Jaarlijkse Voortgangsrapportage kleine missiebijdragen 2020

Datum:
19 mei 2021

Afkortingen
ACTA
AMISOM
AOL
AOS
AU
BST
CCC
CSPG
CTI
DDR
DGLC
ECID
eFP
EGF
EMASoH
ETTF
EU
EUBAM
EUCAP
EULEX
EULPC
EUNAVFOR
EUPOL COPPS
EUTM
FAMA
FHQ
FRONTEX
FTT
GABC
GBVS
GFP
GPOI
HCSS
HNS
HoM
IDF
IED
IPO
ISIS
IVS
LAF
MINUSMA
MPOL
MSA
MSCHOA
NAVO
NMI
NS2AU
OHQ
OS

Anti-Terrorism Clarification Act
African Union Mission in Somalia
Area of Limitation
Area of Separation
Afrikaanse Unie
British Support Team
Command and Control Center
Coalition Strategy and Plans Group
Central Training Institute
Disarmament, Demobilization and Reintegration
Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando
Expertisecentrum Identiteitsfraude en Documenten
Enhanced Forward Presence
European Gendarmerie Force
European-Led Mission Awareness Strait of Hormuz
Educational and Training Task Force
Europese Unie
European Union Border Assistance Mission
European Union Capacity Building
European Union Rule of Law Mission
European Union Liaison and Planning Cell
European Union Naval Force
EU Mission for the Support of Palestinian Police and Rule of Law
European Union Training Mission
Forces Armées Maliènnes
Forces Headquarters
Frontières Extérieures
Flexible Training Team
General Administration for Borders en Crossings
Geïntegreerde Buitenland en Veiligheidsstrategie
Gender Focal Points
Global Peace Operations Initiative
the Hague Center for Strategic Studies
Host Nation Support
Head of Mission
Israel Defence Forces
Improvised Explosive Device
Individual Police Officer
Islamitische Staat in Irak en Syrië
Internationale Veiligheidsstrategie
Lebanese Armed Forces
Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali
Maritime Patterns of Life
Maritime Situational Awareness
Maritime Security Centre Horn of Africa
Noord Atlantische Verdragsorganisatie
NATO Mission Iraq
Nato Support to the African Union
Operational Headquarter
Ontwikkelingssamenwerking

PLC
RDE
RSM
SOF
SSR
ToT
UNDOF
UNIFIL
UNMISS
UNTSO
UNSMIL
USSC
VGR
VN
VPD
WFP

Palestinian Leadership Courses
Redeployment Element
Resolute Support Mission
Special Operation Forces
Security Sector Reform
Training of Trainers
United Nations Disengagement Observer Force
United Nations Interim Force in Lebanon
United Nations Mission in South Sudan
United Nations Truce Supervision Organization
United Nations Support Mission in Libya
United States Security Coordinator
Voortgangsrapportage
Verenigde Naties
Vessel Protection Detachment
World Food Programme

Inhoud
1

Inleiding

5

2 Expeditionaire inzet van Nederlandse militairen en civiele experts
2.1
Samenhang
2.2
Europa
2.2.1
EULEX (Kosovo)
2.3
Midden-Oosten
2.3.1
Rationale en samenhang Nederlandse bijdragen
2.3.1.1
UNIFIL (Libanon)
2.3.1.2
UNDOF (Golan)
2.3.1.3
UNTSO (Israël, Libanon en de Golan)
2.3.1.4
EUBAM (Rafah)
2.3.1.5
USSC (Jeruzalem en Ramallah)
2.3.2
Golfregio
2.3.2.1
EMASoH
2.4
Afrika
2.4.1
Sahel Regio
2.4.1.1
MINUSMA (Mali)
2.4.1.2
EUTM (Mali)
2.4.1.3
EUCAP Sahel Mali
2.4.1.4
EUCAP Sahel Niger
2.4.2
Libië en Middellandse Zee
2.4.2.1
EUBAM Libië
2.4.2.2
EULPC (Libië)
2.4.2.3
EUNAVFOR MED Sophia (Middellandse Zee)
2.4.2.4
EUNAVFOR MED IRINI (Middellandse Zee)
2.4.3
Somalië en piraterijbestrijding
2.4.3.1
EUNAVFOR Atalanta
2.4.4
GPOI (Burkina Faso en Niger)
2.5
Internationale hoofdkwartieren

7
7
8
8
9
9
10
11
11
12
12
13
13
14
14
15
15
16
17
17
18
19
19
19
20
20
21
21

3 Nationale inzet
3.1
Vessel Protection Detachments (Oostkust Afrika)

22
22

4

23

Slotbeschouwing

Bijlage 1

Juridische grondslagen en mandaten

24

Bijlage 2

Totale inzet in 2020

26

Pagina 4 van 26

1

Inleiding

Zoals gemeld in de Kamerbrief ‘Monitoring en evaluatie missies’1 van 20 mei 2020
ontvangt uw Kamer, ten behoeve van het monitoren van de voortgang van de kleine of
kortdurende Nederlandse bijdragen aan missies met een militaire en (voor een deel
tevens) een civiele component, jaarlijks op de derde woensdag in mei een ‘Jaarlijkse
voortgangsrapportage kleine missiebijdragen’.
De deelname aan civiele missies wordt niet in deze voortgangsrapportage behandeld. De
inzet in het kader hiervan is opgenomen in de reguliere verantwoording van de ministers
van Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid.
De Jaarlijkse voortgangsrapportage kleine missiebijdragen (VKM) behandelt als eerste
de expeditionaire inzet van militairen en (indien op de betreffende missie van
toepassing) civiele experts per regio. Aansluitend wordt een beknopt overzicht gegeven
van de inzet van de krijgsmacht in het kader van missies en operaties ten behoeve van
de nationale veiligheid. Het laatste hoofdstuk bevat een slotbeschouwing.
In bijlage 1 van deze voortgangsrapportage zijn de juridische grondslagen en mandaten
voor de verschillende bijdragen aan missies en operaties opgenomen. Bijlage 2 geeft
een integraal overzicht weer van de totale Nederlandse personele inzet in missies en
operaties in 2020.2 Hierin is ook de inzet in de European-Led Mission Awareness Strait
of Hormuz (EMASoH), de anti-ISIS coalitie en de brede veiligheidsinzet in Irak, de
Resolute Support Mission (RSM) in Afghanistan en enhanced Forward Presence (eFP) in
Litouwen opgenomen. Hiermee geeft het kabinet gehoor aan de wens van uw Kamer om
een overzicht te verkrijgen van het totaal aantal uitgezonden militairen per
kalenderjaar.
Over de meerjarige artikel 100-missiebijdragen van Nederland aan de anti-ISIS coalitie
en de brede veiligheidsinzet in Irak, en de missiebijdrage aan Resolute Support Mission
(RSM) in Afghanistan ontvangt uw Kamer, parallel aan deze brief, eigenstandige
voortgangsrapportages (VGR). Dat geldt ook voor de Nederlandse bijdrage aan eFP. Van
de Nederlandse (artikel 100) inzet in EMASoH ontvangt uw Kamer medio 2021 een
eindevaluatie met Kabinetsreactie. Dit laatste geldt ook voor de tussen 2014 en 1 mei
2019 geleverde bijdrage aan de VN-missie in Mali (MINUSMA). Deze eindevaluatie is
begin 2022 voorzien.
In deze voortgangsrapportage worden geen uitspraken gedaan over de effectiviteit van
missies of operaties onder de leiding van internationale organisaties (VN, NAVO, EU).
Dat is ter beoordeling van de internationale organisatie die verantwoordelijk is voor de
planning en uitvoering van desbetreffende missie of operatie. Deze rapportage beperkt
zich tot de beoordeling van de Nederlandse bijdrage. Voor zover mogelijk wordt
beschreven in welke mate de inzet van Nederlandse militaire eenheden en individuele
militairen en civiele functionarissen heeft bijgedragen aan de realisatie van de
missie(sub)doelstellingen.
Als gevolg van de COVID-19 crisis, werden in 2020 sommige missiebijdragen tijdelijk
opgeschort of konden missies niet op volle sterkte opereren. Daarnaast trof het kabinet
diverse maatregelen om de veiligheid van de uitgezonden militairen, civiele experts en
politiefunctionarissen te waarborgen.

