Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2515
Vragen van het lid Koopmans (VVD) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over het «EU Action Plan on Human Rights and Democracy 2020–2024»
(ingezonden 27 maart 2020).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 20 april 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het Europese actieplan voor mensenrechten en het
onderliggende document «EU Action Plan on Human Rights and Democracy
2020–2024» dat in de vorm van een Joint Communication op 25 maart 2020
naar het Europees parlement en de Raad is gestuurd?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe past dit actieplan volgens u in het buitenlandbeleid van de Europese
Unie (EU)?
Antwoord 2
De waarde die de EU hecht aan de beginselen van vrijheid, democratie en
eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat zijn bij verdrag
vastgelegd en maken integraal onderdeel uit van het Gemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie. Het actieplan zet
nader uiteen hoe de EU en haar lidstaten daar in de periode tot en met 2024
uitvoering aan gaan geven.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u de prioriteitsstelling van het actieplan?
Antwoord 3
Het kabinet kan zich vinden in de brede, ambitieuze agenda zoals opgenomen
in het actieplan. Met de gezamenlijke inspanningen van de instellingen en de
lidstaten kan de EU actief zijn op de volle breedte van de mensenrechtenagenda. De prioriteiten van het Nederlands buitenlands mensenrechtenbeleid zijn duidelijk herkenbaar in het actieplan. Ook wijst het actieplan terecht

1

ah-tk-20192020-2515
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

«EU Action Plan on Human Rights and Democracy 2020–2024», 25 maart 2020, JOIN (2020) 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

op het belang van versterkte aandacht voor mensenrechten in relatie tot
milieu en klimaatvraagstukken en nieuwe technologieën.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u dat pas in de annex van het document verwijzingen staan
naar basale en afschuwelijke mensenrechtenschendingen, zoals marteling,
slavernij en buitengerechtelijke executies?
Antwoord 4
De annex vormt de inhoudelijke kern van de voorziene inzet van de EU op het
terrein van mensenrechten en democratie. De strijd tegen de doodstraf en
marteling worden daarin als eerste actiepunten van het eerste hoofdstuk
genoemd. Ook de bestrijding van straffeloosheid bij ernstige mensenrechtenschendingen, waar buitengerechtelijke executies en slavernij toe worden
gerekend, nemen een prominente plaats in. Het kabinet heeft dan ook alle
vertrouwen dat de EU onverminderd het voortouw blijft nemen in het
adresseren van ernstige mensenrechtenschendingen.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u dat pas in de annex van het document verwijzingen staan
naar de rechten van seksuele minderheden, zoals vervolgde homoseksuelen
en andere seksuele minderheden?
Antwoord 5
Ook hier geldt dat de annex leidend zal zijn voor de inzet van de EU in de
komende jaren. Het versterken van inspanningen om alle vormen van
discriminatie van lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender en
intersekse (LHBTI) personen te voorkomen en te bestrijden wordt hierin
expliciet vermeld.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u dat noch het document zelf noch de annex verwijzingen
bevatten naar het recht om van godsdienst te veranderen of niet te geloven?
Antwoord 6
Het belang van vrijheid van religie en levensovertuiging en dus het recht om
van geloof te veranderen of niet te geloven vormt een prioriteit van de EU en
de uitgangspunten daarvoor zijn reeds vastgelegd in een EU-richtsnoer2. Het
kabinet is met u van oordeel dat het recht om niet te geloven of van geloof te
veranderen sterker tot uiting zou moeten komen in het actieplan. Dit zal ook
de inzet zijn bij de aankomende bespreking van de mededeling in de Raad.
Vraag 7
Hoe beoordeelt u dat het hoofddocument wel ruime aandacht schenkt aan
activisme en klimaatverandering?
Antwoord 7
In toenemende mate worden wereldwijd zorgen geuit dat mensenrechten
ernstig worden bedreigd door klimaatverandering. Ook in Europa laten met
name jongeren van zich horen. Het kabinet kan zich erin vinden dat in het
actieplan wordt benadrukt dat het maatschappelijk middenveld, inclusief
milieuactivisten en landrechtenverdedigers, ruimte moeten hebben te pleiten
voor effectief klimaatmaatbeleid. Ook in ons eigen mensenrechtenbeleid is
specifieke aandacht voor milieuactivisten, zoals aangegeven in de brief
«Parlementaire verzoeken op het gebied van mensenrechten» d.d. 12 november 2019 (Kamerstuk 32 735, nr. 272).
Vraag 8
Deelt u de mening dat de prioriteitsstelling van het actieplan anders moet? Zo
ja, bent u bereid bij de Europese Commissie en in de Raad te pleiten voor
meer aandacht voor de zogeheten eerste generatie mensenrechten (zoals

