Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 420

Voorstel van wet van het lid Van Nispen tot
wijziging van de Wet op het primair onderwijs
en de Wet op de expertisecentra ter invoering
van regels over de kwalificatie van docenten en
het vaststellen van een minimum aantal uren
voor wat betreft het bewegingsonderwijs

Nr. 6

MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR
AANLEIDING VAN HET ADVIES VAN DE AFDELING ADVISERING
VAN DE RAAD VAN STATE
I. ALGEMEEN
1. Terugblik en huidige stand van zaken
Ontstaan van bewegingsonderwijs in Nederland
Bewegingsonderwijs was in Nederland in het begin van de 19e eeuw nog
geen schoolvak. In 1806 kreeg Nederland haar eerste afgeronde onderwijswet. Daarin werd niet over lichamelijke opvoeding gesproken.
Gymnastiek stond immers niet hoog op de agenda van de regering. Om
Nederland economisch sterk te maken moesten kinderen leren lezen,
schrijven en rekenen. Bovendien was er een tekort aan docenten en er
waren te weinig schoolgebouwen, zodat een gymnastieklokaal een luxe
was. Na een aantal incidentele activiteiten vindt er in Nederland in 1855
een doorbraak plaats op het gebied van bewegingsonderwijs. Thorbecke
haalde een Duitse gymleraar naar Nederland om het gymnastiekonderwijs
zoals dat in Duitsland was ontwikkeld naar Nederland te brengen. In 1857
vindt de herziening van de Wet op het Lager Onderwijs plaats. In deze wet
werd het doel van onderwijs omschreven maar bewegingsonderwijs werd
niet als vak door de regering opgenomen. De Tweede Kamer besloot
echter anders en oordeelde dat gymnastiek wel in de wet thuishoort. Een
van de redenen was dat Nederland niet achter kon blijven bij andere
landen. Als compromis werd gymnastiek in de wet genoemd, maar werd
dit niet verplicht. In 1890 werd gymnastiek bij koninklijk besluit een
verplicht vak in het lager onderwijs, maar het werd nog steeds niet
opgenomen in de wet. Het duurde tot 1920 voordat gymnastiek als
verplicht vak werd opgenomen in de Wet op het lager onderwijs.1, 2, 3

1

kst-34420-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

F. Kaandorp, 24 juni 2013, «We hebben gym».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

1

De roep om meer bewegingsonderwijs in het parlement
In de afgelopen jaren is er veel aandacht geweest in de Tweede Kamer om
het bewegingsonderwijs op scholen te verbeteren. In 2004 diende
toenmalig Kamerlid Rijpstra (VVD) een motie in die de regering verzocht
«plannen uit te werken hoe leerlingen in de leerplichtige leeftijd gegarandeerd drie uur per week lichamelijke opvoeding, gegeven door daarvoor
gekwalificeerde personen, kunnen volgen».4 De motie werd Kamerbreed
aangenomen.5
Ook het amendement op de wijziging van de Wet op het voortgezet
onderwijs ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van het vwo
en het havo (aanpassing profielen tweede fase vwo en havo), dat in 2006
door de toenmalige Kamerleden Hamer (PvdA) en Mosterd (CDA) werd
ingediend, kan hier vermeld worden.6 Het amendement regelde dat de
hoeveelheid onderwijstijd voor lichamelijke opvoeding in het voortgezet
onderwijs gewaarborgd zou worden. Dit amendement werd met
algemene stemmen aangenomen. Hoewel dit dus niet gaat over het
basisonderwijs, waar het voorliggende voorstel betrekking op heeft, is het
wel interessant om te zien dat er in het voortgezet onderwijs voor gekozen
is de norm voor de hoeveelheid onderwijstijd voor gym wettelijk vast te
leggen. Dat heeft resultaat gehad, in het voortgezet onderwijs is als
gevolg van deze wetswijziging de onderwijstijd voor bewegingsonderwijs
gewaarborgd. Hierbij is nog het vermelden waard dat de Inspectie van het
Onderwijs in 2014 uitleg heeft gegeven over de invulling van deze norm in
het voortgezet onderwijs waaruit blijkt dat een bepaalde hoeveelheid
onderwijstijd daadwerkelijk als uitgangspunt geldt bij de handhaving en
verantwoording.7
In 2009 diende het Kamerlid Zijlstra (VVD) een motie in waarin de
toenmalige regering verzocht werd uit te zoeken wat het minimum aantal
uren is dat in het basis- en voortgezet onderwijs aan sport en bewegen
besteed dient te worden om de leerprestaties te bevorderen en het
overgewicht te bestrijden.8 Ook deze motie werd aangenomen door de
Tweede Kamer. De toenmalige regering zei in de uitvoering van deze
motie het volgende: «Het minimum aantal uren sport en bewegen om
leerprestaties te bevorderen en overgewicht te bestrijden kan niet
afzonderlijk worden vastgesteld. Dit effect hangt namelijk samen met een
groot aantal andere factoren, zoals erfelijkheid, geslacht, leeftijd, gewicht,
intelligentie, inzet, voedingspatroon en na- en buitenschoolse sport en
beweging. In het algemeen is bekend dat een actieve leefstijl overgewicht
en ziektes helpt voorkomen. Als kinderen minstens elke dag een uur
bewegen, leidt dit zowel in de jeugd als op latere leeftijd tot een meer
fysiek actief leven. Daarnaast geven studies een positieve samenhang aan
tussen schoolprestaties en lichamelijke activiteit. Zo blijkt uit onderzoek
van de Radboud Universiteit en de Universiteit van Groningen dat
kinderen, die goed zijn in motorische taken, een significant grotere kans
hebben ook goed te zijn op schoolse taken als lezen, spellen en aandacht.
Mede daarom zet het kabinet fors in op het verhogen van sportdeelname
en beweging bij de schoolgaande jeugd door zowel het vastleggen van
bewegingsonderwijs in de kerndoelen (van het Ministerie Onderwijs,
2

www.onderwijsgeschiedenis.nl, «De geschiedenis van de lichamelijke oefening in Nederland»:
http://www.onderwijsgeschiedenis.nl/Ontwikkeling-lesmethoden/Ontwikkeling-LichamelijkeOefening/.
3
H. Dijkhof, LO, 25 oktober 2013, «Lichamelijke opvoeding, wetgeving en politiek».
4
Kamerstukken II 2004/05, 29 800 XVI, nr. 88.
5
H. Stegeman, 16 september 2014, «Alweer een kwaliteitsimpuls voor gym op school».
6
Kamerstukken II 2005/06, 30 187, nr. 25.
7
«Hoeveel uren lichamelijke opvoeding moeten worden gegeven op scholen voor voortgezet
onderwijs?», Inspectie van het Onderwijs, Utrecht, 2 september 2014. https://www.kvlo.nl/
nieuws/berichten/inspectie-geeft-duidelijkheid-over-aantal-lessen-lo-in-het-vo21.html.
8
Kamerstukken II 2008/09, 31 899, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

2

Cultuur en Wetenschap) als het stimuleren van naschoolse activiteiten
met of bij de sportvereniging. Voor dit laatste investeren het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het Ministerie van Onderwijs
Cultuur en Wetenschap samen in de Impuls brede scholen, sport en
cultuur en het beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs.»9
De laatste regeerakkoorden en de stand van zaken
Opeenvolgende regeringen besteedden aandacht aan bewegingsonderwijs op school.
In het akkoord van de regering Kok II (1998–2002), bestaande uit PvdA,
VVD en D66 werd het volgende opgenomen over sporten op school. «De
mogelijkheden worden onderzocht om het schoolzwemmen opnieuw in te
voeren in het basisonderwijs. Tevens wordt gestimuleerd dat vakleerkrachten lichamelijke opvoeding opnieuw hun intrede in het basisonderwijs doen».10
In het akkoord van de regering Balkenende IV (2007–2010), bestaande uit
PvdA, CDA en ChristenUnie, was de volgende passage opgenomen: «Er
worden nadere afspraken gemaakt over gymnastiek- en zwemlessen en
de stimulering van sportbeoefening op school.»11
In het daaropvolgende coalitieakkoord (Rutte I, 2010–2012) tussen de VVD
en het CDA in 2010 werd opgenomen: «Het kabinet streeft naar meer
sportlesuren in basis-, beroeps- en voortgezet onderwijs.»12 In het
akkoord tussen de VVD en de PvdA (Rutte II) uit 2012 is te lezen: «Het
kabinet streeft naar meer gymlesuren per week in het primair
onderwijs.»13
Hoewel in de regeerakkoorden van de laatste regeringen dus steeds het
belang van sportlesuren op school werd benadrukt, is het hier in de
praktijk nog niet van gekomen. Gemiddeld roosteren scholen nog geen 2
lesuren per week in van ruim 3 kwartier. Twintig procent van de scholen
plant zelfs maar één lesuur bewegingsonderwijs per week. Dat betekent
dat 400.000 kinderen maar een uur gymles per week hebben. Minder dan
5 procent van de scholen roostert 3 uur in. Bijna de helft van de basisscholen gebruikt geen vakleerkrachten en er worden op sommige scholen
zelfs onbevoegde docenten ingezet voor de gymlessen.14
Uit de 0-meting Bewegingsonderwijs in het primair onderwijs uit 2013
door het Mulier Instituut15 blijkt wel dat de situatie en ontwikkeling van
bewegingsonderwijs en sport op de basisschool sterk per locatie/regio
verschilt. In de grote steden worden meer lesuren gegeven en vaker
vakleerkrachten ingezet. In krimpgebieden en in het zuiden gebeurt dit
minder. Naast het (actief) beleid van scholen zelf is het gemeentelijk
beleid hierin een duidelijke factor.
Vrijheid van onderwijs en beleidsvrijheid van scholen geven ruimte voor
een sterk verschillende aanpak van het vak tussen scholen. Naast scholen
die veel investeren in bewegingsonderwijs en sport op school, zijn er
scholen waar hieraan minder belang wordt gehecht. Behalve qua
hoeveelheid lesuren verschillen scholen ook sterk in de kwaliteit van de
ingezette leerkrachten. Naast de inzet van vakleerkrachten Lichamelijke
9