1 Kamerstuk 27925, nr. 721
2

Civiele missies zijn niet meegenomen

Pagina 5 van 26

Deze rapportage behelst geen alomvattende verantwoording van inzet. De financiële
verantwoording van inzet is opgenomen in het jaarverslag van Defensie. Ontwikkelingen
in de veiligheidssituatie in de verschillende regio’s zijn opgenomen in het jaarverslag
van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en de verantwoording van de
Nederlandse Militaire Gezondheidszorg tijdens inzet is opgenomen in het jaarverslag van
de Inspectie Militaire Gezondheidszorg. Voorts behandelt ook de Inspecteur-Generaal
der Krijgsmacht de inzet van Nederlandse militairen in zijn jaarverslag.
Uw Kamer heeft verzocht aan te geven wat de consequenties van de inzet waren op de
inzetbaarheidsdoelen van de krijgsmacht. In de inzetbaarheidsrapportage 2020 die uw
Kamer ontvangt in het kader van het jaarverslag, wordt daar nader op ingegaan.3

3 Kamerstuk 35 000 X – nr. 68

Pagina 6 van 26

2

2.1

Expeditionaire inzet van Nederlandse militairen en civiele
experts

Samenhang
De Geïntegreerde Buitenland en Veiligheidsstrategie (GBVS), de Defensienota en de
nota Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking kwamen uw Kamer op
respectievelijk 20, 26 maart en 18 mei 2018 toe, en op 17 april 2020 ontving uw Kamer
de tussenrapportage van de GBVS.4 Op 15 oktober 2020 werd uw Kamer de
Defensievisie 2035 “Vechten voor een veilige toekomst” aangeboden.5 In deze
documenten schetst het kabinet de strategische kaders voor (nationale en)
internationale inzet voor de veiligheid van Nederland en de wereld en de rol van de
krijgsmacht die het kabinet daarbij voor ogen heeft. De Nederlandse militaire en civiele
bijdrage aan missies en operaties maakt hiervan een onlosmakelijk onderdeel uit. Zoals
aangegeven in de GBVS, investeert Nederland hiervoor onder andere, gelet op de druk
op de internationale rechtsorde en de instabiliteit in de regio’s rond Europa, in
vredesmissies en crisisbeheersingsoperaties. Deze inzet richt zich primair op de
instabiele regio’s rondom Europa en vooral daar waar de Nederlandse veiligheid en
belangen in het geding zijn. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van preventie of door
vooruitgeschoven verdediging en kan zowel in NAVO-, EU- en VN-kader, als in ad-hoc
coalities plaatsvinden.
Voorbeelden van concrete dreigingen voor de veiligheid van Nederland en Europa zijn de
militaire opbouw van de Russische strijdkrachten en het voortdurende en zorgwekkende
Russische optreden in de Krim en Oost-Oekraïne, de slagkracht en invloedssfeer van
jihadistische groeperingen in regio’s rondom Europa en de daaruit volgende
terroristische dreiging evenals irreguliere migratie richting Europa. 6,7 Deze dreigingen
maken dat het kabinet de ogen niet kan sluiten voor de instabiliteit in de wereld om ons
heen. Het bevorderen van de veiligheid en stabiliteit in landen als Mali, Kosovo en in het
Midden-Oosten is in het veiligheidsbelang van Europa. Kleinere bijdragen aan missies
zijn eveneens van belang, omdat ze bijvoorbeeld de Nederlandse strategische
informatiepositie en invloed vergroten. Daarnaast zet Nederland binnen de verschillende
multilaterale organisaties zoveel mogelijk in op strategische functies die nauw aansluiten
bij het Nederlands beleid. Op deze wijze beoogt Nederland met relatief kleine bijdragen
kwalitatieve impulsen aan de effectiviteit van missies te geven.
Zoals benadrukt in de Kamerbrief van 14 juni 2019 over de samenhang van
Nederlandse inspanningen in snelle reactiemachten en missies en operaties tot en met
2021, acht het kabinet het onverminderd van belang dat de inzet van de krijgsmacht
waar mogelijk deel uitmaakt van een geïntegreerde aanpak. 8 Het voorkomen en
duurzaam oplossen van conflicten vraagt naast militaire inzet bovenal een inclusieve
politieke oplossing en de aanpak van grondoorzaken door middel van
ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast vergt het bestendigen van stabiliteit een lange
adem. Waar nodig en mogelijk zet het kabinet bij inzet van de krijgsmacht in op
4 Kamerstuk 33 694 nr. 57
5 Kamerstuk 34 919 B
6

Kamerstuk 34 919 B

7 Kamerstuk 29521 nr.363
8

Kamerstuk 29521 nr.381

Pagina 7 van 26

meerjarige betrokkenheid, die ook de effectiviteit van de Nederlandse bijdrage ten
goede komt. Nederland doet dit in samenwerking en nauwe afstemming met
internationale partners. De Nederlandse bijdrage aan militaire missies is daarbij ook in
de bredere diplomatieke relaties met onze internationale partners van groot belang. In
totaal zijn in 2020 circa 1847 Nederlandse militairen en 41 civiele experts en
politiefunctionarissen ingezet in ongeveer 20 missies en operaties.9
De navolgende paragrafen behandelen de inzet per regio, met bijzondere aandacht voor
de samenhang tussen missies en de inzet van militairen en civiele experts. In de tabel in
bijlage 1 wordt per missie een overzicht weergegeven van de juridische grondslagen en
mandaten. Om een inzicht te krijgen in de personele consequenties is in bijlage 2 een
overzicht opgenomen met daarin weergegeven de mandaataantallen voor 2020. In
tabelvorm zijn tevens per missie het daadwerkelijk aantal uitgezonden civiele en
militaire functionarissen weergegeven. Deze aantallen zijn hoger dan de
mandaataantallen, doordat de uitzendduur van militairen vier tot zes maanden bedraagt
waardoor er per jaar één of meerdere personeelsrotaties per missie kunnen
plaatsvinden. Civiel personeel wordt doorgaans voor minimaal een jaar ingezet,
militairen alleen in uitzonderingsgevallen.
2.2
2.2.1

Europa
EULEX (Kosovo)
Rationale Nederlandse bijdrage
Vanwege de geografische nabijheid is het voor de Europese Unie en Nederland van
direct belang om te investeren in de rechtsstaat, stabiliteit en veiligheid in Kosovo. Een
slecht functionerende Kosovaarse rechtsstaat zou kunnen resulteren in
grensoverschrijdende criminaliteit, irreguliere migratiestromen en radicalisering.
European Union Rule of Law Mission (EULEX) Kosovo richt zich sinds 2008 op het
versterken van de rechtsstaat in Kosovo. Dit omvatte met name de opbouw en
hervorming van de politie, het justitieapparaat en de grensbewaking. Doel van de missie
is het opzetten van een duurzaam, transparant en multi-etnisch justitieel systeem. De
bijdrage van Nederland past binnen de bredere Nederlandse inzet in de Westelijke
Balkan, met veiligheid/stabiliteit, rechtsstatelijkheid en sociaaleconomische ontwikkeling
als prioriteitsgebieden.
Voor de missie relevante ontwikkelingen
In 2020 is het mandaat van EULEX Kosovo met één jaar verlengd tot 14 juni 2021. Het
mandaat voorziet in een verdere afbouw van de missie en gedeeltelijke overdracht van
taken aan de Kosovaarse autoriteiten en de andere EU-instellingen in het land. Dit
proces is in 2020 dan ook voortgezet. De missie behoudt drie executieve taken: het ter
beschikking stellen van een politie-eenheid als mogelijke ‘second responder’ in geval
van ongeregeldheden, ondersteuning van de activiteiten van de Kosovo Specialist
Chambers/Specialist Prosecutor’s Office en het bieden van getuigenbescherming.
De EU heeft in 2020 gewerkt aan de Strategic Review van EULEX om de noodzaak en
wenselijkheid van verlenging van het missiemandaat te beoordelen voor de periode tot
en met 2022. De COVID-pandemie heeft de contacten tussen de Kosovaarse autoriteiten
en de EU in 2020 overigens drastisch bemoeilijkt.

Het behelst hier de missies en operaties uit deze rapportage alsmede de artikel-100 operaties;
civiele operaties zijn niet meegenomen.
9

Pagina 8 van 26

Militaire en civiele bijdrage
Het Nederlandse mandaat voor EULEX bedraagt vijftien personen. In 2020 zijn vier
civiele experts en twee functionarissen van de Politie ingezet in EULEX. Zij hielden zich
onder andere bezig met capaciteitsopbouw op het gebied van rule of law en het voeren
van interne onderzoeken binnen de missie. Voorts vervullen zij algemene,
ondersteunende functies ten behoeve van voortzetting van de missie. Ook vervulde
Nederland in 2020 de Chief of Case Monitoring Unit-functie, waarmee Nederland een
profiel heeft op de monitoring van strafzaken rondom oorlogsmisdrijven. Voorts startte
Nederland in 2020 met het detacheren van de Coordinator North, die de inzet van
EULEX Kosovo in het noorden van het land coördineert.
Met de inzet binnen EULEX werd een concrete bijdrage geleverd aan de versterking van
de rechtstaat in Kosovo. Met name de inbreng van Nederlandse expertise en ervaring op
het gebied van rule of law zorgt voor een duurzamer, transparanter en multi-etnisch
justitieel systeem. Door het vervullen van de strategische functies op
managementniveau heeft Nederland een verbeterde informatiepositie in Kosovo.
2.3
2.3.1

