Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

29 453

Woningcorporaties

Nr. 421

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 11 juli 2018
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft op 21 juni 2018
overleg gevoerd met mevrouw Ollongren, Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President, over:
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 9 mei 2018 inzake
jaarverslag Autoriteit woningcorporaties 2017 (Kamerstuk
29 453, nr. 475);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 30 april 2018 inzake
Staat van de Volkshuisvesting 2018 (Kamerstuk 32 847,
nr. 363);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 20 april 2018 inzake
afschrift brief aan Vereniging Eigen Huis inzake flexibele
NHG-grens;
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 9 april 2018 inzake
informatie over de verkoop van woningen van corporaties
Mitros en Portaal in de wijk Kanaleneiland te Utrecht (Kamerstuk 29 453, nr. 474);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 6 februari 2018
inzake Sectorbeeld 2017 van de Autoriteit woningcorporaties
(Aw) (Kamerstuk 29 453, nr. 467);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 5 februari 2018
inzake kettingbeding corporatieverkopen (Kamerstuk 32 847,
nr. 317);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 1 februari 2018
inzake Jaarwerkplan 2018 Autoriteit woningcorporaties
(Kamerstuk 29 453, nr. 466);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 26 januari 2018
inzake verduidelijking beleidsregels sanering en beleidsregels
borgingsvoorziening (Kamerstuk 29 453, nr. 465);

kst-32847-421
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

1

–

–

–

–

–

–

–

de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 12 december 2017
inzake reactie op de Corporatiemonitor Personen met Verward
Gedrag van Aedes (Kamerstukken 29 453 en 25 424, nr. 464);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 7 december 2017
inzake reactie op het verzoek van het lid Koerhuis, gedaan
tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 28 november
2017, over de 125 miljoen euro voor woningcorporatie
Humanitas (Kamerstuk 29 453, nr. 462);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 5 december 2017
inzake stand van zaken van een aantal trajecten op het gebied
van toezicht en verantwoording in de corporatiesector
(Kamerstuk 29 453, nr. 461);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 24 november 2017
inzake oplossing financiële problemen bij woningcorporatie
Stichting Humanitas Huisvesting (SHH) (Kamerstuk 29 453,
nr. 460);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 3 juli 2017 inzake uitkomsten governance
audit Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) (Kamerstuk
29 453, nr. 448);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 3 juli 2017 inzake uitvoering motie van het lid
Ronnes over rapporteren van de langetermijneffecten voor de
liquiditeitsbuffer van de gezamenlijke corporaties (Kamerstuk
29 453, nr. 435) en jaarverslag 2016 van de Autoriteit woningcorporaties (Aw) (Kamerstuk 29 453, nr. 449);
de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President d.d. 6 juni 2018 inzake
reactie op het verzoek van het lid Voortman, gedaan tijdens de
Regeling van werkzaamheden van 29 mei 2018, over het
bericht «Huurder slechter af dan koper» (Kamerstuk 32 847,
nr. 404).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie,
Ziengs
De waarnemend griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

2

Voorzitter: Ziengs
Griffier: Roovers
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Beckerman, Van Eijs,
Koerhuis, Kops, Nijboer, Ronnes, Smeulders en Ziengs,
en mevrouw Ollongren, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vice-Minister-President.
Aanvang 17.02 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag. Hartelijk welkom bij de bijeenkomst van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken met als onderwerp Staat van de
Volkshuisvesting/Woningcorporaties. Inmiddels zijn ter linkerzijde van mij
de leden van de commissie aangeschoven, die ik in volgorde even noem:
de heer Koerhuis namens de VVD, mevrouw Beckerman namens de SP, de
heer Smeulders, nieuw aan deze tafel, voor mij althans, namens GroenLinks, de heer Kops namens de PVV, mevrouw Van Eijs namens D66 en de
heer Ronnes namens het CDA. Ik zie dat de heer Nijboer namens de PvdA
inmiddels ook aangeschoven is. Ter rechterzijde heet ik de Minister en
haar gevolg van harte welkom. Ik heet ook de mensen op de publieke
tribune en degenen die online deze vergadering volgen welkom.
Ik stel een spreektijd van vijf minuten voor. Laten we beginnen met één
interruptie, in twee delen. Dat moet toch wel lukken, denk ik.
Ik geef het woord aan de heer Koerhuis namens de VVD.
De heer Koerhuis (VVD):
Voorzitter. Iedereen kent wel iemand die graag wil verhuizen maar geen
huis kan vinden. Daar maakt de VVD zich zorgen om. Of je nu koopt of
huurt, je eigen huis is een plek waar je thuiskomt na een dag hard werken.
Zo’n plek zou je gewoon moeten kunnen vinden. We moeten hiervoor
bouwen, bouwen, bouwen. Het is volgens de Staat van de Volkshuisvesting voor sociale huurders het moeilijkst om een huis te vinden, door
de lange wachtlijsten. Het kán wel snel, als je in een voorrangscategorie
valt. Nu de economie weer aantrekt zou het goed zijn als je voorrang krijgt
als je voor een nieuwe baan moet verhuizen. Welke mogelijkheden ziet de
Minister om deze categorie landelijk verplicht in te stellen als voorrangscategorie?
Ook corporaties moeten aan de slag, maar dan wel binnen hun kerntaak.
De voorzitter:
Ik zie twee interrupties op dit moment. Ik weet eigenlijk niet wie als eerste
de hand opstak, maar mevrouw Beckerman zit vooraan in de rij.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorrang voor mensen met een baan. Ja. U weet misschien dat het vorige
kabinet, Rutte II, 365.000 banen verloren heeft laten gaan. Dat is becijferd
door de ING. En nu zegt u: we hebben die mensen al hun baan afgepakt
en we gunnen ze nu ook minder kans op een huis. Dat kan toch niet waar
zijn?
De heer Koerhuis (VVD):
Ik zeg dat de economie nu aantrekt. U heeft het over de crisis, waar we
gelukkig uit zijn. Ik heb het over de economie, die nu weer aantrekt. Er zijn
veel banen en mensen moeten verhuizen voor een baan. Dan zou het
goed zijn als zij daar een woning bij kunnen vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

3

Mevrouw Beckerman (SP):
Het is goed dat iedereen een woning vindt, ook die thuiszorgers die,
ondanks de aantrekkende economie, door het vorige kabinet nog steeds
zonder baan zitten. Maar u zegt dat het belachelijk is dat mensen zo lang
moeten wachten. Gaat u dan ook de initiatiefwet-Nijboer/Smeulders/
Beckerman steunen, om ervoor te zorgen dat het aantal sociale huurwoningen op peil blijft? Want u kunt niet én afbreken én vervolgens mensen
geen huis gunnen.
De heer Koerhuis (VVD):
Uw initiatiefwet is al een keer in een motie aan de Kamer voorgelegd en
toen weggestemd. Wij hebben toen ook aangegeven, met al die andere
partijen die tegen waren, dat coûte que coûte overal sociale huur in stand
houden iets te veel van het goede is. Om een voorbeeld te noemen dat ik
hier vaker noem: Amsterdam zit tegen de 60% sociale huur aan. Dat is
veel te veel, dus dat moeten we zeker daar niet in stand houden.
De heer Ronnes (CDA):
Ik heb toch even een vraag aan de heer Koerhuis over de autonomie van
gemeentes en de instrumenten die we hun gegeven hebben om de
woningmarkt te verzorgen per gemeente. Wat is nu de meerwaarde van
het nationaal regelen hiervan, terwijl de verschillen in de regio’s zo groot
zijn? Waarom kan een democratisch gekozen lokale overheid die dicht bij
de burgers staat, daar niet zelf over gaan? Kunt u mij dat eens toelichten?
De heer Koerhuis (VVD):
Het is belangrijk om het nu te doen. De economie trekt aan. Tegelijkertijd
staan we nog voor een grote bouwopgave en zien we lange wachtlijsten.
Daar maken wij ons zorgen over, dus vinden wij dat we deze voorrangscategorie landelijk moeten verplichten.
De heer Ronnes (CDA):
Dat is eigenlijk geen antwoord op mijn vraag. De vraag is: welk voordeel
biedt het om dit landelijk te doen? De autonomie van gemeentes is
belangrijk; volgens mij kijkt de VVD daar ook zo naar. Waarom is een
lokale overheid niet in staat om dit soort dingen zelf te regelen als dat
noodzakelijk is? De instrumenten zijn er namelijk.
De heer Koerhuis (VVD):
Een goed functionerende arbeidsmarkt is van landelijk belang.
De heer Kops (PVV):
Geef werkenden voorrang, hoor ik de heer Koerhuis vertellen. Hij heeft dat
hier even kort toegelicht. Volgens mij is het artikel in De Telegraaf langer
dan wat hij hier vertelt, maar goed. Het klinkt natuurlijk allemaal heel leuk
en sympathiek, werkenden voorrang geven, maar het is ook hypocriet.
Want zorgde de VVD eerst maar eens überhaupt voor voorrang op de
woningmarkt voor Nederlanders. Jarenlang heeft de VVD sociale
huurwoningen gratis en met voorrang weggegeven aan statushouders.
Jarenlang. U hebt de Nederlanders gigantisch in de steek gelaten. En nu
komt u met een voorstel om werkenden voorrang te geven. Dan is mijn
vraag: hoe geloofwaardig is dat?
De heer Koerhuis (VVD):
Om duidelijk te zijn: het is de VVD die de landelijke verplichting tot een
voorrangscategorie voor statushouders heeft afgeschaft. Zou het niet
mooier zijn, ook voor de PVV, om te zeggen: nou, die hebben we
afgeschaft en laten we nu een landelijke verplichting voor werkenden
invoeren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

4

De heer Kops (PVV):
De realiteit is dat gemeenten nog altijd voorrang geven. Ze zijn daartoe
niet verplicht maar ze doen het nog steeds, omdat ze te maken hebben
met een taakstelling. De heer Koerhuis wil voorrang geven aan werkenden
die een economische binding hebben met de stad. Dat zegt hij althans in
De Telegraaf. Maar hebben niet vrijwel alle mensen die in een stad wonen
die binding? Als hij werkenden die naar de stad verhuizen voorrang wil
geven bij de toewijzing, ten koste van wie moet dat dan gaan? En over
welke woningen hebben we het? Want we hebben een groot tekort aan
woningen. Mensen staan met gemak tien jaar op de wachtlijst. Dus waar
hebben we het dan over in de praktijk?
De heer Koerhuis (VVD):
Dat zijn een heleboel vragen ineen. Eerst ga ik in op de statushouders. We
hebben de landelijke verplichting afgeschaft. We hebben nu een landelijk
potje voor sobere huisvesting voor statushouders. De heer Kops heeft het
over gemeenten die zelf besloten hebben om de voorrangsregeling in
stand houden. Voor de zomer komt er een brief van de Minister waarin dat
in kaart wordt gebracht. Ik zou die brief even willen afwachten.
Nu zit ik te denken ... Mis ik nog vragen?
De voorzitter:
Ik kijk nog even naar de heer Kops. Volgens mij zijn de vragen in
algemene zin wel beantwoord. Het was een vrij uitgebreide vraag. Mij lijkt
dat daar voldoende op ingegaan is.
De heer Kops (PVV):
Niet helemaal, voorzitter.
De voorzitter:
Niet helemaal? Nou, heel kort dan.
De heer Kops (PVV):
Er wonen natuurlijk heel veel mensen in de stad die automatisch een
economische binding hebben met die stad. Ten koste van wie moet het
dan gaan als de heer Koerhuis voorrang wil geven aan werkenden die
naar de stad toe trekken? En welke woningen betreft het? Want we
hebben een groot tekort.
De heer Koerhuis (VVD):
We hebben ook een groot tekort aan banen en dat is van landelijk belang.
Wij maken ons daar als VVD zorgen over. Wij zouden werkenden met een
economische binding graag als landelijke voorrangscategorie invoeren.
De voorzitter:
Ik stel voor dat u verdergaat. O nee, ik zie nog een interruptie van de heer
Smeulders.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik ben op zich blij dat de VVD erkent dat er te weinig sociale huurwoningen zijn, maar nu wil de VVD voorrang geven aan werkenden. Ik
verbaas me erover dat de VVD de klassenmaatschappij die de afgelopen
jaren steeds meer is ontstaan – mensen met een hoog inkomen en
mensen met een laag inkomen; mensen met een baan en mensen zonder
baan – op deze manier nog verder wil vergroten. Heeft de VVD er zelf
geen bezwaar tegen dat we de verschillen in de maatschappij op deze
manier groter maken in plaats van verkleinen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

5

De heer Koerhuis (VVD):
Dat is natuurlijk onzin. GroenLinks heeft het hier over mensen met een
hoog inkomen en mensen met een laag inkomen, maar mensen met een
hoog inkomen hebben helemaal geen recht op een sociale huurwoning. Ik
weet dus niet waar hij het over heeft.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik vind dit iets te makkelijk. Iedereen weet dat mensen met een laag
inkomen vaak afhankelijk zijn van een sociale huurwoning. Het moet wat
ons betreft totaal niet uitmaken of je wel een baan hebt of geen baan hebt.
Juist als je geen baan hebt, is het anders helemaal lastig om aan een huis
te komen. Wij vinden dit dus gewoon een asociale maatregel. Ik hoop echt
dat de VVD dit voorstel intrekt.
De voorzitter:
Misschien wil de heer Koerhuis daar nog iets op zeggen.
De heer Koerhuis (VVD):
Wat ik pas echt asociaal vind, is iemand in een uitkering laten zitten omdat
hij niet kan verhuizen. Ik begrijp dat dat is wat GroenLinks wil.
De voorzitter:
Ik stel voor dat u uw betoog vervolgt.
De heer Koerhuis (VVD):
Ook corporaties moeten aan de slag, maar dan wel binnen hun kerntaak:
huizen voor mensen met een laag inkomen. Die kerntaak is vastgelegd in
de Woningwet en daarmee is ook het toezicht verscherpt. Dat was nodig
omdat er in het verleden misstanden bij corporaties zijn geweest. In plaats
van het bouwen van echte sociale huurwoningen zijn er scooterplekken in
het centrum van Amsterdam aangekocht, zo blijkt nu. Die plekken worden
nu verkocht voor maar liefst € 11.500. Dat kon allemaal gebeuren door
twee dingen. Het toezicht was niet goed genoeg en de garantie van de
overheid steeg van 50 miljard naar bijna 90 miljard. Kortom, misstanden
bij woningcorporaties werden door ons allemaal betaald. Gelukkig zijn er
inmiddels stappen in de goede richting gezet. Kan de Minister bevestigen
dat dit nu niet meer mogelijk is?
Wat nog wel steeds mogelijk blijkt, is het bouwen van sociale huurwoningen als penthouses op de Zuidas die € 400.000 kosten en 80 m3 groot
zijn. Het is echt zonde als er op zo’n manier geld over de balk wordt
gesmeten. Ik wil dat sociale huurwoningen betaalbaar blijven voor
mensen met een laag inkomen. Daarom moeten corporaties binnen hun
kerntaak blijven en de juiste woning op de juiste plek bouwen. Laatst
schreef Het Parool al dat je voor dat geld wel drie echte sociale huurwoningen kan bouwen, of drie woningen kan verduurzamen of een andere
woning met een lagere huurprijs kan bouwen.
Ondertussen dreigen corporaties dat ze niet aan de bouwopgave kunnen
voldoen en dat ze extra geld nodig hebben: een gotspe. Ik roep de
Minister op om corporaties eerst eens naar de eigen sector te laten kijken
voordat ze bij ons komen aankloppen voor nog meer geld.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
De heer Koerhuis lokt bijna uit, maar ik laat die domme kwalificaties van
penthouses en zo maar even voor zijn rekening. Hij zegt: drie huurhuizen
kun je er wel voor bouwen. Ik ben benieuwd in wat voor kippenhok in
Amsterdam hij huurders wil stoppen. Hij zegt dat je daar voor een ton een
fatsoenlijke huurwoning kan bouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

