Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 759

Wijziging van de Politiewet 2012 in verband met
enkele aanpassingen die volgen uit de evaluatie
van deze wet

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 11 augustus 2021
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de
vaste commissie voor Justitie en Veiligheid. Ik dank de leden van de
VVD-fractie, de D66-fractie en de CDA-fractie voor hun bijdragen.
Hieronder ga ik, mede namens de Minister van Defensie, graag in op de
vragen en opmerkingen van de leden van deze fracties. Hierbij is de
indeling van het verslag gevolgd.
1. Aanleiding
Vraag 1 (CDA)
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Zij onderschrijven de beoogde doelen. Deze
leden constateren echter ook het grote belang van de uitgevoerde
evaluatie. Zij vragen de regering daarom of het zinnig zou zijn om
– binnen enkele jaren – de doorgevoerde wijzigingen en de samenhang
daarvan met de rest van de politiewet nogmaals – of zelfs periodiek – te
evalueren. Zij vernemen graag het standpunt van de regering hierin.
De Minister van Defensie en ik onderschrijven het belang om de doorgevoerde wijzigingen in samenhang met de rest van de Politiewet 2012 te
evalueren. In de kabinetsreactie1 op de evaluatie van de Politiewet 2012 is
al een nieuwe evaluatie aangekondigd waarin de ontwikkeling van de
politie en het politiebestel en het functioneren daarvan centraal staan. Het
is wenselijk om de wijzigingen die voortvloeien uit dit wetsvoorstel daarin
mee te nemen. Het gaat hierbij immers om de realisatie van enkele
belangrijke aanbevelingen van de commissie Evaluatie Politiewet 2012.
Dit zal zeker van invloed zijn op het functioneren van de politie en het
politiebestel. Het is daarom vanzelfsprekend noodzakelijk dat na inwerkingtreding van deze wijzigingen eerst ervaring wordt opgedaan met de
effecten daarvan in de praktijk. Bij de plenaire behandeling van de
evaluatie Politiewet 2012 heb ik aangegeven binnen 5 jaar na de evaluatie
1

kst-35759-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstukken II 2017/18, 29 628, nr. 783.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 759, nr. 6

1

van de Politiewet 2012 een nieuwe evaluatie uit te laten voeren.2 Omdat
dan naar verwachting echter nog slechts beperkte ervaring is opgedaan
met de effecten van deze wetswijziging in de praktijk, ben ik voornemens
de hiervoor bedoelde nieuwe evaluatie eerst dan uit te voeren als er
tenminste drie jaar ervaring met de gewijzigde wet in de praktijk is
opgedaan.
2. De kabinetsreactie
Vraag 2 (VVD)
De leden van de VVD-fractie lezen dat er meer ruimte komt om op
regionaal en lokaal niveau te beslissen over bijvoorbeeld de externe
inhuur van personeel of de aanschaf van vervoersmiddelen. Kan de
regering nader toelichten welke knelpunten daarbij werden ervaren?
Hoeveel ruimte wordt er met dit wetsvoorstel extra geboden en in
hoeverre is dit toereikend om de geconstateerde problemen op te lossen?
En wordt deze ruimte geboden naast of vanuit de 2% bandbreedte vanuit
de operationele formatie?
Het knelpunt dat werd ervaren, was dat door een te centraal gevoerd
beheer er op regionaal en op lokaal niveau te weinig ruimte was voor het
maken van keuzes op het terrein van het beheer. Dit had tot gevolg dat er
beperkte ruimte was voor maatwerk op regionaal en lokaal niveau. In het
kabinetsstandpunt naar aanleiding van de evaluatie van de Politiewet
2012 is aangegeven dat het beleid om tot meer regionaal en lokaal
maatwerk te komen wordt versterkt. Voor een belangrijk deel kon dat
binnen de bestaande wettelijke kaders worden gerealiseerd. Een aantal
maatregelen om meer ruimte te creëren op regionaal en lokaal niveau is
inmiddels al doorgevoerd. Zo hebben de politiechefs van de eenheden en
de teamchefs van de basisteams door aanpassingen in de bedrijfsvoering
meer vrijheid gekregen bij het maken van keuzes op personeel en
financieel terrein. Daarnaast is het kabinet voornemens om via een
wijziging van het Besluit verdeling sterkte en middelen politie een
bandbreedte op de operationele formatie van 2% te introduceren.3 Deze
bandbreedte wordt geboden naast de ruimte die dit wetsvoorstel biedt.
De in dit wetsvoorstel voorgestelde wijzigingen om de korpschef de
jaarstukken van de politie op te laten stellen hebben primair het oogmerk
tot een betere aansluiting van het beheer op de taakuitvoering te komen.
Door zijn positie tussen de Minister en de eenheden, alsook gelet op zijn
in artikel 27 van de Politiewet 2012 vastgelegde taak, is de korpschef de
aangewezen functionaris om het beheer vorm te geven vanuit zowel de
door de Minister gegeven landelijke kaders als vanuit de eisen die
daaraan worden gesteld door taakuitvoering die grotendeels op regionaal
en lokaal niveau plaatsvindt. Daarbij zal de korpschef ook beter rekening
kunnen houden met de wensen die op regionaal en lokaal niveau leven
om maatwerk te kunnen leveren. Dat zal ook de ruimte voor regionaal en
lokaal maatwerk ten goede komen.