Midden-Oosten
Rationale en samenhang Nederlandse bijdragen
De situatie in het Midden-Oosten is één van de oorzaken van aanhoudende instabiliteit
aan de zuidoostflank van Europa. De Nederlandse inzet in het Midden-Oosten vindt
plaats in het kader van de bevordering van de internationale rechtsorde en is erop
gericht om een bijdrage te leveren aan het de-escaleren van de situatie in de regio. De
inzet sluit nauw aan bij de diplomatieke en OS-inspanningen van Nederland in het
Midden-Oosten.
Nederland droeg ook in 2020 bij aan drie VN-missies die zich richten op het bevorderen
van stabiliteit in de regio. De United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL) richt
zich op beëindiging van vijandelijkheden in het grensgebied tussen Israël en Libanon en
het ondersteunen van de inzet van de Lebanese Armed Forces (LAF). Daartoe draagt
UNIFIL bij aan het voorkomen van de aanwezigheid van ongeautoriseerd personeel en
wapens, het ondersteunen van de LAF in het herstellen van het gezag in Zuid-Libanon
en het beschermen van de burgerbevolking. De United Nations Truce Supervision
Organization (UNTSO) heeft als taak toezicht te houden op de bestanden in de regio
tussen Israël en de omringende landen. Daartoe werkt de missie nauw samen met
UNIFIL en United Nations Disengagement Observer Force (UNDOF). Nederland draagt
sinds 1956 met militaire waarnemers bij aan UNTSO. De UNDOF is een gewapende
waarnemingsmissie die sinds 1974 op de Golan-hoogvlakte toeziet op het staakt-hetvuren tussen Syrië en Israël. Daarnaast heeft UNDOF een beschermingstaak voor
UNTSO. De drie VN-missies waren ook in 2020 van onverminderd belang om de
stabiliteit en internationale rechtsorde in het Midden-Oosten te bevorderen, spanningen
te verminderen en escalatie te voorkomen.
Daarnaast leverde Nederland ook in 2020 een militaire en civiele bijdrage aan missies
die de Nederlandse bredere inzet voor de realisatie van een twee-statenoplossing
ondersteunen. De United States Security Coordinator (USSC) for Israel and the
Palestinian Authority richt zich op de professionalisering van de Palestijnse
veiligheidssector. Daarmee beoogt USSC bij te dragen aan de mogelijkheid van een
stabiele Palestijnse staat. USSC heeft tevens een belangrijke liaisonfunctie in de
bevordering van de samenwerking tussen de Palestijnse en de Israëlische

Pagina 9 van 26

veiligheidssector. De European Union Border Assistance Mission (EUBAM) Rafah richt
zich op de verbetering van de veiligheid van grensverkeer van personen bij de
grensovergang Gaza – Egypte. Sinds Hamas in 2007 de macht heeft overgenomen in de
Gazastrook heeft de missie haar werkzaamheden in Gaza echter moeten stilleggen en is
de staf van de missie sterk afgebouwd.
Nederland zet in de bovengenoemde missies, met uitzondering van EUBAM Rafah, in op
strategische functies die nauw aansluiten bij het Nederlands beleid in het MiddenOosten, bijvoorbeeld op het gebied van mensenrechten, gender of rechtsstaatopbouw.
Nederland beoogt op deze wijze met een kleine bijdrage een kwalitatieve impuls aan de
effectiviteit van de missies te leveren. De bijdragen verbeteren tevens de
informatiepositie van Nederland. Tot slot geven deze bijdragen Nederland ook meer
ruimte om mee te praten over de inzet van internationale missies in VN en EU-verband.
2.3.1.1

UNIFIL (Libanon)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
Op 4 augustus 2020 werd Libanon opgeschrikt door een explosie in de haven van
Beiroet. Een Bengalees schip van de UNIFIL Maritime Task Force dat op het moment van
de explosie gelegen was in de haven, werd ernstig beschadigd en 36 blauwhelmen
raakten gewond. In de nasleep van de explosie ondersteunde UNIFIL in het ruimen van
puin en herstellen van kritieke infrastructuur in het havengebied van Beiroet.
In augustus 2020 werd het mandaat van UNIFIL door de VN Veiligheidsraad met een
jaar verlengd. De belangrijkste wijziging in het mandaat betrof de verlaging van het
troepenplafond van 15.000 naar 13.000 militairen. Dit heeft geen directe invloed gehad
op de operationele uitvoering van het mandaat, aangezien momenteel ongeveer 10.500
blauwhelmen in UNIFIL worden ingezet.
Hoewel er ook in 2020 sprake was van spanningen en van risico's op escalatie langs de
Blue Line in Zuid-Libanon, is het afgelopen jaar relatief rustig gebleven in het
operatiegebied van UNIFIL. Schendingen van VNVR resolutie 1701 (betreffende het
onmiddellijk staken van het conflict tussen Israël en Libanon) blijven een punt van zorg
daar deze incidenten kunnen leiden tot verdere spanningen en escalatie.
Militaire bijdrage
Nederland heeft in 2020 een bijdrage geleverd in de vorm van een Military Child
Protection and Gender Advisor, verantwoordelijk voor advisering omtrent de
implementatie van VNVR resolutie 1325 betreffende vrouwen, vrede en veiligheid. Met
het leveren van de genderadviseur in UNIFIL onderstreept Nederland het belang dat
vrouwen spelen in alle stadia van een conflict, maar in het bijzonder bij
vredesbesprekingen en wederopbouw.
De genderadviseur had een adviserende rol op het gebied van inzet van vrouwen binnen
de operaties. Zo voerde de adviseur de regie over de totstandkoming van het adviesplan
voor de Head of Mission (HoM), op het gebied van het verbeteren van de werk- en
leefomstandigheden, waaronder legeringsfaciliteiten van vrouwelijke militairen op het
hoofdkwartier van UNIFIL (Camp Al Naqoura). Als gevolg van COVID-19 konden de
geplande adviesbezoeken van de genderadviseur in het tweede deel van 2020 meerdere
malen geen doorgang vinden.

Pagina 10 van 26

2.3.1.2

UNDOF (Golan)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
Ook het afgelopen jaar vonden verschillende schendingen plaats van het Agreement on
Disengagement. UNDOF blijft een belangrijke rol spelen voor stabilisatie en weet
escalatie van de schendingen effectief te voorkomen door nauwe contacten met
Israëlische en Syrische zijde te onderhouden en tussen beide te bemiddelen. COVID-19
bemoeilijkte de uitvoering van het mandaat. Onder andere door de veertiendaagse
quarantaineplicht voor bewegingen van UNDOF-personeel tussen de A-zijde (Israëlische
kant) en B-zijde (Syrische kant) van het operatiegebied. In 2020 werd Generaal-Majoor
Ishwar Hamal uit Nepal door de Secretaris Generaal van de VN benoemd tot nieuwe
Head of Mission.
Eind 2014 heeft UNDOF zich vanwege de verslechterde veiligheidssituatie moeten
terugtrekken van de Syrische zijde (B-zijde) van de Area of Separation (AOS) en een
aantal werkzaamheden moeten staken. In 2018 heeft UNDOF met het weer in gebruik
nemen van Camp Faouar (B-zijde) een eerste stap gezet naar een volledige terugkeer
naar de Syrische zijde. Deze geleidelijke terugkeer is in 2020 voortgezet. De terugkeer
naar de B-zijde is echter een tijdrovend proces. Veel observatieposten zijn in de
Syrische burgeroorlog vernield en in het gebied liggen nog veel mijnen en andere
Improvised Explosive Devices (IED’s) die eerst door UNDOF geruimd moeten worden.
Militaire bijdrage
Nederland heeft in 2020 tot aan de zomer met twee liaisonofficieren aan de UNDOFmissie bijgedragen. Deze liaisonofficieren waren binnen de missie verantwoordelijk voor
informatie-uitwisseling met de Israelian Defence Forces en de Senior Syrian Arab
Delegate.
Medio 2020 heeft de VN de Nederlandse opvolger voor de Chief Liaison Officer-positie
binnen UNDOF afgewezen, dit als gevolg van de verplichte vetting door de Senior Syrian
Arab Delegate. Nederland heeft besloten geen nieuwe kandidaat voor de deze positie
voor te dragen. Sindsdien is nog één Nederlandse liaison officier in de missie actief.
2.3.1.3

UNTSO (Israël, Libanon en de Golan)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
Het sinds 1948 doorlopende VN-mandaat heeft een regionale invalshoek en stelt de
missie in staat de UNTSO waarnemers flexibel in te zetten daar waar zij van
meerwaarde zijn. In 2020 zijn UNTSO-waarnemers vooral in de grensgebieden tussen
Syrië en Israël (in de Observer Group Golan) en Israël en Libanon (in de Observer
Group Lebanon) ingezet. De monitoringswerkzaamheden werden door COVID-19
bemoeilijkt en monitoringspatrouilles in aantal teruggebracht. Naast de
monitoringswerkzaamheden probeerde de missie door communicatie met alle partijen
de spanningen in de regio te verminderen.
Militaire bijdrage
Nederland neemt sinds 1956 deel en was in 2020 de op één na grootste
troepenleverancier van UNTSO. De Nederlandse bijdrage bestond in 2020 uit elf United
Nations Military Observers, die verdeeld over de mandaatgebieden van de missie
opereerden en één Senior Staff Officer die werkzaam was als Chief Observer Group
Lebanon in Naqoura. Sinds november 2020 levert Nederland tevens de Senior Staf
Officer Analysis Team bij het hoofdkwartier van UNTSO in Jeruzalem.

