Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 1005

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2023
Hierbij bied ik u het onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
Inspectie) Selectie in het hoger onderwijs: criteria, instrumenten en de
borging van de kansengelijkheid aan. Dit rapport is mede geschreven naar
aanleiding van de motie Van Meenen, Futselaar en Van der Molen om te
komen met voorstellen die eisen stellen aan de onderbouwing van
gehanteerde selectiecriteria, gericht op kansengelijkheid en die de
kwantiteit van selectiecriteria maximeren.1 In deze brief geef ik kort de
belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen uit het rapport
weer. Ook geef ik een eerste korte reactie op het rapport en schets ik mijn
voorstel voor het vervolg.
Resultaten en conclusies
De bevindingen, conclusies en aanbevelingen van de Inspectie zijn te
verdelen naar een aantal thema’s, waarvan ik de belangrijkste punten
hieronder kort per thema samenvat.
Aantal en soorten gehanteerde selectiecriteria en -instrumenten
Het aantal gehanteerde selectiecriteria verschilt tussen opleidingen. Uit
het rapport blijkt dat ongeveer driekwart van de opleidingen vier of
minder criteria hanteert. Er zijn slechts vier opleidingen die acht tot ten
hoogste tien criteria hanteren. Het zijn met name de wo-masteropleidingen die veel selectiecriteria en -instrumenten gebruiken.
Bijna 90 procent van de opleidingen selecteert haar studenten op basis
van motivatie in combinatie met een of meer andere criteria. Daarnaast
zetten veel opleidingen cijfers en vakkennis in bij selectie. De Inspectie
1

kst-31288-1005
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 31 288, nr. 713.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 288, nr. 1005

1

concludeert dat voor bijna alle selectiecriteria een veelvoud aan instrumenten wordt gebruikt om deze te meten. Hierdoor bestaat volgens de
Inspectie het risico dat de beslissing om te worden toegelaten mede
afhankelijk is van het gekozen instrument en niet alleen of wordt voldaan
aan het criterium. In het Coalitieakkoord is afgesproken dat opleidingen
die selecteren moeten onderbouwen hoe selectie past bij de inhoud van
de opleiding, effectief is en gelijke kansen borgt.
Opleidingen lijken zich bij het selecteren van de kandidaten vooral te
richten op prestaties in het verleden (zoals cijfers) en minder op mogelijkheden voor de toekomst. Dit biedt volgens de inspectie minder kansen
voor de zogenoemde laatbloeiers die potentie hebben, maar nog geen
bewezen staat van dienst. De diversiteit aan gehanteerde selectiecriteria
en -instrumenten, ook tussen dezelfde opleidingen aan verschillende
instellingen, zorgt voor verschillen in toelatingskansen. Het is daarom
belangrijk dat opleidingen hier transparant over zijn. Alleen dan is het
mogelijk voor aspirant-studenten om selectieprocedures met elkaar te
vergelijken.
Een verzoek in de motie Van Meenen, Van der Molen en Futselaar was om
het aantal selectiecriteria te maximeren, met het oog op kansengelijkheid
en het verminderen van prestatiecultuur en druk in het voortgezet
onderwijs. De Inspectie oordeelt dat het aantal gehanteerde selectiecriteria niet problematisch groot is. Als het gaat om kansengelijkheid, biedt
een grote variëteit aan criteria misschien juist ook de mogelijkheid om
verschillende vaardigheden te belichten. Zij pleit er dan ook niet voor
selectiecriteria te maximeren op aantal, maar wel op inhoudelijke
gronden. In de praktijk blijkt namelijk dat niet altijd duidelijk is onderbouwd wat de toegevoegde waarde van specifieke selectiecriteria of
-instrumenten is in relatie tot de andere gebruikte instrumenten. Dit kan
zorgen voor onnodige drempels voor aspirant-studenten.
Onderbouwing van selectiecriteria
Uit de inventarisatie van de Inspectie blijkt dat de meeste opleidingen het
belang en achterliggende ideeën van de afspraken uit het Coalitieakkoord
ondersteunen. De keuze om bepaalde criteria te hanteren is meestal goed
onderbouwd. Echter, als het gaat om de evaluatie en monitoring van de
effecten van de gekozen instrumenten valt er nog veel te winnen. Zoals
eerder gezegd is niet altijd duidelijk wat de toegevoegde waarde van
specifieke selectiecriteria of -instrumenten is.
De Inspectie beveelt aan selectieprocedures op een systematische wijze te
ontwerpen en onderbouwen en onnodige selectiecriteria of -instrumenten
te voorkomen. Ook zouden selectieprocedures beter geëvalueerd moeten
worden, waarbij aandacht is voor kansengelijkheid. Tot slot zouden
selectieprocedures wat de inspectie betreft getoetst moeten worden door
een externe partij, zoals visitatiecommissies.
Kansengelijkheid in de selectieprocedure
Volgens de Inspectie speelt borging van kansengelijkheid slechts een
beperkte rol in de onderbouwing van selectieprocedures. Uit het
onderzoek van de Inspectie blijkt dat opleidingen het borgen van
kansengelijkheid lastig vinden. Onduidelijk is bijvoorbeeld hoe dit moet
worden gecontroleerd. Bovendien stellen sommige gesprekspartners in
het onderzoek dat dit op gespannen voet staat met de eis over effectiviteit.
De reden die de Inspectie hiervoor aandraagt is het gebrek aan duide-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 288, nr. 1005

2

lijkheid over hoe selectieprocedures geëvalueerd en geoptimaliseerd
kunnen worden. Ook ontbreekt duidelijke visie vanuit de overheid op dit
punt.
Reactie kabinet en vervolgstappen
In aanloop naar dit onderzoek zijn er al meerdere gesprekken gevoerd met
verschillende experts over het stelsel van selectie, waaronder gesprekken
met leden van de Expertgroep Toegankelijkheid Hoger Onderwijs (ETHO).
Deze laatste groep is ook bezig met het ontwikkelen van een handboek dat
opleidingen helpt om selectieprocedures in te richten op basis van de
beschikbare kennis over selectie in het hoger onderwijs. Dit instrument
kan voor instellingen dienen als leidraad bij het ontwikkelen van selectieprocedures. Naast een handboek voor selectie werkt de ETHO ook aan een
evaluatietool waarmee opleidingen hun selectieprocedure kunnen
evalueren en verbeteren. Daarnaast wil ik verder met instellingen en
studenten in gesprek over selectie en de uitkomsten van dit en eerder
onderzoek.
De conclusies en aanbevelingen uit het rapport geven het kabinet
aanleiding om het stelsel van decentrale selectie goed tegen het licht te
houden. Een goede reactie op aanbevelingen van de Inspectie, verdient
tijd en aandacht. Het kabinet zal deze uitgebreidere reactie op het rapport
voor de zomer aan uw Kamer toezenden. Hierin worden ook de conclusies
van de eerdere onderzoeken van de Inspectie over zelfselectie meegenomen. Ook ga ik in die brief in samenhang met dit rapport, in op de
uitwerking van de afspraak uit het Coalitieakkoord 2021–2025 (Bijlage bij
Kamerstuk 35 788, nr. 77) dat opleidingen die selecteren dienen te
onderbouwen hoe de selectieprocedure past bij de inhoud van de
opleiding, effectief is en gelijke kansen borgt. Deze reactie zal ik voor de
zomer met uw Kamer delen. Ik zie ernaar uit hierover daarna met de
Kamerleden van gedachten te wisselen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 288, nr. 1005

3