Praktijkervaringen
Crisis- en herstelwet
Voortgangsrapportage 2014-2015

Praktijkervaringen
Crisis- en herstelwet
Voortgangsrapportage 2014-2015

naar inhoud >>

4 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting 7
1 Inleiding

11

2 Bestuursprocesrecht 13
2.1 Inleiding 13
2.2 Aantallen besluiten onder de Chw 14
2.3 Doorwerking van de Chw-regels in beroepszaken
2.4 Jurisprudentie 21

15

3	Bijzondere voorzieningen 25
3.1 Inleiding 25
3.2 Aantallen en verdeling 26
3.3 Doorloopsnelheid van het Besluit uitvoering Chw 31
4 Ontwikkelingsgebieden 33
4.1 Het bestemmingsplan met de ‘plus’ van de Chw 33
4.2 Soorten en aantallen ontwikkelingsgebieden 35
4.3 Voortgang van de projecten binnen Afdeling 1 35
4.4 Ervaringen in de projecten 36
4.5 Jurisprudentie ontwikkelingsgebieden 42
5	Duurzame innovatieve experimenten 43
5.1 Maatwerk voor vernieuwing 43
5.2 Soorten en aantallen duurzame innovatieve experimenten
5.3 Voortgang van de projecten binnen Afdeling 2 45
5.4 Ervaringen in de projecten 47
6	Project­uitvoerings­besluiten 62
6.1 Makkelijke bypass 62
6.2 Soorten en aantallen projectuitvoeringsbesluiten
6.3 Ervaringen in de projecten 64

44

62

7 Lokale Projecten met nationale betekenis 66
7.1 Breed draagvlak als basis 66
7.2 Soorten projecten en voortgang 66
7.3 Ervaringen in de projecten 67
8 De ontwikkeling van kennis 70
8.1 Ondersteuning van de uitvoering 70
8.2 Leerpunten gericht op de verandering van het omgevingsrecht

72

Bijlagen 75
Bijlage 1 Hoofdlijn van de Chw 75
Bijlage 2 Ontwikkelingen in de wetgeving 79
Bijlage 3 Projectenoverzicht 82
Bijlage II 90
Verantwoording 95
Colofon

96

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 5

Alphen aan den Rijn
6 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Managementsamenvatting

Inleiding
Bijna een kwart van de gemeenten en provincies in Nederland experimenteert met de Crisis- en herstelwet (Chw). Hiermee wordt vooruitgelopen op de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Bij het in werking
treden van de Crisis- en herstelwet (Chw) op 31 maart 2010 was de
toepassing gericht op het vlottrekken van ruimtelijke projecten en
het aanjagen van de bouwsector. De laatste jaren is bovendien veel
aandacht ontstaan voor innovatie in het ruimtelijke domein en
vernieuwing in regelgeving. De Chw vervult een dubbelfunctie:
versnellen en vernieuwen. Vernieuwen in de praktijk stond centraal
in het Praktijkfestival op 21 april 2015, met als ondertitel ‘met meer
dan 100 experimenten vooruitlopen op de Omgevingswet’. Provincies, gemeenten en bedrijven lieten tijdens het Festival zien op
welke manier en in welke projecten zij de Chw toepassen. Dit vijfde
Voortgangsrapport aan het Parlement geeft een uitgebreid overzicht
van de toepassing van de Chw sinds 2010, met het accent op de
periode april 2014 - medio 2015.

Toepassing van de bestuursrechtelijke bepalingen
De bestuursrechtelijke bepalingen van de Chw zijn van toepassing
op een continue, licht toenemende stroom besluiten. Volgens een
steekproef geldt de Chw in 2014 voor ruim 50 besluiten per maand,
waarvan ongeveer twee derde afkomstig is van de gemeentelijke
overheid. Toch neemt het belang van de Chw voor de inhoudelijke
behandeling van beroepen af. Dat komt doordat twee bepalingen
(relativiteitsvereiste, passeren kleine gebreken) inmiddels van de
Chw naar de Algemene wet bestuursrecht zijn overgeheveld. Daarmee gelden deze bepalingen niet alleen voor de besluiten onder de
Chw, maar hebben zij generieke werking. Het aantal beroepszaken
<< terug naar inhoud

waarin de bestuursrechtelijke bepalingen uit de Chw een rol spelen,
is in 2014 tot een derde afgenomen met 39 uitspraken van de Raad
van State in vergelijking tot de piek van 120 uitspraken in 2012.
De regel dat de bestuursrechter binnen zes maanden na afloop van
de beroepstermijn uitspraak moet doen, blijft een punt van aandacht. De Raad van State doet bij hoofdzaken (dus exclusief voor­
lopige voorzieningen) in net iets minder dan de helft van de zaken
binnen de gestelde termijn uitspraak. Gemiddeld is de doorlooptijd
circa zeven en een halve maand. Dat is wel sneller dan voor zaken
die niet onder de Chw vallen. Deze versnelling wordt door bevoegd
gezag en projectleiders positief gewaardeerd, anderen relativeren
de tijdswinst.
De jurisprudentie van de bestuursrechtelijke bepalingen kent een
stabiel beeld, zodat een ieder zich kan instellen op de bestendige
uitleg van de Chw. Een oproep onder betrokken juristen leverde
een kanttekening op over de tijdsdruk: die is hoog vooral bij grote
complexe zaken; het uitsluiten van pro forma beroep kan bovendien private rechtzoekenden onder druk zetten.

Bijna 150 bijzondere voorzieningen tot medio 2015
(10e tranche)
De Chw is in vijf jaar een ‘vaste waarde’in het speelveld van het
omgevingsrecht geworden en blijkt flexibel inzetbaar. Sinds het van
kracht worden van de Chw staat de teller op in totaal 147 bijzondere
voorzieningen (tot en met de 10e tranche). Door de jaren heen is
sprake van een vrij continue stroom van gemiddeld 25 nieuwe
­projecten per jaar met daar binnen een flinke verschuiving in de
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 7

Almere Oosterwold

toepassing. De instroom van duurzame innovatieve projecten is de
laatste drie jaar fors toegenomen (in totaal 94 projecten), terwijl het
aantal project­uitvoeringsbesluiten juist heel sterk terugloopt. De
lokale projecten met nationale betekenis dateren alle drie uit 2010
en de instroom van ontwikkelingsgebieden fluctueert door de jaren
heen. Bijna een kwart – 91 van de 393 – gemeenten kent een of meer
bijzondere voorzieningen binnen haar grenzen; koploper Eindhoven zelfs zeven. De aanvraag om een bijzondere voorziening aan te
wijzen komt overwegend van een (gemeentelijke) overheid. Geen
informatie is beschikbaar over het aantal aanvragen waarvoor
bedrijven op de achtergrond initiatiefnemer zijn. Wel duidelijk is
dat in diverse van de aangewezen projecten, naast de overheden,
ook bedrijven in de uitwerking van de innovatieve aanpak en in de
bouwfase een prominente rol vervullen.

Ontwikkelingsgebieden: verhoogde aandacht voor
bedrijventerreinen en havengebieden
Gemeenten vragen om aanwijzing tot ontwikkelingsgebied om bij
complexe ruimtelijke opgaven over meer manoeuvreerruimte en
extra bewegingsvrijheid te beschikken. Het resultaat kunnen zij dan
formeel verankeren in het bestemmingsplan met de ‘plus’ van de
Chw. Van de 29 aangewezen ontwikkelingsgebieden zijn zeven
nieuw in het verslagjaar. Het gaat om stedelijke gebieden en recentelijk ook telkens meer om haven- en industriegebieden. Geluid is
het dominante milieuprobleem en natuur (stikstof­depositie) geldt
als nieuw onderwerp in zes haven- en industriegebieden. Complexe
gebiedsontwikkelingen kunnen met de aanwijzing tot ontwikkelingsgebied beter aangepakt worden. Het opstellen van het
8 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

­ estemmingsplan-plus, inclusief het scherp krijgen en toepassen
b
van alle nieuwe mogelijkheden, is een intensief proces. Van alle
aangewezen ontwikkelingsgebieden is medio 2015 in drie gebieden
een bestemmingsplan-plus van kracht of in procedure, in één
gebied deels van kracht en nog deels in voorbereiding en in elf
­gebieden is het plan in voorbereiding. Van de overige gemeenten
zien acht gemeenten van het opstellen van een bestemmingsplanplus af en houden zes de toepassing in beraad. Naar verwachting zal
van de in totaal 29 ontwikkelings­gebieden uiteindelijk maximaal de
helft de juridische werking van het instrument benutten. Veel van de
gemeenten die in de eindafweging uitkomen met het opstellen van
een regulier bestemmingsplan (zonder de plus van de Chw) zeggen
door de aanwijzing een steun in de rug te hebben gekregen. Zij hielden
het bestemmingsplan-plus als troefkaart achter de hand of zijn door
de aanwijzing aangezet om het plan­gebied en de vraagstelling van
meer kanten en met meer opties te bekijken. Het instrumentarium
van de Chw heeft daarmee een impact die verder gaat dan de strikt
juridische werking.

Duurzame innovatieve experimenten werpen de blik
vooruit op het ‘omgevingsplan’
De duurzame innovatieve experimenten nemen een enorme vlucht.
In totaal zijn 94 experimenten aangewezen; de grote toename zit
vooral in de laatste jaren. Een klein aantal experimenten richt zich
op nieuwe technieken en op duurzaam bouwen. Groei is te zien bij
de experimenten waarin regels en procedures worden vereenvoudigd en vooral bij de experimenten die vooruit lopen op het omgevingsplan uit het wetsvoorstel van de Omgevingswet. Rond ‘minder

regels en procedures’ zijn clusters ontstaan van gemeenten die
eenzelfde experiment uitvoeren. Deze experimenten vragen relatief
weinig voorbereiding van de gemeenten, zodat de uitvoering over
het algemeen vrij snel kan starten. Over de opbrengst van deze experimenten bestaat echter nog geen eenduidig en helder beeld. Er zijn
nog geen experimenten met een onherroepelijk bestemmingsplan,
ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving nemen veel tijd
in beslag. Vanwege de directe link met de totstandkoming en de
invoering van de Omgevingswet besteedt het ministerie van Infrastructuur en Milieu veel aandacht aan de ondersteuning van deze
experimenten. Dat werpt zijn vruchten af. Diverse gemeenten komen
tot vernieuwing van de experimenten met het bestemmingsplan met
verbrede reikwijdte. Er ontstaan plannen die met het traditionele
instrumentarium niet mogelijk zijn: eisen over duurzaamheid in het
Noord-Brabantse inpassingsplan voor het Logistiek Park Moerdijk,
verantwoordelijkheid én vrijheid aan de initiatiefnemer in
­Oosterwold in Almere. Alle deelnemende gemeenten benutten de
mogelijkheid van de langere geldingsduur van het ruimtelijke plan.
Organische gebiedsontwikkeling wordt hiermee gefaciliteerd.
­Initiatieven kunnen worden gerealiseerd. Ook andere duurzame
innovatieve projecten, zoals het provinciale experiment ‘Transitie
naar een zorgvuldige veehouderij’ ogen veelbelovend.

mogelijkheden en de behoefte vanuit de samenleving bepaalt
– binnen de eisen van de wet – de invulling. De toepassing wordt
met de aanwijzing van de projecten per AMvB telkens democratisch
gelegitimeerd.
Met de experimenten vooruitlopend op de komst van de Omgevingswet is de unieke situatie ontstaan dat de toepassing in de praktijk en
de ontwikkeling van wet- en regelgeving elkaar intensief beïnvloeden. Nu al is ruim 15% van de gemeenten met een ontwikkelings­
gebied of duurzaam innovatief experiment betrokken bij de vernieuwing van het omgevingsrecht. Vooral het aantal gemeenten dat
aanhaakt bij het duurzaam innovatief experiment met het bestemmingsplan verbrede reikwijdte loopt snel op. Tot en met de 10e tranche zijn 27 experimenten aangewezen en in het ontwerp van de 11e
tranche zitten nog eens 13 experimenten. Daarmee loopt binnenkort 10 % van de Nederlandse gemeenten vooruit op het omgevingsplan, zoals opgenomen in het wetsvoorstel voor de Omgevingswet.
De wisselwerking tussen wetgeving en toepassing is stimulerend
voor alle betrokkenen. De interactie komt de verdere invulling van
de Omgevingswet ten goede én leidt er toe dat in de praktijk nu al
ervaring ontstaat met de nieuwe wetgeving en dat plannen tot stand
komen die nauw aansluiten op de toekomstige regelgeving.

Projectuitvoeringsbesluit komt tot stilstand
Het projectuitvoeringsbesluit biedt een makkelijk hanteerbare
bypass voor bouwprojecten van woningen, onderwijs en de zorg,
die niet passen binnen een vigerend bestemmingsplan. Het project­
uitvoeringsbesluit combineert de planologische toestemming en
de benodigde uitvoeringbesluiten in één besluit. Toch wordt dit
instrument nog maar zelden toegepast: in de hele looptijd van de
Chw 21 keer en in de laatste twee jaar nog maar één keer. Op zich
zijn de ervaringen positief. Er is echter ook een regulier alternatief:
de omgevingsvergunning in afwijking van het bestemmingsplan.

Drie lokale projecten met nationale betekenis
Voor de drie lokale projecten met nationale betekenis is de brede
overeenstemming vastgelegd en is de uitvoering in volle gang met
de bouw van kantoren, stations en wegen en het opknappen van
de openbare ruimte. De overheid werkt volgens een vooropgezet
programma en de markt wordt uitgenodigd om met investeringen
daarop ‘organisch’ aan te sluiten. De juridische versnelling in de
beroepsprocedures zorgt voor kortere doorlooptijden. Het commitment leidt tot extra aandacht en focus. Ook dat komt de uitvoering
ten goede. Toch hebben de positieve ervaringen niet geleid tot
navolging. Mogelijk zijn er weinig grote projecten die in aanmerking komen voor toepassing en biedt de formule te weinig voor­
delen ten opzichte van de verplichtingen die de aanwijzing met
zich meebrengt.

Tot slot
Veel van de onlangs toegevoegde Chw-projecten lopen vooruit op
vernieuwing van de regelgeving. Gemeenten en anderen zoeken en
vinden met de Chw instrumenten (ontwikkelingsgebied, duurzame
innovatieve experimenten) om hun doelen langs nieuwe wegen te
bereiken. De projecten dienen zich zelf aan. De Chw biedt daartoe
<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 9

Apeldoorn binnenstad
10 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

1 Inleiding

Vijf jaar Crisis- en herstelwet
De Crisis- en herstelwet (Chw) is ontstaan als reactie op de financiële
en economische crisis, die in het najaar van 2008 begon. Het kabinet Balkenende IV wilde, met de Chw banen creëren, de economie
aanzwengelen en Nederland sterker maken door procedures in het
ruimtelijke domein te versnellen. De Chw is op 31 maart 2010 in
werking getreden. Op 21 april 2015 hebben overheden en bedrijven
aan elkaar de oogst van vijf jaar Chw gepresenteerd. Daarbij kwam
naar voren dat de Chw, naast een instrument om snel in te spelen
op de economische en financiële crisis, inmiddels ook het voertuig
is om vooruit te lopen op structurele vernieuwing in regelgeving.
Telkens meer gemeenten lopen met behulp van de Chw vooruit op
de komst van de Omgevingswet. Bij de totstandkoming van de Chw
ging aandacht en kritiek uit naar de bestuursrechtelijke versnelling
en vereenvoudiging. Vijf jaar later wordt vooral positief gewaardeerd dat de Chw ‘denken in mogelijkheden’ stimuleert en daarmee
projecten verder brengt. Waar destijds gedacht was dat het bedrijfsleven massaal in zou stappen, is in de loop van de jaren zichtbaar
geworden dat vooral overheden gebruik maken van de Chw.
Ruimte geven en denken in mogelijkheden
Directeur-generaal Kuijpers van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu noemde, tijdens het Praktijkfestival, met meer dan 100 experimenten
voorsorteren op de Omgevingswet, ruimte geven en de mindset ‘denken
in mogelijkheden’ cruciale winstpunten. Ook wees hij op de unieke
wisselwerking tussen praktijk en wetgeving. Veel projecten lopen
met een experiment onder de Chw vooruit op de komst van
de Omgevingswet.

Oud-premier Balkenende vond het interessant om te horen dat de Chw
zich in de huidige tijd niet alleen richt op versnelling, maar ook leidt tot
vernieuwing en innovatie in het ruimtelijke domein.

Voortgangsrapportage
Bij de parlementaire behandeling van de Chw is de afspraak1
gemaakt om de vinger aan de pols te houden met een jaarlijkse
rapportage van de verantwoordelijke minister aan het parlement
over de voortgang van de uitvoering van de Chw. Deze Voortgangsrapportage 2014-2015 is de vijfde in een reeks en richt zich vooral op
de periode april 2014 tot medio 2015. Ontwikkelingen waarover al
in eerdere rapportages verslag is gedaan worden opgepakt en met
nieuwe kennis over de voortgang verrijkt.
Tijdens het Algemeen Overleg van 17 december 20142 heeft het lid
van de Tweede Kamer de heer Smaling gevraagd om nader inzicht in
de volle breedte van de impact van de Chw. Hij vroeg een evaluatie
die volledig, open, transparant en objectief is; met een nulmeting
erbij. Bovendien vroeg hij of er meer zaken bij de Raad van State
terechtkomen dan voorheen. Zoals al in de brief van 9 februari 2015
aan de Kamer3 is gemeld, is op basis hiervan de jaarlijkse voortgangsrapportage langs twee lijnen aangepast. Ten eerste is de
inhoud van de rapportage aangevuld om op de genoemde vraag­
stelling in te gaan. De rapportage sluit nog wel aan bij de eerdere

1
2
3

<< terug naar inhoud

Nota naar aanleiding van het verslag (TK 32 127 nr. 7)
Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 660, nr. 62
Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 127, nr. 211
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 11

Voortgangsrapporten, zodat een consistente reeks ontstaat die de
ontwikkeling in de toepassing van de wet zichtbaar maakt vanaf het
in werking treden van de wet in 2010 (het nulpunt). Daarnaast is ten
behoeve van de objectiviteit een begeleidingscommissie ingesteld
waarin overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en
wetenschap zijn vertegenwoordigd4.
Conform de afspraak uit 2010 met het Parlement gaat de jaarlijkse
rapportage over de voortgang in de uitvoering van de Chw. Het
voorliggende rapport bevat derhalve geen evaluatie met een (eind)
oordeel over de doeltreffendheid en effectiviteit van de wet. Voor
de bestuursrechtelijke bepalingen heeft deze evaluatie wel plaats­
gevonden, zoals de Chw voorschreef. Hoofdstuk 2 verwijst naar die
evaluatie. Voor het overige is in dit Voortgangsrapport geen poging
ondernomen om de doelstelling van meer werkgelegenheid of een
impuls aan de economie in kwalitatieve of kwantitatieve termen te
onderzoeken en te beoordelen. Behalve dat een dergelijk onderzoek
op grote methodologische vragen stuit, lijkt een beoordeling ook
van beperkt belang voor de huidige toepassing van de Chw en de
thans lopende experimenten. Het voorliggende rapport bevat wel
meer dan ‘kale’ voortgangsdata en reflecteert ook op de al dan niet
bereikte voortgang in concrete situaties.

Leeswijzer
De Voortgangsrapportage 2014-2015 kent de volgende opbouw.
De hoofdtekst laat aan de hand van voorbeelden en leerpunten uit
de praktijk de voortgang in de uitvoering van de Chw zien. Na deze
inleiding (hoofdstuk 1) komt het bestuursprocesrecht (hoofdstuk 2)
en komen vervolgens de bijzondere voorzieningen van de Chw aan
bod, eerste in de vorm van een overzicht (hoofdstuk 3), daarna per
bijzondere voorziening (hoofdstuk 4 tot en met 7). Hoofdstuk 8 gaat
in op de rol van kennis bij de toepassing van de Chw en benoemt de
leerervaringen van de Chw voor het tot stand komen en de invoering
van de Omgevingswet. De bijlagen bevatten informatie over de
achtergrond en toepassing van de Chw. De inhoud van de Chw en
ontwikkeling in wetgeving komen aan bod in respectievelijk bijlage
1 en 2. Bijlage 3 bevat overzichten van alle bijzondere voorzieningen
onder de Chw. De verantwoording aan het slot gaat in op de totstandkoming van het rapport.

4

De Begeleidingscommissie staat onder voorzitterschap van de heer prof. mr.
N.S.J. (Niels) Koeman (Staatsraad) en bestaat verder uit mevrouw mr. M.A.
(Marga) Robesin (Stichting Natuur en Milieu) en de heren prof. dr. Ir. A.G.
(Arjan) Bregman (Instituut voor Bouwrecht), prof. mr. Dr. B.J. (Ben) Schueler
(universiteit Utrecht, vanaf 1/7/15 Staatsraad), mr. M. (Marco) Lurks (VNG) en
mr. M.J. (Martijn) Verwoerd (Bouwend Nederland).

12 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

2 Bestuursprocesrecht

2.1
Inleiding
De regels van Hoofdstuk 1 Chw vereenvoudigen en versnellen de
beroepsprocedure van ruimtelijke besluiten. De Chw geeft precies
aan op welke besluiten de versnelling en vereenvoudiging van de
regels van het bestuursprocesrecht uit de Chw van toepassing zijn.
Het gebruik is geen vrije keuze, de Chw geldt van rechtswege.

Van de bestuursrechtelijke bepalingen uit de oorspronkelijke Chw
is een aantal regels in de loop van de afgelopen jaren gewijzigd of
overgeheveld naar de Algemene wet bestuursrecht. Deze aanpassingen
komen voort uit de ervaringen die met de Chw zijn opgedaan. De
ervaringen met de nog resterende regels van Hoofdstuk 1 betrekt het
kabinet op termijn bij de wijziging van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), parallel aan de totstandkoming van de Omgevingswet.
Van experiment naar generiek
Twee regels uit de oorspronkelijke Chw, over het laten passeren van
kleine gebreken (artikel 1.5) en de toepassing van het relativiteits­
vereiste (artikel 1.9), zijn opgenomen in de Algemene wet bestuursrecht
en hebben vanaf 1 januari 2013 algemene werking gekregen. Binnen de
Chw heeft ook een aanpassing plaatsgevonden over het beroep van
decentrale overheden6. Sinds 25 april 2013 geldt dat decentrale over­
heden niet tegen een besluit van de centrale overheid in beroep
­kunnen gaan, maar wel weer tegen besluiten van andere overheden.

De Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Tilburg5 hebben in opdracht van het ministerie van Veiligheid en Justitie een
evaluatie uitgevoerd waarover in twee fasen en in twee rapportages
verslag is gedaan, waarbij de laatste rapportage dateert van april
2014. Voor de bevindingen van deze evaluaties wordt naar deze
rapportages verwezen.

De actuele stand van de Chw en de wijzigingen in de regelgeving zijn
beschreven in bijlage 1 en 2 van deze rapportage.

5

Evaluatieonderzoek procesrechtelijke bepalingen Crisis- en herstelwet,
A.T. Marseille, B.W.N. de Waard, F.J. Jansen, K.J. de Graaf, N.A. De Vos,
­Rijksuniversiteit Groningen & Universiteit van Tilburg, 30 maart 2012;
Bijlage bij Kamerstuk 32127 nr. 160, 15 mei 2012
Crisis- en herstelwet: tweede evaluatie procesrechtelijke bepalingen,
­Vakgroep Bestuursrecht van de Rijksuniversiteit Groningen Departement
Publieksrecht, Encyclopedie en Rechtsgeschiedenis van de Universiteit
Tilburg, 17 april 2014.

<< terug naar inhoud

6

De ‘Wijziging van de Crisis- en herstelwet en diverse andere wetten in
­verband met het permanent maken van de Crisis- en herstelwet en het
aanbrengen van enkele verbeteringen op het terrein van het omgevingsrecht’ is op 25 april 2013 in werking getreden.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 13

Paragraaf 2.2. geeft een beeld van het aantal besluiten dat onder
de bestuursrechtelijke regels van de Chw valt, paragraaf 2.3. zoomt
in op aantal, soort en afhandeling van de besluiten waar beroep
op is aangetekend en paragraaf 2.4. geeft een overzicht van de
­jurisprudentie. Paragraaf 2.5. bevat samenvattende slotopmerkingen.

2.2
Aantallen besluiten onder de Chw
De bestuursrechtelijke regels van de Chw zijn van rechtswege van
toepassing als een project valt onder een van de categorieën
genoemd in Bijlage I Chw, als het project is opgenomen in Bijlage II
Chw of valt onder de ontwikkelingsgebieden (Afdeling 1), de versnelde uitvoering van bouwprojecten (Afdeling 6) en de lokale en
(boven)regionale projecten met nationale betekenis (Afdeling 7)
van Hoofdstuk 2 Chw.

De categorieën van Bijlage I Chw worden bij Algemene maatregel
van bestuur (AMvB) aangevuld. De complete lijst met categorieën,
zoals die luidt na het in werking treden van de tiende tranche AMvB,
is opgenomen in bijlage 1 van deze Voortgangsrapportage. Ook de
lijst projecten van Bijlage II Chw is in de loop van de tijd langer
geworden. Bijlage 3 van dit rapport bevat een overzicht.
Na het van kracht worden van de Chw in maart 2010 ontstond al snel
een continue stroom met ruimtelijke besluiten die vallen onder de
bestuursrechtelijke regels van de Chw. Deze stroom zet zich door tot
op heden zoals blijkt uit de periodieke steekproeven van de kennisgevingen in de Staatscourant. De steekproef omvat alle kennisgevingen
met vermelding van de Chw (zie Schema 1) in de maanden juni en
december van 2010 tot en met 2014. Het gemiddelde aantal
(ontwerp)-besluiten per maand binnen de steekproef bedraagt 47.
Afgezien van het aanloopjaar zijn de aantallen vrij gelijkmatig in de
tijd verdeeld, met één grote uitzondering. De steekproef voor juni
2013 bevat twee keer zoveel besluiten als gebruikelijk. Deze forse

Schema 1 Gepubliceerde plannen en besluiten met de vermelding dat de Chw van toepassing is, in de Staatscourant in de maanden
juni en december. Ingedeeld naar gemeenten, provincies, rijk en naar de maand waarin het plan/besluit is gepubliceerd.
2010

2011

2012

2013

2014

juni

december

juni

december

juni

december

juni

december

juni

december

Gemeenten

2

16

32

25

36

33

79

36

32

36

Provincies

1

1

3

1

3

6

12

5

4

5

Rijk

7

5

16

9

9

6

9

15

11

15

Totaal

10

22

51

35

48

45

100

56

47

56

Aantal gepubliceerde plannen en besluiten

100

80

60

40

20

0
juni

december

juni

2010

december
2011

Gemeenten

Rijk

Provincies

Totaal

14 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

juni

december
2012

juni

december
2013

juni

december
2014

piek laat zich vermoedelijk verklaren uit de afloop van het overgangsrecht van de Wro. De gemeenten hadden volgens dit overgangsrecht tot 1 juli 2013 de tijd om hun ruimtelijke plannen te
actualiseren. Het is aannemelijk dat dit vlak voor deze datum heeft
geleid tot een incidentele toename van het aantal te publiceren
besluiten ten behoeve van de actualisatie van een oud bestemmingsplan. Het hoge aantal provinciale besluiten in juni 2013 lijkt een
toevallige cumulatie van vier Noord-Hollandse besluiten omtrent
de verlegging van een gastransportleiding en vijf besluiten over
Ruimte voor de Rivier in de provincies Overijssel en Gelderland.
Met voorbijgaan aan de aanloopperiode in 2010 en de piek in 2013,
neemt het totaal aantal besluiten waarin naar de Chw wordt verwezen licht toe: in 2011 is het gemiddelde nog 43 besluiten per maand
(gemiddelde van juni en december 2011), in 2012 is dit gemiddelde
gestegen naar afgerond 47 besluiten per maand en in 2014 is dit aantal afgerond 52. Dit is zowel van 2011 op 2012 als van 2012 op 2014
een toename van rond 10% (2013 is niet meegeteld vanwege de piek).
De verdeling van de besluiten onder de Chw over rijk, provincies en
gemeenten kent over de jaren heen eenzelfde patroon. De gemeenten publiceren veruit de meeste besluiten, gevolgd door het rijk en
de provincies publiceren het minste aantal besluiten met verwijzing
naar de Chw. In 2012 is het aandeel van de gemeenten 74%, van het
rijk 16% en van de provincies 10%; in 2014 is dat respectievelijk 66%
en 25% en 9%.
De cijfers in deze paragraaf zijn gebaseerd op de vermelding van de
bevoegde overheden in hun openbare kennisgeving dat de Chw van
toepassing is op hun besluit. In 2012 werd in de Voortgangrapportage
vermeld dat bij het onderzoek regelmatig gestuit werd op een
besluit, waarbij ten onrechte de Chw niet was vermeld. De Raad van
State deed bij diverse beroepszaken dezelfde constatering. Bij het
huidige onderzoek bestaat de indruk dat hier een forse verbetering
is te zien en het niet vaak meer voorkomt dat de Chw over het hoofd
wordt gezien bij de vermelding in de openbare kennisgeving. Hoewel dit niet systematisch is onderzocht, zijn voor deze indruk twee
aanwijzingen. Bij het doornemen van de kennisgevingen zijn -in
tegenstelling tot 2012- als bijvangst geen fouten in de vermelding
aangetroffen. Bij de beroepszaken zijn in de onderzochte steekproef

(zie paragraaf 2.3.) geen gevallen meer aangetroffen waarin ten
onrechte het van toepassing zijn van de Chw achterwege was
­gebleven in de kennisgeving.
Bestemmingsplannen vormen de grootste groep van besluiten
waarop de bestuursrechtelijke bepalingen van de Chw van toepassing zijn. Schema 2 geeft, telkens met een steekproef voor juni en
december, door de jaren heen weer welk aandeel van de (vastgestelde) bestemmingsplannen onder de bestuursrechtelijke bepalingen van de Chw vallen. Afgezien van het aanloopjaar 2010 valt
­telkens omstreeks 7% van de bestemmingsplannen onder de Chw.
Uitzondering is de steekproef van juni 2013, waarin het aantal vastgestelde bestemmingsplannen sterk verhoogd is, zoals verondersteld, vanwege de afloop van het overgangsrecht van de Wro.
Het percentage van de plannen onder de Chw ligt dan 2% hoger.

2.3
Doorwerking van de Chw-regels in
beroepszaken
2.3.1 De invloed van de Chw op de beroepsgang
In paragraaf 2.2. is in beeld gebracht hoeveel besluiten onder de
bestuursrechtelijke regels van de Chw vallen. Op basis van de genomen steekproef wordt verondersteld dat het gaat om circa 50 besluiten per maand. Deze paragraaf probeert meer zicht te geven op
de doorwerking van de bestuursrechtelijke regels van de Chw in
de beroepsprocedure.
De regels van de Chw om de beroepsgang te versnellen en te ver­
eenvoudigen hebben geen doorwerking in de gevallen waarin de
betrokkenen niet in beroep gaan tegen het genomen besluit. Als
betrokkenen afzien van beroep dan komen de bestuursrechtelijke
regels uit de Chw immers niet tot toepassing. De achterliggende
reden om van beroep af te zien kan echter verschillen. Als het
besluit draagvlak heeft of betrokkenen voelen zich niet geschaad in
hun belangen, dan is het niet aannemelijk dat de bestuursrechtelijke
regels van de Chw invloed hebben gehad op hun conclusie om af te

Schema 2 Aantal openbare kennisgevingen van een vastgesteld bestemmingsplan in de Staatscourant,
totaal aantal en het aantal met verwijzing naar de Crisis- en herstelwet (Chw).
2010

2011

2012

2013

2014

juni

december

juni

december

juni

december

juni

december

juni

december

Totaal aantal
­vast­gestelde
bestemmings­plannen

235

291

343

253

234

218

494

274

202

282

waarvan met
­verwijzing naar Chw

0

10

22

18

15

17

47

21

14

20

0%

3,4%

6,4%

7,1%

6,4%

7,8%

9,5%

7,7%

6,9%

7,1%

Percentage
<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 15

zien van beroep. Minder duidelijk is op welke wijze de bestuurs­
rechtelijke bepalingen beperkend zijn voor de toegang tot de
beroepsgang. Gemeenten, provincies en waterschappen kunnen
geen beroep instellen tegen een besluit van de rijksoverheid, dat tot
stand komt onder de werking van de Chw. Of de inhoud van het
besluit dan wel deze beperkende regel ertoe leidt dat geen beroep
wordt ingesteld,wordt dan niet duidelijk. Dat geldt ook voor andere
bepalingen van de Chw, zoals het relativiteitsvereiste en de regel die
het niet mogelijkheid maakt om beroepsgronden aan te vullen.
Hiervan is niet bekend welke invloed deze bepalingen hebben op
het besluit van betrokkenen om al dan niet beroep in te stellen.
Over de motieven om geen beroep in te stellen (omdat daar inhoudelijk geen aanleiding voor is of omdat de Chw daarvoor een
­barrière opwerpt) is geen informatie beschikbaar.
Via de Vereniging voor Milieurecht en de Vereniging van Milieurecht
Advocaten is daarom contact gezocht met advocaten, die ervaring
hebben met de beroepsgang onder de Chw. Uit de reacties7 is het
navolgende beeld afgeleid. Chw-zaken zijn regelmatig complex,
bevatten bij toepassing van de coördinatieregeling tal van uitvoeringsbesluiten en kennen een omvangrijk dossier. Het bij Chwzaken niet toestaan van pro forma beroep (volgens een respondent
beter aan te duiden met ‘inleidend beroepschrift’) leidt dan soms
tot problemen. Een voorbeeld wordt genoemd van een zeer
omvangrijk dossier gecombineerd met de afloop van de beroeps­
termijn begin januari. Dan heeft ook de advocaat het pittig om de
termijnen te halen. Los van de omvang van het dossier heeft een
rechtzoekende particulier of groep enige tijd nodig om juridische
bijstand in te schakelen, het dossier te doorgronden en nader
onderzoek uit te (laten) voeren. Om kosten van onderzoek en
ondersteuning te delen kan samenwerking nodig zijn, hetgeen ook
tijd vergt. Al met al ontstaat een forse tijddruk op de rechtzoekende.
Dit kan leiden tot het afzien van beroep of tot inboeten op de kwaliteit van het beroepsschrift. De extra tijd die ontstaat bij een pro
forma beroep maakt voor een aantal partijen de beroepsgang beter
toegankelijk en biedt de advocaat meer gelegenheid om een
omvangrijk dossier te doorgronden en tot een goede formulering
van het beroep te komen.

7

Op deze oproep zijn vier reacties op persoonlijke titel gekomen vanuit
Milieudefensie, HABITAT advocaten en juristen, Houthoff Buruma en Janzing
Brink Schipperus Advocaten | Mediation.

Cumulatie van vereenvoudiging en versnelling
De bestuursrechtelijke regels van de Chw gelden niet alleen voor bij­
voorbeeld een relatief eenvoudig bestemmingsplan met 12 woningen.
Door wetswijzigingen in de afgelopen jaren valt, met toepassing van de
coördinatieregeling, ook een complex Rijksinpassingsplan met 50 uitvoeringsbesluiten onder de Chw. Zelfs met een groot team is het dan een
zeer lastig verhaal om binnen zes weken een gedegen beroepsschrift op
te stellen en ook de bestuursrechter krijgt maar weinig tijd. Een advocaat
ervaart dat dit consequenties heeft voor de kwaliteit van de uitspraak. Is
bij de diverse wetswijzigingen wel genoeg rekenschap gegeven van het
samenspel en de effecten op de doorlooptijd?

Deze Voortgangsrapportage gaat verder in op de situaties waarin wel
beroep is aangetekend. Dan wordt de werking van de bestuursrechtelijke bepalingen van de Chw manifest. Ook bij die doorwerking
zijn twee situaties te onderscheiden. Ten eerste de doorwerking van
de regel dat de bestuursrechter binnen zes maanden na afloop van
de beroepstermijn tot een uitspraak moet komen. Deze regel heeft
geen directe betekenis voor de inhoudelijke beoordeling van het
beroep. De overige regels zijn betrokken bij de inhoudelijke behandeling van de beroepen. Paragraaf 2.3.2 geeft informatie over aantallen beroepszaken, type besluiten en de ter zake doende regels van
de Chw en paragraaf 2.3.3. geeft een overzicht van de mate waarin
bij de uitspraken van de Raad van State de zes-maanden-termijn
wordt gehaald.

2.3.2 De beroepszaken bij de Raad van State
Aantallen

Kenniscentrum InfoMil heeft geregistreerd dat in de periode 20102014 de Raad van State in 338 zaken uitspraak heeft gedaan over
besluiten die vallen onder de Hoofdstukken 1 en 2 van de Chw. Dit
betreft in 88% (299) van de gevallen uitspraken in hoofdzaken en in
12% (39) voorlopige voorzieningen. Schema 3 laat zien dat het aantal
uitspraken in hoofdzaken en in voorlopige voorzieningen vanaf het
in werking treden van de Chw snel is toegenomen en daarna in 2013
en nogmaals in 2014 drastisch is teruggelopen. In 2014 is het aantal
beroepszaken, waarin de uitspraak gebaseerd is op hoofdstuk één
van de Chw nog maar een derde van de piek in 2012. Deze afname
staat in contrast met de stabiele en zelfs wat toenemende stroom van
besluiten waarop de Chw van toepassing is (zie paragraaf 2.2.). Doordat het aantal rechtsregels binnen de Chw is afgenomen, speelt de
Chw echter telkens minder vaak een rol bij de inhoudelijke beoordeling. Wel geldt voor alle beroepen op besluiten waarvoor de Chw
geldt, dat de uitspraak binnen zes maanden moet volgen.

Schema 3 Uitspraken van de Raad van State waarin de uitspraak gebaseerd is op hoofdstuk één van de Chw (bron: Kenniscentrum InfoMil).
2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

Voorlopige voorziening

7

19

9

3

1

39

Hoofdzaak

6

60

111

84

38

299

Totaal

13

79

120

87

39

338

16 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Type besluit

Zoals al eerder is besproken (zie Schema 1) neemt het aantal besluiten dat onder de werking van de Chw tot stand komt in de loop van
de jaren enigszins toe, met een incidentele piek in 2013. Het aantal
uitspraken in beroepszaken met betrekking tot de Chw houdt hiermee aanvankelijk gelijke tred, met enige vertraging vanwege de
doorlooptijd van de procedure. Na 2012 treedt een trendbreuk op.
De toename van het aantal besluiten onder de Chw in 2012, 2013 en
2014 wekt de verwachting dat ook het aantal beroepszaken (en
uitspraken) waarin de Chw een rol speelt tenminste op het niveau
van 2012 zou blijven. Dat dit niet het geval is en er zelfs sprake is van
een forse afname is te verklaren doordat op 1 januari 2013 artikel 1.5
van de Chw (passeren van gebreken) en artikel 1.9 van de Chw
­(relativiteitsbeginsel) uit de Chw zijn gehaald en opgenomen zijn in
de Awb (artikel 6:22 Awb passeren van gebreken; artikel 8:69 Awb,
relativiteitsbeginsel). Deze rechtsregels hebben vanaf dat moment

generieke werking gekregen en zijn niet meer exclusief van toepassing op besluiten die vallen onder de werking van de Chw. In 2013
wordt het effect op het aantal uitspraken al zichtbaar, in 2014 wordt
de afname nog duidelijker (zie Schema 3).
Van de 299 hoofdzaken, waarover de Raad van State in de periode
2010-2014 uitspraak heeft gedaan, gaat het overgrote deel (254
zaken) over ruimtelijke zaken waarbij sprake is van beroep in
één instantie. De resterende uitspraken betreffen hoger beroep
(ongeveer 15%) op vooral uitvoeringsbesluiten (afwijken bestemmingsplan en bouwen). Verreweg het grootste deel (69%) van de
uitspraken waarin sprake is van beroep in één instantie betreft
bestemmingsplannen, met op de tweede plaats de inpassingsplannen
en daarna Tracébesluiten en besluiten over de toepassing van de
hogere waarden op basis van de Wet geluidhinder (zie Schema 4).
Deze verdeling kent slechts kleine variaties over de jaren heen.

Schema 4 Uitspraken van de Raad van State in hoofdzaken én beroep in één instantie onder de Chw,
ingedeeld naar type besluit (bron: Kenniscentrum InfoMil).
2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

Bestemmingsplan

1

27

65

57

23

173

Gebiedsontwikkelingsplan / best

0

0

1

0

1

2

Inpassingsplan

0

8

8

3

3

22

Tracébesluit/ wegaanpassing

2

6

5

1

2

16

Hogere waarde Wet geluidhinder

0

4

5

5

0

14

Besluit Natuurbeschermingswet

0

1

1

0

0

2

Coördinatie

0

1

3

4

2

10

Besluit Waterwet

0

0

3

2

2

7

Overig

1

2

1

2

2

8

Totaal

4

49

92

74

35

254

2013

2014

Schema 5 Overzicht met zaken waar een categorie uit Bijlage I Chw ter discussie stond:
Chw wel of niet van toepassing (bron Kenniscentrum InfoMil).
Bijlage I Chw van toepassing

2010

2011

2012

Totaal Percentage

Cat. 1. duurzame energie

0

2

1

2

1

6

10%

Cat. 2. gebiedsontwikkeling en werken van provinciaal of
nationaal belang

0

2

0

0

0

2

4%

Cat. 3. gebiedsontwikkeling en werken van lokaal of
regionaal belang

0

10

11

8

7

36

65%

Cat. 5. Hoofdwegen

0

3

0

0

0

3

6%

Cat. 6. Luchthavens

0

0

1

1

0

2

4%

Cat. 7. natuur, water en waterstaatswerken

0

1

1

0

2

4

7%

Cat. 8. Spoorwegen

0

0

0

1

0

1

2%

Cat. 10. Verduurzaming landbouw

0

0

0

1

0

1

2%

Totaal

0

18

14

13

10

55

100%

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 17

Vanzelfsprekend is ook hier de teruggang in het absolute aantal
uitspraken op basis van de bepalingen in de Chw zichtbaar, zoals
hiervoor is aangeduid.
Toepasselijkheid van de Chw

Van de 299 beroepszaken waar één of meer artikelen van de Chw
relevant waren voor de beoordeling van het geschil werd 59 keer
(20%) de toepasselijkheid van de Chw (artikel 1.1 van de Chw) aan de
orde gesteld. Daarbij gaat het bijna uitsluitend om toetsing of het
een besluit betreft dat valt onder de categorieën van Bijlage I Chw of
dat direct is genoemd in Bijlage II Chw. De tabellen (Schema 5 en 6)
geven aan hoe vaak in een beroepszaak de vraag aan de orde is
geweest of de Chw wel van toepassing is. Het aantal zaken waarbij
de toepasselijkheid van Bijlage I aan de orde is neemt geleidelijk af
van 18 zaken in 2011 tot 10 in 2014. In circa 60% van de gevallen gaat
het om de vraag of een project valt onder categorie 3.1 meer dan 11
woningen in een aaneengesloten gebied of de herstructurering van
woon- en werkgebieden. De piek in 2014, van 4 projecten die vallen
onder Bijlage II, kan mogelijk verklaard worden met de gedachte dat
met het verstrijken van de tijd deze categorie van projecten zoveel
voortgang hebben geboekt dat besluiten aan de orde zijn waarop
beroep mogelijk is.

Welke bepaling is in geding?

Naast het toepassingsbereik van de Chw (artikel 1.1) zijn ook de
artikelen die de procedurele voordelen regelen in veel beroepszaken
onderdeel van het geschil. Schema 7 geeft de verdeling weer van de
verschillende artikelen uit de Chw als onderdeel van het geschil bij
de uitspraken van de Raad van State. Betrof in 2012 het aantal uitspraken in hoofdzaken met toepassing van artikel 1.9, het relativiteitsbeginsel, nog 52% van alle uitspraken in 2014 is dat nog maar
11%. Voor artikel 1.5, passeren van gebreken, geldt een nog sterkere
afname. In 2012 is dit artikel toegepast in 17% van de zaken, in 2014
in het geheel niet. Het generiek maken van beide beroepsgronden
heeft tot deze verandering geleid8. Het aantal beroepszaken onder
de Chw is sterk verminderd en van de resterende zaken ligt het
zwaartepunt bij artikel 1.6a, geen aanvulling van beroepsgronden.
Het betreft 59% van de nog maar 27 resterende zaken in 2014. Bij
deze getallen moet worden gerealiseerd dat bij een beroepszaak
verschillende beroepsgronden aan de orde kunnen zijn.