Kamerstukken II 2008/09, 31 899, nr. 14.
Kamerstukken II 1997/98, 26 024, nr. 10.
11
Kamerstukken II 2006/07, 30 891, nr. 4.
12
Kamerstukken II 2010/11, 32 417, nr. 15.
13
Regeerakkoord VVD-PvdA, 29 oktober 2012, «Bruggen slaan»: Kamerstukken II 2012/13, 33 410,
nr. 15.
14
Reijgersberg, N., H. van der Werff, J. Lucassen (2013). Nulmeting Bewegingsonderwijs.
Onderzoek naar de organisatie van het bewegingsonderwijs in het primair onderwijs. Mulier
Instituut, Utrecht; bijlage bij Kamerstukken II 2013/14, 31 293, nr. 186.
15
Reijgersberg, N., H. van der Werff, J. Lucassen (2013). Nulmeting Bewegingsonderwijs.
Onderzoek naar de organisatie van het bewegingsonderwijs in het primair onderwijs. Mulier
Instituut, Utrecht; bijlage bij Kamerstukken II 2013/14, 31 293, nr. 186.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

3

Opvoeding (LO) hierbij (volledig bij een kwart van basisscholen), zijn veel
groepsleerkrachten met aanvullende LO-bevoegdheid actief (oud en
nieuw) en deels ook zonder deze aanvullende bevoegdheid. Bovendien
dreigen op veel scholen de gymleraren als vakleerkracht te verdwijnen.16
De invloedrijke rol van gemeenten is al genoemd. Een deel daarvan
ondersteunt en stimuleert de basisscholen bij het geven van goed
bewegingsonderwijs. Soms via aanvullende onderwijsbudgetten, soms
met een pool van vakleerkrachten, soms door inzet van docenten in
opleiding, soms door inzet bij vakonderwijs op scholen van combinatiefunctionarissen en/of buurtsportcoaches. Door de druk op de budgetten
van de gemeenten kalft deze ondersteuning echter op sommige plaatsen
af. Zo staat de positie van combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches in Limburg onder druk. Een aantal van hen dreigt hun baan te
verliezen ten gevolge van de gemeentelijke bezuinigingen.17
Op verschillende plaatsen in het land zijn goede voorbeelden te vinden
van gemeenten en scholen die, al dan niet projectmatig, meer en beter
bewegingsonderwijs (proberen te) realiseren. In Amsterdam is hier
aandacht voor.18 Een project in de gemeente Landgraaf, waarbij basisscholen veel aandacht voor gezonde voeding en sport en bewegen
hebben, bleek zo succesvol dat de provincie het nu gaat ondersteunen.19
Ook in Friesland zijn er goede resultaten. Sinds 2011 draait in Friesland
Sport op Basisscholen, een initiatief van Sport Fryslân en De Friesland
Zorgverzekeraar.20 Er worden vakleerkrachten aangesteld en er worden
voedingslessen gegeven op scholen. Hier worden al goede resultaten
gemeld. Kinderen hebben een betere motorische ontwikkeling en zijn
fitter. Ze kunnen zich beter concentreren waardoor hun schoolprestaties
verbeteren. Ook worden kinderen sociaal vaardiger en krijgen ze meer
zelfvertrouwen. Dit blijkt uit wetenschappelijk onderzoek, dat wordt
gedaan op deze scholen.21
De succesvolle voorbeelden uit diverse regio’s kunnen echter niet
verbloemen dat het over de gehele linie nog niet goed is gesteld met het
bewegingsonderwijs op basisscholen, zoals hiervoor vermeld.
De plannen van de rijksoverheid om dit te verbeteren
Als uitwerking van de concrete passage in het huidige regeerakkoord
heeft de Staatssecretaris van Onderwijs een bestuursakkoord voor de
sector primair onderwijs22 gesloten en een plan van aanpak bewegingsonderwijs23 aan de Kamer gezonden.
In het bestuursakkoord is de doelstelling overeengekomen dat scholen
vanaf 2017 minimaal twee lesuren bewegingsonderwijs per week aan
gaan bieden. «Waar mogelijk» streven scholen naar drie lesuren
16

Trouw, 24 april 2013, «Geen geld meer voor echte gym».
T. van Zijl, 07 mei 2015, «Limburg beijvert zich voor voortbestaan buurtsportcoaches»:
http://www.sportknowhowxl.nl/nieuws-en-achtergronden/nieuwsberichten/nieuwsbericht/
97945/.
18
Gemeenteblad Amsterdam, 25 juni 2015, «Reactie advies Sportraad over «Meer en Beter
Bewegingsonderwijs»: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2015-56886.pdf
19
SP Landgraaf, 10 juli 2015, «De gezonde basisschool»: http://landgraaf.sp.nl/nieuws/2015/07/
de-gezonde-basisschool.
20
De Friesland zorgverzekeraar, «Start project sport op basisscholen»: http://www.defriesland.nl/
over-de-friesland/actueel/nieuwsoverzicht/sport-op-scholen.aspx.
21
Sport op basisscholen, 2016, «Sport op Friese basisscholen is succesvol»:
http://www.sportopbasisscholen.nl/nieuws/sport-op-friese-basisscholen-is-succesvol/.
22
Bijlage bij Kamerstukken II 2013/14, 31 293, nr. 211. Bestuursakkoord voor de sector primair
onderwijs, 10 juli 2014»: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/
2014/07/10/bestuursakkoord-voor-de-sector-primair-onderwijs.html.
23
Bijlage bij Kamerstukken II 2014/15, 30 234, nr. 120. Ministerie OCW, PO-Raad, 27 januari 2015,
Plan van aanpak bewegingsonderwijs»: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/rapporten/2015/01/27/plan-van-aanpak-bewegingsonderwijs.html.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

4

bewegingsonderwijs. Ook moeten vanaf 2017 alle lesuren bewegingsonderwijs gegeven worden door een bevoegde leerkracht (ALO of PABO met
LO-bevoegdheid). Om die brede bevoegdheid gym te behalen wordt de
Lerarenbeurs opengesteld.
Dit bestuursakkoord en het plan van aanpak is niet onomstreden. Het
regelt niet de wenselijke 3 maar 2 uur gym en het waarborgt niet dat het
bewegingsonderwijs gegeven wordt door een (ALO-opgeleide) vakdocent.
In het Algemeen Overleg van de vaste Kamercommissie voor Onderwijs
met de Staatssecretaris van Onderwijs is dan ook zeer kritisch gesproken
over de plannen met betrekking tot het bewegingsonderwijs.24 Wat er
bijvoorbeeld gebeurt als scholen zich onverhoopt niet aan deze afspraken
houden, is niet duidelijk. Het sectorakkoord omvat convenanten, intenties
en inzet van veel partijen, maar geen wettelijke borging van lestijden en
dus geen handhaving en sancties vanuit de Onderwijsinspectie. Dat wordt
ook erkend door de Staatssecretaris van Onderwijs.25
Ook bijvoorbeeld de Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding
(KLVO) is zeer kritisch op de huidige plannen van de regering en het
sectorakkoord. De KVLO stelt in een brief aan de Kamer dat de 400.000
kinderen die nu maar 1 uur per week gymles krijgen (20% van de scholen),
al dan niet van een (on)bevoegde leerkracht (25% van de scholen), met
deze plannen nog steeds een groot risico lopen op blijvende motorische
achterstanden, met alle gevolgen van dien. Ook noemt de KVLO het
opvallend dat de Staatssecretaris vooral inzet op het bevoegd maken van
groepsleerkrachten, die vaak maar één of twee uurtjes aan de eigen groep
geven. Dit in plaats van gebruik te maken van (werkzoekende) gymleraren,
die daarvoor speciaal zijn opgeleid en een geweldige impuls aan de
kwaliteit van het bewegingsonderwijs kunnen geven.26
Inmiddels is gebleken dat het ingezette beleid nauwelijks tot verbeteringen heeft geleid, eerder een verslechtering ten opzichte van de
nulmeting in 2013 (75% voldoet aan de minimale norm van 2 lesuren van
45 minuten). Uit het rapport «Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten»27
blijkt dat in het schooljaar 2014–2015 slechts 73% van de scholen voldeed
aan de minimale norm van 2 lesuren van 45 minuten. Ook uit de in
november 2017 verschenen 1-meting «Bewegingsonderwijs en sport in
het primair onderwijs 2017» blijkt dat de situatie niet is verbeterd en hier
en daar zelfs is verslechterd. De ingeroosterde lestijd per week voor
bewegingsonderwijs voor groepen 1 en 2 is bijvoorbeeld afgenomen. De
bedoelingen van het door het Ministerie van OCW en de PO-raad
gelanceerde plan van aanpak bewegingsonderwijs heeft niet geresulteerd
in verbeteringen.28 Uit het «Dashboard bestuursakkoord po 2017» komt
nog duidelijker naar voren dat de doelstelling van minimaal twee lesuren
per week bewegingsonderwijs door bevoegde leerkrachten verder uit het
zicht raakt. Uit de Monitor Bestuursakkoord blijkt dat 65 procent van de
scholen in 2017 twee of meer lesuren bewegingsonderwijs geeft, een
daling ten opzichte van 2016.29
Volgens de indiener zijn de plannen en afspraken van de afgelopen jaren
onvoldoende geweest om te bereiken dat op scholen 3 uur bewegingson-

