voor 21% is het op het
traject naar verwachting niet doelmatig om een bronmaatregel aan te leggen. Voor
56% zal dit leiden tot de aanleg van stiller asfalt op een deel van het traject. Op het
andere deel van het traject is het niet doelmatig om een bronmaatregel aan te
leggen. Voor 4% tenslotte is de oplossing van de overschrijding nog in onderzoek.
Op trajecten waar geen doelmatige bronmaatregelen beschikbaar zijn wordt een
procedure doorlopen tot verhoging van het geluidproductieplafond, waarmee de
overschrijding ook ongedaan wordt gemaakt. Onderdeel van de procedure tot het
wijzigen van het geluidproductieplafond is een beoordeling of aanleg van een
geluidscherm doelmatig en mogelijk is.
Door een verhoging van een geluidproductieplafond is het mogelijk dat de hieraan
gekoppelde geluidbelasting op de gevels toeneemt. Na het besluit tot verhoging van
het plafond wordt daarom getoetst op de normen voor de geluidbelasting in de
woning. Indien deze binnenwaarde wordt overschreden, zullen geluidwerende
maatregelen aan de gevel worden getroffen (gevelisolatie). Zo blijft een
geluidgevoelige bestemming beschermd en zullen altijd maatregelen genomen
worden om de normwaarden te blijven halen.
Oplossingen voor dreigende overschrijdingslocaties
In 2018 is op 6.866 referentiepunten (11,3%) een dreigende overschrijding
geconstateerd waar verwacht wordt dat het geluidproductieplafond binnen 5 jaar
wordt bereikt.
Op 23% van deze referentiepunten is dit jaar voor het eerst een dreigende
overschrijding geconstateerd en zal voor het volgende nalevingsverslag een analyse
worden uitgevoerd om een oplossingsrichting te bepalen.
Van de overige dreigende overschrijdingen worden op 5% (Tracé)besluiten met de
bijbehorende geluidmaatregelen genomen of zijn er andere ontwikkelingen, die de
overschrijding van de geluidproductieplafonds binnen vijf jaar oplossen.
Voor de overige 72% worden geluidbeperkende maatregelen afgewogen volgens het
wettelijke doelmatigheidscriterium. Naar verwachting zal dit op 22% leiden tot de
aanleg van stiller asfalt op het gehele traject. Voor 11% zijn op het traject naar
verwachting geen doelmatige maatregelen beschikbaar. Op 38% zal dit leiden tot de
aanleg van stiller asfalt op een deel van het traject. Op het andere deel zijn geen
doelmatige maatregelen beschikbaar. Op trajecten waar geen doelmatige
maatregelen beschikbaar zijn wordt een procedure doorlopen tot verhoging van het
geluidproductieplafond.
De uitvoering van geluidsmaatregelen wordt zoveel mogelijk gecombineerd met
andere werkzaamheden, zoals groot onderhoud en infrastructuurprojecten. Hierdoor
worden extra verkeershinder en onnodig versnelde afschrijving door voortijdige
vervanging van het wegdek geminimaliseerd.
Omdat het nog niet altijd mogelijk is voldoende tijdig te anticiperen op
overschrijdingen en omdat het ook wenselijk is een maatregel zoveel mogelijk te
combineren met regulier onderhoud, zal het in voorkomende gevallen nodig zijn om
een tijdelijke ontheffing aan te vragen. Het optreden van overschrijdingen over enig
kalenderjaar hangt niet alleen samen met de benodigde tijd voor het treffen van
maatregelen om deze te voorkomen, maar ook met de omstandigheid dat de
ontwikkeling van het verkeer, zoals beschreven in paragraaf 2.2, niet altijd tot op
het jaar nauwkeurig kan worden voorspeld. Onder andere vanwege de gemiddelde
levensduur van wegdekken (ca. 13 tot meer dan 20 jaar) zal er nog een zekere
periode sprake kunnen zijn van (dreigende) overschrijdingen die niet eerder al
konden worden meegenomen, zoals bij wegdekken die zijn aangelegd voorafgaand
aan de inwerkingtreding van Hoofdstuk 11 van de Wet milieubeheer (per 1 juli
8