8

De genoemde cijfers zeggen overigens niets over de generieke toepassing
van het relativiteitsbeginsel en het passeren van kleine gebreken na de
overheveling van beide artikelen van de Chw naar de Awb.

Schema 6 Overzicht met zaken waar toepassing Bijlage II Chw (specifieke projecten) ter discussie stond:
Chw wel of niet van toepassing (bron Kenniscentrum InfoMil).
Bijlage II Chw van toepassing
Aantal besluiten

2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

1

0

0

1

4

6

2014

totaal

Schema 7 Toepassing van Hoofdstuk 1 Chw als onderdeel van het geschil in uitspraken van de Raad van State
in hoofdzaken (2010-2014).
Uitspraken per artikel

2010

2011

2012

2013

aantal

aantal

aantal

%

aantal

%

aantal

%

1.4	Inperking beroep
decentrale overheid

0

4

8

7%

3

4%

1

4%

16

1.5 Passeren gebreken

0

4

18

17%

12

17%

0

0%

34

1.6	Versnelde behandeling
beroep + geen pro forma
beroep

2

7

4

4%

3

4%

6

22%

22

1.6a	Geen aanvulling
beroepsgronden

1

9

20

19%

12

17%

16

59%

58

1.7	Termijnen beroep bij
tussenuitspraak

0

0

1

1%

0

0%

0

0%

1

1.9 Relativiteitsbeginsel

1

30

56

52%

40

58%

3

11%

130

1.10 Hergebruik feiten

0

0

0

0%

0

0%

0

0%

0

1.11	Versobering
m.e.r.-procedure

0

3

0

0%

0

0%

1

4%

4

18 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Schema 8 Uitspraken van de Raad van State in hoofdzaken en voorlopige voorzieningen ingedeeld naar type besluit (1e kwartaal 2015).
Soort besluit

Hoofdzaken

Voorlopige
voorzieningen

Uitspraak
direct

Einduitspraak na Tussentussenuitspraak uitspraak

Totaal
hoofdzaken

%

Bestemmingsplan

22

5

33

84%

Inpassingsplan

3

3

8%

Tracébesluit / wegaanpassing

2

2

5%

Goedkeuringsbesluit en projectplan
dijkversterking

1

1

3%

Totaal

28

39

100%

6

5

6

11

11

Schema 9 Doorlooptijd van de uitspraken van de Raad van State in het eerste kwartaal 2015 (in weken).
Uitspraken Raad van State ‘R6’

Aantal

≤ 26 weken
6 mnd

27 ≤ 52 weken
1 jr

53 ≤ 78 weken
1,5 jr

gemiddeld
aantal weken

39

18

17

4

32,4

Hoofdzaken
waarvan:
- Uitspraken in één keer

28

14

11

3

30,5

- Einduitspraken na tussenuitspraak*

5

3

1

1

34,0

- Tussenuitspraak

6

1

5

11

11

- Voorlopige voorzieningen
Totaal
*

39,5
11,2

50

Als begindatum is aangehouden de datum van de tussenuitspraak

2.3.3 Snelheid van afhandeling
In de Chw is bepaald dat de administratieve rechter uitspraak doet
binnen zes maanden na afloop van de beroepstermijn (artikel 1.6
lid 4 Chw).
Uitzonderingen op de zes-maanden-termijn
De zes-maanden-termijn geldt niet als de bestuursrechter het bevoegd
gezag bij tussenuitspraak gelegenheid geeft om gebreken in het besluit te
herstellen (bestuurlijke lus). De tussenuitspraak moet dan wel plaatsvinden
binnen zes maanden na de sluitingsdatum van de ter­visielegging en de
einduitspraak zes maanden na verzending van de tussenuitspraak (artikel
1.7 Chw). Als sprake is van prejudiciële vragen geldt er geen eindtermijn.
Wel moeten de prejudiciële vragen binnen zes maanden na afloop van de
beroepstermijn in een tussenuitspraak worden gesteld (artikel 1.8 Chw).

In eerdere onderzoeken is bekeken of de Raad van State deze termijn in werkelijkheid haalt. In 2012 en in 2014 hebben de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Tilburg in het eerder
aangehaalde evaluatieonderzoek (zie voetnoot 5) geconcludeerd dat
in de periode tot medio maart 2012, de zes-maanden-termijn in 62%
van de Chw-zaken niet wordt gehaald. Echter, de overschrijding is
beperkt. De afhandeling van Chw-zaken neemt gemiddeld 8 maanden in beslag, wat ongeveer 25% sneller is dan de afhandelings­
<< terug naar inhoud

termijn van de gemiddelde bestuursrechtelijke beroepszaak. Het
aanvullende onderzoek uit 2014 concludeert dat in de aansluitende
periode van half maart 2012 tot eind 2013 de gemiddelde doorlooptijd tot ongeveer 6 maanden terugloopt aan het eind van de onderzoeksperiode. De onderzoekers concluderen overigens dat de versnelling in de beroepsprocedure in beperkte mate relevant is voor
de snelheid waarmee het project daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Het beperkte belang blijkt volgens de onderzoekers bijvoorbeeld als
het beroep gegrond is verklaard of als voortzetting van het project
pas plaatsvond langere tijd na de uitspraak.
Voor deze Voortgangsrapportage is voor het eerste kwartaal 2015 in
beeld gebracht wat de doorlooptijd is van de afhandeling van de
beroepen op besluiten die vallen onder de werking van de Chw.
De steekproef betreft alleen de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. In een eerdere Voortgangsrapportage is een steekproef genomen voor het eerste kwartaal van 20139.

9

In ‘Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet - Voortgangsrapportage 20122013’ is de steekproef voor het eerste kwartaal 2013 op een iets afwijkende
wijze genomen. De cijfers zijn in grote lijnen wel vergelijkbaar met de steekproef voor het eerste kwartaal 2015.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 19

In het eerste kwartaal van 2015 heeft de Raad van State in totaal voor
51 zaken uitspraak gedaan, waarop de bestuursrechtelijke bepalingen van de Chw van toepassing zijn. Het betreft 40 hoofdzaken en 11
voorlopige voorzieningen. Voor een van de hoofdzaken heeft de
Raad van State prejudiciële vragen gesteld, waarvoor de zes-maanden-termijn niet geldt. Deze zaak is verder niet meegenomen.

momenten genomen van de einddatum van de tervisielegging en
de publicatiedatum van de uitspraak van de Raad van State. Als eerst
een tussenuitspraak is gedaan, dan is het moment van de tussen­
uitspraak als startdatum aangehouden (niet bekend is of dit ook
daadwerkelijk de datum van verzending is).
Een voorlopige voorziening wordt gemiddeld binnen 11 weken
uitgesproken. Bij hoofdzaken vindt 46% van de uitspraken (uitspraken direct, einduitspraken na tussenuitspraak en tussenuitspraken)
plaats binnen 26 weken (de zes-maanden-termijn). Gemiddeld is
de doorlooptijd 32,4 weken.

Van de resterende 39 hoofzaken gaat het in 84 % van de uitspraken
om bestemmingsplannen en bij 11 voorlopige voorzieningen betreft
het voor 100% bestemmingsplannen. Van de 39 uitspraken in
hoofdzaken gaat het in 72% van de gevallen om een directe uitspraak (zonder bestuurlijke lus), in 13% om een einduitspraak na
een eerdere tussenuitspraak (met toepassing van de bestuurlijke
lus) en in 15% van de zaken om een tussenuitspraak, waarop later
(buiten de steekproef van het eerste kwartaal 2015) nog een einduitspraak zal volgen. In alle gevallen heeft het bevoegd gezag in de
kennisgeving correct aangegeven dat de Chw van toepassing is.

In vergelijking tot de uitkomsten in 2013 (steekproef eerste kwartaal)
blijkt dat het percentage van de uitspraken binnen de zes maanden
en de gemiddelde doorlooptijd in dezelfde orde van grootte liggen.
Toch zijn er enkele opmerkelijke verschillen. In 2013 was in circa
1/3 van het aantal beroepszaken in de kennisgeving niet aangegeven
dat het om een Chw-zaak ging. Dat had tot gevolg dat de Raad van
State pas na verloop van tijd, na bestudering van de inhoud, de
beperkte termijn voor het doen van de uitspraak onderkende. De
doorlooptijd van juist deze zaken zorgde destijds voor een forse
verlenging van de gemiddelde doorlooptijd. In 2015 komt het niet
meer voor dat het bevoegd gezag ten onrechte niet heeft vermeld
dat de Chw van toepassing was. Toch heeft dit niet geleid tot een
merkbare verkorting van de gemiddelde doorlooptijd. Een ander
verschil is dat in 2015 een vrij groot aantal uitspraken (28%) te

Doorlooptijden

De doorlooptijd is in hele weken10 aangegeven. Voor zaken waarin
de bestuursrechter direct uitspraak heeft gedaan zijn daarvoor de

10

Doorlooptijd is uitgedrukt in hele weken, waarbij hele weken plus 4,5 of
6 dagen naar boven zijn afgerond

Schema 10 Doorlooptijd van de uitspraken van de Raad van State van hoofdzaken in het eerste kwartaal van 2015 (in weken).
80
70

Aantal weken

60
50
40
30
20
10
0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39
Uitspraken
Uitspraken in één keer
Einduitspraken na tussenuitspraak

20 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Tussenuitspraak

maken heeft met de bestuurlijke lus, waarin het bevoegd gezag gelegenheid krijgt om gebreken in het aanhangige besluit te corrigeren.
In 2013 was dit aandeel veel beperkter (7%). In de bovenstaande
grafiek valt te zien dat de tussenuitspraak in 2/3 van de gevallen
de zes-maanden-termijn ruim overschrijdt; de einduitspraken die
volgen op een tussenuitspraak komen in 60% (ruim) op tijd en
kennen in de overige gevallen een zeer ruime overschrijding. Wat
de invloed is van het vaker voorkomen van de bestuurlijke lus op
de doorlooptijd is overigens niet nader geanalyseerd.
De bovengenoemde informatie heeft betrekking op uitspraken van
de Raad van State. Of de rechtbanken hun organisatie goed hebben
ingericht op de zes-maanden-termijn valt door gebrek aan informatie niet goed te traceren. Een enkele case die wel gevonden is, geeft
voeding aan enige twijfel.
Een (willekeurig) voorbeeld van een beroep bij een rechtbank
Eska uit Hoogezand kreeg van de provincie Groningen een Wabo­
vergunning voor een rejectvergassingsinstallatie. De Rechtbank NoordNederland oordeelt dat de Chw van toepassing is omdat de vergassingsinstallatie een duurzaam energieproject is in de zin van Bijlage I Chw.

Het provinciaal besluit dateert van 12 februari 2013. De datum van
publicatie is niet te vinden, maar vermoedelijk loopt de beroepstermijn
tot uiterlijk 1 mei 2013. De uitspraak in beroep bij de Rechtbank dateert
van 20-2-2014 (publicatie 10-7-2014) en heeft derhalve de beroepstermijn met circa 4 maanden overschreden.

2.4
Jurisprudentie
De uitspraken in beroepen over besluiten die vallen onder de bepalingen van de Chw zijn bijgehouden door Kenniscentrum InfoMil.
Onderstaand zijn de voornaamste jurisprudentielijnen van de Raad
van State weergegeven. Het overzicht is niet uitputtend. Zo besteedt
dit overzicht, nu de Chw al geruime tijd in werking is, geen aandacht meer aan de jurisprudentie gericht op het overgangsrecht.
Daarnaast is bij de selectie van de uitspraken ook rekening gehouden
met wat voor de doelgroep van Kenniscentrum InfoMil (lagere
overheden) interessant kan zijn. De weergave volgt de belangrijkste
bepalingen en onderdelen van de Chw.

Bergen op Zoom Theodorushaven
<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 21

2.4.1 Beroep decentrale overheid (art. 1.4 Chw)
De Chw staat niet toe dat decentrale overheden in beroep gaan
tegen een besluit van een andere overheid (artikel 1.4 Chw). Deze
bepaling is sinds 25 april 2013 aangepast, waardoor decentrale
overheden wel tegen besluiten van elkaar in beroep mogen gaan,
maar niet tegen een besluit van een tot een centrale overheid
­behorend bestuursorgaan.

rechtsbijstandverlener maakt niet dat de belanghebbende wist of
had kunnen weten dat de Chw van toepassing was18.

2.4.3 Geen aanvulling gronden mogelijk (art. 1.6a Chw)

• Artikel 1.4 Chw is volgens de Raad van State niet in strijd met
verschillende Europese verdragen (Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens, Handvest inzake lokale autonomie, Verdrag
van Aarhus en de m.e.r.-richtlijn)11.
• Recreatieschappen of streekraden die door gemeenten of
­provincies zijn ingesteld vallen onder artikel 1.4 Chw en kunnen
geen beroep instellen12.
• Ook als de gemeente als grondeigenaar is vormt artikel 1.4 Chw
een expliciete uitzondering op het beroepsrecht van belang­
hebbenden13.
• Artikel 1.4 Chw staat in de weg dat een gemeente als partij op grond
van artikel 8:26, eerste lid, Awb aan het geding deelneemt14.

In artikel 1.6a is geregeld dat na afloop van de termijn voor het
instellen van beroep geen nieuwe beroepsgronden meer kunnen
worden aangevoerd. De Raad van State past dit zeer geregeld toe.
• Art 1.6a Chw is niet in strijd met Europese verdragen (EVRM,
Handvest inzake lokale autonomie en het Verdrag van Aarhus)19.
• Een nadere onderbouwing en motivering van bestaande beroepsgronden uit het beroepsschrift (gestuurd na afloop van de
beroepstermijn) blijft ondanks artikel 1.6a nog steeds mogelijk20.
• Is in het besluit of de kennisgeving niet vermeld dat de Chw van
toepassing is, dan worden belanghebbenden (net als bij het pro
formaberoep) daardoor niet benadeeld21. Later ingediende
beroepsgronden worden dan gewoon meegenomen. Dit is slechts
anders, zo geeft de Raad van State aan, indien aannemelijk is dat
de belanghebbende anderszins wist of kon weten dat na afloop
van de termijn voor het instellen van beroep geen gronden
­kunnen worden aangevoerd.

2.4.2 Geen pro formaberoep (art. 1.6 Chw)

2.4.4 Versobering m.e.r.-procedure (art. 1.11 Chw)

• Artikel 1.6, tweede lid, regelt dat pro formaberoep niet mogelijk is.
Een beroepsschrift dat pas na verloop van de beroepstermijn wordt
aangevuld met inhoudelijke argumenten is niet ontvankelijk.
• De Raad van State vindt dat dit artikel het recht op toegang tot
de rechter in de kern niet aantast15.
• Art.16 Chw is niet in strijd met Europese verdragen (EVRM,
­EU-handvest, Verdrag van Aarhus, m.e.r.-richtlijn)16.
• Als in de kennisgeving niet vermeld is dat de Chw van toepassing
is (verplicht op basis artikel 11 Besluit Uitvoerig Chw) dan mogen
belanghebbenden daardoor niet worden benadeeld. De Raad van
State geeft dan aan belanghebbenden de gelegenheid om het pro
formaberoep alsnog aan te vullen met inhoudelijke beroeps­
gronden. Dit geldt ook bij de rechtsmiddelenverwijzing van de
Rechtbank17. Daarbij merkt de Raad van State standaard op dat dit
anders ligt als aannemelijk is dat de belanghebbende wist of kon
weten dat na afloop van de termijn voor het instellen van het
beroep geen gronden kunnen worden aangevoerd. Het enkele
feit dat de appellant zich laat bijstaan door een professionele

Op basis van artikel 1.11 is voor projecten uit Bijlage II de
m.e.r.-procedure voor een milieueffectrapport op twee punten
vereenvoudigd: 1) geen verplichte alternatieven en 2) geen verplichte
advisering van de Commissie voor de milieueffectrapportage. In 2014
is een eerste inhoudelijke uitspraak geweest in relatie met dit artikel.
• Als er sprake is van een lang besluitvormingsproces, waarbij de
uiteindelijke locatiekeuze volgt uit diverse onderzoeken en
beleidsstukken (waaronder gemeentelijke en provinciale structuurvisies) is er voorafgaand aan het inpassingsplan een toereikend
alternatievenonderzoek gedaan dat voldoet aan de eisen van
artikel 7.23 Wm. Hierdoor wordt niet toegekomen aan de vraag of
art 1.11 Chw in strijd is met de m.e.r.-richtlijn22.

2.4.5 Bijlage I Chw
Om onder de bestuursrechtelijke voorzieningen van de Chw te
vallen hoeft het bevoegd gezag niet aan te tonen dat het project van
maatschappelijk, economisch en/of regionaal belang is. Het volstaat
dat het besluit betrekking heeft op in de Chw genoemde categorieën
van projecten, zoals opgenomen in bijlage I of een project is uit
bijlage II Chw23.

11

O.a. ABRvS, 2 mei 2012, nr. 201105967/1/R1, ABRvS, 7 december 2011,
nr. 201107071/1/H1
12
O.a. ABRvS, 10 december 2014, nr. 201110075/4/R4 en 201201853/3/R4,
ABRvS, 5 juni 2013, nr. 201210308/1/R1, ABRvS, 7 november 2012,
201110075/1/R4 en 201201853/1/R4
13
ABRvS, 8 februari 2012, nr. 201100875/1/R2
14
ABRvS, 22 februari 2012, nr. 201109132/1/A2
15
O.a. ABRvS, 14 december 2011, nr. 201106769 en ABRvS, 17 november
2010, nr. 201004771/1/M2
16
ABRvS, 12 november 2014, nr. 201402491/1/R6, ABRvS, 20 augustus 2014,
nr. 201306769/1/R6, ABRvS, 2 mei 2012, nr. 201105967/1/R1 en ABRvS,
17 november 2010, nr. 201004771/1/M2
17
ABRvS, 6 augustus 2014, nr. 201400079/1/A1, 201400081/1/A1,
201400083/1/A1, 201400085/1/A1
22 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

18

O.a. ABRvS, 12 juni 2013, nr. 201110216/1/T1/R4, ABRvS, 5 december 2012,
nr. 201107432/3/R3
19
O.a. ABRvS, 12 november 2014, nr. 201402491/1/R6, ABRvS, 20 augustus 2014,
nr. 201306769/1/R6
20
O.a. ABRvS, 5 november 2014, nr. 2014003873/1/R6, ABRvS, 10 oktober
2012, nr. 201201329/1/R4, ABRvS, 15 februari 2012, nr. 201102546/1/T1/R4
21
O.a. ABRvS, 29 januari 2014, nr. 201303446/1/R1, ABRvS, 25 april 2012,
nr. 201111008/1/A2
22
ABRvS, 20 augustus 2014, nr, 201306769
23
ABRvS, 17 november 2010, nr. 201004771/1/M2

Nieuwegein Galecopperzoom

Categorie 1.2 (tot 5 juli 2013 categorie 1.1) Windturbines

• De verwijzing naar artikel 9e van de Elektriciteitswet 1998 beperkt
zich tot de omvang van de productie-installatie (ten minste 5,
maar niet meer dan 100 Mw). De voorwaarden betreffende
de bevoegdheid zijn in het kader van de vraag of de Chw van
toepassing is niet relevant24.
Categorie 1.6 (tot 5-07-13 cat. 1.5) ruimtelijke en infrastructurele
projecten t.b.v. het leveren van duurzame energie

• Een bestemmingsplan dat een rejectvergassingsinstallatie mogelijk maakt valt onder deze categorie25. De thermische energie die
vrijkomt uit de verwerking van rejects wordt duurzaam hergebruikt en geleverd ten behoeve van het eigen productieproces.
Categorie 2.1 Provinciale inpassingsplannen

• Ook een Besluit hogere waarde op grond van de Wgh valt onder
de bepalingen van de Chw nu dit besluit nodig is ter verwezen­
lijking van een project waarvoor een provinciaal inpassingsplan is
vastgesteld26.

Categorie 3.1 Planologisch realiseren van meer dan 11 woningen en
de herstructurering van woon- of werkgebieden

• Bepalend is of het plan voorziet in meer dan 11 woningen. Daarbij
is het niet relevant of het plan bijvoorbeeld betrekking heeft op
een binnenstedelijke vernieuwing27 of dat geen spoedeisend
belang aanwezig is om het plan te realiseren28.
• Een bestemmingsplan dat woningbouw toelaat via een uitwerkingsplicht valt niet onder de Chw29. De uitwerking zelf (mits meer dan
11 woningen) overigens wel.
• Een monumentenvergunning voor een uitbreiding van een
gemeentehuis valt onder de bepalingen van de Chw nu deze
uitbreiding valt onder een bouwplan waarmee meer dan
11 woningen worden gerealiseerd doordat de woningen en
de ­uitbreiding fysiek met elkaar verbonden zijn en er dus één
omgevingsvergunning bouwen nodig is en het ruimtelijk
­mogelijk is gemaakt met een bestemmingsplan afd. 3.1 Wro30.
• Een uitbreiding van een bestaande vestiging van een bedrijf of het
realiseren van één nieuwe functie op een perceel kan niet worden
aangemerkt als een planologische herstructurering van een
woon- of werkgebied zoals bedoeld in cat. 3.131.

27

ABRvS, 30 mei 2012, nr. 201108729/1/R1
ABRvS, 12 september 2012, nr. 201109896/1/R3
29
ABRvS, 25 januari 2012, nr. 201004320/1/R4
30
ABRvS, 18 juli 2012, nr. 201113488/1/A2
31
O.a. ABRvS, 11 december 2013, nr. 201210814/1/A1, ABRvS, 2 mei 2012,
nr. 201107894/1/A1 en nr. 201107957/1/A1
28

24

ABRvS, 26 oktober 2011, nr. 201105225/1/H1
ABRvS, 29 januari 2014, nr. 201206964/1/R4
26
ABRvS, 9 november 2011, nr. 201008544/1/M2
25

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 23

2.4.6 Juridische stabiliteit

De eerder aangehaalde evaluatie van de procesrechtelijke bepalingen
van de Chw (zie voetnoot 5) bevat een beschouwing over de vraag of
de bestuursrechtelijke bepalingen van de Chw gevolgen hebben
voor de juridische kwaliteit. De onderzoekers komen tot de conclusie dat Chw geen afbreuk doet aan de juridische kwaliteit van de
besluiten of leidt tot achteruitgang van de besluitvorming. Ook de
kwaliteit van de rechtspleging komt volgens de onderzoekers niet in
het gedrang door het hanteren van de zes-maanden-termijn voor
de afdoening van een beroep. De praktijk lijkt zich met de nieuwe
termijnen te redden, stellen de onderzoekers en er zijn geen aan­
wijzingen dat er gevolgen zijn voor de inhoudelijke aspecten van de
behandeling door de rechter. Bij bestemmingsplanzaken, die vallen
onder de Chw wordt iets minder vaak advies ingewonnen van de
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB), maar het verschil
met niet-Chw-zaken is niet significant.

De toepassing van de bestuursrechtelijke bepalingen van de Chw
laat vijf jaar na het werking treden van de wet een stabiel beeld zien.
De overheden lijken de Chw op een juiste wijze toe te passen, de
jurisprudentie laat een eenduidig beeld zien van de besluiten die al
dan niet onder de bestuursrechtelijke bepalingen vallen en de jurisprudentie over toepassing van de bestuursrechtelijke regels volgen
een heldere lijn.

In het kader van het onderzoek voor deze Voortgangsrapportage
hebben de projectleiders van Chw-projecten geen melding gedaan
van benadeling. Wel benoemt een aantal projectleiders het voordeel
van de snelle afhandeling van beroepen bij de Raad van State. Zij
kunnen daarmee meer vaart maken in hun projecten. Anderen
plaatsen wel relativerende opmerkingen bij de tijdsdruk.

Categorie. 3.4 Aanleg of wijziging van wegen

• Het bestemmingsplan voorziet onder meer in de aanleg van
wegen, dus is de Chw van toepassing, daarbij is het niet van
belang dat de wegen een ondergeschikt onderdeel vormen
van het plan32.
Categorie 7.3

• Het werk behelst de aanleg of wijziging van een waterstaatswerk
als bedoeld in artikel 5.4, eerste lid van de Waterwet. Dit uitvoeringsbesluit valt dus onder de werking van de Chw, ook al is
het projectplan nog niet vastgesteld. De uitvoering van het
­uitvoeringsbesluit moet immers in overeenstemming met het
projectplan worden uitgevoerd33.

Het aantal besluiten dat onder de Chw valt kent in de loop van de
jaren enige toename. Voor deze besluiten geldt dat bij beroep de
uitspraak binnen zes maanden na afloop van de beroepstermijn
moet worden gedaan. Hoewel de afhandeling over het geheel genomen sneller verloopt dan in beroepen die niet onder de Chw vallen,
wordt de zes-maanden-termijn voor een groot deel van de zaken
nog niet gehaald.
De Chw bood in 2010 de gelegenheid om met enkele nieuwe
bestuursrechtelijke bepalingen op beperkte schaal ervaring op te
doen. Deze nieuwe bepalingen gelden alleen voor de in omvang
beperkte groep besluiten waarop de Chw van toepassing is (zie
paragraaf 2.2.). De ervaringen die daarmee zijn opgedaan, vormden
in 2012 geen belemmering om een aantal bepalingen uit de Chw
generieke werking te geven. De bepaling over de toepassing van het
relativiteitsbeginsel en het laten passeren van kleine gebreken zijn
begin 2013 van de Chw overgeheveld naar de Algemene wet
bestuursrecht (Awb). Deze doorstroming naar de Awb brengt met
zich mee dat de bestuursrechtelijke scope van de Chw in belang is
afgenomen. Dat blijkt ook uit de afname van het aantal besluiten
dat in beroep aan de Raad van State wordt voorgelegd, waarbij de
regels van de Chw in het geding een rol spelen.

32
33

ABRvS, 10 juli 2013, nr. 201208101/1/R2
ABRvS, 27 juni 2012, nr. 201200111/1/A1

24 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Signalen uit de juridische praktijk
Uit de in paragraaf 2.3.1. genoemde oproep om ervaringen met Chwzaken te delen, zijn aanvullend enkele signalen naar voren gekomen.
Genoemd wordt dat over het geheel genomen de negatieve effecten
van de Chw zijn meegevallen. De opmerkingen richten zich vooral op
de tijdsdruk:
• Een advocaat ervaart dat voor grote complexe zaken de doorloop­
tijden voor de appellant, StAB en de Afdeling te beperkt zijn. Dat
vindt hij ook terug in de kwaliteit van de uitspraken. Dat klemt des
te meer omdat tegen uitspraken van de Afdeling geen beroep
open staat.
• Vooral bij de rechtbanken wordt de zes maanden termijn niet altijd
gehaald. Dat is wat frustrerend omdat de appellant / advocaat wel
aan de termijnen is gebonden.
• De tijdwinst van vier weken (die bij een pro forma beroep beschikbaar
is voor de onderbouwing van het beroepsschrift) lijkt zich niet of nauwelijks te vertalen in het eerder beschikbaar komen van de uitspraak.
• Opgevallen is dat de StAB minder wordt ingeschakeld. Dat is vooral
voor ‘kleine’ rechtszoekenden nadelig omdat hiermee een objectieve
en deskundige kennisbron wegvalt.

3	Bijzondere
voorzieningen

3.1
Inleiding
Het zwaartepunt van het gebruik van de Chw komt in toenemende
mate te liggen bij wat heet de ‘bijzondere voorzieningen’ conform
Hoofdstuk 2 van de Chw. ‘Bijzondere voorziening’ is de verzamelterm voor samenhangende wettelijke regels in de Chw, die kunnen
worden gebruikt om ruimtelijke projecten op een vernieuwende
wijze tot stand te brengen. Het gaat om de volgende vier categorieën,
die zijn opgenomen in verschillende afdelingen binnen Hoofdstuk 2
van de Chw:
• Ontwikkelingsgebieden (afdeling 1) voor het tot stand brengen
van een bestemmingsplan of provinciaal inpassingsplan met een
‘plus’ ten opzichte van de reguliere plannen onder de Wet ruimtelijke ordening. De ‘plus’ biedt mogelijkheden voor het herverdelen
van de milieugebruiksruimte en voor tijdelijke afwijking van een
milieunorm. Deze ‘plus’ geeft het gemeentelijk of provinciaal
bestuur extra manoeuvreerruimte om complexe ruimtelijke
projecten tot stand te brengen.
• Duurzame innovatieve experimenten (afdeling 2) waarin toestemming wordt verkregen om van bestaande wettelijke regels af
te wijken als dat nodig is om een duurzaam en innovatief project
tot stand te brengen met een positief effect op de economie.
Binnen deze kaders kan aan overheden en bedrijven experimenteerruimte worden geboden.

<< terug naar inhoud

• Projectuitvoeringsbesluiten (afdeling 6), bieden een snelle optie
voor de besluitvormingsprocedure als een bouwproject voor
woningen (12 - 2000 woningen) of een project met een maatschappelijke betekenis (zorg en onderwijs) niet past in het vigerende
bestemmingsplan. Het projectuitvoeringsbesluit combineert
de plano­logische toestemming en de uitvoeringsbesluiten in
één besluit.
• Lokale of (boven) regionale projecten met nationale betekenis
(afdeling 7) voor het werken volgens de denklijn van de Commissie
Elverding: commitment aan de voorkant van het project (vast­
gelegd in een breed onderschreven structuurvisie) leidt tot versnelling in de uitvoering (met een projectcommissie van samenwerkende overheden én gebruik van de coördinatieregeling Wro).
In de oorspronkelijke Chw waren daarnaast regelingen opgenomen
voor radarzonering (afdeling 3) en voor tijdelijke verhuur van te
koop staande woningen (afdeling 5). Deze onderdelen van de Chw
zijn intussen in reguliere regelgeving verankerd en vallen niet meer
onder de bijzondere voorzieningen van de Chw.
Deze Voortgangsrapportage gaat afzonderlijk in op de voortgang
van de vier bijzondere voorzieningen in de hoofdstukken 4 tot en
met 7. Dit hoofdstuk 3 geeft in paragraaf 3.2. een overzicht over
aantallen en verdeling van alle bijzondere voorzieningen samen.
De ontwikkelingsgebieden, duurzame innovatieve experimenten
en lokale of (boven)regionale projecten met nationale betekenis
moeten per AMvB worden aangewezen. Paragraaf 3.3. gaat in op de
doorlooptijd van de aanwijzing. De aanwijzing vindt plaats in het
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 25

Besluit uitvoering Chw, dat tot nu toe twee keer per jaar in tranches
wordt aangevuld. De informatie in dit hoofdstuk is vooral gebaseerd
op dit telkens aangevulde Besluit uitvoering Chw, waarvan de tiende
tranche per 9 september 2015 in werking is getreden. De informatie
over de projectuitvoeringsbesluiten is afkomstig uit de openbare
kennisgevingen, waarin een dergelijk besluit bekend wordt gemaakt.
Niet zeker is of alle projectuitvoeringsbesluiten zijn opgespoord.
Inmiddels is ook de voorpublicatie van de 11e tranche (Staatscourant
24 juni 2015) verschenen. Onderstaand Schema 11 geeft aan dat
daarin zestien duurzame innovatieve projecten zijn opgenomen,
waarvan dertien voorstellen voor een experiment met het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte en drie projecten voor een
­experiment met minder regels en procedures. Er zijn geen

ontwikkelings­gebieden aangemeld. Wel bevat het voorstel de toevoeging van twee projecten aan Bijlage II Chw in de categorie ‘overige ruimtelijke projecten.’ In deze rapportage zijn de projecten uit
de 11e tranche verder niet opgenomen.

3.2
Aantallen en verdeling
3.2.1 Aantallen bijzondere voorzieningen
In het Besluit uitvoering Chw heeft, verdeeld over tien tranches, in
het totaal 126 keer een aanwijzing plaatsgevonden van een ontwikkelingsgebied, innovatieve experiment of lokaal en (boven)regionaal

Schema 11 Duurzame innovatieve projecten in de voorpublicatie van de 11e tranche Besluit uitvoering Chw.
Groep (conform indeling
paragraaf 5.2)

Omschrijving

Aantal

De projecten

Experimenten vooruitlopend
op het wetsvoorstel voor
de ­Omgevingswet

Innovatieve experimenten met het
bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte (voor een deel van het
grondgebied)

11

Binnenstad Apeldoorn, gemeente Apeldoorn
Buitengebied Boekel, gemeente Boekel
Brandevoort-Noord, gemeente Helmond
Buitengebied Rijssen-Holten, gemeente Rijssen-Holten
Buitengebied Steenwijkerland, gemeente Steenwijkerland
Locatieontwikkeling De Bulders, gemeente Heeze-Leende
Centrum Sneek, gemeente Súdwest-Fryslân
Buitengebied Borsele, gemeente Borsele
Business Centre Treeport, gemeente Zundert
Binnenstad Oudewater, gemeente Oudewater
Landschapspark Bergse Heide, gemeente Bergen op Zoom

Innovatieve experimenten met het
bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte voor een het gehele
gemeentelijke grondgebied.

2

Gemeente Stadskanaal
Gemeente Veere

project met private kwaliteitsborging
door de architect

1

In de gemeente Rotterdam door B&W aan te wijzen
­gebieden

Experiment met een voorlopige
bestemming van maximaal dertig jaar
voor het oprichten van wind­turbines

1

Door de provincie Groningen aan te wijzen concentratie­
gebieden

Experiment met het apart aanvragen
van de bouw- en milieuvergunning
(onlosmakelijke activiteiten)

1

Gemeente Bergen op Zoom

Innovatieve projecten
Minder regels en procedures

Schema 12 Aantal bijzondere voorzieningen per jaar (op basis van het aantal aanwijzingen in het Besluit uitvoering Chw en
de projectuitvoeringsbesluiten).
2010

2011

2012

2013

2014

2015

Totaal

Ontwikkelingsgebied

4

6

7

4

1

7

29

Duurzaam innovatief experiment

10

4

8

21

22

29

94

6

6

6

2

1

21

Projectuitvoeringsbesluit
Lokaal project met nationale betekenis

3

Totaal

17

26 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

3
16

21

31

25

36

147

projecten met nationale betekenis. Deze aanwijzingen hebben deels
betrekking op hetzelfde geografische gebied. Ook komt het voor dat
een eerder aangewezen duurzaam innovatief experiment in een
volgende tranche is aangevuld of uitgebreid.
Van de 126 ‘aanwijzingen’ in het Besluit uitvoering Chw is in vijftien34
gevallen sprake van aanpassing of aanvulling van een experiment
of van gelijktijdige toepassing van twee bijzondere voorzieningen,
zoals een duurzaam innovatief experiment én een ontwikkelings­
gebied of een lokaal project met nationale betekenis. In feite gaat
het om stapeling van 126 aanwijzingen in bij elkaar genomen
111 projectgebieden. Bovendien zijn in 21 gebieden projectuitvoeringsbesluiten genomen. Daarmee zijn in het totaal 147 (126 + 21)
bijzondere voorzieningen toegepast in 132 (111 +21) verschillende
projectgebieden.
In dit hoofdstuk hebben de cijfers betrekking op het aantal keren
dat in het Besluit uitvoering Chw een bijzondere voorziening is
aangewezen, aangevuld met de projectuitvoeringsbesluiten. In de
volgende hoofdstukken waarin dieper wordt ingegaan op de afzonderlijke bijzondere voorzieningen, staat het projectgebied centraal.
Schema 12 laat zien dat sinds het in werking treden van de Chw in
2010 een vrij continue stroom aan nieuwe bijzondere voorzieningen
op gang is gekomen. Wel zijn enkele opmerkelijke verschuivingen

te zien in de samenstelling van deze stroom projecten. In volgorde
waarin deze bijzondere voorzieningen in de wet staan:
• De belangstelling voor het instrument van het ontwikkelings­
gebied lijkt na de top in 2012 af te nemen in de jaren 2013 en 2014,
maar kent een revival in 2015.
• Na een wat trage start in de eerste jaren is het aantal duurzame
innovatieve experimenten enorm toegenomen van gemiddeld
7 aanwijzingen per jaar in de periode 2010-2012, naar ruim drie
keer zoveel experimenten in de jaren 2013-2015 (gemiddeld
24 aanwijzingen per jaar).
• De projectuitvoeringsbesluiten komen tot stand zonder voorafgaande aanwijzing bij AMvB. Daardoor is de toegang laagdrempelig
en de totale doorlooptijd kort. Achttien van de eenentwintig
opgespoorde besluiten zijn in de periode 2011-2013 met de procedure gestart, twee in 2014 en eentje in de eerste helft van 2015.
• Direct na het van kracht worden van de Chw in 2010 zijn drie
lokale projecten met nationale betekenis aangewezen. In de jaren
daarna zijn geen nieuwe gebieden meer toegevoegd.
Ondanks dat ze samen een vrij continue stroom van nieuwe bijzondere voorzieningen vormen, kent de verdeling tussen de vier instrumenten over de jaren heen wel degelijk verschillen. In de hoofdstukken 4 tot en met 7 wordt nader ingegaan op de toepassing per
bijzondere voorziening en wordt gezocht naar een verklaring voor
deze verschillen.

3.2.2 Verdeling over provincies en gemeenten
34

De volgende bijzondere voorzieningen vallen samen in één projectgebied:
• Almere Centrum Weerwater is in 2011 aangewezen tot ontwikkelings­
gebied en in 2014 bovendien tot experiment voor een bestemmingsplan
met verbrede reikwijdte.
• Amsterdam Cruquiusgebied maakt deel uit van het experiment flexibel
bestemmingsplan, in 2014 is hieraan toegevoegd een experiment
vooruitlopend op de Omgevingswet voor één aspect.
• De FlorijnAs is sinds 2010 een lokaal project met nationale betekenis.
In 2013 kan voor het Havenkwartier dat deel uitmaakt van de FlorijnAs
een bestemmingsplan met een looptijd van 20 jaar worden opgesteld
en in 2014 is dit uitgebreid naar een bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte. De Toeristische Recreatieve Zone die ook deel uitmaakt va
de FlorijnAs is in 2014 aangewezen als duurzaam innovatief experiment
voor het opstellen van een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte.
• Beuningen Gebied Laan 1945, maakt deel uit van het experiment flexibel
bestemmingsplan, in 2014 is hieraan toegevoegd een bestemmingsplan
verbrede reikwijdte.
• Eindhoven: de aanwijzing van Strijp-S voor tijdelijk gebruik in 2010 is
aangevuld in 2012 en uitgebreid tot de hele Spoorzone in 2013. In 2013
heeft ook een aanwijzing voor gebiedsgericht bodembeheer
plaatsgevonden.
• Meerssen: de aanwijzing in 2014 voor een omgevingsvisie is in de 2015
uitgebreid tot een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte voor het
gehele grondgebied.
• Provincie Flevoland, de aanwijzing voor het opschalen en saneren van
het windturbinepark in 2013 is in 2014 uitgebreid.
• Tilburg Spoorzone is ontwikkelingsgebied (2011) en is in 2012
aangewezen voor gebiedsgericht bodembeheer.
• Veghel CHV- terrein in 2012 aanwijzing tot ontwikkelingsgebied, in 2013
aanwijzing voor tijdelijk gebruik en in 2015 is de aanwijzing voor
bestemmingsplan verbrede reikwijdte in procedure.
• Utrecht Stationsgebied is in 2010 aangewezen als project met nationale
betekenis en in 2011 is gebiedsgericht bodembeheer mogelijk gemaakt.

<< terug naar inhoud

De bijzondere voorzieningen komen gespreid over het hele land
voor. De verdeling over de provincies (zie Schema 13), komt in redelijke mate overeen met de omvang van de provincies. In grotere
provincies zoals Noord- en Zuid-Holland en Noord-Brabant vallen
meer dan twintig bijzondere voorzieningen, in kleinere provincies
zoals Zeeland en Groningen gaat het om enkele bijzondere voor­
zieningen per provincie.
Van de 126 aangewezen bijzondere voorzieningen zijn drie bijzondere
voorzieningen niet direct aan één gemeente te linken, omdat deze
in een hele provincie spelen. Deze drie aanwijzingen (het betreft de
transitie naar zorgvuldige veehouderij in Noord-Brabant en het
opschalen en saneren van het windturbinepark in de provincie
Flevoland + de uitbreiding daarvan) zijn in de onderstaande telling
niet meegenomen omdat het aantal actief deelnemende gemeenten
in deze provincies niet bekend is. Een zestal bijzondere voorzieningen
speelt in verschillende gemeenten35; deze zijn voor elk van die
deelnemende gemeenten meegeteld. Daarnaast hebben in totaal
14 verschillende gemeenten 21 projectuitvoeringsbesluiten
­genomen, die ook zijn meegeteld.

35

Het betreffen projecten in de gemeenten: Delfzijl/Eemsmond: ‘Haven- en
industriegebieden Oosterhorn & Eemshaven; Almere/Zeewolde: ‘Oosterwold’; Soest/Zeist: ‘Vliegbasis Soest en Zeist en Soesterberg-Noord’;
­Vlissingen/Borsele:/provincie: Zeeland ‘Sloegebied Borsele-Vlissingen’;
‘s-Hertogenbosch/Bernheze/Oss: ‘Bedrijventerrein Heesch-West’; Zwolle/
Dalfsen/Ommen/Hardenberg/provincie Overijssel: ‘Autarkische woning.’
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 27

Schema 13 Het aantal aanwijzingen genoemd in de 1e t/m 10e tranche en projectuitvoeringsbesluiten per provincie.
Noord-Holland
Zuid-Holland
Flevoland
Utrecht
Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
0

5

10

15

20

25

Aantal projecten
Ontwikkelingsgebieden

Projectuitvoeringsbesluiten (PUB)

Innovatieve experimenten

Lokale projecten met nationale betekenis

Schema 14 Overzicht van het aantal gemeenten per provincie betrokken bij een bijzondere voorziening op grond van de Chw
­opgenomen in 1e t/m 10e tranche van het Besluit toepassing Chw of via een projectuitvoeringsbesluit.
Provincies

Aantal gemeenten
in de provincie

Aantal gemeenten
­betrokken bij een
­bijzondere voorziening

% van de gemeenten
betrokken bij een
­bijzondere voorziening

Aantal bijzondere
­voorzieningen

Noord-Holland

51

16

31%

24

Zuid-Holland

60

12

20%

24

Flevoland

6

2

33%

6

Utrecht

26

9

35%

14

Groningen

23

3

13%

2

Friesland

24

4

17%

8

Drenthe

12

4

33%

8

Overijssel

25

7

28%

12

Gelderland

54

11

20%

14

Zeeland

13

4

31%

3

Noord-Brabant

66

13

20%

22

Limburg

33

6

18%

7

Totaal

393

91

23%

144

28 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Schema 15 Het aantal gemeenten dat betrokken is bij één of meerdere bijzondere voorzieningen.
80
70

Aantal gemeenten

60
50
40
30
20
10
0

1

2

3

4

5

6

7

Aantal (deel)aanwijzingen per gemeente

Volgens de hierboven aangeduide manier van tellen zijn in 91 verschillende gemeenten in het totaal 144 bijzondere voorzieningen
aanwezig (inclusief aanpassingen en zonder de drie provinciale
bijzondere voorzieningen in Noord-Brabant en Flevoland die niet
aan gemeenten te linken zijn). Zoals in Schema 14 is te zien, heeft
gemiddeld over het hele land 23% van alle gemeenten te maken met
een bijzondere voorziening. Dat aandeel loopt uiteen van koplopers
in de provincies Utrecht, Drenthe en Flevoland met ongeveer een
op de drie gemeenten tot de laagste aandelen in de provincies
­Groningen en Limburg en Noord-Brabant met krap 15% van de
gemeenten in deze provincies.
Schema 15 geeft weer hoeveel bijzondere voorzieningen per
gemeente worden uitgevoerd. Van de 91 gemeenten met een
­Chw-project zijn 61 gemeenten (66%) betrokken bij één aanwijzing
oplopend tot 7% van de gemeenten met 4 of meer aanwijzingen.
Koploper is de gemeente Eindhoven met zeven deels elkaar over­
lappende aangewezen bijzondere voorzieningen.
Gemeenten met vier of meer bijzondere voorzieningen
De gemeente Eindhoven is betrokken bij zeven aanwijzingen. De
aanwijzing van Strijp-S als duurzaam innovatief experiment voor
tijdelijk gebruik in 2010 is aangevuld in 2012 en uitgebreid tot de hele
Spoorzone in 2013. In 2013 heeft ook een aanwijzing voor gebieds­
gericht bodembeheer plaatsgevonden voor het Stationsgebied.
Daarnaast zijn er twee duurzame innovatieve experimenten voor
vermindering van regeldruk bij bouwwerken en het vervallen van
de preventieve toets aan het Bouwbesluit bij Keurmerk Garantie­
woningen.