Pagina 11 van 26

De Nederlandse militairen hebben bijgedragen aan het toezicht op de voorwaarden van
de wapenstilstand. Als gevolg van COVID-19 besloot de missieleiding voornoemde
toezichttaken te beperken tot alleen gemotoriseerde patrouilles en de lokale
ontmoetingen tot de puur operationeel noodzakelijke te beperken.
2.3.1.4

EUBAM (Rafah)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
Het mandaat van EUBAM Rafah werd in juni 2020 met 1 jaar verlengd. Sinds 2007 heeft
EUBAM uitvoering gegeven aan het Preparedness Project dat de actieve cel van de
missie vormt. Dit heeft als doel om de Palestijnse General Administration for Borders en
Crossings (GABC) voor te bereiden op een eventuele terugkeer naar de grensovergang
Rafah. EUBAM heeft hiertoe in 2020 nauw contact onderhouden met de GABC en
projecten uitgevoerd om de capaciteiten van de GABC te versterken. Zo verstrekte de
missie ondersteuningsmateriaal aan de GABC om bij grenscontroles tussen de
Westelijke Jordaanoever en Jordanië beter te kunnen controleren op COVID-19
symptomen.
Militaire bijdrage
Nederland zal een beperkte personele bijdrage (ongeveer drie personen) aan EUBAM
leveren indien de missie weer wordt geactiveerd. In 2020 was er geen sprake van
reactivering en daarom is er geen militaire bijdrage geleverd.
2.3.1.5

USSC (Jeruzalem en Ramallah)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
Door de voortgang in de ontwikkeling van de Palestijnse veiligheidssector verlegt USSC
haar werkzaamheden in toenemende mate van training en advisering op tactisch en
operationeel niveau naar advisering op institutioneel en strategisch niveau.
In reactie op het door de toenmalige Amerikaanse president Trump op 28 januari 2020
gepresenteerde vredesplan voor het Israëlisch-Palestijns conflict, zegde de Palestijnse
Autoriteit op 19 mei 2020 de samenwerking met Israël en de VS op. Dit betekende ook
dat de contacten tussen Amerikaans personeel van USSC en de Palestijnse
veiligheidsdiensten tijdelijk werd stilgelegd en activiteiten van de missie deels tijdelijk
werden stopgezet. Dit contact is inmiddels weer hervat waardoor de missie haar
werkzaamheden heeft kunnen voortzetten.
Militaire en civiele bijdrage
De Nederlandse militaire bijdrage aan USSC bestond in 2020 uit drie militairen. Van de
drie militairen werkte één vanuit de staf van USSC in Jeruzalem. De andere twee
werkten met het British Support Team (BST) vanuit de Palestijnse gebieden in Jericho.
Dit deden ze binnen het Central Training Institute (CTI) en op de Al Istiqlal University.
Sinds 2020 bestaat de Nederlandse bijdrage ook uit drie civiele experts. Twee van deze
experts waren werkzaam vanuit de staf van USSC in Jeruzalem als justitie- en
mensenrechtenadviseur, en als programma manager gericht op security sector reform.
De andere expert was werkzaam in Ramallah bij het BST als projectmanager gericht op
capaciteitsopbouw. Als gevolg van COVID-19 werden de trainingen op de
trainingsinstituten gedurende de zomerperiode tijdelijk opgeschort. In de laatste
maanden van 2020 werd de start van een geplande opleiding of training enkele keren
tijdelijk stilgelegd als gevolg van COVID-positief geteste studenten.
De Nederlandse bijdrage aan USSC is complementair aan het bilaterale Veiligheid- en
Rechtsorde Programma en de Nederlandse bijdrage aan de (Civiele) EU Mission for the

Pagina 12 van 26

Support of Palestinian Police and Rule of Law (EUPOL COPPS) (mandaat van vijf civiele
functionarissen).
Hiermee draagt Nederland bij aan de opbouw van de Palestijnse rechtstaat en het
veiligheidsapparaat. Het bilaterale Veiligheid- en Rechtsorde Programma richt zich,
samen met EUPOL COPPS, op de versterking van de Rule of Law en de justitie sector.
EUPOL COPPS traint en adviseert daarnaast ook de Palestijnse civiele politie. USSC
werkt aan de capaciteitsopbouw van de andere veiligheidsactoren van de Palestijnse
veiligheidssector en de coördinatie tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit op het
gebied van veiligheid.
2.3.2

Golfregio
2.3.2.1

EMASoH

Rationale en samenhang Nederlandse bijdragen
De incidenten in 2019 in de Straat van Hormuz en Golf van Oman, met mogelijk? grote
gevolgen voor de wereldeconomie en voor de Nederlandse reders, raakten direct
Nederlandse veiligheids- en economische belangen. Het waarborgen van de vrije en
veilige doorvaart van al het maritieme verkeer in dit gebied is dan ook nadrukkelijk in
het Nederlands belang. EMASoH (European-led Maritime Awareness in the Strait of
Hormuz) zet in op de versterking van de maritieme veiligheid in de Golfregio. De missie
bestaat uit zowel een operationeel spoor (militaire middelen) als een diplomatiek spoor
(het vergroten van draagvlak voor de missie en onderling vertrouwen in de regio)
waarmee nadrukkelijk wordt ingezet op de-escalatie van de regionale spanningen en
preventie van (maritieme) incidenten. Hiermee beoogt de missie, conform Nederlandse
uitgangspunten, een multidimensionale en geïntegreerde aanpak van de maritieme
veiligheid in de Golfregio.
Voor de missie relevante ontwikkelingen
Op 28 januari 2020 is EMASoH gestart. In 2020 leverde Nederland binnen de artikel-100
procedure van januari tot juni een fregat (Zr.Ms. de Ruyter) met boordhelikopter en een
aantal stafofficieren voor het Frans geleide Forces Headquarters (FHQ) van de missie in
Abu Dhabi. Ook droeg Nederland, door het leveren van de Senior Civilian Representative
(SCR), bij aan het diplomatieke spoor van de missie.
Na het vertrek van Zr.Ms. De Ruyter eindigde de Nederlandse artikel-100 inzet per 8
juni 2020. Ook de civiele bijdrage aan EMASoH is met het vertrek van de Nederlandse
SCR per augustus beëindigd. Uw Kamer ontvangt in 2021 over de artikel-100 inzet een
door een onafhankelijke partij uitgevoerde eindevaluatie10 met een bijbehorende
kabinetsreactie.
Militaire bijdrage
Het Nederlandse detachement in het FHQ is na de artikel-100 inzet teruggebracht naar
twee stafofficieren. Met de continuering van de bijdrage met stafofficieren blijft
Nederland zich solidair tonen jegens Europese bondgenoten, en bijdragen aan een
Europa dat verantwoordelijkheid neemt voor het belang van veilige doorvaart in de Golf
van Oman en Straat van Hormuz. Tevens borgt het kabinet hiermee de Nederlandse
informatiepositie in een belangrijke en volatiele regio.