2
3

Handelingen II 2018/19, nr. 35, item 13, p. 35.
Een ontwerp van deze algemene maatregel van bestuur is op 14 juli 2020 aan beide Kamers der
Staten-Generaal toegezonden in het kader van de wettelijk voorgeschreven voorhangprocedure
(Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 29 628, nr. 968).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 759, nr. 6

2

Vraag 3 (VVD)
De leden van de VVD-fractie begrijpen de keuze om het opstellen van de
jaarstukken meer onder verantwoordelijkheid van de korpschef te
brengen, terwijl de Minister deze blijft vaststellen. Wel zijn zij benieuwd
wat wordt bedoeld met het groeiproces wat van het korps wordt gevergd.
De met de wetswijziging voorgestelde taakverdeling, waarbij de korpschef
de jaarstukken opstelt en de Minister deze stukken vaststelt, vergt van de
korpschef dat hij bij het opstellen van de jaarstukken zowel rekening
houdt met de door de Minister opgestelde centrale kaders voor het beheer
als met de eisen die aan het beheer worden gesteld vanuit de taakuitvoering. De verantwoordelijkheid die de korpschef hiermee krijgt, is groter
dan zijn huidige verantwoordelijkheid om de voorbereidingen te treffen
voor het opstellen van de jaarstukken door de Minister maar passend bij
de gewenste doorontwikkeling van een professionele politie. De
verwachting is dat de uitvoering van deze taak door de korpschef zal
ontwikkelen op basis van de ervaringen die daar in de praktijk mee
worden opgedaan. Dat is bedoeld met het groeiproces.
Vraag 4 (VVD)
De leden van de VVD-fractie merken op dat een belangrijke met dit
wetsvoorstel voorgestelde wijziging de eigenstandige in plaats van
ondergeschikte positie van de korpschef is, terwijl hij tegelijkertijd wel
onder gezag blijft van de Minister. Deze leden hebben begrip voor de
keuze en vragen wat voor concrete gevolgen deze wijziging met zich
meebrengt. Welke bevoegdheden of mogelijkheden krijgt de korpschef die
hij eerst niet had of waarvoor in enige vorm toestemming van de Minister
moest worden verkregen? Is daarmee sprake van meer autonomie bij de
korpschef of zou de regering dat op andere wijze duiden? Graag krijgen
deze leden hierop een toelichting.
De korpschef krijgt met de voorgestelde wijziging van de Politiewet 2012
de taak om binnen de door de Minister gegeven kaders de jaarstukken
voor de politie op te stellen. Daardoor ontstaat niet meer autonomie voor
de korpschef omdat deze, evenals in de huidige situatie, volledig
ondergeschikt blijft aan de Minister. Wel draagt deze uitbreiding van de
taak van de korpschef bij aan de ontwikkeling naar een meer slagvaardige,
flexibele en professionele politie, omdat daardoor bij het opstellen van de
bedoelde jaarstukken beter rekening kan worden gehouden met de
wensen vanuit de regionale en lokale taakuitvoering. Ook de eigenstandige positie van de korpschef in het overleg als bedoeld in artikel 19
van de Politiewet 2012 (Landelijk Overleg Veiligheid en Politie) leidt niet
tot een grotere autonomie voor de korpschef. Wel is de korpschef als lid
van dit overleg beter in staat, vanuit zijn wettelijke leidinggevende en
beheertaken, de stem van de politieprofessie te laten horen in dit overleg.
Zoals aangegeven doet dat geen afbreuk aan zijn ondergeschiktheid aan
de Minister. De Minister blijft volledig politiek verantwoordelijk voor de
politie.
Vraag 5 (CDA)
De leden van de CDA-fractie vragen graag aandacht voor de discrepantie
tussen enerzijds de ministeriële verantwoordelijkheid en anderzijds het
begrotings- en verantwoordingsarrangement met de politie. In dit kader
hebben deze leden eerder verzocht aparte hoofdstukken van de politiebegroting op te nemen in de begroting van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid. Deze leden zijn van mening dat de bevoegdheden van de
Minister vragen om een gedetailleerde uitwerking van de begroting van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 759, nr. 6

