Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 C

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
provinciefonds (C) voor het jaar 2022

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel

4

B.

Artikelsgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen

5

1.

Leeswijzer

5

2.
2.1
2.2
2.3

Beleidsagenda
Beleidsprioriteiten
Belangrijkste mutaties
Beleidsevaluaties

7
7
7
8

3.
3.1

Beleidsartikelen
Artikel 1. Provinciefonds

9
9

4.
4.1
4.2
4.3

Provinciefonds in breder perspectief
Inkomstenbronnen van provincies
Specifieke uitkeringen
Motorrijtuigenbelasting

14
14
14
15

5.

Bijlagen
Bijlage 1: Verdiepingshoofdstuk
Bijlage 2: Decentralisatie-uitkeringen
Bijlage 3: Moties en toezeggingen

16
16
17
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

2

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Geraamde uitgaven artikel 1 provinciefonds (bedragen x € 1 mln.) totaal € 2.540.680.000

1. provinciefonds

2.540,7

0

500

1.000

1.500

2.000

2.500

3.000

Figuur 2 Geraamde ontvangsten artikel 1 provinciefonds (bedragen x € 1 mln.) totaal € 2.540.680.000

1. provinciefonds

2.540,7

0

500

1.000

1.500

2.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

2.500

3.000

3

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het
aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijks­
begroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is
opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begro­
tingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als
verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van
de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Financiën,

J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

4

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswijzer
Algemeen
Inleiding
Voor u ligt de begroting 2022 van het provinciefonds.
Groeiparagraaf
Indeling en opzet van de begroting provinciefonds is niet gewijzigd ten
opzichte van vorig jaar.
Provinciefonds
De provinciefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting,
maar heeft daarbinnen een eigen karakter. Zo kent de provinciefondsbe­
groting in tegenstelling tot een departementale begroting slechts één
beleidsartikel: het provinciefonds. Het beleid dat wordt gevoerd ter
realisatie van de algemene beleidsdoelstelling is direct verbonden met dit
beleidsartikel. Voorts zijn de fondsbeheerders systeemverantwoordelijk
voor het provinciefonds en niet voor de resultaten die provincies met hun
budget uit dit fonds realiseren. Provincies zijn, met inachtneming van de
wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid bekostigd uit
het provinciefonds. De begroting van het provinciefonds bevat geen outputen/of outcomegegevens. Deze worden door de provincies in hun
begrotingen gepresenteerd.
Beleidsagenda
De beleidsagenda geeft een overzicht van de hoofdlijnen van beleid. Tevens
is een overzicht opgenomen met de belangrijkste mutaties.
Beleidsartikel
In het beleidsartikel komen de met het beleid samenhangende algemene
beleidsdoelstelling, de rol en verantwoordelijkheid, de beleidswijzigingen,
de budgettaire gevolgen van beleid en de toelichting op de uitgavencate­
gorieën aan bod.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
De apparaatsuitgaven in de zin van materiële en personele uitgaven van
de medewerkers bij de Ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks­
relaties en Financiën die betrokken zijn bij het fondsbeheer, zijn niet in de
tabel budgettaire gevolgen van beleid opgenomen. Deze kosten worden in
de respectievelijke departementale begrotingen verantwoord. Dit geldt
eveneens voor het algemene beleid inzake decentrale overheden, waarbij
deze uitgaven zijn terug te vinden in de begroting van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Provinciefonds in breder perspectief
In hoofdstuk 4 wordt het provinciefonds in een breder perspectief geplaatst,
waarbij ook wordt ingegaan op de overige inkomstenbronnen van de
provincies, zoals specifieke uitkeringen en de motorrijtuigenbelasting.
Bijlagen
Deze begroting wordt afgesloten met diverse bijlagen. Waaronder het
verdiepingshoofdstuk, waarin de opbouw is aangegeven van de uitgaven
van het provinciefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2021 naar de stand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

5

ontwerpbegroting 2022. In het verdiepingshoofdstuk worden de mutaties
toegelicht die groter zijn dan of gelijk zijn aan de ondergrens zoals deze in
de Rijksbegrotingsvoorschriften 2021 is opgenomen. Voor het provincie­
fonds is die grens € 10 mln. voor beleidsmatige mutaties en € 20 mln. voor
technische mutaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