6

De heer Koerhuis (VVD):
Ik zeg zelf altijd: voor de prijs waarvoor in Amsterdam sociale huurwoningen worden gebouwd, kun je er twee ergens anders bouwen. In Het
Parool lees ik tot mijn verbazing zelfs: drie. Daar heb ik het vandaan. Maar
voor € 400.000 kun je toch twee hele nette sociale huurwoningen bouwen.
De heer Nijboer (PvdA):
Hij zei drie, dus we zijn al een heel eind opgeschoven. Ik denk inderdaad
dat je voor twee ton in Amsterdam ... Nou ja, nieuwbouw zal nog niet
meevallen, maar je komt een heel eind. Ik probeer een beetje door de
superlatieven te prikken, alsof er in Amsterdam allemaal huurders zitten in
woningen van vier ton, in groten getale. Natuurlijk, incidenteel zitten er
mensen in een woning die in het centrum ligt. Het is ook mooi dat je een
gemixte stad hebt die niet alleen voor de yuppen en de rijke Russen is
maar voor iedereen. Ik probeer er een beetje door te prikken. Maar ik zie
dat als je een beetje tegenwicht geeft, de heer Koerhuis een beetje
terugkomt op zijn eigen grote woorden.
De heer Koerhuis (VVD):
Ik hoorde geen vraag, ik ga verder.
Voorzitter. Vanwege die problemen is er 675 miljoen publiek geld naar
Vestia gegaan. Maar Vestia maakt nu honderden miljoenen winst. Daarom
ben ik blij dat de motie die we samen met de SP en de PVV hebben
ingediend, is aangenomen. Daarin wordt Vestia verzocht om dat geld
terug te betalen zodat het terug kan naar de sector, die dat geld tenslotte
ook heeft opgehoest, om te bouwen, te verduurzamen en de huren te
verlagen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van Eijs.
Mevrouw Van Eijs (D66):
De heer Koerhuis spreekt structureel van winst. Daar wil ik iets tegenover
stellen. We hebben het vandaag over de Staat van de Volkshuisvesting.
We hebben allemaal kunnen lezen dat er nog een hele grote opgave ligt; u
hebt het zelf ook net genoemd: bouwen, bouwen, bouwen. Ik stel daar
tegenover: verduurzamen, verduurzamen, verduurzamen. Er liggen heel
grote opgaves. Het lijkt me heel erg logisch dat woningcorporaties
daarvoor sparen, dat zij zorgen dat zij geld in kas hebben om die
investeringen, waar wij allemaal, ook in de Tweede Kamer, om vragen,
gewoon te kunnen doen straks. Wat wil de heer Koerhuis nou? Wil hij dat
die corporaties uiteindelijk gaan investeren, of moeten ze stil gaan staan?
De heer Koerhuis (VVD):
Ik wil dat die woningcorporaties gaan investeren, en volgens mij kan dat
heel goed. Ze hebben 18 miljard euro winst gemaakt, waarvan 4 miljard
euro operationele winst. We hebben in dezelfde technische briefing
gezeten. Van die 14 miljard in stenen kan echt wel een deel geactiveerd
worden. Daarvan kunnen we heel mooi die opgave doen van niet alleen
bouwen maar ook verduurzamen en huren verlagen.
Mevrouw Van Eijs (D66):
U noemt het voorbeeld van Vestia. Daarvan zegt u: ze hebben zoveel winst
gemaakt en dat is heel erg belachelijk. U blijft nog steeds structureel van
winst spreken, terwijl ik het heb over investeringsgeld, hoewel er nu
wordt gespaard, dus spaargeld. U zegt: dat moeten ze terugbetalen. Maar
u weet ook dat Vestia het straks best wel lastig krijgt om de opgaves die er
zijn te realiseren. U kunt niet én willen afromen én die investering vragen,
dat kan gewoon niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

7

De heer Koerhuis (VVD):
Er is 675 miljoen publiek geld naar Vestia gegaan, geld dat is opgehoest
door de rest van de sector. Daar mogen we ook niet aan voorbijgaan:
675 miljoen, terwijl Vestia een miljard euro winst heeft gemaakt. Die
opgave voor de rest van de sector is ook gewoon groot. We hebben niet
voor niks de motie samen met de SP en de PVV ingediend. Als u het ons
vraagt, wordt het nu tijd om te kijken hoe en op welke termijn dat geld
wordt terugbetaald.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik stel voor dat u doorgaat met uw inbreng.
De heer Koerhuis (VVD):
Ik heb het al vaker gezegd, er komen nog steeds lijken uit de kast. Zo blijkt
er binnenkort weer publiek geld voor sanering gebruikt te worden. Dat is
bekend terrein voor mij, want tijdens mijn vorige baan heb ik aan
saneringen van banken gewerkt. Als ik publiek geld naar een bank toe
moest sturen, moest er altijd gelijk een terugbetalingsplan worden
opgesteld. Dat heb ik gedaan tijdens mijn werk op het Ministerie van
Financiën onder Wouter Bos en tijdens mijn werk voor de eurogroep
onder leiding van Jeroen Dijsselbloem. Het zou goed zijn als we dat ook
standaard bij corporaties zouden doen. Hoe kijkt de Minister daartegen
aan?
Tot slot, voorzitter. Corporaties klagen dat zij te veel toezichtinformatie
moeten leveren aan de toezichthouder, de Autoriteit woningcorporaties. Ik
krijg echter signalen dat dat niet het echte probleem is, maar dat de
IT-systemen van corporaties allemaal anders zijn, ook anders dan die van
de Autoriteit woningcorporaties. Daarom moet toezichtinformatie vaak
met de hand worden ingevoerd, wat veel tijd en veel geld kost. Ook
kunnen er veel fouten worden gemaakt. Kunnen de IT-systemen niet beter
aangesloten worden op het systeem van de Autoriteit woningcorporaties?
Graag een reactie van de Minister. Graag een reactie van de Minister.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Beckerman namens de SP.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dank u wel, voorzitter. Een dak boven je hoofd is een fundamentele
voorwaarde voor een menswaardig bestaan. Geen huisvesting betekent
problemen met je gezondheid, werk en onderwijs. En de vraag naar
betaalbaar wonen is groot. Voor sociale huurwoningen en betaalbare vrije
sector zijn er lange wachtlijsten, in sommige steden soms tot ruim boven
de tien jaar. De bevolking groeit, er zijn meer alleenstaanden, mensen
trouwen later en door de vergrijzing zijn er ook steeds meer kleine oudere
huishoudens. Maar door het kabinetsbeleid neemt het aantal sociale
huurwoningen nog steeds af. Iedere woning die verdwijnt, zorgt ervoor
dat iemand langer bij zijn ouders moeten blijven wonen of dat bijvoorbeeld een gescheiden ouder niet in de buurt kan wonen van zijn of haar
kinderen. Door een halsstarrige Minister zijn er ook nog geen effectieve
instrumenten om de middenhuur te beschermen tegen de idiote marktprijzen. De markt regeert.
De opdracht aan woningbouwcorporaties is groot. Zij moeten hun huizen
voor 2050 gasloos en CO2-neutraal maken. Dat betekent de aanpak van
2 miljoen woningen en een investering van 3,4 miljard per jaar over een
langere periode.
De heer Koerhuis heeft mijn koffie gestolen!
(Hilariteit)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

8

De voorzitter:
U ziet dat een debat als dit alle kanten op kan gaan. Ik stel voor dat u uw
betoog vervolgt. Er staat weer nieuwe koffie.
Mevrouw Beckerman (SP):
Altijd uitkijken met die liberalen! Gelukkig hebben we hier heel goed
ondersteunend personeel.
Ik zei dat dit betekent dat we 2 miljoen woningen moeten verduurzamen
en dat dit een investering vergt van 3,4 miljard per jaar over een langere
periode. De regering levert een schijntje van 100 miljoen als bijdrage,
maar we willen wel de huurprijzen verlagen, nieuwe huizen bouwen en
dat corporaties passend woningen toewijzen. Veel woningen en schimmelwoningen in het bijzonder moeten worden gerenoveerd. Kortom, de
uitdagingen voor de corporatiesector zijn groot.
Ik zie op dit moment hele prachtige nieuwe architectuur ontstaan. Ik word
daar echt heel gelukkig van. Ik zag bijvoorbeeld een prachtig project in
Rotterdam, de woontoren Maasbode. Die bestaat uit 44 gezinswoningen,
verdeeld over drie verdiepingen, en is bedoeld om gezinnen in de stad te
houden. Die woontoren is niet gebouwd als een flat met losse woningen,
maar echt als een samenleving met straten erin en met uit Jip en Janneke
gehaalde gaten in de heg. Het was echt een prachtig soort nieuwe
architectuur: duurzaam en goed voor gezinnen. Ik vond dat zo mooi dat ik
dacht: dat hebben we nodig voor iedereen en niet alleen voor de rijken.
Dit zijn hele dure flats maar we moeten dit juist voor iedereen doen:
gemengde wijken waarin het voor iedereen heel goed wonen is. Het is tijd
voor nieuwe trotse volkswijken voor iedereen!
Maar dan de realiteit. Er is een rits aan belemmerende maatregelen
genomen de afgelopen jaren. De verhuurderheffing houdt corporaties in
een steeds strakkere wurggreep door de stijgende marktwaarde, de WOZ.
Corporaties verwachten dat zij honderden miljoenen vennootschapsbelasting extra moeten gaan betalen. Daarbovenop komt het voorstel om de
ATAD, een belasting bedoeld voor multinationals die belasting ontwijken,
ook van toepassing te laten zijn op corporaties. Vier maanden huur, las ik
zojuist in het Algemeen Dagblad, gaan straks direct naar de schatkist. Van
die ATAD nemen de corporaties bijna een kwart voor hun rekening, zo
berekende hoogleraar Colijn. Dat is echt onbestaanbaar!
De regering zegt dat ze niks kan doen aan de ATAD voor corporaties maar
dat is toch echt duiken. Als het al waar is, kan de regering ten minste
compenseren door de last van de verhuurderheffing te verminderen of
door deze om te zetten in een investeringsverplichting. De toch al
beperkte investeringscapaciteit van corporaties neemt af, want één
ATAD-euro betekent grofweg € 30 minder investeringsruimte. En dat leidt
tot een sommetje van 9 tot misschien wel 10,8 miljard minder investeringsruimte. Wie naar de bestedingsruimte van de corporatiesector kijkt,
ziet bij een flink aantal corporaties al een hatelijke nul bij de
DAEB-investeringen, de investeringen in sociale huurwoningen. Zie
Habion, Woonzorg Nederland, Havensteder, Stadgenoot, Ymere in
Amsterdam en ga zo maar door.
Bij de meest kwetsbare corporaties, de corporaties die veel geleend
hebben, hakt ATAD er zwaar in. Het Waarborgfonds ziet zeker 59 corporaties worstelen. En steeds meer corporaties en gemeenten komen er dan
ook tegen in verweer. Terecht is er protest van corporaties uit Kerkrade,
Den Bosch, Uden en Amsterdam. 19 gemeenten, 9 corporaties en 8
huurdersverenigingen in Friesland protesteren, maar ook in Breda, Tilburg
en Apeldoorn wordt ertegen geprotesteerd. En die lijst is groeiend. Aedes
rekende uit dat er door de extra belastingen in een stad als Amersfoort
minder kan worden gebouwd.
De voorzitter:
wilt u afronden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

9

Mevrouw Beckerman (SP):
Ja. Wij blijven dit ongelooflijk schraal vinden. We willen zo veel. We willen
bouwen, we willen verduurzamen en dan zoveel extra belasting heffen!
Dat kan dus niet allemaal tegelijkertijd. Wij zouden heel graag aan de
Minister willen vragen of zij de autoriteit per corporatie onderzoek wil
laten doen naar wat deze belasting nou eigenlijk gaat betekenen voor hun
mogelijkheden om al die zaken te doen die het kabinet wil dat ze doen,
namelijk bouwen én verduurzamen én verbeteren. En dat sluit dus aan bij
mijn weggestemde motie om de ATAD niet van toepassing te laten
verklaren.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Smeulders namens GroenLinks.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik ben blij dat een van mijn eerste debatten hier in
de Kamer over wonen gaat. Het is een prachtig en zeer urgent onderwerp,
waarin de twee kernwaarden van GroenLinks, namelijk sociaal en
duurzaam, samenkomen. Ik richt me op links: betaalbaarheid, beschikbaarheid, zorg voor kwetsbare mensen en groene verduurzaming.
We beginnen bij betaalbaarheid. Vanmorgen kwam het CBS met cijfers
waaruit bleek dat woningen nog nooit zo duur waren. Veel mensen die
een huis willen kopen, merken dit aan den lijve en we zien dat er nog
steeds lange wachtlijsten zijn en dat de koopkracht van huurders
achterblijft. Erkent de Minister dat dit een groot probleem is en kan de
Minister aangeven hoe zij denkt dat dit snel opgelost kan worden? Ik ben
benieuwd naar het antwoord, want op dit moment zien we vanuit het
kabinet weinig oplossingen komen. Door het kabinet verergert het
huurprobleem nu eigenlijk alleen maar. De Minister stelt namelijk voor om
te bezuinigen op de huurtoeslag. Als GroenLinks maken we ons daar
grote zorgen over en graag hoor ik dan ook van de Minister hoe zij denkt
te voorkomen dat huurders er de komende jaren alleen nog maar verder
op achteruitgaan.
Beschikbaarheid. Uit de Staat van de Volkshuisvesting blijkt dat het aantal
sociale huurwoningen de afgelopen vijf jaar is afgenomen en dat het
aantal woningen in handen van particuliere beleggers toeneemt. Hoe
denkt de Minister dit tij te kunnen keren? In haar woonagenda, waar we
later nog over gaan praten, lees ik nauwelijks concrete maatregelen om de
wachtlijsten op te lossen en om de macht van beleggers op de woningmarkt te doorbreken. Het mag duidelijk zijn dat GroenLinks dit een slechte
onwenselijke ontwikkeling vindt. Daarom hebben we vandaag samen met
de PvdA en de SP een initiatiefwet naar de Raad van State gestuurd met
als doel te voorkomen dat het aantal sociale huurwoningen verder
afneemt.
Voorzitter. Als we naar de beschikbaarheid kijken, moeten we constateren
dat er veel wijken zijn waar goedkope huizen staan en veel wijken waar
vooral dure huizen staan. Voor een deel is dit natuurlijk een gemeentelijke
verantwoordelijkheid, maar een paar weken geleden konden we bij
Nieuwsuur een rapportage zien waaruit naar voren kwam dat er steeds
meer wijken zijn die mede door de Woningwet van het vorige kabinet een
soort nieuwe getto’s dreigen te worden omdat er bijna alleen maar
mensen met een laag inkomen, en vaak ook met problemen, in die wijken
wonen. Corporaties en gemeenten maken zich hier grote zorgen om. Is de
Minister het eens met GroenLinks dat dit een zorgelijke ontwikkeling is?
En we horen graag welke concrete stappen er worden genomen om dit tij
te keren.
Voorzitter. Het is ook belangrijk dat er snel voldoende betaalbare
woningen beschikbaar komen die passend zijn voor kwetsbare mensen,
mensen die extra zorg nodig hebben. Zij moeten deze zorg ook daadwer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

