Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 137

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 december 2016
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) heeft
onderzoek gedaan naar de facilitering van mobiele bendes. Hierbij
ontvangt u het onderzoeksrapport «Over grenzen op dievenpad»1. Het
onderzoek is een vervolg op een researchsynthese die in februari 2015
naar uw Kamer is gestuurd (als bijlage bij Kamerstuk 29 911, nr. 96). Het
doel van dit vervolgonderzoek is om een actueel beeld te schetsen van de
facilitering van mobiele bendes. Het gaat daarbij specifiek om de
Nederlandse situatie.
Het onderzoek is gebaseerd op analyses van vijftien afgeronde strafrechtelijke onderzoeken. In deze onderzoeken maken verdachten zich schuldig
aan uiteenlopende vormen van vermogenscriminaliteit. Daarnaast zijn
interviews gehouden met functionarissen van politie en justitie die bij de
opsporingsonderzoeken waren betrokken. Ook is met behulp van deze
interviews achterhaald op welke wijze tijdens of na een opsporingsonderzoek informatie is uitgewisseld met opsporingspartners in andere
regio’s en andere landen. Het onderzoek is kwalitatief van aard.
Het onderzoek geeft een beeld van de aard van facilitering van mobiele
bendes. Het betreft een kwalitatieve studie naar sociale processen en de
wijze waarop faciliteerders een rol spelen in de bedrijfsvoering van
mobiele bendes en geeft zodoende geen compleet beeld van de omvang
van mobiel banditisme in Nederland.
Resultaten onderzoek
In de onderzochte casussen komt een aantal beroepsgroepen en
gelegenheidsstructuren naar voren die als belangrijke faciliteerders
gelden voor mobiele bendes. Met facilitering doelen de onderzoekers op
actoren en omstandigheden die – bewust of onbewust – mobiel banditisme mogelijk maken en gelegenheid bieden voor deze vorm van

1

kst-29911-137
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 911, nr. 137

1

criminaliteit. De onderzoekers zien de marktkraamsector en vakantieparken als belangrijkste faciliteerders van mobiel banditisme.
De onderzoekers concluderen op basis van de onderzochte casussen dat
bepaalde marktkraamhouders een sleutelrol spelen bij de heling van
gestolen goederen uit winkels. Daarnaast zien de onderzoekers dat deze
marktkraamhouders intensief contact onderhouden met bendeleden over
vraag en aanbod van producten en zorgen voor continuïteit van georganiseerde winkeldiefstal. Terwijl verdachtengroepen hier kort verblijven en
snel rouleren, zorgen deze marktkraamhouders er voor dat er een
constant aanbod is van gestolen producten. Het zijn lokaal ingebedde
personen, Nederlandse ingezetenen, die een schakel vormen tussen
mobiele bendes uit het buitenland en lokale markten. Ze zorgen voor
verwevenheid tussen bovenwereld en onderwereld en regelen voortdurende toegang tot lokale legale markten en daarnaast zorgen ze soms ook
voor tijdelijke huisvesting van bendeleden.
Uit het WODC-onderzoek komt naar voren dat mobiele bendes vaak een
vakantiepark als uitvalsbasis en ontmoetingsplaats gebruiken. Daarnaast
ontstaan op die vakantieparken nieuwe samenwerkingsverbanden,
worden spullen opgeslagen, komen helers langs om zaken te doen en
maken internationale postbedrijven een tussenstop om pakketten op te
halen. De parken vormen volgens het WODC-onderzoek een vaste
structuur voor talrijke stappen die mobiele bendes moeten nemen.
De onderzoekers stellen voorts dat uit de bestudeerde casussen naar
voren komt dat er nog niet optimaal gebruik wordt gemaakt van de
mogelijkheden tot informatie-uitwisseling op nationaal en internationaal
niveau.
Reactie
Op zowel landelijk als lokaal niveau werken publieke en private partijen
hard aan de aanpak van mobiel banditisme. Dit onderzoek helpt de
aanpak van mobiel banditisme verder te verbeteren.
De aanpak van mobiel banditisme is een van de thema’s van het Nationaal
Platform Criminaliteitsbeheersing (NPC). In het kader daarvan worden
specifieke acties uitgevoerd op het terrein van preventie. De beroepsgroepen en gelegenheidsstructuren die de onderzoekers zien als
voornaamste facilitator van mobiel banditisme komen daarin terug.
De meest risicovolle sectoren zijn al opgenomen in het barrièremodel
mobiel banditisme dat het Centrum voor Criminaliteitspreventie en
Veiligheid (CCV) heeft opgesteld. Het CCV zal de overige branches en
gelegenheidsstructuren die in het onderzoek aan de orde komen
integreren in het barrièremodel.
Volgens de onderzoekers is het de vraag in welke mate parkeigenaren
kunnen bijdragen aan het wegnemen van de verwevenheid tussen legale
en illegale praktijken. In het onderzoek wordt daarom gepleit om te
onderzoeken welke mogelijkheden er voor de bestuurlijke en private
partijen zijn om informatie uit opsporingsdossiers te gebruiken voor
preventieve doeleinden.
De branchevereniging van vakantie- en bungalowparken Recron gaat haar
leden aansporen tot samenwerking met de politie bij het signaleren van
potentiële mobiele bendes. Hierbij wordt aangesloten bij het al bestaande
handelingsperspectief voor het herkennen en melden van illegale
prostitutie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 911, nr. 137