6

2. Beleidsagenda
2.1 Beleidsprioriteiten
Interbestuurlijke en financiële verhoudingen
Op het vlak van de interbestuurlijke en financiële verhoudingen tussen het
Rijk en de medeoverheden zijn er momenteel veel ontwikkelingen gaande.
Er wordt gewerkt aan een herijking van de verdeelmodellen voor het
gemeentefonds en het provinciefonds, het gemeentelijk en provinciaal
belastinggebied is bekeken, de normeringssystematiek is geëvalueeerd en
een mogelijke herziening van het uitkeringsstelsel is onderwerp van
onderzoek.
Op veel van deze aspecten zijn de afgelopen periode onderzoeken
uitgevoerd, waarover de Tweede Kamer is geïnformeerd. Dit alles gebeurt
in nauwe samenwerking en overleg met de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG), het Inter Provinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Water­
schappen (UvW). Ook is de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) om
advies gevraagd voor diverse onderwerpen. Tevens heeft het ROB haar visie
op de interbestuurlijk verhoudingen gepubliceerd in haar rapport «Rust,
Reinheid en Regelmaat».
Een nieuw Kabinet zal keuzes moeten maken richting 2022 en de bijbeho­
rende wetswijzigingen zullen tijdig het vaststellingstraject in moeten gaan.
Zodat de aangepaste Financiële-verhoudingswet op 1 januari 2023 in
werking kan gaan.
2.2 Belangrijkste mutaties
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies.
Soms gaat dit gepaard met een toevoeging aan of een uitname uit het
provinciefonds. In tabel 1 worden de mutaties groter dan € 10 mln.
weergegeven. Daarbij is onderscheid aangebracht tussen nominale
mutaties enerzijds en overboekingen van/naar andere departementen
anderzijds.
Tabel 1 Belangrijkste uitgaven- en ontvangstenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2.483.429

2.432.489

2.422.489

2.412.339

2.401.664

0

518

‒ 18.711

‒ 17.847

‒ 17.199

‒ 16.522

0

Extrapolatie 2026

0

0

0

0

0

2.385.820

Nieuwe mutaties

36.195

126.902

126.902

126.902

125.902

125.902

127.034

127.034

127.034

127.034

127.034

8.986

‒ 132

‒ 132

‒ 132

‒ 1.132

‒ 1.132

2.520.142

2.540.680

2.531.544

2.522.042

2.511.044

2.511.722

Stand ontwerpbegroting 2021
Mutaties 1e suppletoire begroting 2020

waarvan nominale mutaties
1) Accres 2022
2) Ruimte onder plafond BCF 2021

27.209

waarvan overboekingen
3) Overige mutaties
Stand ontwerpbegroting 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

7

Toelichting
1) Accres 2022
Het provinciefonds ontwikkelt zich evenredig met de accres-relevante
uitgaven (ARU) van het Rijk. Nemen de ARU van jaar op jaar toe, dan neemt
ook de algemene uitkering van het provinciefonds toe. Bij een afname van
de ARU geldt het omgekeerde. De groei of krimp van het provinciefonds als
gevolg van deze normeringssystematiek wordt accres genoemd. Het accres
van de tranche 2022 bedraagt € 127 mln.
2) Ruimte onder plafond BCF 2021
De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds en het bijbehorende
plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang
van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de
fondsen. Voor 2021 is vooralsnog sprake van ruimte onder het plafond, met
als gevolg een toevoeging aan de algemene uitkering van € 27 mln.
2.3 Beleidsevaluaties
Al het beleid dat valt onder een beleidsartikel uit de Rijksbegroting moet
tenminste eens in de zeven jaar worden geëvalueerd. Er vindt echter geen
afzonderlijke beleidsdoorlichting plaats van het beleidsartikel van het
provinciefonds. Doorlichting van de bestuurlijke en financiële verhoudingen
met de decentrale overheden, die ten grondslag liggen aan het fonds, vindt
plaats via beleidsartikel 1.1 van de begroting van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

