Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

704
Vragen van het lid Paul (VVD) aan de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs over thuiszitters in het funderend onderwijs (ingezonden
20 september 2022).
Antwoord van Minister Wiersma (Primair en Voortgezet Onderwijs)
(ontvangen 10 november 2022).
Vraag 1
Hoeveel thuiszitters zijn er op dit moment?
Antwoord 1
De meest recente cijfers waar ik inzicht in heb, zijn de jaarlijkse verzuimcijfers
over schooljaar 2020–2021. Deze verzuimcijfers heb ik in maart 2022 met de
Tweede Kamer heeft gedeeld1. De cijfers over schooljaar 2021–2022 worden
momenteel verzameld door DUO, ik informeer u begin 2023 hierover.
In schooljaar 2020–2021 waren er ruim 4.300 kinderen en jongeren die langer
dan drie maanden niet naar school gingen. Ook waren er in dat schooljaar
nog eens ruim 4.400 kinderen en jongeren die korter dan drie maanden maar
langer dan vier weken niet naar school gingen. Deze aantallen gaan over leeren kwalificatieplichtige kinderen en jongeren die ongeoorloofd verzuimen.2
Samen met de ruim 7.000 kinderen en jongeren met een vrijstelling op basis
van psychische of lichamelijke gronden (artikel 5 onder a van de Leerplichtwet) betekent dit dat ruim 15.000 kinderen om verschillende redenen
meerdere weken niet naar school gaan. Daarnaast zijn er nog meer kinderen
en jongeren die veel of langdurig geoorloofd (ziekte)verzuimen en kinderen
en jongeren die één of meerdere malen korter dan zestien uur in vier weken
verzuimen.
Vraag 2
Hoe verklaart u de toename van het aantal vrijstellingen artikel 5 onder a
Leerplichtwet (Lpw)?