24

Kamerstukken II 2014/15, 31 293, nr. 222.
Kamerstukken II 2014/15, 30 234, nr. 129.
26
KLVO, «Dekker passeert gymleraren in plannen bewegingsonderwijs»: https://www.kvlo.nl/
nieuws/berichten/dekker-passeert-gymleraren-in-plannen-bewegingsonderwijs.html.
27
«Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten. Eindrapport», Regioplan / Mulier Instituut, 2017,
http://www.mulierinstituut.nl/publicaties/publicaties-mulier-instituut/publicatie-detail/
?publication_id=21823; Bijlage bij Kamerstukken II 2016/17, 34 398, nr. 8.
28
Slot-Heijs, Lucassen, Reijgersberg, (2017). Bewegingsonderwijs en sport in het primair
onderwijs 2017: 1-meting. Mulier Instituut, Utrecht. http://www.mulierinstituut.nl/blog/widget/
1-meting/.
29
«Dashboard bestuursakoord po 2017», bijlage bij Kamerstukken II, 2017–2018, 31 293, nr. 383.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

5

derwijs per week door een gekwalificeerd vakdocent zal worden gegeven,
zoals hierna ook zal worden beargumenteerd.
2. Probleemschets en voorstel
Meer dan een op de tien kinderen in Nederland is te zwaar. Een oorzaak
van overgewicht is, naast ongezonde voeding, een gebrek aan sport en
bewegen. Te veel jongeren bewegen te weinig. Minder dan de helft van de
Nederlandse jongeren voldoet aan de ondergrens die in het verleden is
gekozen als uitgangspunt voor het beleid om gezond en fit te blijven.30
Dat kan als een maatschappelijk probleem worden beschouwd. Welvaartsziekten nemen toe. Ook vanuit kostenoogpunt is het beter om meer te
gaan doen aan preventie, dat wil zeggen: meer bewegen. De medische
kosten als gevolg van onvoldoende beweging bedragen in Nederland 793
miljoen euro per jaar.31 Als we jongeren op jonge leeftijd enthousiast
krijgen voor (bepaalde) sporten dan is de kans ook groter dat ze die op
latere leeftijd blijven beoefenen, jong geleerd is immers oud gedaan.
Uit onderzoek is gebleken dat de motoriek van de jeugd de laatste 30 jaar
sterk achteruit is gegaan. Nederlandse kinderen van 10–12 jaar zijn
beduidend minder fit dan hun leeftijdsgenootjes dertig jaar geleden.32
Ook bleek recent uit de zogeheten MQ-scan dat een kwart van de
basisschoolleerlingen een onvoldoende scoort op bewegingsvaardigheid.33 In de moderne samenleving zijn de verleidingen voor jongeren
om achter de computer te kruipen en vooral niet te bewegen vrij groot.
Maar bewegen is iets wat je, net als rekenen en schrijven, moet leren. Dat
gaat niet vanzelf. Als we het belangrijk vinden dat alle kinderen voldoende
leren bewegen, ongeacht hun (sociaal-economische) achtergrond, dan ligt
het voor de hand dit te organiseren op de plaats waar alle kinderen samen
komen, namelijk op school. Op die manier krijgen alle kinderen kansen,
niet alleen de kinderen van de ouders die er het belang van inzien en het
geld er voor hebben hun kinderen naar de sportvereniging te brengen.
Met dit wetsvoorstel wil de indiener realiseren dat ieder kind op de
basisschool drie uur bewegingsonderwijs krijgt aangeboden door een
gekwalificeerd vakdocent. De Onderwijsinspectie ziet hierop toe.
Ook wordt met dit voorstel een stap gezet in het bestrijden van overgewicht en sociaal-economische gezondheidsverschillen, door alle jongeren
op de basisschool meer te laten bewegen onder leiding van een daartoe
opgeleide (gespecialiseerde) vakleerkracht.
3. Consultatie
Het voorstel van wet is, zoals ook door de Afdeling advisering van de
Raad van State werd geadviseerd, voorgelegd aan diverse betrokkenen ter
consultatie. Naast de hiernavolgende beknopte weergave van het advies
worden de adviezen hierbij ook openbaar gemaakt. Reacties zijn
ontvangen van het NOC*NSF, het Mulier Instituut, de gemeente
Rotterdam, de gemeente Vlaardingen, de Algemene Onderwijs bond
(AOb), het Hogescholen Sport Overleg, de Koninklijke Vereniging voor
Lichamelijke Opvoeding (KVLO), het Landelijk Netwerk Bewegingsonderwijs Pabo en de PO-Raad34.

30

Kenniscentrum Sport, 16 december 2015, «Kwart van de Nederlandse kinderen voldoet aan
NNGB»: http://www.nisb.nl/weten/feiten_cijfers_trends-ontwikkelingen/lichamelijkeactiviteit_per-doelgroep.html.
31
TNO, 2015, «Trendrapport Bewegen en Gezondheid 2000/2014».
32
Collard en anderen, VU medisch centrum, 2010. https://www.vumc.nl/onderzoek/nieuws/
4181356/.
33
«Kinderen klunziger. Kwart scoort onvoldoende op motorische test», Telegraaf, 22 december
2017.
34
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

6

De PO-raad noemt het vak bewegingsonderwijs een bijzonder en
belangrijk onderdeel van het curriculum, dat in toenemende mate in de
belangstelling staat, maar er komt veel op het onderwijs af en het
curriculum is niet oneindig uit te breiden. De PO-raad wenst daarom met
name aan te sluiten bij de bestaande afspraken uit het
bestuursakkoord-PO en benadrukt de glasheldere norm dat leerkrachten
bevoegd moeten zijn en scholen minimaal twee lesuren bewegingsonderwijs moeten geven. Tot slot benadrukt de PO-raad sterk te hechten aan
de vrijheid van onderwijs, het invoeren van een wettelijke urennorm en de
verplichte inzet van een vakleerkracht acht de PO-raad daarmee in strijd.
Tegelijkertijd vraagt de PO-raad om financiële ruimte te creëren voor een
uitdagender beweegaanbod en wordt de stevig toenemende werkdruk in
het onderwijs genoemd.
De Algemene Onderwijs bond (AOb) noemt het streven naar drie uren
bewegingsonderwijs een mooi streven. De AOb ziet de meerwaarde van
vakleerkrachten, wil dit stimuleren maar niet verplicht stellen. Het
verplicht stellen van drie uren bewegingsonderwijs vindt de AOb niet
wenselijk omdat bewegingsonderwijs geen bijzondere positie moet
krijgen – anders dan andere vakken – en er al veel gevraagd wordt van het
onderwijs. Tegelijkertijd onderschrijft de AOb dat bewegen belangrijk is en
dat kinderen goed en voldoende bewegingsonderwijs moeten krijgen. De
AOb ziet ook een grote rol voor schoolbesturen, gemeenten en het
Ministerie van Onderwijs om kwalitatief goede gymlessen op een
geschikte nabijgelegen locatie voor kinderen te garanderen. Dat vraagt
om een goede organisatie en in sommige gevallen om creatieve oplossingen.
Het Landelijk Netwerk Bewegingsonderwijs Pabo juicht de aandacht voor
verbetering van de kwaliteit van het bewegingsonderwijs in het primair
onderwijs toe. Het Netwerk noemt de meerwaarde onduidelijk van
vakleerkrachten (ALO) ten opzichte van vakspecialisten (PABO + leergang)
voor de kwaliteit van het bewegingsonderwijs, maar is wel van mening
dat de vakspecialist voor minimaal 0,2 fte moet worden aangesteld om
bewegingsonderwijs te geven en ingeschreven moet staan in het
lerarenregister om continue professionalisering te waarborgen. Tot slot
onderschrijft het Netwerk de achterliggende gedachte dat de rol van de
vakleerkracht/vakspecialist essentieel kan zijn in het streven naar een
gezondere samenleving.
Het Hogescholen Sport Overleg wijst er op dat de afgelopen jaren de
motorische vaardigheid van kinderen in de basisschoolleeftijd schrikbarend is teruggelopen en dat minder actieve kinderen eerder en ernstiger
overgewicht en obesitas ontwikkelen. Goed leren bewegen is een
belangrijke basis om plezier te krijgen in bewegen en daarmee een
belangrijke voorwaarde voor een leven lang sportief bezig zijn. Het
Hogescholen Sport Overleg noemt leren bewegen een vakgebied op zich,
waar de leraar basisonderwijs onvoldoende op is toegerust, wat begrijpelijk is gelet op de taken en verantwoordelijkheden die deze leraar
allemaal heeft. Een goed opgeleide gymdocent kan het verschil maken
tussen matige en goede motorische leerwinst, daarom is een uitfasering
van de Leergang Vakbekwaamheid Bewegingsonderwijs noodzakelijk,
aldus het Overleg. De ALO-opleidingen zullen zich hard gaan maken om
voldoende vakbekwame gymdocenten voor het PO op te leiden, wat ook
betekent dat leraren die dat willen bijgeschoold kunnen worden. De
gezamenlijke ALO’s zijn bereid om de beoogde transitie tot een succes te
maken,
De Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO) is
verheugd dat met dit wetsvoorstel de kwaliteit en kwantiteit van het
bewegingsonderwijs in het PO wordt verbeterd en wettelijk wordt
gewaarborgd, «de KVLO ondersteunt dit initiatief dan ook van harte».
Volgens de KVLO gaat het bij bewegingsonderwijs om beter leren
bewegen, bewegen waarderen waaronder de ontwikkeling van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