8

3. Beleidsartikelen
3.1 Artikel 1. Provinciefonds
A. Algemene doelstelling
Via het provinciefonds wordt bewerkstelligd dat de provincies middelen
krijgen toebedeeld om hun taken naar behoren uit te voeren. Deze
doelstelling valt uiteen in twee beleidsthema’s:
1. provincies via het provinciefonds voorzien van voldoende financiële
middelen voor de uitvoering van hun taken;
2. een verdeling van de beschikbare financiële middelen over provincies,
die elk van de provincies in staat stelt om hun inwoners een gelijk­
waardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lastendruk te kunnen
leveren.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De fondsbeheerders, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks­
relaties en de Minister van Financiën – namens deze de Staatssecretaris van
Financiën, Fiscaliteit en Belastingdienst – hebben een regisserende en
financierende rol ten aanzien van het provinciefonds. De fondsbeheerders
zijn op basis van de Financiële-verhoudingswet verantwoordelijk voor de
financiële verhoudingen tussen Rijk en provincies. Zij dragen daarbij zorg
voor een adequate omvang alsmede een goede werking van de verdeel­
systematiek van het provinciefonds. Tevens zorgen zij voor een adequate
uitbetaling en vaststelling van de algemene uitkering en decentralisatieuitkeringen aan de verschillende provincies.
Van tijd tot tijd kunnen vragen opkomen of de provincies als collectiviteit
andere prioriteiten zouden kunnen stellen, bijvoorbeeld ter ondersteuning
van gezamenlijk onderschreven maatschappelijke opgaven. In een dergelijk
geval kunnen het Rijk en de provincies bestuurlijke afspraken maken over
de accenten in de bestedingsrichting van de provincies. Naast de fondsbe­
heerders hebben hierbij ook de desbetreffende vakministers een rol.
Voor de realisatie van de beschreven beleidsthema’s zijn er een aantal
instrumenten en activiteiten.
Beleidsthema 1: provincies via het provinciefonds voorzien van voldoende
financiële middelen voor de uitvoering van hun taken.
A) Normeringssystematiek
De jaarlijkse ontwikkeling van de omvang van de algemene uitkering van
het provinciefonds wordt – naast taakmutaties – bepaald door de norme­
ringssystematiek. De normeringssystematiek houdt in dat de ontwikkeling
van het fonds gekoppeld is aan de ontwikkeling van de accres-relevante
uitgaven van het Rijk (ARU), dit wordt ook wel aangeduid als het principe
«samen de trap op, samen de trap af». De jaarlijkse toe- of afname van het
provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling aan de rijksuitgaven, wordt
het accres genoemd. De normeringssystematiek is in werking sinds 1995 en
berust op een bestuurlijke afspraak tussen het Rijk, de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

9

B) Artikel 2 Financiële-verhoudingswet
Er zijn jaarlijks diverse specifieke taakmutaties die tot toevoegingen en/of
onttrekkingen aan het provinciefonds kunnen leiden. Uitgangspunt hierbij
is artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet. Dit artikel geeft aan dat indien
beleidsvoornemens van het Rijk leiden tot een wijziging van de uitoefening
van taken of activiteiten door provincies, in een afzonderlijk onderdeel van
de bijbehorende toelichting, met redenen wordt omkleed en met kwantita­
tieve gegevens wordt gestaafd welke de financiële gevolgen van deze
wijziging voor de provincies zijn. Tevens wordt aangegeven via welke
bekostigingswijze de financiële gevolgen voor de provincies kunnen
worden opgevangen.
C) Bestuurlijk overleg
Het Bestuurlijk overleg financiële verhouding (Bofv) tussen de fondsbe­
heerders, de VNG, het IPO en de Unie van Waterschappen (UvW) vindt twee
keer per jaar plaats rond het verschijnen van de Voorjaarsnota en de Miljoe­
nennota. Iedere partij kan agendapunten inbrengen. Zo nodig kunnen ook
andere bewindspersonen dan de fondsbeheerders aan het overleg
deelnemen. De uitkomst van de normeringssystematiek (zie A) kan – indien
beschikbaar – in het Bofv bestuurlijk worden gewogen.
Beleidsthema 2: een verdeling van de beschikbare financiële middelen over
provincies die elk van de provincies in staat stelt om haar inwoners een
gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lasten te kunnen
leveren.
D) Verdeelmaatstaven
Het budget van de algemene uitkering van het provinciefonds wordt over
de provincies verdeeld via een systeem van verdeelmaatstaven. De fonds­
beheerders zijn verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van het
systeem van verdeelmaatstaven dat de verdeling tot stand brengt. Dit
verdeelsysteem heeft als doel provincies in staat te stellen hun voorzie­
ningen op een onderling gelijkwaardig niveau te brengen tegen globaal
gelijke lastendruk en rekening houdend met de structuurkenmerken van
de provincies.
Zolang voor een uitkeringsjaar de voor de verdeelmaatstaven noodzakelijke
statistische gegevens nog niet bekend of definitief zijn, worden de
provincies bevoorschot op basis van voorlopige cijfers. Hierbij wordt ernaar
gestreefd de voorschotten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de
algemene uitkering waarop een provincie uiteindelijk recht heeft, zoals deze
vastgesteld wordt nadat de statistische gegevens definitief zijn vastgesteld.
Dit streven geldt ook voor integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Als er
gedurende en na afloop van het uitkeringsjaar definitieve volumegegevens
beschikbaar komen, leidt dit tot bijstellingen in de bevoorschotting.
Aangezien voor het provinciefonds de verplichtingen leidend zijn, zullen
deze altijd tot uitkering komen.
C. Beleidswijzigingen
De relevante beleidswijzigingen zijn beschreven in de beleidsagenda
(hoofdstuk 2). De financiële consequenties van deze beleidswijzigingen
staan vermeld in tabel 2 en bijlage 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