3

de politie in de begroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, met
de daarbij behorende uitgebreide verantwoording richting het parlement.
Tot op heden is daar onvoldoende gehoor aan gegeven. In dit verband
wijzen deze leden óók op het advies van de Algemene Rekenkamer bij
onderhavig wetsvoorstel. Zij vragen de regering gehoor te geven aan de
oproep van de Algemene Rekenkamer om de begroting en het jaarverslag
van de politie integraal onderdeel te laten zijn van de departementale
begroting en het jaarverslag in plaats van een bijlage ter informatie. Deze
leden zijn van mening dat onderhavig wetsvoorstel zich prima leent voor
de benodigde aanpassingen. Zij vragen om een reactie van de regering op
dit punt.
Om tot uitdrukking te brengen dat de politie niet het instrument van de
Minister is, maar primair ten dienste staat van het lokale gezag, is er bij de
totstandkoming van de Politiewet 2012 voor gekozen de politie te
positioneren als een zelfstandige rechtspersoon en niet als een onderdeel
van een ministerie.4 Laatstgenoemde juridische vorm brengt immers het
gevaar mee van een te grote en eenzijdige oriëntatie op de wensen van de
Minister, terwijl het zwaartepunt van de taakuitvoering door de politie op
lokaal niveau ligt. De gekozen juridische vormgeving doet dan ook recht
aan de lokale verankering van de politie.
Een zelfstandige rechtspersoon heeft een eigen begroting en een eigen
jaarverslag. Het is niet mogelijk om de begroting en het jaarverslag van de
politie integraal onderdeel te laten zijn van de departementale begroting
en het jaarverslag, omdat dat niet verenigbaar is met de keuze de politie
te positioneren als een zelfstandige rechtspersoon. De evaluatie van de
Politiewet 2012 heeft geen aanleiding gegeven wijzigingen in de juridische
vormgeving van de politie aan te brengen. Wel heeft deze evaluatie geleid
tot de aanbeveling de korpschef meer ruimte te geven om sturing te
geven aan de politieorganisatie. Daartoe is in dit wetsvoorstel onder meer
het voorstel opgenomen dat de korpschef de jaarstukken voor de politie
opstelt. Dat zou niet mogelijk zijn indien deze jaarstukken onderdeel
zouden zijn van de departementale jaarstukken.
De door de Algemene Rekenkamer (ARK) en de leden van het CDA
gepercipieerde discrepantie tussen enerzijds de ministeriële verantwoordelijkheid voor de politie en anderzijds het begrotings- en verantwoordingsarrangement voor de politie als zelfstandige rechtspersoon
onderschrijf ik niet. De opzet van het begrotings- en verantwoordingsarrangement doet recht aan de ministeriële verantwoordelijkheid die de
Minister van Justitie en Veiligheid draagt voor de politie. De Minister stelt
de jaarstukken van de politie vast en biedt deze aan uw Kamer aan. Ook
kan de Minister op basis van artikel 31 van de Politiewet 2012 de
korpschef aanwijzingen geven met betrekking tot de uitoefening van diens
taken en bevoegdheden. Dat maakt dat deze Minister zijn politieke
verantwoordelijkheid voor de politie volledig kan waarmaken. Daar
verandert met dit wetsvoorstel niets aan.
Wel acht ik het, evenals de ARK, van groot belang dat het parlement, met
het oog op de democratische controle, goed over de besteding van de
middelen van de politie wordt geïnformeerd in de reguliere begrotingscyclus. Ik heb dan ook maatregelen getroffen om dat te verbeteren.
Al in mijn reactie op de voorlichting van de Afdeling advisering van de
Raad van State5 over de democratische controle van uw Kamer over de
besteding van de middelen van de politie heb ik aangegeven te willen
investeren in een betere invulling van de sturing en verantwoording.
4
5