2012). Ook bij onvoorzienbare netwerkeffecten kunnen onverwachte
overschrijdingen optreden.
Het is echter niet de bedoeling om plafondoverschrijdingen te laten optreden.
Daarom wordt er, binnen deze beperkingen, naar gestreefd om overschrijdingen zo
veel als redelijkerwijs mogelijk is ongedaan te maken en ervoor te zorgen dat deze
zich niet herhalen of zich elders voordoen.

2.4

Nalevingsverslag geluidproductieplafonds 2018 provincie Zuid-Holland
Met de invoering van de Omgevingswet wordt de systematiek van
geluidproductieplafonds (gpp’s) ook voor provinciale wegen geïntroduceerd.
Vooruitlopend daarop heeft de Provincie Zuid-Holland een deel van de A20
(knooppunt Westerlee) gereconstrueerd. Bij die reconstructie is besloten de laatste
paar honderd meter van de A20 (nu de facto onderdeel van de N213) om
beheerstechnische redenen over te dragen in beheer en onderhoud van de provincie
Zuid-Holland.
Belangrijke overwegingen voor de overdracht van gpp’s zijn de volgende:
-Het betreft een kort stuk weg (ca 300 meter) en een beperkt aantal
geluidproductieplafonds;
-Deze overgangssituatie betreft een beperkte periode (tot 1-1-2021); vanaf dat
moment is PZH voor het hele provinciale wegennet verplicht volgens de nieuwe
systematiek te werken. Dit wegdeel valt daar dan ook onder;
-Het voorkomt dat Rijkswaterstaat verantwoordelijk is voor naleving en eventuele
maatregelen over een wegvak waarvan zij geen beheerder is;
-Het is voor de Dienst Beheer Infrastructuur van de provincie Zuid-Holland een
gelegenheid ervaring op te doen met het werken volgens de nieuwe systematiek.
In goed overleg is gekozen voor een pragmatische insteek, waarbij Rijkswaterstaat
de geluidberekeningen uitvoert, zorg draagt voor de publicatie in de bestaande
geluidregisters en jaarlijks een akoestisch rapport opstelt. De Provincie Zuid-Holland
levert tijdig brongegevens aan en zorgt voor een jaarlijks nalevingsverslag, waarvan
het document dat over het jaar 2018 gaat als bijlage C is toegevoegd. Bij
(dreigende) overschrijding van gpp’s onderzoeken Rijkswaterstaat en de Provincie
Zuid-Holland samen oorzaak en eventuele vervolgstappen en maatregelen.
Resultaten en analyse akoestisch onderzoek voor 9 referentiepunten
In juni 2019 is in opdracht van Rijkswaterstaat een akoestisch onderzoek uitgevoerd
op de eerder vermelde 60.885 referentiepunten. Hierin wordt inzicht gegeven in de
geluidproductie in het jaar 2018 en met hoeveel deze geluidproductie nog kan
toenemen voordat het geluidproductieplafond wordt bereikt, de zogenaamde
geluidruimte. Wanneer die ruimte op een referentiepunt groter is dan 0,5 dB is er
geen sprake van dreigende overschrijding van het geluidproductieplafond en is er op
die locatie geen vervolgactie nodig. Als de ruimte kleiner is dan 0,5 dB moet de
wegbeheerder onderzoeken of en zo ja wanneer er actie ondernomen moet worden
om overschrijding van het plafond te vermijden. Dit betekent dat de beheerder
voortdurend moet anticiperen en tijdig maatregelen moet treffen om
overschrijdingen zoveel mogelijk te voorkomen.
Uit dit onderzoek waarvan de negen referentiepunten waar het nalevingsverslag van
PZH over gaat deel uitmaken, blijkt dat voor alle referentiepunten van de provincie
Zuid-Holland de geluidruimte groter is dan 0,5 dB.
9

Dat betekent dat er voldoende geluidruimte is om de komende jaren te kunnen
voldoen aan de plafonds. Het is daarom op dit moment voor dit wegvak niet nodig
om vervolgstappen te ondernemen of maatregelen te treffen.