10

kelijk krijgen want zij mogen niet drie hoog achter aan hun lot worden
overgelaten. Het College voor de Rechten van de Mens heeft onlangs in
haar jaarrapportage uitgebreid stilgestaan bij het recht op huisvesting. Het
college maakt zich bijvoorbeeld terecht grote zorgen om dakloze jongeren
die te oud zijn voor de jeugdzorg, geen eigen woning kunnen vinden en
nergens anders terechtkunnen. Graag hoor ik van de Minister hoe zij
aankijkt tegen het grondwettelijk recht op huisvesting en wat zij gaat doen
om dit ook voor kwetsbare mensen te garanderen. Mijn voorganger, Linda
Voortman, heeft onlangs specifiek aandacht gevraagd voor autismevriendelijk wonen. We horen graag van de Minister welke rol zij hierbij voor
zichzelf ziet weggelegd.
De voorzitter:
Een interruptie van ... Nee, u bent erdoorheen, meneer Ronnes. We
hebben allemaal één interruptie en dat heb ik van tevoren gemeld. We
gaan niet heronderhandelen. Ik zou zeggen: nieuwe ronde, nieuwe
kansen.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter.
Duurzaamheid. Om de klimaatverandering tegen te gaan en te voldoen
aan het klimaatakkoord van Parijs is het van groot belang om de woningvoorraad snel te verduurzamen. Zo ongeveer iedereen in de Kamer is het
daar gelukkige over eens. Toch is het de vraag of dat allemaal wel gaat
lukken, want de corporaties zeggen elk jaar ruim 3 miljard euro nodig te
hebben om te investeren in verduurzaming. Dat geld hebben ze echter
niet. Zeker als zij tegenover de kleine korting op de verhuurderheffing
straks vanwege de ATAD-richtlijn ieder jaar juist veel meer moeten gaan
betalen. Mijn collega van de SP zei er net al wat over. Graag een reactie
van de Minister op de verwachting van Aedes dat de corporaties de
komende jaren echt geld tekort komen om te kunnen investeren in
duurzaamheid.
Groen betekent ook dat we aandacht hebben voor het open landschap.
Daarom zijn we blij dat de motie-Voortman in februari is aangenomen,
waarin het kabinet wordt opgeroepen om binnenstedelijk bouwen zo veel
mogelijk te stimuleren en de groene open ruimte zo veel mogelijk te
beschermen. We horen graag van de Minister hoe ze uitvoering wil gaan
geven aan deze motie.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Kops namens de PVV.
De heer Kops (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Daar zitten we dan weer met alle woordvoerders
Wonen in een AO. Ditmaal gaat het over de Staat van de Volkshuisvesting.
Binnenkort is er nog een AO over huuraangelegenheden. Een tijdje terug
hadden we een AO over middenhuur. Dit is dan het zoveelste AO over de
problemen op de woningmarkt en ik kan bijna voorspellen wat alle
overige woordvoerder hier gaan zeggen. De heer Koerhuis komt natuurlijk
met «bouwen, bouwen, bouwen». Dat moet uiteraard gebeuren en daar
gaat het dan ook niet om.
Dat is, voorzitter, niet zozeer een verwijt aan de woordvoerders als wel
aan de Minister, want laten we eerlijk zijn: de uitkomst van vrijwel elk AO
is gewoon nul. De conclusie is telkens: de Minister wil niet. Alle aangedragen oplossingen voor de woningmarkt legt ze naast zich neer. Er gaat
helemaal niets veranderen! Gaan de huren omlaag? Nee! Gaan de huren
dan op z’n minst niet verder omhoog? Ook niet! Gaat de Minister ervoor
zorgen dat middenhuurprijzen ook echt middenhuurprijzen blijven? Ook
niet! Ze gaat gewoon op dezelfde voet verder en de huurders zoeken het
maar uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

11

De stijgende energierekening. Voor veel huishoudens wordt energie een
onbetaalbaar luxeproduct en de kosten van de energietransitie komen
linksom of rechtsom gewoon bij de huishoudens terecht. Gaat de Minister
daar dan wat aan doen? Nee, ook niet. Sterker nog, de komende tijd, de
komende jaren, zal de energierekening steeds verder gaan stijgen als
gevolg van het nog te sluiten klimaatakkoord. Vanmorgen werd nog
bekend dat de energiebelasting op gas naar verwachting met maar liefst
75% zal gaan stijgen. Met andere woorden, de mensen willen helemaal
niet van het gas af. En dus moeten zij met gigantische lastenverzwaringen
daartoe alsnog worden gedwongen. De verwachting is dat huishoudens in
2030 zo’n € 380 meer kwijt zullen zijn aan energiebelasting. Het is te
schandalig voor woorden!
Voorzitter. Vanmorgen hebben we in de krant kunnen lezen – GroenLinks
zei het ook al – dat de huizenprijzen nog nooit zo hoog waren. In mei van
dit jaar waren koopwoningen duurder dan ooit, nog duurder dan tijdens
de piek van augustus 2008. En dat is zorgwekkend. Tegelijkertijd blijft het
vertrouwen van consumenten in de woningmarkt verder dalen. Volgens
Vereniging Eigen Huis is het vertrouwen nu al een halfjaar aan het
afnemen. Dat gezegd hebbende: en dan? Wat gaat de Minister hier
concreet aan doen? Ik hoor het haar nog zeggen in het AO Middenhuur
van een maand geleden: we moeten gaan versnellen. De woningbouw
moet sneller. Daar zijn we het allemaal mee eens, maar hoe dan? En wat
heeft dat in de tussentijd opgeleverd? En wat gaat het de komende tijd
nog meer opleveren? Kan de Minister dat nog eens toelichten?
Hoge huizenprijzen en een tekort aan woningen: de woningmarkt is
gigantisch overspannen. Als gevolg daarvan zien makelaars huizen steeds
vaker blind gekocht worden, dus zonder dat er een voorbehoud wordt
gemaakt voor de financiering of een bouwkundige keuring. Hoe vaak komt
dit voor? Weet de Minister dit en hoe vaak leidt dit tot problemen? Hoe
vaak komt het voor dat de koop gesloten is en dat de huizenkoper
vervolgens met alle gevolgen van dien geen financiering kan krijgen?
Voorzitter. Zoals de PVV al vaker heeft gezegd, hangt het beleid van deze
Minister en van dit kabinet van tegenstrijdigheden aan elkaar. Er moet
meer gebouwd worden. Daar zijn we het allemaal over eens, maar de
Minister maakt dit zelf onmogelijk. Woningcorporaties willen wel: 34.000
woningen per jaar staat in de Aedes-woonagenda. Maar ze worden
gewoon tegengewerkt. Bizar is het dat zij worden geconfronteerd met een
gigantische lastenverzwaring van maar liefst een miljard. En wat we er
ook van vinden en welke moties er ook over worden ingediend, die
lastenverzwaring gaat er gewoon komen. Dat is een feit. Feit is ook dat die
lastenverzwaring ten koste gaat van de nieuwbouw. Een miljard staat
gelijk aan zo’n 67.000 nieuwbouwwoningen. Het is onbegrijpelijk. Aedes
schrijft in de brief: «Dit, de lastenverzwaring, is kabinetsbeleid. Hoe beter
je je kerntaken uitvoert, hoe harder de straf.» En zo lijkt het inderdaad te
zijn. Kan de Minister hierop reageren? En daarbij: hoe gaat de Minister
voorkomen dat deze lastenverzwaring wordt doorberekend aan de
huurders? Graag een reactie.
Dan tot slot, voorzitter, nog een vraag. Kan de Minister aangeven hoe het
eigenlijk staat met de aangenomen PVV-motie over het verbod op dubbele
bemiddelingskosten?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Van Eijs namens D66.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag staat er veel op de agenda. Het is een
brede agenda, maar ik denk bij volkshuisvesting toch allereerst aan de
woningcorporaties. De volkshuisvestelijke taak van woningcorporaties is
er een voor specifieke doelgroepen: mensen met een laag inkomen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

12

bijvoorbeeld bepaalde groepen mensen met een beperking. Die mensen
moeten kunnen wonen in een huis dat goed betaalbaar is, comfortabel is,
bij hen past en duurzaam is. In december namen wij en de Kamer een
motie aan van collega Dik-Faber om via een actieprogramma een impuls
te geven aan nieuwe woonvormen voor kwetsbare doelgroepen. Ik wil
graag van de Minister weten of daarbij ook wordt gekeken naar mensen
die geen fysieke beperking hebben maar bijvoorbeeld autisme.
Onlangs sprak ik een groep mensen met autisme die graag zelfstandig
willen wonen maar die op de huidige woningmarkt niet terechtkunnen.
Voor hen is het essentieel om zelf te kunnen bepalen dat ze zichzelf van
prikkels kunnen afsluiten om te herbronnen of bij te komen van die drukke
omgeving. Ze willen heel graag meedoen aan de maatschappij en hun
bijdrage leveren, maar dat lukt hun niet zolang ze niet fijn kunnen wonen.
Ik weet dat bepaalde corporaties hiermee goed aan de slag zijn gegaan en
samen met mensen met autisme werken aan geschikte woningen. Maar
hoe kunnen we ervoor zorgen dat meer corporaties dit doen en dan ook
door het hele land heen?
Net werd ook al genoemd dat we signalen krijgen over andere
doelgroepen, bijvoorbeeld thuisloze jongeren. Daar zijn ook onvoldoende
woningen voor en ik vind hierover geen of heel weinig cijfers in de Staat
van de Volkshuisvesting. Is de Minister het met mij eens dat we die
speciale doelgroepen misschien beter moeten monitoren, zodat we
gemeentes kunnen aanspreken als zij hun verantwoordelijkheid op dit
gebied niet nemen?
Voorzitter. Dan wil ik het graag hebben over de verduurzaming. Ik zal me
beperken tot de agenda en voorlopig niet ingaan op wat ik in de media
lees over de kosten van verduurzaming, want dat ligt immers op de
klimaattafels. We weten allemaal dat de capaciteit voor bepaalde
woningcorporaties te krap is en de opgave in verhouding te groot. Het
omgekeerde kan ook: er zijn woningcorporaties die het wel rond krijgen
maar misschien een minder grote opgave hebben. Corporaties en Aedes
zijn bezig met pilots voor collegiale bijstand, zoals dat heet. Daarbij helpen
corporaties elkaar. Wat zijn de verwachtingen van de Minister voor die
collegiale bijstand en is het nodig om hiervoor regelgeving aan te passen,
mochten corporaties dit breder willen uitrollen? We sprake net al over
Vestia en specifiek voor Vestia geldt natuurlijk dat de investeringscapaciteit heel beperkt is. Dat kan in gemeenten als Den Haag en Rotterdam en
de verdere regio waarin Vestia actief is voor problemen zorgen. Wordt
Vestia ook onderdeel van die pogingen tot collegiale bijstand?
Voorzitter. De investeringscapaciteit op macroniveau kwam net ook al
langs. Wellicht is die ook niet toereikend voor de opgave die wij als
Kamer, politiek en maatschappij in ieder geval op de langere termijn voor
hen in petto hebben. Er zijn ook zorgen of er wel voldoende borgingsruimte is voor die opgave. Sommige corporaties zijn wellicht te groot. Hoe
ziet de Minister dit? Ziet zij dat als iets wat we nu moeten aanpakken of als
iets waar we misschien over lagere termijn naar moeten kijken?
Voorzitter. Ik zou ook graag het chique woord «governance» willen
gebruiken om het te hebben over corporaties die meer dan 2.500
woningeenheden hebben. Een corporatie heet dan officieel een organisatie van openbaar belang. Ik denk dat deze corporaties toch wat last
hebben van veel toezicht. We hebben ook nog de Autoriteit Woningmarkt,
de WSW en gemeentes. Die spelen allemaal een rol en dat zorgt allemaal
voor administratieve druk. Kan die grens van 2.500 verhuureenheden
misschien opgehoogd worden? Ik vraag dat omdat al die kleinere
woningcorporaties nu ook moeten aankloppen bij de grote drie accountantsbureaus om bijvoorbeeld hun jaarrekening goedgekeurd te krijgen.
Dat legt in totaal veel druk op die corporaties.
Mijn laatste punt gaat over het experimenteren met nieuwe woonvormen.
We zien in de Staat van de Woningmarkt dat wordt verwacht dat er in de
toekomst minder gezinnen zijn. Minder tweeoudergezinnen, maar ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

13

minder eenoudergezinnen en meer mensen die alleen wonen of koppels
zonder kinderen. De woningmarkt moet daarin natuurlijk mee veranderen.
Hoe ziet de Minister dit?
We hebben de laatste tijd ook veel gehoord over woongroepen en
wooncoöperaties. Laatst ben ik op de dag van wooncoöperaties geweest
die was georganiseerd door Platform 31. Ik hoorde heel mooie
voorbeelden uit Amsterdam waar hele grote druk op de ruimte is. Daar
wordt samengewoond in een soort samenleving en wordt de ruimte
gedeeld, zodat er heel efficiënt gebruik van wordt gemaakt. Zou dit
wellicht ook een oplossing zijn om eenzaamheid van ouderen te
bestrijden? We hebben het eerder al over Knarrenhof en dergelijke gehad.
Hoeveel ruimte is er voor woningcorporaties om hiermee te experimenteren en hoeveel regelgeving zit er nog in de weg?
De voorzitter:
Ik dank u wel. Het woord is aan de heer Ronnes namens het CDA.
De heer Ronnes (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het nieuws van hedenmorgen: de prijs van
koopwoningen is op het hoogste niveau ooit. Het geeft aan hoe groot en
breed het probleem in de woningmarkt op dit moment is. De kern is dat er
gewoonweg te weinig woningen zijn. Het allergrootste speerpunt is voor
ons dan ook het bouwen van voldoende woningen. In de debatten over de
bouwopgave – we hebben er al vele achter ons en er zullen er nog vele
volgen – zullen we de Minister scherp blijven volgen op haar daden, maar
ook, waar mogelijk, met suggesties en ideeën komen.
Vandaag wil ik vijf onderwerpen aan de orde stellen. Dat zijn de startersproblematiek, het Sectorbeeld en de ambities van de woningcorporaties,
het flexwonen, organisaties voor openbaar belang en het scheefwonen.
De starters. In 2015 werd nog 39% van de totale hypotheekmarkt
toegeschreven aan starters. In het voorjaar van 2018 is dat verder
teruggelopen tot slechts 23%. Al eerder riepen wij bij motie de Minister op
om de reële mogelijkheden in beeld te brengen die de positie van starters
op de woningmarkt verbeteren. We zijn benieuwd hoe het staat met de
uitvoering van deze motie en vragen de Minister om de volgende, in onze
ogen reële, mogelijkheid mee te nemen in het onderzoek. Dat behelst de
«Ik bouw betaalbaar-Starterslening 2.0», ontwikkeld in Almere. Ik ben er
recent op werkbezoek geweest. De startersregeling 2.0 wordt in de praktijk
al toegepast in Almere, onder begeleiding van het expertteam Eigenbouw
van BZK, dus de ervaring is op het ministerie aanwezig. Het is tot nu toe
ook succesvol toegepast in Nijmegen, Oud-Beijerland en Den Haag. De
voordelen zijn dat de starters een kans krijgen en zelf hun problemen
oplossen. Het heeft geen prijsopdrijvend effect, de waardedaling c.q. het
waardeverlies is gedekt door de Nederlandse Hypotheekgarantie, de NHG.
Het versterkt energieneutraal bouwen, het versterkt de gemeenschapszin
door de collectieve aanpak – ook iets wat we toejuichen – en de kennis is
aan boord door een bouwprocesbegeleider.
De helft van de gemeenten doet niet mee aan de oude starterslening.
Gezien de stokkende markt bij gebrek aan woningen, lopen starters achter
de feiten aan. Om een extra impuls te geven, zou ik het idee willen
opperen om nog eens te kijken naar de starterslening 2.0 voor nieuwbouw
en te kijken of stimulering vanuit het Rijk mogelijk is, waarbij cofinanciering door de gemeente gebeurt op basis van 50%-50%. In het verleden
is bewezen dat de gemeenten zo een prikkel hadden om ermee aan de
slag te gaan. Dit is in de crisisperiode ook gebeurd. We zagen toen
substantieel meer gemeenten deelnemen aan de regeling.
Dan kom ik bij het Sectorbeeld van de Autoriteit woningcorporaties. De
Autoriteit heeft begin dit jaar weer een Sectorbeeld uitgebracht. Daarin
geeft zij een beeld van de financiële positie van de Nederlandse woningcorporatiesector per eind 2016. De belangrijkste conclusie is dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