Kamerstukken II 2010/11, 30 880, nr. 11.
Kamerstukken II 2019/20, 31 865, nr. 160.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 759, nr. 6

4

Mede ondersteund door de motie van de leden Van Dam en Kuiken6 heb
ik daartoe de begroting van Justitie en Veiligheid op het terrein van politie
meer informatief gemaakt. Ik heb uw Kamer geïnformeerd over hoe ik hier
uitvoering aan wil geven.7 In grote lijnen zal in de begroting van Justitie
en Veiligheid kwalitatief meer uitgebreide en gedetailleerde informatie
over de doelstellingen en de staat van het beheer van de politie worden
opgenomen. Dit omvat een nadere toelichting op kostencategorieën als
«personeel» of «geweldsmiddelen en uitrusting» en ook zal een extracomptabele staat aan de begroting worden toegevoegd die inzicht biedt in
bestedingen en een explicietere link legt met de begroting van de politie.
Deze inhoudelijk verdiepende en aanvullende informatie maakt een betere
democratische controle over de besteding van de middelen van de politie
mogelijk en hierdoor kan het budgetrecht van uw Kamer gerichter worden
ingezet. In de begroting van Justitie en Veiligheid 2021 is deze verrijking
voor het eerst verwerkt en in de jaarverantwoording 2021 zal de verrijking
eveneens worden toegepast. Zoals aangegeven zal ik met uw Kamer in
gesprek blijven om deze lijn waar nodig aan te scherpen en te verbeteren.
3. Bijstand aan een eenheid van de politie door andere eenheden
van de politie
Vraag 6 (D66)
De leden van de D66-fractie lezen in het voorgestelde artikel 56 dat bij
onderlinge verzoeken om bijstand tussen eenheden van de politie, de
politiechef daartoe een verzoek richt aan de korpschef. In paragraaf 7.4
van de memorie van toelichting wordt in antwoord op vragen van de
veiligheidsregio’s toegelicht dat er niet voor is gekozen om het gezag zelf
om bijstand te laten verzoeken, zodat het bijstandsverzoek binnen de
politie vormvrij kan worden afgehandeld, zonder formele bijstandsaanvraag van het betrokken gezag. Kan de regering toelichten of het gezag
met dit wetsvoorstel de mogelijkheid zou krijgen zelf een bijstandsverzoek
te doen aan de korpschef?
Het gezag overlegt met de politie, doorgaans met de chef van een
basisteam of de politiechef van de eenheid, over de taakuitvoering door
de politie. Deze politiefunctionarissen hebben het overzicht over de
beschikbare capaciteit van de politie op lokaal niveau en binnen de
eenheid en adviseren het gezag over de beschikbare capaciteit en de
noodzaak tot het vragen van bijstand. Het is zowel nu als in de voorgestelde situatie voorbehouden aan het gezag om te bepalen of daadwerkelijk bijstand wordt gevraagd. Om de procedure hiervoor te vereenvoudigen is in het wetsvoorstel opgenomen dat indien naar het oordeel van
het gezag bijstand van een andere eenheid van de politie nodig is de
politiechef daartoe een verzoek aan de korpschef richt. Feitelijk richt de
politiechef dus namens het gezag een bijstandsverzoek aan de korpschef.
4. Bijstand aan de Koninklijke marechaussee door andere
onderdelen van de krijgsmacht
Vraag 7 (VVD)
De leden van de VVD-fractie lezen voorts dat ook andere delen van
Defensie bijstand kunnen verlenen aan de marechaussee voor uitvoering
van opgedragen politietaken. Zij vragen of dit om alle Defensieonderdelen
gaat en onder welk juridisch kader zij dan optreden. Wat is het gehanteerde beoordelingskader voor de beoordeling of sprake is van bijzondere
6
7

