Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 615

Toekomst Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(PBO)

Nr. 6

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN
INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2012
1. Inleiding
Tijdens een Algemeen Overleg van 8 december 2011 (Kamerstuk 32 615,
nr. 5) en het Voortgezet Algemeen Overleg van 14 december 2011
(Handelingen II 2011/12, nr. 36, item 6, blz. 42–52) is met uw Kamer
gesproken over de toekomst van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(PBO), ofwel het stelsel van product- en bedrijfschappen. Naar aanleiding
van deze gesprekken heeft uw Kamer de motie- Aptroot c.s. aangenomen.1 Deze motie verzoekt de regering om een wetsvoorstel inhoudende de aanpassing van de Wet op de bedrijfsorganisatie (Wbo) alsmede
een voorstel voor de afbouw van de schappen en het onderbrengen van
de publieke taken.
Voor wat betreft de publieke taken sluit de motie-Aptroot c.s. aan bij het
kabinetsstandpunt over de toekomst van de PBO dat op 5 oktober 2011
naar uw Kamer is gezonden.2 Publieke taken zijn onmisbare taken die nu
door de PBO worden uitgevoerd, en die in de toekomst in ieder geval
zullen moeten worden uitgevoerd. Er is een drietal publieke taken:
medebewindstaken (taken die voortvloeien uit wet- en regelgeving),
autonome taken die betrekking hebben op de bevordering van plant- en
diergezondheid en dierenwelzijn, en autonome taken die betrekking
hebben op voedselveiligheid en gezondheid. Wij hebben onderzocht hoe
op verantwoorde wijze zou kunnen worden omgegaan met de uitspraak
van de Kamer. Twee alternatieven zijn daarbij in beeld gekomen. Gelet op
de demissionaire status van het kabinet hebben wij besloten beide
alternatieven aan u voor te leggen. U bent zo in de gelegenheid aan te
geven waar uw voorkeur naar uitgaat.

1
2

Kamerstukken II 2011/12, 33 000 XV, nr. 61.
Kamerstukken II 2011/12, 32 615, nr. 3.

kst-32615-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 615, nr. 6

1

2. Toekomstmodellen
De afgelopen periode hebben wij diverse gesprekken gevoerd met
afgevaardigden van betrokken ondernemingen, brancheorganisaties en
enkele schappen om de mogelijkheden te verkennen hoe met de
motie-Aptroot c.s. kan worden omgegaan. Mede op grond van deze
gesprekken zien wij twee mogelijke toekomstmodellen: een nieuw
openbaar lichaam en een privaatrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan
(ZBO).
Nieuw openbaar lichaam
Het is mogelijk om de publieke taken die nu binnen de PBO worden
uitgevoerd onder te brengen bij één, nieuw in te stellen, openbaar
lichaam. Dat betekent dat binnen het bestaande stelsel alle bestaande
product- en bedrijfschappen ophouden te bestaan en de publieke taken
worden ondergebracht bij één nieuwe publiekrechtelijke rechtspersoon,
die voor de uitvoering van de publieke taken de bevoegdheid heeft om
heffingen op te leggen en regels uit te vaardigen. Door de directe
contacten met het bedrijfsleven kan een openbaar lichaam snel reageren
en nauw aansluiten bij de behoeften van de sector.
De instelling van een nieuw openbaar lichaam met de daarbij behorende
publieke taken kan worden vormgegeven binnen de huidige Wbo. De
afbouw van product- en bedrijfschappen vindt plaats via de intrekking van
algemene maatregelen van bestuur. Voorts kunnen in convenanten tussen
het kabinet en de sector afspraken worden neergelegd over bijvoorbeeld
de taken die in aanvulling op de publieke taken mogen worden uitgevoerd.
Privaatrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan
Ook is het mogelijk de publieke taken die thans binnen de PBO worden
uitgevoerd onder te brengen bij een privaatrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan. Dat betekent dat vanuit de sector een privaatrechtelijke rechtspersoon wordt opgericht, die voor de uitvoering van de publieke taken
publiekrechtelijke bevoegdheden krijgt. Ook bij dit model geldt dat alle
huidige product- en bedrijfschappen ophouden te bestaan.
Als belangrijk verschil ten opzichte van een openbaar lichaam geldt dat
een ZBO geen autonome bevoegdheden heeft, maar scherp gedefinieerde
taken uitvoert onder de verantwoordelijkheid van de minister. Voor de
uitvoering van zijn taken kunnen aan het ZBO regelgevende bevoegdheden worden toegekend. Omdat toekenning van publiekrechtelijke
bevoegdheden aan het ZBO via wetgeving plaatsvindt, neemt dit naar zijn
aard een langere periode in beslag dan de instelling van een nieuw
openbaar lichaam. Een ander verschil ten opzichte van het openbaar
lichaam betreft de financiering van het privaatrechtelijke ZBO. Daar waar
de financiering van het openbaar lichaam via een heffingensysteem
plaatsvindt vanuit de sector (met uitzondering van de medebewindstaken
die door het Rijk worden betaald), worden de wettelijk toegekende taken
bij een ZBO in beginsel gefinancierd vanuit de Rijksoverheid. Wel is het
mogelijk dat het ZBO de bevoegdheid krijgt (een deel van) de uitgaven via
het profijtbeginsel door te belasten aan de betrokken sectoren.
3. Vervolgstappen
De twee toekomstmodellen hebben wij besproken met het bedrijfsleven
en de schappen. Op basis hiervan hebben wij het vertrouwen dat zowel
binnen een nieuw openbaar lichaam als binnen een privaatrechtelijk ZBO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 615, nr. 6