14

corporatiesector als geheel de ambitie om in de periode 2017–2021
120.000 woningen te bouwen, financieel kan waarmaken. De corporatiesector stond er eind 2016 financieel dus goed voor. Nu zou de Kamer voor
de zomer een regionale verdeling van de Indicatieve Bestedingsruimte
Woningcorporaties krijgen. De Minister schrijft dat deze pas na de zomer
komt. Daarover het volgende. Het beeld van de Autoriteit is gebaseerd op
de situatie van eind 2016. Met de effecten van de vennootschapsbelasting,
de ATAD-belasting en de autonome groei van de verhuurderheffing door
stijgende WOZ-waardes is dus nog geen rekening gehouden. Kan de
Minister een update geven van de actuele situatie waarin ook met de
bovengenoemde elementen rekening is gehouden in de IBW van de
corporaties, het liefst zo snel mogelijk? Daarnaast is het kabinet, deze
Minister samen met de Minister en de Staatssecretaris van Financiën, de
gevolgen voor de corporaties aan het analyseren en aan het kijken hoe
ongewenste effecten kunnen worden tegengegaan. Wat kunnen we daarin
verwachten en wanneer?
Als laatste de heffingskorting voor krimpgebieden. We zien dat krimpgebieden in de problemen komen. Ze hebben trajecten in gang gezet, maar
doordat het potje nu leeg is, vallen die processen stil. Kan de Minister
aangeven of de verwachting al uitgesproken kan worden dat er een
doorstart komt, zodat we de krimpgebieden in elk geval de benodigde
ontwikkelingen kunnen laten doormaken?
Ik kom bij het punt flexwonen. De provincie Zuid-Holland heeft onlangs
een conferentie over flexwonen georganiseerd. In Zuid-Holland zijn veel
personen gebaat bij snelle, toegankelijke en betaalbare tijdelijke
woonruimte. Denk aan arbeidsmigranten, internationale studenten,
vergunninghouders, uitstromers uit ggz-instellingen, expats, mantelzorgers en net-gescheiden mensen. Het zijn heel veel groepen: een goede
zaak dus dat er aandacht voor is. Zuid-Holland is niet uniek. In vele delen
van ons land is een enorme toename van onder andere arbeidsmigranten
die hier tijdelijk verblijven. De reguliere woningmarkt voorziet onvoldoende in deze spoedvraag. In steeds meer gemeenten wordt daarom
gezocht naar een nieuw, flexibel segment, als aanvulling op het bestaande
aanbod van huur- en koopwoningen. Vaak voldoen de huidige woonbehoefteramingen niet meer aan de woningbouwprogramma’s en voorzien
ze niet in de behoefte. We zijn blij dat Zuid-Holland dit onderwerp heeft
geagendeerd. Ziet de Minister kansen om dit flexwonen aan te moedigen
in andere provincies? Er moet in onze ogen meer oog komen voor deze
problematiek, met name het onderdeel van arbeidsmigranten. Het CDA
denkt erover om in de nabije toekomst een rondetafelgesprek te organiseren om dit onderwerp wat scherper op de agenda te krijgen, ook hier in
de Tweede Kamer.
De voorzitter:
U zit aan de tijd. Ik heb de klok nog even laten doorlopen, omdat u zei dat
u bij het laatste punt was, maar u zit al richting de zes minuten. Eén
slotzin, lukt dat?
De heer Ronnes (CDA):
Een eerdere motie hebben wij ingediend over het actieprogramma Weer
Thuis!, teneinde een gezamenlijk plan op te stellen dat het tekort aan
geschikte huurwoningen voor verwarde personen binnen afzienbare tijd
wegwerkt. Hoe staat het met die motie? Wat is de stand van zaken?
Over de oob-status is zojuist al gesproken. Het scheefwonen zal ik
bewaren voor de tweede termijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Nijboer namens de PvdA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

15

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Ik wil ook beginnen met het nieuws van vandaag, te weten met
de voorpagina van de Volkskrant. Er staat dat huurders een rekening van
€ 380 energiebelasting tegemoet kunnen zien. Dat is nog afgezien van alle
investeringen die nodig zijn om te verduurzamen, wat natuurlijk moet
gebeuren. Ik wil van de Minister graag horen dat zij de zekerheid biedt aan
mensen dat deze rekening niet naar hen toekomt. Het is enorm veel geld
en mensen maken zich enorme zorgen. Dat kan nooit de bedoeling zijn. Ik
vraag de Minister hoe zij aankijkt tegen de manier waarop de enorme
verduurzaming gefinancierd gaat worden. Ik lees in de krant dat men via
algemene belastingmaatregelen tegemoetgekomen kan worden, maar dat
gaat straks niet werken. Je zult toch ook subsidieregelingen nodig
hebben, zeker voor de lagere en middeninkomens. Die warmtepompen
kosten immers duizenden euro’s. Hoe kijkt de Minister hiertegen aan?
Mensen wordt de stuipen op het lijf gejaagd en dat kan de bedoeling niet
zijn.
Ik vraag nogmaals aandacht voor de inkomenspositie van huurders.
Volgens de cijfers hebben huurders ongeveer de helft van het inkomen
van kopers. De bedragen zijn € 22.700 en € 43.100. De cijfers zijn van drie
jaar geleden, maar het waren de meest recente cijfers. Het is ongeveer de
helft, dus dat is echt een groot verschil. Het kabinet kiest ervoor om
kopers er bijna twee keer zo veel op vooruit te laten gaan als huurders. Als
je de betaalproblemen onder huurders vergelijkt met die van kopers en
hun hypotheek, dan zie je een enorm verschil. In het deel van het inkomen
dat huurders aan wonen kwijt zijn en het deel dat kopers eraan besteden,
zit een factor van 2 tot 3 verschil. Dat geldt zeker voor de mensen die er
het meeste geld aan kwijt zijn: de lagere en middeninkomens. Terwijl er
geld wordt overgehouden op de huurtoeslag, bezuinigt het kabinet erop.
Ik roep de Minister voor de zoveelste keer op om dat niet te doen. Ik vraag
de Minister ook om bij het huurakkoord dat aanstaande is, echt rekening
te houden met de huurstijging in de komende jaren en die te beperken tot
maximaal de inflatie. Misschien moet ook huurverlaging mogelijk
gemaakt worden. Is de Minister bereid om dat te doen, nu deze cijfers nog
een keer onder haar aandacht zijn gebracht?
Over de heffing op corporaties hebben we vaker gesproken. Het
standpunt van de PvdA hierover is helder. We moeten niet 1 miljard erop
bezuinigen, maar 1 miljard erbij als je extra wilt investeren. Neem ook het
voorstel van GroenLinks, SP en PvdA over, zodat er in ieder geval geen
sociale huurwoningen worden afgebroken, zoals sommige partijen in de
Kamer voorstaan.
Ik maak mij ook zorgen over de heffingsvermindering van de verhuurderheffing. Die werkt eigenlijk te goed, want het budget is op 1 juli op. Juist
in deze tijd zou ik zeggen dat je als Minister voor Wonen zoekt naar
mogelijkheden om de regeling te verlengen en het mogelijk te blijven
maken. Daar wordt namelijk mee gebouwd en verduurzaamd. Is de
Minister bereid dat te doen? Ik begreep dat de toekenningen ook nog een
probleem zijn. Woningcorporaties hebben allemaal verzoeken gedaan en
tot 1 juli de tijd gekregen, maar de juridische mogelijkheden voor
toekenning liggen op een ander moment, waardoor men misschien
vastloopt. Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Is de Minister bereid om dat
op te lossen?
Ik kom op mijn laatste punt, de kwetsbare groepen in de samenleving.
Voorgaande sprekers spraken er ook al over. De markt is zo overspannen.
De heer Ronnes zei al dat de woningprijzen nog nooit zo hoog zijn
geweest. In Groningen gaat men in dorpen eromheen wonen, omdat de
stad te duur is geworden; iedereen biedt tegen elkaar op. In zo’n markt
zijn de meest kwetsbaren het eerst de dupe. Mensen die niet zo gemakkelijk een woning kunnen vinden, mensen die jarenlang op een wachtlijst
staan, mensen met psychische problemen of die uit de zorg komen,
mensen die eigenlijk niet meer thuis willen wonen: die zijn het eerste de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

16

dupe als je in zo’n situatie verkeert. GroenLinks sprak ook al over het
Europees mensenrecht dat wonen is. Ik vind de juridische benadering
goed, maar we moeten ook gewoon kijken naar die mensen. Is de Minister
bereid om aparte acties voor deze groep te ondernemen, juist omdat het
zo urgent is en omdat die mensen in de knel dreigen te komen? En wat is
zij dan van plan om te gaan doen?
De voorzitter:
Ik dank u wel. Dan schors ik tot 18.05 uur om de Minister de gelegenheid
te geven om haar beantwoording voor te bereiden. Dan zien wij elkaar
aan deze tafel weer terug.
De vergadering wordt van 17.50 uur tot 18.07 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Minister voor haar beantwoording.
Minister Ollongren:
Dank u wel, voorzitter. Een van de leden merkte op dat wij met enige
regelmaat hier in deze samenstelling zitten om te spreken over wonen.
Volgens mij is dat alleen maar goed. Het is ontzettend belangrijk om
hierover te spreken, want er is veel aan de hand op de woningmarkt en
wij vinden ook allemaal dat er veel moet gebeuren. Vandaag gaat het over
de Staat van de Volkshuisvesting, maar ik zal uiteraard ook vragen over
bredere onderwerpen beantwoorden. Nogmaals, wat mij betreft kunnen
we er niet vaak genoeg over praten en ik doe dat ook veel.
De heer Kops zei tegen mij «u zit hier wel, maar ik merk er nog niet zo veel
van», maar het kenmerkende van de woningmarkt is misschien wel dat je
dat niet van de ene op de andere dag gerealiseerd hebt. Ik praat ook niet
alleen met u hier; ik praat ook met heel veel partijen in het land die
daarvoor nodig zijn. Ik was vandaag in Ede-Wageningen zoals het station
daar heet, onder andere om te spreken over de woningmarkt in de hele
regio. Ik ben inmiddels op heel veel plekken geweest. Hoewel er nog heel
veel moet gebeuren, zie ik gelukkig ook dat er ontzettend veel wordt
gerealiseerd. Er worden al records gebroken, waaronder bouwrecords, zo
zeg ik tegen de heer Koerhuis. Er worden heel veel plannen gemaakt,
maar desalniettemin is het echt nodig om meer te doen. We komen
inderdaad apart nog een keer over de Woonagenda te spreken.
Voorzitter, dat was even een korte inleiding. Het lijkt me eerlijk gezegd het
beste dat ik gewoon meteen de vragen ga beantwoorden. Ik heb ze wat
geclusterd. Om het overzichtelijk te houden zal ik de clusters noemen die
ik ga behandelen. Ik begin met corporatiebeleid. Vervolgens kom ik op de
huurders en ga ik in op de vragen over de koopkracht en de positie van de
huurders. Dan kom ik op de corporatiefinanciën en op zaken die over
verduurzaming, gas en energie gaan. In het onvermijdelijke blokje overige
zaken ga ik ten slotte in op de vragen over koop en flexwonen en op nog
wat andere punten.
Als de leden het goed vinden en belangrijker nog, als de voorzitter het
goed vindt, begin ik dus met het corporatiebeleid. De heer Koerhuis deed
de suggestie dat werkzoekenden in het hele land automatisch voorrang
krijgen bij de sociale voorraad. Het is aan gemeenten om te bepalen hoe
ze daarmee omgaan. De voorkeursbepaling in de Huisvestingswet kan
worden toegepast, maar dat is wel een lokale afweging. Het is natuurlijk
de vraag of dat lokaal voldoende als een urgentiecategorie wordt gezien.
Mijn belangrijkste punt is dat het idee van de heer Koerhuis goed is. De
gedachte dat iemand die in een bepaalde plaats geen baan heeft en die in
een andere plaats wel een baan kan krijgen, daar moet kunnen wonen,
zodat hij of zij die baan ook kan aanvaarden is natuurlijk goed. Maar ik wil
wel erg bepleiten dat gemeenten daarover gaan, zoals sinds het vorige
kabinet het geval is. Gemeenten hebben de ruimte om een lokale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

17

afweging te maken en hebben daarmee ook de verantwoordelijkheid voor
die lokale afweging. Volgens mij is dat de beste garantie dat er ook
rekening wordt gehouden met de lokale omstandigheden. Je kunt dan
bijvoorbeeld denken aan een krimpende bevolking, veel ouderen in een
gemeente, chronisch zieken. Dat zijn echt lokale afwegingen. Volgens mij
was dat ook de gedachte achter de decentralisatie en daar zou ik nou niet
per se op willen terugkomen. Economische binding kan natuurlijk ook een
afweging zijn.
De heer Smeulders van GroenLinks refereerde aan een uitzending over de
leefbaarheid in wijken – ik meen dat het een uitzending van Nieuwsuur
was, maar ik kan me vergissen – waarin werd gesignaleerd dat er in
bepaalde wijken een te eenzijdige populatie zou zijn. We hebben de
zogenaamde Leefbaarometer, de leefbaarheidsbarometer. Het algemene
beeld is dat er een positieve ontwikkeling is in buurten die eerder
problematisch waren. In 2016 is dat gemeten en in meer dan 100 buurten
was er een positieve ontwikkeling ten opzichte van de eerdere situatie. In
wat dan «aandachtswijken» zijn is de ontwikkeling goed geweest.
Desalniettemin kunnen we natuurlijk ook wel zien dat dit nog niet overal
goed genoeg is. Het is ook een kwestie van de corporaties, die daar
rekening mee moeten houden bij hun toewijzing. Corporaties hebben die
ruimte. Die ruimte is beperkt, maar zij hebben wel de ruimte om mensen
met een iets hoger inkomen een woning toe te wijzen met een lagere huur
om te voorkomen dat er eenzijdigheid ontstaat. Corporaties hebben
gezegd dat ze dat soms te knellend vinden, maar ze hebben die
mogelijkheid wel. Ik denk dat het goed is om ook daar op lokaal niveau
naar te kijken, maar ik zeg daar wel bij dat het belangrijk is dat de
corporaties de ruimte die ze hebben, daar ook echt voor benutten. Ik heb
dat toen ook gezegd.
Voorzitter, ik zag wat gebarentaal links van mij.
De voorzitter:
Dat klopt, Minister. Ik had vooraf niet aangegeven hoeveel interrupties er
mogen worden gepleegd. Ik was wat streng in de eerste termijn, maar
toen ik zo-even in de richting van de leden twee vingers opstak zo van
«twee interrupties», zag ik dat het onmiddellijk uitonderhandeld werd naar
drie. Laten we maar proberen om het bij drie interrupties te houden. Is er
trouwens al iemand die een interruptie wil plegen? Ja. De heer
Smeulders.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik dank de Minister voor de beantwoording. In Nieuwsuur heeft zij volgens
mij ook aangegeven dat zij met de corporaties in gesprek zou gaan om te
kijken of de mogelijkheid die er al is maar die door veel corporaties als te
knellend wordt ervaren, verruimd kan worden. Ik had haar dat ook graag
hier horen zeggen omdat dit toch een belangrijk onderwerp is. Ik had dat
ook een beetje verwacht.
Minister Ollongren:
Ik heb gezegd dat ik daar met de corporaties over in gesprek wil gaan. Ik
wil dan ook bekijken of dit het meest prangende punt is. Ik wil weten of dit
inderdaad zo knelt dat daardoor in hun beleving problematische situaties
ontstaan. In dat gesprek zal ik natuurlijk ook wijzen op de Leefbaarometer
die we uitvoeren en op de verbeteringen die ook gesignaleerd worden.
Wat ik wel heb toegezegd – ik heb dat volgens mij ook in die uitzending
gezegd – is dat we bij de evaluatie van de Woningwet ook gaan kijken
naar het passend toewijzen. Die evaluatie zit eraan te komen; die is
aanstaande. Dat lijkt mij ook een goed moment om het passend toewijzen
te bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