<< terug naar inhoud

De gemeente Zwolle (zes) kent de Spoorzone als ontwikkelingsgebied en
Visie op de ondergrond als duurzaam innovatief experiment (inmiddels
is de Wet bodembescherming aangepast waardoor binnen het reguliere
wettelijke kader gebiedsgerichte bodembescherming mogelijk is), drie
projectuitvoeringsbesluiten en de jongste bijzondere voorziening is een
experiment samen met drie andere gemeenten voor duurzaam bouwen
van drijvende theehuizen en trekkershutten langs de Vecht.
Almere heeft zes aanwijzingen. Almere heeft twee gebieden met een
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte, Centrum Weerwater
(tevens ontwikkelingsgebied) en Oosterwold (samen met de gemeente
Zeewolde), twee projecten voor het beperkt toepassen van het Bouwbesluit en voor vermindering regeldruk bouwwerken en is een van de
gemeenten waar een pilot komt voor duurzaam stortbeheer.
De gemeente Amsterdam heeft zes aanwijzingen voor vijf verschillende
projectgebieden. Drie ontwikkelingsgebieden: Buiksloterham, Havenstraatterrein en Zuidas Flanken, één experiment met betrekking tot
planschade, Teleport en Amstel lll en één experiment dat gebruik
maakt van de mogelijkheden van het flexibele bestemmingsplan,
Cruquiusgebied. Dit laatste experiment is uitgebreid met mogelijkheid
om maximale milieugebruiksruimte te benutten voor het milieuaspect
geluid (artikel 7f).
De gemeente Leeuwarden heeft vijf duurzame innovatieve experimenten: twee in het kader van duurzaam bouwen (de Autarkische woning
en de Eco Iglo), de Dutch Rainmaker is een experiment met nieuwe
watertechnologie en het Newtonpark biedt ondernemers ruimte voor
tijdelijke experimenten met duurzame technologieën. Het nieuwste
innovatieve experiment gaat over het plaatsen van zonnecollectorenvelden met ‘minder regels.’

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 29

Leeuwarden Newtonpark

Assen en Rotterdam hebben ieder 4 aanwijzingen. Assen kent met de
FlorijnAs sinds 2010 een lokaal project met nationale betekenis. Voor
twee deelgebieden zijn aanvullende mogelijkheden gekomen. Het
Havenkwartier heeft in 2013 de mogelijkheid gekregen een bestemmingsplan vast te stellen voor 20 jaar, in 2014 werd het experiment
uitgebreid naar een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte. De
Toeristische Recreatieve Zone is in 2014 aangewezen als duurzaam
innovatief experiment voor het opstellen van een bestemmingsplan
met verbrede reikwijdte. Rotterdam heeft het lokaal project met
­nationale betekenis Central District, twee ontwikkelingsgebieden
Havengebied en Stadshavens en een duurzaam innovatief experiment
voor het vervallen van preventieve toets aan het bouwbesluit bij
­Keurmerk Garantiewoningen.

3.2.3 Verdeling over overheid, bedrijfsleven,
maatschappelijke organisaties en particulieren
De toepassing van de bijzondere voorzieningen vindt op het eerste
oog vooral plaats met de gemeentelijke overheid als initiator en
trekker. Dat is vanzelfsprekend voor de ontwikkelingsgebieden,
waar een bestemmingsplan-plus tot stand wordt gebracht.
Het ­vaststellen van een bestemmingsplan is een gemeentelijke
bevoegdheid. Bij het opstellen heeft het bedrijfsleven soms wel
degelijk een grote rol. Zo heeft bijvoorbeeld het Havenbedrijf
­Rotterdam als beheerder een belangrijke inbreng in het bestemmingsplan-plus voor het haven- en industriegebied van Rotterdam.
Bij het tot stand komen van de Chw was de verwachting dat de categorie duurzame innovatieve experimenten een aantrekkelijke optie
30 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

zou vormen voor bedrijven om tot bedrijfsinnovaties te komen die
niet goed passen in de reguliere regelgeving. De aanmelding van de
duurzame innovatieve experimenten vindt veelal plaats door overheden. Of dit ook betekent dat de overheid altijd de initiatiefnemer
is, wordt niet duidelijk. Bij de grote stroom duurzame innovatieve
experimenten met bestemmingsplannen met een verbrede reikwijdte is het waarschijnlijk dat de overheid trekker is. Maar bij bijvoorbeeld het experiment met Keurmerk Garantiewoningen en
andere duurzame innovatieve experimenten in de bouw is zeer goed
denkbaar dat het bedrijfsleven het vraagstuk in eerste instantie
heeft aangekaart of dat het om een coproductie van gemeente en
bedrijfsleven gaat. Duidelijke voorbeelden van samenwerking zijn
de experimenten met duurzaam stortbeheer, waarin rijk, provincies,
gemeenten, onderzoeksinstellingen en bedrijven samenwerken of
het Noord-Brabantse project over duurzame intensieve veehouderij
waarin overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
ieder hun aandeel hebben. De overheid speelt ook vaak een belangrijke faciliterende rol, zoals in het Newtonpark in Leeuwarden waar
bedrijven met een ultrakorte procedure vergunning kunnen krijgen
om aan de slag te gaan met een vernieuwende techniek of het
­experiment waar bedrijven zonder vergunning een kleine windturbine
op hun bedrijfsgebouw kunnen plaatsen. De lokale projecten met
nationale betekenis zijn per definitie samenwerkingsprojecten van
tenminste alle betrokken overheden. De projectuitvoeringsbesluiten
kunnen plaatsvinden op initiatief van een ontwikkelaar. Van enkele
gevallen is bekend dat de ontwikkelaar de gemeente heeft verzocht
om deze procedure te volgen. In andere gevallen is de gemeente zelf
tot die keuze gekomen.

3.3
Doorloopsnelheid van het Besluit
uitvoering Chw
De bijzondere voorzieningen (met uitzondering van het project­
uitvoeringsbesluit) worden aangewezen bij AMvB. Meestal vraagt de
gemeentelijke overheid aan de minister van IenM om een project
aan te wijzen als bijzondere voorziening onder de Chw.
De tijd die zit tussen het idee bij de initiatiefnemer om een project
aan te melden als bijzondere voorziening en de daadwerkelijke
afronding van de aanwijzingsprocedure met de vaststelling van de
AMvB (Besluit uitvoering Chw) kan een belemmering vormen voor
de toepassing van de Chw. Het beeld van een ingewikkelde procedure
en de verwachting omtrent de doorlooptijd ervan kan ertoe leiden
dat de initiatiefnemer bij voorbaat afhaakt. Ook kan de procedure
vertragend werken op de voortgang in het project. Dit laatste blijkt
in veel gevallen overigens niet zo te zijn of te berusten op onjuiste
beeldvorming. De voortgang van de meeste bijzondere voorzieningen
laat zien, dat pas geruime tijd na de aanwijzing een ontwerp besluit
(zoals een ontwerp bestemmingsplan-plus) wordt uitgebracht.
Vrijwel alle projecten kiezen ervoor niet af te wachten op de formele
afronding van de aanwijzingsprocedure, er wordt al gestart met de
voorbereiding van de bijzondere voorziening.
Tijdverlies of gezonde drempel? Creatief gebruik van de wachttijd
Projecten willen over het algemeen snelheid maken en voor een gerezen
probleem moet dan met spoed een oplossing worden gevonden. Het
vooruitzicht dat het bijna 11 maanden duurt voordat een project is
aangewezen tot bijzondere voorziening doet in de praktijk een aantal
betrokken bestuurders en projectleiders besluiten om een andere
oplossing te zoeken. Als die voorhanden is, wordt afgezien van de
toepassing van de Chw. Dat kan worden opgevat als verlies, maar ook
als gezonde vorm van selectie. Immers als het gerezen probleem ook
op andere wijze kan worden aangepakt, dan is de toepassing van het
bijzondere systeem van de Chw niet nodig. Projectleiders gaan creatief
met de ‘wachttijd’ om. Voorbereiding tijdens de aanwijzingsperiode
kan gevolgd worden door een vliegende start op het moment van
­publicatie van het Besluit uitvoering Chw.

Het tijdverloop tussen het initiatief en het in werking treden van de
achtereenvolgende tranches van het Besluit uitvoering Chw bestaat
grofweg uit twee fasen: de voorfase en de formele aanwijzing. De
voorfase wordt benut om te onderkennen of de vraagstelling van
het project zich leent voor een aanpak met een van de bijzondere
voorzieningen van de Chw. Deze tijd is nodig om de inzet van de
initiatiefnemer helder te krijgen en het project scherp te definiëren.
Aansluitend volgt de formele aanwijzing bij AMvB.

een particulier of een bedrijf een innovatief idee heeft opgevat, zal
veelal eerst de betrokken lokale overheid warm gemaakt moeten
worden voor de toepassing van de Chw. Daarna volgt meestal een
gesprek met het ministerie van IenM om na te gaan of het idee past
bij de toepassingsmogelijkheden van de wet. Initiatiefnemers melden vaak dat zij opbouwende en constructieve hulp van het ministerie ondervinden bij het uitbouwen van hun idee tot een concrete
aanmelding. Het ministerie geeft informatie en advies op maat,
waarmee de initiatiefnemer tot een complete aanmelding kan
komen. Niet dat het altijd lukt een idee onder een bijzondere voorziening van de Chw te brengen. Een aantal voorstellen valt bij nadere beschouwing buiten de kaders van de wettelijke bepalingen van
de Chw, soms blijken ideeën (nog) niet concreet genoeg of komt in
de verkenning naar voren dat de kern van het vraagstuk / de ondervonden belemmering niet van juridische aard is en een aanpak
langs een andere weg vergt, waarbij de Chw niet nodig is.
Niet gehonoreerde aanmeldingen
Het ministerie van IenM ondersteunt de initiatiefnemer bij het doen
van een aanmelding. De aanmelder wordt gevraagd om expliciet aan te
geven in welke mate een voorgesteld project duurzaam en innovatief is
en bijdraagt aan de economie. Ook wordt nagegaan welke afwijking
van wetgeving nodig is om een experiment uit te kunnen voeren. Deze
bijstand leidt met regelmaat bij de initiatiefnemer tot de conclusie dat
een aanmelding bij nader inzien niet nodig is. Op basis van binnen­
gekomen aanmeldingen is de lijst met wetten aangevuld waarin een
duurzaam innovatief experiment mag afwijken. De Wabo en de Waterwet zijn via de ‘Reparatiewet Chw’ per 31 december 2011 toegevoegd
aan de lijst. Ook is geconstateerd dat de experimenten niet bedoeld
zijn om tot vermindering te komen van belastingafdracht. Dit was kort
na het in werking treden van de Chw aan de orde bij enkele project­
initiatieven voor energieopwekking. Salderen vóór de meter van opgewekte en afgenomen stroom zou tot een ongewenste verschuiving in
belastingafdracht leiden. Dergelijke experimenten zijn vervolgens
expliciet uitgesloten.

De afronding van de voorfase bestaat uit de aanmelding van een
­bijzondere voorziening. Daarvoor stelt het ministerie twee instapmomenten per jaar open: maart en oktober van elk jaar. Vanaf deze aanmelding start de formele procedure van de vaststelling van een AMvB,
in dit geval een volgende tranche van het Besluit uitvoering Chw.

3.3.2 Formele aanwijzing van een bijzondere voorziening
De vaststelling van het Besluit uitvoering Chw doorloopt een procedure die bestaat uit de volgende stappen: eerst publiceert de minister van IenM het ontwerp van het Besluit uitvoering Chw (voorhang)
en kunnen zowel ‘een ieder’ als het Parlement een reactie op dit
ontwerp geven. Daarop vraagt de minister op het voorgenomen
besluit advies van de Raad van State en tot slot stelt de minister met
in acht name van dit advies het Besluit uitvoering Chw vast.

3.3.1 Voorfase
Aangezien bij de toepassing van elke bijzondere voorzieningen een
besluit van de gemeentelijke of soms de provinciale overheid
­centraal staat, speelt deze overheid ook een belangrijke rol in de
aanmelding. De gemeente is vaak de initiatiefnemer. Maar ook als
<< terug naar inhoud

In het Schema (16) zijn drie ijkmomenten opgenomen om de doorlooptijd van de totstandkoming van het Besluit uitvoering Chw te
volgen: het moment van aanmelding en de data van de voorhang
van het ontwerp en van de publicatie van het besluit. De doorloopPraktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 31

tijd tussen sluitingsdatum voor aanmelding van projecten voor de
Chw tot de eerste publicatie in de Staatscourant bedraagt gemiddeld
over de eerste tot en met de elfde tranche 77 dagen (2,5 maanden
met een spreiding van een tot vier maanden). De doorlooptijd tussen
voorhang en publicatie van het vastgestelde besluit is tot en met de
tiende tranche gemiddeld 253 dagen (8,3 maand met een spreiding
tussen een en vier kwartalen). De totale procedure neemt gemiddeld 326 dagen (10,7 maanden) in beslag voor de eerste tot en met
de tiende tranche. Het oorspronkelijke besluit kende de kortste
doorlooptijd met drie en een halve maand, de totstandkoming van
de zevende tranche nam met ruim veertien maanden de meeste tijd

in beslag. In vrijwel alle gevallen besteedt de Tweede Kamer veel
aandacht aan de aanwijzing van bijzondere voorzieningen, zoals
blijkt uit de schriftelijke vragen en mondelinge behandeling van de
achtereenvolgende tranches van het Besluit uitvoering Chw.
De tijd die in praktijk nodig blijkt voor de formele totstandkoming
van de tranches van het Besluit uitvoering Chw past in de ogen van
een aantal initiatiefnemers niet bij de versnelling en vereenvoudiging van procedures, zoals met de invoering van de Chw werd
beoogd.

Schema 16 Procestijd tussen de aanmelding en eerste publicatie en de tweede publicatie (vaststelling besluit)
voor projecten die aangemeld zijn voor de Chw.
Tranche

Deadline
Aanmelding

Datum publicatie Aantal
ontwerp/voor­
dagen
publicatie

Aantal
Datum
maanden publicatie
besluit

Aantal
dagen

Aantal
maanden

Totaal
aantal
dagen

Totaal
aantal
maanden

1e tranche

31-03-2010

26-04-2010

26

0,9

16-07-2010

81

2,7

107

3,5

2 tranche

01-10-2010

21-10-2010

20

0,7

18-03-2011

148

4,9

168

5,5

3 tranche

31-03-2011

20-07-2011

111

3,6

24-07-2012

383

12,5

494

16,2

4e tranche

01-10-2011

20-01-2012

111

3,6

24-10-2012

278

9,1

389

12,8

5 tranche

31-03-2012

05-06-2012

66

2,2

05-03-2013

272

8,9

338

11,0

6 tranche

01-10-2012

18-12-2012

78

2,6

05-07-2013

199

6,5

277

9,0

7e tranche

01-03-2013

21-06-2013

112

3,7

15-05-2014

328

10,8

440

14,4

8 tranche

01-10-2013

23-12-2013

53

1,7

19-09-2014

277

9,0

330

10,8

e
e

e
e

e

9 tranche

01-03-2014

02-06-2014

93

3,0

17-03-2015

288

9,4

381

12,4

10e tranche

01-10-2014

01-12-2014

61

2,0

08-09-2015

281

9,2

342

11,2

11e tranche

01-03-2015

24-06-2015

115

3,7

77

2,5

253

8,3

326

10,7

e

Gemiddelde

32 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

4 Ontwikkelingsgebieden
De projecten in Afdeling 1 Chw

4.1
Het bestemmingsplan met de ‘plus’ van
de Chw
Vanuit de constatering dat milieuregels in een aantal gebieden de
ruimtelijke ontwikkeling frustreert, adviseerde de VROM-Raad in
2009 in zijn advies ‘Dynamiek in gebiedsgericht milieubeleid’36 om
actief schaarse milieugebruiksruimte vrij te maken door lokale
bestuurders meer manoeuvreerruimte te bieden. De VROM-Raad
adviseerde om daartoe niet de milieunormen op te rekken, maar
wel om meer speelruimte te creëren door tijdelijke afwijking van
geldende wet- en regelgeving toe te staan, gekoppeld aan het
beproefde instrument van het bestemmingsplan. In de oorspronkelijke Chw is dit idee opgepakt in het gebiedsontwikkelingsplan
(VROM-Raad: ‘milieu-ruimteplan’) naast het bestemmingsplan. Bij
de wijziging van de Chw in 2013 zijn deze afzonderlijke planfiguren
geïntegreerd tot één bestemmingsplan-plus.
De extra handvatten van het bestemmingsplan37 met de plus
van de Chw
In een ontwikkelingsgebied kan het gemeentebestuur in
het ­bestemmingsplan:

36

Dynamiek in gebiedsgericht milieubeleid – ontwikkelen door herschikken
VROM-Raad advies 075, juli 2009
37
Het instrumentarium van het ontwikkelingsgebied is ook beschikbaar voor
het provinciaal bestuur bij het vaststellen van een inpassingsplan
<< terug naar inhoud

• Maatregelen, projecten en werken opnemen waardoor het
­bestemmingsplan een basis biedt om actief in te grijpen.
• Een bestaand recht van een bedrijf inperken.
• Voor een periode van maximaal tien jaar afwijken van wettelijke
normen.
• Een fasering aanbrengen in de ruimtelijke ontwikkeling inclusief een
koppeling met maatregelen om de milieugebruiksruimte optimaal
te benutten.

Een gemeente of provincie die voor een gebiedsontwikkeling onvoldoende uit de voeten kan met het reguliere instrumentarium kan
met het ministerie van IenM verkennen of het Chw-instrumentarium
van het ontwikkelingsgebied geschikt is om de ontwikkeling vlot te
trekken. Deze verkenning kan er toe leiden dat de minister van IenM
het gebied bij AMvB aanwijst tot ontwikkelingsgebied.
Uit het advies gescheurd
Tijdens het Praktijkfestival onthulde de heer Koeman, destijds lid van
de VROM-Raad, op welke wijze de regeling voor de ontwikkelings­
gebieden in de Chw terecht is gekomen. In een gesprek over het net
afgeronde advies ‘Dynamiek in gebiedsgericht milieubeleid’ met het
toenmalige ministerie van VROM werd hem gevraagd hoe het advies in
wetgeving zou kunnen worden verankerd. Op die vraag had de VROMRaad geanticipeerd door een indicatief voorbeeld op te nemen in kader
7.1 van het advies. De betreffende bladzijden werden vlotjes uit het
advies gescheurd en hebben navolgbaar model gestaan voor artikel 2.3.
Chw over de o
­ ntwikkelingsgebieden.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 33

Noord-Brabant duurzame veehouderij

Schema 17 Ontwikkelingsgebieden – jaar van aanwijzing tot ontwikkelingsgebied.
Jaar

2010

2011

2012

2013

Gemengd woon-werkgebied

2

4

7

2

Gebied onder invloed van infrastructuur

2

2

1

4

6

2015

Totaal

2

17

1

6

1

1

4

6

7

4

1

7

29

Geluid

Geur

Lucht

Externe
veiligheid

Natuur

5

1

2

Haven- en industriegebied
Totaal

2014

Schema 18 Milieuproblemen in de ontwikkelingsgebieden.
Ontwikkelingsgebieden
Gemengd woon- en werkgebied

15

Gebied onder invloed van infrastructuur

6

Haven- en industriegebied

6

1

Totaal

27

6

34 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

1

3

6

5

6

Net als de in hoofdstuk 5 te behandelen duurzame innovatieve
­experimenten, vormen ook de ontwikkelingsgebieden een proeftuin voor de Omgevingswet. De ervaringen die in de ontwikkelingsgebieden worden opgedaan zijn relevant voor de verdere invulling
en ingebruikname van de Omgevingswet.

4.2
Soorten en aantallen
ontwikkelingsgebieden
In algemene termen hebben de ontwikkelingsgebieden de kenmerken zoals in het kader genoemd. De wetgever heeft bewust uitgesloten dat het instrumentarium ook wordt benut buiten stedelijke
gebieden of bedrijventerreinen.
Kenmerken van ontwikkelingsgebieden onder de Chw
• Het betreft stedelijk gebied of een bedrijventerrein.
• De gemeente of provincie wil een functieverandering toestaan of
zelf doorvoeren, dan wel bestaande functies intensiveren.
• De gemeente of provincie heeft een duurzame ruimtelijke en
­economische ontwikkeling op het oog in samenhang met het
tot stand brengen van een goede milieukwaliteit.
• De milieugebruiksruimte in het gebied is onvoldoende om de gewenste
functieverandering of intensivering zonder meer door te voeren.

Sinds de Chw in werking is getreden zijn 29 ontwikkelingsgebieden
aangewezen, met telkens vier tot zeven gebieden per jaar en alleen
in 2014 één nieuw gebied.
De ontwikkelingsgebieden, zoals die in de afgelopen jaren zijn
aangewezen laten zich op basis van de inhoudelijke vraagstelling in
drie groepen indelen:
• Gemengd woon-werkgebied - stedelijke herstructurering;
• Gebied onder invloed van infrastructuur - spoorzones en
­gebieden rond weginfrastructuur;
• Haven- en industriegebied.

Schema 17 geeft de verdeling over deze drie groepen weer. Opvallend is dat aanvankelijk het instrumentarium van het bestemmingsplan-plus niet aan haven- en industriegebieden werd gekoppeld.
Het voorbeeld van het ontwikkelingsgebied voor het Rotterdamse
havengebied (2013) heeft vooral in 2015 navolging gekregen.
In de ontwikkelingsgebieden is het thema geluid het dominante
milieuprobleem. Slechts in twee van de 29 aangewezen ontwikkelingsgebieden speelt geluid geen rol bij de benutting van het instrumentarium (zie schema 18). Naast geur, luchtkwaliteit en externe
veiligheid is de stikstofbelasting van Natura 2000 en de omgang met
de programmatische aanpak stikstof als nieuw onderwerp in de
haven- en industriegebieden naar voren gekomen. Bodemvervuiling speelt wel in diverse gebieden, maar is nooit de aanleiding voor
een gemeente om te vragen tot aanwijzing als ontwikkelingsgebied.

4.3
Voortgang van de projecten binnen
Afdeling 1
De voortgang van de ontwikkelingsgebieden is nader toegelicht in
Schema 19. Deze voortgang is gebaseerd op de opgave vanuit de
projecten omstreeks april 2015 met incidentele actualisatie tot
medio 2015. Uit het schema blijkt dat voor vier van de 29 (ruim 10%)
gebieden een bestemmingsplan-plus in procedure is gebracht of de
procedure al is doorlopen. Voor bijna 40% is het bestemmingsplanplus in voorbereiding en voor de helft van de aangewezen gebieden
zal naar verwachting geen bestemmingsplan-plus tot stand komen.
Dat is zeker voor acht projecten, waar een gebiedsontwikkeling tot
stand is gebracht zonder inzet van het bestemmingsplan-plus.
Voor zes projecten wordt het instrumentarium nog achter de hand
gehouden, voor het geval zich tegenslagen voordoen bij de lopende
gebiedsontwikkeling.

Schema 19 Ontwikkelingsgebieden ingedeeld naar stand van zaken april 2015.
Bestemmingsplan-plus (BP+)

BP+ van
kracht

Gemengd woon- en werkgebied

1

Gebied onder invloed van
infrastructuur

BP+ deels van BP+ in
kracht, deels procedure
in procedure
1
1

BP+ in voor­
bereiding

BP+ achter
de hand

geen inzet
BP+

Totaal

4

5

6

17

2

1

2

6

Haven- en industriegebied

1*

Totaal

2

1

1

11

6

8

29

Percentage

7%

3%

3%

38%

21%

28%

100%

*

5

6

Bestemmingsplan-plus voor het haven- en industriecomplex Rotterdam is van kracht; een aanvulling is in voorbereiding

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 35

In vergelijking met de vorige voortgangsrapportage (2013-2014)
zijn in het afgelopen jaar zeven nieuwe ontwikkelingsgebieden
toegevoegd en is één nieuw bestemmingsplan-plus in procedure
gebracht. Ook is duidelijk geworden dat het aantal gemeenten dat
geheel afziet van het opstellen van een bestemmingsplan-plus is
toegenomen van vijf naar acht en dat het aantal gemeenten dat
de Chw achter de hand houdt is toegenomen van twee naar zes
projecten. Het beeld is als volgt:
Bestemmingsplan-plus van kracht of in procedure

In 2012 was het bestemmingsplan-plus voor Nuland Oost (destijds
gemeente Maasland, nu gemeente Den Bosch) onherroepelijk. De
woningen, die dit bestemmingsplan mogelijk maakt, zijn in aanbouw. In 2014 is een gedeelte van het bestemmingsplan-plus voor
het project Badhoevedorp in de gemeente Haarlemmermeer onherroepelijk geworden. Dit deel is in uitvoering en in voorbereiding is
de hernieuwde procedure voor het vernietigde deel van het bestemmingsplan-plus Badhoevedorp in Haarlemmermeer. De partiële
vernietiging had geen betrekking op de toepassing van de Chw.
De bestemmingsplannen-plus voor het haven- en industriecomplex
Rotterdam zijn in 2014 onherroepelijk geworden.Een aanvulling
wordt voorbereid. Nieuw in 2015 is de gemeente Doetinchem die
het bestemmingsplan-plus Iseldoks in procedure heeft gebracht.
Bestemmingsplan-plus in voorbereiding

Voor de grootste groep van 11 aangewezen ontwikkelingsgebieden is
een bestemmingsplan-plus in voorbereiding. Het gaat om vijf van de
zes projecten die betrekking hebben op een haven- en industriegebied
(in de gemeenten Delfzijl & Eemsmond, Moerdijk, Terneuzen, Vlissingen & Borsele en Wageningen), om vier stedelijke ­herstructureringen
(Amsterdam – Havenstraatterrein, Meppel – Noordelijke stadsentree,
Soest & Zeist – Vliegbasis Soest en Soesterberg-Noord, Zaanstad – De
Hemmes) en om twee gebieden in relatie tot infrastructuur (Almere
– Centrum Weerwater en Amsterdam – Zuidas Flanken). Het gebied
Weerwater in Almere is ook een duurzaam innovatief experiment met
het bestemmingsplan met een verbrede reikwijdte.
Bestemmingsplan-plus achter de hand

Een aantal projecten ligt nagenoeg stil of overweegt via een andere
weg tot ontwikkeling te komen. Het gaat om de projecten in de
gemeente Amersfoort (Kop van Isselt), Apeldoorn (Kanaalzone),
Brummen (Centrum Eerbeek), Krimpenerwaard - voorheen Bergambacht (Dijklaan), Rotterdam (Stadshavens) en Tilburg (Spoorzone).
Geen inzet van het bestemmingsplan-plus voorzien

In de vorige voortgangsrapportage is gemeld dat de projecten in
Amsterdam (Buiksloterham), Harderwijk (Waterfront), Veghel (CHVterrein), Deventer (Spoorzone) en Arnhem (Oostelijk centrum­
gebied) alle zonder bestemmingsplan-plus tot ontwikkeling worden
gebracht. In het verslagjaar is duidelijk geworden dat ook voor de
projecten in Nieuwegein (Blokhoeve), Stichtse Vecht (VreelandOost) en Zwolle (Spoorzone) geen bestemmingsplan-plus zal
­worden voorbereid. Voor het CHV-terrein in Veghel is intussen een
bestemmingsplan met een verbrede reikwijdte in voorbereiding
genomen.
36 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

4.4
Ervaringen in de projecten
4.4.1 Gemengde woon-werkgebieden
Veruit de grootste groep van ontwikkelingsgebieden richt zich op
stedelijke herstructurering, ofwel het tot stand brengen van een
gemengd woon-werkgebied. De economische crisis heeft de ontwikkeling van dit soort projecten flink onder druk gezet. De projecten laten zien dat het instrumentarium van de Chw (ontwikkelingsgebied) de voortgang van dit soort projecten flink kan versnellen
(Nuland-Oost) of voor een doorbraak kan zorgen in het ruimtemilieuprobleem (Iseldoks), maar niet altijd kan zorgen voor het
doorbreken van de economische onzekerheid over de verkoop en
opbrengst van bijvoorbeeld nieuwe kantoren, woningen of winkels
die zijn gepland in deze gebieden. Het gebied Kop van Isselt in
Amersfoort stagneert doordat de gemeente geen marktkansen ziet,
in Dijklaan in de Krimpenerwaard is de projectontwikkelaar in
zwaar weer terecht gekomen, in de Kanaalzone in Apeldoorn en in
Stadshavens Rotterdam is het stedenbouwkundige programma
teruggeschroefd waardoor de lastige gebieden vooralsnog niet aan
bod komen en het bestemmingsplan-plus op dit moment niet aan
de orde is.
Het derde ontwikkelingsgebied in procedure: Iseldoks in
de gemeente Doetinchem
Het voormalige bedrijventerrein Hamburgerbroek in Doetinchem
wordt in twee fasen omgezet in Iseldoks met wonen, kantoren,
­commerciële én recreatieve voorzieningen. De geluid- en geurcontour
van respectievelijk een papier- en diervoederfabriek liggen over het
te ontwikkelen gebied. Daar heeft vooral de tweede fase (Iseldoks 2)
mee te maken. Met het bestemmingsplan Iseldoks 2 is een gebieds­
ontwikkelingsplan in procedure gebracht dat is gericht op heel
­Hamburgerbroek. Centraal staat het verkrijgen van een goed leefklimaat
in het nieuw te ontwikkelen woongebied. Het geurprobleem van de
nabijgelegen diervoederfabriek is opgelost door maatregelen bij en
door deze fabriek. De Chw heeft steun geboden bij het tot stand komen
van de overeenkomst met het bedrijf waarin is afgesproken volgens
de best beschikbare techniek geurmaatregelen te treffen en waarin
de benodigde financieringsafspraken zijn vastgelegd (de gemeente
Doetinchem draagt voor de helft bij aan de kosten). De milieuvergunning
voor de diervoederfabriek is hierop aangepast. De geluidcontour van
de papierfabriek over het plangebied Iseldoks 2 neemt pas voldoende
af als afschermende bebouwing in het gebied Iseldoks 1 tot stand is
gekomen. De plus van de Chw maakt het mogelijk het bestemmingsplan toch al tot stand te brengen en tijdelijk de overschrijding van de
geluidnorm toe te staan. In het geval de bebouwing niet binnen de
maximale toegestane overschrijdingstermijn van 10 jaar tot stand is
gekomen, dan neemt de gemeente zelf afschermende maatregelen
(geluidscherm). Deze maatregel is in het plan voorzien en financieel
afgedekt. Dit wordt zowel publiekrechtelijk als privaatrechtelijk
geborgd. Deze maatregelen zijn met een voorwaardelijke verplichting
opgenomen in de planregels.

Schema 20 Overzicht van de ontwikkelingsgebieden ‘Gemengd woon-werkgebied’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Ontwikkelingsgebied ‘Gemengd woon-werkgebied’

Gemengd woon- en werkgebied

Stand van zaken

Rotterdam: Stadshavens

2010

BP+* achter de hand

Zaanstad: Zaanstad-Midden

2010

BP+ in voorbereiding

Amsterdam: Buiksloterham

2011

geen inzet BP+

Doetinchem: Iseldoks (voorheen Hamburgerbroek)

2011

BP+ in procedure

’s-Hertogenbosch (Maasdonk): Nuland-Oost

2011

BP+ van kracht

Soest en Zeist: Vliegbasis Soest en Soesterberg-Noord

2011

BP+ in voorbereiding

Amersfoort: Kop van Isselt

2012

BP+ achter de hand

Apeldoorn: Kanaalzone

2012

BP+ achter de hand

Arnhem: Oostelijk Centrumgebied

2012

geen inzet BP+

Brummen: Centrumplan Eerbeek

2012

BP+ achter de hand

Harderwijk: Waterfront

2012

geen inzet BP+

Stichtse Vecht: Vreeland-Oost

2012

geen inzet BP+

Veghel: CHV-terrein

2012

geen inzet BP+

Krimpenerwaard (Bergambacht): Dijklaan

2013

BP+ achter de hand

Nieuwegein: Blokhoeve

2013

geen inzet BP+

Meppel: Noordelijke Stadsentree

2015

BP+ in voorbereiding

Amsterdam: Haventerrein

2015

BP+ in voorbereiding

*

BP+ = bestemmingsplan-plus

In een flink aantal gevallen blijkt het na een lange zoektocht ook
niet nodig om een bestemmingsplan-plus tot stand te brengen.
Goed puzzelen heeft een ruimtelijke plan opgeleverd zonder toepassing van de Chw, zoals in Buiksloterham in Amsterdam, bij de bouw
van woningen in het Waterfront van Harderwijk of in Arnhem in het
Oostelijk Centrumgebied. De gemeenten zien dan af van toepassing
van de Chw en stellen een gewoon bestemmingsplan op.
Noordelijke Stadsentree Meppel
Nieuw ontwikkelingsgebied is de Noordelijke Stadsentree Meppel: een
bedrijventerrein met een mix van vitale bedrijven, verlaten gebouwen,
verstopte wegen, verpauperde deelgebieden, mooi gelegen locaties
aan het water en milieubelemmeringen (geur, geluid, veiligheid).
Het gebied ligt tussen de nieuwbouwwijk Nieuwveense Landen (zie
paragraaf 5.4.2) en het centrum van Meppel. Belangrijke opgaven zijn
de aansluiting tussen het centrum en de nieuwe woonwijk, de verbetering van de bereikbaarheid van Meppel via de provinciale weg (N375)
en de toevoeging van nieuwe functies aan het gebied zodat een meer
aantrekkelijk klimaat ontstaat met ‘niche-wonen’, werken en
­recreëren. De gemeente werkt langs drie sporen:
• Proces met actoren. Als eerste stap worden de actoren in beeld
gebracht en gevraagd naar hun plannen. Het gaat om de gebruikers in
het gebied en om potentiele toekomstige gebruikers. Het gemeentebestuur wordt vanaf het begin goed betrokken. De raadsleden zijn op
de fiets het gebied in gegaan met de vraag een foto te maken van
<< terug naar inhoud

opvallende locaties. Dat bleken vaak de extremen te zijn: verrommelde
plekken én pareltjes. Zo leerden de raadsleden het gebied beter kennen.
• De uitvoering van een maatschappelijke kosten-batenanalyse, waarin
aan de hand van (ontwikkel)scenario’s meer inzicht wordt verkregen
in wat goed is voor het gebied en voor Meppel als geheel. Gaan investeringen in het gebied ten koste van andere delen van de stad of zorgen
ze juist voor onderlinge versterking; wat is haalbaar en betaalbaar?
• De opmaat naar een ruimtelijk plan, waarbij de gemeente denkt aan
een afwegingskader om (nog onbekende) initiatieven te beoordelen
en niet aan een uitgewerkt plan of blauwdruk. Het afwegingskader is
input voor het bestemmingsplan-plus.
• De gemeente wil actief ervaringen van andere projecten opsporen en
benutten. Zowel bestuurlijke als ambtelijke werkbezoeken naar
andere gemeenten staan op de rol. Het wiel uitvinden is leuk, maar
niet altijd nodig.

De projecten laten ook zien dat tijd nodig is om de ruimtelijke
projecten te ontwikkelen. Het gaat vaak om een lange zoektocht en
een zorgvuldige planvorming om tot de goede keuzen te komen,
waarbij in een aantal gevallen de Chw essentieel onderdeel is. Te
denken valt aan de woningbouw op de voormalige vliegbasis Soest
op korte afstand van het bedrijventerrein. De geluidemissie van dit
bedrijventerrein viel in het niet bij de geluidproductie van de vliegbasis, maar is sinds het vertrek daarvan bepalend geworden voor de
ontwikkelingsmogelijkheden in de omgeving. Het kost tijd om op
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 37

die nieuwe situatie in te spelen. Of denk aan de zoektocht naar de
mogelijkheden op het schiereiland De Hemmes in de Zaan om
woningen te bouwen binnen de geur- en geluidcontouren van grote
bedrijven van de voedingsmiddelenindustrie in Zaanstad. Ook daar
is tijd nodig om tot een goede balans te komen bij het terugdringen
van de geluid- en geuremissies.

4.4.2 Gebieden onder invloed van de infrastructuur
Een specifieke toepassing van het bestemmingsplan-plus betreft
gebieden waar infrastructuur tot ontwikkeling komt: spoorwegen
en hoofdwegennet. Een aantal gemeenten heeft de status van ontwikkelingsgebied aangevraagd voor gebiedsontwikkeling rond een
bestaande spoorzone. Het instrumentarium van het bestemmingsplan-plus bleek bij nader inzien niet nodig in de spoorzones in
Deventer en Zwolle. De ontwikkeling in Deventer stuitte in de
­praktijk niet op een lastige milieu-ruimte-knoop. In Zwolle was het
instrumentarium vooral bedoeld om de ontwikkeling van nieuwe
functies gelijk te kunnen schakelen met de verplaatsing van enkele
grote bedrijven. Met het uitstel van de verplaatsing verviel echter
de behoefte aan de plus boven op het bestemmingsplan. Ook in
de spoorzone van Tilburg speelt het vroegtijdig inspelen op de
inperking van de milieugebruiksruimte van bedrijven. In een overgangsperiode kunnen gevoelige bestemmingen al tot ontwikkeling
komen nog voordat de milieuzone rond bedrijvigheid wordt ingeperkt. In praktijk werkt de aanwijzing tot ontwikkelingsgebied
vooral in de communicatie als een soort toverstaf: ‘Dat lossen we
wel op met de Chw.’ Dit is vooralsnog voldoende om veel op gang
te krijgen zoals onder meer nieuwe onderdoorgangen onder het
spoor, woningbouw, herbestemming van industrieel erfgoed, kantoorbouw met warmte-koude-opslag en herinrichting van het stationsplein. De juridische inzet van de Chw is nog niet nodig gebleken.
Dat is wel het geval bij enkele projecten in relatie tot weginfrastructuur. Badhoevedorp in de gemeente Haarlemmermeer is een
schoolvoorbeeld van het met de Chw inspelen op verandering in
weginfrastructuur. Door omlegging van de rijksweg A9 komt een
deel van Badhoevedorp letterlijk in de luwte te liggen en ontstaan
daar geheel nieuwe mogelijkheden voor de stedenbouwkundige
ontwikkeling van de kern. Met een bestemmingsplan-plus kan de

planvorming en uitvoering al op gang komen vooruitlopend op
de feitelijke wegomlegging. Het bestemmingsplan-plus voor
­Badhoevedorp is voor een deel onherroepelijk en deels – om buiten
de Chw gelegen redenen – vernietigd in beroep. Ook de gemeente
Amsterdam wil niet wachten tot de A10 ondergronds is gebracht
met de ontwikkeling van het gebied Zuidas Flanken. Met het oog op
de Floriade heeft de gemeente Almere een bestemmingsplan-plus
in voorbereiding dat tevens een experiment is met de verbrede
reikwijdte (zie hiervoor ook onder paragraaf 5.4.5).

4.4.3 Haven- en industriegebieden
Voor de haven- en industriegebieden is het instrument van het
bestemmingsplan-plus om twee redenen interessant. De eerste
reden is de koppeling van milieuregels aan de bestemming, waardoor voor met name geluid, maar ook voor geur en externe veiligheid meer sturing kan worden gegeven aan een optimaal gebruik
van de milieugebruiksruimte. De gemeenten willen, in alle zes de
haven- en industriegebieden waarvoor een bestemmingsplan-plus
wordt voorbereid, de verdeling van de geluidruimte vastleggen in
het bestemmingsplan. Daarmee ontstaat een instrument om bij de
vestiging van bedrijven of bij de aanpassing van de bedrijfsvoering
niet alleen te toetsen aan de toegekende ruimtelijke functie van het
gebied, maar ook aan de verdeling van de beschikbare geluidruimte. Zo ontstaat een meer optimaal ruimte- en milieugebruik.
De tweede reden heeft te maken met de vergunningverlening in
relatie tot Natura 2000 gebieden en de invoering van de programmatische aanpak stikstof (PAS). Door een wijziging van de Natuurbeschermingswet 199838 kan een bestemmingsplan-plus de voor­
waarden, voorschriften en beperking bevatten waaronder een
vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet kan worden
verleend. Het bestemmingsplan maakt dan direct duidelijk welke
eisen in relatie tot nabijgelegen Natura 2000 gebieden gelden. De
ondernemers krijgen daarmee inzicht in de condities waaraan hun
bedrijven moeten voldoen en de vergunningprocedure wordt eenvoudiger. Het bestemmingsplan-plus kan daarmee ontwikkelings-

38

Artikel 19db lid 1 van de Natuurbeschermingswet 1998

Schema 21 Overzicht van de ontwikkelingsgebieden ‘Gebied onder invloed van infrastructuur’
Gemengd woon-werkgebied ingedeeld naar ingangsjaar. Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Ontwikkelingsgebied
‘Gebied onder invloed van infrastructuur’

Gebieden onder invloed
van infrastructuur

Stand van zaken

Deventer: Spoorzone

2010

geen inzet BP+*

Zwolle: Spoorzone

2010

geen inzet BP+

Almere: Centrum Weerwater

2011

BP+ in voorbereiding

Tilburg: Spoorzone

2011

BP+ achter de hand

Haarlemmermeer: Badhoevedorp Centrum

2013

BP+ deels van kracht, deels in procedure

Amsterdam: Zuidas Flanken

2015

BP+ in voorbereiding

*

BP+ = bestemmingsplan-plus

38 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Vlissingen haven

ruimte toedelen in het kader van de Programmatische Aanpak
Stikstof (PAS)39. De PAS komt voort uit de overbelasting met stikstof
van Natura 2000 gebieden. Door gebiedsgerichte en brongerichte
maatregelen vast te leggen die leiden tot vermindering van de
­stikstofdepositie op de overbelaste gebieden wordt het draagvlak
van de natuur vergroot én kan ontwikkelingsruimte ontstaan voor

39

Ontwikkelingsruimte: stikstofdepositie die in het kader van het programma
met betrekking tot een daarin opgenomen Natura 2000-gebied kan worden
toegedeeld in of gereserveerd voor … (uit de begripsbepalingen van de Wet
van 8 oktober 2014, houdende wijziging van de Natuurbeschermingswet
1998 (programmatische aanpak stikstof).

nieuwe activiteiten die stikstofdepositie met zich meebrengen. Deze
ontwikkelruimte kan onder meer in het bestemmingsplan-plus
worden toegedeeld aan daarin opgenomen activiteiten/functies.
Vier van de zes ontwikkelingsgebieden voor een haven- en industriegebied zijn in het afgelopen verslagjaar aangewezen. Deze projecten
(Havengebied Moerdijk, Kanaalzone Terneuzen, Sloegebied en
Rijnhaven-Costerweg in Wageningen) verkeren nog in een verkennende fase net als het ontwikkelingsgebied in de gemeenten Delfzijl
en Eemsmond:onderzoek en het opstellen van een milieueffect­
rapport moeten voor de haven- en industriegebieden Oosterhorn &
Eemshaven in 2016 tot een bestemmingsplan-plus leiden. Het plan
voor Havengebied Rotterdam loopt voorop en is al in 2013 gestart.