10 Het The Hague Center for Strategic Studies (HCSS)

Pagina 13 van 26

2.4
2.4.1

Afrika
Sahel Regio
Rationale en samenhang Nederlandse bijdragen
De Sahel is een instabiele regio aan de rand van Europa. In de Sahel is sprake van een
voortdurend slechter wordende veiligheidssituatie en toenemende instabiliteit.
Toenemende bevolkingsdruk door een voorziene verdriedubbeling van de bevolking tot
2050 en de gevolgen van klimaatverandering gaan gepaard met gebrek aan economisch
perspectief en daarmee samengaande spanningen, en zetten zo steeds meer landen in
de regio onder druk. In Mali vond in augustus 2020 bijvoorbeeld een staatsgreep plaats,
die het gevolg was van een lange periode van sociale onrust in het land en toenemende
frustratie onder de bevolking over het politieke leiderschap. De beperkte aanwezigheid
van de staat voor het bieden van bescherming en het leveren van basisvoorzieningen
aan de bevolking vormt daarnaast een voedingsbodem voor terreurgroepen die hun
invloedssfeer weten uit te breiden. Ook liggen met name in Mali en Niger routes die door
migranten uit geheel West-Afrika worden gebruikt om Europa te bereiken. Daarnaast
wordt de Sahel geteisterd door terroristische groeperingen, criminele organisaties en
gewapende groepen die eveneens van deze routes gebruik maken om wapens, drugs en
mensen te smokkelen. De instabiliteit in de Sahel dreigt zich bovendien in toenemende
mate te verspreiden naar de West-Afrikaanse kuststaten.
De Nederlandse veiligheidsinzet in de Sahel heeft als strategisch doel om duurzame en
duurzame stabiliteit in de regio te bereiken. Stabiliteit en veiligheid in de Sahel zijn van
directe invloed op de veiligheid van Nederland en Europa. Om de grondoorzaken van
conflict, instabiliteit en armoede aan te pakken, ondersteunt Nederland Mali via een
geïntegreerde benadering. De veiligheidsinzet gaat gepaard met
ontwikkelingssamenwerking en programma’s voor migratiesamenwerking. De
Nederlandse inspanningen zijn bovendien gericht op het ondersteunen van de
Sahellanden om in de toekomst de veiligheid en stabiliteit in hun eigen land te kunnen
waarborgen.
De Nederlandse inzet in militaire en civiele missies in de regio draagt hieraan bij. Zo
leverde Nederland in 2020 een bescheiden bijdrage aan de VN-missie Multidimensional
Integrated Stabilization Mission in Mali (MINUSMA) bestaande uit drie stafofficieren en
maximaal tien politiefunctionarissen. De directie Internationaal Onderzoek en
Beleidsevaluatie (IOB) voert momenteel als onafhankelijke evaluatiedienst van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken een eindevaluatie naar de Nederlandse (artikel 100)
inzet in MINUSMA tussen 2014 en 2019 uit. Deze eindevaluatie zal naar verwachting
begin 2022 naar uw Kamer worden verstuurd.
Naast de bijdrage aan MINUSMA heeft Nederland in 2020 een kleinschalige personele
bijdrage geleverd aan de EU-missies in de Sahel, te weten: de European Union Training
Mission (EUTM) Mali, alsmede de European Union Capacity Building Mission (EUCAP)
Sahel (Mali en Niger).EUTM Mali richt zich op het trainen, ondersteunen en adviseren
van het Malinese leger (FAMa) op het gebied van commandovoering,
defensiehervormingen, logistiek en mensenrechten. EUCAP Sahel Mali en EUCAP Sahel
Niger richten zich op het versterken van de binnenlandse veiligheidssector (politie,
gendarmerie en nationale garde) in respectievelijk Mali en Niger door middel van
strategisch advies en trainingen op onder meer het terrein van grensbeheer, bestrijding
van terrorisme en mensenrechten, en verbetering van operationele effectiviteit. Door
een bijdrage te leveren aan deze missies ondersteunt Nederland de versterking van de
binnenlandse veiligheidssector en in het bijzonder het tegengaan van irreguliere
migratie, evenals georganiseerde criminaliteit in de Sahel.

Pagina 14 van 26

In 2020 besloot het kabinet een bijdrage te leveren aan de Taakgroep Takuba. Takuba
is een multinationale taakgroep onder de regionale Franse operatie Barkhane die
Malinese eenheden adviseert, assisteert en begeleidt bij operaties tegen gewelddadige
extremistische groeperingen in de Malinese Liptako-Gourma regio. Nederland levert een
bijdrage van twee militairen en heeft een aandeel in de operationele kosten van Takuba.
De twee militairen begonnen eind maart 2021 met hun werkzaamheden binnen de
missie. De jaarlijkse voortgangsrapportage over 2021 zal nader ingaan op de
Nederlandse bijdrage aan Takuba.
2.4.1.1

MINUSMA (Mali)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
Op 29 juni 2020 werd het mandaat van de missie met een jaar verlengd tot 30 juni
2021 (VNVR-resolutie 2531). Het troepenplafond van 13.289 militairen en 1.920
politiefunctionarissen bleef gehandhaafd. Ook de strategische prioriteiten van de missie,
zoals ondersteuning van de implementatie van het Malinese vredesakkoord en van een
politiekgeleide strategie gericht op het beschermen van de burgerbevolking, het
tegengaan van geweld tussen gemeenschappen en de terugkeer van de staat, bleven
ongewijzigd.
Zowel COVID-19 als de staatgreep in Mali hebben in 2020 invloed gehad op de
activiteiten van MINUSMA. Desondanks heeft de missie gepoogd de activiteiten zoveel
mogelijk doorgang te laten vinden. Na de staatsgreep gaf de leiding van de missie aan
operationele taken en programmering in het mandaatgebied van de missie (Noord- en
Centraal-Mali) voort te zetten, omdat dit in het belang van de Malinese bevolking en de
stabiliteit in Mali is. Het Nederlandse aanwezige personeel in MINUSMA (zie onder) heeft
zijn reguliere werkzaamheden in lijn hiermee eveneens voortgezet.
Militaire en civiele bijdrage
In 2020 bedroeg de Nederlandse militaire bijdrage drie stafofficieren in het
missiehoofdkwartier in Bamako. Het aantal Individual Police Officers (IPO) van de KMaren de Politie, bedroeg in de eerste helft van het jaar zeven en de tweede helft van 2020
vier functionarissen. De politiefunctionarissen gaven onder andere trainingen op het
gebied van community policing en het bestrijden van georganiseerde criminaliteit. Op
verzoek van Duitsland werden de in november 2019 geleverde twee Nederlandse
specialisten, afkomstig uit een binationale eenheid van het Defensie Grondgebonden
Luchtverdedigingscommando (DGLC), in de Duitse radardetectie eenheid op Kamp
Castor in Gao gecontinueerd. Op verzoek van Duitsland is hier eind 2020 een derde
Nederlandse specialist aan toegevoegd. Deze drie militairen ondersteunen Duitsland tot
eind 2021.
2.4.1.2

EUTM (Mali)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
COVID-19 en de militaire staatsgreep hebben invloed gehad op de missie. Een gedeelte
van het Nederlands personeel van European Union Training Mission (EUTM) in Mali is na
een tijdelijk verblijf in Nederland vanwege het afschalen van de missie in april en de
opschorting van alle trainingsactiviteiten na de coup in augustus, in november 2020
weer op hun post teruggekeerd. EUTM heeft ondanks de COVID-perikelen trainingen
kunnen uitvoeren op het gebied van onder andere Command and Control, survival en
gender.

Pagina 15 van 26

Militaire bijdrage
Het Nederlandse mandaat voor deze missie bedraagt vijf militairen. Nederland leverde in
2020 tot aan de afschaling van de missie vier stafofficieren. Twee militairen waren als
strategisch adviseur werkzaam op het Mission Headquarters (MHQ) in Bamako. Twee
militairen waren als trainer werkzaam binnen de Educational and Training Task Force
(ETTF) in Koulikoro Training Centre (KTC). Twee Nederlandse militairen hebben in
november 2020 niet naar het missiegebied kunnen terugkeren wegens tekorten aan
legeringscapaciteit.
2.4.1.3

EUCAP Sahel Mali

Voor de missie relevante ontwikkelingen
De missie zag zich in 2020 voor een aantal uitdagingen gesteld. De COVID-crisis zorgde
ervoor dat trainings- en adviesactiviteiten moesten worden afgeschaald of on hold
gezet. De staatsgreep in Mali in augustus 2020 zorgde ervoor dat de missie haar adviesen trainingsactiviteiten tijdelijk moest opschorten, omdat er niet met een legitieme
overheid samengewerkt kon worden. Enkele operationele activiteiten, onder andere op
het gebied van mensenrechten, vonden in aangepaste vorm wel doorgang om zo de
lokale bevolking in Mali te blijven ondersteunen. Ook na het benoemen van de
transitieregering eind 2020 bleven er voor de missie uitdagingen bestaan die invloed
hadden op de uitvoering van het mandaat, zoals het uitblijven van een nationaal
actieplan met prioriteiten van de Malinese regering op het gebied van veiligheid en de
wisseling van posities binnen de Malinese overheid, waardoor er een nieuw netwerk
opgebouwd moest worden.
Ondanks deze uitdagingen en een verslechtering van de veiligheidssituatie heeft EUCAP
Sahel Mali vooruitgang geboekt met de uitvoering van het mandaat. Zo heeft de missie
strategisch advies geleverd aan de Malinese politie ten aanzien van personeelszaken.
Daarnaast heeft de missie bijeenkomsten georganiseerd die moeten bijdragen aan
verbetering van de relatie tussen de bevolking en de Malinese veiligheidstroepen. De
missie is ook doorgegaan met het train-the-trainers concept, waardoor op dit moment
een deel van de trainingen voor de Malinese binnenlandse veiligheidsdiensten wordt
gegeven door eigen trainers. Dit draagt bij aan een duurzame capaciteitsopbouw van de
Malinese veiligheidssector.
Civiele bijdrage
Het mandaat voor de Nederlandse bijdrage is maximaal vijftien functionarissen11 aan
EUCAP Sahel Mali en Niger gezamenlijk. Dit mandaat is in 2020 opnieuw niet volledig
gevuld, mede vanwege de beperkte beschikbaarheid van Franstalige experts. Nederland
heeft in 2020 een civiel expert geleverd aan EUCAP Sahel Mali en aan de Regional
Advisory and Coordination Cell (RACC), die formeel onder EUCAP Sahel Mali valt.
Eerstgenoemde expert was werkzaam als Hoofd Security Sector Reform;
laatstgenoemde expert adviseerde de RACC op het gebied van mensenrechten en
gender. Door de plaatsing van een civiele expert in de RACC heeft Nederland een
concrete bijdrage geleverd aan de uitrol van de regionalisatietaken van de EU-missies in
de Sahel, en heeft daarmee ook een relevante bijdrage geleverd aan het ondersteunen
van de G5-Sahel. In 2020 was eveneens namens Nederland een politiefunctionaris
werkzaam in EUCAP Sahel Mali. Deze politiefunctionaris gaf trainingen in het kader van
grensmanagement en documentfraude.