10

3

Naleving geluidproductieplafonds spoorwegen

Het ‘Nalevingsverslag geluidproductieplafonds 2018’ ten aanzien van de
spoorwegen, is opgesteld door ProRail4 en informeert onder andere over de
geconstateerde overschrijdingen en dreigende overschrijdingen van de
geluidproductieplafonds (afgekort: gpp’s) langs de spoorwegen.

3.1

Bevindingen
Met de systematiek van de geluidproductieplafonds wordt de toename van de
geluidproductie langs spoorwegen op een groot deel van het spoorwegnet beheerst,
zoals blijkt uit het onderstaande:
•

Het nalevingsverslag 2018 maakt de geluidproductie in dat jaar inzichtelijk ten
opzichte van de zogenaamde vergunde geluidproductie. Het aantal locaties, waar
in 2018 een overschrijding van de geluidproductieplafonds plaatsvond, is
beperkt.

•

Het aantal overschrijdingen van de geluidproductieplafonds (vanwege meer
treinen en/of lawaaiiger treinen) is licht toegenomen, zowel in absolute zin (in
aantal referentiepunten, nml. van 458 naar 664), als relatief (van 0,8 % naar
1,2 %).

•

Alle locaties van overschrijdingen en dreigende overschrijdingen zijn transparant
in kaart gebracht.

•

Locaties waar het geluid toeneemt worden aangepakt, dit geldt ook voor
trajecten waar geen infrastructuurprojecten worden uitgevoerd.

•

Het nalevingsverslag beschrijft welke stappen ProRail heeft gezet om
overschrijdingen ongedaan te maken en om te voorkomen dat op spoortrajecten
met dreigende overschrijdingen in de toekomst overschrijdingen zullen ontstaan.

ProRail geeft met het Nalevingsverslag 2018 en de daaraan gerelateerde acties op
actieve wijze invulling aan de in de Wet milieubeheer, hoofdstuk 11, gedefinieerde
zorgplicht tot naleving van geluidproductieplafonds.

4

ProRail heeft als beheerder van het hoofdspoorwegennet op grond van artikel 11.20 van de Wet milieubeheer
(Wm) de plicht de geluidproductieplafonds (gpp’s) na te leven. Als verantwoording voor deze zorgplicht dient
ProRail op grond van artikel 11.22 van de Wet milieubeheer jaarlijks een verslag uit te brengen met
betrekking tot de naleving van de geluidproductieplafonds in het voorafgaande kalenderjaar. Dit
nalevingsverslag, het zesde dat is opgesteld sinds deze systematiek op 1 juli 2012 in werking is getreden,
beschrijft de naleving van de geluidproductieplafonds in het kalenderjaar 2018.