1
2

ah-tk-20222023-704
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 26 695, nr. 138
We spreken van ongeoorloofd verzuim als een leerplichtige leerling of een leerling zonder startkwalificatie zonder geldige reden afwezig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Ook ik ben geschrokken van de toename van het aantal vrijstellingen. Hoewel
er in veel gevallen goede redenen zijn voor ouders en verzorgers om een
beroep te doen op een vrijstelling, is het zorgwekkend dat het aantal
vrijstellingen al jaren oploopt. Op basis van de cijfers die ik via gemeenten
ontvang heb ik geen verklaring voor de toename. Daarom ga ik deze toename
van vrijstellingen meenemen in een breder onderzoek dat de Ministeries van
VWS en OCW laten uitvoeren naar de vraag en het aanbod voor kinderen en
jongeren met ondersteuningsbehoeften in jeugdzorg, onderwijs en kinderopvang en de keteneffecten hiervan. Het is belangrijk om beter zicht krijgen op
eventuele belemmeringen in de keten voor het organiseren van het best
passende aanbod voor kinderen. Een initieel onderzoek naar de aantallen (en
ontwikkeling) van de problematiek en vervolgens naar de achterliggende en
onderliggende factoren zal hier meer inzicht in geven. Ik informeer u begin
2023 over de stand van zaken van het onderzoek.
Daarnaast is onderdeel van het wetsvoorstel terugdringen verzuim dat de
procedure van een vrijstelling op een aantal punten wordt aangescherpt. Dit
moet ervoor zorgen dat een zo volledig mogelijke afweging gemaakt wordt
van de noodzaak tot een vrijstelling en of deze wel in het belang is van het
kind. Zo dient een onderwijskundige bij de procedure te worden betrokken en
krijgt het samenwerkingsverband een rol. Hiernaast moet de duur van de
vrijstelling aansluiten bij de geconstateerde problematiek van het betreffende
kind. Het wetsvoorstel was tot voorkort in internetconsultatie en wordt naar
verwachting voor de zomer van 2023 aangeboden aan de Tweede Kamer.
Vraag 3
Hoe ziet de procedure eruit, zowel op papier als in de praktijk, om tot een
vrijstelling artikel 5 onder a Lpw te komen?
Antwoord 3
Op hoofdlijnen ziet het huidige proces, dus voor de hiervoor genoemde
aanpassingen via het wetsvoorstel terugdringen verzuim, er op papier als
volgt uit. Ouders of verzorgers doen een beroep op vrijstelling op grond van
artikel 5 onder a van de Leerplichtwet bij de gemeente middels een kennisgeving. Deze kennisgeving moet vergezeld gaan met een verklaring van een
door de gemeente aangewezen arts, niet zijnde de behandelend arts, of door
een academisch geschoolde of daarmee bij ministeriële regeling gelijkgestelde pedagoog of psycholoog waaruit blijkt dat het kind niet geschikt geacht
wordt om tot een school te worden toegelaten. De vrijstelling ontstaat van
rechtswege op het moment dat de ouders of verzorgers een beroep op de
vrijstelling doen en daarbij aan de voorwaarden voldoen. De leerplichtambtenaar heeft geen inhoudelijke rol, maar controleert of aan de voorwaarden is
voldaan, zoals of het advies van de arts aanwezig is.
In de praktijk kan de invulling per gemeente wat verschillen omdat het
handhaven van de leerplicht een gemeentelijke taak is. Binnen de wettelijke
kaders van de Leerplichtwet geven gemeenten zelf invulling geven aan deze
taak, afhankelijk van de inrichting van het gemeentelijk beleid.
Vraag 4
Hoe vaak komt het voor dat een school zich handelingsverlegen verklaart en
in welk deel van de gevallen wordt een andere school gevonden voor een
kind?
Antwoord 4
Ik beschik niet over cijfers over hoe vaak dit voorkomt. Scholen hebben
zorgplicht, waardoor scholen ervoor moeten zorgen dat leerlingen met een
extra ondersteuningsbehoefte altijd een passende plek krijgen. Wanneer de
school de extra ondersteuning voor een leerling niet kan bieden, zoekt de
school in samenwerking met ouders en zo nodig het samenwerkingsverband
een passende onderwijsplek op een andere school. Het samenwerkingsverband is immers verantwoordelijk voor een dekkend netwerk van voorzieningen. Sinds 2019 spreekt de inspectie de scholen in het vierjaarlijks onderzoek
expliciet aan op de naleving van de zorgplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 5
Hoe gaan samenwerkingsverbanden om met hun wettelijke taak om een
dekkend aanbod aan ondersteuning te hebben voor een leerling, ook als die
leerling niet op een school ingeschreven staat?
Antwoord 5
Het samenwerkingsverband beschrijft in het ondersteuningsplan hoe de basis
en extra ondersteuning voor een dekkend aanbod in de regio zorgen. Dit
wordt elke vier jaar herzien. De zorgplicht van de school geldt zodra een kind
of jongere is aangemeld of ingeschreven. Ouders/verzorgers zijn volgens de
Leerplichtwet verplicht ervoor te zorgen dat hun kind als leerling van een
school staat ingeschreven. Wettelijk gezien hebben samenwerkingsverbanden
en scholen geen directe taak in het ondersteunen van leerlingen die niet zijn
ingeschreven.
Om te voorkomen dat kinderen en jongeren die niet ingeschreven zijn op een
school buiten de boot vallen, is het project «WEL in ontwikkeling» gestart.
Doel hiervan is ervoor te zorgen dat kinderen en jongeren die niet ingeschreven zijn in het onderwijs te helpen de afstand tot onderwijs te verkleinen en
hen weer in ontwikkeling te brengen. In de eerste fase is in pilotregio’s een
aanpak ontwikkeld die de te maken beweging ondersteunt. In deze regio’s zijn
er bijeenkomsten geweest voor samenwerkingsverbanden en is een start
gemaakt met het uitwerken van casussen van kinderen en jongeren. De
tweede fase omvatte de mogelijkheid voor samenwerkingsverbanden een om
subsidieaanvraag in te dienen. 103 samenwerkingsverbanden maakten hier
gebruik van. Tot augustus 2025 zullen zij via regionale samenwerking deze
kinderen en jongeren weer in ontwikkeling proberen te brengen.
Vraag 6
Hoe vaak komt het voor dat er geen actie meer ondernomen wordt door
samenwerkingsverbanden en andere betrokken partijen na een vrijstelling?
Antwoord 6
Na het ontstaan van een vrijstelling op grond van artikel 5 onder a van de
Leerplichtwet, wordt er in principe door samenwerkingsverbanden en andere
betrokken partijen geen actie meer ondernomen. Een vrijstelling wordt op dit
moment voor de duur van één jaar of de gehele leerplichtige leeftijd
afgegeven, waarbij in de eerste situatie opnieuw een vrijstelling aangevraagd
moet worden. De gemeente wordt dan procedureel betrokken.
Op dit moment hoeft bij de procedure van een vrijstelling niet gekeken te
worden naar de onderwijsmogelijkheden van een kind, waardoor de
procedure van een vrijstelling nu onvoldoende rekening houdt met nieuwe
(maatwerk) mogelijkheden binnen onderwijs en zorg. Dat vinden wij
onwenselijk en daarom worden door middel van de nieuwe verzuimaanpak
de volgende drie dingen geregeld:
1. Samenwerkingsverbanden krijgen een actievere rol in het tegengaan van
onnodige vrijstellingen door het geven van een onderwijskundig
perspectief in de procedure van een vrijstelling.
2. Er komt meer variatie in de duur van de vrijstelling om beter aan te
sluiten bij de geconstateerde problematiek van het betreffende kind
enerzijds en nieuwe (maatwerk)mogelijkheden anderzijds.
3. Samenwerkingsverbanden krijgen meer inzicht in het passend aanbod
van hun regio voor het realiseren van een meer dekkend aanbod.
Het doel hiervan is dat de afgifte van een vrijstelling alleen gebeurt in
situaties waarin er redelijkerwijs geen vorm van onderwijs mogelijk is en
waar (de ontwikkeling van) het kind of jongere bij gebaat is, ter voorkoming
van onnodige vrijstellingen.
Vraag 7
Deelt u de mening dat digitaal afstandsonderwijs een oplossing kan zijn voor
leerlingen die dreigen uit te vallen?
Antwoord 7
Ja, die mening deel ik. Ik wil de beweging naar meer en beter digitaal
afstandsonderwijs voor dreigende thuiszitters daarom versnellen, onder
andere door scholen nu al te helpen bij het organiseren van digitaal
afstandsonderwijs. Dat doe ik op dit moment bijvoorbeeld door het delen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