18

De voorzitter:
Is uw vraag daarmee voldoende beantwoord? Ja, dan gaat de Minister
verder met de beantwoording.
Minister Ollongren:
Wacht even. Mijn administratie is helemaal niet meer op orde. Ja, ik ga
weer even terug naar de heer Koerhuis in ditzelfde blokje. Hij vroeg of
corporaties nog parkeerplaatsen kunnen kopen. Ja, corporaties mogen
parkeerplaatsen aankopen, bouwen en verhuren. Er zijn natuurlijk
parkeernormen in de gemeenten. Als er nieuwbouw in de sociale
woningbouw is, dan moeten ook de woningbouwcorporaties rekening
houden met die parkeernormen. Het gaat dan wel over parkeerplekken die
met het wonen te maken hebben. Het gaat niet om commerciële parkeerplekken of iets dergelijks.
Mevrouw Van Eijs vroeg naar de grens voor de oob-status. De grens voor
die oob-status was initieel op 1.500 woningen gesteld, maar naar
aanleiding van een motie, ingediend door de leden De Vries, Koolmees
en, hier aanwezig, Ronnes, is die opgehoogd naar 2.500 woningen. Dat is
de achterliggende gedachte daarbij.
De voorzitter:
Mevrouw Van Eijs.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Als u er drie toewijst, gaan we die natuurlijk ook gebruiken!
Ik snap dat die woningcorporaties met minder dan 2.500 woningen soms
in de problemen kunnen komen, maar het is natuurlijk ook een zware last
als zij bij een van de grote accountantskantoren moeten aankloppen. Dat
kost een hoop geld en ze hebben ook niet altijd heel veel keus. Afijn, dat
brengt problemen met zich mee. Ze worden bovendien ook al op andere
manieren gecontroleerd. Is er geen manier om de lastendruk voor die
kleinere woningcorporaties te verlichten?
Minister Ollongren:
Ik heb op zichzelf wel oog voor de lastendruk. Daar heb ik u eerder ook
over geïnformeerd, maar ik vind het belangrijk om de goede balans te
vinden tussen goed toezicht en de onafhankelijke controlfunctie, want die
moet er natuurlijk wel zijn. Het enige effect moet niet een administratieve
last zijn, het moet een reëel effect zijn. Ik ben best bereid om naar
aanleiding van de vraag van mevrouw Van Eijs met de autoriteit en de
WSW te kijken naar dit punt, maar ik denk wel dat het belangrijk is dat we
het toezicht goed organiseren.
De heer Koerhuis had nog een vraag over IT-systemen, de IT-systemen
van de corporaties versus die van de autoriteit. Ik begrijp dat er inderdaad
nog een slag te maken is in de aansluiting van de systemen, maar daar
hebben we ook al wat aan gedaan. Er is een convenant gesloten onder
leiding van BZK met Aw, WSW en Aedes. Dat convenant gaat over de
vereenvoudiging en eigenlijk de stabilisatie van de informatieopvraag en
de uitwisseling daarvan. Ik hintte er net ook al op in mijn antwoord aan
mevrouw Van Eijs. Het hanteren van nationale standaarden wordt met dat
convenant makkelijker en Aedes zal, gesteund door de convenantspartijen, zorgen dat de corporaties hun IT-systemen daar steeds meer op
laten aansluiten. Het is een terecht punt, maar het is onder ogen gezien en
er wordt aan gewerkt.
Over de experimenteerruimte voor woningbouwcorporaties bij
woonvormen is een vraag gesteld door mevrouw Van Eijs. Het is
woningbouwcorporaties toegestaan om alle ruimte te benutten die de
regelgeving op het gebied van volkshuisvesting biedt om te experimenteren met nieuwe woonvormen. Ik wil de Kamer ook op hele korte termijn
informeren over hoe het gaat met de wooncoöperatie, een aandachtspunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

19

van mijn kant. In de actielijn wonen en zorg, die ik samen met de Minister
van VWS doe, zijn middelen beschikbaar gesteld om nieuwe en innovatieve woonzorginitiatieven mogelijk te maken.
Dan de koopkracht en de positie van huurders. Allereerst de vraag van de
heer Smeulders op dat punt. Hij wees, volgens mij net als mevrouw
Beckerman, op het grondwettelijk recht op huisvesting. Het is natuurlijk
waar – we hebben dat vaker tegen elkaar gezegd – dat in artikel 22 van de
Grondwet de verplichting staat om te zorgen voor voldoende woongelegenheid. Dat is echt iets waar de overheid voor staat. Het is een zorgplicht
die eigenlijk niet alleen staat voor de aantallen woningen maar ook voor
de kwaliteit, de leefbaarheid, de betaalbaarheid, de toegankelijkheid en de
passendheid. Dat is eigenlijk het hele complex waar die volkshuisvesting
over gaat.
Het is geen individueel recht. Je kunt er niet het recht op een woning naar
keuze aan ontlenen. Dat zou natuurlijk niet mogelijk zijn, maar ik denk dat
het wel de basis is voor het bestaan van de woningbouwcorporaties. Dat
is natuurlijk weer verder uitgewerkt in de Woningwet, want die ziet op het
realiseren van voldoende betaalbare woningen voor de doelgroep, dus
inkomensafhankelijk. Vervolgens komen we weer op het punt van die
decentralisatie waarmee ik begon, want de gemeenten kunnen in hun
prestatieafspraken – de nieuwe wethouders en de colleges zullen hier nu
volop mee bezig zijn – vastleggen hoe het beste kan worden voorzien in
de lokale behoefte. Dan gaat het zowel over de kwantiteit als over de
kwaliteit.
Tot slot. Bij schaarste kan de gemeente op grond van de Huisvestingswet
2014 in de huisvestingsverordening regels stellen betreffende de
verdeling van de woonruimte en het voorraadbeheer. Met andere
woorden, in dat hele stelsel – ik weet niet of de heer Smeulders dat ook zo
ziet – is geborgd dat er voor kwetsbare groepen en sowieso voor groepen
met een lager inkomen huisvesting wordt gerealiseerd.
Toch kan het, zegt de heer Smeulders, zo zijn dat huurders het moeilijk
hebben. Hij wijst er ook op, volgens mij net als de heer Nijboer, dat
huurders er in zijn ogen op achteruit kunnen gaan. Ik heb wel vaker
gezegd: als we naar huurders kijken gaat het niet alleen maar om de huur,
de huurstijging en de huurtoeslag. Dat is belangrijk en daarom is ook
geregeld dat huren niet al te zeer en te snel kunnen stijgen en daarom is
ook voorzien in huurtoeslag. Maar we kijken bij huurders natuurlijk ook
gewoon naar de koopkracht in het algemeen. Dat wil zeggen dat we naar
het hele koopkrachtplaatje kijken en niet alleen naar de huur en de
huurontwikkeling.
Het is overigens zo dat uit de doorrekening van deze regeerperiode – de
heer Nijboer weet dat ik dat altijd zeg – gebleken is dat er een positieve
koopkrachtontwikkeling is voor huurders van 0,8%. Die gematigde
huurontwikkeling – dat zeg ik weer in de richting van de heer Smeulders –
zorgt er natuurlijk ook voor dat de betaalbaarheid juist in het geval van
lagere inkomens niet uit het oog wordt verloren.
Dan had ik nog twee vragen over mensen met een autisme. In het vorige
AO hebben we daar inderdaad ook over gesproken. Ik heb naar aanleiding
van die signalen gevraagd om te spreken met vertegenwoordigers van
deze doelgroep. Ik ben voornemens om daar in het najaar uw Kamer over
te informeren. Het is eigenlijk allemaal onderdeel van die actielijn woon
en zorg die ik net al noemde en die ik samen met Minister De Jonge doe.
Die actielijn gaat natuurlijk voor een heel groot deel over ouderen, maar
niet alleen over hen want het gaat ook over mensen met een beperking,
bijvoorbeeld verminderde mobiliteit. Het gaat dus ook over deze mensen
met autisme, een groep waar speciaal aandacht voor is gevraagd door,
naar ik meen, Kamerleden van GroenLinks, de ChristenUnie en D66.
Voorzitter, dan de financiën van de corporaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

20

Mevrouw Van Eijs (D66):
Ik ben blij dat de Minister met hen gaat praten. Voor mij was het heel
verhelderend om te snappen wat ze precies nodig hebben. Ik vroeg de
Minister ook nog naar het feit dat in de Staat van de Volkshuisvesting nog
maar beperkt terug te vinden is hoe het eigenlijk gaat met die speciale
doelgroepen, die toch ook onder de verantwoordelijkheid van wooncorporaties vallen. Zitten zij ruim in de woningen of juist heel krap? Is het
moeilijk voor hen om de juiste woning te vinden et cetera? Mijn vraag is
eigenlijk of we dat beter kunnen monitoren zodat we het meer over cijfers
en feiten kunnen hebben. Dat lijkt me beter dan dat we denken dat er
misschien, wellicht, te weinig woningen zijn.
Minister Ollongren:
Ik begrijp de vraag wel. Aan de ene kant worden de uiteindelijke keuzes
vaak lokaal gemaakt. In de Staat van de Volkshuisvesting proberen we een
soort overallbeeld te schetsen. Tegelijkertijd denk ik dat het wel goed is te
kijken hoe die Staat van de Volkshuisvesting eruit ziet en daarbij dat
actieplan wonen en zorg te betrekken. Misschien dat we dan een
verfijning kunnen aanbrengen in de toekomst. Ik zal er in ieder geval naar
kijken.
De voorzitter:
Helder beantwoord. Een interruptie van de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik had de Minister ook gevraagd om in het nationaal huurakkoord
aandacht te vragen voor de huurstijgingen en die te maximeren. Het liefst
zouden we ze verlagen maar we willen ieder geval dat ze gemaximeerd
worden op de inflatie. Zou de Minister zich daarvoor willen inzetten,
gezien de brede opvatting in de samenleving en de Kamer dat die huren
toch wel erg hoog zijn?
Minister Ollongren:
Het nationaal huurakkoord is een akkoord waarvan ik zeer hoop dat het
binnenkort kan worden gesloten en dan vooral voor de partijen die aan
tafel zitten. Er zitten natuurlijk ook partijen aan tafel als de Woonbond en
die komen op voor de belangen van de huurders. Ik hoor uw oproep en ik
ben ook zelf erg voor een gematigde ontwikkeling van de huren. Dat is
ook bekend daar aan tafel, maar ik wacht even af waar de tafel zelf mee
komt.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik weet dat de Woonbond 10% huurverlaging wil. We kennen de posities
wel en op zichzelf vind ik het ook wel een sympathieke richting. Wij
spreken natuurlijk ook met die partijen, maar we debatteren nu met de
Minister. En mijn vraag aan de Minister is: wat is nou uw inzet? Vindt u dat
een beetje belangrijk? Aan welke range moeten we denken? Ik begrijp dat
de kaarten niet helemaal open op tafel kunnen worden gelegd, maar ik
zou er wel aan hechten dat de Minister zegt: «Als je kijkt naar wat de
huurders van hun inkomen kwijt zijn aan hun huis en gezien de positie en
het economisch tij, zou ik het goed vinden als die huurstijging gemaximeerd wordt. Dat zou een goede richting of afspraak zijn en ik zou het
toejuichen als ze daarmee komen.» Dat zou wellicht helpen.
Minister Ollongren:
In Nederland hebben we nu een gematigde huurontwikkeling in de sociale
sector. De heer Nijboer haalt er de hele woningmarkt bij, ook de koop,
maar dat is natuurlijk lastig te vergelijken. Ik beperk me dan even tot de
sociale sector. Ik denk dat betaalbaarheid voor mij en het kabinet een doel
is. Dat is ook een van de drie dingen waar we ons in het woonakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

21

over hebben uitgesproken. Daar zal ik natuurlijk op sturen. Ik wil hier nu
niet een uitspraak doen. Nogmaals, aan de tafel wordt onderhandeld. Ik
heb goede hoop dat daar een akkoord uit komt dat ook de heer Nijboer
mooi vindt omdat de huurstijging gematigd blijft.
De bijzondere doelgroepen hebben we behandeld. Daarom ga ik verder
met de corporaties en de financiën van de corporaties. Daar is natuurlijk
veel over gezegd en gesproken, overigens ook al eerder. Ik heb ook al
eerder gezegd dat het kabinet straks met een totaalbeeld hoopt te komen.
Ik loop even specifiek de vragen langs met als eerste mevrouw
Beckerman.
Net als mevrouw Beckerman vroegen andere leden of de Aw misschien
onderzoek kan doen naar het effect van de ATAD per corporatie. Ik hang
daar even iets boven: de investeringscapaciteit van de sector als geheel
kennen we en we hebben de ambities uit het regeerakkoord. We hebben
een knellende woningmarkt, ook in de huur en de sociale huur. Wat we
nog niet hebben zijn de aanbevelingen van de tafel gebouwde omgeving
uit het klimaatakkoord. Als we het totaal hebben, kunnen we ook het effect
bezien. Dan kan ik ook beter beoordelen wat voor ruimte of gebrek aan
ruimte er is. Het gaat dus over meer, want het gaat over de ATAD, het
Vpb-tarief, de korting die voorzien is in de verhuurderheffing en straks
over de nieuwe ambities uit het klimaatakkoord.
De voorzitter:
Een interruptie van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Nou, een interruptie... Hoor ik nou een voorzichtige toezegging? Wij
hebben inderdaad, zoals u dat noemt, heel veel ambities. We willen
bouwen. We moeten verduurzamen. We moeten van het gas los, in ieder
geval van het Groningse gas. Dat betekent gewoon dat de corporaties veel
moeten gaan doen. We weten ook dat ze heel veel extra belasting gaan
betalen en dat heel veel corporaties zich daar zorgen over maken. Uit de
cijfers die nu bekend zijn, weten we ook dat de corporaties er niet heel
goed voor staan, in ieder geval niet allemaal. Ik wil heel graag een beeld
per corporatie van wat ze straks kunnen gaan investeren in verduurzaming en bouw. Heb ik nou de toezegging van de Minister gehoord dat
ze daarmee zal komen?
Minister Ollongren:
Mijn toezegging heb ik eigenlijk al eerder gedaan. Die toezegging is dat ik
de financiële mogelijkheden van de sector in relatie tot de investeringsopgave wil bezien. Daar kom ik sowieso op terug. De specificatie van
mevrouw Beckerman ziet op individuele corporaties, als ik haar goed
begrijp. Die kennen we nu achterliggend, de totale investeringsruimte
versus de individuele corporaties. Maar ik weet niet of datgene wat zij
vraagt, echt kan. Ik kan daar wel met de Aw over doorpraten, maar wat ik
eigenlijk vooral zeg, is dat ik nog niet alle ingrediënten heb om dat
totaalbeeld nu met u te kunnen delen. Ik ga dat natuurlijk wel doen, maar
dat zal echt pas in het najaar zijn.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik kan mij voorstellen dat dat in het najaar is, maar ik wil wel graag een
heel specifiek beeld. Ik denk ook dat dat nodig is, want we weten dat er
regio’s zijn waar veel corporaties het moeilijk hebben. En het zou echt wat
betekenen voor die steden en regio’s als we geen goed gespecificeerd
beeld hebben per corporatie van wat dit gaat betekenen. Dus nogmaals.
Dat verzoek zou eventueel ook per motie kunnen worden gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

22

Minister Ollongren:
Moties wil ik altijd graag voorkomen. Maar aan de andere kant staat het
mevrouw Beckerman natuurlijk helemaal vrij om een motie in te dienen.
Maar toch, ik ben een beetje voorzichtig. Nogmaals, ik heb al een
toezegging gedaan. Die kom ik na en die krijgt u in het najaar. Als
mevrouw Beckerman echt nog veel meer wil dan dat, dan zie ik haar
motie tegemoet.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van de heer Ronnes.
De heer Ronnes (CDA):
Ik denk net als de Minister dat het een goede zaak is dat het integraal
wordt bekeken. Alleen was de eerdere toezegging wel dat er ingezoomd
zou worden op de consequenties van de ATAD en de vennootschapsbelasting op de corporaties. De eerste toezegging was dus eigenlijk een los
element. Ik heb dat beeld nog steeds niet. Dus ik denk wel dat het goed is,
ook omdat de Kamer straks naar de begroting gaat kijken, dat wij ook een
beeld hebben van de knoppen waaraan wij kunnen draaien om iets
structureels neer te zetten. Als we nu een losse flodder de lucht in sturen
om het over de ATAD te kunnen hebben, dan hebben we het weer alleen
maar over een puzzelstukje uit het totaal. Ik zou dus ook graag de effecten
van de drie onderdelen die ik daarstraks noemde, te zien krijgen. Wanneer
kunnen we dat verwachten?
De voorzitter:
Maar we interrumperen op de Minister, hè.
Minister Ollongren:
Volgens mij zijn de heer Ronnes en ik het in ieder geval eens. We willen
graag een totaalbeeld hebben. Dat totaalbeeld komt in het najaar. Ik doe
dat natuurlijk niet alleen, maar samen met collega Snel. Het hangt
namelijk erg samen met het Belastingplan. Dan komt het dus.
De voorzitter:
De Minister gaat door met de beantwoording van de vragen.
Minister Ollongren:
Dan ben ik weer terug bij de heer Koerhuis. Hij vroeg naar een mogelijke
terugbetaalverplichting voor saneringssteun. Hij vergeleek het eigenlijk
met de banken en de bankencrisis. In één opzicht is het wel vergelijkbaar,
namelijk dat er een boel ellende kan ontstaan die vervolgens opgeruimd
moet worden. En dat dat je dat soms een tijdje met je mee sleept, hebben
we in de financiële sector gezien en dat zien we ook wel in de corporatiesector. Desalniettemin denk ik dat de vergelijking met de sanering van een
bank niet helemaal opgaat. Om te beginnen wordt een corporatiesanering
echt helemaal door de sector opgebracht, want dat is de afspraak. We
hebben verder niet te maken met aandeelhouders maar met huurders en
huurders van een saneringscorporatie komen best in een moeilijke
situatie terecht. Zo kunnen de huren worden verhoogd en dan is er vaak
geen investeringsruimte meer. Die periode van onzekerheid en gebrek aan
investeringen wil je natuurlijk zo kort mogelijk houden.
Het uitgangspunt in de nieuwe Woningwet is dat eventuele saneringssteun moet worden ingezet om werkzaamheden te kunnen continueren.
Het gaat dus niet om het continueren van de instelling, maar om het
continueren van de volkshuisvesting. Die terugbetaalverplichting van de
heer Koerhuis vind ik daarom lastig verenigbaar met hoe we het hebben
georganiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