11

3.2

Uitkomst nalevingsverslag

Figuur 3: Naleving geluidproductieplafonds spoorwegen 2018
In 2018 lagen in totaal 57.095 referentiepunten om de 100 meter aan weerszijden
langs de hoofdspoorwegen, op 50 meter van het spoor. Bij 1,4 % van dat totaal
aantal punten was in 2018 sprake van een gpp-overschrijding. Een klein deel van
deze overschrijdingen was het gevolg van verschillen tussen het rekenmodel van de
gpp’s en die voor de naleving. Ter verklaring hiervan: In het geluidregister is
opgenomen het gemiddelde van de geluidbelasting in 2006, 2007, 2008 plus een
‘werkruimte’ van 1,5 dB of op basis van projectgegevens. Deze situatie wordt elk
jaar afgezet tegen de werkelijke geluidbelasting in dat kalenderjaar. Tussen deze
modellen kan sprake zijn van verschillende wijzen van modelleren. Voor projecten is
er het Handboek akoestisch onderzoek en dit Handboek wordt ook toegepast bij de
naleving, maar het laat altijd kleine detailkeuzes open. Het is niet mogelijk dit
helemaal ‘dicht te timmeren’, omdat elke locatie weer specifiek is. Waar uniform kan
worden gewerkt is dat vastgelegd in het Handboek.
Zoals hierboven al werd aangegeven is een klein deel van de genoemde gppoverschrijdingen het gevolg van verschillen tussen het rekenmodel van de gpp’s en
dat voor de naleving, zonder dat er daadwerkelijk sprake was van meer
geluidproductie. Overschrijdingen als gevolg van meer treinverkeer of een ander
type treinen - met meer geluid tot gevolg - kwamen beperkt voor (1,2 % van het
totaal). Dat percentage lag iets boven dat van 2017 (0,8 %). Eén en ander is
weergegeven in figuur 3 en op de kaarten in het nalevingsverslag (bijlage B).
Verder blijkt uit het nalevingsverslag over 2018 dat er een substantiële stijging is
ten opzichte van het voorgaande verslagjaar van het aantal referentiepunten met
nog maar een beperkte geluidruimte. Deze aantal steeg van 498 in 2017 naar 882
in 2018.

3.3

Oplossingen: Bronaanpak
IenW werkt samen met ProRail aan het stimuleren van stille treinen. Immers, een
aanpak bij de bron is het meest effectief. Op dit moment is bijna 100 % van de
personentreinen in Nederland stil materieel. De bronaanpak concentreert zich
daarom vooral op goederentreinen.
Het vervangen van ijzeren door kunststof remblokken zorgt bij goederenwagons
12