7

gezonde levensstijl en het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Het
geven van bewegingsonderwijs vraagt om veel specifieke deskundigheid
bij de leerkracht. De KVLO heeft dan ook een voorkeur voor de inzet van
vakleerkrachten (ALO-opgeleiden), omdat uit onderzoek is gebleken dat er
significante kwaliteitsverschillen zijn tussen vakleerkrachten en groepsleerkrachten met een oude en of nieuwe brede bevoegdheid. De toegenomen en hoge werkdruk voor de leraren basisonderwijs kan worden
verlicht door de inzet van vakleerkrachten, waardoor de groepsleerkracht
meer tijd en ruimte krijgt. De KVLO vindt het wenselijk en verstandig om
te kiezen voor wettelijke borging van drie lesuren gym per week.
De gemeente Rotterdam en de gemeente Vlaardingen zijn om een reactie
gevraagd. Namens de gemeente Rotterdam heeft wethouder A.L.H. Visser
laten weten het streven naar kwalitatief beter en kwantitatief meer
bewegingsonderwijs te ondersteunen, de gemeente Rotterdam is dan ook
voorloper op dit gebied. Kanttekeningen worden geplaatst bij het voorstel
ook het aantal lesuren voor de groepen 1 en 2 in het basisonderwijs uit te
breiden, alsmede de logistieke en financiële vragen voor wat betreft
vervoer en accommodaties.
De gemeente Vlaardingen spreekt enthousiasme uit voor het
wetsvoorstel. Veel Vlaardingse kinderen zijn te dik, 1 op de 7 kinderen
heeft overgewicht en 1 op de 20 heeft zelfs obesitas. De gemeente stelt
gemeentelijke buitensportaccommodaties, die in avonden en weekenden
gebruikt worden door verenigingen en clubs, tijdens schooluren
beschikbaar ten behoeve van het bewegingsonderwijs. Ook ziet de
gemeente mogelijkheden het zwembad vaker door scholen te laten
benutten. De gemeente Vlaardingen wil dat kinderen aan beweging doen
omdat sport en bewegen van groot belang is om gezond te blijven,
daarom onderschrijft deze gemeente de redenatie dat dit wetsvoorstel zal
bijdragen aan een gezondere jeugd.
Het Mulier Instituut benadrukt dat het accent niet alleen moet worden
gelegd op de gezondheidswaarde van bewegen op school en de waarde
ervan voor de leerprestaties, maar ook op het belang van goede
motorische ontwikkeling als basis voor duurzame sportparticipatie en een
actieve leefstijl. Bewegingsonderwijs draagt hier aan bij. Voor het
bevorderen van leerprestaties door bewegen zijn aanwijzingen maar nog
geen onomstotelijk vastgesteld causaal effect. Het Mulier Instituut plaatst
nog kanttekeningen bij het niet betrokken zijn van de groepsleerkrachten
bij het bewegingsonderwijs, de eventuele betrokkenheid van PABO’s en
andere instellingen bij de opleiding van vakleerkrachten en de
hoeveelheid beschikbare accommodatie.
Het NOC*NSF steunt de voorgestelde wetswijziging. NOC*NSF onderschrijft het belang van meer en beter bewegingsonderwijs, omdat het
voor kinderen in de basisschoolleeftijd van groot belang is om bepaalde
motorische vaardigheden goed aan te leren en daardoor het plezier te
kunnen ervaren dat sport en bewegen met zich meebrengt. Ook ouders
willen meer en beter bewegingsonderwijs omdat ze dit een belangrijk
leergebied voor hun kinderen vinden. Keuzevrijheid van onderwijs mag
geen excuus zijn om onvoldoende bewegingsonderwijs aan te bieden.
Omdat eerdere aangenomen moties en plannen niet hebben geleid tot
verbetering is de voorgestelde wettelijke verplichtstelling met toezicht
door de Onderwijsinspectie nodig om ieder kind in de basisschoolleeftijd
te kans te geven beter te leren bewegen. NOC*NSF pleit ervoor dat
gymlessen worden gegeven door ALO-opgeleide vakdocenten. Tenslotte
stelt het NOC*NSF voor dat betere samenwerking tussen het onderwijs en
sportclubs diverse voordelen heeft, zoals het kennis maken met verschillende sporten, het gebruik van accommodaties en een kruisbestuiving
tussen pedagogische kwaliteiten van de beweegprofessional op school en
de (vrijwillige) sporttrainer van de club.
Initiatiefnemer stelt vast dat er veel steun is voor het belang van meer en
beter bewegingsonderwijs met het oog op een gezondere en sportievere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

8

samenleving in de toekomst en een gezondere leefstijl voor iedereen. De
vragen en kanttekeningen die worden gesteld en geplaatst gaan met
name over opleidingen, accommodaties en financiën. Daarop wordt in de
hiernavolgende hoofdstukken ingegaan.
4. Onderbouwing
Indiener heeft drie hoofdargumenten voor dit wetsvoorstel:
1. Het recht van het kind om te leren bewegen en zich te ontwikkelen
2. Het belang van een gezonde en sportieve samenleving
3. Het positieve effect op de leerprestaties
Daarnaast zijn er enkele bijkomende argumenten, die daarna aan de orde
zullen komen.
4.1. Het recht van het kind om te leren bewegen en zich te
ontwikkelen
Bewegingsonderwijs helpt kinderen om gezond op te groeien en hun
talenten te ontwikkelen. Kinderen moeten goed leren te bewegen, goed
leren samen te spelen en samen te werken en leren om te gaan met winst
en verlies. Kinderen die voor hun zevende jaar vaardigheden verwerven
hebben een blijvende motorische voorsprong op kinderen die dat niet
doen.35 Omgekeerd kan worden gesteld dat een op jonge leeftijd
opgelopen achterstand niet eenvoudig in te halen is. Daarom is het
belangrijk er voor te zorgen dat alle kinderen reeds op jonge leeftijd goed
leren bewegen.
Indiener is van mening dat álle kinderen het recht hebben om te leren
bewegen en zich te ontwikkelen, ongeacht de achtergrond van het gezin
waar zij uit komen. Niet alleen de kinderen van ouders die de financiële
middelen en mogelijkheden hebben om er voor te zorgen dat hun kind
naar de sportvereniging kan hebben recht op voldoende beweging, dat
geldt voor alle kinderen. Daarom is het voor de hand liggend om er ook
voor te zorgen dat bewegingsonderwijs georganiseerd wordt op de plaats
waar alle kinderen komen: op school. Daarmee wordt tweedeling in de
maatschappij tegengegaan en worden sociaal-economische gezondheidsverschillen bestreden.
Met bewegingsonderwijs ontwikkelen kinderen niet alleen motorische,
maar ook sociale vaardigheden. Het is goed voor kinderen te leren hoe je
moet samen spelen en samenwerken en elkaar kunt helpen, bijvoorbeeld
als vanger. Ook is het goed voor de eigenwaarde, iedereen is wel ergens
goed in. Sociale vaardigheden, zelfvertrouwen: gymles is een vak waar je
dit uitdrukkelijk tegenkomt en leert; hierdoor worden kinderen goed
voorbereid op deelname aan de sport- en beweegcultuur.
Bij het positieve effect op sociaal-emotionele vaardigheden moet wel de
kanttekening worden gemaakt dat de vakdocent of opgeleide trainer een
belangrijke rol speelt. Als het emotionele en motiverende klimaat waarin
de activiteit wordt aangeboden goed is, kunnen positieve effecten worden
verwacht. Voorwaarden voor een positief effect op zelfbeeld en zelfvertrouwen zijn positieve ervaringen, plezier en betrokkenheid van de
kinderen bij de fysieke activiteit. Een adequaat getrainde docent of
trainer/coach is tijdens sport en bewegen belangrijk voor het ontwikkelen
van sociaal-emotionele vaardigheden.36
Tenslotte kan in dit verband ook vermeld worden dat er (ook in strikt
juridische zin) relevante rechten lijken te bestaan. Naast het algemene
recht op gezondheid kan gewezen worden op het specifieke eerste artikel
35
36

Mulier Instituut, november 2014, «Effecten van sport en bewegen op de basisschool».
Mulier Instituut, november 2014, «Effecten van sport en bewegen op de basisschool», p. 28
en 45.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