11

Militair en civiel gezamenlijk

Pagina 16 van 26

2.4.1.4

EUCAP Sahel Niger

Voor de missie relevante ontwikkelingen
In oktober 2020 werd het mandaat van EUCAP Sahel Niger met twee jaar verlengd tot
en met september 2022. De missie zal zich onder het nieuwe mandaat meer richten op
strategisch advies en minder op het geven van opleidingen aan de Nigerese politie,
Garde Nationale en gendarmerie.
EUCAP Sahel Niger had in 2020 te maken met diverse uitdagingen, zoals een
verslechtering van de veiligheidssituatie in Niger en de COVID-19-pandemie. Advies- en
trainingsactiviteiten werden tijdelijk afgeschaald, on hold gezet of digitaal aangeboden.
Dit had gevolgen voor de uitvoering van het mandaat van de missie.
Ondanks de moeilijke omstandigheden waarin de missie moest opereren, is er
voortgang geboekt. In 2020 heeft de missie de Nigerese autoriteiten ondersteund bij de
implementatie van de in 2017 aangenomen nationale veiligheidsstrategie en bij de
ontwikkeling van een nationaal beleid voor veiligheid en defensie. Ook zette de missie
haar ondersteunende werkzaamheden bij de oprichting en operationalisering van
Nigerese mobiele grensbewakingsteams voort. Nederland heeft samen met Duitsland dit
initiatief financieel ondersteund. Nederland droeg 4 miljoen euro bij, Duitsland 6 miljoen
euro. Daarnaast steunde de missie een Trustbuildingbijeenkomst tussen de politie van
Niger en het maatschappelijk middenveld, onder meer om te spreken over het
tegengaan van mensenrechtenschendingen.
Civiele bijdrage
Het mandaat voor de Nederlandse bijdrage is maximaal vijftien functionarissen12 aan
EUCAP Sahel Mali en Niger gezamenlijk. Nederland leverde in 2020 vier experts aan
EUCAP Sahel Niger. Eén expert werkte als strategisch adviseur voor de Nigerese
veiligheidsstrategie. Een andere expert was werkzaam als hoofd internationale
coördinatie. Deze coördineerde de inspanningen van EUCAP met ander internationale
actoren die in Niger actief zijn op het gebied van veiligheid. De derde expert was
werkzaam als coördinatie-adviseur op het terrein van militaire en politiesamenwerking.
Een functionaris van de Koninklijke Marechaussee adviseerde de missie tot september
2020 inzake grensbeheer, daarna bleef deze als civiel expert aan de missie verbonden
op hetzelfde beleidsterrein.
2.4.2

Libië en Middellandse Zee
Rationale en samenhang Nederlandse bijdragen
Libië bevindt zich sinds de val van Khaddafi in 2011 in een zeer instabiele toestand. De
humanitaire en veiligheidssituatie zijn de afgelopen jaren sterk verslechterd. In januari
2020 werd in Berlijn een internationale conferentie omtrent Libië georganiseerd en
werden internationale afspraken gemaakt o.a. ter ondersteuning van een door Libiërs
geleid politiek proces, een staakt-het-vuren, een economisch hervormingsplan en
aandacht voor internationaal humanitair recht en mensenrechten. Tevens werd begin
2020 de International Follow-up Committee for Libya (IFCL) opgericht, dat middels vier
werkgroepen (politiek, economie, veiligheid en mensenrechten) toeziet op de naleving
van de in Berlijn gemaakte afspraken.
Op 23 oktober 2020 sloten vertegenwoordigers van de Libyan National Army (LNA) en
de internationaal erkende Government of National Accord (GNA) onder auspiciën van de
VN een staakt-het-vuren overeenkomst, waarin afspraken werden gemaakt over het
12

Militair en civiel gezamenlijk

Pagina 17 van 26

terugtrekken van troepen van de frontlinie rond Sirte en Juffra, in het midden van Libië,
en het vertrek van buitenlandse huurlingen uit het land. Begin november kwam het
Libyan Political Dialogue Forum (LPDF), de intra-Libische politieke gesprekken, een
roadmap overeen met o.a. het voornemen een tijdelijke regering aan te stellen en 24
december 2021 als datum voor verkiezingen.
Het is voor Nederland en Europa van belang dat er in Libië een duurzame politieke
oplossing komt die zal leiden tot stabiliteit in het land. Dit dient ook andere Nederlandse
belangen, zoals het tegengaan van irreguliere migratie en het bestrijden van terrorisme,
georganiseerde misdaad en instabiliteit aan de Europese zuidgrens. De Nederlandse
inzet in Libië is onder andere gericht op het bevorderen van stabiliteit, de rechtsstaat
met nadruk op mensenrechten, veiligheid inclusief het bestrijden van terrorisme en
gewelddadig extremisme, het verbeteren van omstandigheden voor migranten en
vluchtelingen en het tegengaan van irreguliere migratie. Dit doet Nederland onder
andere door ondersteuning van het politieke proces, het versterken van de Libische
overheidsinstellingen door middel van capaciteitsopbouw en financiering van
verkiezingen. Nederland benadrukt in Europees verband ook het belang van een
zichtbare en eensgezinde EU benadering t.a.v. Libië. De Nederlandse inzet in Libië vindt
plaats op basis van een geïntegreerde benadering. De multilaterale missies en operaties
die in en om Libië actief zijn, spelen hier op verschillende manieren een belangrijke rol
in. Het leveren van Nederlandse bijdragen aan die missies sluit dan ook nauw aan bij de
doelstellingen die Nederland wil bereiken in Libië.
Met de bijdrage aan de European Union Border Assistance Mission (EUBAM) ondersteunt
Nederland de Libische autoriteiten bij de opbouw van een goed functionerend
overheidsapparaat. EUBAM Libië heeft als taak de ondersteuning van de Libische
autoriteiten bij capaciteitsopbouw op het gebied van grensbeheer, politie en de
rechterlijke macht. De missie is een onderdeel van het geïntegreerde beleid van de EU
om de transitie naar een democratisch, stabiel en welvarend Libië te realiseren. Dit zal
de stabiliteit van Libië ten goede komen en is daarom ook in het Nederlands belang.
De European Union Liaison and Planning Cell (EULPC) is een ad-hoc arrangement dat in
2015 in het leven geroepen om de United Nations Support Mission in Libya (UNSMIL) te
ondersteunen en te voorzien van planningscapaciteit waaraan het binnen de VN-missie
toentertijd ontbrak. In najaar 2018 is de taak van de EULPC aangepast – de nadruk ligt
nu op steun aan de EU-aanwezigheid in Libië, waaronder EUBAM en de EU-delegatie.
Nederland heeft in de periode januari-maart 2020 een bijdrage geleverd aan de
maritieme militaire EU-operatie voor de kust van Libië, EUNAVFOR MED Sophia, die als
doel het ontwrichten van mensensmokkelnetwerken had. Na de oprichting van de
EUNAVFOR MED IRINI op 1 april 2020 leverde Nederland een bijdrage aan deze operatie
die als hoofddoel de handhaving van het VNVR-wapenembargo tegen Libië heeft.
2.4.2.1

EUBAM Libië

Voor de missie relevante ontwikkelingen
EUBAM richt zich op de hervorming van de Libische overheidsapparaat, in het bijzonder
de civiele veiligheidssector. Met ingang van het huidige mandaat (1 januari 2019) is de
focus van de missie verschoven van een strategische taakstelling (mapping, planning en
advisering) naar een meer operationele taakstelling. Mede hierdoor is er ruimte
gecreëerd voor institutionele en capaciteitsopbouw binnen de domeinen politie, justitie
en grensbewaking. Wegens de veiligheidssituatie in Libië opereert EUBAM Libië sinds
april 2019 vanuit Tunis, waarbij op rotatiebasis enkele missiemedewerkers in Tripoli
werken.