Schema 22 Overzicht van de ontwikkelingsgebieden ‘haven- en industriegebied’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Ontwikkelingsgebied ‘Haven- en industriegebied’

Jaar van aanwijzing

Stand van zaken

Rotterdam: Havengebied

2013

BP+* van kracht en deels in voorbereiding

Delfzijl, Eemsmond, provincie Groningen:
haven- en industriegebied Oosterhorn & Eemshaven

2014

BP+ in voorbereiding

Moerdijk: Havengebied Moerdijk

2015

BP+ in voorbereiding

Terneuzen: Kanaalzone

2015

BP+ in voorbereiding

Vlissingen, Borsele en provincie Zeeland: Sloegebied

2015

BP+ in voorbereiding

Wageningen: Rijnhaven-Costerweg

2015

BP+ in voorbereiding

*

BP+ = bestemmingsplan-plus

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 39

Eind 2013 zijn bestemmingsplannen-plus vastgesteld en in 2014
onherroepelijk geworden, waarin voor externe veiligheid en natuur
extra bepalingen zijn opgenomen. Er volgt nog een stap waarin ook
voor geluid aanvullend bepalingen aan de bestemmingsplannen
worden toegevoegd.
Uitgelicht: Haven- en industriecomplex Rotterdam
Optimaal gebruik binnen harde (buiten)grenzen
In het haven- en industriecomplex Rotterdam staan intensivering
en verduurzaming van de economische functie voorop.
De buitengrenzen van het haven- en industriegebied liggen vast: de
fysieke grens staat op de kaart van het bestemmingsplan, buiten de
geluidzone mag de totale geluidbelasting vanwege het industrieterrein
niet meer bedragen dan de grenswaarde (50 dB(A)). In 2013 is tevens
een veiligheidscontour in de omgeving vastgesteld waarbuiten het
individueel risico vanwege het industrieterrein aan de grenswaarde
(10-6) moet voldoen. De natuurlijke kenmerken van de nabijgelegen
Natura2000 gebieden mogen niet significant negatief worden beïnvloed, met uitzondering van effecten waarvoor in het verleden
­gecompenseerd is. Er is behoefte aan publiekrechtelijke instrumenten
om het gebruik van het haven- en industriegebied verder te optimaliseren binnen de buitengrenzen.
Een voorbeeld
Het haven- en industriegebied is een gezoneerd bedrijventerrein in
de zin van de Wet geluidhinder. Buiten die zone mag de totale geluidbelasting vanwege het industrieterrein niet meer bedragen dan
50 dB(A). Daarnaast moet worden voldaan aan de MTG’s (plaatselijk
maximaal toegelaten geluidbelasting) en hogere waarden (HW’s)
binnen de geluidzone. Om te voorkomen dat één of enkele bedrijven
die maximale waarde plaatselijk volledig verbruiken, heeft het Havenbedrijf aan delen van het havengebied (kavels) geluidbudgetten toe­
bedeeld. Die budgetten hebben bij de vergunningverlening in het kader
van de Wm/Wgh echter geen harde juridische betekenis. Als een bedrijf
de best beschikbare technieken toepast én voldaan wordt aan de
grenswaarden, dan is het kavelbudget geen weigeringsgrond en moet
de omgevingsvergunning worden verleend. Omdat de criteria voor
best beschikbare techniek (een containerbegrip) niet helder zijn, is
de verdeling van de beschikbare geluidruimte dan niet altijd optimaal:
voor nieuwe bedrijven of uitbreiding van bestaande bedrijven blijft
dan minder geluidruimte over. Om die reden wordt nagedacht om de
verdeling van de beschikbare geluidruimte als (planologisch relevant)
gebruiksvoorschrift in de bestemmingsplannen op te nemen, onder
afschakeling van een directe toetsing aan de grenswaarden. De geluidruimte zelf is uiteraard wel gebaseerd op de grenswaarden.

40 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

De bestemmingsplannen-plus
Voor een aantal onderwerpen kan het instrument van de Chw, het
bestemmingsplan-plus, bijdragen aan een optimaler gebruik van het
haven- en industriegebied. Voorbeelden daarvan zijn geluid, externe
veiligheid en natuur. Voor externe veiligheid en natuur zijn reeds planregels opgenomen in bestemmingsplannen voor Botlek- Vondelingenplaat, Europoort en Landtong en Maasvlakte 1 (vastgesteld op
19 december 2013, inmiddels onherroepelijk). Voor de vastlegging
van geluidverkaveling in de bestemmingsplannen is nog nadere studie
nodig – aanvulling van de bestemmingsplannen wordt waarschijnlijk
eind 2015 in gang gezet).
Externe veiligheid
Voor externe veiligheid volstaat het normale instrumentarium (Besluit
externe veiligheid inrichtingen) voor het Rotterdamse havengebied niet
altijd. Verwacht wordt dat de industriële activiteiten in de loop van de
tijd toenemen en dat daarmee ook meer werknemers aanwezig zullen
zijn op de haven- en industrieterreinen. Het groepsrisico van het toenemende aantal werknemers heeft de gemeente er toe gebracht aanvullende veiligheidseisen te stellen. Deze hebben de vorm van bouwkundige veiligheidsvoorzieningen voor de bouwwerken waarin de
werknemers tijdens hun werk verblijven. Het gaat ook om de afdichting
van ramen en deuren, eisen aan de ventilatiesystemen en om het
aanbrengen van vluchtruimtes. Tot slot geldt een maximaal vloer­
oppervlakte bij nieuwbouw en bij ingrijpende verbouw van (beperkt)
kwetsbare kantoren op het terrein. Al deze eisen zijn via de planregels
verankerd in de havenbestemmingsplannen. Bij de omgevingsvergunningverlening wordt op de naleving ervan toegezien door het Bouw- &
Woningtoezicht van de gemeente Rotterdam.
Natuur
In het milieueffectrapport en de passende beoordeling voor de
bestemmingsplannen is berekend hoeveel extra stikstofdepositie op
Natura 2000-gebieden kan ontstaan. Daarbij is gebleken dat voor het
gebied Nieuwkoopse Plassen & De Haeck een mitigerende maatregel
nodig is om te voorkomen dat hierdoor significante effecten kunnen
ontstaan. De maatregel houdt in dat jaarlijks voor 4 ha. aan sluik (restproduct van de rietoogst) moet worden afgevoerd. De uitvoering van
deze maatregel wordt geborgd via de planregels van het bestemmingsplan. Het Havenbedrijf Rotterdam NV laat de de maatregel uitvoeren,
in overleg met de provincie.
Het Havenbedrijf heeft destijds aangedrongen op de mogelijkheid op
planniveau, met het bestemmingsplan-plus, de voorwaarden vast
te kunnen leggen voor de vergunningverlening op grond van de
Natuurbeschermingswet en toegang te geven tot de PAS. De praktische
toepasbaarheid van het instrument is echter niet voldoende, onder
meer door de actualiteitsvereiste van de passende beoordeling.
­Daarmee biedt het bestemmingsplan-plus maar voor beperkte tijd
de gewenste basis.

4.4.4 Overall beeld
Van de 29 ontwikkelingsgebieden is voor net iets meer dan de helft van
de projecten een bestemmingsplan-plus tot stand gekomen, in procedure of in voorbereiding. De andere iets kleinere helft van de gemeenten houdt het instrumentarium achter de hand of heeft besloten van
inzet af te zien. Deze paragraaf geeft een overzicht van de ervaringen en
achtergronden en geeft meer inzicht in de vraag welke bijdrage het
instrumentarium van de Chw heeft gehad in de voortgang van de
verschillende ­ontwikkelingsgebieden.
Voor vier projecten is een bestemmingsplan-plus vastgesteld of in
procedure. In drie gevallen speelt ‘geluid’ een belangrijk argument
voor de toepassing en in het vierde gebied (haven- en industrie­
complex Rotterdam) gaan de ‘plus-bepalingen over externe veiligheid en natuur. De toevoeging van het thema geluid wordt nog
voorbereid. In alle vier de gebieden vervult de ‘plus’ van het
­bestemmingsplan een essentieel onderdeel van het totale plan.
In de projecten Nuland-Oost, Badhoevedorp en Iseldoks is een
woonbestemming toegekend aan gebieden die op het moment van
vaststelling van het plan nog een te grote geluidbelasting kennen.
Deze bestemming was zonder de Chw niet mogelijk. Verzekerd is
dat de geluidbelasting voor het einde van de planperiode tot het
normale wettelijk toegestane niveau is teruggebracht. In het havenen industriegebied van Rotterdam zorgt het bestemmingsplan-plus
voor afdoende externe veiligheid op het terrein zelf en voor een
mitigerende maatregelen op een natuurgebied.
Het bestemmingsplan-plus is nog in voorbereiding in elf gebieden,
waarvan er acht projecten in 2014 en vooral in 2015 zijn aangewezen
als ontwikkelingsgebied. Het is normaal dat de planvoorbereiding
in dergelijke complexe gebieden één tot enkele jaren duurt. De
gerapporteerde ervaringen uit deze gebieden zijn verder nog beperkt.
Voor drie projecten, die tot ontwikkelingsgebied zijn aangewezen in
2010 en 2011, duurt de voorbereiding van het bestemmingsplan-plus
al geruime tijd. De problematiek in de projecten in Zaanstad-­
Midden en Vliegbasis Soest en Soesterberg-Noord blijkt complex,
vergt veel uitzoekwerk, onderzoek naar de milieusituatie ter plekke
(zoals de staat van de vergunningen) en overleg (met de bedrijven).
Het project Weerwater is op verzoek van de gemeente Almere in
2014 ook aangewezen als duurzaam innovatief experiment voor het
bestemmingsplan verbrede reikwijdte. Deze uitbreiding van het
experiment vergt extra voorbereidingstijd. Alle drie de projecten
voorzien eind 2015 een ontwerp-bestemmingsplan gereed te hebben. De mogelijkheden van de Chw spelen in het tot stand brengen
van de plannen een belangrijke rol.
Voor de resterende veertien projecten zien de gemeenten af van het
tot stand brengen van een bestemmingsplan-plus of houden ze
het instrumentarium achter de hand. De oorzaken voor het (vooralsnog) niet toepassen van de Chw lopen uiteen en de argumenten
overlappen deels. Een vrij veel gehoord (neven) argument is dat dat
de gemeente zich heeft aangemeld vanuit het idee ‘baat het niet,
schaadt het niet.’ Deze gemeenten wilden beschikken over een extra
instrument om een lastige projectsituatie aan te kunnen pakken
(zoals in Spoorzone - Deventer, Waterfront – Harderwijk, Centrum<< terug naar inhoud

plan Eerbeek - Brummen). De voorkeur gaat echter uit naar toepassing van het reguliere instrumentarium. Daarmee zijn de gemeenten
immers bekend (ambtelijk, bestuurlijk en ook de belanghebbenden) en daarvan kunnen de juridische risico’s beter worden overzien. Ook is een enkele gemeente terughoudend vanwege de
­verplichting aan het einde van de planperiode de zekerheid te
­bieden van een goede milieusituatie in het plangebied.
Garant staan voor de eindsituatie
Met een bestemmingsplan-plus kan een tijdelijke overschrijding van
een milieunorm worden toegestaan, mits is verzekerd dat uiterlijk aan
het einde van de planperiode de milieubelasting tot tenminste de
wettelijke grens is teruggebracht. Denk aan het toestaan van woningbouw binnen de geluidzone van een weg of bedrijf. Het plan kan voorzien in de bouw van bijvoorbeeld een kantoor waarmee op termijn een
afscherming ontstaat tussen de bestaande geluidbron en de nieuw te
bouwen woningen. Ook kan het plan uitgaan van de verplaatsing van
een bedrijf of de omlegging van een weg, waarmee de bron van het
geluid verdwijnt. Als de afgesproken maatregel echter onverhoopt niet
tot stand komt, dan moet de gemeente alsnog een maatregel treffen
om de goede milieusituatie tot stand te brengen. Het in reserve houden van een uitvoerbare maatregel kan een obstakel vormen bij het
vaststellen van het bestemmingsplan-plus.

In diverse gevallen blijkt het definitief niet nodig om de back-up van
het bestemmingsplan-plus te benutten. In acht projecten komt de
gebiedsontwikkeling op gang zonder juridische toepassing van de
‘plus.’ Diverse gemeenten wijzen op de positieve invloed daarbij
van de aanwijzing tot ontwikkelingsgebied. Die positieve invloed
bestaat uit meer aandacht, een andere mindset en meer impact
doordat het gebied als ontwikkelingsgebied is aangewezen.
Positief effect, zonder juridische toepassing
De gemeente Veghel heeft per brief aan het ministerie van IenM
geschreven dat ‘met de Chw als stok achter de deur met betrokken
bedrijven overeenstemming is bereikt voor wat betreft de milieu­
belemmeringen.’ De gemeente Stichtse Vecht noemt als positief punt
dat de aanwijzing tot extra aandacht voor het project heeft geleid.
De gemeente Arnhem vermeldt dat de Chw heeft geholpen om op een
andere manier naar het projectgebied te kijken. De gemeente Tilburg
roemt het ‘toverstafje van de Chw in de communicatie: ‘dat lossen
wij met de Chw wel op.’ De gemeente Apeldoorn ziet door de Chwaanwijzing haar positie versterkt in de onderhandeling met bedrijven.

Een zestal gemeenten houdt het bestemmingsplan-plus nog achter
de hand. Dat speelt vooral in de projecten waar de stedenbouw­
kundige ontwikkeling geheel stagneert (Kop van Isselt – Amersfoort,
Dijklaan – Bergambacht) of waar het woningbouwprogramma is
teruggeschroefd. Als eerste worden de ‘makkelijke’ locaties ontwikkeld, waarvoor het reguliere instrumentarium volstaat (Kanaalzone
- Apeldoorn, Stadshavens – Rotterdam). De noodzaak om een
bestemmingsplan op te stellen waarin extra instrumenten zitten
ontbreekt op dit moment. Als de markt aantrekt, kan de ‘plus’ van
de Chw alsnog in stelling worden gebracht.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 41

Afpellend is het overall beeld dat van de 29 ontwikkelingsgebieden
naar verwachting uiteindelijk maximaal de helft de juridische
­werking zal benutten. Gemeenten geven de voorkeur aan het toepassen van het reguliere instrumentarium als de situatie dat toelaat.
Echter ook in de gevallen, waar de gemeenten (voorlopig) afzien van
het opstellen van een bestemmingsplan met de ‘plus’ van de Chw,
kan de aanwijzing tot ontwikkelingsgebied een positief effect hebben. Gemeenten zeggen steun in de rug te ondervinden, houden
het bestemmingsplan-plus als troefkaart achter de hand of worden
aangezet om het plangebied en de vraagstelling van meer kanten
te bekijken.

4.5
Jurisprudentie ontwikkelingsgebieden
Tot nu toe hebben twee bestemmingsplannen-plus de volledige
procedure doorlopen. Voor Nuland-Oost en Badhoevedorp zijn
bestemmingsplannen vastgesteld. In 2012 diende een beroepszaak
tegen het bestemmingsplan “Nuland Oost”40. Hierin stonden geen
artikelen van de Chw ter discussie. Het bestemmingsplan is onherroepelijk geworden. In 2014 is een inhoudelijke uitspraak41 geweest
over het bestemmingsplan-plus voor Badhoevedorp. De conclusie
voor de beroepen die betrekking hadden op de Chw luidt als volgt:
• Het bevoegd gezag heeft door de opgenomen planregels voldoende verzekerd dat uiteindelijk aan de milieukwaliteitsnormen kan
worden voldaan.
• Uit de Chw (artikel 2.3, zevende lid) volgt niet dat moet worden
bekeken of in een kortere periode (dan tien jaar) aan de milieu­
kwaliteitseisen kan worden voldaan.
Daarmee hebben de eerste besluiten op grond van artikel 2.3 Chw
(ontwikkelingsgebieden) stand gehouden in beroep. Voor het
bestemmingsplan Badhoevedorp geldt overigens wel dat om andere
redenen een deel van het bestemmingsplan is vernietigd. De
gemeente bereidt een herstel van dit deel van het plan voor.

40
41

ABRvS, 1 augustus 2012, nr 20110080/1/R3
ABRvS, 2 april 2014 nr 201308233/1/R6

42 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

5	Duurzame innovatieve
experimenten
De projecten in Afdeling 2 Chw

5.1
Maatwerk voor vernieuwing
De behoefte aan een experiment ontstaat als een innovatie met
gunstige vooruitzichten niet mogelijk is omdat wettelijke regels in
de weg staan. Als de innovatie vanuit een oogpunt van duurzaamheid en economie wel perspectief biedt, geeft de Chw de mogelijkheid voor dit specifieke geval afwijkingen van wettelijke regels toe
te staan. Zo ontstaat een veilige proeftuin voor duurzame innovatieve experimenten van uiteenlopende aard.
Wetgeving loopt altijd achter
Burgemeester Bolsius van de gemeente Amersfoort betoogde in zijn
slotwoord tijdens het Praktijkfestival dat wetgeving de hoge snelheid
van de maatschappelijke ontwikkelingen niet kan bijhouden. Daardoor
voldoen de regels per definitie niet aan de maatschappelijke werkelijkheid; ze lopen altijd achter. Evident voorbeeld is de toelating van
­medicijnen per land. Dat systeem is achterhaald zodra deze medicijnen
per internet overal zijn te bestellen. Het reguleren van drones vanuit
het ministerie van Defensie werkt niet vanaf het moment dat een
drone in elke speelgoedwinkel te koop is. Het is dus altijd nodig om
na te gaan waar de regel voor dient en dan in de geest daarvan te
handelen. De experimenten van de Chw passen in deze denklijn.

<< terug naar inhoud

De range waarbinnen de experimenten kunnen plaatsvinden is
groot. Dat past ook bij de gedachte dat vernieuwing in brede zin
wordt gestimuleerd en met de Chw wordt gefaciliteerd. Wel is vastgelegd van welke wetten afwijking kan worden toegestaan en is
bepaald dat het experiment innovatief moet zijn, bijdraagt aan
duurzaamheid en moet helpen aan het oplossen van de economische crisis. Dit laat ruimte om af te wijken van inhoudelijke normen
(zoals voorschriften over de indeling van ruimten of regels over het
afdichten van stortplaatsen), van klemmende tijdsbepalingen (geldingsduur van een bestemmingsplan) of van te volgen procedures
(vergunningvrij plaatsen van mini-windturbines of zonnepanelen).
De experimenten zijn niet gebonden aan de overheid, ook bedrijven
kunnen een innovatief experiment aangaan met toestemming van
de betrokken overheid.
Aanwijzing van duurzame innovatieve experimenten
Hoofdstuk 2, Afdeling 2 (artikel 2.4.) van de Chw biedt ruimte om
duurzame innovatieve experimenten uit te voeren die niet tot uitvoering kunnen komen binnen de reguliere wettelijke regels. De experimenten worden bij AMvB aangewezen. In het Besluit uitvoering Chw
wordt vastgelegd van welke wettelijke regels het experiment mag
afwijken, voor welk doel en voor welke tijdsduur. De wetten waarvan
kan worden afgeweken staan opgesomd in bijlage 1 van dit rapport.
Vanzelfsprekend wordt ook in brede zin getoetst of het experiment
past binnen het rijksbeleid.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 43

5.2
Soorten en aantallen duurzame innovatieve
experimenten
In de tien tranches van het Besluit uitvoering Chw (verdeeld over
zes jaar) is in totaal 94 keer een duurzaam innovatief experiment
aangewezen (zie Schema 23). De eerste drie jaren waren dat
omstreeks zeven experimenten per jaar, in de tweede helft van deze
verslagperiode is dat toegenomen tot gemiddeld 24 aangewezen
experimenten per jaar.
De duurzame innovatieve experimenten, zoals die tot nu toe zijn
aangewezen, laten zich op basis van de inhoud indelen in een
­viertal groepen:
• Nieuwe technieken – waarbij de technische innovatie dominant is
• Duurzaam bouwen – vernieuwing in de bouw
• Minder regels en procedures – vereenvoudiging van procedures
voor burgers en bedrijven
• Vooruitlopen op het wetsvoorstel van de Omgevingswet –
­proeftuin voor vernieuwing van het omgevingsrecht

Schema 23 geeft de verdeling over de groepen weer. In de laatste
jaren zijn vooral experimenten gestart die inzetten op minder regels
en procedures en experimenten die vooruitlopen op het wetsvoorstel van de Omgevingswet. Enkele experimenten in de eerste jaren
van de Chw zijn overigens achteraf (wat arbitrair) alsnog ingedeeld
bij de groep experimenten vooruitlopend op het wetsvoorstel van
de Omgevingswet. De groepen nieuwe technieken en duurzaam
bouwen zijn betrekkelijk klein. De duurzame innovatieve experimenten richten zich overwegend op procedurele verbeteringen.
In Schema 24 is weergegeven voor welke wetten of daaronder vallende uitvoeringsregelingen in het Besluit uitvoering Chw afwijking
van de vigerende regelgeving is toegestaan. De duurzame innovatieve
experimenten maken het meest gebruik van de mogelijkheid af te
wijken van de Wet ruimtelijke ordening, op korte afstand gevolgd
door de Woningwet (Bouwbesluit). Opvallend is dat een aantal
wetten tot nu toe in het geheel niet is benut om met een duurzaam
innovatief experiment van af te wijken: de Elektriciteitswet, de
Warmtewet, de Waterwet, Wet ammoniak en veehouderij, Wet
inzake de luchtverontreiniging. Voor de Wet bodembescherming en
de Wet geurhinder en veehouderij is het aantal experimenten

Schema 23 Aantal duurzame innovatieve experimenten en het jaar van aanwijzing (en aanvullingen)
van duurzame innovatieve experimenten.
Duurzaam innovatief experiment
Nieuwe technieken

2010

2011

2012

1

3

4

2013

2014

2015

Totaal

1

9

Duurzaam bouwen

1

1

2

2

6

Minder regels en procedures

5

1

2

11

7

8

34

Experimenten vooruitlopend op de Omgevingswet*

1

1

10

21

12

45

Totaal

8

9

21

28

23

94

*

6

de twee projecten in 2010 en 2012 zijn ‘achteraf’ ingedeeld bij deze categorie

Schema 24 Aantallen duurzame innovatieve experimenten gerangschikt naar de wet / besluit waarvan afwijking is toegestaan en
de tranche van het Besluit uitvoering Chw waarin daarvoor toestemming is verleend (meer afwijkingen per experiment mogelijk).
Jaar

2010

2011

2012

Tranche

e

1

e

2

3

e

e

4

5

Wet Algemene bepalingen
omgevingsrecht (Wabo)

6

2

1

1

9

Wet bodembescherming

2013
e

2014
6

e

2015
8

e

3

Wet milieubeheer

5

3

1

1

2

1

Wet Ruimtelijke ordening (WRO)
1

2

44 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

10e

6

28
1

6

2

1

9

20

8

1

2

9

29

5

9

11

9

10

44

0

8

6

9

9

39

1
7

13

6

3

11

Totaal

8

Wet geurhinder en veehouderij
Totaal

9e

5

Wet geluidhinder

Woningwet / Bouwbesluit

7

e

5

36

20

28

1
38

167

beperkt. Het ontbreken van duurzame innovatieve experimenten
voor bijvoorbeeld de Elektriciteitswet betekent overigens niet dat
daarvoor nooit voorstellen zijn ingediend. Deze voorstellen hadden
betrekking op de mogelijkheid ‘voor de meter’ zelf opgewekte
energie te mogen salderen met afgenomen energie. Naar aanleiding
van deze voorstellen is vastgesteld dat een experiment niet moet
leiden tot vermindering van de belastingopbrengst. Aanvankelijk
was het niet mogelijk om innovatieve voorstellen in te dienen in
afwijking van de Waterwet. Deze wet is toegevoegd aan de lijst,
maar dit heeft nog niet geleid tot projecten.

Overlappende duurzame innovatieve experimenten
Een aantal duurzame innovatieve experimenten heeft betrekking op
hetzelfde of overlappende projectgebieden. Waar de inhoud echt
verschillend is, zijn de experimenten afzonderlijk beschreven en geteld.
Bij een deel van de experimenten gaat het echter om een inhoudelijke
uitbreiding of een aanpassing van de gebiedsomgrenzing. Dan is
­telkens het meest vergaande experiment of het grootste gebied in
de telling en beschrijving opgenomen. Dit geldt voor:
• Eindhoven: de aanwijzing van Strijp-S voor tijdelijk gebruik in 2010 is
aangevuld in 2012 en uitgebreid tot de hele Spoorzone in 2013. Deze
tellen als één experiment in het vervolg van dit hoofdstuk. Alleen het
in 2013 aangewezen experiment met gebiedsgericht bodembeheer
kent een heel ander onderwerp en is apart geteld.
• Meerssen: aan de aanwijzing in 2014 voor een omgevingsvisie is in
2015 een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte voor het gehele
grondgebied toegevoegd. Vanwege de inhoudelijke samenhang zijn
deze als één project geteld.
• Provincie Flevoland, de aanwijzing voor het opschalen en saneren
van het windturbinepark in 2013 is in 2014 uitgebreid.
• Amsterdam, Cruquiusgebied en Beuningen, Gebied Laan 1945 maken
deel uit van het experiment flexibel bestemmingsplan, in 2014
zijn deze experimenten opgewaardeerd tot respectievelijk een
­experiment vooruitlopend op de Omgevingswet voor één aspect
en een bestemmingsplan verbrede reikwijdte.
• Assen, het Havenkwartier: de aanvankelijke aanwijzing in 2013
(bestemmingsplan met een looptijd van 20 jaar) is in 2014 uitgebreid
naar een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte.
• Veghel, CHV-terrein: het experiment voor tijdelijk gebruik (2013)
is in 2015 uitgebreid naar een bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte.

Een aantal experimenten heeft bijgedragen aan het tot stand komen
van een wetswijziging, waardoor de afwijking in feite niet meer nodig
is. Dit geldt bijvoorbeeld voor gebiedsgerichte bodem­sanering dat nu
wel past binnen de reguliere wettelijke kaders, maar waarvoor aanvankelijk een afwijking van de Wet bodem­bescherming nodig was.

5.3
Voortgang van de projecten binnen
Afdeling 2
De voortgang in de duurzame innovatieve experimenten is weer­
gegeven in Schema 25. Deze voortgang is gebaseerd op de opgave
van de projecten in het tweede kwartaal van 2015. Zoals in het kader
is onderbouwd vormen de 94 aangewezen duurzame innovatieve
experimenten in totaal 86 te onderscheiden projecten. Dit verschil
in aantal ontstaat bij gebiedsuitbreiding van een experiment en bij
uitbreiding van de inhoudelijke mogelijkheden in een volgende
tranche. Daarnaast kunnen in een zelfde gebied uiteenlopende
duurzame innovatieve experimenten plaatsvinden (met een verschillende inhoud). Bij verschil in inhoud zijn de experimenten als
afzonderlijk project geteld. Daarnaast komt stapeling voor van
verschillende bijzondere voorzieningen, zoals een duurzaam
­innovatief experiment binnen een lokaal project met nationale
betekenis of gecombineerd met een ontwikkelingsgebied.

Ruim veertig procent van de 86 duurzame innovatieve experimenten is in uitvoering (of in procedure), de helft is in voorbereiding en
8% is beëindigd of het experiment is niet meer nodig omdat de
wettelijke belemmering is opgeheven.
In vergelijking met de vorige Voortgangsrapportage (2013-2014)
zijn in het afgelopen jaar 23 duurzame innovatieve experimenten

Schema 25 Duurzame innovatieve experimenten ingedeeld naar stand van zaken april 2015.
Duurzaam innovatief experiment

In uitvoering

Nieuwe technieken

4

4

Duurzaam bouwen

1

2

Minder regels en procedures

25

Experimenten vooruitlopend
op de Omgevingswet:

2

4

29

3

Totaal

32 (37%)

4 (5%)

43 (50%)

6 (7%)

*

In procedure

In voorbereiding

Beëindigd

Niet meer nodig Totaal
omdat wettelijke
belemmering is
opgeheven
1

3

9
6

8

33
38
1 (1%)

86*

In totaal zijn in het Besluit uitvoering Chw 94 duurzame innovatieve experimenten aangewezen. In acht gevallen
gaat het om een aanvulling/uitbreiding op een eerdere aanwijzing. Deze zijn in de tabel niet meegeteld.

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 45

toegevoegd. Voor de verschillende groepen van innovatieve projecten
is het beeld als volgt:
Nieuwe technieken

Van de negen projecten die zijn gericht op nieuwe technieken vallen
vier projecten onder gebiedsgericht bodembeheer. Daarvan zijn de
projecten in Utrecht, Tilburg en Eindhoven nog onder de Chw tot
uitvoering gekomen. Door een wijziging van de Wet en het Besluit
bodembescherming is de gebiedsgerichte benadering nu overal
mogelijk. Het wat later in gang gezette project in Zwolle heeft de
Chw in de uitvoeringsfase niet meer nodig. Verder is het project
voor de Dutch Rainmaker in uitvoering en ronden drie experimenten
met duurzaam stortbeheer de voorbereiding af, waarna de uitvoering kan starten. Nieuw toegevoegd is het project voor het Solarpark
in Eerbeek (gemeente Brummen) waar de afdekking van een vuilstort plaatsvindt met een vernieuwend folie, dat tevens zonlicht
omzet in elektriciteit.
Duurzaam bouwen

Voor duurzaam bouwen zijn enigszins vergelijkbare projecten te
zien. Waar een duurzame wijk in Meppel (Nieuwveense Landen) in

de realisatiefase verkeert, is een overeenkomstig project in Zutphen
(De Mars) beëindigd. Voor de autarkische woning en Eco iglo in
Leeuwarden zijn alleen prototypen ontwikkeld. Het basisidee krijgt
een vervolg in een nieuw project voor drijvende recreatieve voor­
zieningen aan de Overijsselse Vecht. Nieuw is verder het project
Ecodorp Boekel.
Minder regels en procedures

Onder deze categorie valt een vijftal clusters van gemeenten die
eenzelfde experiment uitvoeren. De meeste clusters van experimenten lopen al een aantal jaren (vergunningvrij plaatsen van miniwindturbines en diverse vormen van beperkte bouwtoetsen). Nieuw
in dit verslagjaar is het initiatief voor het vereenvoudigen van de
procedures voor parken met zonnecollectoren. Daarnaast zijn er
nog vier losse duurzame innovatieve experimenten met minder
regels en procedures. Het gaat om het bestaande project in het
Newtonpark in Leeuwarden, transitie naar een duurzame veehouderij
Noord-Brabant en om de gecoördineerde aanpak van windturbines
in Flevoland. Nieuw is het experiment dat gaat over het bouwen in
het kustfundament met een afwijking van het Besluit algemene
regels ruimtelijke ordening.

Boekel ecodorp
46 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Experimenten vooruitlopend op de Omgevingswet

Deze categorie kent een stormachtige uitbreiding. Was bij de eerste
tranches van het Besluit uitvoering Chw de Omgevingswet nog niet
in beeld (maar valt het experiment met terugwerkende kracht wel in
deze categorie), de laatste jaren wordt expliciet de koppeling gelegd.
Met name het bestemmingsplan met een verbrede reikwijdte geldt
als experiment dat vooruit loopt op het omgevingsplan uit het
wetsvoorstel voor de Omgevingswet. Aanvankelijk ging het vaak om
losse experimenten gericht op één aspect (zoals de langere geldingsduur van het plan). Hiervoor zijn in totaal elf experimenten aan­
gewezen. In 2013 is een groep van zes gemeenten een gezamenlijk
experiment aangegaan met ‘flexibele’ bestemmingsplannen en na
2014 wordt volop voorgesorteerd op het omgevingsplan in zowel
een serie experimenten met een bestemmingsplan verbrede reikwijdte voor een projectlocatie als een serie voor het gehele gemeentelijke grondgebied. In 2014 en de eerste helft van 2015 zijn in totaal
27 van dergelijke experimenten gestart en bovendien nog een experiment voor het opstellen van een omgevingsvisie vooruitlopend op
de Omgevingswet. Met het voorstel van de 11e tranche groeit het
aantal experimenten met verbrede reikwijdte van het bestemmingsplan tot 40 experimenten dat vooruit loopt op het omgevingsplan
uit het wetsvoorstel van de Omgevingswet. Dat is 1 op de 10
gemeenten in Nederland.

5.4
Ervaringen in de projecten
5.4.1 Nieuwe technieken
Voor de meeste van de projecten onder deze categorie is in voorgaande Voortgangsrapportages al een toelichting gegeven op de
inhoud. De overwegend succesvolle experimenten hebben vervolgstappen gezet. Zo is de Dutch Rainmaker bezig een demonstratieproject in Koeweit tot ontwikkeling te brengen. De voorbereiding
van het project over duurzaam stortbeheer bleek complexer dan

verwacht en heeft daarom meer tijd gevergd. Inmiddels zijn alle
voorbereidingen afgerond en staat de ondertekening van een Green
Deal gepland, kan de ministeriële regeling Duurzaam Stortbeheer
tot stand worden gebracht en volgt de daadwerkelijk start van het
experiment begin 2016. De experimenten met gebiedsgericht
bodembeheer zijn al eerder op gang gekomen, zoals onder meer
met warmte koude opslag in Utrecht als onderdeel van de ontwikkeling van het stationsgebied (zie ook paragraaf 7.3) en in Tilburg en
Eindhoven als onderdeel van het project spoorzone. Het project in
Zwolle is wat later op gang gekomen. Na wijziging van het reguliere
wettelijke kader kan de uitvoering plaatsvinden onder de reguliere
de Wet en het Besluit bodembescherming. In Zwolle is overigens na
de voorbereiding onder de Chw van het gebiedsbeheerplan Zwolle
Centraal de eerste jurisprudentie inzake gebieds­gericht bodembeheer ontstaan. De Raad van State heeft de gemeente in het gelijk
gesteld en het plan in takt gehouden. Nieuw is het Solarpark Eerbeek, waar afdichting van een stortplaats tevens de launching costumer is van een nieuwe flexibele folie waarmee elektriciteit wordt
opgewekt.
Afdichting en elektriciteit
Voor de bovenafdichting van de gesloten stortplaats Doornbeek te
Eerbeek in de gemeente Brummen wordt een experimentele folie
gebruikt die zorgt voor afdichting én die zonlicht omzet in elektriciteit.
Deze folie voldoet niet aan de formele eisen van een definitieve bovenafdichting. Het Stortbesluit eist dat binnen dertig jaar na het aanbrengen van de onderafdichting, dat is voor deze stort in 2025, een goedgekeurde folie moet zijn aangebracht. Om het experiment met de
flexibele folie rendabel te kunnen uitvoeren is echter een termijn van
tenminste 25 jaar noodzakelijk, ofwel tot 2040. Voor Doornbeek is deze
verlengde termijn als experiment toegestaan. Het experiment kan in
potentie op Europese vuilstortplaatsen met een gezamenlijke oppervlakte van 10.000 ha worden toegepast. Het experiment in Eerbeek
vormt het begin met een oppervlakte van 4,5 ha, levert naar verwachting elektriciteit voor 1200 tot 1400 huishoudens en werkgelegenheid
voor 30 directe arbeidsplaatsen.

Schema 26 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten ‘Nieuwe technieken’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Duurzaam innovatief experiment

Nieuwe technieken

Stand van zaken

Leeuwarden: Dutch Rainmaker

2010

In uitvoering

Tilburg: Gebiedsgericht bodembeheer

2011

In uitvoering

Utrecht: Gebiedsgericht bodembeheer

2011

In uitvoering

Zwolle: Visie op de ondergrond

2011

Niet meer nodig omdat wettelijke belemmering is opgeheven

Provincies Noord-Holland, Noord-Brabant, Flevoland:
Duurzaam stortbeheer (3x)

2012

In voorbereiding

Brummen: Eerbeek, Solarpark

2015

In voorbereiding

Eindhoven: Spoorzone, gebiedsgericht bodembeheer
(tevens tijdelijk gebruik)

2012

In uitvoering

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 47

5.4.2 Duurzaam bouwen
De duurzame innovatieve experimenten gericht op duurzaam bouwen kennen een wisselend succes. Drie projecten zijn beëindigd. De
autarkische woning en de Eco-Iglo in Leeuwarden waren technisch
geslaagd, maar de vermarkting van het product is niet gelukt. Technische ontwikkeling leidt niet vanzelfsprekend tot een succesvolle
brede toepassing. Wel tot inspiratie, zoals blijkt uit het onlangs
gestarte project voor de versterking van de Overijsselse Vecht als
recreatierivier met drijvende trekkershutten en theehuizen. Deze
voorzieningen zijn, in lijn met de autarkische woning en de EcoIglo, duurzaam in ontwerp, bouw en gebruik. Ook nieuw gestart is
het project Ecodorp in Boekel.
Ecodorpen in Nederland nog schaars
In Europa zijn 4000 ecodorpen, in Nederland pas drie. In een ecodorp
gaat het om een duurzame manier van leven in vele facetten. Ecodorp
Boekel kan grotendeels binnen de huidige regelgeving worden gerealiseerd. Toch zijn een paar afwijkingen van het Bouwbesluit nodig. De
bewoners van het dorp leven veel buiten, dus kunnen de huizen eenvoudig en klein zijn. Zuinig omgaan met energie kan door geen ramen
te maken aan de koude noordzijde en ruimten klein te houden. Bouw
ook niet voor ‘reuzen’: door de ruimten wat lager te maken kunnen
raamkozijnen en deuren uit de sloop opnieuw worden gebruikt.

De gemeenten Meppel en Zutphen begonnen hun projecten Nieuwveense Landen respectievelijk De Mars met een zelfde ambitie: een
energieneutrale woonwijk tot stand brengen. Om deze ambitie te
kunnen halen is inzet nodig langs twee lijnen: duurzame energie
opwekkeing én bouwkundige voorzieningen treffen aan de woningen. Beide gemeenten zochten naar een juridisch sluitende manier
om de ontwikkelende partij hiertoe aan te zetten. Bij de start van
deze projecten gold op basis van het Bouwbesluit een Energie
­Prestatie Coëfficiënt (EPC) van ten hoogste 0.642. Die waarde is te
halen met alleen goede bouwkundige maatregelen zonder duur-

42

Per 1 januari 2015 heeft het ministerie van BZK een EPC van 0,4 verplicht
gesteld voor de bouw van nieuwe woningen.

zame energieopwekking of omgekeerd. Om langs beide lijnen aan
duurzaamheid te werken is het in Meppel toegestaan om een apart
Bouwbesluit met stevige isolatiewaarden voor te schrijven en mocht
Zutphen een EPC voorschrijven die 25% lager is dan de norm in het
Bouwbesluit. Dan kunnen bouwkundige maatregelen én duurzame
energieopwekking worden afgedwongen. Het experiment in Meppel
is succesvol in uitvoering. In Zutphen is het -ondanks tal van pogingen- niet gelukt om het collectief systeem voor warmtelevering
financieel rendabel te maken. De woningbouw in De Mars is vervolgens gestart onder de normale EPC-normen; de extra ruimte in het
experiment is niet benut. Het verschil in grondslag van het experiment (apart Bouwbesluit of 25% lager dan de norm) lijkt niet van
betekenis te zijn geweest voor de slaagkans.
Uitgelicht: Nieuwveense Landen in de gemeente Meppel
Het project: ‘aangenaam duurzaam’
De nieuwbouwwijk Nieuwveense Landen ligt ten noordwesten van
Meppel. Niet een vast programma, maar de vraag bepaalt het bouwtempo. De eerste 90 huizen zijn opgeleverd. Het zijn vooral starters­
woningen tussen € 150.000,- en €200.000,-. De volgende 70 huizen
staan op stapel en het aantal loopt op tot 450 rond 2020. Waar de
gemeente de omvang van de wijk heeft teruggebracht van 3400 naar
2100 woningen, staat de ambitie voor de duurzame invulling nog
geheel overeind. Met de slogan ‘Aangenaam duurzaam’ geeft Meppel
aan dat de wijk voor de bewoners betaalbaar, betrouwbaar, comfortabel en zonder zorgen moet zijn én dat de energieprestatie van de wijk
op een hoog niveau moet liggen; uiteindelijk moet de wijk zelfs energie
gaan opleveren.
Duurzaam doel staat vast, invulling is flexibel
Regionale netbeheerder RENDO en de gemeente Meppel zijn ieder
voor de helft eigenaar van MeppelEnergie. MeppelEnergie is in 2012
opgericht voor de realisatie en exploitatie van het duurzame energiesysteem in Nieuwveense Landen. Elke woning krijgt drie ‘water’aansluitingen: naar binnen gaan warm water (700 °C) voor de vloerverwarming
en via een warmtewisselaar voor de warmwatervoorziening en koud
water (180 °C) voor de koeling van de woning; de derde aansluiting is
voor de afvoer.

