Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1243
Vragen van het lid Van Haga (VVD) aan de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking over een malversatie in een Nederlands
ontwikkelingsprogramma in Tanzania (ingezonden 28 december 2018).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 22 januari 2019).
Vraag 1, 2 en 3
Met welk doel financierde de Nederlandse regering een infrastructuurprogramma in Tanzania?1 Waarom was het ministerie destijds van mening dat
dit een (voor Nederland) zinvol project was?
Welke specifieke infrastructuur had met het desbetreffende bedrag moeten
worden aangelegd?
Welke derde partij had het project moeten uitvoeren?
Antwoord 1, 2 en 3
De in de Kamerbrief van 21 december 2018 genoemde malversatie betreft de
bouw van decentrale infrastructuur bestaande uit een groot aantal technische
installaties op huishoudniveau. Het doel van dit infrastructuurprogramma was
de commerciële markt voor deze installaties te ontwikkelen in vijf Afrikaanse
landen, en in de eerste fase van het programma in totaal 70.000 installaties te
realiseren. Het programma was een prioriteit voor het Ministerie van
Buitenlandse zaken door de bijdrage die het leverde aan de beleidsprioriteiten
van kabinet Balkenende IV.
Het infrastructuurprogramma werd door de Nederlandse overheid ondersteund met een subsidie aan een internationale fondsmanager (de «subsidieontvanger»). Uitvoering in de Afrikaanse landen vond plaats via nationale
programma’s gecoördineerd door nationale organisaties en werd beleidsmatig aangestuurd door nationale adviesraden. In Tanzania contracteerde de
subsidieontvanger als nationale coördinerende organisatie een semioverheidsorganisatie. Werkzaamheden in het veld werden veelal uitgevoerd
door ngo’s en kleine aannemers die in bepaalde regio’s van het land werkten.
Het parlement wordt in een bijlage bij het departementale jaarverslag
geïnformeerd over bewezen gevallen van malversaties en de daarbij getroffen

1

ah-tk-20182019-1243
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.rtlnieuws.nl/economie/artikel/4528481/ministerie-van-buitenlandse-zakenopgelicht-tanzania-ontwikkelingshulp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

sancties. De bij deze casus betrokken organisaties staan vermeld in een
bijlage bij deze antwoorden die uw Kamer vertrouwelijk wordt toegezonden.2
Vraag 4 en 5
Hoe kan het dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken pas in 2017 doorhad
dat (mogelijk) sprake was van fraude? Is dit niet bijzonder laat aangezien de
desbetreffende infrastructuur tussen 2009 en 2013 had moeten worden
gebouwd?
Klopt het dat de fraude aan het licht kwam toen in de tweede fase een
«geavanceerd controlesysteem» werd ingevoerd? Is dit geavanceerde
controlesysteem standaard bij andere projecten? Waarom was dit geavanceerde controlesysteem in Tanzania niet bij aanvang van het project
ingevoerd?
Antwoord 4 en 5
De subsidieontvanger meldde de verdenking van de malversatie medio 2017,
op basis van aangescherpte programma-monitoring na invoering van een
robuust ICT-controlesysteem, waarin alle gerapporteerde installaties vanaf het
begin van het programma werden opgenomen (zowel fase 1 als fase 2).
Dit controlesysteem is specifiek ontwikkeld voor het internationale management van fase 2 van het desbetreffende infrastructuurprogramma. In fase 1 –
ten tijde van de malversatie – waren de nationale coördinerende organisaties
verantwoordelijk voor conventionele verificatie en registratie van de
decentrale installaties en was de in fase 2 ingevoerde controle technisch nog
niet mogelijk.
De gebruikte verificatiemethode wordt intussen toegepast bij diverse andere
infrastructuurprojecten.
Vraag 6
Is het justitieel onderzoek van de Tanzaniaanse anti-corruptieautoriteit reeds
voltooid? Zo ja, wat heeft dit onderzoek opgeleverd?
Antwoord 6
Nee, het onderzoek van de Tanzaniaanse anti-corruptieautoriteit loopt nog.
Vraag 7
Hoe groot is de kans dat het ministerie slaagt in het «verhalen van de
schade»?
Antwoord 7
De internationale en Tanzaniaanse uitvoeringspartners hebben zich allen
gecommitteerd aan een actieplan om alle ontbrekende installaties alsnog te
realiseren of anders de subsidie terug te betalen. Hierna is de Tanzaniaanse
anti-corruptie autoriteit het onderzoek gestart. Vooralsnog zijn er geen
aanwijzingen dat het actieplan niet gaat slagen.
Vraag 8
Waarom wordt ervoor gekozen om de ontvanger ertoe te bewegen de
infrastructuur alsnog aan te leggen in plaats van het gehele bedrag terug te
vorderen? Deelt u de mening dat dit laatste de voorkeur verdient, temeer
aangezien Tanzania geen focusland is en bij monde van de president reeds
heeft aangegeven niet langer geïnteresseerd te zijn in westerse ontwikkelingshulp?3
Antwoord 8
De doelstellingen van programma zijn onverminderd relevant voor de
doelgroep en passen nog steeds goed in het Nederlandse OS-beleid. Ook de
Tanzaniaanse overheid onderschrijft nog steeds de doelen van het project.
Door de installaties alsnog te realiseren worden relevante resultaten behaald
en wordt de effectiviteit van de gedane investeringen gemaximaliseerd.