10

D. Budgettaire gevolgen van beleid
In tabel 2 worden voor zowel de verplichtingen, de uitgaven als de
ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds
weergegeven.
Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1. provinciefonds (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

2.570.874

2.520.138

2.540.680

2.531.544

2.522.042

2.511.044

2.511.722

Uitgaven

2.602.954

2.520.142

2.540.680

2.531.544

2.522.042

2.511.044

2.511.722

2.325.420

2.406.331

2.487.642

2.478.506

2.469.183

2.459.860

2.460.538

277.534

113.461

52.938

52.938

52.759

51.084

51.084

0

350

100

100

100

100

100

2.602.954

2.520.142

2.540.680

2.531.544

2.522.042

2.511.044

2.511.722

Financiering provincies
Bijdrage aan medeoverheden
Algemene uitkering
Decentralisatie-uitkeringen
Kosten Financiële-verhoudingswet
Opdrachten
Onderzoeken verdeelsystematiek
Ontvangsten

Budgetflexibiliteit
In tegenstelling tot een departementale begroting zijn bij het provinciefonds
de verplichtingen leidend. Dit houdt in dat zij, eenmaal geaccordeerd, altijd
geheel tot uitbetaling komen. Geld dat in enig jaar nog niet aan provincies
wordt uitgekeerd, wordt daarom aan de uitgaven van het volgende begro­
tingsjaar toegevoegd.
Op basis van de Financiële-verhoudingswet vermeldt de begroting het
bedrag dat als verplichting geldt voor het totaal van de algemene uitkering.
In de begroting kunnen ook decentralisatie-uitkeringen en integratieuitkeringen als verplichting worden opgenomen om aan provincies te
worden uitgekeerd. Het verplichtingenpercentage van de uitgaven is 100%.
Alleen een deel van de kosten Financiële-verhoudingswet is op voorhand
niet juridisch verplicht.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering
Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de
algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op de
artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling
van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de
omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in
een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is
gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Het provin­
ciefonds bevat momenteel geen integratie-uitkeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

11

Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en integratie-uitkeringen bevat het provincie­
fonds ook decentralisatie-uitkeringen. De verdeling van de decentralisatieuitkeringen volgt evenmin als de integratie-uitkeringen de regels van de
verdeling van de algemene uitkering van het provinciefonds. Anders dan
bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de
algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatieuitkering een dergelijke termijn. Voor een overzicht van de decentralisatieuitkeringen wordt verwezen naar bijlage 2.
Uitkeringen per inwoner
Ter informatie geeft de figuur hieronder het verloop van de uitkeringen uit
het provinciefonds per inwoner van 2012–2026 weer. De bedragen 2012 tot
en met 2020 zijn op basis van de jaarverslagen. De bedragen 2021 tot en
met 2026 zijn op basis van de cijfers in de voorliggende begroting.
Figuur 3 Uitkeringen provinciefonds in € per inwoner per jaar
175

150

125

100

75

50

25

20
12
20
13
20
14
20
15
20
16
20
17
20
18
20
19
20
20
20
21
20
22
20
23
20
24
20
25
20
26

0

De provincies ontvangen in 2022 uit het provinciefonds € 2.540.580.000
Daarmee komt de uitkering uit op een landelijk gemiddelde van € 145 per
inwoner. Ten opzichte van 2021 betekent dit een mutatie van € 0 per inwoner.
Meer informatie over de mutaties in de verschillende uitkeringen en over
de verdeling van de uitkeringen over de provincies is te vinden in de
circulaires van het provinciefonds. Deze circulaires zijn te raadplegen op
Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

12

Opdrachten
Kosten Financiële-verhoudingswet
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van
onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provincie­
fonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Ontvangsten
Ten behoeve van de dekking van de uitgaven is een post Ontvangsten
opgenomen. Artikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet bepaalt
dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen
van het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het provinciefonds. Op
grond van het tweede lid van dat artikel zijn de uitgaven en de inkomsten
van het fonds per uitkeringsjaar aan elkaar gelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