Schema 27 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten ‘Duurzaam bouwen’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Duurzaam innovatief experiment

Duurzaam bouwen

Stand van zaken

Leeuwarden: Eco Iglo

2010

Beëindigd

Zutphen: De Mars

2011

Beëindigd

Meppel: Nieuwveense Landen

2012

In uitvoering

Leeuwarden: Autarkische woning

2012

Beëindigd

Boekel: Ecodorp

2015

In voorbereiding

Zwolle, Dalfsen, Ommen, Hardenberg,
provincie Overijssel: Autarkische woning

2015

In voorbereiding

48 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

MeppelEnergie zorgt ook voor de duurzame opwekking van energie en
voor de levering tot in de woning. Het energiesysteem groeit mee met
de ontwikkeling van de wijk. Voorlopig fungeert een ‘aanloopsysteem’
met onder meer een container met grote cv-ketels gestookt met
­biogas. Bij de opschaling blijft dit systeem nodig om pieken op te
vangen. In de volgende fase zou de rioolwaterzuivering een belangrijke
rol gaan vervullen. Daar wordt op dit moment anders over gedacht. De
haalbaarheid van een alternatief wordt onderzocht met grootschalige
PV op het dak van naburige bedrijven voor de elektriciteit, een collectieve
grote hout(snipper)kachel voor verwarming en koelwater uit een
naburige zandwinplas (lake source cooling). Deze aanpak is effectief
vanaf circa 250 woningen. Als de wijk verder groeit, zullen de nieuwste
inzichten worden benut voor de uitbouw van het duurzame energie­
systeem. Hoe dat er uit komt te zien, valt met alle technologische
ontwikkelingen nog niet te zeggen.
Waar is de Crisis- en herstelwet voor nodig?
De duurzame opgewekte energie heeft als ongewenst neveneffect dat
met geringe bouwkundige maatregelen aan de woningen toch aan de
energievereisten uit het Bouwbesluit kan worden voldaan. Dat strookt
niet met de duurzaamheidsambities van Meppel. Om naast de duurzame opwekking van energie ook een goed geïsoleerde woning te
kunnen voorschrijven, is de gemeente Meppel bij de Chw terecht
gekomen. Als duurzaam innovatief experiment heeft Meppel toestemming gekregen om een eigen Bouwbesluit hoofdstuk 5 (energie) op
te stellen, dat verder gaat dan het algemeen geldende Bouwbesluit.
Meppel stelt stevige isolatiewaarden voor de muren en daken in
­combinatie met HR++ glas. Deze voorschriften gelden voor alle bouwers in het hele gebied Nieuwveense Landen. Samen met de duurzame
opwekking van energie krijgt Nieuwveense Landen een Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) die uitkomt op omstreeks 0,3 tot 0,4, waarbij het
Bouwbesluit tot voor kort niet verder ging dan 0,6. Sinds 1 januari 2015
is het Bouwbesluit aangepast en geldt een EPC van 0,4, ongeveer het
niveau waarop het experiment ook uitkomt. Het Chw-experiment is
nodig geweest in de startfase, maar heeft door de recente aanscherping
van de EPC nog maar weinig meerwaarde. Nog niet bekend is of Meppel
de isolatiewaarden gaat opschroeven, of dat het nu gehanteerde niveau
volstaat om tot een geheel energieneutrale wijk te komen.
De bouw van een duurzame wijk
MeppelEnergie zorgt voor de opwekking en de levering van duurzame
energie. Daarvoor vraagt Meppel Energie aansluitkosten die duizenden
euro’s per woning hoger liggen dan de aansluiting op gas en elektra in
een traditioneel gebouwde wijk. Voordeel voor de ontwikkelaar is wel
dat hij geen kosten heeft aan een cv-ketel, maar die besparing weegt
niet tegen de meerkosten op. Samen met de verplichte extra isolatiemaatregelen en de noodzaak vloerverwarming aan te leggen, komen
de bouwkosten per woning aanzienlijk hoger uit. De ontwikkelaar kan
deze meerkosten niet of heel beperkt doorberekenen in de verkoopkosten van de huizen, omdat de gemiddelde woonconsument tot op
heden niet veel extra wil betalen voor een energiezuinig gebouwd huis.
De consument zou ook wat huiverig ten opzichte van het collectief energiesysteem staan. De grip van de afzonderlijke bewoners op dit systeem
is klein en de leverancier staat vast. Switchen vanwege prijs of service is
niet mogelijk. Ook is het voor de toekomstige bewoner lastig om in te
<< terug naar inhoud

schatten wat de toekomstige energielasten (vastrecht en v­ erbruik) zullen
zijn. Het Wijkplatform bevestigt de indruk dat duurzaamheid geen doorslaggevend verkoopargument is, maar wel mooi meegenomen. Het
verwarmingssysteem met vloerverwarming is een pluspunt.
Hoewel de ontwikkelaar graag duurzame projecten bouwt, vormen de
hogere bouwkosten wel een stevige uitdaging zo lang deze niet leiden
tot een hogere verkoopwaarde. Om dan toch duurzame bouw tot stand
te brengen, is een overheid nodig die een duidelijke norm stelt. Die rol
heeft de gemeente Meppel op zich genomen. Dat brengt ook een hele
verantwoordelijkheid met zich mee: stappen de ontwikkelaars in,
worden de woningen afgenomen, werkt het duurzame systeem? In
Nieuwveense Landen is de kop er af en zijn de resultaten goed. De
woningen worden gebouwd en verkocht. De bouwers zijn na een eerste
serie allemaal teruggekomen voor de bouw van een tweede serie
woningen. De bewoners tonen zich tevreden met de werking van het
verwarmings- en koelsysteem. Ook de koeling is in de zomer van 2015
voor het eerst -en met succes- beproefd. Zowel het Wijkplatform als
MeppelEnergie vragen zich af waarom de innovatie is opgehouden bij
het ventilatiesysteem, dat conventioneel is uitgevoerd. Ook hier blijkt
dat innovatie niet vanzelf tot stand komt, maar moet worden afgedwongen. Voor de ventilatie was geen voorschrift in het Meppelse
hoofdstuk van het Bouwbesluit opgenomen.
Strijd op de markt
De gemeente Meppel heeft heel bewust niet één ontwikkelaar aan­
getrokken, maar brengt kleine plukjes van pakweg 15 woningen onder
bij verschillende aannemers. De filosofie van de gemeente is om niet
éénmalig het hele gebied aan te besteden, want dan krijg je een strijd
tussen marktpartijen die dingen om een contract met de gemeente.
Dat is een verkeerde insteek, waar de woonconsument buiten staat.
De ontwikkelaars moeten niet om de markt, maar op de markt van
de woonconsument met elkaar concurreren. De gemeente geeft de
ontwikkelaars daartoe de kans. Als een plan voldoet aan de eisen van
beeldkwaliteit, duurzaamheid etc, dan krijgt de ontwikkelaar een optie
op het door hem gewenste stuk bouwgrond voor circa 15 woningen.
Daarmee kan de ontwikkelaar de woningmarkt op. Als dat een succes
is, dan zal de ontwikkelaar de optie tot koop verzilveren en kan de
bouw van start. Ziet de ontwikkelaar te weinig positieve reactie op zijn
plan, dan laat hij de optie verlopen en kan een andere ontwikkelaar zijn
kansen gaan beproeven. De strijd op de markt is gunstig voor iedereen:
er valt wat te kiezen en de consument bepaalt welk plan succes heeft;
de ontwikkelaar kan doen waar hij goed in is (goede kwaliteit bouwen
voor een marktconforme prijs) en de ontwikkeling vindt vraaggestuurd
plaats zowel naar kwaliteit en snelheid. De gemeente ziet grote voordelen in dit systeem. Een vaste langjarige relatie met één ontwikkelaar
wordt niet gemist.
De bewoners
MeppelEnergie is zich er van bewust dat het collectieve duurzame
systeem voor veel bewoners nieuw is. Daarom zoekt MeppelEnergie de
bewoners bewust op, samen met de installateur. In een kleine setting
met telkens één bouwblok van rond de 15 woningen is een avond
belegd om uitleg te geven en vragen te beantwoorden. De opkomst is
groot, de respons is goed en de communicatie is direct. Ook lijken de
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 49

Meppel Nieuwveense landen

bijeenkomsten bij te dragen aan de onderlinge kennismaking van de
bewoners. Het is overigens ook wel nodig om goed contact te hebben.
Het collectieve duurzame systeem heeft enkele aanloopproblemen
gekend, maar werkt nu goed. De indruk bij het Wijkplatform is dat
-waar nodig- de drempel om contact op te nemen laag is.
Tot slot
Het duurzame innovatieve experiment met duurzaam bouwen is
succesvol gestart. De basis ligt bij de bestuurlijke ambitie en de
­persoonlijke drive van medewerkers van verschillende partijen, die
elkaar in Nieuwveense Landen hebben gevonden. De Chw was vervolgens nodig om een belangrijke hobbel naar de uitvoering te nemen.
Nu het project goed van start is, lijken ook de voorwaarden voor
een duurzaam vervolg gewaarborgd. De rol van de gemeente en van
MeppelEnergie is daarbij cruciaal. Het voorbeeld leert immers dat
ontwikkelaars en woonconsumenten niet snel uit zichzelf tot duurzame
bouw overgaan. Ook doemen nieuwe uitdagingen op. Denk bijvoorbeeld aan de rol van de netbeheerder. Volgens huidige inzichten
­(wetsvoorstel STROOM) moet de netbeheerder niet meer doen dan
distributie en opslag. Netbeheerder RENDO (voor 50% eigenaar van
MeppelEnergie) verzorgt in Nieuwveense Landen ook de duurzame
opwekking en levering van energie en heeft daarmee mogelijk een
te brede taakopvatting.
Deze beschrijving is gebaseerd op gesprekken / mailwisseling met
de gemeente Meppel, MeppelEnergie, bouwbedrijf Van Wijnen en
het Wijkplatform Nieuwveense Landen

50 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

5.4.3 Minder regels en procedures
Een grote groep gemeenten experimenteert in clusters met vereenvoudiging van regels en procedures. De indruk bestaat dat binnen
de clusters de gemeenten de overeenkomstige experimenten voor
een groot deel onafhankelijk van elkaar uitvoeren. In een aantal
gevallen is wel voorzien in een gemeenschappelijke evaluatie of
periodieke kennisuitwisseling. Naast de clusters valt onder deze
groep experimenten ook een aantal unieke projecten.
De oudste cluster is het vergunningvrij tot stand brengen van miniwindturbines op daartoe aangewezen bedrijventerreinen. Vanaf de
eerste tranche van het Besluit uitvoering Chw is deze mogelijkheid
in zes Utrechtse gemeenten gestart, Nijmegen heeft zich in de derde
tranche aangesloten. Het experiment heeft niet geleid tot plaatsing
van veel kleine windturbines. De oogst bestaat wel uit een uitbreiding van het aantal miniwindturbines met een certificaat en tot
(enige) aandacht voor duurzaamheid op bedrijventerreinen. Door
de technologische ontwikkeling lijkt het intussen effectiever om
zonne-energie kleinschalig toe te passen dan plaatsing van een
mini-windturbine.
In de negende tranche is een cluster toegevoegd dat zich ook richt
op deregulering bij de opwekking van duurzame energie. In zes
gemeenten (in Noord-Holland en Friesland) is het plaatsen van
(tijdelijke) zonnecollectoren op bijvoorbeeld braakliggende terreinen vereenvoudigd. De betreffende gemeenten zijn op zoek naar
geschikte locaties, geïnteresseerde partners en sluitende business
cases. Het meest ver gevorderd is de gemeente Ooststellingwerf,

Schema 28 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten ‘Minder regels en procedures’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Duurzaam innovatief experiment

Minder regels en
procedures

Stand van zaken

Provincie Utrecht (Amersfoort, Houten, Leusden, Nieuwegein, Utrecht en Woerden 1e tranche)
en Nijmegen (5e tranche): Mini-windturbines bedrijventerreinen

2010(5x)/2011/2013

In uitvoering

Almere (4e tranche), Castricum en Den Haag (5e tranche): Beperkt toepassen Bouwbesluit bij
particulier opdrachtgeverschap

2012/2013

In uitvoering

Leeuwarden: Newtonpark

2012

In uitvoering

Almere, Delft, Eindhoven, Haarlem, Haarlemmermeer, Schijndel, Zoetermeer: Vermindering
regeldruk bouwwerken

2013

In uitvoering

Provincie Flevoland: Opschalen en saneren windturbinepark

2013/2014

In voorbereiding

Delft, Den Haag, Eindhoven, Rotterdam en Sint Anthonis: Vervallen preventieve bouwtoets bij
Keurmerk Garantiewoningen

2014

In uitvoering

Hoogeveen: Vermindering regeldruk bouwwerken

2014

In uitvoering

Heerhugowaard, Hoorn, Koggenland, Leeuwarden, Ooststellingwerf en Weststellingwerf.
Zonnecollectoren.

2015

In voorbereiding

Sluis: Een experiment met bouwmogelijkheden in het kustfundament

2015

In voorbereiding

Provincie Noord-Brabant: transitie naar zorgvuldige veehouderij

2015

In uitvoering

waar alle voorwaarden zijn vervuld om op een zonneakker van 20 ha
voor een vermogen van 20Mw aan collectoren te installeren.
Verschillende clusters zijn gericht op het vereenvoudigen van
de bouwregelgeving:
Beperkt toepassen Bouwbesluit bij particulier opdrachtgeverschap
(3 gemeenten)

Het aantal bouwaanvragen waarin particuliere opdrachtgevers
gebruik maken van de vrijheid af te kunnen wijken van het Bouw­
besluit is in 2014 toegenomen ten opzichte van 2013. Toch valt het
gebruik de gemeenten wat tegen. Behalve het aantal bouwplannen
is ook de mate van afwijking niet spectaculair. De deelnemende
gemeenten hopen dat het aantal vergunningen onder de regeling
zal toenemen met de opleving in de bouw.
Voorbeeld van de toepassing van het experiment met particulier
opdrachtgeverschap
In Almere vallen in 2014 279 bouwvergunningen onder het experiment.
Hoewel de gemeente in formele zin niet toetst, is om het experiment
goed te kunnen volgen wel gekeken naar de inhoud van elke bouw­
aanvraag. In circa 20% van de aanvragen blijkt dat niet kan worden
vastgesteld of de aanvraag geheel voldoet aan het Bouwbesluit. Het
gaat om beperkte punten, zoals de bereikbaarheid van de woning of
de aanwezigheid van schermen voor ongedierte. Ook ontbreken soms
berekeningen over daglichttoetreding en ventilatie, zodat beoordeling
niet mogelijk is. Het ontbreken van gegevens wil nog niet zeggen of bij
de bouw ook afwijking van het Bouwbesluit plaatsvindt. De gemeenten
willen de beperkte toepassing vergroten door actiever informatie over
de mogelijkheden te verstrekken. De gemeente Castricum geeft 10%
korting op de bouwleges.
<< terug naar inhoud

Vermindering regeldruk kleine bouwwerken (8 gemeenten)

Het experiment gaat niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk om de
dakkapel, de uitbreiding van het hoofdgebouw en andere kleine
bouwwerken. Deze bouwwerken, die om ruimtelijke of welstandsmotieven vergunningplichtig zijn, kunnen binnen het experiment
met een melding worden afgedaan. De initiatiefnemer toetst zelf of
voldaan is aan de uitvoeringsrichtlijnen van het Bouwbesluit 2012.
Deze toets kan direct aan de balie van de gemeente of via internet
worden uitgevoerd. Als een verzoek tot handhaving binnen komt,
wordt alsnog de normale vergunningprocedure doorlopen. Het
experiment loopt inmiddels in acht gemeenten.
Minder regeldruk bij kleine bouwwerken
Veel van de deelnemende gemeenten zijn enthousiast over de uitvoering van het experiment. Het afschaffen van de gemeentelijke toetsing
voor de kleine bouwwerken versnelt de afhandeling voor de burger én
betekent vermindering van de werkdruk bij de gemeentelijke afdelingen.
Het aantal handhavingsverzoeken is zeer klein en leidt veelal toch tot
verlening van de vergunning. Eén deelnemende gemeente (Zoetermeer) meldt voor vergunningplichtige dakkapellen dat in veel gevallen
te weinig rekening wordt gehouden met eisen voor brandveiligheid en
isolatie. Bij het vervallen van de vergunningplicht worden deze tekortkomingen niet meer geconstateerd. In Hoogeveen is het experiment
onderdeel van een lokaal stimuleringsplan voor de bouw. Het hele
stimuleringsplan, waaronder de deregulering voor kleine bouwwerken,
wordt positief beoordeeld. De deelnemende gemeenten vinden het
jammer dat het experiment niet voor meer gemeenten geldt.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 51

Vervallen preventieve bouwtoets bij Keurmerk Garantiewoningen
(5 gemeenten)

Met het Keurmerk Garantiewoning geeft de aannemer / bouwer
zekerheid aan de koper dat de woning onder meer voldoet aan
het Bouwbesluit 2012. Dat leidt tot een dubbele toets: preventief
door de gemeente en bij oplevering door de aannemer. In het
­experiment vervalt de gemeentelijke toets. Het experiment is in
oktober 2014 gestart en halverwege 2015 wordt begonnen met de
bouw van de eerste woningen binnen het experiment. Binnen het
experiment zal extra aandacht worden gegeven aan energiezuinigheid, omdat de Inspectie Leefomgeving en Transport juist op dit
punt tekortkomingen heeft geconstateerd.
Experiment met het Keurmerk Garantiewoning
Door het vervallen van de preventieve gemeentelijke toets hoeven
bouwbedrijven hun plan niet vroegtijdig uit te werken. Door het bouwplan pas technisch uit te werken als daadwerkelijk met de bouw wordt
gestart besparen zij kosten. Bovendien is het makkelijker om het plan
tussentijds te wijzigen. Kopers kunnen meer invloed krijgen en wensen
eenvoudiger door laten voeren. De aannemers moeten natuurlijk wel
zorgen voor een goed systeem van kwaliteitsborging, zelf of via een
waarborginstelling.

Tot slot is een viertal unieke projecten aangewezen. Het experimentengebied Newtonpark (Leeuwarden) en de transitie naar een
­duurzame veehouderij (Noord-Brabant) zijn in uitvoering. In voorbereiding zijn de plannen voor de opschaling en sanering van de
windturbineparken in Flevoland en het plan in Sluis voor bouwen
in het kustfundament.
Veehouderij splijt families en dorpsgemeenschappen
Chris Kuijpers, directeur-generaal Milieu en Internationaal van het
ministerie van IenM, maakte op het Praktijkfestival op 21 april 2015
bekend dat het project ‘transitie naar zorgvuldige veehouderij’ geldt als
het honderdste experiment onder de Chw. Bovendien maakte hij
bekend dat het project is genomineerd voor de ‘Nu al Eenvoudig Betertrofee.’ Gedeputeerde Yves de Boer legde bij deze bekendmaking uit
dat in Noord-Brabant meer landbouwdieren leven dan mensen. Dat
levert in toenemende mate spanningen op. Het vraagstuk economie
versus leefomgeving is doorgedrongen tot het maatschappelijk leven
en splijt families en dorpsgemeenschappen. De discussie wordt soms
op het scherpst van de juridische snede gevoerd. De provincie wil uit
het strakke harnas stappen. Het gaat immers om veel meer dan de
juridische regels. Met dank aan de Chw is in de provincie een transitie
gestart naar een zorgvuldige veehouderij. Deze aanpak heeft brede
steun van alle betrokken partijen. De juridische basis bestaat uit twee
onderdelen: (1) de opgestelde Verordening ruimte omvat meer dan
alleen ruimtelijk relevante aspecten zoals een verplichting tot dialoog
en aandacht voor volksgezondheid, dierenwelzijn en cumulatie van
­emissies van geur en (2) een bevoegdheid voor burgemeester en wethouders om in aangewezen urgentiegebieden aanvullende eisen te
stellen voor geur en fijnstof aan bedrijven die onder het Activiteiten­
besluit vallen. De aanpak en zeker ook de dialoog met alle betrokken
partijen moet leiden tot een sterke agrarische sector die sociaal en
economisch past bij de Brabantse samenleving.
52 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Newtonpark Leeuwarden is een warm bad
Projectleider Jocco Eijssen parafraseert met instemming Churchill:
‘een optimist ziet een kans in elk probleem.’ Die houding kenmerkt
Leeuwarden. Veel blijkt mogelijk zoals 1000 woningen verwarmen met
de poep van 250 koeien. In het begin zat men soms in de kou, maar dat
hoort bij een experiment. Nu werkt het prima. Een ander voorbeeld is
het Newtonpark: een regellicht terrein van anderhalve hectare bedoeld
voor experimenten. Dat trok Herre Rost van Tonningen van de innovatieve startup Solteq Energy. Op het Newtonpark kan hij zijn experimentele windmolen testen, die zowel water als elektriciteit produceert.
De molen zet windenergie direct om in hoge druk en produceert drinkwater via een ‘reverse osmosis’ ontziltingsinstallatie. Extra energie
wordt omgezet in elektriciteit. De ondernemer is speciaal voor de
snelle procedure naar Leeuwarden gekomen. Hij ervaart de houding en
ondersteuning van de gemeente als een ‘warm bad.’ Naast de productontwikkeling in Nederland wordt een turbine geplaatst op het kleine
palmeiland Johnny Cay. Dit Colombiaanse eiland ontvangt jaarlijks
350.000 dagtoeristen. Doel is om het eiland zonder stromend water
en elektriciteitsnet met de molen op een duurzame manier te voorzien
van water en stroom voor bijvoorbeeld een restaurant op het eiland.

5.4.4 Experimenten vooruitlopend op de Omgevingswet
Overzicht

Het omgevingsrecht is verbrokkeld en verdeeld over verschillende
wetten en regels. Elke wet richt zich op een deelbelang en kent een
eigen systematiek en terminologie. Dat vertraagt en frustreert het
gebruik van de fysieke leefomgeving. Daarom is besloten tot het
opstellen van de Omgevingswet, dat een samenhangend stelsel
regels voor de fysieke leefomgeving gaat bevatten. Het wetsvoorstel
ligt, na aanvaarding in de Tweede Kamer op 1 juli 2015, voor behandeling bij de Eerste Kamer. Invoering is voorzien in 2018. Diverse
gemeenten (en provincies) willen niet zo lang wachten. Een naar
inhoud en impact opklimmende reeks van experimenten biedt
gemeenten de mogelijkheid om ’nu al eenvoudig beter’ aan de slag
te gaan met een onderdeel uit het wetsvoorstel: het omgevingsplan.
De crisis heeft een overkill aan regels blootgelegd
Een gemeentelijke directiesecretaris stelt uitdagend dat de crisis ook
wat goeds heeft gebracht. De crisis heeft immers blootgelegd wat al
jaren speelde: een overkill aan goedbedoelde maar contraproductieve
overheidsvoorschriften en juridische procedures. In tijden van voorspoed waren die lastig maar niet onoverkomelijk. In tijden van tegenspoed, blijken die ‘killing’ te zijn. We moeten veel structureler (dan we
nu doen) nadenken over het vergunningstelsel. Van hindermacht naar
ontwikkelkracht. De nieuwe Omgevingswet is in zijn ogen niet meer
dan een voorzichtige aanzet.

In totaal zijn al 45 duurzame innovatieve experimenten onder de
Chw gestart die vooruitlopen op het omgevingsplan uit het wetsvoorstel van de Omgevingswet. Aanvankelijk ging het om enkelvoudige experimenten, waarbij voor één aspect kan worden afgeweken

van huidige wet- en regelgeving43. In 2013 (zesde tranche) ging een
groepje gemeenten aan de slag met een flexibel bestemmingsplan.
De grote stap in de richting van het omgevingsplan uit het wetsvoorstel van de Omgevingswet is ingezet met het duurzame innovatieve experiment voor een ‘bestemmingsplan met verbrede reikwijdte.’ Een aantal gemeenten bereidt zich al vanaf medio 2013 op
deze experimenten voor. Vanaf de zevende tranche tot en met de
tiende tranche zijn 27 gemeenten aangewezen: twintig experimenten lopen vooruit op het omgevingsplan in een beperkt project­
gebied; zeven gemeenten voor hun hele grondgebied. Daarnaast
loopt bovendien nog een experiment met de omgevingsvisie. Ook
in het tweede deel van 2015 tonen gemeenten interesse om aan te
sluiten, zoals blijkt uit de ruime aanmelding met dertien nieuwe
projecten voor de 11e tranche van het Besluit uitvoering Chw en
de grote belangstelling voor de 12e tranche.
Breed scala aan motieven
Gemeenten noemen uiteenlopende motieven om een experiment
vooruitlopend op de Omgevingswet aan te gaan. Een aantal gemeenten
wil praktische problemen oplossen en voelt zich met het huidige instrumentarium daartoe niet voldoende toegerust. Veel genoemd wordt de
beperkte plantermijn van het bestemmingsplan en de daarmee samenhangende noodzaak de uitvoerbaarheid binnen tien jaar aan te tonen.
Binnen de experimenten kan de looptijd worden verlengd, waardoor
een meer organische ontwikkeling mogelijk is. Andere praktische
voordelen zijn de fasering van het onderzoek en het uitstellen van een
gedetailleerd plan voor de grondexploitatie. Een extra dimensie vormt
de verbreding van de reikwijdte van het plan, waardoor bijvoorbeeld
duurzaamheidsdoelen in de regels kunnen worden vastgelegd en de
mogelijkheid om gemeentelijke verordeningen in het plan te integreren. Dat laatste biedt vooral extra perspectieven voor gemeenten die
voor hun hele grondgebied één plan opstellen. Niet onbelangrijk is de
professionele uitdaging. De gemeenten kunnen zich binnen de experimenten voorbereiden op de nieuwe wetgeving, zowel medewerkers
afzonderlijk als de organisatie als geheel.

De experimenten onder de Chw nemen een uitdagend voorschot op
de Omgevingswet, maar kennen ook beperkingen. De Omgevingswet omvat veel meer dan het omgevingsplan, dat slechts één van
de zes nieuwe instrumenten uit het wetsvoorstel is. Ook resulteren
de experimenten nog steeds in vaststelling van een bestemmingsplan onder de Wet ruimtelijke ordening, ook al is het een verbrede
variant. Dat brengt ook een andere benadering met zich mee: de
Omgevingswet bevat regels waarbinnen het omgevingsplan moet
worden opgesteld; het experiment staat toe af te wijken van regels.
Dat kan ook leiden tot oplossingen die straks onder de Omgevingswet op andere wijze moeten worden geregeld.

43

Hoewel er in de eerste uitvoeringsjaren van de Chw nog geen direct zicht was
op de Omgevingswet zijn deze projecten – vanwege hun inhoudelijke gelijkenis met latere experimenten – in deze voortgangsrapportage wel opgenomen
in het cluster van experimenten die op het omgevingsplan vooruitlopen.

<< terug naar inhoud

Experimenteren vooruitlopend op het omgevingsplan blijkt meer
te zijn dan een juridische praktijktest van een nieuwe planvorm.
Er dienen zich bij het uitproberen van deze nieuwe planvorm tal
van inhoudelijke, praktische, communicatieve, bestuurlijke en
organisatorische vragen aan die een nieuw antwoord vergen.
Voorbeelden van het brede spectrum van vragen die opkomen in
de experimenten met het omgevingsplan
De wijze van publicatie van het plan is een heel praktische en operationele vraag. De huidige digitale standaard is niet toegerust op het brede
omgevingsplan. De praktische vraag krijgt dan snel een andere dimensie.
Hoe communiceer je over een plan dat niet traditioneel op papier is
opgebouwd uit regels en een toelichting, maar dat alle informatie
direct aan een locatie hangt? In de experimenten in Oosterwold
­(Almere) en Moerdijk (Noord-Brabant) is nog een vrij traditionele vorm
gehanteerd. In Bussum is in overweging om het plan geheel digitaal op
te zetten, waarbij met een muisklik op locaties niet alleen de geldende
regels zichtbaar worden, maar ook de toelichting daarop. Een algemene toelichting is dan verder overbodig. Kunnen bestuur en burgers
daarmee omgaan? Hoe sluit het plan aan op de ‘Laan van de leefomgeving’ waar alle omgevingsinformatie zichtbaar moet zijn? Een praktische
vraag kan uitgroeien tot een communicatief en bestuurlijk item.
De afweging tussen rechtszekerheid en flexibiliteit komt opnieuw aan
de orde – vooral in de gemeentebrede plannen – waar beheer belangrijk is, maar een strak keurslijf elk initiatief smoort. Door functies heel
strak aan te duiden is voor elke ontwikkeling een planwijziging nodig;
met ruime aanduidingen komt de rechtszekerheid in het geding en
doemen claims voor planschade op. Als het plan weinig ruimte biedt
houdt het bestuur de vinger flink aan de pols doordat elke wijziging ter
goedkeuring langskomt; veel flexibiliteit zet het bestuur op afstand.
Hoe blijft het plan trouwens actueel – door periodiek te wijzigen of
voor elke verandering een procedure te starten?
De brede opzet van het plan lijkt ook door te werken naar de ambtelijke organisatie. De opstellers van het omgevingsplan komen veel
centraler in hun organisatie te staan omdat het plan de hele fysieke
leefomgeving betreft. De projectorganisatie is breder samengesteld
dan bij een ‘normaal’ bestemmingsplan. Het blijkt een hele klus om
iedereen goed te betrekken; Heeft de ‘afdeling ruimte’ binnen de
organisatie de positie om de trekkende rol te vervullen? Verschuift de
rol van ‘plantoetsing’ en ‘handhaving’? Hoe zich dat gaat ontwikkelen
is nog niet te overzien, wel dat de verhoudingen zullen gaan veranderen.
Op welke manier kan de gemeentelijke samenleving het beste worden
betrokken. Het omgevingsplan legt veel bestaand beleid op een andere
manier opnieuw vast. Is het nodig daar nogmaals uitgebreid over te
communiceren? Wat is het beste moment voor communicatie met
de stakeholders?

In de uiteenlopende experimenten ontstaat een breed pallet aan
ervaringen, van specialistische juridische aard tot aan de automatisering en van ervaringen met het tot stand brengen van inhoudelijke
integraliteit tot en met de doorwerking daarvan naar de gemeentelijke organisatie en de betekenis voor de verhouding bestuur – burger.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 53

Schema 29 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten vooruitlopend op de Omgevingswet
naar jaar van de start van het experiment.
2010
Experiment voor één aspect

2011

1

2012

2013

2014

1

4

5

Flexibel bestemmingsplan

2015

Totaal
11

6

6

Bestemmingsplan verbrede reikwijdte

9

11

20

Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte
voor het gehele grondgebied

7*

1

8

21

12

45

Totaal
*

1

1

10

waaronder de aanwijzing van een experiment voor het opstellen van een ‘omgevingsvisie’

Schema 30 Experimenten die zijn ‘opgeschaald’ in de ontwikkelingsgang van de experimenten vooruitlopend op de Omgevingswet.
Project

Aanvankelijk

Uitgebreid naar

CHV terrein, Veghel

Tijdelijk gebruik in afwijking van het bestemmingsplan
gedurende 15 jaar (tevens ontwikkelingsgebied)

Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte

Havenkwartier, Assen

Bestemmingsplan met verlengde looptijd van 20 jaar (tevens
lokaal project met nationale betekenis)

Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte

Laan 1945, Beuningen

Flexibel bestemmingsplan

Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte

Cruquiusgebied, Amsterdam

Flexibel bestemmingsplan

Experiment voor één aspect

Meerssen

Gebiedsdekkende omgevingsvisie

Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte voor
het gehele grondgebied

Communicatie in de gemeente Breda
Breda is gestart met alle omgevingsmensen (in brede zin - ook beheerders) bij elkaar te zetten om beleidsregels en relevante stukken te
inventariseren en te ordenen. De thema’s die spelen worden in beeld
gebracht met een poster en kaarten. Per thema worden de ambities
benoemd waarna vervolgens onderlinge afstemming plaatsvindt.
Verschillen tussen buitengebied, stedelijk gebied, industriegebied
worden beeldend zichtbaar gemaakt. Ook de burgerparticipatie in
dit verkennende stadium van de planvorming is nieuw: ophalen wat
burgers belangrijk vinden zodat voorkomen wordt dat later stagnatie
ontstaat.

In het overzicht (schema 29) is de opbouw naar inhoud en impact
gevolgd: experiment voor één aspect, flexibel bestemmingsplan,
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte (voor een projectgebied)
en tot slot het bestemmingsplan verbrede reikwijdte voor het gehele
grondgebied van een gemeente. Een deel van de projecten volgt
trouwens deze ontwikkelingsgang door van experiment voor één
aspect of van flexibel bestemmingsplan over te stappen naar het
experiment van het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte. De
45 innovatieve experimenten betreffen dan ook 40 projectgebieden
(zie het schema 29).
Experiment voor één aspect

Een aantal experimenten gaat over een eenvoudigere procedure
en een langere periode van tijdelijk gebruik in afwijking van het
bestemmingsplan (Eindhoven Spoorzone, Dijckerwaal in Westland)
of een langere geldingsduur van 20 jaar voor het bestemmingsplan
(Locatie Valkenburg in Katwijk, bedrijventerrein Heesch-west in
’s-Hertogenbosch, Bernheeze en Oss, Havenkwartier in Assen). Over
de positieve bijdrage aan de transformatie van Strijp-S in Eindhoven
(onderdeel van de Spoorzone) is al in eerdere voortgangsrapportages
bericht. Voormalig Marinevliegkamp Valkenburg, bedrijventerrein
Heesch-West en Havenkwartier Assen gaan alle drie uit van een
organische ontwikkeling die de wettelijke geldingsduur van 10 jaar
van het bestemmingsplan overstijgt. Fasering is geen optie, omdat
54 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

dan een kunstmatige knip wordt gemaakt en voor bovenplanse
voorzieningen geen dekkende exploitatie met een deel van het
plangebied valt te maken. Het gebied in Assen is overigens in de 8e
tranche opgewaardeerd naar een bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte. Het project Galecopperzoom in Nieuwegein is een bijzondere variant op deze experimenten. Het overwegend agrarisch
gebruikte gebied staat op de nominatie om na 2030 te ontwikkelen
tot hoog-stedelijk gebied. In de tussenliggende 15 jaar moet een
deugdelijke juridische basis tijdelijk gebruik mogelijk maken.
De ontwikkelingen die tot nu toe plaats hebben gevonden passen
binnen de beheersverordening. Als dat tot weerstand leidt kan de
gemeente binnen het experiment overgaan tot het vaststellen van
een bestemmingsplan met een looptijd van 15 jaar én tijdelijk
gebruik voor 15 jaar toestaan.
Tijdelijk gebruik in de Galecopperzoom
De gemeente Nieuwegein wil een periode van 15 jaar overbruggen
voordat het gebruik van de Galecopperzoom van landbouw naar hoogstedelijke functies. De gemeente is eigenaar van een groot deel van
het gebied en wil zowel de rentelasten drukken als het gebied op een
maatschappelijk zinvolle manier gebruiken. De gemeente volgt een
open proces en nodigt initiatiefnemers uit voor commerciële exploitatie van duurzame energie in combinatie met leisure, recreatieve en
educatieve functies. Dat leverde al snel huurcontracten op voor een
zonnepark, horeca, paardenopvang, schooltuinen en een golfpark.
In een tweede ronde zijn initiatieven gemeld voor de productie van
wilgen voor biomassa, lasergamen en de vestiging van de Vogelopvang
Utrecht. Met de initiatiefnemer onderzoekt de gemeente of een huurovereenkomst tot stand kan komen.

Onder deze categorie vallen ook twee verschillende projecten in
Amsterdam: bedrijventerrein Cruquiusgebied en kantoorlocaties
Telepoort en Amstel III. Cruquius is zowel een experiment met een
flexibel bestemmingsplan (zie hierna) als met een afwijking van de
geluidnorm; waarbij gedurende 10 jaar voor legaal aanwezige
woningen en woonschepen geen toetsing aan de geluidnorm hoeft
plaats te vinden. Dit maakt transformatie mogelijk zonder dat de
huidige geluidsituatie slechter wordt. Bij de kantoorlocaties Telepoort en Amstel III gaat het om de aanpak van structurele leegstand.
Wegbestemmen van overtollig kantoorfuncties maakt onderdeel uit
van de aanpak. Het duurzame innovatieve experiment gaat over
planschade bij de overgang naar nieuwe functies.
Wegbestemmen zonder planschade
Het experiment voor de Amsterdamse kantoorlocaties Teleport en
Amstel III grijpt in op de regels voor planschade. Het gebied Teleport
(Sloterdijk) bestaat voor ruim driekwart uit kantoorruimte. Het is de
bedoeling dat de kantoorruimte op termijn gaat afnemen tot 50%
doordat onbebouwde kavels met een kantoorbestemming worden
bebouwd met andere functies én omdat bestaande kantoorruimte een
andere functie krijgt. In het experiment kan de gemeente het teveel
aan planologische ruimte voor de ontwikkeling van kantoren ‘weg­
bestemmen’ als een redelijke termijn van drie jaar in acht wordt genomen. Het experiment biedt duidelijkheid, versnelt het proces en effent
daarmee de weg naar samenwerking tussen overheid en eigenaren bij
<< terug naar inhoud

de gebiedstransformatie. In 2015 wordt al circa 30.000 m2 bruto vloeroppervlakte omgebouwd.
Aanzet met flexibel bestemmingsplan

In 2013 is een zestal gemeenten gestart met een experiment met een
flexibel bestemmingsplan, onder begeleiding van Platform31. Het
experiment komt voort uit de filosofie van uitnodigingsplanologie
en hanteert het uitgangspunt: ‘alles mag tenzij.’
Soorten flexibel bestemmingsplan
Bij de start van het experiment met flexibele bestemmingsplannen zijn
drie varianten onderscheiden en op basis hiervan zijn de deelnemende
gemeenten ingedeeld (bron: Platform31)
Variant

Omschrijving

Gemeente

Globale
­bestemmingsplannen

Eindbeeld ligt niet
Den Helder
vast, alleen het
­maximale ­programma
waarbinnen uit­
wisseling van ­
functies mogelijk is.

Uitnodigings­
planologie

Alleen de hoofdlijnen Amsterdam
worden bepaald.
Maastricht
­Uitgangsprincipe is
Tynaarlo
dat alles mag, tenzij…

Ruimtelijke
­verordening

Om regeldruk te
Beuningen
verminderen wordt
Overbetuwe
geen bestemming
aan gronden gegeven
waardoor een
bestemmingsplan­
wijziging in principe
niet meer nodig is.

Platform31 constateert dat de eerste twee varianten een grote meerwaarde hebben. De brede kaders zijn uitnodigend voor initiatiefnemers. Een globaal plan voorkomt procedures die in een later stadium
vertraging en onzekerheid geven. Een ruimtelijke verordening zonder
plankaart blijkt in de praktijk geen meerwaarde te hebben. Bestemmingen kunnen zo ruim geformuleerd worden, dat het loslaten van de
plankaart niet tot specifieke voordelen leidt.

Twee van de zes experimenten zijn intussen beëindigd: in Den
Helder en in Tynaarlo. In Den Helder bleek een traditioneel bestemmingsplan toch voldoende soelaas te bieden. In Tynaarlo is wel een
flexibel bestemmingsplan opgesteld, maar niet uitgebracht. Omdat
een nieuw aangetreden college een andere prioritering van de
locaties voor nieuwe woningen voorstaat is het plangebied geheel
vervallen.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 55

Schema 31 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten ‘experiment voor één aspect’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Duurzaam innovatief experiment*

Experiment vooruitlopend op de omgevingswet

Stand van zaken

Experiment voor één aspect
Eindhoven: Spoorzone (tijdelijk gebruik )

2010/2012/2013

In uitvoering

Katwijk: Valkenburg

2013

In voorbereiding

Nieuwegein: Galecopperzoom (tijdelijk gebruik )

2014

In uitvoering**

Amsterdam: Bedrijventerrein Cruquiusgebied; flexibel bestemmingsplan (Platform 31) en experiment voor één aspect (geluid)

2014

In voorbereiding

Amsterdam: Kantoorlocaties Telepoort en Amstel III

2014

In voorbereiding

‘s-Hertogenbosch, Bernheze, Oss: Bedrijventerrein Heesch-West

2014

In voorbereiding

Westland: Dijckerwaal

2014

Beëindigd

*

De experimenten van het Havenkwartier in Assen (verlengde geldingsduur bestemmingsplan, 2013) en het CHV terrein in Veghel
(tijdelijk gebruik, 2013) zijn beide uitgebreid naar en bestemmingsplan met verbrede reikwijdte en daar opgenomen.
**
Het tijdelijk gebruik in Galecopperzoom vindt plaats op basis van de beheersverordening, met de Chw achter de hand

Schema 32 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten ‘Flexibel bestemmingsplan’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Duurzaam innovatief experiment

Experiment vooruitlopend op de omgevingswet

Stand van zaken

Flexibel bestemmingsplan
Amsterdam: Bedrijventerrein Cruquiusgebied; flexibel
­bestemmingsplan (Platform31) en bestemmingsplan met
­verbrede r­ eikwijdte voor één aspect

2013

Uitgebreid met het aspect
geluid, vooruitlopend op
de Omgevingswet

Beuningen: Gebied Laan 1945; flexibel bestemmingsplan
­(Platform31) opgewaardeerd tot bestemmingsplan met
verbrede reikwijdte.

2013

Experiment is uitgebreid
naar bestemmingsplan
verbrede reikwijdte

Den Helder: de wijk Nieuw Den Helder. Flexibel bestemmingsplan
(Platform31)

2013

Beëindigd

Maastricht: Tapijn-terrein. Flexibel bestemmingsplan (Platform31) 2013

In voorbereiding

Overbetuwe: dorpen Zetten en Hemmen. Flexibel bestemmingsplan (Platform31)

2013

In voorbereiding

Tynaarlo: De Bronnen. Flexibel bestemmingsplan (Platform31)

2013

Beëindigd

Nieuw Den Helder
In Den Helder wilden gemeente en woningbouwcorporatie toekomstige
en huidige bewoners op een actieve manier betrekken bij de herontwikkeling van ‘Nieuw Den Helder’ met aandacht voor integratie van
verschillende bevolkingsgroepen. De woningbouwcorporatie wilde
echter zoveel snelheid maken dat onvoldoende rust en tijd resteerde
om te experimenteren met een flexibel bestemmingsplan. Bovendien
bleek de gewenste flexibiliteit mogelijk binnen de huidige regelgeving.
Met het betrekken en integreren van de verschillende bevolkings­
groepen gaan gemeente en corporatie wel verder.

Het experiment in Beuningen is opgewaardeerd tot een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte omdat het experiment behoefte
had aan meer armslag en het experiment in Amsterdam is uit­
gebreid met een extra experiment ten aanzien van de geluid­56 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

regel­geving. Het eerste deelgebied wordt intussen ontwikkeld.
Voor de projecten in Maastricht en Overbetuwe is een flexibel
bestemmingsplan in voorbereiding.
Bedrijventerrein Cruquiusgebied
Op 31 januari 2012 heeft de stadsdeelraad spelregels en een spelregelkaart vastgesteld voor de ontwikkeling van het Cruquiusgebied. Op
basis daarvan zijn diverse tijdelijke en permanente initiatieven gestart.
Een vastgoedontwikkelaar trekt een relatief grote ontwikkeling, waarin
een mix van functies wordt toegestaan. Voor dit deel is in het voorjaar
van 2015 een bestemmingsplan vastgesteld. De juridische mogelijk­
heden van het experiment worden niet benut, wel kent het plan een
flexibele opzet. Initiatieven voor de rest van het gebied blijven nog uit.
Eigenaren zijn terughoudend om te investeren in het maken van een
nieuw bestemmingsplan. Complicerende factor is de bedrijfsomgeving

Schema 33 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten ‘Bestemmingsplan verbrede reikwijdte’ ingedeeld naar ingangsjaar.
Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Duurzaam innovatief experiment

Bestemmingsplan
verbrede reikwijdte

Stand van zaken

Almere en Zeewolde: Oosterwold

2014

In procedure

Almere: Centrum Weerwater

2014

In voorbereiding

Assen: Havenkwartier, verlengde geldingsduur bestemmingsplan uitgebreid
tot bestemmingsplan verbrede reikwijdte

2014

In voorbereiding

Assen: Toeristisch Recreatieve Zone (incl. TT-circuit)

2014

In voorbereiding

Culemborg: Spoorzone

2014

In procedure

Den Haag: Binckhorst

2014

In voorbereiding

Enschede: Gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente e.o.