Pagina 18 van 26

Militaire en civiele bijdrage
Tot augustus 2020 leverde Nederland één politiefunctionaris als Ministry of Interior
reform Advisor aan de missie. De Nederlandse functionaris droeg namens EUBAM onder
meer bij aan het Pilot Model Police Station project, waarbij gedurende drie jaar in United
Nations Support Mission in Libya (UNSMIL) gewerkt werd aan de opbouw van een
politiebureau - (inclusief functiebeschrijvingen) en een lokaal veiligheidsapparaat dat
vervolgens op grotere schaal kan worden gerepliceerd. Daarnaast was de Nederlandse
adviseur nauw betrokken bij de ontwikkeling van de Crime Information Unit. Deze unit
heeft als doel het opslaan, analyseren en delen van informatie tussen de diverse law
enforcement agencies in Libië. Hiermee wordt beoogd de informatiepositie van de
organisaties binnen de rechtshandhavingsketen te verbeteren.
2.4.2.2

EULPC (Libië)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
De EULPC is dankzij de steun die het de afgelopen jaren heeft geleverd aan de
inspanningen van de EU en de VN in Libië, zeer goed ingevoerd en speelt dan ook een
belangrijke rol in het verzamelen van informatie en verzorgen van situational
awareness. Wegens de veiligheidssituatie in Libië opereert EULPC (sinds april 2019)
vanuit Tunis.
Militaire bijdrage
Nederland droeg gedurende 2020 met een Voluntary National Contribution (VNC) van
één stafofficier in de functie van informatie coördinator bij aan EULPC. Met deze
Nederlandse functionaris heeft Nederland zijn informatiepositie m.b.t. de situatie in Libië
gehandhaafd.
2.4.2.3

EUNAVFOR MED Sophia (Middellandse Zee)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
De Operatie Sophia werd in 2015 gelanceerd met als doel de ontwrichting van de
mensensmokkelnetwerken als onderdeel van de EU respons op een grote toename van
irreguliere migratie in het Middellandse Zeegebied. De inzet van schepen werd per
1 april 2019 opgeschort. Op 26 september 2019 is het mandaat verlengd tot en met 31
maart 2020, waarbij de inzet van schepen opgeschort bleef. Op 31 maart 2020 werd de
operatie Sophia door de Raad van de Europese Unie beëindigd.
Militaire bijdrage
Nederland had voor de duur van de missie een mandaat voor drie militairen. In 2020
leverde Nederland twee staffunctionarissen werkzaam op het hoofdkwartier van
European Union Naval Force (EUNAVFOR) MED Sophia in Rome. Met de inbreng van
deze twee functionarissen was de Nederlandse informatiepositie geborgd. Nederland
heeft in 2020 niet deelgenomen met een varende of vliegende militaire eenheid.
2.4.2.4

EUNAVFOR MED IRINI (Middellandse Zee)

Voor de missie relevante ontwikkelingen
Op 31 maart 2020 stemde de Raad van de Europese Unie in met de start van European
Union Naval Force (EUNAVFOR) MED IRINI. De hoofdtaak van deze militaire operatie is
het implementeren van het VNVR-wapenembargo ten aanzien van Libië (VNVR resolutie
2292). Secundaire taken van IRINI zijn het ontwrichten van mensensmokkelnetwerken
door monitoring uit de lucht, het trainen van de Libische kustwacht en marine en het

Pagina 19 van 26

tegengaan van illegale oliesmokkel. Het mandaat van de operatie loopt tot en met 31
maart 2023.
Militaire bijdrage
Nederland is voor het grootste gedeelte van 2020 met twee stafofficieren – één bij de
afdeling current operations en één bij de afdeling personele aangelegenheden
vertegenwoordigd geweest in het Operational Headquarters (OHQ) van IRINI in Rome.
Met de twee stafofficieren heeft Nederland zijn informatiepositie geborgd en toont het
zijn betrokkenheid bij deze EU missie. Nederland heeft in 2020 niet deelgenomen met
een varende of vliegende militaire eenheid.
2.4.3

Somalië en piraterijbestrijding
2.4.3.1

EUNAVFOR Atalanta

Rationale Nederlandse bijdrage
In maart 2019 is uw Kamer geïnformeerd over de Nederlandse inzet in Somalië en op
piraterijbestrijding.13 Met de bestrijding van piraterij draagt Nederland bij aan de
handhaving van de internationale rechtsorde. Piraterij raakt bovendien de economische
veiligheid van Nederland. Het is een strategisch Nederlands belang om onze
handelsroutes en de toegang tot grondstoffen veilig te stellen. Jaarlijks varen 20.000 tot
30.000 schepen langs de Hoorn van Afrika, waarvan een substantieel deel op weg is
naar de haven van Rotterdam. Nederland beoogt een duurzame bestrijding van piraterij,
die gericht is op het aanpakken van grondoorzaken en het versterken van de maritieme
veiligheid. Vanuit dit perspectief leverde Nederland in 2020 een bijdrage aan European
Union Naval Force (EUNAVFOR) Atalanta.
De primaire taak in het huidige mandaat van Atalanta betreft piraterijbestrijding en
bescherming van kwetsbare scheepvaart, waaronder noodhulptransporten van het World
Food Programme en bevoorradingsschepen voor de African Union Mission in Somalia
(AMISOM). Sinds de herziening van het EU-mandaat in het najaar van 2014 heeft de
missie tevens de secundaire taak om de andere EU-missies in Somalië waar mogelijk en
met reeds aanwezige capaciteiten te ondersteunen. Daarnaast draagt Atalanta bij aan
het monitoren van visserij in de Somalische wateren.
Voor de missie relevante ontwikkelingen
Op 23 december 2020 heeft de Europese Raad het mandaat voor de missie met twee
jaar verlengd tot 31 december 2022.
Militaire en civiele bijdrage14
De Nederlandse bijdrage aan Atalanta bestond in 2020 uit drie stafofficieren op
het Operational Headquarters (OHQ) en een politiek adviseur (POLAD) die
gestationeerd is op het missiekantoor in Nairobi. Vanwege COVID-19 heeft de
POLAD enige tijd vanuit Nederland en het OHQ in Rota gewerkt.
De POLAD behartigde de belangen van de missie in de regio, onder andere door het
onderhouden van missierelaties en het versterken van de synergie tussen Atalanta en
de andere EU-missies.
De stafofficieren op het OHQ hebben de informatiepositie van Nederland geborgd
en tonen de betrokkenheid van Nederland bij deze EU-missie. Nederland heeft in
2020 niet deelgenomen met een varende of vliegende militaire eenheid.
13 Kamerstuk 29 521 – nr. 376.
14 De VPD-inzet wordt behandeld in hoofdstuk 3 (Nationale inzet).

Pagina 20 van 26

2.4.4

GPOI (Burkina Faso en Niger)
Rationale Nederlandse bijdrage
Het Global Peace Operations Initiative (GPOI) is een programma van het US State
Department. GPOI stond voorheen bekend als het African Contingency Operations
Training and Assistance (ACOTA) programma. GPOI is nu een wereldwijd programma,
waarbij focus op het Afrikaanse continent blijft liggen: 23 van de 54 actieve
partnerlanden bevinden zich in Afrika. Het programma voorziet in de training van
eenheden van troepenmachten van deze partnerlanden ter voorbereiding op inzet in VNen AU-missies. Het doel van GPOI is het vergroten van de capaciteiten van o.a.
Afrikaanse landen die bereid zijn bij te dragen aan vredesmissies, zodat het mandaat
effectiever kan worden uitgevoerd. Dit past binnen de recente prioriteit die binnen de
VN wordt gegeven aan pre-deployment, waarbij Afrikaanse landen via trainingen en
capaciteitsopbouw in staat worden gesteld meer verantwoordelijkheid te nemen voor de
veiligheid in de regio. Sinds 2004 zijn door GPOI meer dan 365.000 peacekeepers
getraind.
Nederland draagt sinds 2007 bij aan GPOI. De Nederlandse steun bestaat uit een
jaarlijkse financiële bijdrage van 3,5 miljoen euro tot en met 2021 en een personele
bijdrage van trainers voor trainingen ten behoeve van strijdmachten van Afrikaanse
landen die ingezet worden in voor Nederland prioritaire regio’s zoals de Sahel.
Militaire bijdrage
In 2020 werd gepland op het verzorgen van twee pre-deployment trainingen (PDT); één
in het voorjaar in Burkina Faso en één in het najaar in Niger. De Nederlandse bijdrage
aan elke PDT bedraagt tien weken.
De training in Burkina Faso werd na drie weken afgebroken in verband met de
ontwikkelingen rondom COVID-19. Van de geplande zeventien modules waren op het
moment van vertrek zes volledig en elf gedeeltelijk afgerond.
De PDT is voltooid door reeds eerder getrainde Burkinese instructeurs.
De leden van het trainingsteam voor Niger werden tijdens hun veertiendaagse
quarantaine geïnformeerd dat ze teruggehaald zouden worden naar Nederland vanwege
veiligheidsredenen. De geplande PDT kon door Amerikaanse trainers worden verzorgd.

2.5

Internationale hoofdkwartieren
De hoofdkwartieren waar Nederlandse militairen in 2020 ter ondersteuning van missies
en operaties geplaatst waren betroffen United States Central Command (USCENTCOM)
te Tampa en Combined Maritime Forces (CMF) in Bahrein. De missies die van hieruit
ondersteund worden zijn respectievelijk de anti-ISIS coalitie en de brede veiligheidsinzet
in Irak en piraterij bestrijding. Het ging in 2020 in beide hoofdkwartieren om twee
militairen.