voor ca 5 dB minder geluidsproductie op alle sporen waar deze treinen rijden. De
treinen krijgen na ombouw naar kunststof remblokken het predicaat ‘stil materieel’.
IenW en ProRail stimuleren ombouw van goederentreinen met twee regelingen,
namelijk de ‘Prestatieregeling stille treinkilometers’ en de ‘Prestatieregeling toename
stille goederentreinen’. Beide regelingen geven aan vervoerders die rijden met stille
goederenwagons een korting op de gebruiksvergoeding.
Vervoerders maken veel gebruik van beide regelingen. Had in 2015 45 % van de in
Nederland rijdende goederenwagons het predicaat ‘stille wagon‘, eind 2018 was dit
gegroeid naar 56 %. Dit percentage zal naar verwachting stijgen naar 94 % in 2025
en naar 96 % in 20405.
Omdat goederenvervoer per spoor grotendeels een internationale aangelegenheid
is, ligt het voor de hand om geluidsreductie van bestaande goederenwagons ook op
Europees niveau aan te pakken. In de Nota van bevindingen n.a.v. de Nalevingsverslagen over 2017 (TK 32252, nr. 62) werd vermeld dat de regering op 23 april 2018
de Kamer per brief (TK 29984, nr. 764) heeft geïnformeerd over de aanpassing van
een uitvoeringsverordening van de Europese Commissie betreffende de technische
specificatie inzake interoperabiliteit van het subsysteem ‘rollend materieel – geluidsemissies’ 1304/2014 (TSI) Noise en over de consultatie van het Europees spoorwegagentschap (ERA). De Europese Commissie heeft daarna een voorstel over stillere
routes opgesteld, gebaseerd op het werk van ERA.
In de brief over spoorgoederenvervoer en Betuweroute van 18 juli 2019 (TK 29984,
nr. 858) heb ik reeds melding gemaakt van de Europese verordening over stillere
spoorgoederenroutes.
Door uitvoeringsverordening (EU)2019/774 is het hierboven genoemde voornemen
om de uitvoeringsverordening inzake geluidsemissies van spoorgoederenvervoer te
wijzigen uitgevoerd. In de wijziging is besloten dat op zogeheten ‘stillere spoorgoederenroutes’ geen lawaaiige wagons meer mogen rijden vanaf 8 december 2024.
Een stillere spoorgoederenroute is een (deel van de) spoorweginfrastructuur waarover per etmaal gemiddeld meer dan 12 goederentreinen in de nacht rijden. Het gemiddelde is berekend aan de hand van het goederenvervoer in de jaren 2015, 2016
en 2017. In dit kader heeft Nederland op 27 november 2019 de eerste verplichte
stap gezet en de stillere spoorgoederenroutes in Nederland bij de ERA aangemeld.
Het gaat om de Betuweroute en de Brabantroute. De verwachting is dat deze ontwikkelingen substantieel effect hebben op de ombouw naar stillere spoorgoederenroutes. Dit geldt voor zowel de aangewezen stillere routes als andere routes waarover spoorgoederenvervoer plaatsvindt, aangezien de goederentreinen zich niet beperken tot de aangewezen stillere routes.
Mogelijk dat er tevens in de nieuwe EU begrotingsperiode middelen beschikbaar komen uit Connecting Europe Facility (CEF fonds) voor de ombouw van de wagons.
De verordening over differentiatie van de gebruiksvergoeding voor geluid
(EU)2015/429 loopt tot 31 december 2021. Deze wordt momenteel geëvalueerd,
onder andere ten aanzien van de daarin opgenomen differentiatie, de verordening
zal mogelijk worden verlengd.
Gevolg van deze Nederlandse en Europese bronmaatregelen is dat het
goederenvervoer over het spoor in Nederland stiller wordt. De Nota van bevindingen
n.a.v. Nalevingsverslagen over 2017 (TK 32252, nr. 62) meldde dat op 6 september
2017 een groot deel van de geluidproductieplafonds zijn verlaagd. De aldus ontstane
‘geluidruimte’ is niet alleen gebruikt t.b.v. toekomstige vervoerbewegingen, maar
5

‘Onderzoek aandeel stille goederenwagons’, Panteia, 23 oktober 2019

13

ook om de omgeving beter te beschermen tegen hoge geluidniveaus.
3.4

Overige oplossingen
Om overschrijdingen van de geluidproductieplafonds te voorkomen, toetst ProRail
jaarlijks de nieuwe dienstregeling aan de plafonds. ProRail is immers wettelijk6
verplicht zorg te dragen dat de plafonds worden nageleefd. Er kunnen niet zonder
meer treinen worden toegelaten als hierdoor plafonds worden overschreden.
Ook heeft ProRail de mogelijkheid om geluidbeperkende maatregelen te treffen aan
of bij het spoor. Denk hierbij aan de aanleg van raildempers, het plaatsen van
geluidschermen, het minder ruw maken van de spoorstaaf (het zogeheten
‘akoestisch slijpen’) en aan realisering van gevelisolatie. Er wordt tevens gekeken
naar (de inzet van) het materieeltype. Deze maatregelen worden uitgevoerd in het
kader van beheer en onderhoud van het spoor en staan los van het
‘Meerjarenprogramma Geluidsanering spoor’ (MJPG).
Op de locaties met een overschrijding zullen geluidbeperkende maatregelen worden
afgewogen volgens het wettelijke doelmatigheidscriterium. Waar fysieke
maatregelen niet doelmatig (volgens de Wet milieubeheer, hoofdstuk 11) blijken te
zijn, zal een procedure tot het wijzigen van geluidproductieplafonds worden
voorbereid en worden nagegaan of maatregelen aan eventuele woningen
noodzakelijk zijn om de binnenwaarde te kunnen garanderen.
Bij deze trajecten is steeds een afweging gemaakt of geluidmaatregelen doelmatig
zijn. Op een aantal locaties leidde dit tot plaatsing van raildempers of andere
geluidmaatregelen op het gehele traject of op een deel ervan. Daar waar geen
doelmatige maatregelen kunnen worden gerealiseerd zal een procedure tot wijziging
van de betreffende gpp’s worden doorlopen, waarmee de overschrijding ongedaan
wordt gemaakt. In de gevallen dat tot verhoging van de gpp’s wordt overgegaan,
moet op woningniveau onderzoek worden gedaan naar de binnenwaarde van de
woning. Deze moet altijd voldoen aan de in de Wet gestelde norm; hierbij kan het
nodig zijn dat gevelmaatregelen worden getroffen.