23

De heer Koerhuis (VVD):
De Minister maakt de vergelijking met banken. De oude manier is
inderdaad banken redden met staatssteun, maar dat is niet meer zo. Dat
wordt tegenwoordig ook via de sector opgebracht. Die vergelijking gaat
dus wel degelijk op. En bij banken zit standaard een terugbetalingsplan en
ik begrijp niet ... U heeft het over de investeringsruimte van de corporatie
die gered moet worden, maar anders gaat het ten koste van de investeringsruimte van de rest van de sector. En sorry, maar die corporatie die
gered moet worden, heeft zelf gefaald en die mag het dus gewoon zelf
terugbetalen. Zou u daar echt niet naar kunnen kijken?
Minister Ollongren:
Waar ik vooral op wees, is dat het ook gaat om de huurders. De instelling
hoeft niet gered te worden, maar er moet wel worden gezorgd voor de
volkshuisvesting en de huurders.
De heer Koerhuis (VVD):
Dat geldt voor banken ook, want daar moet er gezorgd worden voor de
depositohouders. Ik zou u toch echt willen vragen die vergelijking te
maken. Als een corporatie er een puinhoop van maakt, dan moet die
uiteindelijk terugbetalen als die winst maakt.
Minister Ollongren:
Dat vindt u, althans dat vindt de heer Koerhuis. Maar dat is niet hoe we
het nu wettelijk geregeld hebben. Even terug naar de vergelijking met de
banken. Nu is het zo geregeld als de heer Koerhuis zegt, maar tijdens de
bankencrisis nog niet. En dat was een van de problemen.
De voorzitter:
De Minister gaat door met de beantwoording.
Minister Ollongren:
Dank u wel, voorzitter.
De heer Koerhuis vroeg naar Vestia. Ook mevrouw Van Eijs sprak
daarover. Mevrouw Van Eijs zei dat er een beperkte investeringscapaciteit
is. Dat klopt. Dat kan in de regio waar Vestia actief is mogelijkerwijs tot
problemen leiden. Vestia is natuurlijk in gesprek met gemeenten,
provincies en andere corporaties om te kijken hoe die volkshuisvestelijke
opgaven in voldoende mate kunnen worden opgepakt. Collegiale bijstand
kan daarbij een behulpzaam instrument zijn. Mevrouw Van Eijs noemde
dat als voorbeeld, dacht ik. Er zouden bijvoorbeeld leningen kunnen
worden overgenomen. Bezit zou kunnen worden overgenomen. Het
overleg daarover is ook gaande. In de tweede helft van dit jaar vindt een
herijking van het verbeterplan van Vestia plaats in het kader van het
saneringstraject. Dan zal bezien worden hoe de positie van Vestia zich
verhoudt tot de volkshuisvestelijke opgave. Ik heb de Kamer volgens mij
al eerder toegezegd om u daarover te informeren. Dat zal ik in de zomer
doen.
Mevrouw Van Eijs vroeg naar de collegiale bijstand in het algemeen.
Aedes is daarover al met verschillende corporaties in gesprek. Er lopen
pilots. Ik begrijp van Aedes dat die zich al in een afrondende fase
bevinden. Het is dus heel goed dat de sector daar zelf mee bezig is. Ik heb
van Aedes nog niet gehoord of ze daaruit conclusies hebben getrokken.
Dat moeten we dus even afwachten. Op basis van de ervaringen kunnen
we bezien of er wet- of regelgeving is die dit onnodig belemmert.
Mevrouw Van Eijs (D66):
De Minister zei dat ze in een afrondende fase zijn. Wanneer verwacht ze
dat ze de Kamer kan informeren? Dat zal geen harde deadline zijn, want
het is natuurlijk aan Aedes om met resultaten te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

24

Minister Ollongren:
Als het, nu het bijna zomerreces is, in de afrondende fase zit, denk ik dat
we ergens na het zomerreces met een uitkomst kunnen komen.
De heer Ronnes vroeg naar de ATAD, het totale sectorbeeld en de
belastingstijging. Eigenlijk heb ik die vraag al beantwoord. Ik denk dat de
interruptie van de heer Ronnes net zag op de vraag die hij ook net stelde.
Daarmee hebben we dat in voldoende mate behandeld, denk ik.
De heer Ronnes vroeg ook nog aandacht voor de heffingsvermindering in
krimpgebieden. Ik heb de Kamer geïnformeerd over het feit dat die
heffingskortingen worden stopgezet per 1 juli. Ik ben natuurlijk graag
bereid om met de Kamer te bekijken of, en zo ja welke, heffingskortingen
mogelijk zijn en gewenst zijn door u. De middelen moeten wel worden
opgebracht. Zo ver zijn we nog niet, maar dat gesprek wil ik graag
aangaan. Vooralsnog hebben we gezegd dat we ermee stoppen.
Dan kom ik op de duurzaamheid.
De voorzitter:
Ik zie nog een interruptie van de heer Ronnes naar aanleiding van het
kopje financiën.
De heer Ronnes (CDA):
Er doet zich nu een dilemma voor met het stoppen van de regeling. Er zijn
heel veel aanvragen gedaan voor nieuwbouw. Die hebben eigenlijk de pot
leeggetrokken. Je ziet dat er heel veel in de pijplijn zit dat nog wel een of
twee jaar kan duren voor er echt iets gebeurt. Dat geld ligt dus op de
plank. Daar staat tegenover dat er krimpgebieden zijn die al maanden,
misschien zelfs langer, gewerkt hebben aan een plan van aanpak om een
bepaalde beweging tot stand te brengen. Die kunnen niet over dat geld
beschikken. We hebben dus enerzijds een plank waar geld op ligt. Daar
kunnen we niet aan, omdat er nog plannen uitgewerkt moeten worden.
Aan de andere kant hebben we partijen die plannen stil hebben liggen. Ik
vind het toch wel zuur voor die partijen. De Minister zegt dat ze het daar
graag met de Kamer over wil hebben. Ik hoop dat we de aandacht voor
die gebieden wel hebben, want het ligt nu stil en er gebeurt niets. Ik zou,
ook aan de collega’s, wel mee willen geven dat ik in het vervolg wel wil
kijken of dit soort dingen niet afgedekt moeten worden, dat er schotten
komen tussen die verschillende budgetten, zodat het geld niet meer, zoals
hier, door andere projecten kan worden weggehaald.
De voorzitter:
Ik zit te kijken wat de vraag is, maar de Minister kan er misschien een
reactie op geven.
Minister Ollongren:
Op zich zou ik willen zeggen dat ik de frustratie van de heer Ronnes wel
begrijp. Voorstellen die voor 1 juli worden ingediend, worden gewoon
allemaal behandeld. Zijn oproep ziet vooral op de toekomst, denk ik. Hij
roept op om hier rekening mee te houden als we nieuwe voorstellen
zouden doen voor heffingskortingen. Dat begrijp ik op zich wel.
De heer Nijboer (PvdA):
Op zichzelf snap ik ook wel dat de Minister zegt dat ze er niet zo gelukkig
mee is, maar dat het wel gedekt moet worden en ergens vandaan moet
komen en dat ze wel wil dat de Kamer haar daarbij helpt. Ik ben daar
graag toe bereid en ik proef ook wel bereidheid bij collega’s. Heeft de
Minister nog nadere gedachten over waarmee wij zouden kunnen helpen?
Ik ben financieel woordvoerder, dus dekkingsmogelijkheden zijn geen
probleem, maar van de slagingskans hangt ook nogal wat af. De dividendbelasting zet ik graag direct in. Daar hebben we 74 zetels voor, maar dan
heb ik nog geen meerderheid en niks geregeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

25

Minister Ollongren:
Het gaat over de heffingskorting. Ik ga graag met u het gesprek daarover
aan. Ik heb ook het gesprek met Aedes daarover. Aedes was niet erg
enthousiast op dit moment. Ik denk dat het goed is om hier te constateren
dat we nu gezegd hebben dat we per 1 juli stoppen. Maar dat is ook een
beetje onder het motto: laten we met elkaar verkennen waar de behoefte
het meest knellend is en kijken of we, in overleg met de sector en uw
Kamer, tot een ander voorstel zouden kunnen komen.
De heer Nijboer (PvdA):
Aedes kreeg een miljard lastenverzwaring voor de kiezen, dus die gaat dit
probleem niet voor de Minister oplossen. Dat snap ik wel. Als de ATAD en
nog wat andere zaken worden geregeld zijn ze wellicht wat meer
behulpzaam. We komen hier nog wel op terug. Ik had nog een technische
vraag gesteld over de toekenningen, de termijn van 1 juli en de
problemen die dat bij sommige woningcorporaties oplevert. Is de Minister
bereid om daar, laat ik het maar praktisch zeggen, soepel mee om te gaan,
zodat er geen projecten van tafel vallen?
Minister Ollongren:
Ik zei net al dat aanvragen die tot 1 juli ingediend zijn gewoon in behandeling worden genomen. Die moeten wel voor 1 juli zijn ingediend. Ik
weet niet precies op welke soepelheid de heer Nijboer dan doelt.
De voorzitter:
Misschien kan hij de soepelheid heel kort toelichten.
De heer Nijboer (PvdA):
U moet mij niet helemaal op de juristerij bevragen. Ik heb begrepen dat de
aanvragen wel voor 1 juli zijn gedaan, dat ze wel in plannen stonden,
maar dat ze ook definitief moeten worden toegekend en dat er een
discussie is over de datum van definitieve toekenning en of die wel voor
1 juli is. Dat is in grote lijnen het beeld. Daar hebben sommige corporaties
moeite mee, terwijl ze alles wel netjes en op tijd hadden ingediend.
Minister Ollongren:
De oproep is helder. Die neem ik mee. Ik ken de juristerij ook niet. Ik ga
wel even kijken hoe dat precies zit. In ieder geval moet het gewoon
zorgvuldig en netjes gebeuren.
De voorzitter:
Ik stel voor dat de Minister doorgaat met de beantwoording van de
gestelde vragen.
Minister Ollongren:
Ja. Dan blijf ik graag even bij de heer Nijboer. De heer Nijboer heeft net
als ik een abonnement op de Volkskrant. De Volkskrant opende inderdaad
met een voorstel en zelfs dat is het niet, geloof ik. Het zou een gedachte
zijn die leeft aan de klimaattafel gebouwde omgeving onder leiding van
Diederik Samsom. Ik heb nog geen advies gekregen van de tafel
gebouwde omgeving. Hoewel dat misschien tot de schrikreacties leidde
die de heer Nijboer net beschreef, en dat geloof ik graag, is er nog geen
sprake van een advies van de tafel. Ik kan daar nu eigenlijk niet meer over
zeggen. Ik ben trouwens heel hoopvol over die tafel gebouwde omgeving.
Ik denk dat het heel belangrijk is dat ze zich daar met al die partijen buigen
over instrumenten om die verduurzaming vorm te geven. Het is een
enorme opgave. Daar hebben veel van de leden net ook over gesproken.
Er zijn natuurlijk meerdere tafels. Als deze tafel straks een advies heeft
neergelegd, is het in ieder geval de bedoeling dat daar gewoon heel
zorgvuldig naar wordt gekeken en dat er ook nog wordt doorgerekend als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

26

het nodig is. Pas daarna zijn we in de fase dat er misschien politieke
keuzes in kunnen worden gemaakt. Dit ene idee maakt geen onderdeel uit
van een advies of iets dergelijks dat aan mij of aan het kabinet is
aangeboden.
De voorzitter:
Ik zag een interruptie van de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat is mijn laatste, voorzitter. Dat advies ligt er niet. Dat was mij wel
duidelijk. Het gaat mij erom dat de Minister helderheid geeft dat een
voorstel – dat is niet dit voorstel, want de heer Samsom heeft het ook
alweer ontkend – dat € 400 per jaar bij huurders door de mik duwt die ook
nog eens voor weet ik niet hoeveel geld moeten verduurzamen, niet de
contouren vormt van waar het kabinet aan denkt. Het gaat mij erom dat
dat niet gaat gebeuren, dat het kabinet niet die richting op wil. Dat geeft
wat meer zekerheid dan het procedurele antwoord dat er geen formeel
advies ligt, want dat wist ik wel.
Minister Ollongren:
Het kabinet heeft steeds gezegd dat we wat betreft de woningmarkt op
drie dingen sturen, namelijk op betaalbaarheid, op het aanbod – dus meer
woningaanbod, bouwen – en op verduurzaming. Dat zijn de drie
hoekstenen waar we op zullen sturen, dus niet op een van de drie, want
dan raakt het uit balans.
De heer Nijboer (PvdA):
Kortom: dit voldoet niet aan de betaalbaarheid, dus zo gaat het niet
gebeuren.
Minister Ollongren:
Met «dit» doelt hij op iets wat in de krant stond, waarvan ik zeg: dat is er
niet. Ik zei dat wij toetsen op die drie punten: betaalbaarheid, verduurzaming en bouwen en aanbod. De betaalbaarheid van de huren wordt ook
beschermd door het systeem dat wij hebben rondom de huren en de
huurprijzen. Maar dan beland ik weer in de discussie die ik daarnet al met
de heer Nijboer had.
De voorzitter:
De Minister gaat verder met de beantwoording.
Minister Ollongren:
In het verlengde hiervan noem ik verduurzaming in het algemeen. De heer
Smeulders sprak er ook over. Dat gaat over geld, dat wil zeggen de
investeringsruimte waar wij het net over hebben gehad. Het gaat ook over
de voorstellen die er straks zullen komen. Of het gaat lukken hangt van
een combinatie van beide af, maar het hangt zeker ook af van de
voorstellen van de tafel, waar ik hoopvol naar uitkijk.
Ik ben inmiddels bij het restant, namelijk de vragen die nog niet beantwoord zijn. De heer Ronnes vroeg aandacht voor de starterslening. Er zijn
mooie voorbeelden van startersleningen, bijvoorbeeld in Almere. Ook in
andere steden zijn er al experimenten geweest en instrumenten in de
markt gezet. Het zijn wel lokale instrumenten. Ik denk dat dit ook past bij
het woningmarktbeleid, dat lokaal is, en dat het ook goed is dat de
startersleningen vanuit de lokale praktijk worden ontwikkeld en toegepast.
Het is natuurlijk wel heel interessant om te kijken in welke gemeenten dat
goed gaat, want dat is nog lang niet in alle gemeenten het geval.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Ronnes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

