Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 266

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 mei 2014
Met deze brief kom ik tegemoet aan de toezeggingen die ik u deed in mijn
antwoorden op 3 februari 2014 op Kamervragen over metam-natrium
(Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 1108) en naar aanleiding van de
motie Dik-Faber (Kamerstuk 27 858, nr. 252), waarin de regering verzocht
wordt samen met de sector de verschillende alternatieven voor het
gebruik van metam-natrium in beeld te brengen en beleidsmatige
belemmeringen voor het gebruik van deze alternatieven te inventariseren
en de Kamer hierover te informeren vóór 1 mei 2014. De werkzame stof
metam-natrium wordt gebruikt in natte grondontsmettingsmiddelen.
Daarvan zijn in Nederland drie middelen toegelaten. Deze worden
voornamelijk gebruikt om nematoden («aaltjes») in de grond te bestrijden,
om de teelt van o.a. pootaardappelen, bollen en vermeerderingsgewassen
te beschermen.
1. Toelatingsituatie metam-natrium
Essential use-toelating metam-natrium
In 2010 is metam-natrium door de Europese Commissie (EC) niet
goedgekeurd, vanwege de onvolledigheid van gegevens in het toelatingsdossier waardoor onacceptabele risico’s voor mens, dier en milieu niet
konden worden uitgesloten. Er geldt een uitzondering (genaamd
«essential use») voor landen die kunnen aantonen dat het gebruik van de
stof «onmisbaar» is, voor de duur van vier jaren1. Ook in Nederland mag
de stof nog gebruikt worden onder strikte voorwaarden. Er is een
meldplicht, die inhoudt dat het perceel wordt aangemeld voor een
grondontsmetting; er wordt dan door de NVWA nagegaan of het bewuste
perceel de afgelopen vier jaren nog niet is ontsmet. De «essential use»
1

kst-27858-266
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Een dergelijke beschikking houdt in dat een definitief niet op bijlage I van de oude gewasbeschermingsrichtlijn opgenomen werkzame stof (in dit geval metam-natrium) onder strikte
voorwaarden voor noodzakelijk gebruik in een specifieke teelt van een specifieke lidstaat in een
gewasbeschermingsmiddel mag worden toegelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 858, nr. 266

1

voor metam-natrium eindigt per 1 januari 2015. De afgelopen jaren (2008
– 2012) werd jaarlijks circa 5.500 hectare grond met metam-natrium
ontsmet. In het voorjaar (voor een gewas staat) wordt circa een derde
ontsmet en in het najaar 3.000 ha (na verwijdering van het gewas).
Vrijstelling
Op dit moment lopen geen vrijstellingen van metam-natrium conform
artikel 53 van de Verordening (EG) Nr. 1107/20092 (VO-gwb) en artikel 38
van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden. De afgelopen jaren
zijn zeer beperkt vrijstellingen verleend voor het gebruik van metamnatrium in de bloembollenteelt bij de aanwezigheid van het stengelaaltje
(Ditylenchus dipsaci). Dit is een quarantaine-organisme dat volgens
Europese fytosanitaire wetgeving niet verspreid mag worden. Via deze
vrijstelling mocht het middel één maal extra worden toegepast binnen 5
jaar, uitsluitend op besmette percelen (in 2013 op 8,6 hectare).
Nieuwe Europese goedkeuring
In 2012 is de werkzame stof metam-natrium in Europa opnieuw goedgekeurd op grond van de VO-gwb op basis van een aangevuld gegevensdossier en na beoordeling door European Food Safety Authority, EFSA,
met strenge toelatingsvoorwaarden (maximaal 1x per 3 jaren toepassen
met een dosering van maximaal 300 l/ha). Nu de werkzame stof is
goedgekeurd, kan de toelatinghouder een aanvraag voor een nieuwe
nationale toelating van een middel op basis van metam-natrium indienen.
In België zal een toelating worden aangevraagd in juni 2014. België treedt
op als rapporterend lidstaat en doet de primaire beoordeling voor de
Europese centrale zone. Nederland is bij de herbeoordeling nauw
betrokken, als zogenaamd «concerned member state» aangezien voor
Nederland ook een toelating is aangevraagd. Als de beoordeling tot een
Belgische toelating leidt, worden in het kader van zonale beoordeling de
lidstaten van dezelfde zone, waaronder Nederland, vervolgens geacht het
middel ook toe te laten. Hierbij kan het Ctgb beperkende maatregelen
opleggen, zoals een toepassingsvrije zone, rekening houdend met
nationaal specifieke landbouwkundige omstandigheden (art. 36, VO-gwb).
2. Besluit vermindering blootstelling metam-natrium
In mijn antwoorden op Kamervragen over metam-natrium (Aanhangsel
Handelingen II 2013/14, nr. 1108) heb ik aangegeven de zorgen van
omwonenden over metam-natrium serieus te nemen en heb ik uw Kamer
toegezegd dat ik de blootstelling van omwonenden aan metam-natrium
wil beperken. Hierover is een aantal maal overleg gevoerd met LTO, de
toelatinghouders en met het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Verschillende opties voor de
beperking van de blootstelling van omwonenden zijn aan de orde
geweest. Eén van de opties was een door de sector voorgestelde beperkte
bufferzone tussen het toepassingsgebied van metam-natrium en plaatsen
waar mensen verblijven, zoals woningen en scholen. Naar aanleiding van
dit voorstel en naar aanleiding van het kabinetsbesluit over het Gezondheidsraadadvies over gewasbeschermingsmiddelen en omwonenden van
18 februari 2014 (Kamerstuk 27 858, nr. 230), heeft het Ctgb een verkennende studie op basis van het EU-stofdossier van 2012 en de veldstudies
die daarin zijn opgenomen uitgevoerd, aangaande het risico voor
omwonenden van middelen op basis van metam-natrium. Hieruit
2