2

de goede uitvoering van de publieke taken kan worden geborgd. Vanuit de
sector is er daarnaast de behoefte én de bereidheid om via aanvullende
taken in collectief verband bij te kunnen dragen, bijvoorbeeld aan
innovatie, financiering en onderzoek in het kader van de topsectoren.
Binnen beide toekomstmodellen is het mogelijk dat naast de publieke
taken aanvullende taken worden verricht, waarbij de deelname ofwel op
basis van vrijwillige participatie, ofwel (deels) op basis van collectieve
heffingen plaatsvindt. Om onder individuele ondernemers voldoende
draagvlak voor aanvullende taken te borgen, is het belangrijk dat
(deel)sectoren herkenbaar zijn, en dat zij zeggenschap hebben over hun
bijdragen aan aanvullende taken. Ook is het in het licht van het creëren
van draagvlak van belang dat ondernemingen die binnen het nieuwe
toekomstmodel niet willen deelnemen aan aanvullende taken, niet zonder
meer worden gebonden. Er dienen voldoende keuzemogelijkheden te zijn
om al dan niet mee te doen («opting in» en «opting out»). Zowel binnen
een nieuw openbaar lichaam als binnen een privaatrechtelijk ZBO kunnen
deze elementen effectief worden ingevuld.
Op basis van de gesprekken die wij hebben gevoerd verwachten wij dat er
voldoende draagvlak is voor beide toekomstmodellen, die naast de
borging van een goede uitvoering van de publieke taken tevens de
mogelijkheid bieden voor eventuele aanvullende taken. Met beide
modellen kan een vergelijkbare kostenbesparing worden gerealiseerd ten
opzichte van het huidige PBO-stelsel. Daarbij geldt dat de uiteindelijke
besparing mede afhangt van de eventuele toekenning van aanvullende
taken. In de situatie waarin geen aanvullende taken worden verricht (of
indien enkel aanvullende taken worden uitgevoerd op basis van vrijwillige
deelname), zouden heffingen van maximaal € 189 miljoen per jaar kunnen
vervallen.
In de bijlage bij deze brief is een samenvattend overzicht opgenomen
waarin de verschillen tussen beide toekomstmodellen worden toegelicht.
Wij hebben besloten dat, ongeacht de uiteindelijke keuze, de beleidsverantwoordelijkheid voor het nieuwe toekomstmodel zal komen te liggen bij
de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Ten
behoeve van de uiteindelijke besluitvorming naar aanleiding van de
motie-Aptroot c.s. vernemen wij graag de visie van uw Kamer.
De minister van Sociale Zaken en en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 615, nr. 6

3

Bijlage:

Vergelijking van de toekomstmodellen
Openbaar lichaam

Privaatrechtelijk ZBO

Organisatie

Opheffing alle product- en
bedrijfschappen en instelling
nieuw openbaar lichaam.

Wetswijziging

In principe is geen wetswijziging
vereist (wel intrekking van
AMvB’s). Afspraken kunnen
worden neergelegd in convenanten.
Vertegenwoordigers van
werkgevers- en werknemersorganisaties, eventueel aangevuld met ongeorganiseerde
ondernemers.
Financiering medebewind door
het Rijk. Alle overige (publieke en
aanvullende) taken worden
gefinancierd door heffingen.

Opheffing alle product- en
bedrijfschappen en oprichting
privaatrechtelijke rechtspersoon
met publiekrechtelijke bevoegdheden.
Voor toekenning van bevoegdheden aan het ZBO moet een
wetsvoorstel worden opgesteld.
Hoofdstuk II van de Wet op de
Bedrijfsorganisatie vervalt.
Verschillende opties, waaronder
bestuur door vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven, of van
werkgevers- en werknemersorganisaties.
Financiering medebewind door het
Rijk. Alle overige wettelijk
toegekende taken (publieke en
aanvullende taken) worden in
beginsel gefinancierd door het
Rijk, maar deze uitgaven kunnen
(deels) worden doorbelast aan de
sector via het profijtbeginsel.
Voor enkele scherp gedefinieerde
taken heeft het ZBO regelgevende
bevoegdheid.

Bestuur

Financiering

Publieke taken

Aanvullende taken

Herkenbaarheid en
zeggenschap
«Opting in» en
«opting out»

Het openbaar lichaam heeft de
bevoegdheid regels uit te
vaardigen en heffingen op te
leggen.
Mogelijkheid om aanvullende
taken (met publieke bevoegdheden) uit te voeren, eventueel
begrensd via convenant.

Gewaarborgd via aparte
commissies per sector.
Een (deel)sector kan de minister
verzoeken nieuwe aanvullende
taken op te nemen, of niet te
hoeven bijdragen voor aanvullende taken.

Minister kan besluiten aanvullende
taken (met publiekrechtelijke
bevoegdheden) toe te kennen. Ook
kunnen aanvullende taken (zonder
publiekrechtelijke bevoegdheden)
op vrijwillige basis worden
uitgevoerd.
Gewaarborgd via aparte commissies per sector.
Niet van toepassing. Het ZBO voert
alleen taken uit die of bij wet zijn
toegekend, of worden uitgevoerd
op basis van vrijwillige participatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 615, nr. 6

4