2

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer
3
https://www.bbc.com/news/world-europe-46364342

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Het is niet mogelijk het gehele bedrag terug te vorderen, aangezien een deel
van de prestatie wel degelijk geleverd is. Op basis van beoordeling van de
uitvoering van het actieplan kan vastgesteld worden welk deel van de schade
verhaald dient te worden en daarmee bepaald worden welk deel van het
subsidiebedrag teruggevorderd dient te worden.
Vraag 9
Kunt u toelichten waarom de Kamer pas op 21 december 2018, de eerste dag
van het kerstreces, is geïnformeerd (Kamerbrief d.d. 21 december 2018,
zaaknummer 2018Z24761)? Beschikte het ministerie de afgelopen weken of
maanden nog over te weinig informatie om de Kamer van deze bewezen
malversatie op de hoogte te stellen? Zo ja, welke informatie ontbrak de
voorgaande weken nog?
Antwoord 9
Ik heb ervoor gekozen uw Kamer te informeren over deze malversatie nadat
de forensische audit was afgerond, en liefst ook het justitieel onderzoek. Toen
bleek dat dat laatste nog enige tijd op zich zou laten wachten, heb ik ervoor
gekozen uw Kamer te informeren op basis van de op dat moment beschikbare informatie.
Vraag 10
Heeft het ministerie eerder malversaties in Nederlandse ontwikkelingsprogramma’s in Tanzania ontdekt? Zo ja, wanneer?
Antwoord 10
Ja, het ministerie heeft in 2013, 2014 en in 2016 malversaties in Nederlandse
ontwikkelingsprogramma’s in Tanzania ontdekt. Het parlement is hierover
geïnformeerd in een bijlage bij het departementale jaarverslag.
Deze jaarverslagen zijn via onderstaande hyperlinks te vinden op de website
van de rijksoverheid:
– Jaarverslag 2013
– Jaarverslag 2014
– Jaarverslag 2016
Vraag 11
Heeft het ministerie op dit moment nog projecten lopen in Tanzania? Zo ja,
welke?
Antwoord 11
Nederland heeft geen bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s via
de ambassade in Tanzania. Wel zijn er centraal gefinancierde thematische
programma’s die betrekking hebben op verschillende landen en ook in
Tanzania kunnen worden ingezet. Dat betreft onder andere programma’s voor
private-sectorontwikkeling, SRGR, klimaatfinanciering en de strategische
partnerschappen met het maatschappelijk middenveld. Ook bestaan er
regionale programma’s op het gebied van SRGR en veiligheid waarvan een
deel terecht komt in Tanzania.
Op het gebied van private-sectorontwikkeling ondersteunt Nederland
bijvoorbeeld infrastructuurprojecten. Diverse Nederlandse bedrijven zijn
vanwege hun specifieke expertise betrokken bij de ontwikkeling en de
uitvoering hiervan. Het betreft o.m. het moderniseren van diagnostische
diensten in een groot aantal ziekenhuizen door Philips, het uitbreiden en
moderniseren van de regionale luchthaven van Kilimanjaro Airport met
betrokkenheid van RHDHV, BAM International en Schiphol, het aanleggen van
een ziekenhuis met accent op moeder- en kindzorg op Zanzibar door Enraf
Nonius, het verbeteren en uitbreiden van het rurale elektriciteitsnetwerk met
betrokkenheid van Zwart Techniek en het vergroten van werkgelegenheid,
landbouwkennis en voedselzekerheid met betrokkenheid van East-West Seed