Pagina 21 van 26

3

Nationale inzet

In 2020 zijn Nederlandse militairen ingezet onder nationaal gezag binnen en buiten de
grenzen van het Koninkrijk der Nederlanden. Dit type operaties geschiedt in het kader
van de derde hoofdtaak van de Krijgsmacht. De minister van Defensie rapporteert op dit
punt uitgebreid in het jaarverslag van Defensie met het doel de ontwikkelingen in het
kader van deze hoofdtaak te kwantificeren. In deze rapportage wordt alleen
gerapporteerd over de uitvoering van die nationale taken die een relatie hebben met
missies en operaties.
3.1

Vessel Protection Detachments (Oostkust Afrika)
Voor de missie relevante ontwikkelingen
Op verzoek van rederijen zet Defensie sinds 2011 Vessel Protection Detachments (VPD)
in op Koninkrijk gevlagde koopvaardijschepen ter bescherming van bemanning, schip en
lading tegen aanvallen door piraten voor de kust van Somalië. In 2020 is de Wet ter
Bescherming Koopvaardij door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen. De wet maakt
het mogelijk dat ook gewapende particuliere maritieme beveiligers aan boord van
Nederlandse koopvaardijschepen ingezet kunnen worden. De wet is in 2020 nog niet in
werking getreden omdat de uitwerking en de implementatie nog niet zijn afgerond.
Hierdoor waren ook in 2020 de VPD’s de enige legitieme mogelijkheid voor bewapende
beveiliging van Koninkrijk gevlagde schepen. Een VPD bestaat uit elf mariniers.
Militaire bijdrage
In 2020 zijn dertien aanvragen voor een VPD ontvangen, waarvan er zes zijn
ingetrokken. In totaal zijn zeven aanvragen uitgevoerd. De VPD’s werden ingezet in
de High Risk Area (HRA) in en rond de Golf van Aden. De gemiddelde inzetduur van een
VPD was tien dagen.
Het aantal aangevraagde en uitgevoerde VPD’s was in 2020 significant lager dan
voorgaande jaren. Deze afname is te verklaren door COVID-19, de economische situatie
binnen de scheepvaart (specifiek die van de tankscheepvaart) en het gebruik van
andere (beveiligings)alternatieven door reders.

Pagina 22 van 26

4

Slotbeschouwing

Met deze voortgangsrapportage informeert het kabinet uw Kamer over de Nederlandse
inzet in kleine of kortdurende missies en operaties in 2020. Gezien de druk op de
internationale rechtsorde en de instabiliteit in de regio’s rond Europa blijft de
Nederlandse inzet in vredesmissies en crisisbeheersingsoperaties van groot belang.
Deze inzet vindt plaats in een internationale context die onveiliger wordt en waarin de
kwetsbaarheid van Nederland en mensen over de hele wereld is toegenomen. Het
kabinet streeft naar een proportionele bijdrage aan de internationale inspanningen om
dreigingen voor Nederland tegen te gaan en de internationale rechtsorde te versterken.
Evenals voorgaande jaren is in 2020 een groot beroep gedaan op mens en materieel.
Tevens heeft de COVID-pandemie gevolgen gehad voor de effectiviteit van de diverse
missies en operaties. Besmettingen, terughalen van niet-essentieel personeel,
quarantaines, social distancing en landen die hun grenzen sloten zijn daar de
belangrijkste oorzaken van.
De effecten van deze inzet op de gereedstelling zijn beschreven in de
inzetbaarheidsrapportage die uw Kamer tegelijkertijd met deze brief wordt aangeboden.
Het spreekt voor zich dat de krijgsmacht alleen wordt ingezet als dit ook verantwoord is.
Zoals benadrukt in de Kamerbrief van 14 juni 2019 over de samenhang van de
Nederlandse inzet in snelle reactiemachten en missies en operaties tot en met 2021
kunnen substantiële additionele bijdragen in het kader van de tweede hoofdtaak vrijwel
niet zonder directe impact voor verplichtingen in het kader van de eerste en derde
hoofdtaak en/of het herstel van de gereedheid van de krijgsmacht worden gerealiseerd.
Uiteraard acht het kabinet het van belang om voldoende flexibiliteit te behouden voor
mogelijke inzet in het kader van missies en operaties in onvoorziene crisissituaties. Er is
slechts één single set of forces die kan worden ingezet voor de drie hoofdtaken van de
krijgsmacht. Dat vraagt derhalve iedere keer weer om een zorgvuldige afweging bij
besluitvorming over verlenging van bestaande verplichtingen en eventuele bijdragen in
het kader van één van de drie hoofdtaken van Defensie.

Pagina 23 van 26

Bijlage 1 Juridische grondslagen en mandaten

Midden-Oosten

Europa

Locatie

Rechtsgrond

Duur
internationaal
mandaat

EULEX (Kosovo)

VNVR resolutie 1244

EU mandaat tot 14
Juni 2021.
1 augustus 2022
(afgeleide van
VNVR 1244)

UNTSO (Libanon en
Golan)

VNVR Resolutie 50

Onbepaald

Onbepaald

UNIFIL

VNVR Resolutie 2433

31 augustus 2021

1 augustus 2022

UNDOF (Golan)

VNVR Resolutie 2394

30 juni 2021

1 augustus 2022

Inzet

EUBAM (Rafah)
USSC (Jeruzalem en
Ramallah)
EMASOH (niet Artikel
100)

EU overeenkomst met
Israël en de Palestijnse
Autoriteit
Overeenkomst tussen VS,
Israël, de Palestijnse
Autoriteit
Overeenkomst met
Verenigde Arabische
Emiraten

Duur
Nederlands
mandaat

EU mandaat tot 30
1 augustus 2022
juni 2021
Onbepaald

1 augustus 2022

31 december 2021 1 augustus 2022

Pagina 24 van 26

Afrika
Nationaal

Operatie Atalanta
(oostkust Afrika)

VNVR Resolutie 2383

31 december
2022

MINUSMA (Mali)

VNVR Resolutie 2480

30 juni 2021

EUTM (Mali)

Verzoek Mali aan EU
(gerelateerd aan VNVR
2085)

18 mei 2024

EUCAP Sahel Mali

Overeenkomst EU - Mali

14 januari 2023

EUCAP Sahel Niger

Overeenkomst EU – Niger

30 september
2022

31 december
2021
31 december
2021

EUNAVFORMED Sophia

CFSP 2016/993 en CFSP
2017/1385

31 maart 2020

31 maart 2020

EUNAVFOR MED IRINI

CFSP 2020/472

31 maart 2023

31 december
2021

EUBAM Libië

Overeenkomst EU - Libië
(CFSP 2016/207 en CFSP
2017/1342)

30 juni 2021

30 juni 2021

EULPC

Verzoek van Libië

30 juni 2021

30 juni 2021

GPOI (Burkina Faso,
Benin en Uganda)

Overeenkomst USA Afrikaanse landen

Onbepaald

Per activiteit
wordt dit bepaald

VPD

Art. 97 Grondwet

Onbepaald

Onbepaald

Pagina 25 van 26

31 december
2021
31 december
2021
31 december
2021

Bijlage 2

Totale inzet in 2020

Mandaat

Missie

Ingezet personeel

Militair

Civiel/IPO's

Militair

Civiel/IPO's

Totaal

eFP (separate VGR)

270

0

675

0

675

EULEX Kosovo

15

0

6

6

EUROPA

Midden Oosten
Anti-ISIS coalitie en de brede veiligheidsinzet
in Irak (separate VGR)

210

20 (NMI)
(civiel/militair)

475

6 (NMI)

481

Midden Oosten overige missies
UNIFIL

1

0

2

0

2

UNDOF

2

0

3

0

3

UNTSO

12

0

22

0

22

EUBAM Rafah

3

0

0

0

0

USSC

3

3

6

3

9

EMASOH (separate eindevaluatie)

240

1

242

1

243

MINUSMA

6

10

10

11

21

EUTM Mali

5

0

6

0

6

0

3

3

0

4

4

Afrika

EUCAP Sahel Mali
EUCAP Sahel Niger

15

EUBAM Libië

1

4

0

1

1

EULPC Libië

1

0

2

0

2

EUNAVFORMED Sophia

3

0

2

0

2

EUNAVFORMED Irini

2

0

4

0

4

EUNAVFOR ATALANTA

3

1

6

1

7

GPOI

15

0

15

0

15

165

5

300

5

305

VPD15

121

0

77

0

77

Totaal

1093

74

1847

41

1888

Centraal Azië (Afghanistan)
Resolute Support Mission (separate VGR)
Nationale Inzet

In de tabel zijn per missie de mandaataantallen opgenomen. Deze aantallen wijken
af van de daadwerkelijk ingezette functionarissen. Militairen worden voor de duur
van vier tot zes maanden uitgezonden, waardoor er meerdere rotaties per jaar nodig
zijn. Civiele functionarissen worden doorgaans voor de duur van een heel jaar
ingezet. In 2020 zijn er ongeveer 1847 militairen en 41 civiele- en
politiefunctionarissen uitgezonden.

Maximaal 175 VPD’s per jaar, waarvan maximaal 11 VPD’s tegelijkertijd
kunnen worden ingezet. Een VPD bestaat uit 11 militairen
15

Pagina 26 van 26