27

De heer Ronnes (CDA):
Daar knelt nou net de schoen. Je wilt de gemeente eigenlijk stimuleren
om over te gaan tot die starterslening. Voor verduurzaming hebben wij
landelijke regelingen, waaraan bewoners van gemeentes mee kunnen
doen en die stimulerend werken voor gemeentes. Als je er met die opstart
weer een push aan geeft – dat kan een tijdelijke situatie zijn – kan het zijn
dat weer meer mensen mee gaan doen. Het verleden heeft dat bewezen.
De helft doet mee. Vindt de Minister het de moeite waard om te onderzoeken of dit een reële optie is?
Minister Ollongren:
Ik vind de gedachte van de heer Ronnes sympathiek. Als het een plan is
dat geld kost, moet er ook een dekking voor zijn. Die heb ik nog niet.
Vandaar dat ik wijs op de mogelijkheden die gemeenten zelf hebben, waar
het ook gebeurt.
De heer Ronnes (CDA):
Als ik nu een kant-en-klaar voorstel zou indienen of een motie in de trant
van «dit moeten we gaan doen», dan hoor ik daar financiën bij te geven.
Maar ik vraag aan u het volgende. Er is een Kamermotie aangenomen om
reële opties inzichtelijk te maken als het gaat om stimulering voor starters.
Dit zou een optie kunnen zijn. Ik zeg niet dat die reëel is, maar bent u
tenminste bereid om het in dat kader te beschouwen? Als dit echt gaat
helpen voor starters, moet er volgens mij een meerderheid te vinden zijn
om daar financieel iets mee te doen, zou ik zeggen.
Minister Ollongren:
Ik begrijp de oproep van de heer Ronnes. Ik heb dezelfde zorgen als hij
over starters. Ik deel het ook dat het voor hen op dit moment erg lastig is
op de woningmarkt. Ik denk dat wat er lokaal al gebeurt en kan de beste
manier is om hen te benaderen. Maar de oproep van de heer Ronnes is
indringend, dus ik wil daar graag naar kijken. Voor mij geldt natuurlijk ook
dat ik, op het moment dat er iets zou zijn wat ik zou willen doen, daar ook
dekking bij moet leveren. Net zoals de heer Ronnes zegt, ben ook ik nog
niet concreet, dus dan hoeft dat nog niet. Ik wil er wel naar kijken, maar ik
heb natuurlijk geen financiële middelen om dit nu al om te zetten in een
concreet voorstel.
De voorzitter:
De Minister gaat door met de beantwoording. Nee, de heer Ronnes nog,
heel kort.
De heer Ronnes (CDA):
Bij de reële opties kunnen nog wel meer opties zitten die geld kosten. Ik
denk dat wij dan met elkaar de afweging moeten maken of wij er geld
voor over hebben. Maar ik zou het graag eerst de inhoudelijk beoordeling
willen geven en vervolgens kijken of de financiële middelen ervoor zijn.
Dat is een tweetrapsraket.
Minister Ollongren:
Op deze manier komen de heer Ronnes en ik helemaal tot elkaar. Ik wil de
heer Ronnes nog een keer precies informeren hoe het zit met de starters.
Daar kan ik trouwens de lokale instrumenten bij betrekken. Op basis van
die analyse kunnen wij dan samen nog eens verder kijken. Ik zeg hem toe
om terug te komen op de positie van de starters.
De voorzitter:
Dat heeft u bij dezen toegezegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

28

Minister Ollongren:
Een ander punt van de heer Ronnes ging over flexwonen. Hij noemde dat
het nieuwe flexibele segment, met name gericht op arbeidsmigranten. Ik
geloof dat de corporaties en ook de gemeenten het inmiddels echt wel op
het netvlies hebben, want in 2017 werden 1.200 kleine flexibele woningen
gebouwd. Corporaties hebben ook de mogelijkheid om tijdelijke huurcontracten aan te bieden. Ik zie dat gemeenten in hun prestatieafspraken
daarvoor ruimte aan het creëren zijn. Die huisvesting van doelgroepen is
dus iets wat meer op het netvlies is komen te staan.
De heer Smeulders vroeg nog hoe de Minister de groene open ruimtes
gaat beschermen. Soms denk ik weleens, zeker voor de gemeenten waar
het op dit moment heel erg knellend is op de woningmarkt: het is wel van
tweeën één. Je wilt graag binnenstedelijk bouwen. Ik denk dat de heer
Smeulders en ik dat helemaal met elkaar eens zijn. Waar dat kan moeten
wij het echt doen. Ik heb gezegd dat ik geld beschikbaar maak voor de
binnenstedelijke transformatie. Ik nodig ook anderen uit om daar geld aan
bij te dragen, omdat het soms even een aanloopprobleem kent, omdat het
gewoon duurder en ingewikkelder is. Tegelijkertijd willen we dat die
binnensteden wel leefbaar blijven. Je kunt ook niet alles volbouwen in die
steden. Ik ken het voorbeeld van Rotterdam niet dat mevrouw Beckerman
schetste. Het klinkt heel aantrekkelijk en wij zouden dat graag overal
willen. Dus ja, binnenstedelijk bouwen. Maar ook: het moet wel leefbaar
blijven. Dat betekent dat er ook wel wat groen moet blijven in de
binnensteden. Daarom heb ik gezegd dat het nodig is om ook te kijken
naar andere gebieden: de randen van de stad, de havens, de bedrijventerreinen, naar allerlei gebieden, naar het water, zoals in Amsterdam
gebeurt. Het is gewoon nodig, want er moet echt meer gebouwd worden.
Dat lukt gewoon niet als je je beperkt tot binnenstedelijk bouwen, zeker in
die steden waar het zo ontzettend knelt. Ik weet niet of dit het antwoord is
dat de heer Smeulders wilde hebben, maar het is in ieder geval hoe ik erin
zit.
De voorzitter:
Er is toch een interruptie van de heer Smeulders.
De heer Smeulders (GroenLinks):
De Minister had dit misschien wel verwacht. Natuurlijk snappen wij dat je
uiteindelijk mogelijk ook naar de randen moet kijken, maar de motie was
heel helder en zei: laten wij alsjeblieft eerst kijken naar wat we in de stad
nog kunnen doen. Het hoeft dan nog niet eens ten koste van groen te
gaan, want daarover zijn wij het ook helemaal met elkaar eens. Die andere
locaties zijn vaak juist ingewikkeld. U hebt daar recentelijk al een initiatief
op genomen. Dat vinden wij positief, maar ik ben een beetje bang dat dit
een druppel op een gloeiende plaat is. Wij zijn heel benieuwd hoe dat
verder wordt ontwikkeld. Als u daar nog meer stappen in kan zetten, zie
de motie dan als een aanmoediging om dat vooral te doen.
De voorzitter:
Via de voorzitter.
De heer Smeulders (GroenLinks):
... Voorzitter.
Minister Ollongren:
Dat vind ik op mijn beurt dan weer heel positief. Als ik merk hoe het idee
van dat fonds en de eerste financiering daarvan is ontvangen, ben ik wel
positief, want ook de provincies en andere partijen hebben gezegd: dit is
wat er nodig is. Je moet gewoon ergens beginnen met elkaar. Je hebt het
ook niet overal nodig. Er zijn gebieden waar ze zeggen «het lukt ons echt
wel om de financiën uit de markt te halen», of gebieden waar woning-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

29

bouwcorporaties gewoon aan de slag kunnen. Het gaat juist over die
gebieden waar dat niet lukt. Het is dus niet bedoeld om alles te financieren, maar om de knelpunten weg te nemen en over die hobbel heen te
komen. Maar goed, we gaan ermee aan de slag en dank voor de aanmoediging van GroenLinks
De voorzitter:
De Minister gaat door met de beantwoording.
Minister Ollongren:
De heer Kops van de PVV vroeg naar zijn motie, de aangenomen motie
over dubbele bemiddelingskosten. Er wordt aan gewerkt en ik zal de
Kamer na de zomer per brief informeren. Dat zeg ik graag toe.
De starterslening heb eigenlijk al gehad. Dan heb ik hopelijk de vragen
beantwoord. Ik ben ik ieder geval door mijn beantwoording heen.
De voorzitter:
Ik kijk nog even rond naar de leden of dat inderdaad het geval is. De heer
Ronnes.
De heer Ronnes (CDA):
Ik hoor graag nog de stand van zaken van het actieprogramma Weer
Thuis!
De voorzitter:
Zullen we dit er dan voor de tweede termijn bij pakken? Ja, dan doen we
dat. De heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb gevraagd om een actieplan voor kwetsbare groepen.
De voorzitter:
De kwetsbare groepen. De heer Kops.
De heer Kops (PVV):
Ik heb gevraagd naar woningen die blind gekocht worden, zonder
voorbehoud van financiering.
De voorzitter:
De woningen die blind gekocht worden, dat is drie. Verder zijn er geen
openstaande vragen? Ik stel voor dat we die in de tweede termijn
meenemen in de beantwoording. Voor de tweede termijn nemen we twee
minuten spreektijd. Ik zie mevrouw Beckerman knikken. Daar kan ze mee
toe en de rest van de leden ook, denk ik. Dan geef ik het woord aan de
heer Koerhuis, twee minuten. We doen ook nog een interruptie.
De heer Koerhuis (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ik kom nog even terug op de beantwoording van
de Minister in eerste termijn. Nu de economie weer aantrekt, zou het goed
zijn als je voorrang krijgt als je voor een nieuwe baan moet verhuizen. Ik
zou graag zien dat dit landelijk verplicht wordt. Ik heb daar veel interrupties op gekregen en de Minister heeft erop geantwoord. De Minister
heeft gezegd dat woonbeleid decentraal is. Ik onderschrijf dat, maar wil er
tegenover zetten dat dit niet de enige landelijk verplichte voorrangscategorie is. Dat geldt voor meer voorrangscategorieën, bijvoorbeeld
mantelzorgers en mantelzorgontvangers. Als deze er niet bij hadden
gestaan, hadden we die ook voorgesteld. Het argument dat we geen
landelijke verplichting mogen opleggen, omdat we dat niet doen, zie ik
niet, want we doen het ook voor andere belangrijke groepen. Zou de
Minister er in het licht van die informatie nog een keer een blik op willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

30

werpen of het mogelijk is om gemeentes te verplichten mensen die
vanwege een nieuwe baan verhuizen, voorrang te verlenen?
Het tweede punt waarop ik terugkom, is het tot standaard maken dat als
publiek geld naar een corporatie gaat, er een terugbetalingsplan moet
worden opgesteld. We hebben even wat discussie gehad over banken. Bij
banken moet de sector ook de saneringssteun betalen. Dat is hetzelfde als
bij corporaties. Banken moeten zorgen voor depositohouders, corporaties
moeten zorgen voor huurders. De Minister eindigde met de zin: het is nu
zo geregeld bij banken. Mijn vraag terug is dan: waarom gaan we het dan
nu niet ook zo regelen bij corporaties? Voordat ik over een VAO begin, zou
ik graag de beantwoording van de Minister op deze twee punten
afwachten.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik kom nog even terug op de ATAD en de overige belastingen die de
huurders moeten gaan opbrengen. Ik blijf me daar ernstig zorgen over
maken, zeker als de berekeningen uitwijzen dat het om vier maanden huur
per huurder gaat. Een derde van de huur die mensen betalen gaat dan
naar belastingen, die voor een deel niet voor huurders bedoeld zijn. De
Minister heeft toegezegd om daar in het najaar goed naar te kijken. Voor
mij is dat nog niet genoeg. Ik wil zien wat dat per corporatie betekent,
zeker nu er zo veel corporaties aan de bel trekken. Ik wil kunnen beoordelen of ze hier een punt hebben. Wat komt er in de knel? Welke
woningen kunnen niet gebouwd worden? Welke kunnen niet verduurzaamd worden? Waar kunnen schimmelproblemen toe leiden? Dit laatste
is een punt waarvoor ik veel aandacht heb gevraagd. We zien dit
probleem echt toenemen. Kinderen moeten nu al puffertjes gebruiken
omdat ze ziek worden van hun huis. Als corporaties dat niet meer kunnen
aanpakken, omdat ze zo zwaar belast worden, zou dat dramatisch zijn.
Mensen moeten dan in een ongezond huis blijven wonen. Ik wil daar meer
zicht en meer grip op krijgen. Het VAO is nu half aangevraagd. Ik zou
graag een motie willen indienen bij een VAO. Ik ben denk ik al door mijn
tijd heen, maar de voorzitter let niet op, dus dat scheelt.
De voorzitter:
U heeft nog 30 seconden.
Mevrouw Beckerman (SP):
30 seconden. Dat is heel kort om nog een heel punt te maken. We hebben
hier weleens een architect op bezoek gehad en er is zo veel mogelijk nu,
het 3D-printen bijvoorbeeld. Dat vind ik ongelofelijk gaaf. Je kunt nu goed
modulair, toekomstbestendig, duurzaam en groen bouwen, ook in steden
en ook op lastige plekken. Ik zou zo graag willen dat er ruimte is om dat
voor iedereen te doen, ook voor mensen met een laag of gemiddeld
inkomen. Zeker nu er 700.000 mensen zijn die in een buurt wonen die
onvoldoende scoort op het gebied van leefbaarheid, zou ik echt meer
aandacht willen voor trotse wijken.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Smeulders.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. De problemen op de woningmarkt zijn groot, zowel
voor kopers als voor huurders. Volgens mij zijn we het daar allemaal over
eens. Het was niet mijn verwachting dat we dat in dit AO allemaal gaan
oplossen. Dat is ook niet gelukt. Ik heb het idee dat wij daar nog vaak met
elkaar over gaan praten. Dat de urgentie groot is, is voor iedereen wel
helder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

31

Ik wil in tweede termijn op één punt nog wat specifieker ingaan. Dit sluit
heel mooi aan bij wat mevrouw Beckerman net namens de SP zei. Er
worden steeds meer initiatieven ontplooid voor slimme wijken op allerlei
fronten, echt het wonen van de toekomst, of het nou om duurzaamheid
gaat of om economische ontwikkeling, innovatie, zorg of veiligheid.
Brainport Smart District in Helmond, dat ik persoonlijk goed ken, is
daarvan een mooi voorbeeld. Er zijn natuurlijk ook heel veel andere goede
initiatieven. Het lijkt mij heel goed en leuk om in de nabije toekomst met
de Minister en de andere woordvoerders daar verder over door te praten.
Wat betekent dat nou precies? Alleen op het gebied van data spelen daar
al allerlei dingen waar we het hier een keer over moeten hebben. Of nog
beter, we zouden een keer het land moeten ingaan om ons goed te laten
informeren. Het is een heel belangrijk onderwerp dat ons allemaal
aangaat en dat in de komende jaren alleen maar belangrijker gaat worden.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Kops. Dank u wel. Het woord is aan
mevrouw Van Eijs.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Voorzitter, dank u wel. Ik ben blij met de toezeggingen van de Minister in
eerste termijn, de aandacht die ze heeft voor mensen met autisme en dat
we gaan kijken hoe we zeker kunnen weten dat die bijzondere
doelgroepen een passende woning kunnen vinden en daar hopelijk in
gerustgesteld gaan worden. Ik ben ook blij dat de Minister bezig is met het
scheppen van ruimte voor mooie initiatieven zoals wooncoöperaties. Ik
kijk uit naar de brief die daarover gaat komen. Ik ben ook benieuwd naar
de uitkomsten van Aedes over de collegiale bijstand, want er liggen grote
opgaves en ik hoop dat de woningcorporaties elkaar daarbij kunnen
steunen.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Ronnes.
De heer Ronnes (CDA):
Voorzitter. Allereerst het punt van scheefwonen. Uit de cijfers blijkt dat een
groot percentage zowel dure als goedkope scheefwoners in de sociale
huurwoningen zit. Is de Minister aan het kijken naar opties voor maatregelen om scheefwoners te laten doorstromen naar woningen die beter
passen bij hun inkomenssituatie?
Het tweede punt is het passend toewijzen. Er is al even over gesproken,
ook naar aanleiding van de uitzending van Nieuwsuur van enige weken
geleden. Eerder al heb ik met moties getracht de vorige Minister in
beweging te krijgen, dat is niet gelukt. Deze Minister heeft twee, drie
maanden geleden toegezegd dat ze zou gaan kijken naar het percentage
van 5% dat afgeweken mag worden bij passend toewijzen. Ik heb daar
nog steeds geen reactie op gehad en nu hoor ik dat de evaluatie eraan
komt. Is het echt niet mogelijk om erop vooruit te lopen en te zien of er
richting de corporaties iets gedaan kan worden? Het knelt gewoon.
Maatwerk zou heel welkom zijn om de problemen in de wijk aan te
kunnen pakken. Evenals bij de problematiek in dorpjes waar lokale
burgers niet aan bod komen omdat woningen met toewijzingen net niet
passend te maken zijn.
De voorzitter:
Wilt u afronden?
De heer Ronnes (CDA):
Het laatste punt is de oob-status. Daar is al over gesproken. Er zijn negen
aanbieders qua accountancy in Nederland. Dat is erg weinig. Ik wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