2014

In voorbereiding

Weesp: Bloemendalerpolder

2014

In procedure

Zaanstad: Hembrugterrein

2014

In voorbereiding

Alphen aan de Rijn: Bedrijventerrein Rijnhaven-Oost

2015

In voorbereiding

Amstelveen: De Scheg

2015

In voorbereiding

Beuningen: Gebied Laan 1945; flexibel bestemmingsplan (Platform31) en
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte

2015

In voorbereiding

Delft: Verbrede reikwijdte bestemmingsplan, Spoorzone

2015

In voorbereiding

Diemen: Bergwijkpark

2015

In voorbereiding

Eindhoven: Brainport Park/Brainport Industries Campus

2015

In voorbereiding

Enschede: Binnensingelgebied

2015

In voorbereiding

Helmond: Automotive Campus

2015

In voorbereiding

Leudal: Buitengebied Leudal

2015

In voorbereiding

Provincie Noord-Brabant: Logistiek Park Moerdijk

2015

In procedure

Veghel: Herontwikkeling CHV-terrein Tijdelijk gebruik en verbrede reikwijdte

2015

In uitvoering (een aspect)
In voorbereiding (verbrede reikwijdte)

met geluid, gevaarlijke stoffen en beperkingen die samenhangen met
de scheepvaart op het Amsterdam-Rijnkanaal. De gemeente bezint zich
op een manier om ontwikkelingen te kunnen aanjagen.
Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte

De grootste groep van de experimenten met een bestemmingsplan
met verbrede reikwijdte richt zich op een beperkt projectgebied.
Het brede pallet van de experimenteerruimte
Het Besluit uitvoering Chw geeft gemeenten voor hun hele grondgebied
of voor een projectlocatie toestemming af te mogen wijken van de
huidige regelgeving. Gemeenten kunnen een ruimtelijk plan met een
verbrede reikwijdte vaststellen dat sterk lijkt op het omgevingsplan
uit het wetsvoorstel van de Omgevingswet. Het gaat om de volgende
faciliteiten:
• Verbrede reikwijdte – de totale fysieke leefomgeving
• De ‘verbrede reikwijdte’ betekent dat het plan niet alleen over een
‘goede ruimtelijke ordening’ gaat, maar is gericht op een veilige en
gezonde fysieke leefomgeving en op een goede omgevingskwaliteit.
<< terug naar inhoud

Dit maakt het mogelijk een integraal plan op te stellen, dat alle
aspecten van de fysieke leefomgeving omvat.
• Verordeningen kunnen deel uitmaken van het plan
• Onderwerpen die gemeenten nu in verordeningen regelen kunnen
worden opgenomen in het bestemmingsplan met de verbrede
­reikwijdte. Naar verwachting levert dat minder en beter op elkaar
afgestemde regels op.
• Faseren van onderzoek
• Onderzoek naar de gevolgen van het plan kan gefaseerd worden
uitgevoerd. Bij de vaststelling volstaat globaal onderzoek naar de
vraag of het plan in beginsel uitvoerbaar is. Gedetailleerd en vaak
kostbaarder onderzoek hoeft pas te worden uitgevoerd bij een
­concreet initiatief voor invulling van een planonderdeel.
• Plantermijn van twintig jaar
• Een looptijd van 20 jaar (in plaats van de huidige 10 jaar) maakt het
mogelijk om een flexibel plan op te stellen. Deze functionaliteit loopt
vooruit op het omgevingsplan, dat geen beperkte looptijd meer kent.
• Tijdelijk gebruik gedurende tien jaar
• Bij de flexibele invulling van een plangebied is de gebruikelijke
­termijn van vijf jaar wat kort.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 57

Helmond Automotiv Campus

• Uitstellen gedetailleerd grondexploitatieplan
• Net als het ‘onderzoek’ mag ook het ‘grondexploitatieplan’ bij vaststelling van het plan globaal zijn en kan het kostenverhaal worden doorgeschoven naar het moment dat een plan de vergunning­procedure ingaat.
• Planschade voorzienbaar na drie jaar
• Het recht op planschade vervalt als planologische bouw- en gebruiksmogelijkheden ten minste drie jaar ongebruikt zijn gebleven.
• Wijzigingen in het bestemmingsplan delegeren naar het college van
B en W
• De gemeenteraad kan de bevoegdheid tot het wijzigen van bepaalde
onderdelen van het bestemmingsplan delegeren aan het college van
burgemeester en wethouders.
• Opnemen meldplicht in het plan
• Initiatiefnemers kunnen worden verplicht om bepaalde activiteiten
vooraf te melden of mogen activiteiten niet verrichten zonder
­omgevingsvergunning. Dit biedt gemeenten de gelegenheid om
bijvoorbeeld aanvullende eisen te stellen voor activiteiten, die
­gevolgen voor de leefomgeving kunnen hebben.
• Flexibiliteit met beleidsregels
• Het plan kan globale planregels bevatten die – naar keuze – de
gemeenteraad of het college van burgemeester en wethouders
invullen met meer gedetailleerde beleidsregels. Deze constructie
biedt flexibiliteit.
• Gebiedsgerichte milieuvoorschriften
• Met gebiedsgerichte maatwerkvoorschriften in het plan kunnen
bepaalde milieuregels van toepassing zijn op een bestemming of
toegekende functie in plaats van alleen op individuele inrichtingen.
• Afwijken geluidsnorm
• De mogelijkheid wordt geboden om in het plan gebieden aan te
58 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

wijzen waar voor geluid hogere grenswaarden op de gevel van
geluidgevoelige gebouwen gelden, dan is bepaald in het Activiteitenbesluit milieubeheer. Voorwaarde is dat het geluidniveau binnen deze
gebouwen wél binnen de toegestane grenswaarde blijft.

De voorbereiding van een bestemmingsplan vergt tijd, zoals ook bij
de ontwikkelingsgebieden (H4) is geconstateerd. Daarom is voor de
meeste plannen nog niet duidelijk op welke van de bovengenoemde
onderdelen de experimenten zich gaan richten. Enkele trends tekenen
zich wel af. Diverse experimenten richten zich op de herstructurering
binnen bestaand stedelijk gebied, waarbij veelal een organische
ontwikkeling – afgestemd op de marktvraag wordt voorgestaan.
Verlenging van de wettelijke geldingsduur van 10 naar 20 jaar is dan
een noodzakelijke voorwaarde. Dit aspect komt dan ook in veel
experimenten terug. Een ander argument om een experiment te
starten is de verankering van duurzaamheid in het plan. Voorwaarden op het terrein van milieu en energie zijn dan onderdeel van de
regels. Ook lijken veel gemeenten gebruik te willen maken van de
mogelijkheid om onderzoek en het opstellen van een gedetailleerd
exploitatieplan te faseren.
Voor vijf gebieden is inmiddels een plan in procedure gebracht:
provinciaal inpassingsplan Logistiek Park Moerdijk in Noord-Brabant en de bestemmingsplannen Oosterwold in Almere, Bloemendalerpolder in Weesp, Bergwijkpark in Diemen en Spoorzone in
Culemborg. Dit laatste plan (vastgesteld op 10 juni 2015) maakt
beperkt gebruik van de experimenteermogelijkheden van de Chw.
Het plan kent geldingsduur van 20 jaar en verder is het beeldkwaliteitsplan direct aan het plan gekoppeld (bij het verlenen van de

omgevingsvergunning moet voldaan worden aan het beeldkwaliteitsplan). Doordat tegen het plan beroep is aangetekend, is het nog
niet onherroepelijk. Het plan voor woningbouw in de Bloemen­
dalerpolder in Weesp (ontwerp heeft van 29 mei tot en met 9 juli
2015 ter inzage gelegen) kent een gebruikelijke opzet en maakt
vooralsnog zeer beperkt gebruik van de experimenteerruimte.

Oosterwold: organische gebiedsontwikkeling
Oosterwold is een gebied van 4300 ha landbouwgebied tussen Almere
en Zeewolde. Door initiatieven van burgers bedrijven en instellingen
kan het gebied zich de komende 20 jaar organisch ontwikkelen naar
een groen woon-werkgebied, waarbij het agrarische karakter voor
een groot deel behouden blijft. De gemeente maakt gebruik van de
experimenteerruimte van Chw:
• verlengde tijdhorizon (20 jaar in plaats van de normale 10 jarige
geldingsduur van een bestemmingsplan);
• integratie verordeningen (Algemene Plaatselijke Verordening is
onderdeel van het plan, de bouwverordening wordt grotendeels
buiten toepassing verklaard);
• doorschuiven exploitatieplan naar de vergunningenfase (de economische uitvoerbaarheid wordt dan per initiatief aangetoond);
• vormvrij bestemmingsplan (het plan maakt onderscheid tussen
beheer- en ontwikkelregels. De beheerregels leggen bestaand gebruik
vast; de ontwikkelregels bevatten spelregels voor de transformatie);
• opstellen eigen milieukwaliteitseisen (die ruimer zijn dan de gebruikelijke eisen als het gaat om vrijwillige acceptatie van bedrijfshinder).
• Uitstel van onderzoek (gedetailleerd onderzoek vindt plaats als zich
een concreet initiatief aandient)

De provincie Noord-Brabant heeft op 6 februari 2015 het provinciaal
inpassingsplan Logistiek Park Moerdijk vastgesteld. De experimentele
aanpak betreft naast de verlenging van de plantermijn tot 20 jaar
vooral de behoefte om duurzaamheid stevig in het plan te verankeren. Tegen het plan is beroep aangetekend, hierdoor is het plan nog
niet onherroepelijk.
Logistiek Park Moerdijk: duurzaamheid binnen het eerste
­experimentele omgevingsplan
Provinciale Staten van Noord Brabant hebben op 6 februari 2015
het provinciaal inpassingsplan en het exploitatieplan Logistiek Park
Moerdijk vastgesteld. Logistiek Park Moerdijk (142 ha logistieke kavels)
moet uitgroeien tot een van de grootste logistieke bedrijvenparken in
Nederland met naast opslag en distributie ook toevoeging van extra
waarde door assemblage of montage.
De provincie Noord-Brabant benut twee mogelijkheden van het experiment van het inpassingsplan met verbrede reikwijdte. Aangezien het
circa 16 jaar zal duren voordat het gebied geheel is uitgegeven is de
verlenging van de geldingsduur van het inpassingsplan van de wettelijke 10 naar 20 jaar nodig. Meer in het oog springen de eisen die in het
plan zijn opgenomen voor duurzaamheid, logistiek, landschap en
natuur. Deze eisen gaan verder dan ‘een goede ruimtelijke ordening’
en sluiten direct aan bij het brede begrip ‘fysieke leefomgeving’ binnen
het experiment verbrede reikwijdte. De beoordelingsrichtlijn van de
Dutch Green Building Council (BREEAM-NL) voor de duurzaamheidsprestatie van gebouwen en gebieden is direct in de planregels verankerd. Een nieuw te maken gebouw moet gecertificeerd zijn volgens
BREEAM-NL (of vergelijkbaar), anders moet de omgevingsvergunning
worden geweigerd. Het Havenschap Moerdijk moet het Logistiek Park
Moerdijk laten certificeren volgens het kwaliteitsniveau ‘good’ van
BREEAM-NL BRL Gebiedsontwikkeling. Als hier niet aan is voldaan is
sprake van strijdig gebruik, waartegen bestuurlijke handhaving kan
worden toegepast. De in gebruik name van de voor de ontsluiting
belangrijke ‘interne baan’, inclusief beplanting en verlichting die deze
route geschikt maakt als ecologische verbinding voor vleermuizen, is
gekoppeld aan de omgevingsvergunning voor gebouwen. Iets dergelijks
geldt voor de natuurcompensatie en de aanleg van een dubbele
bomenrij. Op deze wijze legt de provincie de overeengekomen ambities
voor duurzaamheid juridisch bindend vast.

Almere heeft het ontwerp-bestemmingsplan Oosterwold op 15 juni
2015 ter inzage gelegd. Anders dan de meeste andere experimenten
met een bestemmingsplan verbrede reikwijdte gaat het om een
groot agrarisch gebied dat in de loop van de jaren moet worden
omgevormd tot een groen woon- en werkgebied. Het plan maakt
op verschillende manieren gebruik van de experimenteermogelijkheden van de Chw.
<< terug naar inhoud

Het plan wijst geen functie toe maar geeft spelregels om een kavel in
gebruik te kunnen nemen – de omvang van de kavel en de ligging zijn
naar keuze. Iedereen moet de gekozen kavel zo inrichten en gaan
gebruiken dat een aangrenzende gebruiker geen last ondervindt. De
milieucontour moet op eigen grond liggen. De ontsluiting moet logisch
aansluiten op het collectieve systeem. Bij de ontwikkeling van een
kavel hoort dus ook de zorg voor de ontsluiting en de aansluiting
op nutsvoorzieningen. De spelregels schrijven verder de maximale
bebouwing en de minimale percentages voor water en groen voor.

Onderzoek speelt in diverse experimenten een rol. Het gaat daarbij
onder meer over de verhouding tot de milieueffectrapportage,
zowel naar inhoud als procedure. Den Haag maakt in de Binckhorst
een Omgevings Effect Rapport (OER), dat zowel plantoelichting is
als Milieueffectrapport. Naar inhoud speelt de vraag hoe een
­organische -en dus deels onbekende- ontwikkeling op effecten kan
worden beoordeeld. In de toelichting op de Omgevingswet44 is
hiertoe een onderscheid gemaakt in ‘of’ en ‘hoe.’ In de planfase kan
het onderzoek zich dan beperken tot de vraag ‘of’ een voornemen
‘niet evident onuitvoerbaar’ is en pas bij de uitwerking van een
bouwplan komt de vraag ‘hoe’ het plan inpasbaar is. Zowel Hembrug
(Zaanstad) als de Binckhorst (Den Haag) staan voor de opgave om in
hun experiment antwoorden te vinden. Dat antwoord omvat ook de
vraag welke onderzoekslast de (particuliere) initiatiefnemer van een
bouwplan krijgt toebedeeld en welke rol de overheid heeft bij het
aanleveren van basisinformatie.

44

Kamerstukken ll 2013/14, 33962, 3, p. 152, paragraaf 4.4.9
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 59

Eindhoven Strijp S

De oerkracht van de Binckhorst
De Binckhorst is een fors bedrijventerrein midden in de stedelijke
agglomeratie van de gemeente Den Haag. De crisis heeft de plannen
van de gemeente om de Binckhorst met een masterplan tot woon­
gebied te transformeren volledig ingehaald. De gemeente kiest nu voor
‘organisch ontwikkelen.’ De taakverdeling is als volgt. De gemeente
zorgt voor een ruimtelijke structuur en de inrichting van de buitenruimte. De initiatieven komen uit de markt. Bij deze aanpak hoort ook
een ander instrumentarium. De markt moet niet bij voorbaat struikelen
over de talrijke overheidsregels. Het afhandelen van initiatieven moet
snel en integraal verlopen. Het Haags Initiatieven Team (HIT) helpt
initiatiefnemers doelgericht en met snelheid. Het bestemmingsplan
krijgt een verbrede reikwijdte en dient als integraal kader. Het plan
wordt opgezet vanuit het OER: Omgevings Effect Rapport. Het werkproces begint met het in beeld brengen van alle bestaande wetgeving,
beleidsregels en ambities met een fysieke component. Door alle beleid
met elkaar te confronteren worden keuzes inzichtelijk gemaakt en kan
de gewenste omgevingskwaliteit per deelgebied worden bepaald.
Dat wordt vastgelegd in de regels en de verbeelding van het plan.
Het OER is toelichting op het plan en het milieueffectrapport in één.
Deze heldere en integrale kaders van de overheid moeten de weg
banen voor initiatieven. De gemeenten streeft er naar in 2016 het
plan vast te stellen.

60 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Hembrug: aan de voorkant alleen basaal onderzoek?!
De gemeente Zaanstad ontwikkelt het voormalige defensieterrein
Hembrug van een ‘no go area’ tot een gemengd stedelijk gebied met
creatieve bedrijvigheid, culturele instellingen, horeca en woningen. Het
Hembrugterrein ligt prachtig aan het water, bevat bos en monumenten
maar kent ook een stevige verontreiniging van de bodem en over het
gebied liggen contouren van externe veiligheid en geluid. Het gebied
zal op een flexibele en organische manier worden ontwikkeld, te beginnen met de verhuur van bestaande monumentale gebouwen en openstelling van het terrein voor publiek. Het bestemmingsplan met de
verbrede reikwijdte wordt voorbereid met kaders voor de ruimtelijke
ontwikkeling, die zijn onderbouwd met ‘basaal’ onderzoek. Als een
initiatiefnemer met een concreet plan komt, zal de precieze inpassing
met nader onderzoek moeten worden onderbouwd. Dit legt meer
‘huiswerk’ dan gebruikelijk bij de ontwikkelaar van een bouwplan.
Een bijzonderheid in Hembrug is verder de blijvende geluidoverlast.
Onderzocht wordt of permanente afwijking van de geluidnorm mogelijk is onder de Interimwet stad- en milieubenadering. Dat vergt een
exacte onderbouwing, waarbij de gemeente voor de opgave staat om
dit goed te combineren met de beoogde organische ontwikkeling en
met het uitstel van gedetailleerd onderzoek binnen het experiment
onder de Chw.

Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte voor het gehele grondgebied

De actualiseringsplicht voor de bestemmingsplannen vormt in
enkele gemeenten mede aanleiding om het experiment met de
verbrede reikwijdte niet voor een projectgebied, maar gemeentebreed aan te gaan. Het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte
voor het gehele grondgebied komt meestal in fasen tot stand. Na
verloop van tijd is dan, net als de toekomstige situatie onder de
Omgevingswet, één plan voor het hele grondgebied beschikbaar.
In de experimenten voor het hele gemeentelijke grondgebied staat
– meer dan in de experimenten voor een te ontwikkelen project­
gebied – de beheervraag centraal: hoe worden het huidige gebruik
en beperkte ontwikkeling goed ondersteund.
Een belangrijk aspect is dan de integratie van de gemeentelijke
verordeningen in het plan. In de experimenten wordt bezien welke
verordeningen zich goed laten integreren, wat dat betekent voor het
aantal regels en welke onderwerpen toch beter apart kunnen worden
gehouden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de regels uit de Algemene
Plaatselijke Verordening waarvoor de burgemeester bevoegd is.
Aangezien voor het bestemmingsplan de gemeenteraad bevoegd is,
zou integratie van deze onderdelen van de APV tot onduidelijk­
heden leiden in de aansturing en de toedeling van de verantwoordelijkheden.
Verordeningen: kappen, parkeren, bouwen
De gemeente Bussum kent 78 gemeentelijke verordeningen. De verordeningen met betrekking tot de fysieke leefomgeving neemt de
gemeente op in het bestemmingsplan met de verbrede reikwijdte.
Welke dat zijn, is niet altijd met een schaartje te knippen. De gemeente
kiest voor opname in één plan van onder meer de bouwverordening,
de bomenverordening, de drank- en horecaverordening, de erfgoedverordening, de parkeerverordening, de speelautomatenverordening,
een deel van de APV, de verordening winkeltijden en de wegsleepver­
ordening. Financiële regelingen (legesverordening met betrekking tot
bouwen) of subsidies met fysieke component laat de gemeente er
buiten.

Ook voor de gemeentebrede plannen is de geldingsduur van het
plan 20 jaar, terwijl het omgevingsplan onbeperkt geldig is. Hier
moet nog een aansluiting worden gevonden. Nog geen van de
gemeenten heeft een (eerste fase) van een gemeentebreed plan als
ontwerp ter inzage gelegd. Bussum is al wel ver gevorderd, waarbij
een complicatie is dat een fusie met de gemeenten Naarden en
Muiden in voorbereiding is. Zo ontstaat toch geen voor de gehele
fusiegemeente dekkend plan.
Deventer pakt het breed aan

De gemeente Deventer heeft in 2012 de inhaalslag met de actualisatie
van de bestemmingsplannen afgerond. Toch is Deventer niet klaar.
De gemeente wil verder met de vergroting van de plangebieden,
met uniformering en standaardisering. Dat moet tot minder regels
en minder lasten leiden. Maar nog belangrijker is het centraal stellen van de leefomgevingskwaliteit. Integraal denken en handelen
moet leiden tot toekomstbestendige en flexibele regels. Ruimte,
ecologie, landschap, cultuurhistorie, milieu, verkeer en ga zo maar
door, komen dan in één plan samen. De gemeente is enthousiast
aangehaakt bij het experiment met de verbrede reikwijdte van het
bestemmingsplan voor het gehele grondgebied. Het lopende proces
voor de gemeentebrede structuurvisie is inmiddels omgezet in het
opstellen van een integrale omgevingsvisie. Stapsgewijs zullen de
komende jaren de bestaande bestemmingsplannen worden vervangen zodat één bestemmingsplan met een verbrede reikwijdte voor
het gehele grondgebied ontstaat. Eerst komt het stedelijk gebied
aan de beurt, daarna volgt het buitengebied. Het is een uitdagende
opgave die begint met het inventariseren van alle toepasselijke
beleidsregels en verordeningen.

Schema 34 Overzicht van de duurzame innovatieve experimenten ‘Bestemmingsplan met verbrede reikwijdte voor
het gehele grondgebied’ ingedeeld naar ingangsjaar. Opgenomen is de stand van zaken per april 2015.
Duurzaam innovatief experiment

Experiment vooruitlopend op de omgevingswet

Stand van zaken

Bestemmingsplan verbrede reikwijdte voor
het gehele grondgebied
Breda

2014

In voorbereiding

Bussum

2014

In voorbereiding

Deventer

2014

In voorbereiding

Meerssen: Omgevingsvisie (2014) en bestemmingsplan
voor het gehele grondgebied (2015)

2014/2015

In voorbereiding

Oldenzaal

2014

In voorbereiding

Soest

2014

In voorbereiding

Venlo

2014

In voorbereiding

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 61

6	Project­uitvoerings­
besluiten
De projecten in afdeling 6 Chw

6.1
Makkelijke bypass
Het projectuitvoeringsbesluit (Hoofdstuk 2, Afdeling 6 Chw) is een
makkelijk toepasbare bypass, waarmee een gemeente met een korte
en eenvoudige procedure een project kan uitvoeren in afwijking van
een bestaand ruimtelijk plan. Het projectuitvoeringsbesluit kan
worden benut als een woningbouwproject (van 12 tot 2000 woningen) of een project met een maatschappelijke betekenis (onderwijs
en zorg) niet past in het vigerende bestemmingsplan. Het projectuitvoeringsbesluit combineert de planologische toestemming en
de benodigde uitvoeringbesluiten in één besluit. De gemeenteraad
kan het projectuitvoeringsbesluit zonder nadere motivering benutten
op eigen initiatief of op verzoek van een particuliere ontwikkelaar.
Voor extra snelheid kan de raad de beslisbevoegdheid delegeren aan
het college van burgemeester en wethouders. Beroep vindt plaats in
één instantie onder toepassing van de bestuursrechtelijke bepalingen
van Hoofdstuk 1 Chw voor vereenvoudiging en versnelling van de
beroepsprocedure.
Alternatieven voor het projectuitvoeringsbesluit
Een gebruikelijk alternatief voor het projectuitvoeringsbesluit is de
‘omgevingsvergunning in afwijking van het bestemmingsplan.’ In de
Voortgangsrapportage over de Chw 2012-2013 zijn de verschillen nader
toegelicht. Het gaat om details, zoals de mogelijkheid tot fasering (niet
mogelijk onder de Chw), het beroep (onder de Chw in één instantie met
uitspraak binnen 6 maanden, maar met schorsende werking). Welke
procedure het meest snel en zeker is hangt van de situatie af.
62 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Ondanks dat het projectuitvoeringsbesluit wordt gezien als een
eenvoudig toe te passen procedure, is de bekendheid met deze
aanpak beperkt gebleven. Het projectuitvoeringsbesluit wordt
beperkt toegepast.

6.2
Soorten en aantallen
projectuitvoeringsbesluiten
Anders dan de andere bijzondere voorzieningen onder de Chw gaat
aan de toepassing van het projectuitvoeringsbesluit geen formele
aanwijzing vooraf bij AMvB. Omdat ook een melding aan het ministerie van IenM niet wordt verlangd, bestaat geen volledig beeld van
de toepassing van het projectuitvoeringsbesluit. Door te zoeken
naar de openbare kennisgevingen van een projectuitvoeringsbesluit
is toch een redelijk betrouwbare indruk van de toepassing verkregen,
die wordt benut voor het samenstellen van dit hoofdstuk in deze
Voortgangsrapportage.
Sinds het van kracht worden van de Chw tot aan medio 2015 zijn in
totaal 21 projectuitvoeringsbesluiten aangetroffen. Onderstaand
Schema 35 laat de verdeling over de jaren zien, waarbij de start van de
formele procedure (publicatie van het ontwerp) als meetmoment is
genomen. Als hoogtepunt zijn in 2011 negen ontwerp-projectuitvoeringsbesluiten ter visie gelegd. In de jaren daarna is dit aantal afgenomen tot nog maar één nieuw projectuitvoeringsbesluit in 2015.

Schema 35 Het aantal projectuitvoeringsbesluiten, geteld op de eerste dag van de tervisielegging van het ontwerp.

Aantal projectuitvoeringsbesluiten

10

8

6

4

2

0
2010

2011

2012

2013

2014

2015

Schema 36 Aantal toepassingen van het projectuitvoeringsbesluit per gemeente tot medio 2015.

9 gemeenten met
1 projectuitvoeringsbesluit
3 gemeenten met
2 projectuitvoeringsbesluiten
2 gemeenten met
3 projectuitvoeringsbesluiten

De 21 projecten worden uitgevoerd door 13 gemeenten. Vijf
gemeenten hebben meer dan één projectuitvoeringsbesluit
­vastgesteld. De verdeling is hierboven grafisch weergegeven.
Het projectuitvoeringsbesluit kent twee toepassingsgebieden:
woningbouw of een maatschappelijk doel (medische zorg of onderwijs). Van de 21 projecten gaat het in 16 gevallen om woningbouw,
een medische zorginstelling, een school en drie combinaties van
woningbouw en zorg. De woningbouwprojecten zitten in de range
van 12 tot maximaal 84 woningen, dat zijn relatief kleine projecten in
vergelijking tot het maximaal toegestane aantal van 2000 woningen
per projectuitvoeringsbesluit.

<< terug naar inhoud

De doorlooptijd van de procedure vanaf het moment dat de ontwerp-projectuitvoeringsbesluit ter visie ligt tot het onherroepelijk
besluit varieert van 3 tot 12 maanden. Van de 21 projectuitvoeringsbesluiten staan er 20 onherroepelijk vast. Van deze 20 is in twee
gevallen beroep aangetekend bij de Raad van State. Inclusief de
uitspraak van de Raad van State hebben deze zaken respectievelijk
8 en 12 maanden in beslag genomen. Voor twee van de twintig
onherroepelijke projectuitvoeringsbesluiten is een delegatiebesluit
genomen waarmee de gemeenteraad de afhandeling van het projectuitvoeringsbesluit overlaat aan het college van burgemeester en
wethouders. In deze twee gevallen heeft de procedure respectievelijk
3 en 4 maanden geduurd. Voor de procedure die medio 2015 nog
loopt is eveneens een delegatiebesluit door de Raad genomen.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 63

procedure te kiezen verzekert de gemeente zich van een snelle
beroepsgang (in één instantie, met uitspraak binnen zes maanden).
Enkele gemeenten hebben tempo gemaakt door de delegatie van de
besluitvorming aan het college van burgemeester en wethouders.
Enkele gemeenten noemen de mogelijkheid de hogere grenswaarde
ingevolge de Wet geluidhinder in het besluit te integreren als
­voordeel.

In bijlage 3 is een overzicht opgenomen van alle stappen van
de ­projectuitvoeringsbesluiten.

6.3
Ervaringen in de projecten
De gemeenten waar projectuitvoeringsbesluiten tot stand zijn
gebracht noemen uiteenlopende argumenten voor de toepassing
van dit instrument (soms meerdere argumenten per project).
In ongeveer een kwart van de gevallen is het initiatief genomen
door een particuliere ontwikkelaar. De gemeente is vervolgens
gestart met de procedure. In de andere gevallen is de gemeente zelf
initiatiefnemer. In een enkel geval kwam daar leergierigheid bij
kijken: het uitproberen van een nieuw beschikbare procedure. In
veruit de meeste gevallen is snelheid de belangrijkste drijfveer en
de keuze van het projectuitvoeringsbesluit een bewuste keuze die
past bij een specifieke situatie. Zo’n specifieke situatie betreft de
gemeenten (bijna 30%) die een beroep verwachtten tegen het te
nemen besluit. Door het projectuitvoeringsbesluit als dragende

Bewuste afweging
Eén gemeente geeft aan expliciet de coördinatieregeling van de Wet
ruimtelijke ordening te hebben afgewogen tegen het project­
uitvoeringsbesluit. Vanwege de beperkte doorlooptijd in geval van
een beroep en vanwege de coördinatie van alle vergunningen heeft
de gemeente de voorkeur gegeven aan het projectuitvoeringsbesluit.
Dan ligt de regie bij één orgaan en zijn er geen zwakke schakels.
De schorsende werking in geval van een beroep was vooraf ingecalculeerd. Een andere gemeente maakt een keuze die voor twee onder­
delen van eenzelfde plangebied verschillend uitpakt. Zorg­woningen
worden vooruitlopend op het bestemmingsplan met een project­
uitvoeringsbesluit tot stand gebracht; omdat het traject via het
bestemmingsplan wat meer flexibiliteit biedt worden een­gezins­
woningen via een herziening van het bestemmingsplan g­ erealiseerd.

Schema 37 Doorlooptijd van de twintig onherroepelijke projectuitvoeringsbesluiten in maanden vanaf
het moment van ter visielegging van het ontwerp tot het moment waarop het besluit onherroepelijk is
8

Aantal projectuitvoeringsbesluiten

7
6
5
4
3
2
1
0
3

4

5

6

7

8

9

Aantal maanden
Projectuitvoeringsbesluiten
Projectuitvoeringsbesluiten waarvoor
in beroep is gegaan bij de Raad van State

64 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Projectuitvoeringsbesluiten waarvoor
de raad een delegatiebesluit heeft genomen

10

11

12

De gemeenten die een projectuitvoeringsbesluit hebben toegepast
geven aan daarover tevreden te zijn. Op de vraag of zij dit instrument
een volgende keer weer willen inzetten, wordt echter terughoudend
gereageerd. Het hangt af van de omstandigheden welke procedure
de voorkeur krijgt. De praktijk laat zien dat de gemeenten het
instrument van het projectuitvoeringsbesluit steeds minder gebruiken en dat de toepassing in feite tot stilstand is gekomen. Ook
vanuit de markt wordt zelden gevraagd om toepassing van het
projectuitvoeringsbesluit. Blijkbaar zijn voldoende alternatieven
voorhanden. Ook zullen de onbekendheid met het instrument en
de extra inspanning die het kost om een weinig gebruikt instrument
toe te passen redenen zijn voor het geringe gebruik. Het is echter
wat speculeren, want uitdrukkelijk onderzoek is op dit punt niet
beschikbaar.

Breda Heuvel
<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 65

7 Lokale Projecten met
nationale betekenis
De projecten in Afdeling 7 Chw

7.1
Breed draagvlak als basis
De projecten van Afdeling 7 Chw zijn lokale, regionale of boven­
regionale projecten met nationale betekenis. Deze bijzondere voorziening richt zich op samenwerking en draagvlak en komt voort uit
het advies ‘Sneller en Beter’45. Essentie is dat een brede verkenning
moet leiden tot draagvlak voor de gekozen oplossing: de aandacht
die wordt besteed aan een brede verkenning en het verkrijgen van
overeenstemming met alle betrokkenen aan de voorkant van
een project moet zich terugbetalen in een vlot verloop van de
­uitvoering.
De eisen voor toepassing van de Afdeling 7 Chw lokale projecten
met nationale betekenis
• Een brede verkenning die uitmondt in een structuurvisie, waar alle
betrokken overheden uitdrukkelijk mee instemmen
• Een projectcommissie waarin de overheden samenwerken aan de
realisatie
• Gebruik van de coördinatieregeling Wro voor de bundeling van de
ruimtelijke toestemming en de uitvoeringsbesluiten

45

Commissie Versnelling Besluitvorming Infrastructurele Projecten
(Commissie Elverding), april 2008

66 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

De minister van IenM wijst de lokale en (boven)regionale projecten
met nationale betekenis aan bij AMvB. De projecten vallen onder de
regels voor bestuursrechtelijke versnelling, inclusief de verlichting
van de m.e.r.-procedure van Hoofdstuk 1 Chw.

7.2
Soorten projecten en voortgang
Binnen Afdeling 7 Chw zijn in totaal drie lokale projecten met nationale betekenis aangewezen, al direct in de eerste tranche van het
Besluit uitvoering Chw in 2010. Het gaat om de stationslocaties
Rotterdam Central District en Stationsgebied Utrecht en om de
FlorijnAs dat een deel van het stedelijk gebied in Assen omvat,
inclusief de overgangszone naar het buitengebied. De afgelopen vijf
jaar hebben zich geen nieuwe projecten in Afdeling 7 aangediend.
De drie aangewezen projecten zijn grotendeels in uitvoering, alleen
voor het Jaarbeursgebied, dat onderdeel uitmaakt van het Stationsgebied Utrecht, moet nog een structuurvisie tot stand komen. De
structuurvisie is, binnen Afdeling 7 Chw, het document waarover
alle betrokken overheden hun brede commitment voor de inhoud
tot uitdrukking brengen en dat de basis vormt voor de snelle
­uitvoering.

Schema 38 Overzicht van de lokale projecten met nationale betekenis ingedeeld naar type en het ingangsjaar.
Lokale projecten met nationale betekenis

Ontwikkeling woon/werkgebied met natuur en landschap

Assen: FlorijnAs

2010

Stationsgebied

Stand van zaken
In uitvoering

Rotterdam: Central District

2010

In uitvoering

Utrecht: Stationsgebied

2010

Deels in uitvoering

Doorbraak in de planvorming voor het Jaarbeursgebied Utrecht
Voor het Utrechtse Jaarbeursgebied (fase 2 van het project Stations­
gebied Utrecht) was nog steeds geen structuurvisie tot stand gekomen.
Dit had te maken met het lang uitblijven van strategische beslissingen
van de belangrijkste grondeigenaar in het gebied, de Jaarbeurs, en de
tijdrovende politieke besluitvorming over het al dan niet aanleggen van
een tunnel onder het Westplein. Inmiddels heeft de Jaarbeurs de koers
bepaald en is volop actief met de herontwikkeling. Op 9 juli 2015 heeft
de gemeenteraad de toekomstvisie Utrecht centrum, fase 2 vast­
gesteld, inclusief het principebesluit om af te zien van een tunnel.
Op basis van deze visie, wordt de structuurvisie voorbereid. Daarbij
komt wel weer een nieuwe ruimtelijke/juridische vraag op. Behoort
het ‘oude centrum binnen de singels’ in ruimtelijke, economische en
verkeerskundige zin, niet bij het plangebied?

In het verslagjaar (tot medio 2015) gaat de uitvoering van plannen
binnen de drie projecten gestaag verder. In Rotterdam zal, na de
opening van het Centraal Station in 2014, het grootschalige
­kantoorgebouw First Rotterdam in 2015 worden opgeleverd.
First Rotterdam
De nieuwbouw van First Rotterdam bestaat uit een rechthoekig bouwblok van 35 meter hoog met daarbovenop een toren van 130 meter met
hierin 44.500 m2 kantoren, 800 m2 commerciële ruimte en 190 ondergrondse parkeerplaatsen. Het ontwerp van First Rotterdam is van de
Architecten Cie. De onderste twee lagen hebben naast entreelobby’s
ook publieke functies, zoals een restaurant en een kunstgalerie. Om
de bouw van First Rotterdam mogelijk te maken is de uitbreiding van
het Bouwcentrum aan het Weena gesloopt, De aanwezige baksteen­
sculptuur van de Engelse kunstenaar Henry Moore (Wall Reliëf no. 1)
keert terug in de gevel van de nieuwbouw.

De FlorijnAs in Assen richt de uitvoeringsplanning op afronding van
alle werkzaamheden voor 2020. Dat betekent dat telkens meer
deelprojecten worden voorbereid en uitgevoerd. Diverse deel­
projecten zijn ook al afgerond.
Blauwe As en andere projecten in Assen

Voor het deelproject Blauwe As (bevaarbaar maken van het Kanaal)
zijn drie beweegbare fietsbruggen opgeleverd, wordt aan twee
autobruggen gewerkt en staan een laatste brug en sluis voor 2016 in
de planning. Aan de Stadsboulevard wordt (in fasen) volop gewerkt
en de bouw van het nieuwe NS-station wordt voorbereid. Voor een
betere bereikbaarheid van onder meer het bedrijventerrein
<< terug naar inhoud

­ erklandschap Assen en het TT-circuit in Assen Zuid is in 2015
W
de aansluiting op de A28 fors verbeterd.
Utrecht Stationsgebied is een bijzonder dynamisch bouwgebied,
waarin de bouw van talloze projecten wordt gecombineerd met
het normaal functioneren van dit vervoersknooppunt.
Werk in uitvoering in het Utrecht Stationsgebied
Het nieuwe Stadskantoor en TivoliVredenburg (met het voormalige
Muziekcentrum Vredenburg, het poppodium Tivoli en het Jazzcentrum
SJU) zijn al in gebruik genomen. De OV-terminal werkt gefaseerd toe
naar oplevering in 2016. In 2015 staat er weer water in een deel van de
Catharijnesingel en de herinrichting van het Jaarbeursplein wordt in
stappen tot stand gebracht.

7.3
Ervaringen in de projecten
Alle drie de lokale projecten met nationale betekenis zijn na de
totstandkoming en het brede commitment voor hun structuurvisie
druk bezig met het ‘echte werk’: de voorbereiding, de uitvoering en
in de ingebruikname van (kantoor)gebouwen, van openbaar vervoer
terminals, van weg- en waterinfrastructuur en van de openbare ruimte.
Een aantal publieke functies binnen de gebieden komt planmatig
tot stand, zoals de stationsgebouwen: in Rotterdam is de OV-terminal
gereed, in Utrecht volop in aanbouw en in Assen in voorbereiding.
Ook de weginfrastructuur en de openbare ruimte wordt publiek
aangepakt volgens een vooraf vastgesteld schema. Voor private
investeringen is de markt meer bepalend voor de inhoud en het
tempo van de ontwikkeling. Ook daar worden resultaten geboekt,
zoals met een groot kantoorgebouw (First) in Rotterdam, maar
daarnaast zijn plekken waar marktinitiatieven nog wat op zich laten
wachten. De ontwikkeling van het Schiekadeblok in Rotterdam kent
bijvoorbeeld nog weinig voortgang. Het Jaarbeursterrein in Utrecht
bevindt zich nog in de planfase. Intussen zijn de Jaarbeurs en de
gemeente Utrecht wel bezig om gezamenlijk een structuurvisie op
te stellen. Voor het Havenkwartier in Assen is de koers verlegd van
een door de gemeente geprogrammeerde ontwikkeling naar een
meer organische marktgeoriënteerde aanpak. Dat betekent overigens
niet dat de gemeente achterover leunt. Om het gebied aantrekkelijk
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 67

te houden maakt de gemeente werk van tijdelijkheid. Een voorbeeld
is een voormalige graansilo waarin doorstartende ondernemers een
tijdelijke plek kunnen krijgen. Ook ondersteunt de gemeente een
initiatief voor de bouw van 72 woningen op het Veemarktterrein.
De bijdrage van de aanwijzing van de Chw aan de voortgang van de
projecten is deels van juridische aard, maar moet vooral worden
gezocht in termen als commitment, extra aandacht en meer focus.
De ondertekening van de structuurvisie is meer dan een papieren
tijger. Ten eerste brengt de ondertekening met zich mee dat het
veelkoppige rijk, met tal van ministeries, een duidelijk aanspreekpunt krijgt voor het project. Dit leidt tot een beter afgestemde rijksinbreng en deuren worden op een hoger niveau geopend dan
gebruikelijk. Niet gezegd is dat anders geen contact was verkregen
en het niet was gelukt om inhoudelijke overeenstemming te bereiken. Maar het helpt wel en tot versnelling leidt het zeker. De partners leren elkaar al in een vroeg stadium, bij het opstellen van de
structuurvisie, beter kennen. Die bekendheid en het commitment
ondersteunt de programmering van uitvoeringsmaatregelen. Of
anders gezegd: de partners richten hun programmering meer op het
totaalproject. Dat versnelt de uitvoering, precies zoals de bedoeling

is van deze bijzondere voorziening onder de Chw. De bestuurlijke
samenwerking zorgt voor focus en aandacht en die aandacht betekent
ook dat de ambtelijke organisatie meer is gespitst op een snelle
uitvoering. Een direct voordeel is dat bij beroepen de bestuurs­
rechtelijke bepalingen van Hoofdstuk 1 van de Chw van toepassing
zijn. Dat zorgt voor snellere uitspraken in beroepszaken.
Winstpunten in FlorijnAs
Tot nu toe is in zes gevallen geprofiteerd van de versnelling van de
beroepsprocedure bij de Raad van State, wat naar inschatting vanuit
het project per geval een tijdwinst van ruim één jaar betekende. Het
gaat hierbij om vestigen van voorkeursrecht op het stadsbedrijvenpark,
het bestemmingsplan Stadsboulevard-Noord, de totstandkoming van
het fietspad Oude Spoorbaan, het bestemmingsplan voor het werklandschap Assen-Zuid, de bouw van het TT Institute en de realisatie
van de Toegangspoort Drentsche Aa in de gemeente Aa en Hunze.
In de deelgebieden zijn positieve ervaringen opgedaan met de samenwerking. Voor ‘Assen aan de Aa’ is de samenwerking tussen gemeente
en waterschap versterkt en is van de gemeentelijke ambitie een gezamenlijke ambitie gemaakt. Dankzij het gezamenlijke traject rond de

Assen Havenkwartier
68 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Structuurvisie FlorijnAs realiseert het waterschap nu een deel van zijn
Kaderrichtlijn Water-opgave rond het Deurzer- en Anreeperdiep. Dit
zorgt voor een belangrijke impuls aan de recreatieve en natuurwaarden
van het Drentsche Aa-gebied.
Versnelling en vereenvoudiging in het Stationsgebied Utrecht
Bij vijf bezwaar- en beroepsprocedures in het stationsgebied Utrecht,
heeft de Chw zijn nut bewezen, onder meer doordat uitspraken van de
Raad van State versneld afkomen. De RvS maakte zelfs excuus toen zij
in één geval na de wettelijke termijn tot een uitspraak kwam.
In de tweede tranche van het Besluit uitvoering Chw is voor het
­Stationsgebied Utrecht (binnen het projectgebied van Afdeling 7) ook
gebiedsgericht bodembeheer toegestaan (zie paragraaf 5.4.1.). Volgens
het project heeft dit in procedurele zin en in onderzoekeisen veel
voordeel gebracht. Het systeem van meldingen in plaats van een
vergunningstelsel heeft zowel in tijd als in geld (veel minder bodemrapporten) voor grote effectiviteit en efficiency gezorgd. Het heeft
tot nu toe enkele honderden procedures gescheeld. Per project de
belangrijkste punten:
• bodembeheer: een van de belangrijkste elementen van de wet is de
ruimte om op lokaal niveau (experimenteel) eigen regels op te stellen
voor een nieuw en sneller praktijkkader. Dit onderdeel is zeer ruim
toegepast en ook zeer succesvol om te versnellen en te vereenvoudigen.
• biowasmachine: Dit instrument dateert eigenlijk al van voor de Chw,
maar is als (voorbeeld)project op de lijst geplaatst. De biowasmachine
is een succesvol instrument gebleken, is ruim toegepast (zowel bij
bemalingen als bij warmte koude opslag (WKO’s) voor vastgoed­
projecten) en heeft geleid tot versnelling en vereenvoudiging.

De positieve ervaringen in de projecten van Afdeling 7 hebben de
afgelopen vijf jaar niet geleid tot meer aanmeldingen en aanwijzingen van lokale en (boven)regionale projecten met nationale betekenis. De vraag ‘waarom niet wordt aangehaakt’ moet eigenlijk
­worden gesteld aan de lokale en regionale projecten die zich niet
hebben gemeld. Wie dat zijn, is lastig vast te stellen. Daarom is
de vraag voorgelegd aan betrokkenen in de drie wel aangewezen
projecten. Zij brengen naar voren dat de aanpak en inhoud van
Afdeling 7 aantrekkelijke mogelijkheden biedt. Dat toch geen nieuwe
projecten tot stand komen wijten ze aan de bouwwereld, die sinds
2008 in belangrijke mate stil is gevallen. Er worden weinig projecten
met nationale allure gestart. Bovendien zijn projectleiders niet
bekend met de procedure tot aanwijzing van afdeling 7 en gaan ze
op zoek naar een aanpak die in hun optiek eenvoudiger is.

<< terug naar inhoud

Waarom zijn er niet meer projecten van nationale betekenis?
De argumenten gehoord vanuit de drie projecten die wel zijn
­aangemeld:
• De procedure voor aanwijzing duurt te lang. Na de aanmelding bij
het ministerie van IenM volgt de formele procedure van aanwijzing
bij AMvB. Dat vergt gemiddeld bijna elf maanden (zie paragraaf 3.3).
Voor een aanpak die tot versnelling moet leiden is dat een ‘afschrikwekkende’ hobbel.
• Door de crisis is het aantal grote projecten dat het instrumentarium
kan toepassen heel beperkt.
• De term ‘van nationale betekenis’ schrikt af. Dat lijkt een hoge
­barrière te zijn om een initiatief aan te melden.
• De noodzaak om een structuurvisie op te stellen kan tot terug­
houdendheid leiden. Het opstellen kost immers tijd en geld.
• Er was politieke weerstand tegen de Chw, vanuit de vrees dat rechten
van burgers en belanghebbenden in de knel komen.