13

4. Provinciefonds in breder perspectief
In dit hoofdstuk wordt het provinciefonds in een breder perspectief
geplaatst. Daarbij wordt een overzicht gegeven van de (overige) inkomsten­
bronnen van provincies en hoe die zich verhouden tot de uitkering uit het
provinciefonds (paragraaf 4.1). Daarnaast wordt nader ingegaan op de
specifieke uitkeringen (paragraaf 4.2) en de motorrijtuigenbelasting
(paragraaf 4.3).
4.1 Inkomstenbronnen van provincies
De uitgaven van provincies worden uit verschillende inkomstenbronnen
bekostigd. In tabel 3 staat een overzicht van de verschillende inkomsten­
bronnen van de provincies voor de periode 2016-2021. De cijfers tot en met
2019 zijn op basis van de jaarrekeningen. De cijfers 2020 en 2021 zijn op
basis van de oorspronkelijke begrotingen.
Tabel 3 Inkomsten provincies (bedragen x € 1 mln.)
Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Begroting 2020

Begroting 2021

2.494

2.570

2.454

2.467

2.480

2.483

39

106

42

50

65

60

Motorrijtuigenbelasting2

1.557

1.566

1.617

1.648

1.631

1.701

Heffingen en rechten2

30

30

30

30

29

32

Onttrekkingen reserves2

5.101

2.656

4.034

4.902

3.263

3.066

Overige middelen3

2.542

1.173

1.417

1.495

851

638

Totaal

11.763

8.101

9.594

10.592

8.319

7.980

Inkomsten vanuit het Rijk
Provinciefonds
Specifieke uitkeringen1
Inkomsten uit eigen bronnen

1 Bron rekeningcijfers CBS. Bron begrotingscijfers BZK.
2 Bron CBS Statline
3 Bron CBS Statline met bewerking BZK

Inkomsten vanuit het Rijk
Een inkomstenbron voor de provincies is het provinciefonds. Het
opgenomen bedrag betreft de verplichtingenbedragen van de algemene
uitkering, de integratie-uitkeringen en de decentralisatie-uitkeringen. Het
provinciefonds is verantwoordelijk voor 31% van de totale inkomsten in
2021 van provincies.
Een tweede inkomstenbron wordt gevormd door de specifieke uitkeringen.
Op de specifieke uitkeringen wordt in paragraaf 4.2 nader ingegaan.
Inkomsten uit eigen bronnen
Naast de uitkeringen van het Rijk hebben de provincies inkomsten uit de
motorrijtuigenbelasting, dit betreft 21% van de totale inkomsten van
provincies. Hierop wordt in paragraaf 4.3 dieper ingegaan. Daarnaast is
sprake van onttrekkingen uit de reserves en van overige middelen.
4.2 Specifieke uitkeringen
De belangrijkste informatiebron voor specifieke uitkeringen is het Onder­
houdsrapport Specifieke Uitkeringen (OSU). Het doel van het OSU is inzicht
geven in het stelsel van specifieke uitkeringen en in het onderhoud van
het stelsel. Het rapport bevat een overzicht van de specifieke uitkeringen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

14

de daarmee gemoeide bedragen. Het OSU wordt op grond van artikel 20 van
de Financiële-verhoudingswet (Fvw) jaarlijks aan de Tweede Kamer
aangeboden. Het OSU bevat de definitieve cijfers (rekeningcijfers) over
aantal en omvang van de specifieke uitkeringen op basis van de jaarver­
slagen van de betreffende departementen.
Tabel 4 Aantal specifieke uitkeringen per departement; aan gemeenten, provincies en gemeenschappelijke
regelingen; 2016-2021
Ministerie

Realisatie 20161 Realisatie 2017 Realisatie 2018

Begroting 20192 Begroting 2020 Begroting 2021

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

0

0

0

0

5

4

Economische Zaken en Klimaat

2

4

4

5

5

4

Financiën

0

0

0

0

0

0

Infrastructuur en Waterstaat

5

5

5

3

2

2

Justitie en Veiligheid

1

1

1

1

2

2

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

0

0

0

0

6

4

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

3

3

3

4

4

4

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

2

2

2

2

2

2

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2

2

2

2

6

5

Totaal

15

17

17

17

32

27

1 Bron 2016-2018: Onderhoudsrapportages Specifieke Uitkeringen (OSU)
2 Bron 2019-2021: Ontwerpbegroting BZK 2020 en 2021 (begrotingscijfers met bewerking BZK)