6

Wet milieubeheer, hoofdstuk 11

14

4

Validatiemetingen bij wegen en spoorwegen
Vanuit haar onafhankelijke rol heeft het RIVM de taak het ‘Reken- en meetvoorschrift geluid 2012’ te beheren en actueel te houden. Het RIVM doet onderzoek om
de oorzaken van de verschillen tussen gemeten en berekende waarden te kunnen
duiden en conclusies te kunnen trekken ten aanzien van het verkleinen van die verschillen.
Het RIVM heeft het wettelijke validatieprogramma - in het kader van artikel 11.22
lid 4 sub c van de Wet milieubeheer - uitgevoerd en gepubliceerd7. Er is daarbij ook
een vergelijking gemaakt tussen gemeten en berekende waarden.
De conclusie van het RIVM is dat voor rijkswegen de gemeten geluidproductie in
2017 gemiddeld 2 dB hoger was dan de berekende geluidproductie over 2017. Deze
bevinding komt overeen met de voorgaande monitoringsjaren (2013-2016).
Ten aanzien van het spoor is, evenals in vorige jaren, door het RIVM vastgesteld dat
de berekende waarden van de geluidproductie over 2017 gemiddeld genomen goed
overeenkomen met de gemeten waarden van 2017 (verschil van 0 dB). Ook deze
bevinding sluit goed aan bij de gemiddelde verschillen uit voorgaande monitoringsjaren (2013-2016).
In vorige validatieronden is geconstateerd dat enkele treintypen aanmerkelijk stiller
zijn dan de categorie uit het Reken- en meetvoorschrift waarin ze zijn ingedeeld.
Het gaat om de typen SLT IV, SLT VI en GTW. ProRail voert nader onderzoek uit om
deze treintypen in een stillere categorie te kunnen indelen. Het RIVM zal dit onderzoek beoordelen en een advies uitbrengen over aanpassing van het Reken- en
meetvoorschrift. Het nader onderzoek heeft door tegenvallende meetomstandigheden vertraging opgelopen. Het streven is nu om het onderzoek begin 2020 af te
ronden en de nieuwe categorie vervolgens in de Rekenvoorschriften op te nemen.
Booggeluid is het hoge, piepende dan wel snerpende geluid dat kan klinken als een
trein een bocht neemt. Bij het berekenen van de geluidproductie als gevolg van
doorgaand treinverkeer volgens het Reken- en meetvoorschrift geluid 2012 wordt
het fenomeen ‘booggeluid’ niet meegeteld. In het kader van de Omgevingswet loopt
nog een onderzoek hoe voldoende aandacht gegeven kan worden aan booggeluid.

7

Geluidmonitor 2018, RIVM Briefrapport 2019-0080

15

Bijlage A:

Nalevingsverslag geluidproductieplafonds
rijkswegen 2018, Rijkswaterstaat,
15 september 2019

Bijlage B:

Nalevingsverslag geluidproductieplafonds
spoorwegen 2018, ProRail, 27 september 2019

Bijlage C:

Nalevingsverslag geluidproductieplafonds provincie
Zuid-Holland

Zie hiervoor de separate bijlagen.

16