Verordening (EG) Nr. 1107/2009 van het Europese Parlement en de Raad van 21 oktober 2009
betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen en tot intrekking van
de Richtlijnen 79/117/EEG en 91/414/EEG van de Raad (Pb EU 2009. L 309).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 858, nr. 266

2

concludeert het Ctgb dat een risico voor omwonende kinderen niet kan
worden uitgesloten. De huidige inschatting is dat de veilige grens voor
kinderen kan worden overschreden zelfs indien een bufferzone van
100–150 meter wordt aangehouden. De conclusie van het Ctgb is als
bijlage 1 bij deze brief gevoegd3.
Het Ctgb geeft in zijn brief aan:
«Metam-natrium wordt met name gebruikt als grondontsmettingsmiddel,
en het is met name deze toepassing die leidt tot blootstelling aan
omwonenden. Het College heeft, op basis van de verkennende studie,
besloten om voor alle middelen op basis van metam-natrium een
herbeoordelingstraject te starten, conform artikel 44 van de gewasbeschermingsverordening. De toelatingshouders krijgen de gelegenheid
nieuwe informatie in te dienen in dit herbeoordelingstraject. Het
merendeel van het gebruik van metam-natrium vindt plaats in het najaar.
Indien de herbeoordeling onder artikel 44 niet afgerond is voor het
eerstvolgende moment dat het middel in Nederland gebruikt gaat worden,
heeft het College de mogelijkheid noodmaatregelen in te zetten indien de
noodzaak hiervan is vastgesteld (conform artikel 71 van de gewasbeschermingsverordening). Het (voorgenomen) gebruik van metam-natrium moet
door de gebruiker per perceel worden gemeld aan de NVWA, hetgeen
betekent dat het Ctgb weet wanneer het middel gebruikt gaat worden.
Mocht dat plaatsvinden vóór de herbeoordeling afgerond is, dan zal door
het College tot een maatregel op grond van art. 71 worden besloten.»
Ik neem met instemming kennis van het feit dat het Ctgb heeft besloten
een herbeoordeling te starten van middelen met de werkzame stof
metam-natrium op het aspect risico’s voor omwonenden. Het Ctgb zal mij
hierover vóór de najaarstoepassingen van metam-natrium duidelijkheid
verschaffen. Ik verwacht hun oordeel uiterlijk 15 augustus 2014, mits de
gegevens op dit aspect voor juni door de toelatinghouder beschikbaar
worden gesteld aan het Ctgb. In dat kader heb ik het Ctgb tevens verzocht
te bewerkstelligen dat metam-natrium als grondontsmettingsmiddel ook
per direct niet meer gebruikt zal worden. Zodra een melding voor
voorgenomen gebruik van metam-natrium binnenkomt, dan gaat het Ctgb
over tot treffen van de noodmaatregel. Dit betekent dat er een tijdelijk
moratorium op het gebruik van metam-natrium wordt ingesteld tot aan de
uitkomst van de herbeoordeling.
Bij de herbeoordeling zal het Ctgb nauw samenwerken met de Belgische
toelatingsautoriteit, die voor metam-natrium leidend is in de middelenbeoordeling (rapporterend lidstaat in de zone). Op basis van wetenschappelijke studies (bijvoorbeeld via de studies die in België zullen worden
aangeleverd bij de toelatingsaanvraag) zullen de risico’s van het gebruik
van metam-natrium voor omwonenden in beeld gebracht worden.
Voor de sector is dit direct ingaande moratorium van metam-natrium een
betekenisvol besluit. Het overgrote deel van de behandelingen op de
percelen met de meest behandelde gewassen (bloembollen (tulp, narcis,
hyacint), aardbei en aardappelen) kan volgens de sector worden uitgesteld tot ná het besluit inzake de herbeoordeling van het Ctgb. Ondanks
dat blijft er een aantal tientallen hectare over waar een probleem voor de
sector overblijft (aarbeienplantenteelt), omdat uitstel van ontsmetting niet
mogelijk is en omdat er ook geen alternatieven voor ontsmetting met
metam-natrium zijn. Inundatie (onder water zetten van een besmet
perceel) kan niet, omdat de teelt plaatsvindt in het zuiden van het land
waar het grondwater niet hoog genoeg staat. Met name daar waar het
quarantaine-nematoden betreft, zal dit een probleem voor de export
opleveren.