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2013/06/24/bijlage-richtsnoeren-vrijheidvan-godsdienst-en-levensovertuiging
Kamerstuk 32 735, nr. 82

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

vrijwaring van marteling, slavernij of vervolging van mensen om hun
geloofsovertuiging of seksuele voorkeur)?
Antwoord 8
De EU zet zich al jaren zeer actief in voor de bevordering van burgerlijke en
politieke rechten in het buitenlands EU-beleid. Die inzet staat onverminderd
overeind in dit actieplan. In tegenstelling tot de burgerlijke en politieke
rechten kan de EU op werkgebieden als mensenrechten en klimaat en
mensenrechten en kunstmatige intelligentie niet buigen over een lange
ervaring, terwijl dit wel terreinen zijn die versterkte aandacht verdienen. Het
kabinet vindt het vanuit dat perspectief te billijken dat hier in de inleiding van
het actieplan relatief uitgebreid op in wordt gegaan. Vanzelfsprekend mag dit
niet leiden tot een verminderde inzet op universele, individuele mensenrechten zoals opgenomen in het VN-Verdrag inzake burgerrechten en politieke
rechten en onverminderd prioriteit genieten. Daar zal het kabinet ook
nauwlettend op toezien.
Vraag 9
Hoe beoordeelt u dat de Europese Commissie schrijft (p. 4) dat het mensenrechtenbeleid van de EU onderdeel gaat uitmaken van andere beleidsterreinen, zoals de Green Deal, het migratiebeleid, het veiligheidsbeleid en «andere
vormen van extern beleid»? Kunt u bij ieder van de bovengenoemde
beleidsterreinen aangeven in hoeverre u begrijpt wat de Europese Commissie
wil dat de EU anders gaat doen, wat dat dan is en wat de gevolgen hiervan
zijn?
Antwoord 9
Het kabinet onderschrijft de geïntegreerde benadering van de Europese
Commissie, die ook dit kabinet hanteert (zie o.a. de brief «mensenrechten in
het buitenlandse beleid» van 30 oktober 2018, Kamerstuk 32 735, nr. 227).
Mensenrechten vormen geen apart beleidsterrein, maar hebben een sterke
relatie met de beleidsterreinen als klimaat-, migratie en veiligheidsbeleid, die
ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor de mensenrechten van in het
bijzonder kwetsbare groepen. Ook zijn het vaak mensenrechtenschendingen
die aan migratie, instabiliteit en armoede ten grondslag liggen. Om die reden
hebben mensenrechten met recht een prominente plaats in het bredere
externe beleid van de EU. De voorstellen van de Europese Commissie zijn
geen verandering van beleid, maar een articulatie van de bestaande inzet.
Vraag 10
Hoe beoordeelt u dat de Europese Commissie suggereert (p. 2, 2e alinea) dat
het steunen van klimaatactivisme onderdeel is van haar mensenrechtenbeleid, en dat zij schrijft dat mensenrechtenbeleid ook onderdeel uitmaakt van
de Europese Green Deal (p. 4)? Deelt u de mening dat het mensenrechtenbeleid van de EU niet zou moeten dienen om klimaatactivisten binnen de EU te
subsidiëren, en bent u bereid bij de Europese Commissie en in de Raad tegen
dergelijke praktijken te pleiten?
Antwoord 10
Het EU-mensenrechtenbeleid stelt zich wereldwijd onder meer ten doel het
recht op vrijheid van meningsuiting te bevorderen. Het kabinet deelt die
ambitie. Wanneer individuen of maatschappelijke organisaties zich daardoor
gesterkt voelen zich in te zetten voor een effectief klimaatbeleid, ziet het
kabinet daar geen bezwaar in, maar een teken van maatschappelijke
betrokkenheid. In het VN-Klimaatakkoord van Parijs wordt eveneens het
belang van participatie van het publiek benadrukt. Daarmee wordt bijgedragen aan grotere duurzaamheid en maatschappelijk draagvlak voor de te
nemen maatregelen. Het kabinet ziet dan ook geen reden om mensenrechtenen klimaatbeleid van de EU strikt van elkaar te scheiden. Het subsidiëren van
klimaatactivisten binnen de Europese Unie op basis van het actieplan is niet
aan de orde, aangezien het plan betrekking heeft op het externe mensenrechtenbeleid van de Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3