2

Ook in gemeenten werken diverse partijen samen aan een aanpak om
mobiele bendes te frustreren in hun activiteiten. In de gemeente Beverwijk
bijvoorbeeld, werkt het bestuur samen met politie, OM en belastingdienst
aan het project Surplace, waarin de nadruk ligt op een integrale aanpak op
de Bazaar. In de gemeente Roermond is een project dat zich specifiek
toespitst op het opwerpen van barrières voor mobiele bendes.
Naast preventieve maatregelen is ook een strafrechtelijke aanpak
noodzakelijk. Het OM beslist op basis van de beschikbare nationale en
internationale contextinformatie over de aangehouden verdachte of een
zaak kan worden afgedaan in ZSM of dat er aanleiding is voor nader
onderzoek. Indien mogelijk zal het OM de verdachte voorgeleiden en
(super)snelrecht toepassen.
In 2015 heeft een pilot plaatsgevonden met ZSM Mobiel Banditisme. Deze
pilot was er onder andere op gericht om verdachten die behoren tot een
mobiele dadergroep beter te herkennen, kennis te vergroten over het
criminele bedrijfsproces en om tot een meer betekenisvolle afdoening te
komen. Informatie-uitwisseling met het buitenland en het werken conform
het Europolbeleid vormden daarbij een belangrijk onderdeel van de
werkwijze die inmiddels is ingebed in het reguliere werkproces.
Momenteel wordt bekeken of deze werkwijze breed navolging kan vinden.
Op 31 oktober jongstleden ondertekende ik samen met mijn collega’s van
Duitsland (federaal, Noordrijn-Westfalen, Nedersaksen en Rijnland-Pfalz)
en België de zogenoemde Verklaring van Aken waarin wij verdere afspraken maakten over de bestrijding van woninginbraken door met name
mobiele bendes. Deze afspraken betreffen onder andere verbeterde
informatie-uitwisseling, gezamenlijke acties bij de grens en strafrechtelijke
onderzoeken, best practices delen, bijvoorbeeld over preventie en
bestuurlijke aanpak. Sindsdien hebben verschillende gezamenlijke
grenscontroles plaatsgevonden waarbij tientallen aanhoudingen zijn
verricht. Ook hebben de operationele diensten reeds overleg gehad over
de praktische uitwerking van de afspraken.
Deze afspraken uit de Verklaring van Aken vormen een aanvulling op
reeds bestaande internationale samenwerkingsafspraken om mobiele
dadergroepen tegen te gaan, zoals participatie aan EMPACT organised
property crime, het vierlandenprogramma waarin Nederland samenwerkt
met België, Luxemburg en Frankrijk, en de bilaterale samenwerkingsverbanden zoals met Roemenië en Bulgarije.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 911, nr. 137

3