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 858, nr. 266

3

Echter, het niet kunnen uitsluiten van een gezondheidsrisico voor
omwonenden (met name kinderen), heeft mij ervan overtuigd de
toepassing van de stof als «essential use» niet te continueren.
Ik zal in elk geval tot aan de uitkomst van de herbeoordeling door het Ctgb
geen vrijstelling op basis van artikel 38 verlenen voor toepassing van
metam-natrium.
Voor de goede orde meld ik u dat ik – conform de Verordening gewasbeschermingsmiddelen – andere EU-lidstaten en de Europese Commissie
(EC) in kennis zal stellen van de genomen maatregelen en de (wetenschappelijke) onderbouwing daarvan, waarna de EC een onderzoek zal
instellen. Ook de andere lidstaten zullen dan hun toelatingen op het risico
voor omwonenden herbeoordelen.
Met bovengenoemde maatregelen beoog ik tegemoet te komen aan de
beperking van risico’s van de grondontsmetting met metam-natrium voor
omwonenden.
3. Motie Dik-Faber: alternatieven voor metam-natrium
De motie Dik-Faber verzoekt de regering om samen met de sector de
verschillende alternatieven voor het gebruik van metam-natrium in beeld
te brengen en beleidsmatige belemmeringen voor het gebruik van deze
alternatieven te inventariseren en de Kamer te informeren.
De sector (LTO en Plantum) heeft mogelijke alternatieven in beeld
gebracht. Met name voor het aardappelcysteaaltje in aardappelen en
Pratylenchusnematoden in lelies (en een aantal andere teelten) zijn er
alternatieven als nematodenbestrijders inzetbaar vanaf circa 2015:
afrikaantjes (Tagetes) en raketblad als vanggewas voor de schadelijke
nematoden. De voorwaarde die de sector daarbij heeft aangegeven is dat
deze kunnen dienen als Ecological Focus Area (EFA), licht bemest mogen
worden en dat beperkte onkruidbestrijding met herbiciden mogelijk is. Ik
ben vanuit een positieve grondhouding bereid samen met de sector te
kijken naar de mogelijkheden, waarbij het voor mij van belang is dat het
passend te maken is in de EU-regeling voor de vergroening van het GLB.
Ik pak dit op zeer korte termijn op en zal u daarover berichten.
Voor de bestrijding van knolcyperus, en de bestrijding van nematoden in
aardbeien, de groenteteelt, uien, vaste planten, bodemschimmels en
nematoden in de bloembollen en bolbloementeelt zijn vooralsnog
alternatieven zeer beperkt inzetbaar. Samen met de sector ga ik op korte
termijn bepalen op welke wijze we een versnelling van het gebruik van
alternatieven voor metam-natrium kunnen bevorderen zodat op middenlange termijn vanaf 2015 – 2016 de resultaten kunnen worden toegepast.
4. Slot
Tot slot meld ik u dat het kabinet in haar brief van 18 februari 2014
(Kamerstuk 27 858 nr 230) – naast een blootstellingsonderzoek – reeds een
breder herbeoordelingstraject van gewasbeschermingsmiddelen op het
aspect omwonenden heeft aangekondigd. Het feit dat omwonenden en
agrariërs, ondanks het zorgvuldige toelatingsbeleid van gewasbeschermingsmiddelen, toch mogelijk risico’s zouden kunnen lopen, dient
volgens het kabinet goed onderzocht te worden. De huidige toelatingen
zullen door het Ctgb aanvullend beoordeeld worden met behulp van twee
reeds bestaande methodieken voor omwonenden (uit Verenigd Koninkrijk
en Duitsland), te beginnen met de middelen die in de bollenteelt en
fruitboomgaarden worden gebruikt, waarna middelen voor andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 858, nr. 266

4

intensieve teelten zullen volgen. Daarmee zullen dan de risico’s beoordeeld worden voor alle omwonenden.
Ik zal u op de hoogte houden van beide herbeoordelingstrajecten door het
Ctgb.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 858, nr. 266

5