Een belangrijke ervaring bij de drie lokale projecten met nationale
betekenis is dat overeenstemming aan de voorkant van belang is
voor het vlot doorlopen in de uitvoering. De Chw genereert extra
bestuurlijke en ambtelijke aandacht. Dat leidt tot meer kwaliteit en
snelheid in de besluitvorming.
Om de winst ook echt te kunnen inboeken zijn andere werkprocessen nodig. Zo heeft de gemeente Assen de interne organisatie aangepast om beter toegerust te zijn op een efficiënte toepassing van
de coördinatieregeling. De vergunningverlening loopt nu sneller.
De gemeente Rotterdam heeft een coördinator vergunningen
­speciaal belast met het aanjagen en afstemmen van de procedures.
De private initiatiefnemer moet daarin meegaan en zich extra
inspannen om het huiswerk snel en goed te doen.
Gewenning nodig
Bij de vergunningverlening in FlorijnAs werkt het vooroverleg met
aannemers en samenwerking met andere overheden over het algemeen
goed. Daar ging wel een periode van gewenning met de Chw en coördinatieregeling aan vooraf: in het beginstadium hielden aannemers/
projectleiders soms onvoldoende met de Chw rekening in hun planningen, waardoor deze onder druk konden komen. Dit is echter door
nieuwe werkprocessen beter gaan werken.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 69

8 De ontwikkeling
van kennis

8.1
Ondersteuning van de uitvoering
8.1.1 Het Praktijkfestival en andere kennisbijeenkomsten
De Chw dateert van maart 2010. Tijdens het Praktijkfestival op
21 april 2015 is terug gekeken en is vooruit geblikt. Naast de drijvende kracht achter de totstandkoming van de wet (oud-premier
Balkenende) waren ook aanwezig de verantwoordelijke directeurgeneraal van het ministerie van IenM (Kuijpers) en Staatsraad
­(Koeman), die waakt over een zorgvuldige juridische toepassing.
Van weerstand naar winstpunt
Chris Kuijpers directeur generaal Milieu en Internationaal van het
ministerie van IenM zag bij de start van de Chw veel scepsis en weerstand. Nu vijf jaar later is dat beeld gewijzigd. Want het blijkt dat de
burgers niet buiten spel staan en het milieu niet de dupe is. Er zijn juist
veel pluspunten: snellere procedures en regelgeving wordt na een
proefperiode binnen de Chw generiek verbeterd. De grootste winst is
dat de experimenten de vrijheid krijgen om te zoeken naar oplossingen, zonder dat de juridische regels dat onnodig inperken.

Centraal tijdens het festival stonden de initiatiefnemers, de projectleiders en de andere deskundigen die projecten tot stand brengen
met gebruikmaking van de Chw. Zij vertelden waar ze winst zagen,
nog problemen hebben te overwinnen, resultaten boeken en ­kennis
opdoen gericht op de toekomst.

70 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Enkele citaten opgetekend tijdens het Praktijkfestival
• Ad Vlems: Ecodorp Boekel kan grotendeels binnen de huidige
­regelgeving worden gerealiseerd. Maar niet helemaal. Een paar
afwijkingen van het Bouwbesluit zijn nodig.
• Kees Offringa: Meppel kreeg voor Nieuwveense Landen een eigen H5
van het Bouwbesluit. Dat bleek een gouden greep – de Chw is een
goed instrument gebleken.
• Jocco Eijssen: Newtonpark is 1,5 ha regellicht terrein. ‘Alles’ is
­mogelijk en alleen wordt getoetst of voor gezondheid of milieu geen
enge dingen gebeuren. De vergunning is in acht weken rond.
• Joep Vermeulen: De toepassing van het nieuwe systeem in het
Haven- en Industriegebied Rotterdam verhoogt de snelheid en
geeft vooraf duidelijkheid aan de bedrijven. Dat is nodig in een internationaal concurrerende markt.
• Conclusie van een discussie in beeldspraak: De verbetering van het
juridische instrumentarium is belangrijk. Maar er moet ook aandacht
zijn voor de chirurg die het instrument toepast. Samen maken ze
de operatie.
• Eefje Remijn: Breda begint met één deelgebied en rolt het concept
als een olievlek over de gemeente uit.
• Hans Damen: In de Omgevingswet wordt de eindverantwoordelijkheid voor monitoring bij de gemeente gelegd, in het CHV-terrein in
Veghel juist bij de eigenaar.
• Caroline Klarenbeek: In Alphen aan den Rijn vinden wij het belangrijk
stappen vooruit te zetten en niet te denken ‘daar komen we niet uit.’
Actief bedrijven benaderen om in beweging te blijven.
• Reinier Kalt: Met het ontwerp bestemmingsplan-plus laat de
gemeente Soest zien dat het nu echt gaat gebeuren.

• Natascha van den Bolt: Als het in De Hemmes lukt afspraken te
maken met de bedrijven, dan zijn die een voorbeeld voor heel Zaanstad. De Chw geeft de tijd om nu huizen te gaan bouwen en de milieumaatregelen pas na enige tijd te realiseren.

Recente brochures
• Voor bestuurders is ‘Nu al aan de slag met de Omgevingswet’
­opgesteld met informatie over de mogelijkheden te experimenteren
met het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte.
• In vervolg op het permanent worden van de Chw is het Besluit
­omgevingsrecht aangepast om snel en flexibel in te kunnen spelen
op actuele vragen. Het gaat om meer flexibiliteit voor tijdelijk gebruik
en meer mogelijkheden voor vergunningvrij bouwen in het ‘achter­
erfgebied’, met name voor het verlenen van mantelzorg.
• Chw projecten in beeld: korte beschrijvingen van nieuw aangewezen
ontwikkelingsgebieden en duurzame innovatieve experimenten.
• USB stick met informatie over de Chw en de bijzondere voorzieningen
(regelmatige update).
• Een nieuwsmail voor de projectleider van de experimenten met
een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte.

Voor de ontwikkelingsgebieden en voor de duurzame innovatieve
experimenten met het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte
organiseert het ministerie van IenM kennisdagen, waarin vaak een
gemeentelijk voorbeeldproject wordt bezocht. De gemeenten en
een enkele provincie worden bijgepraat over nieuwe ontwikkelingen en onderling wordt kennis uitgewisseld. Om opgedane ervaringen over te dragen en kennis te delen is een handreiking voor ontwikkelingsgebieden samengesteld en voor de experimenten met het
bestemmingsplan met verbrede reikwijdte wordt een inspiratiegids
ontwikkeld waarin de praktijkontwikkelingen als voorbeeld dienen
voor de andere projecten.

Bezoek Website en Helpdesk Kenniscentrum InfoMil
Een greep uit de kennisbijeenkomsten
• In juni 2014 werd bij een kennisbijeenkomst en excursie naar het
CHV-terrein in Veghel geconstateerd dat Chw en CHV niet alleen in
schrijfwijze dicht bij elkaar liggen. Wat ooit het grootste mengvoederbedrijf van Europa was wordt nu ontwikkeld tot kunst-, cultuur- en
foodcluster. Dat gebeurt met een filosofie die naadloos aansluit bij
de Chw: oplossingsgericht, met elkaar en op een organische manier.
• In november 2014 stond het flexibele bestemmingsplan in het
­Cruquiusgebied centraal in de bijeenkomst in het Stayokay hostel
in Amsterdam. De crux van Cruquius bleek de combinatie van
gemeentelijke spelregels en initiatief vanuit de markt.
• In februari 2015 vond in de brandweerkazerne van de voormalige
vliegbasis Soesterberg in Soest een inspiratiebijeenkomst plaats over
onder meer de herinrichting van Soesterberg-Noord en nieuwbouw
op het schiereiland De Hemmes in Zaanstad. Belangrijke les: goed
onderzoek leidt tot een goed plantraject.
• In een bijeenkomst in de Caballero-Fabriek op de Binckhorst in
Den Haag (maart 2015) werden de deelnemers bijgepraat over het
opgaan van gemeentelijke verordeningen in het omgevingsplan
onder de Omgevingswet en de manier waarop daar in de experimenten met het bestemmingsplan verbrede reikwijdte al op kan worden
ingespeeld. Ook waren de aanpak in de Binckhorst met een Omgevings Effect Rapportage (OER) en het Haags Initiatieven Team (HIT)
bronnen van inspiratie.

8.1.2 Informatie
Brochures

Om mogelijke belangstellenden voor de toepassing van alle onderdelen van de Chw bekend te maken met de mogelijkheden geeft het
ministerie van IenM met regelmaat brochures uit op papier of op
een elektronische informatiedrager.

Al jaren ligt het bezoek aan de pagina’s over de Chw op de website
van Kenniscentrum InfoMil op ongeveer 17.000 bezoeken per jaar46.
Er zijn de laatste jaren geen significante verschuivingen te zien in
het bezoek van de verschillende webpagina’s binnen de site. De
meeste belangstelling gaat nog steeds naar de pagina’s over de
inhoud en werking van de Chw. Ook het jurisprudentieoverzicht
wordt goed bezocht.
De Helpdesk van Kenniscentrum InfoMil is in 2014 met 51 hulpvragen
significant minder ingeroepen dan de voorgaande jaren (2011 circa
150 keer, 2012 circa 120 keer, 2013 circa 85 keer). InfoMil merkt op
dat het voor gemeenten steeds duidelijker is (door ervaring maar
ook door jurisprudentie) hoe en wanneer de bepalingen van de Chw
en in het bijzonder Bijlage I van toepassing zijn.
Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Tot de interdepartementale programmadirectie Eenvoudig Beter,
die als hoofdtaak heeft de Omgevingswet op te stellen en de invoering te begeleiden, behoort ook het Programma Chw. De nauwe
samenhang tussen de experimenten onder de Chw en de ontwikkeling van de Omgevingswet komen ook in de organisatie bij het
ministerie goed tot uitdrukking. Het Programma Chw begeleidt de
projecten die onder de Chw vallen, stimuleert de juiste toepassing
van de wet, zorgt voor de intake van nieuwe projecten en het tot
stand komen van het Besluit uitvoering Chw. Een belangrijke taak is
ook het bevorderen van de informatie-uitwisseling tussen de Chwprojecten met het team voor de Omgevingswet en met alle andere
betrokken partijen. Onder de noemer ‘Nu al Eenvoudig Beter’ ontwikkelt het ministerie van IenM een programma met voorbeeld­
projecten overal in Nederland. Dit programma is gericht op de
praktijk van morgen. De experimenten van de Chw maken hier
integraal onderdeel van uit.

46

<< terug naar inhoud

Eind 2012 is de zogenoemde cookies-wet in werking getreden, hierdoor
worden niet alle bezoekers meer geteld. Het hier genoemde aantal bezoekers
is berekend met een correctiefactor die is gebaseerd op basis van de bezoekersaantallen van de gehele website van Kenniscentrum InfoMil.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 71

8.2
Leerpunten gericht op de verandering van
het omgevingsrecht
8.2.1 Experimenteren met de Chw
De Chw is tot stand gebracht om de financiële en economische crisis
te bestrijden. In haar opzet bevat de Chw ook onderdelen die tevens
bedoeld zijn om ervaring op te doen met nieuwe juridische instrumenten gericht op de verbetering van het omgevingsrecht. Het
‘ontwikkelingsgebied’ is gebaseerd op een vernieuwend voorstel
van de VROM-Raad dat via de Chw kan worden uitgeprobeerd. De
‘lokale en (boven)regionale projecten met nationale betekenis’
komen voort uit het advies van de Commissie Elverding om de
stroperigheid in de ruimtelijke besluitvorming te doorbreken. De
duurzame innovatieve experimenten leggen de bal niet bij de wetgever, maar bij de uitvoerders van projecten. Zij krijgen de ruimte
om te bepalen wat nodig is om hun project tot stand te brengen,
mits dit innovatief en duurzaam is en bijdraagt aan de economie.
Met de bestuursrechtelijke vereenvoudigingen en versnellingen kan
ervaring worden opgedaan in de beperkte en beschermde omgeving
van de Chw: voorzien van een evaluatieverplichting en toegepast op
een beperkt aantal besluiten.
Veel van de verwachtingen over de vernieuwing van het omgevingsrecht zijn inmiddels ingelost. Diverse positieve ervaringen met de
Chw hebben geleid tot permanente en reguliere regelgeving. Experimenten die een goede ‘pers’ hebben gekregen in de vakwereld,
krijgen navolging. Dat is vooral te zien bij de experimenten met
het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte. Ook vinden diverse
gemeenten elkaar en stellen als cluster duurzame innovatieve experimenten voor, die zij elk kunnen toepassen in hun gemeente. Niet
elke positieve ervaring krijgt echter navolging. De drie uitvoerders
van een lokaal project met nationale betekenis reageren positief,
maar nieuwe projecten dienen zich toch niet aan. Het project­
uitvoeringsbesluit voldoet, maar bloed toch dood.
Nog altijd kan de vraag worden gesteld wat de Chw heeft bijgedragen aan het terugdringen of overwinnen van de economische en
financiële crisis van 2008? Een antwoord daarop is in het bestek van
deze Voortgangsrapportage niet te geven. Uit de Voortgangsrapportages van de afgelopen jaren valt wel te constateren dat in de toepassing van de Chw de aandacht minder uitgaat naar acute crisis­
bestrijding en meer belangstelling ontstaat voor innovatie van
regelgeving. Dat is geen waardeoordeel, maar een gevolgtrekking
op basis van de projecten die afgelopen vijf jaar onder de werking
van de Chw zijn gebracht. Partijen zijn in flinke aantallen aan de
slag gegaan met vernieuwing.
De vernieuwing die op grond van de Chw mogelijk is, kan worden
gezien als een bijdrage aan de economische kracht van Nederland.
Het gaat verder dan de uitvoering van ruimtelijke projecten. De
regelgeving, de besluitvorming en de skills om daarmee om te gaan
worden verbeterd. De vernieuwing in de reguliere wetgeving, zoals
die op basis van de Chw bijna in een proces van ‘trial and error’
72 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

plaatsvindt is uniek. Het meest opvallend is de wisselwerking die is
ontstaan tussen de wetgeving en de duurzame innovatieve experimenten met de bestemmingsplannen met verbrede reikwijdte. Deze
experimenten maken het mogelijk nu al tot plannen te komen die
lijken op het omgevingsplan uit de Omgevingswet. De ervaringen
die in de experimenten worden opgedaan worden onder de aandacht gebracht van de medewerkers die bezig zijn met de invulling
van de Omgevingswet. Omgekeerd wordt de actuele stand bij het
opstellen van de uitvoeringsbesluiten van de Omgevingswet direct
doorgegeven aan de projecten die experimenteren op basis van het
Besluit uitvoering Chw. De wisselwerking komt de ontwikkeling van
de Omgevingswet ten goede én leidt er toe dat in de praktijk nu al
ervaring ontstaat met de nieuwe wetgeving en dat plannen tot stand
komen die nauw aansluiten op de toekomstige regelgeving.
Bestuurlijke interactie Omgevingswet <-> experimenten onder de Chw
Op 1 juli 2015 nam de Tweede Kamer het wetsvoorstel van de Omgevingswet aan. Op diezelfde dag brachten de minister-president en de
minister van IenM een werkbezoek aan de Binckhorst, waar met het
Chw-experiment ‘bestemmingsplan met verbrede reikwijdte’ vooruit
wordt gelopen op het omgevingsplan uit het wetsvoorstel Omgevingswet. De bewindslieden deden mee aan een ‘serious game’ waarin met
een rollenspel vertegenwoordigers van de gemeente, burgers en initiatiefnemers de planontwikkeling in een gebied, zoals de Binckhorst,
simuleerden. De conclusie was dat het omgevingsplan de vroegtijdige
participatie bij een bouwplan stimuleert. Op 1 juli werd in de Binckhorst
ook het Bestuursakkoord Implementatie Omgevingswet ondertekend.
De experimenten onder de Chw lopen ook op die implementatie vooruit.

8.2.2 Méér dan de juridische regel
Veel van de ervaringen met de uitvoering van de Chw gaan verder
dan de juridische aspecten van wet- en regelgeving en betreffen
de toepassing door betrokkenen. De wettelijke voorschriften zijn
het aangrijpingspunt en hebben een grote impact op de (machts)verhouding tussen partijen. In ontwikkelingsgebieden krijgt de
gemeentelijke overheid meer manoeuvreerruimte doordat het
mogelijk wordt om maatregelen bij bedrijven verplichtend voor te
schrijven en tijdelijk overschrijding van normen toe te staan. In de
experimenten vooruitlopend op het omgevingsplan uit het wetsvoorstel van de Omgevingswet ondervinden gemeenten dat het
ruimtelijk plan als integrator van alle fysieke thema’s in de gemeente
kan leiden tot een andere werkwijze of sterker nog een andere
werkwijze nodig kan maken. De verhouding binnen de ambtelijke
organisatie verschuiven (afdeling ruimte lijkt centraler te komen
staan – en vrijwel alle disciplines zijn betrokken), het samenspel
met het bestuur wordt opnieuw tegen het licht gehouden (bijvoorbeeld: wat betekent een flexibel plan) en de rol van burgers en
bedrijven wordt herijkt (uitnodigingsplanologie).
Afgelopen decennia is de neiging geweest het bestemmingsplan
steeds gedetailleerder in te vullen. Nu wordt de omgekeerde route
ingezet. Dat betekent dat rijk, provincies en gemeenten op ambtelijk en bestuurlijk niveau mee moeten groeien met de veranderingen. Ook burgers en ondernemers zullen daaraan moeten wennen.

Watertorenberaad47: vraagsturing, flexibeler plannen, actuele
­kennis en beter communiceren en faciliteren
Door de veranderingen in de vastgoedmarkt wordt van ondernemers
en gemeenten verlangd aanbodgericht en vraaggericht te gaan werken.
Voor ondernemers betekent dit niet beginnen met het ontwikkelen van
woningen maar met het activeren en organiseren van klanten. Voor
gemeenten betekent dit niet alles gedetailleerd vastleggen in bestemmingsplannen maar flexibeler bestemmingsplannen. De flexibiliteit
moet het mogelijk maken dat ondernemers die echte klanten hebben
hun woningen ook kunnen realiseren. Van belang is dat zowel gemeenten als ondernemers plannen – eigenlijk voortdurend – aanpassen aan
de actuele marktomstandigheden. Het bestemmingsplan wordt vaak
als knelpunt ervaren. In een aantal gevallen gaat het echter niet om
het plan zelf, maar om het ontbreken van inzicht in de toepassings­
mogelijkheden van het plan.

Ervaringen met een flexibel bestemmingsplan
Platform 31 heeft zes experimenten met een flexibel bestemmingsplan
tegen het licht gehouden. Burgers en ondernemers moeten ‘uit de tent’
gelokt worden en zijn er niet altijd aan toe om het voortouw te nemen
(ervaring in Amsterdam Cruquiusgebied). Veranderen brengt kansen
maar ook onzekerheden met zich mee. Kansen voor mensen die iets
willen ondernemen, onzekerheden omdat minder goed valt te overzien
welke ontwikkelingen gaan plaatsvinden. Flexibiliteit is niet voor elk
gebied nodig en gewenst. Uit gesprekken met inwoners van Zetten,
Hemmen en Weurt, blijkt dat de meeste mensen vrij behoudend zijn als
het gaat over hun eigen woonomgeving, ook als dat henzelf beperkt.
De nadelen van de onzekerheid wegen hier niet op tegen de voordelen
van flexibiliteit. In laagdynamische gebieden liggen meer conserverende
bestemmingsplannen daarom voor de hand.

Deze Voorgangsrapportage pretendeert niet om al een analyse te
geven van de leerervaringen die in de projecten onder de Chw worden gemaakt ten behoeve van de Omgevingswet. Daarvoor is een
voortgangsrapportage over de uitvoering van de Chw niet de juiste
plek. Wel is duidelijk dat met de projecten, die onder de werking
van de Chw tot stand komen, relevante ervaringen worden
­opgedaan voor de verdere invulling én de invoering van de
­Omgevingswet.

De beste rol die de gemeente kan oppakken is het weergeven van
kaders en het bijeenbrengen van ontwikkelende partijen. Niemand zit
op een volledig terugtredende overheid te wachten. Ondernemers
vragen juist om een betrokken overheid, – het inzetten van het organiserend vermogen van gemeenten is van groot belang. In die nieuwe
gemeentelijke rol zijn ambtenaren meer een intermediair tussen enerzijds de gemeente en anderzijds de marktpartijen. Daarbij proberen de
ambtenaren de verschillende initiatieven die in de gemeente worden
ontplooid aan elkaar te koppelen en op deze manier ervoor te zorgen
dat er een match wordt gemaakt tussen mogelijke gebruikers en
­ontwikkelaars.

Ook op andere plekken worden ervaringen opgedaan die aansluiten
op de bevindingen met de Chw, zoals in het Watertorenberaad, een
samenwerkingsverband van een groot aantal publieke (ministeries
van BZK en IenM, provincies, gemeenten, kennisinstituten),
publiek-private (corporaties) en private (beleggers, ontwikkelaars,
bouwers, ontwerpers) partijen. Dit beraad heeft op basis van een
analyse van de praktijk een advies opgeleverd hoe gemeenten en
ondernemers de stagnerende bouwproductie op gang kunnen
brengen. Zonder de Chw te noemen, zijn de aanbevelingen van
het Watertorenberaad vaak één op één te verbinden met ervaringen
die worden opgedaan in de experimenten onder de Chw. Denk aan
de oproep om meer te ontwikkelen vanuit de vraag, met een
­flexibeler plan, een faciliterende gemeente, met kennis van zaken,
ook bij de ondernemers, en een open en duidelijke communicatie.
De onderstaande adviezen passen bijvoorbeeld bij het beschreven
voorbeeld over Nieuwveense Landen, bij de experimenten met het
bestemmingsplan met de verbrede reikwijdte en de ontwikkelingsgebieden.

Overheidspartijen zijn in de vastgelopen projecten vaak niet duidelijk
over hun besluiten, procedures en standpunten. Gemeenten en provincies coördineren hun posities niet goed en communiceren onvoldoende
met de ondernemers.
Ondernemers zeggen ons dat regelgeving een belangrijk knelpunt is bij
de ontwikkeling van een project, maar het ontbreekt ondernemers in
veel gevallen aan actuele kennis over regelgeving en over de mogelijkheden om daarmee flexibel om te gaan. Ondernemers kunnen zich
daar beter in verdiepen dan ze nu doen. Uit een onderzoek voor het
Ministerie van BZK blijkt dat procedures in de praktijk maar tot weinig
vertraging hoeven te leiden. De knelpunten die er anno 2015 nog zijn,
worden aangepakt door onder meer de nieuwe Omgevingswet, het
omgevingsplan en de coördinatieregeling

47

<< terug naar inhoud

Vlottrekken Bouwprojecten – samenvattende rapportage, ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijsrelaties en Bouwend Nederland, februari
2015
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 73

Hembrug, Zaanstad
74 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Bijlagen

Bijlage 1
Hoofdlijn van de Chw
De Chw zorgt sinds 31 maart 2010 voor versnelling en vernieuwing in
de ruimtelijke planontwikkeling en de bouw. De Chw is bedoeld om
in tijden van economische en financiële crisis ruimtelijke projecten
vlot te trekken, procedures te versnellen en stimulansen te geven aan
duurzame innovaties. De Chw kent hoofdstukken voor bestuursprocesrecht / milieueffectrapportage (hoofdstuk 1) en bijzondere voorzieningen (hoofdstuk 2). Daarnaast heeft de Chw een aantal permanente
wijzigingen aangebracht in bestaande wetten (hoofdstuk 3). De Chw
is de afgelopen jaren aangevuld en aangepast. Deze aanvullingen en
wijzingen zijn in bijlage 2 beschreven. Zo is bijvoorbeeld in 2013 de
einddatum uit de wet geschrapt, zodat de Chw voor onbepaalde tijd
geldt en is de wet in tranches van het Besluit uitvoering Chw ingevuld.
De Chw kent de volgende hoofdlijn (stand juli 2015).

Hoofdstuk 1: Bestuursprocesrecht en milieueffect­
rapportage
Hoofdstuk 1 van de Chw bevat uitzonderingen op de bepalingen van de
Algemene wet bestuursrecht. Die uitzonderingen moeten er voor zorgen dat er minder beroepsprocedures van ruimtelijke projecten zijn en
dat ze sneller verlopen. Samengevat gaat het om de volgende punten:
• Decentrale overheden kunnen niet in beroep gaan tegen een
besluit van een tot de centrale overheid behorend bestuursorgaan
(artikel 1.4. Chw).
• De administratieve rechter doet uitspraak binnen 6 maanden na
het verstrijken van de beroepstermijn (artikel 1.6 Chw, 4e lid) of
<< terug naar inhoud

hij doet een tussenuitspraak met een verlenging van nog eens
6 maanden als sprake is van de zogenoemde bestuurlijke lus
(artikel 1.7 Chw) of van prejudiciële vragen (art 1.8 Chw).
• Pro forma beroep, een beroepsschrift dat pas na verloop van de
beroepstermijn wordt aangevuld met inhoudelijke argumenten,
is niet mogelijk (artikel 1.6 2e lid Chw). Ook kunnen na afloop
van de beroepstermijn geen beroepsgronden meer worden
­aangevoerd (artikel 1.6a Chw).
• Onderzoek hoeft niet opnieuw te worden gedaan als dat onderzoek nogmaals gebruikt wordt om een vernietigd besluit te
­herstellen (artikel 1.10 Chw).
Deze vereenvoudiging van het bestuursprocesrecht is van toepassing op:
• In Bijlage I van de Chw (met aanvulling in de AMvB 1e, 4e, 6e
en 7e tranche) benoemde categorieën van ruimtelijke en infra
structurele projecten.
• In Bijlage II van de Chw (aangevuld in AMvB 1e t/m 11e tranche48)
met naam opgenomen projecten.
• De volgende bijzondere voorzieningen van Hoofdstuk 2 Chw: ontwikkelingsgebieden (Afdeling 1), de versnelde uitvoering van bouwprojecten (Afdeling 6) en de lokale en (boven)regionale projecten
met nationale betekenis (Afdeling 7). De projecten van Afdeling 1 en
Afdeling 7 zijn aangewezen in het Besluit uitvoering Chw.

48

De 11e tranche van het Besluit uitvoering Chw is bij afsluiting van dit rapport
nog niet in werking getreden.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 75

Daarnaast kunnen de projecten die zijn opgenomen in Bijlage II
Chw en de projecten van Afdeling 7 van Hoofdstuk 2 (lokale en
(boven)regionale projecten met nationale betekenis) gebruik
maken van een verlichting van de m.e.r.-procedure. Deze verlichting
houdt in dat voor een project-m.e.r. geen onderzoek naar alternatieven hoeft plaats te vinden en dat de verplichting om advies te
vragen aan de Commissie voor de milieueffectrapportage vervalt.
Vanwege een nieuwe EU Richtlijn vervalt de vrijstelling van alternatievenonderzoek uiterlijk in mei 2017 (zie ook bijlage 2 onder punt 16).

Bijlage I Chw: Categorieën ruimtelijke en infrastructurele
­projecten als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid (inclusief aanvullingen opgenomen in de Amvb 1e, 4e, 6e, 7e, 9e en 10e tranche)
1 Duurzame energie
1.1 Aanleg of uitbreiding van productie-installaties voor de
­productie van biogas, biomassa, getijdenenergie, golfenergie,
hernieuwbare elektriciteit, hernieuwbaar gas of hernieuwbare
warmte met behulp van aardwarmte, omgevingswarmte,
osmose, rioolwater-zuiveringsgas, stortgas, waterkracht en
zonne-energie.
1.2 Aanleg of uitbreiding van productie-installaties voor de
opwekking van duurzame elektriciteit met behulp van windenergie als bedoeld in artikel 9b, eerste lid, aanhef en onderdelen a en b, en artikel 9e van de Elektriciteitswet 1998.
1.3 Ontwikkeling en verwezenlijking van bodemenergiesystemen
als bedoeld in artikel 8, tweede lid, onder h, van de Wet
bodembescherming.
1.4 Aanleg, wijziging of uitbreiding van installaties voor warmtekrachtkoppeling als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder w,
van de Elektriciteitswet 1998 in de glastuinbouw, en van
­energienetwerken bestemd voor levering van restenergie aan
op het netwerk aangesloten glastuinbouwondernemingen,
dan wel levering van restwarmte van die ondernemingen
aan anderen.
1.5 Aanleg, wijziging of uitbreiding bij agrarische bedrijven van
installaties voor co-vergisting van de biologische afbraak­
reacties van in hoofdzaak verpompbare vaste en vloeibare
uitwerpselen van dieren en een of meer stoffen, genoemd
in bijlage Aa, onder IV, van de Uitvoeringsregeling Mest­
stoffenwet.
1.6 Ontwikkeling en verwezenlijking van overige ruimtelijke en
infrastructurele projecten voor het transport of het leveren
van duurzame energie.
2	Gebiedsontwikkeling en werken van provinciaal of
­nationaal belang
2.1 Ontwikkeling en verwezenlijking van werken en gebieden
krachtens afdeling 3.5 van de Wet ruimtelijke ordening.
2.2 Projecten ten behoeve van de inpassing in het landschap,
natuurontwikkeling of recreatiedoeleinden, waar deze samenhangen met projecten ten aanzien van de in deze bijlage
bedoelde projecten ten aanzien van waterstaatswerken,
spoorwegen, vaarwegen, wegen of luchthavens.
76 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

2.3 Projecten aangewezen krachtens artikel 2.18.
2.4 Ontwikkeling en verwezenlijking van rijksbufferzones.
3	Gebiedsontwikkeling en werken van lokaal of regionaal
belang
3.1 Ontwikkeling en verwezenlijking van werken en gebieden
krachtens afdeling 3.1 van de Wet ruimtelijke ordening of een
omgevingsvergunning waarbij met toepassing van artikel 2.12,
eerste lid, onder a, onder 3°, van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht van het bestemmingsplan, het inpassingsplan
of de beheersverordening wordt afgeweken, voor de bouw
van meer dan 11 woningen in een aaneengesloten gebied of
de herstructurering van woon- en werkgebieden.
3.2 Projecten als bedoeld in artikel 2.9, eerste lid, waarvoor een
projectuitvoeringsbesluit als bedoeld in artikel 2.10 is vast­
gesteld.
3.3 Projecten ten behoeve van de inpassing in het landschap,
natuurontwikkeling of recreatiedoeleinden, waar deze samenhangen met projecten ten aanzien van de in deze bijlage
bedoelde projecten ten aanzien van waterstaatswerken,
spoorwegen, vaarwegen, wegen of luchthavens.
3.4 Ontwikkeling en verwezenlijking van werken en gebieden
krachtens afdeling 3.1 van de Wet ruimtelijke ordening of een
omgevingsvergunning waarbij met toepassing van artikel 2.12,
eerste lid, onder a, onder 3°, van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht van het bestemmingsplan, het inpassingsplan
of de beheersverordening wordt afgeweken, voor de aanleg of
wijziging van wegen.
4 Greenports
4.1 Project «Innovacomplex» en «Villa Flora» voor de Floriade
2012 in greenport Klavertje 4 te Venlo (uitvoering deel 4
Nota Ruimte).
5 Hoofdwegen
5.1 Aanleg of wijziging van hoofdwegen als bedoeld in artikel 8
van de Tracéwet.
5.2 Wegaanpassingsprojecten als bedoeld in artikel 2 van de
Spoedwet wegverbreding.
5.3 Uitvoering van onderhoud, herstel of verbetering van
­waterstaatswerken als bedoeld in artikel 1 van de Wet beheer
rijkswaterstaatswerken.
6 Luchthavens
6.1 Ontwikkeling en verwezenlijking van luchthavens waarvoor
krachtens de Wet luchtvaart een luchthavenbesluit is vereist
dan wel krachtens de Luchtvaartwet een aanwijzingsbesluit is
vereist.
7 Natuur, water en waterstaatswerken
7.1 Projecten ter uitvoering van de Nadere uitwerking rivieren­
gebied (NURG).
7.2 Werken als bedoeld in artikel 10, eerste en tweede lid, van
de Wet op de waterkering, of artikel 2.7, eerste lid, van
de Waterwet (inclusief zandsuppleties).

7.3 Aanleg of wijziging van waterstaatswerken als bedoeld in
artikel 7 van de Wet op de waterkering of artikel 5.4, eerste lid,
van de Waterwet.
7.4 Aanleg of wijziging van zuiveringstechnische werken als
bedoeld in artikel 1.1 van de Waterwet.
7.5 Projecten ter uitvoering van de PKB Ruimte voor de Rivier.
7.6 Flexibel peilbeheer IJsselmeer.
8 Spoorwegen
8.1 Aanleg of wijziging van landelijke spoorwegen als bedoeld in
artikel 8 van de Tracéwet.
8.2 Aanleg of wijziging van tramwegen of metrowegen.
9 Vaarwegen
9.1 Aanleg of wijziging van hoofdvaarwegen als bedoeld in artikel
8 van de Tracéwet.
10 Verduurzaming landbouw
10.1 Installaties voor de verwerking van dierlijke mest.
11 Duurzame mobiliteit
11.1 Aanleg en uitbreiding van overdekte en niet overdekte
­elektrische snellaadstations voor het opladen van voertuigen
voor goederen en personentransport.
11.2 Aanleg en uitbreiding van tankstations met installaties voor
het afleveren van waterstof aan voertuigen voor goederen en
personentransport.
11.3 Aanleg en uitbreiding van tankstations met installaties
voor kleinschalige productie van waterstof bijvoorbeeld via
elektrolyse of steamreforming en het afleveren van de waterstof aan voertuigen voor goederen- en personentransport.
11.4 Aanleg en uitbreiding van tankstations met installaties voor
het afleveren van CNG, LNG, L-CNG en andere alternatieve
brandstoffen aan voertuigen voor goederen- en personentransport.
11.5 Aanleg en uitbreiding van tankstations met installaties voor
het afleveren van hogere blends biobrandstoffen en andere
hernieuwbare brandstoffen aan voertuigen voor goederenen personentransport.
12 Transformatie van kantoren en industriële gebouwen
12.1 Transformatie van langdurig leegstaande kantoren en
­industriële gebouwen naar andere gebruiksmogelijkheden.
13	Herstel, preventie en leefbaarheidsmaatregelen ten
­behoeve van aardbevingengebied Groningen
13.1 Maatregelen voor het vergroten van de veiligheid en het
­preventief versterken van bouwwerken.
13.2 Waardevermeerderende maatregelen en maatregelen voor
het verduurzamen van bouwwerken.
13.3 Aanleg, uitbreiding of wijziging van kabels, leidingen en
­pijpleidingen.

Hoofdstuk 2: Bijzondere voorzieningen
Hoofdstuk 2 van de Chw introduceert bijzondere voorzieningen
waarvan projecten gebruik kunnen maken. Het gaat om specifieke
vernieuwende procedures en om ruimte voor experimenten met
gebiedsontwikkeling of innovatie. De bijzondere voorzieningen van
Hoofdstuk 2 Chw bestaan samengevat uit:
• Afdeling 1: Ontwikkelingsgebieden met de mogelijkheid de milieugebruiksruimte te herverdelen en tijdelijk af te wijken van een
milieunorm. De gebieden worden aangewezen bij AMvB. In de
3e tranche van het Besluit uitvoering Chw zijn aansluitend (niet
limitatief ) concrete wetsartikelen opgenomen, waarvan afwijking
mogelijk is.
Voor de projecten van Afdeling 1 is volgens artikel 2.3 Chw afwijking
mogelijk van bij AMvB aangegeven bepalingen bij of krachtens onderstaande wetten met dien verstande dat na vaststelling van het plan
uiterlijk na 10 jaar alsnog wordt voldaan aan de gestelde milieu­
kwaliteitsnormen
• Flora- en faunawet
• Natuurbeschermingswet 1998
• Ontgrondingenwet
• Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
• Wet ammoniak en veehouderij
• Wet bodembescherming
• Wet geluidhinder
• Wet geurhinder en veehouderij
• Wet inzake de luchtverontreiniging
• Wet milieubeheer

• Afdeling 2: Innovatieve experimenten, waarin het is toegestaan
om van specifiek aangegeven wettelijke bepalingen (zie kader) af
te wijken. De experimenten worden aangewezen bij AMvB.
Voor de projecten van Afdeling 2 is volgens artikel 2.4 Chw afwijking
mogelijk van het bepaalde bij of krachtens de:
• Elektriciteitswet
• Warmtewet
• Waterwet (met uitzondering van het onderdeel waterveiligheid)
• Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
• Wet ammoniak en veehouderij;
• Wet bodembescherming;
• Wet geluidhinder;
• Wet geurhinder en veehouderij
• Wet inzake de luchtverontreiniging;
• Wet milieubeheer met uitzondering van artikel 5.2b en titel 5.2;
• Wet ruimtelijke ordening
• Woningwet

• Afdeling 3: een tijdelijke regeling voor radarzonering – vervallen
• Afdeling 4: niet ingevuld
• Afdeling 5: een regeling voor de tijdelijke verhuur van te koop
staande woningen; deze regeling in de Chw is vervallen met het

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 77

in werking treden van een daartoe strekkende wijziging van de
Leegstandswet op 1 juli 2013.
• Afdeling 6: versnelde uitvoering van bouwprojecten: woningen
en bij AMvB aangegeven categorieën andere projecten van maatschappelijke betekenis (zie AMvB 3e tranche). Voor deze projecten
volstaat één projectuitvoeringsbesluit.
• Afdeling 7: Lokale en (boven)regionale projecten met nationale
betekenis, waarbij betrokken overheden zich committeren aan
de opgestelde structuurvisie. De gebieden worden aangewezen
bij AMvB.

Hoofdstuk 3: Permanente wijzigingen
Hoofdstuk 3 van de Chw bevat een aantal permanente wijzigingen
van bestaande wetten, zoals de rol van de provincies bij de realisatie van windmolenparken, de procedures voor onteigening,
de bevoegdheden om maatregelen te treffen voor de stikstof­
depositie in Natura 2000-gebieden en tal van andere aanpassingen.
Quick Wins

Op 25 april 2013 zijn enkele quick wins aan de wet toegevoegd die
algemene werking hebben zoals:
• De houdbaarheid van onderzoeksgegevens is in ieder geval 2 jaar.
• De regeling voor tijdelijk afwijken van een bestemmingsplan is
verruimd. De procedure is van 26 naar 8 weken teruggebracht en
de periode is verlengd van 5 naar 10 jaar. Dit onderdeel treedt in
werking als de uitvoeringsbesluiten zijn genomen.