en WUR.
Op het gebied van klimaatfinanciering wordt bijvoorbeeld in het programma
SUSTAIN samengewerkt met bedrijven om de druk op natuurlijke hulpbronnen in het zuiden van Tanzania te verminderen en wordt via de Wereldbank
het investeringskader voor hernieuwbare energie verbeterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 12
Klopt het dat de Europese Commissie recent de wenselijkheid van het
voortzetten van ontwikkelingsprogramma’s in Tanzania is gaan onderzoeken,
zij het om andere redenen?4 Zo ja, heeft dit onderzoek reeds tot een conclusie
geleid?
Antwoord 12
Op 15 november kondigde de EU Hoge Vertegenwoordiger Mogherini aan dat
de EU voornemens was de relatie met Tanzania tegen het licht te houden,
mede in reactie op zorgwekkende politieke ontwikkelingen in het land 5. Deze
strategische herziening omvat zowel de politieke betrekkingen met Tanzania
als de ontwikkelingsprogramma’s van de EU in Tanzania en is nog gaande.
Het kabinet wil niet vooruitlopen op de uitkomsten, maar vindt het van
belang dat de structurele politieke dialoog met de Tanzaniaanse autoriteiten
wordt hervat met aandacht voor alle aspecten van de brede relatie tussen de
EU en Tanzania, van de bescherming van de mensenrechten en de ondersteuning van het maatschappelijk middenveld tot samenwerking op het gebied
van veiligheid en investeringen.
Vraag 13
Klopt het bovendien dat de Wereldbank, net als de Europese Commissie, (een
deel van de) projecten in Tanzania heeft stopgezet?6 Zo ja, kunt u een laatste
stand van zaken met betrekking tot de desbetreffende projecten van de
Wereldbank in Tanzania geven?
Antwoord 13
Er zijn geen lopende projecten stopgezet door de Wereldbankgroep («de
Bank»), evenmin als door de Europese Commissie. Gezien de recente
politieke ontwikkelingen in Tanzania heeft de Bank wel besloten de goedkeuring van twee projecten door de Raad van Bewindvoerders7 aan te houden.
Nadat president Magufuli het Tanzaniaanse beleid dat zwangere meisjes niet
naar school mogen had herbevestigd, heeft de Bank besloten een onderwijsproject aan te houden. Wegens amendementen van de Tanzaniaanse 2015
Statistics Act heeft de Bank tevens besloten een project ten versterking van
het nationale systeem voor statistiek aan te houden.
De Bank zal de situatie in Tanzania nauwgezet blijven volgen en de projecten,
eventueel in aangepaste vorm, ter goedkeuring voorleggen aan de Raad van
Bewindvoerders indien de Bank het vertrouwen heeft dat er een constructieve
beleidsomgeving is.

4

https://www.euractiv.com/section/africa/news/eu-to-review-support-to-tanzania-over-rightsconcerns/
5
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2018/11/15/declaration-of-hr-federicamogherini-on-behalf-of-the-eu-on-eu-tanzania-relations/
6
https://www.standardmedia.co.ke/article/2001302127/unsafe-place-world-bank-cancelsmissions-to-tanzania
7
Nederland heeft een stoel in de Raad van Bewindvoerders en vertegenwoordigt een kiesgroep
met de leden Armenië, Bosnië-Herzegovina, Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Georgië, Israël,
Macedonië, Moldavië, Montenegro, Oekraïne en Roemenië.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4