9

uit het «Unesco Charter of physical education, physical activity and
sport»,37 waarin staat dat ieder mens ongeacht achtergrond recht heeft op
lichamelijke opvoeding, activiteiten en sport.
4.2. Het belang van een gezonde en sportieve samenleving
Meer en beter bewegingsonderwijs op de basisschool is in het belang van
een gezonde en sportieve samenleving. Jong geleerd is immers oud
gedaan. Kinderen die op jonge leeftijd goed leren bewegen en de kans
krijgen te ervaren hoe leuk bewegen kan zijn hebben grotere kans op
latere leeftijd door te blijven gaan met sporten.38 Dat leidt tot een
gezondere samenleving. Want een samenleving die meer beweegt doet
een kleiner beroep op zorg. Ook vanuit preventief oogpunt is het dus van
belang om kinderen goed te leren bewegen. Temeer omdat niet goed
leren bewegen leidt tot een grotere kans op sportblessures.
In 2014 voldeed slechts 55,8% van de Nederlanders van 12 jaar en ouder
aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB).39, 40 Ongeveer één
op de acht Nederlandse jongeren is inactief. Het percentage Nederlandse
jongeren dat aan de beweegnormen voor deze groep voldoet, fluctueert
fors in de periode 2006–2013. In 2013 bereikt het percentage jongeren dat
aan de NNGB voldoet een dieptepunt (16%), maar wel voldoet ruim een
derde van de Nederlandse jongeren aan de fitnorm.41 De zwemvaardigheid onder jongeren neemt af.42
Meer dan een op de tien kinderen in Nederland is te zwaar. Van de
kinderen tussen de 4 en 20 jaar oud heeft 13,7% in 2014 overgewicht,
waarvan 3,7% obesitas.43 Meisjes hebben vaker overgewicht dan
jongens.44 Een oorzaak van overgewicht is, naast ongezonde voeding, een
gebrek aan sport en bewegen.
Recent onderzoek heeft uitgewezen dat de huidige kosten van overgewicht voor de maatschappij ongeveer 1,2 miljard euro per jaar zijn aan
medische gezondheidszorg en daarnaast nog twee miljard euro aan
gederfde arbeidsproductiviteit en kosten van arbeidsongeschiktheid.45
Overgewicht komt in de grote steden veel meer voor dan gemiddeld in
Nederland. Dat heeft te maken met kenmerken van de bevolking. Kinderen
uit migrantengezinnen en kinderen die opgroeien in arme gezinnen met
laagopgeleide ouders lopen het grootste risico op overgewicht, en
daarvan wonen er in de grote steden meer dan elders.46 In Rotterdam en
Amsterdam zijn recent successen gemeld met projecten die als doel
hadden overgewicht tegen te gaan. Het aantal kinderen met overgewicht
daalt weer en dat is een trendbreuk te noemen. In beide steden speelt de
school een belangrijke rol, door meer aandacht te geven aan beweging en

37

Unesco Charter of physical education, physical activity and sport; http://portal.unesco.org/en/
ev.php-URL_ID=13150&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html.
38
K. Breedveld, 2014. Radboud Universiteit Nijmegen, «Sportparticipatie: uitdagingen voor
wetenschap en beleid».
39
Volksgezondheidenzorg.info, sportdeelname: https://www.volksgezondheidenzorg.info/
onderwerp/sport-en-bewegen/cijfers-context/huidige-situatie#node-beweeggedrag-naarleeftijd.
40
Kenniscentrum Sport, 17 december 2015, «Hoeveel moet je bewegen volgens de
beweegnorm»: http://www.nisb.nl/weten/normen.html.
41
Kenniscentrum Sport, 16 december 2015, «Beweeg en zitgedrag»: http://www.nisb.nl/weten/
feiten_cijfers_trends-ontwikkelingen/lichamelijke-activiteit_per-doelgroep.html en Kenniscentrum Sport, 17 december 2015, «Hoeveel moet je bewegen volgens de beweegnorm»:
http://www.nisb.nl/weten/normen.html.
42
Mulier Instituut, 2015, «Zwemvaardigheid 2014: factsheet 2015/8.
43
Kamerstukken II 2015/16, 34 300 XVI, nr. 12.
44
Volksgezondheidenzorg.info, «overgewicht»: https://www.volksgezondheidenzorg.info/
onderwerp/overgewicht/cijfers-context/huidige-situatie#node-overgewicht-bij-kinderen.
45
Klink, Rosenmöller en Polder, 2008, «Het economisch gewicht van overgewicht». Economische
Statistische Berichten, 2008:228–231.
46
H. Obbink, Trouw, 16 juli 2015, «Amsterdamse kinderen minder dik».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

10

gezonde voeding. In Rotterdam krijgen leerlingen drie tot vijf keer per
week bewegingsonderwijs van vakdocenten en er is aandacht voor
gezonde voeding. Inmiddels stijgt het overgewicht onder Rotterdamse
kinderen niet meer.47 In Amsterdam besteden basisscholen met steun van
een «coach» van de gemeente extra aandacht aan gezond eten, goede
gymlessen en buitenspelen. Ook het aantal Amsterdamse kinderen met
overgewicht begint af te nemen.48
4.3. Het positieve effect op de leerprestaties
Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat voldoende bewegen ook goed is
voor de leerprestaties. De zorg dat meer bewegingsonderwijs ten koste
van andere belangrijke vakken zou gaan, zoals het taal- en rekenonderwijs, kan daarmee worden weggenomen. De Zweedse onderzoeker
Thomas Linden zegt hierover: «Er is discussie over of meer gym ten koste
gaat van de tijd voor andere vakken waardoor de schoolprestaties
achteruit zouden gaan. Onze studie toont aan dat het precies andersom
is». 49
Ook volgens onderzoekers van het VU Medisch Centrum in Amsterdam is
er een rechtstreekse positieve relatie tussen lichaamsbeweging en
leerprestaties.50 Daarnaast kan het werk van neuropsycholoog dr. Eric
Scherder worden genoemd.51 Door de Staatssecretaris van Onderwijs
wordt het positief effect op leerprestaties ook genoemd, in antwoord op
vragen over het plan van aanpak bewegingsonderwijs: «Het plan is
opgesteld om de kwaliteit en kwantiteit van bewegingsonderwijs te
verbeteren, omdat er groeiende wetenschappelijke evidentie is dat dit een
positief effect heeft op leerprestaties en de gezondheid van kinderen.» 52
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een groot
onderzoek laten uitvoeren naar de effecten van sport en bewegen op
school op de leerprestaties van leerlingen. Op basis van de wetenschappelijke literatuur is door het Mulier instituut nagegaan wat momenteel
wetenschappelijk bekend is over de precieze relatie tussen sport en
bewegen op school en schoolprestaties. Het rapport «Effecten van sport
en bewegen op de basisschool» is hier het resultaat van.53
Uit het onderzoek blijkt onder andere dat er een positieve relatie is tussen
fysieke activiteit en executief functioneren (p.16). Fysieke activiteit, zoals
bewegen in de klas en activiteiten in de pauze, heeft een klein maar
positief effect op aandacht, concentratie, motivatie en het gedrag van
kinderen in de klas (p.19). Ook is er bewijs dat het trainen van bewegingsvaardigheden, met name voor het negende jaar, een bijdrage kan leveren
in het trainen van cognitieve vaardigheden bij kinderen via verandering in
hersenstructuur (p.24).
Samengevat stelt het onderzoek dat sport en bewegen duidelijke positieve
effecten op motorische en beweegvaardigheden, fitheid, hersenstructuur
en (executieve) functies van kinderen heeft. Het wetenschappelijk bewijs
voor de causale relatie tussen sport en bewegen op school en de
schoolprestaties is nog licht, vervolgonderzoek is aanbevolen. Interessant
47

Sport & Strategie 11 juni 2015, «Rotterdam keert het tij in strijd tegen overgewicht, maar is er
nog niet»: http://www.sportenstrategie.nl/2015/sport-en-bewegen/jeugd/rotterdam-keert-het-tijin-strijd-tegen-overgewicht-maar-is-er-nog-niet/.
48
H. Obbink, Trouw, 16 juli 2015, «Amsterdamse kinderen minder dik».
49
Nu.nl, 15 oktober 2014, «Twee uur gym verbetert schoolprestaties»: http://www.nu.nl/
gezondheid/3903941/twee-uur-extra-gym-verbetert-schoolprestaties.html.
50
Thuisonderwijs, 04 januari 2012, «Sportende kinderen scoren beter op school»:
http://www.thuisinonderwijs.nl/sportende-kinderen-scoren-beter-op-school/.
51
Prof. dr. E. Scherder, «Gaat je geheugen kapot, als je teveel voor de computer hangt?»:
http://www.universiteitvannederland.nl/college/gaat-je-geheugen-kapot-als-je-teveel-voor-jecomputer-hangt.
52
Kamerstukken II 2014/15, 30 234, nr. 129.
53
Mulier Instituut, november 2014. Effecten van sport en bewegen op de basisschool. Voorstudie
naar de relatie tussen sport en bewegen op school en leerprestaties».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

11

is in ieder geval wel dat extra fysieke activiteit gedurende de schooldag,
die ten koste gaat van de tijd voor andere leertaken, geen negatief effect
op schoolprestaties heeft. (p. 34)
Los van de wetenschappelijke onderzoeken zijn er ook positieve
ervaringen uit de praktijk te melden. Uit een artikel in het blad «Buurtsportcoach» blijkt dat er positieve ervaringen zijn. In Tilburg op basisschool De Vijf Hoeven geeft buurtsportcoach Tineke Meens iedere dag
bewegingsonderwijs. «Het zorgt voor een verbeterde concentratieboog.»
«Kinderen zijn geconcentreerder, actiever, fitter, voelen zich gezonder.
Ouders vertellen dat hun kinderen meer zelfvertrouwen hebben. In
vergelijking met andere scholen leren ze sneller.» «Op de eerste
weekdagen is de gymles bewust voor een taal- of rekenles geplaatst,
zodat de kinderen tijdens die lessen geconcentreerder zijn.»54
4.4. Overig (bijkomende argumenten)
Vanuit internationale gremia wordt ook aangedrongen op het belang van
lichamelijke opvoeding. De organisatie van de Verenigde Naties voor
Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (UNESCO) roept op tot actie, na de
vaststelling dat het vak lichamelijke opvoeding overal in de wereld onder
druk staat en het lesaanbod terugloopt. Volgens de UNESCO is het
essentieel dat overheden het vak lichamelijke opvoeding in het curriculum
borgen en dat op die manier alle leerlingen van de deelname daaraan
profiteren.55 In een recent onderzoek van Health Consumer Powerhouse
wordt Nederland genoemd als een land met een tekort aan lichaamsbeweging op scholen.56
In de samenleving is ook brede steun voor het goed leren bewegen in het
onderwijs. Uit het belevingsonderzoek van de Onderwijsinspectie «De
Staat van de Leerling 2015» blijkt dat de leerlingen zelf goed bewegingsonderwijs ook belangrijk vinden. Een citaat uit het onderzoek: «Meer
bewegen! We zitten heel lang en we willen meer naar buiten. Meer gym,
langer gym en tijdens gym zelf dingen bedenken zodat je alles mag doen.
Meer spelletjes en minder op je luie kont.» En over de meesters en juffen:
«Ze moeten sportief zijn, zodat ze nieuwe sporten kennen en meer
afwisseling kunnen geven tijdens gymmen en ze moeten meespelen en
meedoen als we buitenspelen.»57
Ook ouders willen meer en beter bewegingsonderwijs, ze vinden dit een
belangrijk leergebied voor hun kinderen. Ouders beseffen dat dit
belangrijk is voor de ontwikkeling van hun kind. Bij een recente peiling
onder volwassenen naar het belang van verschillende vakken op school
wordt gymonderwijs op school op de vierde plaats gezet na taal, rekenen
en «sociale ontwikkeling» (en dat is eigenlijk geen vak). 86 procent van de
Nederlanders vindt sporten op school belangrijk en meer dan 75 procent
vindt schoolsport zelfs onmisbaar om alle kinderen op school te bereiken
en kennis te laten maken met sport.58 Ook uit eerder onderzoek bleek dat
veel mensen vinden dat er op school meer aandacht moet worden
besteed aan sport en bewegen.59