32

ondersteunen dat de Minister er werk van maakt om te onderzoeken of
het echt effect heeft bij corporaties dat zij het werk niet gedaan krijgen dat
gedaan moet worden.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Van Eijs.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Ik heb een vraag voor de heer Ronnes. Hij heeft het over het kijken hoe je
kunt omgaan met goedkope scheefwoners. Ik zie die problemen ook wel.
Onlangs zijn enkele woningcorporaties met een initiatief gekomen. Ze
hebben voorstellen gedaan voor oplossingsrichtingen. Hoe heeft de heer
Ronnes die gelezen?
De heer Ronnes (CDA):
Er zitten goede oplossingen tussen, maar we kennen al een inkomenstoets waarbij bijvoorbeeld gestuurd kan worden op het omhoog brengen
van de huur. Op dit moment is de huurverhoging maximaal 4%. Maar uit
de documenten blijkt dat daar heel weinig gebruik van gemaakt wordt. Als
we die beweging wel in gang willen zetten, zullen we dus naar andere
mogelijkheden moeten zoeken. Ik ben benieuwd of de Minister daar zelf al
naar aan het kijken is. Als dat niet het geval is, moeten wij misschien toch
het initiatief nemen om te kijken of we er iets aan kunnen doen.
De voorzitter:
Helder. De heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Op drie terreinen heb ik het gevoel dat de Minister best wel wat
wil bewegen, maar het is niet duidelijk wat voor beweging we eruit
krijgen. Ik vraag de Minister om wat steviger stelling te nemen op die drie
terreinen.
Allereerst noem ik die € 380. Gaat dat nou gebeuren of niet? Mensen zijn
vanochtend de stuipen op het lijf gejaagd. Maak als Minister voor Wonen
gewoon duidelijk: jongens, het gaat niet gebeuren; dat gaan we zo niet
doen; die rekening krijgt u niet.
Over het tweede punt hebben we het veel gehad: ATAD en de brievenbusbelasting. Het wordt nu onderzocht. De enige mensen die echt achter de
brievenbus zitten, dreigen daarvoor op te draaien. De woningcorporaties
draaien ervoor op, terwijl het voor brievenbusmaatschappijen bedoeld is.
Ik zou zeggen: doe de toezegging om er richting de begroting echt uit te
komen met de Staatssecretaris en er echt wat aan te doen.
Het derde punt is de stimulans voor woningcorporaties in Rotterdam en in
krimpgebieden. Die regeling eindigt. Ik ben verheugd dat de Minister daar
serieus naar wil kijken. Zij zei niet direct «nee». Die richting vind ik heel
goed, maar ik heb er niet helemaal vertrouwen in dat het straks allemaal
geregeld is. Dus ik zou op dat punt ook om wat meer stelligheid en wat
meer duidelijkheid willen vragen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Ik begrijp van de Minister dat zij gelijk over wil gaan tot de beantwoording. Ik geef het woord aan de Minister.
Minister Ollongren:
Voorzitter, dank. Excuus dat er toch een paar vragen waren blijven liggen.
De heer Ronnes had een vraag gesteld over het actieprogramma Weer
Thuis! Dat actieprogramma zal ook vanuit BZK worden ondersteund. Het
is een initiatief van onder andere het Leger des Heils en Aedes. Het is een
goed voorbeeld en het verdient steun. Maar in het verlengde daarvan wijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

33

ik ook weer op de ruimte die gemeenten hebben om in hun prestatieafspraken aandacht te geven aan dat soort zaken. Het is mogelijk om
bijvoorbeeld zaken ten aanzien van personen met verward gedrag ook
lokaal heel veel aandacht te geven en op te lossen.
De heer Ronnes (CDA):
Wat is de stand van zaken? We hebben gevraagd om een plan op te
stellen en om hier ook een echt actieplan voor te maken. Kunnen we dat
verwachten? Gaat dat er komen? Of zegt u: nee, leg het bij de gemeentes
neer? Maar dat is iets anders dan wat ik zou verwachten op basis van de
motie die aangenomen is.
Minister Ollongren:
Dat begrijp ik. Ik dacht dat uw vraag vooral zag op het actieprogramma,
dat ondersteund wordt. De motie wordt uitgevoerd en is dus ook
onderdeel van de Woonagenda. Ik zal daar via de Woonagenda nog op
terugkomen.
Voorzitter. De vraag van de heer Kops ging over de koopmarkt. Zijn
veronderstelling is dat er nu te snel en zonder voorwaarden voor
financiering zou worden verkocht. Volgens mij heb ik de Kamer al een
keer toegezegd om daarnaar te kijken. Ik heb gezegd: ik zal nader laten
onderzoeken of daar sprake van is. Ik wil de Kamer daar nog voor de
zomer over informeren. Met Vereniging Eigen Huis en makelaarsorganisaties is al de afspraak gemaakt dat in de standaard- of modelovereenkomsten dat voorbehoud wordt gemaakt. Dus ik kom daarop terug.
Voorzitter. De heer Nijboer had het ook nog over de kwetsbare groepen,
maar ik dacht dat ik daar in eerste termijn wel het een en ander over had
gezegd. Onder andere via de agenda wonen en zorg is het aan de orde.
Zoals ik net tegen de heer Ronnes zei, is het ook een onderdeel van de
Woonagenda. U zult daar dus ook regelmatig over op de hoogte worden
gehouden.
Dan de vragen die in tweede termijn zijn gesteld. Allereerst kom ik op de
wens van de heer Koerhuis voor de werkenden. Ik laat prevaleren dat ik
vind dat het hierbij gaat om lokale autonomie en dat gemeenten dus de
ruimte hebben om, als zij dat willen, die economische binding te
gebruiken als argument. Ik zie ook echt wel het punt van werkzoekenden
die moeten verhuizen. Maar ik ben er geen voorstander van om van de
decentrale werking en de decentrale verantwoordelijkheid die we hebben
afgesproken, toch naar een centrale aanwijzing te gaan.
De voorzitter:
De heer Koerhuis heeft een interruptie.
De heer Koerhuis (VVD):
Mijn vraag aan de Minister is: waarom geldt het voor sommige categorieën wel en waarom wordt er voor de groep werkenden geen voorrangscategorie gemaakt? Waarom worden de werkenden dan in feite
achtergesteld?
Minister Ollongren:
Ik vind het consequent en in lijn met wat het vorige kabinet heeft gedaan,
om te zeggen: we willen het zo veel mogelijk op lokaal niveau laten. Bij
lokale autonomie hoort dat je ook de ruimte geeft om een lokale afweging
te maken. Hoe meer je vanuit Den Haag centraal gaat opleggen, hoe
lastiger het wordt om lokaal nog een afweging te maken, want als je een
bepaalde reservering moet doen voor bepaalde groepen omdat het nou
eenmaal moet, heb je minder over voor je eigen lokale afweging. Het gaat
mij dus echt om het principe. Op basis daarvan zeg ik: voeg deze er niet
aan toe, maar laat het aan de gemeenten over. Als de heer Koerhuis het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

34

belangrijk vindt, zijn er in de gemeenten ook manieren om dat te laten
weten vanuit de VVD.
De heer Koerhuis (VVD):
Mijn vraag is: waarom de ene groep wel en de andere groep niet?
Minister Ollongren:
In dat opzicht sta ik op het standpunt dat de VVD-fractie volgens mij ook in
de vorige periode had, namelijk dat het beter is om minder criteria en
minder aanwijzingen te hebben vanuit Den Haag. Ik ben het niet oneens
met de gedachte, maar ik blijf erbij dat ik het niet vanuit Den Haag zou
willen bepalen.
De voorzitter:
De Minister gaat door met de beantwoording.
Minister Ollongren:
Dan de terugbetaling van de woningbouwcorporaties. We hebben nu
überhaupt een veel beter systeem en we willen niet dat woningbouwcorporaties überhaupt in dat soort problemen komen. Ik denk dat de heer
Koerhuis en ik het daarover eens zijn. Vervolgens is er een systeem
afgesproken voor de sanering. Dat is natuurlijk goed en stevig opgetuigd.
Dat systeem berust op de afspraak dat andere woningbouwcorporaties
ervoor moeten opdraaien als er eentje in de problemen komt. Dat geld
hoeft dus niet hiervandaan te komen, maar wordt door de corporaties zelf
opgebracht. Dat is natuurlijk best een behoorlijke prikkel voor de
corporaties om te zorgen dat ze niet in de problemen komen. Ik abstraheer
het even van de problemen die we hebben gehad en tot op zekere hoogte
nog steeds hebben, want die zijn allemaal ontstaan uit het verleden. Wat
de heer Koerhuis zegt, is natuurlijk iets anders. Het zou een toevoeging
zijn of een aanpassing zijn van het systeem zoals dat is afgesproken. Op
zich zou het misschien best kunnen, maar daar is niet voor gekozen toen
er voor dit systeem werd gekozen. Het huidige systeem ziet wel op een
stok achter de deur, namelijk de onderlinge solidariteit, waardoor andere
moeten opdraaien als eentje iets niet goed doet, maar het ziet niet op de
terugbetaling. Ik heb net ook onderstreept dat het natuurlijk wel veel
aandacht geeft – ik denk dat dit ook terecht is – aan de huurders en aan
het kunnen voortzetten van de volkshuisvestingsplicht die woningbouwcorporaties op zich hebben genomen.
De voorzitter:
Een tweede interruptie van de heer Koerhuis.
De heer Koerhuis (VVD):
De Minister zegt dat wij een beter systeem hebben en dat de corporatie
een prikkel heeft om niet de sanering in te gaan. Waarom niet? De
corporatie krijgt steun en hoeft er voor de rest niks mee te doen. Ze leunt
achterover en hoeft het nooit meer terug te betalen, zelfs niet als ze winst
maakt. De corporatie maakt er een puinhoop van, int, en dat is het dan.
Minister Ollongren:
De heer Koerhuis wordt altijd heel bevlogen als hij over dit onderwerp
praat. Ik heb net ook gezegd dat het niet gaat om de instelling die gered
moet worden. Het gaat over de huurders die ergens wonen, die er recht
op hebben dat de woning wordt onderhouden en dat er wordt geïnvesteerd in verduurzaming, en over mensen die op een wachtlijst staan en
die willen dat er woningen worden gebouwd. Dat is waar het mij om gaat.
Het gaat mij niet om de instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

35

De heer Koerhuis (VVD):
Maar die mensen heb je in het hele land. De hele sector moet ervoor
opdraaien als een corporatie er een puinhoop van maakt. Die hele sector
heeft te maken met huurders. Dus ik vind dat dit argument niet opgaat.
Het VAO is al aangevraagd.
De voorzitter:
De Minister gaat door met de beantwoording.
Minister Ollongren:
Zeker. Mevrouw Beckerman had het over de ATAD en vroeg wat de
plussen en de minnen straks per saldo opleveren. Dat is precies wat ik ook
graag wil weten. Daarom heb ik gezegd dat we de uitwerking van de ATAD
in beeld gaan brengen. Dat geldt ook voor de Vpb en andere zaken die
meespelen bij wat de uiteindelijke investeringsruimte is van woningbouwcorporaties. Daar zult u over geïnformeerd worden, maar we moeten
inderdaad eerst zicht hebben op het geheel, zoals de heer Ronnes het ook
net verwoordde.
Ik vind mevrouw Beckermans wenkend perspectief van wat er allemaal
mogelijk is – een nieuwe architectuur, nieuwe mogelijkheden van
modulair bouwen – heel mooi. Maar ook daarvoor geldt dat de
gemeenten in overleg met de woningbouwcorporaties in hun prestatieafspraken aan zet zijn. Maar ik ben het met haar eens dat er veel mogelijk is.
De heer Smeulders van GroenLinks gaf eigenlijk ook een wenkend
perspectief. Daarbij ging het ook over de nieuwe mogelijkheden van data.
Tussen de regels door werd er een werkbezoek aangekondigd. Heel mooi!
Ik heb mevrouw Van Eijs goed gehoord over de doelgroep, mensen met
autisme, waar zij aandacht voor heeft gevraagd. Zij had het ook over
andere doelgroepen. Daarover hebben we in eerste termijn ook al
gesproken. Het is genoteerd. Daar heb ik ook al een toezegging over
gedaan.
De heer Ronnes vroeg in tweede termijn nog aandacht voor scheefwonen.
Dat is een punt waar ook woningbouwcorporaties aandacht voor vragen.
Zij zitten daar ook mee. Maar we weten allemaal dat doorstroming het
meest probate middel daartegen is. En daar zit nou net het knelpunt op dit
moment. De aandacht die we nu hebben en die gemeenten ook hebben
voor middenhuur en meer aanbod, is echt wel voorwaardelijk om te
bewerkstelligen dat corporaties kunnen zorgen voor wat meer
doorstroming en dus ook voor minder scheefwonen, wat wel het doel zou
moeten zijn.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Ronnes een interruptie heeft.
De heer Ronnes (CDA):
Op het moment dat er geen andere woning voorhanden is, kun je er toch
ook voor kiezen om versneld de huur te verhogen? Stel dat iemand een
sociale huurwoning toegewezen krijgt en hij of zij een partner vindt die
€ 100.000 verdient, die vervolgens bij hem of haar gaat wonen. Wat is er
dan mis mee als in één slag de huur verhoogd wordt naar de liberalisatiegrens en als je die persoon gewoon € 714 laat betalen, in plaats van dat
die daar heel goedkoop woont? Als je dit soort oplossingen bekijkt, is het
niet aan de orde dat er geen andere woningen beschikbaar zijn. Het is dus
geen randvoorwaarde.
Minister Ollongren:
Er mag natuurlijk wel wat qua huurstijgingen. De heer Ronnes vindt het
jammer dat het passend toewijzen pas bij de evaluatie van de Woningwet
in dit najaar echt goed kan worden bekeken en dat we er dan pas over
kunnen komen te spreken. Ik heb zijn oproep gehoord. Ik zou ook dit punt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

36

willen betrekken bij de evaluatie van de Woningwet. Ik vind het passend
– daar heb je het woord «passend» weer – om dit soort vraagstukken dan
af te wegen. Dus ik hoor wat de heer Ronnes heeft gezegd.
Voorzitter. Daarmee heb ik, denk ik, ook de vraag over het passend
toewijzen beantwoord. De heer Ronnes zei: ik had het graag sneller
gezien; ik vind dat het knelt. Ik heb dat gehoord. Ik neem het ook serieus.
Maar dit najaar bekijken we de hele Woningwet. Dat vind ik een logisch
moment om het dan ook echt zorgvuldig af te wegen, op basis van alle
feiten die we dan hebben.
Ik heb zijn oproep gehoord over de oob-status – mevrouw Van Eijs had
daar in eerste termijn al over gesproken – en het knellende feit van de
negen aanbieders. Ik heb gezegd dat er natuurlijk al het een en ander is
gebeurd. Ook in de richting van mevrouw Van Eijs had ik gezegd dat ik
daar wel oog voor heb, dus dat ik ernaar zal kijken.
De heer Nijboer roept mij op om steviger stelling te nemen ten aanzien
van een bericht in een krant, waarvan ik heb gezegd dat het niet meer is
dan een bericht in een krant. Er is geen voorstel. Ik kan geen afstand
nemen van een voorstel dat er niet is. Ik ben dus echt in afwachting van
de adviezen van de tafel van Diederik Samsom. Als die adviezen er liggen,
is het moment gekomen om daar iets van te vinden.
Hetzelfde geldt voor ATAD en de doorwerking daarvan. Ik zei net ook al
dat we ergens het geheel moeten kunnen overzien. Het kabinet is
daarmee bezig. Menno Snel en ik zullen daar bij het Belastingplan meer
over kunnen zeggen.
De laatste vraag van de heer Nijboer zag op de sluiting van de regeling
voor de heffingskorting per 1 juli. Hij vraagt aandacht voor de krimpgebieden en de bijzondere gebieden en de mogelijkheden in de toekomst. Ik
herhaal wat ik zei: we zullen hier overeenstemming over moeten hebben,
als we daar al komen. Ik wil er natuurlijk ook met de corporaties op een
goede manier uit zien te komen. Maar als de heer Nijboer wil dat dat
instrument wordt gebruikt om bepaalde doelstellingen te bereiken, dan
zeg ik: dat zou ik ook graag willen. Ik hoop dat we daar inderdaad weer
verder over kunnen spreken.
De voorzitter:
Hiermee zijn we gekomen aan de beantwoording van de vragen in tweede
termijn. Gelet op het lijstje dat ik heb afgekruist, is alles voorbijgekomen.
Ik stel vast dat er een VAO is aangevraagd, in eerste instantie door
mevrouw Beckerman. Wellicht kunt u met elkaar even kijken wie de eerste
spreker is. Het wordt in ieder geval geregeld, hoor ik ter linkerzijde. Er zijn
ook meerdere toezeggingen gedaan. Die zult u terug kunnen vinden in het
verslag, dat er zo spoedig mogelijk komt.
Hierbij sluit ik het algemeen overleg. Ik dank u allen hartelijk voor uw
komst en wens u een fijne avond toe. Dank u wel!
Sluiting 19.22 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 421

37