Kamerstukken II 2019/20, 35 300 VI, nr. 52.
Kamerstukken II 2019/20, 31 865, nr. 175.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 759, nr. 6

5

gevallen en hoe wordt voorkomen dat tekorten bij de politie structureel
opgelost worden door Defensie in plaats van ervoor te zorgen dat de
politie zelf over voldoende juiste middelen beschikt? Wordt derhalve
gemonitord welke bijstandsaanvragen worden gedaan om te signaleren
waar de politie zelf versterkt zou moeten worden?
Met de voorgestelde wijziging van de Politiewet 2012 kan het gezag in
bijzondere gevallen verzoeken om bijstand van andere onderdelen van de
krijgsmacht aan de Koninklijke marechaussee voor de aan deze organisatie opgedragen politietaken. Het juridisch kader voor bijstandverlening
van andere onderdelen van de krijgsmacht aan de Koninklijke
marechaussee is gelijk aan het juridisch kader dat geldt voor bijstand van
de Koninklijke marechaussee of overige onderdelen van de krijgsmacht
aan de politie. Het criterium bijzondere gevallen is gehanteerd om aan te
geven dat de krijgsmacht uitsluitend om bijstand wordt gevraagd als de
noodzaak daartoe bestaat. De Minister van Justitie en Veiligheid bepaalt,
in overeenstemming met de Minister van Defensie, of en op welke wijze
bijstand wordt verleend. Daarbij zullen zij ook toetsen of de noodzaak voor
deze bijstand bestaat en of bijstand door de politie niet een betere optie is.
Zoals ook in de memorie van toelichting is gememoreerd, kan de
noodzaak voor deze bijstand er bijvoorbeeld in gelegen zijn dat de
mankracht van de Koninklijke marechaussee met inachtneming van de
binnen deze organisatie te stellen prioriteiten niet toereikend is, terwijl het
wel noodzakelijk is zeer snel over voldoende bijstandspotentieel te
beschikken en de andere onderdelen van de krijgsmacht daarvoor, gelet
op hun specifieke deskundigheid of uitrusting, het meest in aanmerking
komen. De noodzaak is in de praktijk vooral gelegen in het specialistische
karakter van de vereiste bijstand. Veelal gaat het namelijk om onderdelen
van de krijgsmacht die specialistische bijstand leveren zoals advanced
searchteams, combat trackers, specialistische duikers of teams met
onbemande luchtvaartuigen.
Deze wijziging dient overigens in belangrijke mate te worden gezien als
een aanvulling op de huidige bijstandsmogelijkheden. Waar de andere
onderdelen van de krijgsmacht dan de Koninklijke marechaussee nu al, in
bijzondere gevallen, bijstand kunnen leveren aan de politie wordt het
mogelijk gemaakt dat deze andere onderdelen van de krijgsmacht,
eveneens in bijzondere gevallen, bijstand kunnen verlenen aan de
Koninklijke marechaussee in de uitoefening van haar politietaken.
Gelet op het feit dat bijstand naar zijn aard een incidenteel karakter heeft,
is de vrees dat structurele tekorten bij de politie door bijstand van
Defensie worden opgelost ongegrond. Juist ook omdat bij deze vorm van
bijstand de Minister van Justitie en Veiligheid, in overeenstemming met
de Minister van Defensie, bepaalt of en op welke wijze bijstand wordt
verleend, is goed zicht op deze bijstandsaanvragen. Nu in het
wetsvoorstel ook is opgenomen dat in het overleg als bedoeld in artikel 19
(het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie) zal worden gesproken over de
bijstand, waaronder de hier bedoelde bijstand, zal het overzicht over en
het inzicht in de verleende bijstand toenemen. Dit overzicht kan mogelijke
structurele tekorten bij bepaalde onderdelen van de politie aan het licht
brengen.
5. Advies en consultatie
Vraag 8 (CDA)
De leden van de CDA-fractie lezen dat de korpschef het van belang acht
dat onderhavig wetsvoorstel leidt tot meer flexibele en een eenvoudiger
procedure bij de bijstandsverlening. De regering onderschrijft dit belang
in de memorie van toelichting en geeft aan dat de wet daar ruimte voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 759, nr. 6