54

Buurtsportcoach. Magazine, uitgave van Vereniging Sport en Gemeenten, juni 2015.
UNESCO publishing, 2015, «Quality Physical Education, Guidelines for Policy-Makers»:
http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/
physical_education_for_healthier_happier_longer_and_more_productive_living/.
56
Euro Health Consumer Index (EHCI) 2014»: http://www.healthpowerhouse.com/files/
EHCI_2014/local/EHCI_2014_release_NL.docx.
57
«Onderwijsinspectie, «De Staat van de Leerling 2015»: http://www.onderwijsinspectie.nl/
binaries/content/assets/Onderwijsverslagen/2015/staat-van-de-leerling.pdf.
58
NOC*NSF, Juli 2014. «Schoolsport. «Sporten op school, bij school en namens school»:
http://www.nocnsf.nl/stream/schoolsport-onderzoek-gfk-i.o.-nocnsf-en-achmea.pdf.
59
Nlcoach, «Nederland wil meer sport op school»: http://www.nlcoach.nl/nieuws/onderzoeknlcoach-%E2%80%98nederland-wil-meer-sport-op-school%E2%80%99/.
55

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

12

Tenslotte is indiener van mening dat aan het zwemonderwijs meer
aandacht besteed zou moeten worden, ook in schoolverband. Nederland
is immers een waterland. Kinderen moeten daarom leren zwemmen, maar
er is reden tot zorg. Met regelmaat worden we opgeschrikt door berichten
over verdrinkingen. Nog maar een derde van de kinderen haalt het
zwem-ABC, wat volgens deskundigen nodig is om kinderen veilig te laten
zwemmen. Twaalf procent van de zwembaden wordt met sluiting
bedreigd.60 Tarieven worden verhoogd en openingstijden beperkt.
De zwemles kan feitelijk worden beschouwd als een «natte gymles» en
kan dan ook onderdeel zijn van de door deze wet vastgelegde drie uur
bewegingsonderwijs; zwemmen is een van de vaardigheden (leerlijn) die
onderdeel (kunnen) zijn van de kerndoelen van LO. Op sommige plaatsen
is schoolzwemmen nog steeds de praktijk (al dan niet als onderdeel van
het gemeentelijk beleid) maar op heel veel plaatsen ook niet. Steeds
minder scholen bieden schoolzwemmen aan. In 1991 gebeurde dit nog in
90 procent van de gemeenten, in 2005 in 57 procent van de gemeenten en
in 2012 werd in nog maar 43 procent van de gemeenten schoolzwemmen
gegeven.61 Schoolzwemmen is vooral voor etnische minderheden en
mensen met lagere inkomens van betekenis voor het behalen van
zwemdiploma’s.
Deze wet kan hier verbetering in brengen door de zwemles (het schoolzwemmen) mee te laten tellen in de onderwijstijd voor bewegingsonderwijs.
5. Onderwijs, leraren en accommodaties
Onderwijs
Op dit moment is er in het basisonderwijs geen richtlijn voor de
hoeveelheid te realiseren lestijd voor bewegingsonderwijs. In het
voortgezet onderwijs is er in 2006 voor gekozen het aantal uren lichamelijke opvoeding wettelijk vast te leggen. Basisscholen hebben de vrijheid
hun programma voor het bewegingsonderwijs zelf vorm te geven binnen
de wettelijk vastgestelde kerndoelen.
Het is bekend dat een aantal scholen er bewust voor kiest weinig uren
bewegingsonderwijs te geven. De inspectie ziet er niet op toe en op die
manier kan geld en moeite worden bespaard. Het is gerechtvaardigd dat
de overheid deze vrijheid van onderwijs enigszins begrenst in het belang
van de kinderen om verdere motorische achterstanden en ongevallen te
voorkomen. Ook Unesco wijst op de noodzaak van de borging van uren
lichamelijke opvoeding vanwege de zorgwekkende motorische achterstanden van jongeren. Ook moet worden benadrukt dat het niet gaat om
«laten bewegen» (voldoende lichaamsbeweging zoals fietsen en
buitenspelen), maar om «leren bewegen» (het aanleren van motorische
vaardigheden zodat kinderen bekwaam worden om te kunnen deelnemen
aan de sport- en beweegcultuur).
Indiener vindt de vrijheid van inrichting van het onderwijs belangrijk. Toch
stelt deze wet regels omtrent de hoeveelheid bewegingsonderwijs die in
het primair onderwijs moet worden aangeboden. Daarbij regelt deze wet
ook dat deze lessen door een gekwalificeerde vakdocent moeten worden
gegeven. Indiener vindt deze beperking gerechtvaardigd vanwege het
grote belang van meer en beter bewegingsonderwijs, zoals hiervoor
toegelicht. Ons onderwijssysteem is immers bedoeld voor ieder kind.
Indiener is van mening dat ieder kind het recht heeft te leren bewegen en
zich te ontwikkelen. Ook het belang van een gezonde en sportieve
samenleving, waaronder ook het kostenvoordeel van een gezondere
samenleving, alsmede het positieve effect van beter bewegingsonderwijs
60
61

Mulier Instituut, december 2013, «Sport en Recessie 2013».
Mulier Instituut/Vereniging Sport en Gemeenten, 2013, «Zwemmen in Nederland».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

13

op de leerprestaties, moet nogmaals worden genoemd. De kwantiteit en
de kwaliteit van het bewegingsonderwijs kan naar de mening van de
indiener niet slechts worden overgelaten aan het belang dat schoolbesturen hieraan hechten, het is van belang en ook gerechtvaardigd dat de
overheid op dit gebied regels stelt. Het gaat om de belangen van
kinderen.
Veel basisscholen zouden zelf ook het liefst iets veranderen aan het
bewegingsonderwijs op hun school, dit geldt voor bijna drie kwart van de
basisscholen. Van deze basisscholen met wensen om te veranderen wil de
ruime meerderheid meer vakleerkrachten, ongeveer de helft wil het aantal
lessen uitbreiden en/of de lestijd per les verlengen.62 De drie meest
genoemde belemmeringen om uitbreiding van de lestijd te realiseren zijn:
onvoldoende financiële middelen (63%), onvoldoende accommodatie
(45%) en te weinig bevoegde leerkrachten (36%). Ook te weinig tijd in het
rooster wordt genoemd.63
Indiener is van mening dat aan deze bezwaren zoveel mogelijk tegemoet
moet worden gekomen. Daarover hierna meer. Tegelijkertijd moet worden
opgemerkt dat er ook veel regio’s en scholen zijn die er reeds in zijn
geslaagd meer en beter bewegingsonderwijs te organiseren.
Een terechte vraag die op kan komen is waarom er in dit voorstel voor
wordt gekozen om een bepaald aantal uren voor bewegingsonderwijs
voor te schrijven, terwijl dat volgens de systematiek van de Wet op het
primair onderwijs niet gebruikelijk is. In tegenstelling tot taal, rekenen en
andere theorievakken, is voor bewegingsonderwijs het aantal contacturen
van groot belang omdat er buiten de lesuren niet of nauwelijks (met
andere kinderen) geoefend kan worden. Er is altijd een zekere kwantiteit,
een aantal uren in groepsverband, nodig om kwaliteit te kunnen behalen.
Niet alleen moet dit plaatsvinden in een daartoe geschikte (veilige) ruimte,
ook zijn er medeleerlingen nodig om bepaalde motorische vaardigheden
te kunnen oefenen, te leren samenspelen en bijvoorbeeld elkaar te vangen
bij het springen en zwaaien. Om kinderen de kans te geven zich allemaal
op hun eigen manier te laten ontwikkelen, en hen allemaal het recht te
geven om goed te leren bewegen, is deze wetswijziging voorgesteld.
Leraren
De werkdruk voor de groepsleerkrachten is op dit moment zeer hoog en er
dreigt een lerarentekort in het basisonderwijs. Gelet op het feit dat veel
groepsleerkrachten vanwege tijdgebrek en complexiteit er tegenop zien
gymles te geven wordt voorgesteld dat zij die uren bewegingsonderwijs
niet meer hoeven te geven en dat de school financiële middelen krijgt
voor de inzet van vakleerkrachten. Ook het kabinet heeft een voorkeur
uitgesproken voor de inzet van vakleerkrachten. Er is geen tekort aan
vakleerkrachten bekend, naar verluidt zijn er voldoende, en desgewenst of
zo nodig zullen de ALO’s de instroom kunnen verhogen.
De huidige stand van zaken is dat bewegingsonderwijs in de groepen 1 en
2 grotendeels alleen door groepsleerkrachten wordt verzorgd. In de
groepen 3 t/m 8 zet 46% van de basisscholen alleen groepsleerkrachten in
voor bewegingsonderwijs, 29% kiest voor groepsleerkrachten en
vakleerkrachten en 25% van de basisscholen zet alleen vakleerkrachten in.
Op drie kwart van de basisscholen worden dus groepsleerkrachten ingezet
voor bewegingsonderwijs. In de meeste situaties wordt er voor gekozen
de groepsleerkrachten deze les alleen aan hun eigen klas te laten
verzorgen.64 In de praktijk blijkt dat een smalle basis om de bekwaamheid
voor dit vak te onderhouden, laat staan verder te ontwikkelen. De kans is
aanwezig dat deze (weliswaar aanvullend opgeleide) groepsleerkrachten
62