Het OSU kijkt sinds 2015 niet meer vooruit, maar blikt terug. Het OSU bevat
daardoor geen informatie over specifieke uitkeringen in het lopende begro­
tingsjaar. De cijfers voor het lopende begrotingsjaar zijn daarom afkomstig
uit de bijlage specifieke uitkeringen in de ontwerpbegroting 2021 van het
Ministerie van BZK. Die bijlage bevat een overzicht van de bedragen die
de diverse departementen in hun ontwerpbegrotingen hebben opgenomen
voor specifieke uitkeringen.
Tabel 4 geeft inzicht in het aantal specifieke uitkeringen in de periode 2016–
2021 en omvat niet alleen de specifieke uitkeringen aan provincies, maar
ook die aan gemeenten en gemeenschappelijke regelingen.
4.3 Motorrijtuigenbelasting
Provinciale opcenten op de motorrijtuigenbelasting mogen door provincies
worden geheven op basis van artikel 222 Provinciewet. De opcenten worden
geheven bovenop het rijkstarief van de motorrijtuigenbelasting. De hoogte
van de provinciale opcenten is wettelijk gemaximeerd. De vaststelling van
de opcenten geschiedt door de provinciale staten. Omdat het een algemene
belasting betreft komt de opbrengst toe aan de algemene middelen van
de provincie.
Tabel 5 geeft een meerjarige weergave van het gemiddeld door de
provincies geheven aantal opcenten. In 2021 mogen de opcenten ten
hoogste 116,8% bedragen van het rijkstarief. Geen enkele provincie heft
de maximale opcenten en gemiddeld wordt er 83,48% aan opcenten
geheven door de provincies.
Tabel 5 Meerjarige weergave opcenten motorrijtuigenbelasting (MRB) provincies op basis van begroting
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Gemiddelde opcenten MRB provincies (in %)

82,2

80,38

80,46

80,13

81,36

82,95

83,48

Maximaal te heffen opcenten MRB (in %)

109,2

110,6

111

111,8

113,2

115

116,8

Rekentarief PF opcenten MRB (in €)

65,9

65,9

65,9

65,9

65,9

65,9

65,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

15

5. Bijlagen
Bijlage 1: Verdiepingshoofdstuk
Gelet op het feit dat de uitgaven en ontvangsten gelijk zijn aan elkaar, zijn
beide posten in één tabel inzichtelijk gemaakt.
Tabel 6 Uitgaven en ontvangsten artikel 1 provinciefonds (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2.483.429

2.432.489

2.422.489

2.412.339

2.401.664

0

518

‒ 18.711

‒ 17.847

‒ 17.199

‒ 16.522

0

Extrapolatie 2026

0

0

0

0

0

2.385.820

Nieuwe mutaties

36.195

126.902

126.902

126.902

125.902

125.902

127.034

127.034

127.034

127.034

127.034

0

‒ 1.152

‒ 1.152

‒ 1.152

‒ 1.152

‒ 1.152

8.986

1.020

1.020

1.020

20

20

0

0

0

0

0

0

2.520.142

2.540.680

2.531.544

2.522.042

2.511.044

2.511.722

Stand ontwerpbegroting 2021
Mutaties 1e suppletoire begroting 2021

waarvan Algemene uitkering
1) Accres 2022
2) Ruimte onder plafond BCF 2021

27.209

3) Overige mutaties algemene uitkering
waarvan Decentralisatie-uitkeringen
4) Overige mutaties decentralisatie-uitkeringen
waarvan Onderzoeken verdeelsystematiek
5) Overige mutaties onderzoeken verdeelsystematiek
Stand ontwerpbegroting 2022

Toelichting
De mutaties 1 en 2 zijn reeds toegelicht onder Tabel 1 Belangrijkste mutaties
in hoofdstuk 2 Beleidsagenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

16

Bijlage 2: Decentralisatie-uitkeringen
Tabel 7 Decentralisatie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
2021
Bodembescherming

2022

2023

2024

2025

2026

10.792

DINGtiid
Drugsdumpingen
Economische ontwikkeling Noord-Brabant

29

29

29

1.000

1.000

1.000

1.000

1.559

1.559

1.559

1.559

1.559

65

Erfgoed Deal

756

Fryske Akademie

1.559

Gebiedsbiografie Zwolle

41

Gebiedsontwikkeling Ooijen Wanssum

10.328

Monumenten

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

Na-ijlende effecten mijnbouw

647

647

647

647

647

647

Omgevingsveiligheid

675

675

675

675

28.878

28.878

28.878

52.759

51.084

51.084

Regiodeals

16.500

Regionale Energie Strategieën (RES)