6

biedt en dat in overleg met de korpschef en anderen zal worden bezien op
welke wijze vereenvoudiging en flexibilisering kunnen worden doorgevoerd. Deze leden vragen hoe dit traject van praktische uitwerking er
precies uit zal zien. Is de regering voornemens de Kamer hier actief van op
de hoogte te houden?
Het traject om het bijstandsprocedures binnen de nieuwe wettelijke
kaders te vereenvoudigen en te flexibiliseren zal plaatsvinden in overleg
tussen alle partijen die daarbij een rol hebben. In dat traject zullen de
huidige bijstandsprocedures worden getoetst aan de nieuwe wettelijke
kaders en zal worden bezien of vereenvoudigingen kunnen worden
doorgevoerd waardoor meer flexibel bijstand kan worden verleend. Zodra
dit traject in een meer gevorderd stadium is, zal ik uw Kamer hierover
informeren.
6. Modernisering van de bijstandsbepalingen
Vraag 9 (D66)
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de wens van de
korpschef om onderscheid te maken tussen harde, gewapende bijstand en
zachte, ongewapende bijstand of tussen langdurende en kortdurende
bijstand, en van de toezegging van de regering om te bezien hoe deze
aanpassing van de procedure om bijstand te verzoeken kan worden
doorgevoerd. Kan de regering toelichten hoe deze uitwerking van de
procedure eruit zou komen te zien? Kan de regering daarbij in het
bijzonder toelichten hoe de procedure zou verschillen bij harde,
gewapende bijstand ten opzichte van zachte, ongewapende bijstand en bij
kortdurende bijstand ten opzichte van langdurende bijstand?
Ook dit punt zal worden meegenomen in het bovenbedoelde overleg over
de vereenvoudiging en flexibilisering van de bijstandsprocedures. De
korpschef is daarbij uiteraard in de gelegenheid om voorstellen te doen
voor de door hem gewenste aanpassingen van de bijstandsprocedures.
Vanzelfsprekend is daarbij uitgangspunt dat die aanpassingen plaatsvinden binnen de bestaande wettelijke kaders.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 759, nr. 6

7