Mulier Instituut, mei 2013, «Nulmeting bewegingsonderwijs».
Mulier Instituut, mei 2013, «Nulmeting bewegingsonderwijs».
64
Mulier Instituut, mei 2013, «Nulmeting bewegingsonderwijs».
63

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

14

de moeilijkere lesvormen gaan vermijden ten gunste van bijvoorbeeld het
behapbare «lesje trefbal», waardoor vooral de minder sportieve leerlingen
weinig bijleren. De keuze die in het plan van aanpak primair onderwijs van
de Staatssecretaris van Onderwijs wordt gemaakt om alle groepsleerkrachten aanvullend bevoegd te maken, zodat zij aan hun eigen klas les
kunnen geven, is dan ook discutabel. Er zijn in de praktijk goede
ervaringen met een andere variant waarbij groepsleerkrachten en
vakleerkrachten afwisselend les geven en elkaar ondersteunen.
De kwaliteit van het bewegingsonderwijs heeft zeker samenhang met de
kwaliteit, en het niveau van scholing, van de docent. Op basisscholen
waar het bewegingsonderwijs door vakleerkrachten wordt verzorgd wordt
de kwaliteit als hoger beschouwd dan op scholen waar dat gebeurt met
groepsleerkrachten. Basisschooldirecteuren van basisscholen die alleen
vakleerkrachten inzetten, beoordelen de deskundigheid van de leraren
voor dit vak veel vaker als goed (84%) dan basisscholen die vakleerkrachten en groepsleerkrachten inzetten (49%) en dan basisscholen die
alleen groepsleerkrachten inzetten (26%).65
Kwalitatief goed bewegingsonderwijs zou naar de mening van de indiener
idealiter moeten worden gegeven door vakdocenten die zijn opgeleid aan
de Academie voor Lichamelijke Opvoeding (ALO), de vakleerkracht. In
tegenstelling tot wat wel eens wordt beweerd, is er geen gebrek aan
ALO-opgeleide vakleerkrachten. De ervaren belemmeringen voor de inzet
daarvan lijken eerder van organisatorische en budgettaire aard en hangen
sterk samen met de prioriteitstelling bij scholen. Het is dus mogelijk de
gymlessen door ALO-opgeleiden te laten verzorgen, al zullen er wel
inspanningen moeten worden verricht die zijn gericht op de arbeidsmarkt.
Het ligt voor de hand te kiezen voor een ruime periode van overgangsrecht voor de verschillende categorieën bevoegde leerkrachten. Voorgesteld wordt het overgangsrecht te beperken tot tien jaren. Op enig
moment zullen alle lessen bewegingsonderwijs door ALO-opgeleide
docenten gegeven moeten worden. Scholen zullen zich daar op voor
moeten gaan bereiden maar krijgen daarvoor dus een termijn van tien
jaar. Het stoppen van de genoemde opleiding en het bieden van bijscholingen draagt aan die voorbereidingen bij.
Recent nog is het beleid ingezet om docenten te stimuleren zich bij te
scholen om de aanvullende leergang Vakbekwaamheid Bewegingsonderwijs via PABO te halen, waardoor zij bevoegd zijn bewegingsonderwijs
te geven aan de groepen 3 t/m 8, dit zijn de zogenoemde vakspecialisten.
Indiener vindt het niet redelijk deze situatie op korte termijn te veranderen
en – door wijziging van de regels – er voor te zorgen dat deze recent
bijgeschoolde docenten niet langer bevoegd zouden zijn bewegingsonderwijs te geven. Om echter te voorkomen dat nog geruime tijd de
vakspecialist slechts aan de eigen groep les geeft wil indiener dat in
lagere regels wordt opgenomen dat de vakspecialist voor minimaal 0,2 fte
(dus minimaal 1 dag per week) wordt ingezet om bewegingsonderwijs te
verzorgen om als vakspecialist aangemerkt te blijven en wordt
ingeschreven in het lerarenregister als leraar bewegingsonderwijs. Deze
voorwaarde hoeft niet te worden gesteld bij de (ALO-opgeleide) vakleerkracht.
Zodra dit wetsvoorstel in werking treedt stopt de post-initiële leergang
Vakbekwaamheid Bewegingsonderwijs (de LO-bevoegdheid voor
PABO-ers). Nieuw aan te nemen docenten voor het vak bewegingsonderwijs zouden dan zoveel mogelijk ALO-opgeleid moeten zijn. In een
ruime overgangstermijn van tien jaar kan toegewerkt worden naar de
situatie dat op termijn alle kinderen bewegingsonderwijs krijgen van een
ALO-opgeleide docent. In deze periode kunnen de vakspecialisten die dat
willen bijgeschoold worden, mogelijk kan een verkort ALO-traject worden
opgezet en kunnen PABO-ers worden gestimuleerd om via dit traject de
65

Mulier Instituut, mei 2013, «Nulmeting bewegingsonderwijs».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

15

bevoegdheid bewegingsonderwijs te halen. Ook leraren die thans, zonder
aanvullende LO-bevoegdheid, bevoegd zijn om bewegingsonderwijs te
geven, zouden in staat moeten worden gesteld de ALO-bevoegdheid te
halen.
Dit wetsvoorstel regelt in ieder geval ook dat vanaf het moment van
inwerkingtreding de gymlessen gegeven worden door een vakleerkracht
of vakspecialist. De situatie dat bewegingsonderwijs gegeven wordt door
groepsleerkrachten behoort dan tot het verleden. De onderwijsinspectie
ziet hierop toe.
Accommodaties
Zoals genoemd ervaren veel basisscholen ook het gebrek aan goede
accommodaties in de buurt als een belemmering. Toch is ook op dit
gebied objectief gezien en over de gehele linie geen groot probleem
bekend. Voor zover er knelpunten zijn kan er worden gekeken naar betere
samenwerking en afstemming met sportverenigingen, wijkaccommodaties en gemeenten om accommodaties te delen. Het multifunctioneel
gebruik van (sport)accommodaties kan en moet echt nog beter dan nu het
geval is. Op diverse plekken zijn daar al positieve ervaringen mee. Een
goed voorbeeld is de gemeente Vlaardingen, die in de huurovereenkomsten met sportverenigingen heeft opgenomen dat zij gemeentelijke
sportvelden om niet beschikbaar moeten stellen aan scholen. In de
onderwijshuis-vestingsverordening is opgenomen dat zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs gratis en onbeperkt gebruik mag
maken van de buitensport-accommodaties van de gemeente Vlaardingen.
Ook kan worden gedacht aan het creatiever omgaan met de (al dan niet
openbare) ruimte die beschikbaar is of kan worden gemaakt, zoals veldjes
en parkjes, in overleg met de gemeenten. Daarbij moet wel worden
bedacht dat dit een second-best oplossing is en dat niet moet worden
vergeten dat voor een kwalitatief goede gymles ook bepaalde materialen
nodig zijn. Daarom zouden niet alle uren bewegingsonderwijs per week
per groep in de openbare ruimte moeten worden gegeven maar zou dit
afgewisseld moeten worden om de variatie maximaal te laten zijn.
6. Financieel
De kosten voor dit voorstel worden geraamd op ongeveer 275 miljoen
euro per jaar, te dekken uit de algemene middelen vanwege het preventieve karakter van de voorgestelde maatregelen. De maatregelen leiden
tot een verbetering van de volksgezondheid met lagere zorgkosten op
termijn en een beter opgeleide beroepsbevolking met mogelijk hogere
belastinginkomsten.
Nadere toelichting
In de eerste plaats moeten we vaststellen dat een gezondere en
sportievere samenleving een kleiner beroep doet op zorg, met lagere
kosten als gevolg in de toekomst. Op welke termijn dit tot welke besparingen zal leiden is moeilijk in te schatten. Initiatiefnemer is er van
overtuigd dat de investeringen in meer en beter bewegingsonderwijs op
de langere termijn zullen leiden tot een gezondere, fittere en sportieve
samenleving met mogelijk lagere zorgkosten. Wetenschappelijk onderzoek
waarin deze waarschijnlijke baten zijn gekwantificeerd is nog niet heel erg
veel aanwezig. Wel kan bijvoorbeeld worden gewezen op de publicatie
van Kenniscentrum Sport, die een indicatie geeft van de opbrengsten
indien een (gemiddelde) Nederlander duurzaam gaat sporten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