goede voorbeelden en het geven van informatie op lesopafstand.nl. Hiernaast
wordt op dit moment in samenwerking met Stichting Kennisnet hard gewerkt
aan het verder ontwikkelen van de mogelijkheden voor digitaal afstandsonderwijs in Nederland.
Vraag 8
Hoe vaak is bij scholen en samenwerkingsverbanden digitaal afstandsonderwijs al onderdeel van de aanpak om thuiszitters te voorkomen?
Antwoord 8
Hier heb ik op dit moment geen zicht op, aangezien hierover tot op heden
geen cijfers werden verzameld of onderzoek naar werd gedaan. De coronapandemie heeft de mogelijkheden en kansen van digitaal afstandsonderwijs
(voor een specifieke groep leerlingen) duidelijk naar voren gebracht. Mede
daarom is het vormgeven van de Digitale School een onderdeel geworden
van de thuiszittersaanpak. Kwantitatieve gegevensverzameling met betrekking
tot afstandsonderwijs als onderdeel van de thuiszittersaanpak neem ik in de
uitwerking mee. Daarnaast onderzoek ik de mogelijkheid om op meer korte
termijn al gegevens te verzamelen op een manier die niet belastend is voor
scholen en bijdraagt aan de ontwikkeling van de Digitale School. Ik zal uw
Kamer daarover informeren in de eerstvolgende voortgangsrapportage
passend onderwijs.
Vraag 9
Wat is de status van het wetsvoorstel onderwijskundig perspectief bij
vrijstellingen?
Antwoord 9
Het wetsvoorstel onderwijskundig perspectief bij vrijstellingen op grond van
artikel 5 onder a van de Leerplichtwet is opgegaan in het nieuwe wetsvoorstel terugdringen verzuim. Dit wetsvoorstel heeft deze zomer open gestaan
voor internetconsultatie. Momenteel worden de reacties verwerkt en worden
de gebruikelijke toetsen en adviezen gevraagd voordat het wetsvoorstel naar
de Raad van State kan voor advies. Naar verwachting wordt het wetsvoorstel
voor de zomer 2023 aangeboden aan de Tweede Kamer.
Vraag 10
Waar kunnen ouders zich melden als, in hun ogen, het samenwerkingsverband niet voldoende actie onderneemt om schooluitval te voorkomen?
Antwoord 10
Ouders kunnen in eerste instantie contact zoeken met de onderwijsconsulenten via de website www.onderwijsconsulenten.nl. Zij kunnen de ouder, de
school en het samenwerkingsverband helpen een oplossing te zoeken. Een
ouder kan ook een klacht indienen tegen het samenwerkingsverband. Dit kan
bij de Landelijk Klachtencommissie Onderwijs (LKC) (Stichting Onderwijsgeschillen).
Vraag 11
Deelt u de mening dat het voor sommige kinderen beter is om parttime naar
school te gaan en op die manier uitval te voorkomen?
Antwoord 11
Ja, die mening deel ik. Soms kunnen kinderen vanwege psychische of
lichamelijke beperkingen tijdelijk of gedeeltelijk niet naar school. Het is dan
mogelijk om deze leerlingen een op maat gemaakt onderwijsprogramma aan
te bieden door af te wijken van het minimumaantal uren onderwijstijd3.
Ondertussen blijft het mijn ambitie, en daarmee van dit Kabinet, om
maatwerkmogelijkheden uit te breiden. Er wordt gewerkt aan combinaties
van onderwijs en zorg op één locatie en de financiering van zorg in onderwijstijd wordt vereenvoudigd. En zoals ik bij mijn antwoord op vraag 7 ook

3

Beleidsregel inzake het instemmen met afwijking van het verplichte minimum aantal uren
onderwijstijd WPO, WEC en WVO en het verlenen van ontheffingen WEC en Onderwijskundig
besluit WEC

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

noem, wil ik de beweging naar meer en beter digitaal afstandsonderwijs voor
deze doelgroep versnellen. Dit kan juist een oplossing zijn voor kinderen die
nu geen of slechts gedeeltelijk onderwijs kunnen volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5