78 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Bijlage 2
Ontwikkelingen in de wetgeving
De Chw maakt onderdeel uit van een dynamisch wetgevingstraject.
Nadat de Chw op 31 maart 2010 in werking is getreden is de Chw nader
ingevuld, aangevuld en aangepast. Drie aspecten staan centraal:
• De invulling van de wet met het Besluit uitvoering Chw, waarin onder
meer projecten worden aangewezen als bijzondere voorziening.
Het Besluit wordt in tranches circa twee keer per jaar aangevuld.
• De wijzigingen van de wet (reparaties) en vooral de recente aanpassing om de tijdelijke Chw voor onbepaalde tijd te verlengen
en aan te vullen met enkele quick wins.
• De voorbereiding op de Omgevingswet en de wijziging van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb), waarin de Chw te zijner tijd
opgaat. De Chw is te beschouwen als een proeftuin voor de
Omgevingswet en de Awb.
• Meer in detail gaat het om de volgende ontwikkelingen in de
wetgeving sinds 31 maart 2010 met een aanduiding van de inhoud
(selectie):
1. Wet modernisering van de regelgeving over de milieueffectrapportage

Met het in werking treden van deze wet op 1 juli 2010 treedt artikel
5.6 van de Chw in werking. In artikel 5.6. anticipeert de Chw op het
in werking treden van de modernisering van de m.e.r.-regelgeving.
2. Besluit uitvoering Chw (1e tranche)

Deze AMvB is op 17 juli 2010 in werking getreden met de aanwijzing
van vier ontwikkelingsgebieden, acht duurzame innovatieve experimenten en drie lokale projecten met nationale betekenis (alle volgens Hoofdstuk 2 Chw), regels over de vermelding van de Chw bij
de bekendmaking van ruimtelijke besluiten, de vaststelling van de
categorieën van projecten die gebruik kunnen maken van Afdeling 6
van de Chw (versnelde uitvoering – projectuitvoeringsbesluit) en
de eerste toevoeging van een project aan Bijlage II van de wet.
3. Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo)

Met het in werking treden van de Wabo op 1 oktober 2010 treedt
artikel 5.7 Chw in werking. In dit artikel anticipeert de Chw op het
in werking treden van de Wabo.
4. Besluit uitvoering Chw (2e tranche)

Bij wijziging van het Besluit uitvoering Chw (2e tranche) op 13 april 2011
worden vijf ontwikkelingsgebieden en zes duurzame innovatieve experimenten toegevoegd. Verder worden de Bijlagen I (categorieën projecten) en II (met naam genoemde projecten) van de Chw aan­gevuld.
5. Reparatiewet Chw

De ‘Wet van 22 december 2011 tot wijziging van de Crisis- en herstelwet en enkele andere wetten (verbeteringen en aanvullingen)’,
ook wel bekend als Reparatiewet Chw, is sinds 31 december 2011
in werking. Deze wet brengt verbeteringen in de Chw aan zoals:
• Aanpassing Bijlage I: Het bestuursprocesrecht van de Chw is van
toepassing op bestemmingsplannen met meer dan 11 woningen
(was 20).
<< terug naar inhoud

• Voor bepaalde projecten hoeft volgens de Chw geen alternatievenonderzoek binnen het project-MER plaats te vinden. Nieuw is
dat als toch alternatieven zijn onderzocht deze, op grond van
Europese regels, wel in het project-MER moeten worden
­opgenomen.
• Bij innovatie is voortaan ook afwijking van Wabo en Waterwet
mogelijk.
• De gemeenteraad kan het college van burgemeester en wet­
houders de bevoegdheid geven om projectuitvoeringsbesluiten
(Afdeling 6 Chw) te nemen.
• Voor projecten met nationale betekenis (Afdeling 7 Chw) is het
niet langer nodig om een geheel nieuwe structuurvisie op te
stellen. Aanvullen volstaat.
6. Besluit uitvoering Chw (3e tranche)

De 3e tranche is in werking sinds 25 juli 2012 en bevat de aanwijzing
van vier ontwikkelingsgebieden, zeven (in eerste instantie acht)
innovatieve experimenten, waarvan drie (aanvankelijk vier) over
duurzaam stortbeheer (toevoeging van een experimenteerparagraaf
aan het Stortbesluit bodembescherming) en de aanvulling van
Bijlage II. Ook specificeert de 3e tranche de bepalingen waarvan in
ontwikkelingsgebieden kan worden afgeweken.
7. Regels over radarzonering

De regels over radarzonering waren tijdelijk opgenomen in Afdeling
3 Chw, in afwachting van regeling in het Besluit algemene regels
ruimtelijke ordening (Barro) en de Regeling algemene regels ruimtelijke ordening (Rarro). Met de wijziging van het Rarro op 1 oktober
2012 voorzien Barro/Rarro in de regels over radarzonering. Hiermee
is Afdeling 3 van de Chw over de radarzonering vervallen.
8. Besluit uitvoering Chw (4e tranche)

De wijziging is ingegaan op 25 oktober 2012. De 4e tranche bevat
vier nieuwe ontwikkelingsgebieden, een wijziging van een eerder
aangewezen ontwikkelingsgebied en twee duurzame innovatieve
experimenten. Bovendien wordt aan Bijlage I de categorie ‘verduurzaming landbouw’ toegevoegd en wordt Bijlage II met tien
­projecten aangevuld.
9. Wet aanpassing bestuursprocesrecht

Op 1 januari 2013 is de Wet aanpassing bestuursprocesrecht in werking getreden, waarin het bestuursprocesrecht op een aantal punten wordt gemoderniseerd en aangepast. De volgende onderdelen
van de Chw zijn overgeheveld naar de Algemene wet bestuursrecht
en hebben daarmee permanente en algemene werking gekregen:
• Het laten passeren van kleine gebreken in een besluit (voorheen
artikel 1.5 Chw)
• Relativiteitsbeginsel: iemand kan alleen een beroep doen op de
naleving van rechtsregels die bedoeld zijn om zijn eigen belang
te beschermen (voorheen artikel 1.9 Chw)
Daarnaast zijn de regels voor bezwaar en beroep bij ontwikkelingsgebieden (artikel 2.3, vierde en twaalfde lid Chw) en voor het project­
uitvoeringsbesluit (artikel 2.13 Chw) uit de Chw geschrapt en is de
gehele procedure voor bezwaar en beroep voor beide bijzondere
voorzieningen in de Algemene wet bestuursrecht geregeld.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 79

10. Besluit uitvoering Chw ( 5e tranche)

De 5e tranche is sinds 6 maart 2013 in werking en voegt vier ontwikkelingsgebieden toe en wijst twaalf duurzame innovatieve experimenten aan en voegt nog een project toe aan Bijlage II Chw.
11. Permanent maken Chw

Met het in werking treden van de ‘Wijziging van de Crisis- en herstelwet en diverse andere wetten in verband met het permanent
maken van de Crisis- en herstelwet en het aanbrengen van enkele
verbeteringen op het terrein van het omgevingsrecht’ op 25 april
2013 zijn de volgende wijzigingen van kracht:
• De einddatum van de werking van de oorspronkelijke wet is
geschrapt. De looptijd van de Chw is voor onbepaalde tijd verlengd, tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de wijziging van de Algemene wet bestuursrecht. De Chw zal uiteindelijk
hierin opgaan.
• Het gebiedsontwikkelingsplan voor de ontwikkelingsgebieden is
naar inhoud ongewijzigd, maar is als begrip geschrapt. De inhoudelijke vereisten gaan op in het bestemmingsplan-plus voor het
ontwikkelingsgebied.
• De Chw staat niet toe dat decentrale overheden in beroep gaan
tegen een besluit van een andere overheid. Deze bepaling wordt
aangepast. Decentrale overheden mogen niet tegen een centrale
overheid, maar wel tegen elkaar in beroep gaan.
• Aan de wet zijn quick wins toegevoegd die algemene werking
hebben zoals:
• De houdbaarheid van onderzoeksgegevens is in ieder geval 2 jaar.
• De regeling voor tijdelijk afwijken van een bestemmingsplan is
verruimd. De procedure is van 26 naar 8 weken teruggebracht en
de periode is verlengd van 5 naar 10 jaar. Dit onderdeel van de wet
treedt in werking als de uitvoeringsbesluiten zijn genomen.
12. Besluit uitvoering Chw ( 6e tranche)

De 6e tranche van het Besluit uitvoering Chw is op 6 juni 2013 in
werking getreden. Dit ontwerp bevat twee clusters van duurzame
innovatieve experimenten die samen betrekking hebben op acht
gemeentelijke projecten. Het ontwerp vult Bijlage I van de Chw aan
met een nieuwe subcategorie voor duurzame energie (productieinstallaties) en met categorieën voor duurzame mobiliteit en transformatie van kantoren en industriële gebouwen en bevat een aanvulling van Bijlage II.
13. Leegstandswet

Op 1 juli 2013 is de Wet verruiming mogelijkheden tijdelijke verhuur
bij leegstand gebouwen en woningen in werking getreden. Deze wet
wijzigt de Leegstandswet. Met het in werking treden van deze wijziging vervalt de tijdelijke regeling uit de Chw (Afdeling 5, artikel 2.8).
De regeling is bedoeld om de huidige stagnatie op de woningmarkt
te verhelpen.

van de categorie duurzame mobiliteit van Bijlage I van de Chw en
aanvulling van Bijlage II.
15. Besluit uitvoering Chw ( 8e tranche)

Het voorstel voor de 8e tranche is 20 september 2014 in werking
getreden met vijftien nieuwe duurzame innovatieve experimenten
en de aanvulling van Bijlage II Chw.
16. Europese richtlijn betreffende milieueffectrapportage

Richtlijn 2014/52/EU (25 april 2014) wijzigt Richtlijn 2011/92/EU
betreffende de milieueffectbeoordeling voor onder meer het alternatievenonderzoek. Artikel 5 verplicht om in een m.e.r. alternatieven te onderzoeken. Bij de implementatie van deze richtlijn zal de
vrijstelling voor het uitvoeren van alternatievenonderzoek, die de
Chw aan een aantal projecten biedt, moeten komen te vervallen.
Lidstaten hebben 3 jaar de tijd om de richtlijn om te zetten naar hun
nationale wetgeving. Dit betekent dat Nederland tot 16 mei 2017 de
tijd heeft om de richtlijn te implementeren in de Wet milieubeheer.
Tot de implementatie heeft plaatsgevonden verandert er niets in
de m.e.r.-praktijk.
17. Permanent worden van de Chw – quick wins

Op 1 november 2014 is het resterende deel van de “Wet van 28 maart
2013 tot wijziging van de Crisis- en herstelwet en diverse andere
wetten in verband met het permanent worden van de Chw en het
aanbrengen van verbeteringen in het omgevingsrecht” in werking
getreden. Deze wet geeft een permanente werking aan de tijdelijke
regelingen in de Chw en bevat quick wins gegroepeerd rondom drie
inhoudelijke thema’s: (1) minder lasten, (2) snelle, flexibele en
zorgvuldige besluitvorming en (3) het wegnemen van problemen in
de praktijk. Het besluit regelt dat de houdbaarheid van onderzoeksgegevens verlengd wordt. Gegevens en onderzoeken van twee jaar
oud zijn in principe bruikbaar. Verder wordt voor het tijdelijk
­afwijken van een bestemmingsplan de vaststellingsprocedure teruggebracht van 26 weken naar 8 weken. De periode van tijdelijk
­afwijken wordt verlengd van 5 jaar naar 10 jaar.
18. Besluit tot wijziging van het Besluit omgevingsrecht

Op 1 november 2014 is het ‘Besluit van 4 september 2014 tot wijziging
van het Besluit omgevingsrecht en diverse andere algemene maat­
regelen van bestuur in verband met het permanent maken van de
Crisis- en herstelwet en het aanbrengen van enkele verbeteringen
op het terrein van het omgevingsrecht’ van kracht geworden.
Bedoeling is om snel en flexibel in te kunnen spelen op actuele
vragen uit de samenleving. Het gaat om meer flexibiliteit met tijdelijk gebruik en vereenvoudiging van de procedure én om vergunningvrij bouwen in het ‘achtererfgebied’, vooral voor het verlenen
van mantelzorg.
19. Besluit uitvoering Chw ( 9e tranche)

14. Besluit uitvoering Chw ( 7e tranche)

De 7e tranche is met ingang van 15 mei 2014 in werking getreden en
bevat de aanwijzing van één ontwikkelingsgebied (in twee gemeenten) en elf duurzame innovatieve experimenten (waarvan acht in
één cluster). De 7e tranche bevat ook een voorstel voor uitbreiding
80 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Op 18 maart 2015 zijn in de 9e tranche een ontwikkelingsgebied,
twaalf duurzame innovatieve experimenten aangewezen, is Bijlage I
Chw uitgebreid met een categorie voor herstel, preventie en leefbaarheidsmaatregelen ten behoeve van aardbevingsgebied Groningen en zijn twee projecten aan Bijlage II toegevoegd.

20. Besluit uitvoering Chw (ontwerp van de 11e tranche)

De voorpublicatie voor de 11e tranche is op 24 juni 2015 verschenen
in de Staatscourant. De elfde tranche omvat elf nieuwe duurzame
innovatieve experimenten met het bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte voor een deel van het grondgebied en twee nieuwe experimenten voor een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte voor
het gehele gemeentelijke grondgebied. Aan de experimenten met
het bestemmingsplan verbrede reikwijdte wordt tevens een regel
toegevoegd waardoor bij de toetsing van vergunningaanvragen de
verbrede reikwijdte van het bestemmingsplan toepassing is. Daarnaast zijn drie andere duurzame innovatieve experimenten opgenomen voor achtereenvolgens een project met private kwaliteits­
borging door de architect; voor een voorlopige bestemming van
maximaal dertig jaar voor het oprichten van windturbines; en voor
het apart van elkaar kunnen aanvragen van de bouw- en milieu­
vergunning (onlosmakelijke activiteiten). Ook zijn twee projecten
toegevoegd aan Bijlage II Chw in de categorie overige ruimtelijke
projecten.

De nieuwe wet regelt:
• het versnellen en verbeteren van besluitvorming in het brede
fysieke domein
• de integratie van plannen en toetsingskaders
• het vergroten van bestuurlijke afwegingsruimte
• het doelmatig uitvoeren van onderzoek.
De Omgevingswet wordt ontwikkeld door een interdepartementale
programmadirectie ‘Eenvoudig Beter.’ Onder dit programma valt
ook de Chw. De ervaringen met de Chw zijn benut bij het opstellen
van de nieuwe Omgevingswet.

21. Besluit uitvoering Chw (10e tranche)

De 10e tranche van het Besluit uitvoering Chw is op 9 september
2015 in werking getreden en bevat de aanwijzing van zes ontwikkelingsgebieden en elf duurzame innovatieve experimenten, waarvan
negen voor het experiment met het bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte. In twee gevallen gaat het om een uitbreiding van een
al eerder in gang gezet experiment (Laan 1945 in de gemeente
­Beuningen en het CHV-terrein Veghel). Daarnaast zijn een experiment opgenomen met bebouwing in de primaire waterkering en
experiment met zonnefolie op stortplaatsen. Aan Bijlage I van de
Chw is een nieuwe subcategorie toegevoegd inzake het flexibel
peilbeheer in het IJsselmeer en wordt een project toegevoegd aan
Bijlage II. Bovendien zijn in het Besluit een aantal wijzingen in het
Besluit omgevingsrecht aangebracht.
22. Wetsvoorstel voor de Omgevingswet

Op 1 juli 2015 heeft de Tweede Kamer met grote meerderheid het
wetsvoorstel voor de Omgevingswet aangenomen. Het wetsvoorstel
ligt nu voor behandeling bij de Eerste Kamer. Naar verwachting
treedt de wet in 2018 in werking. Door de Omgevingswet wordt
het wettelijke kader voor burgers, ondernemers en overheden
inzichtelijker en ontwikkeling en beheer van de leefomgeving beter
beheersbaar. Een eenvoudiger en beter samenhangend omgevingsrecht draagt er vervolgens aan bij om actiever en efficiënter aan een
dynamische en duurzame leefomgeving te kunnen werken. Onderwerpen die in de nieuwe wet worden geregeld verdwijnen uit de
bestaande wetgeving, daartoe worden (delen van) bestaande wetten, waaronder de Chw, ingetrokken. De nieuwe wet zal daarmee
een aanzienlijke inhoudelijke reductie van regels, wetten en regelingen op het terrein van de fysieke leefomgeving betekenen.

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 81

Bijlage 3
Projectenoverzicht
Overzicht van projecten (en aanvullingen daarop) vastgelegd in
de Chw, aangewezen bij AMvB (1e t/m 10e tranche) en projecten
voor Afdeling 6 (op basis van openbare kennisgeving).
AMvB – tranche
Aantal
projecten

Chw

1e

2e

3e

4e

5e

6e

7e

8e

2

8

1

2

11

7

9e

10e

Kennis­
geving

Bijlage I
Categorieën ruimtelijke en ­Infrastructurele onbekend
projecten
Bijlage II (incl. AMvB I en II)
A Nota Ruimte

29

Aa Gebiedsontwikkeling met ­nationale
uitstraling

37

28

B Bodembescherming en ­bodemenergie

2

2

C Waterstaatswerken

2

1

1
6

D Luchthavens

3

3

E Wegenprojecten

19

14

F Bruggen

14

14

G Spoorwegen

6

5

Ga Lightrailverbindingen

1

1
1

1

1

2

1
1

H Vaarwegen, sluizen, havens

4

3

Totaal bijlage II

117

70

1
1

7

3

10

1

2

11

9

2

1

1

6

12

11

Hoofdstuk 2 Chw (AMvB I en II)
afd. 1 Ontwikkelingsgebieden

29

4

5

4

4

4

afd. 2 Duurzame innovatieve
­experimenten

94

9

6

7

2

13

afd. 6 Versnelde uitvoering van (woning)
bouwprojecten*

21

afd. 7 lokale en (boven)regionale
­projecten met nationale betekenis

3

3

Totaal Hfdst 2

147

16

11

11

6

17

8

12

15

13

17

21

Totaal

264

17

18

14

16

18

10

23

24

15

18

21

*

8

11

15

21

70

Voor zover te achterhalen is uit de Staatscourant en overige internetbronnen

82 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

1

Crisis- en Herstelwet
Kaart projecten

Ontwikkelingsgebieden
Tranche 1

2

3

4

5

7

9

10

7

8

Innovatieve Experimenten
Tranche 1

2

3

4

5

6

0
9

10

50km
schaal 1: 350.000

Lokale & (boven) regionale projecten met nationale betekenis
Tranche 1
<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 83

Afdeling 1: Ontwikkelingsgebieden
AMvB – Tranche
Plaats

Project

1e

Rotterdam

Stadshavens

X

Deventer

Spoorzone

X

Zwolle

Spoorzone

X

Zaanstad

Zaanstad Midden

X

Almere

Almere Centrum Weerwater

2e

3e

4e

5e

6e

7e

8e

9e

10e

X

Amsterdam

Buiksloterham

X

Doetinchem

Hamburgerbroek / Iseldoks

X

Maasdonk

Nuland-Oost

X

Soest en Zeist

Vliegbasis Soest en Zeist en
­Soesterberg-Noord

X

Aanpassing

Amersfoort

Kop van Isselt

X

Apeldoorn

Kanaalzone

X

Stichtse Vecht

Vreeland Oost

X

Veghel

Heilig Hartplein en Noordkade/
CHV-terrein

X

Harderwijk

Waterfront

X

Brummen

Centrumplan Eerbeek

X

Tilburg

Spoorzone

X

Arnhem

Oostelijk centrumgebied

X

Rotterdam

Havengebied inclusief Maasvlakte

X

Bergambacht

Dijklaan

X

Nieuwegein

Blokhoeve

X
X

Haarlemmermeer

Masterplan Badhoevedorp-Centrum

Delfzijl en Eemsmond

Haven- en industriegebied Oosterhorn Delfzijl en Haven- en industriegebied Eemshaven Eemsmond

Meppel

Noordelijke Stadsentree Meppel

Amsterdam

Zuidas Flanken

X

Amsterdam

Havenstraatterrein

X

X

X

Borsele en Vlissingen

Sloegebied

X

Moerdijk

Havengebied Moerdijk

X

Terneuzen

Kanaalzone

X

Wageningen

Rijnhaven-Costerweg

X

84 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Afdeling 2: Innovatie
AMvB – Tranche
Plaats

Project

1e

Amersfoort

Regelvrije zones mini windturbines
op daartoe aangewezen bedrijventerreinen.

X

Houten

2e

3e

4e

5e

X

Utrecht

X

Woerden

X

Nijmegen
Leeuwarden

Eco Iglo

X

Dutch Rainmaker (zuigercompressor
windturbine- combinatie)

X

Eindhoven Strijp-S

Verlenging tijdelijk gebruik in
­afwijking van het bestemmingsplan

X

Eindhoven Strijp-S

Afdeling 3.4 Awb niet van
­toepassing voor tijdelijke
­afwijking bestemmingsplan

Eindhoven Spoorzone

Tijdelijk gebruik in afwijking van het
bestemmingsplan gedurende 15 jaar

X
X

Westland project Dijckerwaal

X
Gebiedsgerichte toepassing
­regelgeving bodemsanering

X

Tilburg

X

Eindhoven Spoorzone

X

Zwolle

Aan­
passing
Aan­
passing

X

Zutphen De Mars

Woningbouw

Meppel

Nieuwveense Landen, 'aangenaam
duurzaam bouwen '(afwijking
Bouwbesluit)

X

Leeuwarden

Autarkische recreatiebungalow,
drijvende trekkershut, drijvend
theehuis (afwijking Bouwbesluit)

X

X

Zwolle

X
Experimenten duurzaam stortbeheer

X

Middenmeer Wieringermeer

X

Almere Braambergen

X
Beperkt toepassen van het Bouw­
besluit bij particulier opdracht­
geverschap.

X

Castricum

X

Den Haag

<< terug naar inhoud

10e

X

Veghel CHV-terrein

Leeuwarden

9e

X

Leeuwarden

Almere

8e

X

Nieuwegein

Bergen op Zoom Kragge II

7e

X

Leusden

Utrecht

6e

X
Newtonpark. Experimenteer-locatie
met één omgevings-vergunning

X

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 85

AMvB – Tranche
Plaats

Project

1e

2e

3e

4e

5e

provincie Flevoland

Opschalen en saneren windturbinepark; omgevingsvergunning
­windturbine voor 25 jaar / toename
bouwmassa

X

Almere

Vereenvoudiging procedure
voor vergunningen van kleine
­verbouwingen (tot 6 maart 2018)

X

Delft

X

Eindhoven, Spoorzone

X

Haarlem

X

Haarlemmermeer

X

6e

X

Zoetermeer

X
Flexibele bestemmingsplannen
(experimenten begeleid door
­Platform 31)

Beuningen Gebied Laan 1945

X

Den Helder Nieuw Den Helder

X
X

Overbetuwe Kernen Zetten en
Hemmen

X

Tynaarlo De Bronnen

Aanpassing

X
Een verlengde looptijd (20 jaar)
van het bestemmingsplan

Katwijk Valkenburg

X
X

’s-Hertogenbosch en Bernheze
(bedrijventerrein Heesch-West)

X
Experiment met het faciliteren
van organische groei via een
bestemmingsplan met een verbrede
­reikwijdte

X

Almere (Weerwater)

X

Assen (toeristisch, recreatieve zone
(inclusief TT-circuit))

X

Culemborg (Spoorzone)

X

Den Haag (Binckhorst)

X

Enschede (luchthaven Twente)

X

Weesp (Bloemendalerpolder)

X

Zaanstad (Hembrugterrein)

X

Assen (Havenkwartier)
Delft Spoorzone

10e

X

Maastricht Voormalige NAVOterrein

Almere (Oosterwolde)

9e

X

Schijndel

Assen Havenkwartier

8e

Aanpassing

Hoogeveen

Amsterdam Bedrijventerrein
­Cruquiusgebied

7e

X
X

Amstelveen De Scheg

X

Alphen aan de Rijn Rijnhaven-Oost

X

Diemen Bergwijkpark

X

Beuningen Gebied Laan 1945

X

Enschede Binnensingelgebied

X

86 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

AMvB – Tranche
Plaats

Project

1e

2e

3e

4e

5e

6e

7e

8e

9e

10e

Eindhoven Brainpark

X

Helmond Automotive Campus

X

Leudal Buitengebied Leudal

X

Veghel CHV terrein

X

Amsterdam (Amstel III en Teleport) Experiment met planschade bij
het wegbestemmen van onbenutte
bouwmogelijkheden.

X

Nieuwegein (Gale-copperzoom)

Verlengde looptijd bestemmingsplan en tijdelijk gebruik (15 jaar)

X

Breda

Bestemmingsplan met verbrede
reikwijdte voor het gehele grond­
gebied

X

Bussum

X

Deventer

X

Oldenzaal

X

Soest

X

Venlo

X

Meerssen

X

Meersen

Omgevingsvisie Meerssen

X

Delft

Vervallen preventieve bouwtoets
bij Keurmerk Garantiewoningen

X

Den Haag

X

Eindhoven

X

Rotterdam

X

Sint Anthonis

X

Boekel

Ecodorp

X

Heerhugowaard, Hoorn, Koggenland, Leeuwarden Ooststellingwerf
en Weststellingwerf

Zonder vergunning plaatsen van
zonnecollectoren, binnen regel­
geving bestemmingplan met
­verbrede reikwijdte

X

Provincie Noord-Brabant Logistiek
Park Moerdijk

Experiment met een inpassingsplan
met verbrede reikwijdte

X

Provincie Noord-Brabant

Experiment met een transitie naar
zorgvuldige veehouderij

X

Sluis Cadzand-Bad

Voor het project stedelijke ontwikkelingen Cadzand-Bad wordt artikel
2.3.1, eerste lid, van het Barro
aangepast, onder «stedelijk gebied»
wordt mede verstaan de in de
Ontwikkelingsvisie Cadzand-Bad
2006 en de Schilvisie Cadzand-Bad
2011 aangewezen ruimte voor
stedenbouwkundige ontwikkelingen.

X

Eerbeek Solarpark (stortplaats)

Een experiment waarbij de voor­
malige stortplaats wordt afgedekt
met een nieuw soort folie die
­zonlicht omzet in elektriciteit.

X

<< terug naar inhoud

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 87

Afdeling 6: Versnelde uitvoering bouwprojecten
(voor zover gepubliceerd in de Staatscourant).
Aangezien voor Afdeling 6 geen aanwijzing per AMvB plaatsvindt,
ontbreekt een volledig centraal overzicht. De tabellen bevatten de
projecten waarvan achterhaald is dat een projectuitvoeringsbesluit is
of wordt voorbereid.

Gemeente

Naam

Aard project

Wassenaar

Hoge Klei

25 woningen

Lansingerland

Caleido

60 starterswoningen

Leidschendam-Voorburg

Plaspoelstraat

47 woningen

Bergambacht

Dijklaan West II

84 laagbouwwoningen

Bergambacht

Secretaris Schippersstraat

39 appartementen

Beek

Onze Lieve Vrouwenplein 1

30 appartementen met de mogelijkheid van zorg op afroep

Wassenaar

Ter Weer

Early Childhood Centre (school)

Leidschendam-Voorburg

Landscheidingstraat

24 appartementen

Oostzaan

De Haal 8-10

12 woningen

Zwolle

IJsselheem Bagijneweide

35 woonzorgappartementen

Leidschendam-Voorburg

Zaagmolenstraat

31 appartementen, 20 eengezinswoningen

Zwolle

Vogelbuurt, wijk Kamperpoort

61 eengezinswoningen

Hillegom

Patrimoniumplein

30 woningen

Zwolle

Burgemeester Roelenweg

3 gebouwen met studenteneenheden, zorgcluster, fietsenberging

Oostzaan

Kerkbuurtschoollocatie fase 2

28 appartementen

Hilversum

Dudok woningen, Linschotenlaan

52 woningen en commerciële ruimte

Deventer

Deltaschoollocatie

54 woningen

Tytsjerksteradiel

Prins Bernhardstraat Burgum

24 woningen

Oldambt

Pastorieweg te Scheemda

Ziekenhuis

Culemborg

Werfterp Noord in de wijk Lanxmeer 12 woningen

Roerdalen

Wonen aan de Kasteeltuinen

88 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

34 woningen

Procedurestappen van projecten met een projectuitvoeringsbesluit.
1e dag ter
Raadsbesluit* 1e dag ter
Beroep
­inzage legging
­inzage legging
ontwerp
vastgesteld
besluit

Uitspraak
Raad van
State

Onherroepelijk besluit

Totale
­Procedure
(mnd)

Wassenaar Hoge Klei

09-06-10

29-11-10

15-12-10

Ja

01-06-11

02-06-11

12

Lansingerland Caleido

05-08-10

10-03-11

17-03-11

Nee

n.v.t.

28-04-11

8

Leidschendam-Voorburg
­Plaspoelstraat

18-02-11

21-06-11

15-07-11

Nee

n.v.t.

26-08-11

6

Bergambacht Dijklaan-West II

28-04-11

28-06-11

07-07-11

Nee

n.v.t.

18-08-11

4

Bergambacht Secretaris
­Schippersstraat

28-04-11

28-06-11

07-07-11

Nee

n.v.t.

18-08-11

4

Beek OL Vrouweplein

23-06-11

06-10-11

13-10-11

Nee

n.v.t

25-11-11

5

Wassenaar Ter Weer

13-07-11

14-11-11

23-01-12

Nee

n.v.t.

04-01-12

6

Leidschendam-Voorburg
­Landscheiding-straat.

26-08-11

06-12-11

30-12-11

Nee

n.v.t.

10-02-12

6

Oostzaan De Haal 8-10

03-11-11

23-04-12

10-05-12

Nee

n.v.t.

20-06-12

7

Zwolle IJsselheem Bagijneweide

24-11-11

24-02-12

01-03-12

Nee

n.v.t.

12-04-12

5

Leidschendam-Voorburg
­Zaagmolenstraat

16-12-11

27-03-12

11-05-12

Nee

n.v.t.

21-06-12

6

Zwolle Vogelbuurt in de wijk
­Kamperpoort

15-03-12

23-05-12*

31-05-12

Nee

n.v.t.

12-07-12

4

Hillegom Patrimoniumplein

05-09-12

05-02-13

07-02-13

Nee

n.v.t

20-03-13

6

Zwolle Burgemeester Roelenweg

27-09-12

21-11-12

03-01-13

Nee

n.v.t.

13-02-13

5

Oostzaan Kerkbuurtschool-locatie
fase 2

27-09-12

17-12-12

17-01-13

Ja

12-06-2013

12-06-2013

8

Hilversum Dudok woningen,
­Linschotenlaan

05-10-12

13-03-13

22-03-13

Nee

n.v.t.

02-05-13

7

Deventer Deltaschool-locatie

07-03-13

*

Tytsjerksteradiel Prins Bernhardstraat Burgum

08-08-13

Oldambt Pastorieweg te Scheemda 12-09-13

10-05-13

Nee

n.v.t.

22-06-13

3

17-10-13

Nee

n.v.t.

28-11-13

3

18-06-14

6

8e

9e

18-12-13

16-01-14

Nee

n.v.t.

26-02-14

6

Culemborg Werfterp Noord
in de wijk Lanxmeer

05-12-13

11-03-14

16-04-14

Nee

n.v.t.

Roerdalen Wonen aan
de ­Kasteeltuinen

17-03-15

07-09-15*

14-07-15

*

De raad heeft aan het college de bevoegdheid voor het nemen van een projectuitvoeringsbesluit gedelegeerd.

Afdeling 7: Lokale projecten met nationale betekenis
AMvB – Tranche
Plaats

Project

1e

Assen

FlorijnAs

X

Rotterdam

Central District

X

Utrecht

Stationsgebied

X

<< terug naar inhoud

2e

3e

4e

5e

6e

7e

10e

Uit­
breiding
Aan­
passing

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 89

Bijlage II
AMvB – Tranche
Nr

Plaats

Project

Chw

A Nota Ruimte
A1

Amsterdam
­Noordelijke
­IJoevers

Integrale gebiedsontwikkeling; focus
op herstructurering b
­ edrijventerrein

X

A2

Den Bosch
­Spoorzone

Integrale gebiedsontwikkeling;
­binnenstedelijke herstructurering

X

A3

Apeldoorn
­Kanaalzone

Integrale gebiedsontwikkeling;
­binnenstedelijke herstructurering

X

A4

Den Haag Inter­
nationale Stad
(onderdeel
­Scheveningen
Boulevard)

Integrale gebiedsontwikkeling en
kustversterking

X

A5

Greenports (6
tuinbouwlocaties
in ZH en Deurne

Integrale gebiedsontwikkeling,
focus op glastuinbouw

X

A6

Greenport
Aalsmeer /
Prima Viera

Integrale gebiedsontwikkeling,
focus op glastuinbouw

X

A7

Klavertje 4 Venlo

Integrale gebiedsontwikkeling, focus
op glastuinbouw en verbinding
­A73-A67 (Greenportlane)

X

A8

Nijmegen
Waalfront

Integrale gebiedsontwikkeling;
­binnenstedelijke herstructurering

X

A9

Eindhoven A2
zuidelijke aan­
sluiting (zie ook
Eindhoven
­brainport)

Integrale gebiedsontwikkeling; aanleg
infrastructuur en her­structurering
werklandschappen

X

A10

Nieuwe Hollandse Integrale gebiedsontwikkeling;
Waterlinie
­restauratie forten, natuur­ontwikkeling,
verbetering

X

A11

Waterdunen

Integrale gebiedsontwikkeling; focus
op natuurontwikkeling en recreatie,
kustversterking

X

A12

Maastricht
­Belvedère

Integrale gebiedsontwikkeling;
­herstructurering bedrijventerrein
tot woon- en werkgebied

X

A13

Nieuw Reijerwaard Integrale gebiedsontwikkeling;
/ Westelijke
­herstructurering bedrijventerrein
­Dordtse Oever
Zuidplaspolder

X

A14

Zuidplaspolder

Integrale gebiedsontwikkeling voor
functies wonen, werken, glas, groen,
water en recreatie

X

A15

Groningen
­Centrale Zone

Integrale gebiedsontwikkeling;
­binnenstedelijke herstructurering

X

A16

Oude Rijnzone

Integrale gebiedsontwikkeling; focus
op herstructurering b
­ edrijventerrein

X

A17

Westelijke
­Veenweiden

Integrale gebiedsontwikkeling;
­herstructurering van kwetsbare delen
van veenweidegebieden

X

90 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

1e

2e

3e

4e

5e

6e

7e

8e

9e

10e

AMvB – Tranche
Nr

Plaats

Project

Chw

A18

Hengelo Hart
van Zuid

Integrale gebiedsontwikkeling;
­binnenstedelijke herstructurering

X

A19

IJsseldelta

Integrale gebiedsontwikkeling;
­“blauwe bypass” met mogelijk­heden
voor natuurontwikkeling en recreatie

X

A20

IJsselsprong

Integrale gebiedsontwikkeling
met focus op woningbouw,
­bereikbaarheid en groene buffer

X

A21

Mooi en Vitaal
Delfland

Integrale gebiedsontwikkeling
met focus op herstructurering glas
en groen

X

A22

Almere
­Weerwaterzone

Verdiepte aanleg A6 om barrière­
werking te voorkomen en integrale
gebiedsontwikkeling te faciliteren

X

A23

Rotterdam
­Stadshavens

Integrale gebiedsontwikkeling
met focus op herstructurering van
verouderde bedrijventerreinen

X

A24

Brainport
­Eindhoven

Integrale gebiedsontwikkeling; aanleg
infrastructuur en her­structurering
werklandschappen

X

A25

Den Haag Inter­
nationale Stad
(onderdeel
­Worldforum)

Vestigingsplaats voor inter­nationale
bedrijven + bereik­baarheid

X

A26

Westflank
Integrale gebiedsontwikkeling;
­Haarlemmermeer woningbouwopgave, piekwater­
berging, recreatieve groen­
ontwikkeling, versterking Groene Hart

X

A27

Breda Centraal
(t.b.v. Nieuw
Sleutelproject)

Ontwikkeling openbaar
­vervoerterminal

X

A28

Windmolenpark
Tweede
­Maasvlakte

Ontwikkeling windmolenpark

X

A30

Emmen

Atalanta

1e

2e

3e

4e

5e

6e

7e

8e

9e

10e

X

Aa Gebiedsontwikkeling met nationale uitstraling
Aa1

Amstelveenlijn

Amstelveenlijn: ombouw van tramlijn
51 in Amstelveen tot onderdeel van
het metronetwerk in de stadregio
Amsterdam

X

Aa2

Amsterdam

VU-gebied

X

Aa3

Amsterdam

Zuidas

X

Aa4

Den Haag

Binckhorst

X

Aa5

Delft

Spoorzone (aanpassing:
uitbreiding plangebied)

X

Aa6

Overijssels
­Vechtdal

Ruimte voor de Vecht

X

Aa7

Tilburg

Vossenberg-West II

X

Aa8

knooppunt
­Hattemerbroek

Bedrijvenpark H2O

X

<< terug naar inhoud

Aanpassing

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 91

AMvB – Tranche
Nr

Plaats

Project

Chw

1e

2e

3e

4e

Aa9

Arnhem/ Elst/
Bemmel/
­Nijmegen

Landschapspark Lingezegen

X

Aa10 Deventer

Bedrijvenpark Deventer A1

X

Aa11 Voorst

Glastuinbouwcluster Withagen en
Afvalverwerking VAR (Voorst)

X

Aa12 Zoetermeer

Nieuwe Driemanspolder ­(Zoetermeer)

X

Aa13 Twente

Gebiedsontwikkeling Luchthaven
Twente

X

Aa14 Rotterdam

Hofbogen Rotterdam

X

Aa15 Driebergen-Zeist

Stationsomgeving Driebergen-Zeist
en landgoed de Reehorst

X

Aa16 Den Haag/
­Leidschendam/
Voorburg

Rotterdamsebaan (Den Haag/­
Leidschendam-Voorburg)

X

Aa17 Lelystad

Flevokust

5e

6e

7e

8e

X

Aa18 Haarlemmermeer Amsterdam Connecting Trade (ACT)/
A4 Zone West

X

Aa19 Haarlemmermeer Schiphol Logistics (SLP)

X

Aa20 Delfzijl

Zeehaven- en industriegebied
­Oosterhorn, 1.290 ha.

X

Aa21 Eemsmond

Zeehaven- en industriegebied
­Eemshaven

X

Aa22 Houten

Eiland van Schalkwijk, landelijk gebied
tussen Lek, Lekkanaal en AmsterdamRijnkanaal

X

Aa23 Leeuwarden

Diary Campus, internationaal onderzoeks- innovatie- en k­ enniscentrum

X

Aa24 Katwijk

Valkenburg, voormalig (militair)
­vliegveld

X

Aa25 Hellevoetsluis

Kickersbloem III, uitbreiding
­bedrijventerrein

X

Aa26 Amsterdam

ZuidasDok, multimodaal
­vervoersproject

X

Aa27 Lelystad

Markerwadden, natuur­
ontwikkelingsproject

X

Aa28 Rotterdam

Stadionpark, herontwikkeling
­stedelijk gebied

X

Aa29 Westland

Dijckerwaal, bouw tijdelijk
­logiesgebouw/labourhotel

X

Aa30 Almere

Weerwater, gebiedsontwikkeling
in het centrum van Almere

X

Aa31 Almere

Ice Dôme, nationale topsport­
accommodatie voor schaatssporten

X

Aa32 Muiden

KNSF-terrein, herontwikkeling terrein
voormalige kruitfabriek

X

Aa33 Muiden

Buitenhaven, uitbreiding bestaande
(recreatie-) jachthaven

X

Aa34 Muiden

Brediusterrein, Woningbouw, hotel en
sportdoeleinden op terrein van 9 ha

Aa35 Eemshaven

Wind op land 5 tot 100 MW

92 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

X
X

9e

10e

AMvB – Tranche
Nr

Plaats

Project

Chw

1e

2e

3e

4e

5e

6e

7e

8e

Aa36 Delfzijl

Wind op land 5 tot 100 MW

X

Aa37 Veendam

Wind op land 5 tot 100 MW, N33.
Gebied ligt aan de N33 en loopt van
de A7 in het Noorden langs Veendam.

X

9e

10e

B Bodembescherming en bodemenergie
B1

Havengebied
Rotterdam

Pilotproject voor gebiedsgerichte
aanpak van grootschalige grond­
waterverontreiniging

X

B2

Utrecht
­biowasmachine

Pilotproject met combinatie van
­winning van bodemenergie en aanpak
bodemverontreiniging

X

X

C Waterstaatswerken
C1

Kustlijn en
­kustfundament
Noordzee

Zandsuppleties en werken ter voor­
koming of tegengaan van een landwaartse verplaatsing van de kustlijn

C2

Dijkversterking
Eemshaven-­
Delfzijl

Versterken en aardbevingsbestendig
maken van de primaire waterkering in
combinatie met gebiedsgerichte
initiatieven

X

D Luchthavens
D1

Luchthaven
­Twente

Ontwikkeling burgerluchthaven

X

D2

Luchthaven
­Lelystad

Vaststellen gebruiksmogelijkheden

X

D3

Luchthaven
­Eindhoven

Vaststellen gebruiksmogelijkheden

X

E Wegenprojecten
E1

A1/A27

Wijziging

X

E2

A1/A6/A9

Wijziging

X

E3

A12

Verbreding

X

E4

A2

Aanleg/wijziging

X

E5

A4

Aanleg

X

E6

A74

Aanleg

X

E7

N61

Aanleg/wijziging

X

E8

N23

Aanleg/wijziging

X

E9

A6/A7

Wijziging

X

E10

N31

Wijziging

X

E11

N35

Aanleg/wijziging

X

Ontwikkeling en aanleg

X

E12
E13

A15

Aanleg/wijziging (aanleg tunnel)

X

E14

A7

Aanleg/wijziging

X

E15

N18

Aanleg/wijziging

E16

N50

Wijziging

E17

Knooppunt
­Hoevelaken

Vergroting capaciteit knooppunt
verbreding A1 tussen Bunschoten
en Barneveld en A28 tussen Maarn
en Nijkerk

E18

A2-traject
’t ­VonderenKerensheide

Structurele verbreding

<< terug naar inhoud

X
X
X

X

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 93

AMvB – Tranche
Nr

Plaats

Project

E19

A27-traject
­Houten­Hooipolder

Vergroting wegcapaciteit; verbetering
luchtkwaliteit, geluidsituatie en
­barrière werking

Chw

1e

2e

3e

4e

5e

6e

7e

8e

X

F Bruggen
F1

Boogbrug Beek

Renovatie

X

F2

Brienenoord-brug Renovatie
(westelijke boog)

X

F3

Brug bij Ewijk

Renovatie

X

F4

Calandbrug

Renovatie

X

F5

Galecopperbrug

Renovatie

X

F6

Gideonsbrug

Renovatie

X

F7

Ketelbrug

Renovatie

X

F8

Kreekrakbrug

Renovatie

X

F9

Kruiswaterbrug

Renovatie

X

F10

Muiderbrug

Renovatie

X

F11

Scharbergbrug

Renovatie

X

F12

Scharsterrijn-brug Renovatie

X

F13

Suurhoffbrug

Renovatie

X

F14

Wantijbrug

Renovatie

X

G Spoorwegen
G1

Emplacement
Amersfoort
­westzijde

Ongelijkvloerse kruising (tunnelbak)

X

G2

Vrije kruising bij
Transformatorweg, Amsterdam

Ongelijkvloerse kruising (spoorviaduct)

X

G3

Zuidtak OV SAAL
RiekerpolderDuivendrecht

Wijziging naar 4 en 6 sporen (incl.
ongelijkvloerse dubbele vork­
aansluitingen)

X

G4

Traject Leeuwarden Wijziging van 1 naar 2 sporen
- Groningen

X

G5

Flevolijn OV SAAL Geluidmaatregelen en spoor­
verdubbeling bij Almere

X

G6

Grens Nederland,
België, Duitsland

IJzeren Rijn

X

Ga Lightrailverbindingen
Ga1

Rijn Gouwelijn

X

H Vaarwegen, sluizen, havens
H1

Lekkanaal

Verbreding/verdieping/aanleg
derde sluiskolk

X

H2

IJmond

Lichteren bulkcarriers/aanleg
­nieuwe insteekhaven

X

H3

Waal-Rijn

Aanleg twee overnachtings-havens

X

H4

Havenontwikkeling het Kooster,
Utrecht

Nieuwe binnenhaven (10 ha) in
­aansluiting op bedrijventerrein
Het Klooster in Nieuwegein

94 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

9e

X

10e

Verantwoording
Voorafgaande voortgangsrapportages
Het experimentele karakter van de wet heeft bij de parlementaire
behandeling geleid tot de toezegging49 om de vinger aan de pols te
houden en jaarlijks te rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de Chw. Ook stond in de oorspronkelijke wet (artikel 5.9a)
dat de minister van Justitie binnen twee jaar na inwerkingtreding
van de wet een evaluatie zou maken over de effecten van Hoofdstuk
1 (bestuursrechtelijke bepalingen). In vervolg hierop zijn de
­volgende rapportages aan het parlement gestuurd:
Voortgangsrapportage 2010-2011

De eerste voortgangsrapportage is bij brief van 9 december 2011
aan het parlement gezonden. Deze rapportage bestaat uit twee
onderdelen:
• ‘Rapportage praktijkervaringen Crisis- en herstelwet – evaluatie
2010-2011’
• ‘Tussenrapportage evaluatieonderzoek procesrechtelijke
­bepalingen Crisis- en herstelwet.’
• Het rapport omvat de periode 31 maart 2010 (op dat moment trad
de Chw in werking) tot medio 2011.
Voortgangsrapportage 2011-2012

Op 15 mei 2012 hebben de ministers van Infrastructuur en Milieu en
van Veiligheid en Justitie een tweetal rapporten naar het parlement
gestuurd:
• Evaluatieonderzoek procesrechtelijke bepalingen Crisis- en herstelwet, A.T. Marseille, B.W.N. de Waard, F.J. Jansen, K.J. de Graaf,
N.A. De Vos, Rijksuniversiteit Groningen & Universiteit van
­Tilburg, 30 maart 2012;
• Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet – Voortgangsrapportage
2011-2012. De Voortgangsrapportage 2012 omvat de periode van
medio 2011 tot begin april 2012.
Voortgangsrapportage 2012-2013

De Voortgangsrapportage 2012-2013 omvat zowel de bestuursprocesrechtelijke aspecten van de Chw als de bijzondere voorzieningen.
Het rapport beslaat de periode van april 2012 tot mei 2013. De minister
van IenM heeft het voortgangsrapport op 28 augustus 2013 aan het
parlement gestuurd.
Voortgangsrapportage 2013-2014

De Voortgangsrapportage 2013-2014 bestaat weer uit twee delen:
• In opdracht van de minister van Veiligheid en Justitie is een evaluatie uitgevoerd naar Hoofdstuk 1 van de Chw (bestuursprocesrecht en milieueffectrapportage) met als titel: ‘Crisis- en herstelwet: tweede evaluatie procesrechtelijke bepalingen’, Vakgroep
Bestuursrecht van de Rijksuniversiteit Groningen en Departement
Publieksrecht, Encyclopedie en Rechtsgeschiedenis van de
­Universiteit van Tilburg, 17 april 2014

49

Nota naar aanleiding van het verslag (TK 32 127 nr 7).

<< terug naar inhoud

• De minister van IenM rapporteert in het rapport over de voortgang met de bijzondere voorzieningen van de Chw in de periode
mei 2013- begin april 2014: ‘Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet – Voortgangsrapportage 2013-2014.

Voortgangsrapportage 2014-2015
Voorliggende Voortgangsrapportage 2014-2015 is de vijfde in de
reeks voortgangsrapporten en doet verslag over de periode vanaf
april 2014 tot medio 2015. In vervolg op de vraag van de heer
­Smaling tijdens het Algemeen Overleg in de Tweede Kamer van
17 december 201450 is de inhoud van de jaarlijkse voortgangs­
rapportage aangevuld.
Aanvullingen in de rapportage 2014-2015

In aansluiting op de reeks voortgangsrapportages is in de rapportage
aangevuld met:
• Een nadere analyse van de impact van de wet aan de hand van
overzichten en analyses van de bestuursrechtelijke bepalingen
• Inhoudelijke en cijfermatige voortgangsinformatie over de
­bijzondere voorzieningen (experimenten)
• Het uitlichten van enkele experimenten vanuit meerdere
­invalshoeken dan alleen de projectleider
Bovendien is ten behoeve van de objectiviteit een begeleidings­
commissie ingesteld waarin overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en wetenschap zijn vertegenwoordigd.
Samenstelling Begeleidingscommissie Voortgangsrapportage Crisis- en
herstelwet

De Begeleidingscommissie staat onder voorzitterschap van de heer
prof. mr. N.S.J. (Niels) Koeman (Staatsraad) en bestaat verder uit
mevrouw mr. M.A. (Marga) Robesin (Stichting Natuur en Milieu) en
de heren prof. dr. Ir. A.G. (Arjan) Bregman (Instituut voor Bouwrecht), prof. mr. Dr. B.J. (Ben) Schueler (universiteit Utrecht,
vanaf 1/7/15 Staatsraad), mr. M. (Marco) Lurks (VNG) en
mr. M.J. (Martijn) Verwoerd (Bouwend Nederland).
De Begeleidingscommissie is drie keer bij elkaar geweest en heeft in
die bijeenkomsten richting gegeven aan de opzet en inhoud van de
rapportage. In de eerste bijeenkomst zijn de kaders vastgesteld, in
de tweede bijeenkomst is aan de hand van een ruw concept bezien
welke lacunes nog aanwezig waren en in de laatste bijeenkomst is
de volledigheid en consistentie van de rapportage besproken.

50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 660, nr. 62
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2014-2015 | 95

Colofon
Auteur
Naeff Consult bv
Eindredactie
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Vormgeving, opmaak en realisatie
Vormvijf, Den Haag

December 2015

96 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Logo NAEB CMYK tbv drukwerk.pdf

1

15-02-13

14:38

Dit is een uitgave van het

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Interdepartementale programmadirectie
Eenvoudig Beter
Programma Crisis- en herstelwet
Postbus 20901 | 2500 EX Den Haag
www.rijksoverheid.nl/ienm
December 2015