16

bewegen.66 Duidelijk is ook dat de medische kosten als gevolg van
onvoldoende beweging in Nederland nu jaarlijks bijna 800 miljoen euro
bedragen. Daarmee lijkt het stimuleren van bewegen en sporten op de
korte termijn een aantrekkelijk middel om een bijdrage te leveren aan het
in de hand houden van de zorgkosten.67 Daarnaast kan aan een toekomstige besparing worden gedacht omdat fittere kinderen tot betere
leerprestaties in staat zijn. Hogere leeropbrengsten betekenen uiteindelijk
ook maatschappelijke opbrengsten in de vorm van een beter opgeleide
beroepsbevolking en mogelijk hogere belastinginkomsten.
In de tweede plaats kan worden geconstateerd dat de toenmalige
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap stelt dat een extra
uur bewegingsonderwijs voor scholen niet tot extra (loon)kosten hoeft te
leiden. Het salarisniveau van vakleerkrachten is immers vergelijkbaar met
dat van reguliere leerkrachten.68 In antwoord op de vraag wat de kosten
voor één uur extra gymles op iedere basisschool zouden zijn, als deze
verzorgd zouden worden door een gekwalificeerde vakdocent,
antwoordde de Staatssecretaris: «Aangezien het gaat om extra
bewegingsonderwijs binnen de reguliere onderwijstijd hoeft er uiteindelijk
geen sprake te zijn van extra (loon)kosten voor de school. Omdat niet
iedere leraar over een bevoegdheid beschikt, kan er voor de school wel
sprake zijn van (tijdelijke) extra kosten om te organiseren dat het extra uur
wordt verzorgd door bevoegde (vak)leerkracht.»69
Initiatiefnemer is echter van mening dat extra investeringen in het
onderwijs nodig zijn, mede als gevolg van het uitbreiden en verbeteren
van het bewegingsonderwijs. Begin 2017 kwam het «Eindrapport
bewegingsonderwijs en vakleerkrachten» tot stand, waaruit blijkt dat
investeringen nodig zijn om te komen tot een scenario van drie uur
gymles per week van een vakleerkracht.70 De extra personeelslasten voor
de inzet van vakleerkrachten in dit scenario bedragen 275 miljoen euro per
jaar.71
Hoewel de kosten van dit voorstel vanzelfsprekend gedekt moeten worden
is initiatiefnemer van mening dat het verstandig zou zijn rekening te
houden met de voordelen, ook financieel, op de langere termijn, ook als
dat minder goed in de begrotingssystematiek zou passen waarbij
lange-termijn-effecten moeilijk kunnen worden meegenomen en er vaak
niet ministerie-overstijgend wordt gekeken.
Het accommodatiebeleid is gemeentelijk beleid. Zoals toegelicht in de
paragraaf over accommodaties kan volgens de indiener meer worden
ingezet op het multifunctioneel gebruik van sportaccommodaties en het
creatiever gebruik van de openbare (buiten)ruimten. Dit onderdeel van het
wetsvoorstel hoeft naar verwachting niet tot substantiële meerkosten te
leiden.
7. Inwerkingtreding
Indiener is van mening dat rekening gehouden moet worden met het feit
dat niet van de ene op de andere dag dergelijke veranderingen kunnen
worden doorgevoerd. Er zijn scholen waarvoor de consequenties klein
zullen zijn, maar met name de basisscholen die nu nog slechts één uur
bewegingsonderwijs per week aanbieden zullen veel moeten veranderen.
66

«Wat is de sociaaleconomische waarde van sporten en bewegen?», Kenniscentrum Sport,
september 2017. https://www.allesoversport.nl/artikel/wat-is-de-sociaaleconomische-waardevan-sporten-en-bewegen/.
67
TNO, 2015, «Trendrapport Bewegen en Gezondheid 2000/2014».
68
Kamerstukken II 2014/15, 34 210 VIII, nr. 3.
69
Kamerstukken II 2014/15, 34 210 VIII, nr. 3.
70
«Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten. Eindrapport», Regioplan / Mulier Instituut, 2017,
http://www.mulierinstituut.nl/publicaties/publicaties-mulier-instituut/publicatie-detail/
?publication_id=21823; Bijlage bij Kamerstukken II 2016/17, 34 398, nr. 8.
71
Idem. Tabel 5.7 op pagina 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

17

Daarom is het redelijk om tenminste uit te gaan van een inwerkingtredingsdatum die rekening houdt met de start van een nieuw schooljaar en
tevens minimaal een half jaar na bekendmaking van dit wetsvoorstel ligt.
Conform het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State
wordt voorgesteld er door middel van een ruime overgangstermijn van
tien jaar voor te zorgen dat toegewerkt kan worden naar de situatie dat
alle kinderen bewegingsonderwijs krijgen van ALO-opgeleide docenten.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel A en artikel II, onderdeel A
De wijziging van artikel 3, tweede lid, van de Wet op het primair onderwijs
(verder: WPO) en artikel 3, tweede lid, van de Wet op de expertisecentra
(verder: WEC) betreft de wijziging van de bevoegdheid tot het geven van
onderwijs in de lichamelijke en zintuigelijke ontwikkeling. De initiatiefnemer vindt het wenselijk dat het onderwijs in de lichamelijke en
zintuiglijke ontwikkeling wordt gegeven door docenten met een
ALO-opleiding. Op korte termijn volstaan echter ook de (reguliere)
PABO-opgeleide docenten met een post-HBO variant van 1,5 avond per
week, de zogenaamde Leergang Vakbekwaamheid Bewegingsonderwijs
(zie daarvoor artikel IV). Omdat het de bedoeling van de initiatiefnemer is
om deze opleiding af te schaffen, wordt gekozen voor het verplicht stellen
van enkel de ALO-opleiding.
Een tweede wijziging betreft de jaargroepen waaraan les mag worden
gegeven. Thans wordt het bewegingsonderwijs in de eerste twee
leerjaren door de groepsdocent gegeven. Dit wetsvoorstel beëindigt die
praktijk en zorgt ervoor dat ook in die leerjaren een vakdocent voor de klas
komt te staan. Ten aanzien van deze wijziging is geen overgangsrecht
opgenomen
Het beroep van leraar is een gereglementeerd beroep als bedoeld in
Richtlijn 2005/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van
7 september 2005 betreffende de erkenning van beroepskwalificaties. Het
uitgangspunt van deze richtlijn is dat docenten die beschikken over een
vergelijkbaar getuigschrift dat in een andere EU-lidstaat is behaald, ook in
Nederland toegang hebben tot het beroep van leraar. Initiatiefnemer heeft
gehoor gegeven aan het advies van de Afdeling advisering van de Raad
van State om ook het vergelijkbaar getuigschrift uit een andere EU-lidstaat
te erkennen. Het (huidige) derde lid van artikel 3 volstaat daarvoor.
In overeenstemming met de huidige praktijk is het ook voor gymleraren in
opleiding mogelijk om gymles te (blijven) geven. Omdat de ALO-opleiding
vier jaar duurt, is de bevoegdheid om gymles te geven verlengd naar vier
jaren.
Artikel I, onderdeel B en artikel II, onderdeel B
De aanvulling van artikel 9 van de WPO en artikel 13 van de WEC bevat
nadere regels – maar geen inhoudelijke invulling – voor de wijze waarop
bewegingsonderwijs wordt gegeven. Het bewegingsonderwijs dient ten
minste drie uren per schoolweek te worden gegeven, gespreid over alle
schooljaren. Hierbij is nadrukkelijk gekozen voor een gemiddelde van drie
uren per schoolweek. Dit biedt meer ruimte aan gemeentes en scholen
om, bijvoorbeeld, in de winter als het weer heel slecht is en buitenruimte
niet goed toegankelijk, iets minder te gymmen, en in de warmere
maanden wat meer. Verder wordt opgenomen dat zwemles óók wordt
gerekend tot het bewegingsonderwijs; zwemvaardigheid is immers één
van de vaardigheden (een leerlijn) die onderdeel kan uitmaken van de
kerndoelen LO. Hierdoor worden scholen die nog aan schoolzwemmen
doen door het wetsvoorstel niet gedwongen om deze lessen te verminderen of af te lassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

18

Artikel III
Met dit artikel wordt een overbodige verwijzing naar dit wetsvoorstel
geschrapt.
Artikel IV
In artikel IV is het overgangsrecht opgenomen, dit om te voorkomen dat
diegenen die momenteel gymonderwijs geven en die niet over de juist
opleiding beschikken de kans te geven om zich – indien wenselijk – om te
scholen, en tevens om te voorkomen dat een tekort aan gymleraren
ontstaat. Voorgesteld wordt het overgangsrecht te beperken tot tien jaar.
Daarna worden alle lessen bewegingsonderwijs door ALO-opgeleide
docenten gegeven. Gedurende de overgangstermijn kunnen andere
opleidingen dan de voorziene ALO-opleiding worden afgebouwd en
kunnen bijscholingstrajecten worden gestart om docenten de
ALO-opleiding af te laten ronden.
Gedurende de overgangstermijn mag het bewegingsonderwijs vanzelfsprekend worden gegeven door docenten die de ALO-opleiding hebben
doorlopen. Ook docenten die deze opleiding niet hebben doorlopen of
deze volgen, mogen bewegingsonderwijs geven, maar slechts voor zover
zij beschikken over een certificaat van de leergang vakbekwaamheid, zij
voldoen aan de in artikel 3, eerste lid, van de Wpo (en Wec) bedoelde
eisen, en ten minste één dag per week (voor 0,2 fte) bewegingsonderwijs
geven. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld over
het overgangsrecht.
Artikel V
De wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip dat
voor de verschillende artikelen verschillend kan worden vastgesteld. Door
middel van deze inwerkingtredingsbepaling wordt ruimte geboden aan de
mogelijkheid een raadgevend referendum te organiseren.
Het overgangsrecht vervalt ingevolge artikel V, tweede lid, tien jaar na de
inwerkingtreding ervan. Zie daarvoor ook de toelichting bij artikel IV.
Van Nispen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 420, nr. 6

19