729

Trekvogelvoorspellingsmodel

75

U NED No regret

8.121

Waddenfonds

28.878

28.878

28.878

Wettelijke Friese taal

150

150

150

Zoetwatermaatregelen

13.112

52.938

52.938

Wijziging betalingsverloop decentralisatie uitkering 2020
Stand ontwerpbegroting 2022

4
113.461

Toelichting
In artikel 13, lid 5, van de Financiële-verhoudingswet wordt bepaald dat
jaarlijks, in overleg met de ministers die het aangaat, wordt bezien of een
decentralisatie-uitkering kan worden gewijzigd in een integratie-uitkering
of een algemene uitkering. In het licht van het traject dat de fondsbe­
heerders gestart zijn om het uitkeringsstelsel te vereenvoudigen zullen geen
nieuwe integratie-uitkeringen meer worden gecreëerd. Voor de decentrali­
satie-uitkeringen betekent dit dat alleen een mogelijke omzetting naar de
algemene uitkering aan de orde kan zijn.
In bovenstaande tabel zien we dat de meeste decentralisatie-uitkeringen
niet structureel zijn. Van omzetting naar de algemene uitkering is voor die
decentralisatie-uitkeringen dan ook vooralsnog geen sprake. Voor de wel
structurele decentralisatie-uitkeringen geldt dat deze niet aan alle
provincies worden uitgekeerd en/of nu nog niet kunnen worden verdeeld
via de maatstaven van de algemene uitkering.
De voormalige decentralisatie-uitkering Projecten Verkeer & Vervoer
voldeed niet aan de vereisten van beleids- en bestedingsvrijheid, zoals
opgenomen in de Financiële-verhoudingswet. Deze decentralisatieuitkering is daarom met ingang van 2021 omgezet in een specifiekeuitkering ten laste van de begroting van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

17

Bijlage 3: Moties en toezeggingen
Tabel 8 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties die zijn afgerond (stand per 30 juni 2021)
Omschrijving van de motie

Vindplaats

De motie van het lid Özütok c.s.; Verzoekt de
regering te waarborgen dat bij ieder
interbestuurlijk akkoord voor de betrokken
volksvertegenwoordigers duidelijk is hoe zij
democratische controle kunnen uitvoeren op
het gesloten akkoord en hier zo nodig in de
akkoorden aandacht aan te besteden.

Kamerstukken II 2018/19, 34477, nr. 64 (t.v.v. 58) Afgedaan. De Tweede Kamer is op 3 juli 2020 per
brief geïnformeerd (Kamerstukken II 2019/20,
35300 VII, nr. 133).

Stand van zaken

De motie van het lid Van der Molen; Verzoekt de Kamerstukken II 2020/21, 35570 VII, nr. 18
regering voorstellen te doen om de informatie
van provincies bijeen te brengen, zodat zij
voortdurend een actueel inzicht in de
ontwikkeling van de financiële positie van
gemeenten heeft, en de Tweede Kamer daarover
voor 1 december 2020 te informeren.

Afgedaan. De Tweede Kamer is op 16 december
2020 per brief geïnformeerd (Kamerstukken II
2020/21, 35420, nr. 207).

De motie van de leden Van der Graaf en DikKamerstukken II 35570 VII, nr. 79
Faber; Verzoekt de regering, in de uitwerking van
de steunmaatregelen voor de cultuursector en in
samenwerking met de provincie Fryslân te
borgen dat conform de afspraken uit de
Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer en de
motie-Dik-Faber c.s. aan de zorgplicht voor de
Friese taal en cultuur wordt voldaan.

Afgedaan. De uitvoering van de motie is
overgedragen aan het ministerie van OCW.

Tabel 9 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties die nog niet zijn afgerond (stand per 30 juni 2021)
Omschrijving van de motie

Vindplaats

Kamerstukken II, 2020/21, 35621 nr. 8
De motie van het lid Snoeren c.s.; Verzoekt de
regering, na voltooiing van het
herindelingsproces de provincie Noord-Holland
te verzoeken met de nieuwe gemeente Dijk en
Waard, de gemeente Alkmaar, alsmede met de
inwoners van Sint Pancras en Koedijk te
evalueren en te verkennen of voor de dorpen Sint
Pancras en/of Koedijk een grenscorrectie met de
gemeente Alkmaar een duurzame oplossing is,
en de Kamer hierover binnen twee jaar te
informeren over de voortgang.

Stand van zaken
In behandeling. Na afronding van de evaluatie
(begin 2024) wordt de Tweede Kamer over de
uitkomsten geïnformeerd.

Tabel 10 Door bewindslieden gedane toezeggingen die zijn afgerond (stand per 30 juni 2021)
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

De minister zegt toe dat het streven is om de
Kamerbrief Antwoorden op vragen schriftelijk
Tweede Kamer voor zomerreces 2020 te
overleg over democratie, kiesrecht en
informeren over de voortgang omtrent de
desinformatie d.d. 15 juni 2020 (Kamerstukken
financiële verhoudingen tussen Rijk en
II , 2019/20, 35300 VII;30821;30985;35165;35300
provincies. Dit betreft zowel de herijking van het B, nr. 124)
provinciefonds als de verkenning naar de
hervorming van het provinciaal belastinggebied.

Stand van zaken
Afgedaan. De Tweede Kamer is op 7 december
2020 per brief geïnformeerd (Kamerstukken II
2020/21, 35570 B, nr. 13).

De minister zegt toe het rapport van de evaluatie Kamerbrief Compensatiepakket coronacrisis
Afgedaan. De Tweede Kamer is op 13 november
van de normeringssystematiek, waar ook het IPO medeoverheden d.d. 28 mei 2020 (Kamerstukken 2020 per brief geïnformeerd (Kamerstukken II
en de VNG bij betrokken zijn (najaar 2020) aan II 2019/20, 35420, nr. 43)
2020/21, 35570 B, nr. 10).
de Tweede Kamer te doen toekomen.
De minister zegt toe – na zomer 2020 – de Tweede Kamerbrief Financieel Toezicht op provincie
Kamer te informeren over de indiening van
Utrecht d.d. 27 januari 2020 (Kamerstukken II
jaarstukken (Financieel verscherpt toezicht
2019/20, 35300 C, nr. 5)
provincie Utrecht).

Afgedaan. De Tweede Kamer is op 30 november
2020 per brief geïnformeerd (Kamerstukken II
2020/21, 35570 B, nr. 11).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

18

Tabel 11 Door bewindslieden gedane toezeggingen die nog niet zijn afgerond (stand per 30 juni 2021)
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

De minister zegt de Tweede Kamer toe om per
brief nog eens te reflecteren op de rol van
provincies in herindelingsprocessen.

Plenair debat Samenvoeging van de gemeenten In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
Landerd en Uden (35 619), Samenvoeging van september 2021 geïnformeerd.
de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Mill en Sint
Hubert en Sint Anthonis (35 620), Samenvoeging
van de gemeenten Heerhugowaard en Langedijk
(35 621), Herindeling van de gemeenten
Beemster en Purmerend (35 622) en Herindeling
van de gemeenten Amsterdam en Weesp (35
623) d.d. 11 februari 2021 (Handelingen II
2020/21, nr. 56, item 5)

Stand van zaken

De Minister van Binnenlandse Zaken en
Plenair debat Vereenvoudiging verdeelmodel
Koninkrijksrelaties zegt de Eerste Kamer, naar
Provinciefonds, nr. 34568 d.d. 23 mei 2017
aanleiding van een vraag van het lid Van Hattem (Handelingen I 2016/17, nr. 28, item 8)
(PVV), toe bij de heroverweging van de
verdeelmaatstaven van het Provinciefonds naar
de inkomsten uit de motorrijtuigenbelasting te
kijken (T02426).

In behandeling. De Eerste Kamer wordt medio
januari 2023 geïnformeerd.

Plenair debat Vereenvoudiging verdeelmodel
De minister zegt de Eerste Kamer, naar
Provinciefonds, nr. 34568 d.d. 23 mei 2017
aanleiding van vragen van de leden Flierman
(CDA), Postema (PvdA) en Schalk (SGP), toe dat: (Handelingen I 2016/17, nr. 28, item 8)
de minister van Economische Zaken naar de
problematiek van de provincie Zeeland kijkt en
de Kamer daarover een brief stuurt; De minister
zelf na het verschijnen van het advies van de
commissie-Jansen II met het IPO zal overleggen
en naar verdere ontwikkeling van het
verdeelmodel van het Provinciefonds zal kijken
(T02425).

In behandeling. De Eerste Kamer is op
14 december 2020 per brief geïnformeerd dat zij op
1 januari 2023 zullen worden geïnformeerd over
de voortgang van deze toezegging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 C, nr. 2

19