Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 123

Wijziging van het voorstel van wet tot wijziging
van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering, het Burgerlijk Wetboek en
enige andere wetten (tegengaan huwelijkse
gevangenschap en enige andere onderwerpen)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 13 oktober 2022
1. Inleiding
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen van de
leden van de fracties van VVD, D66, CDA. Ik ben deze partijen erkentelijk
voor de vragen in het verslag en ga graag in deze nota hierop in.
2. Aanleiding
De leden van de VVD-fractie vragen naar de laatste stand van zaken van
de overige maatregelen die de regering heeft getroffen teneinde
huwelijkse gevangenschap tegen te gaan, zoals het met voorlichting
voorkomen dat mensen gevangen raken in een huwelijk en slachtoffers
helpen uit huwelijkse gevangenschap te komen.
Er is in acht verschillende talen voorlichtingsmateriaal ontwikkeld voor
burgers op de onderwerpen trouwen, scheiden en huwelijkse gevangenschap. In dit voorlichtingsmateriaal wordt ook aandacht besteed aan
hetgeen mensen voorafgaand een huwelijk kunnen regelen zodat de kans
op huwelijkse gevangenschap gereduceerd wordt en waar mensen terecht
kunnen voor hulp wanneer zij slachtoffer zijn van huwelijkse gevangenschap. Deze voorlichting is verspreid onder relevante organisaties en is
ook online te vinden op rijksoverheid.nl.1
In aanvulling vragen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering op de voorstellen die Femmes for Freedom heeft gedaan in de
consultatiereactie bij dit wetsvoorstel, zoals het investeren in de emancipatie van vrouwen en mannen uit patriarchale gemeenschappen, het
toegankelijk maken van juridische bijstand, het in dialoog treden met
landen die geen Nederlandse echtscheidingsbeschikkingen erkennen en
goede voorlichting bieden aan nieuwkomers. De leden van de D66-fractie
vragen de regering welke stappen zij zullen ondernemen huwelijkse
gevangenschap tegen te gaan en slachtoffers hiervan te beschermen

1

kst-36123-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Aanpak huwelijkse gevangenschap | Huwelijksdwang | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 123, nr. 6

1

In reactie op de vragen van de leden van de VVD- en D66-fractie benadruk
ik graag dat het kabinet zich blijft inzetten om schadelijke praktijken eerder
en beter in beeld krijgen, te stoppen en duurzaam op te lossen.
Uw Kamer wordt in oktober per brief geïnformeerd over de afgelopen en
toekomstige inzet van het kabinet op het gebied van schadelijke
praktijken. Hierin zullen zowel de thema’s die Femmes for Freedom (FFF)
heeft benoemd aan bod komen, als de voortgang van de actieagenda
schadelijke praktijken. Vooruitlopend hierop zal ik kort ingaan op de door
FFF voorgestelde maatregelen.
Het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Werkgelegenheid heeft het
project LEF van FFF ondersteund. Dit project richt zich op het tegengaan
van schadelijke praktijken en helpt meisjes en vrouwen uit migranten- en
vluchtelingengemeenschappen om hun ambities te verwezenlijken en
investeert in de emancipatie.
Ambtelijk is het Ministerie van Justitie en Veiligheid daarbij in gesprek
met FFF over de mogelijkheden om juridische bijstand toegankelijker te
maken.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken staat in nauw contact met
EU-lidstaten om informatie uit te wisselen over het bijstaan van slachtoffers van schadelijke praktijken. Ook draagt BZ via het postennetwerk bij
aan het vinden van NGO’s en lokale hulporganisaties voor hulp bij de
opvang van slachtoffers van huwelijksdwang en achterlating in het
buitenland. Tot slot zijn ambassades, waar mogelijk en opportuun, in
contact getreden met de lokale autoriteiten over deze thema’s.
FFF heeft in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorlichtingsmateriaal en gastlessen voor inburgeringsplichtige
vrouwen en lhbtiq+ personen uit nieuwkomersgroepen ontwikkeld. Deze
waren gericht op het voorkomen van praktijken die het recht op zelfbeschikking beperken. Verder is er in opdracht van mijn ministerie voorlichtingsmateriaal ontwikkeld waarbij informatie over gedwongen huwelijken
en huwelijkse gevangenschap. Flyers voor burgers en professionals zijn
gemaakt in acht verschillende talen en worden verspreid binnen verschillende gemeenschappen en zijn online beschikbaar. Deze inzet draagt bij
aan een goede voorlichting aan nieuwkomers.
3. Adviesronde op verzoek Eerste Kamer
De leden van de VVD-fractie vragen de regering toe te lichten waarom zij
ervoor gekozen heeft het element dat ziet op het verhoogde strafmaximum van artikel 449 Sr niet in stand te laten.
De kritiek die is geuit in de consultatieronde zag op de uitbreiding van de
strafbepaling in artikel 449 Sr. De leden van de VVD-fractie merken terecht
op dat die kritiek niet ziet op de daarin tevens opgenomen strafverzwaring. Ik zie dan ook geen bezwaar in behoud van het element dat ziet
op het verhoogde strafmaximum in artikel 449 Sr. De daartoe strekkende
nota van wijziging wordt tegelijkertijd met deze nota naar aanleiding van
het verslag aan uw Kamer aangeboden.
Ook vragen de leden van de VVD-fractie een reactie op de consultatiereactie van de Raad voor de rechtspraak (Rvdr) waarin zij stellen dat dat het
gelet op de doelstelling van het amendement logischer was geweest de
persoon strafbaar te stellen die met een ander in een religieus huwelijk
treedt terwijl hij weet of moet vermoeden dat deze persoon dat onvrijwillig doet, dan wel de partner strafbaar te stellen die niet mee wil werken
aan de ontbinding van een dergelijk huwelijk.
Huwelijkse gevangenschap en huwelijksdwang zijn reeds strafbaar als
vorm van dwang (artikel 284 Sr). Deze bepaling beoogt te voorkomen dat
iemand op wederrechtelijke wijze in zijn vrijheid van handelen wordt
beperkt of onder druk wordt gezet. Van deze strafbaarstelling gaat nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 123, nr. 6

2

reeds een duidelijk normerende werking uit. Het maakt duidelijk dat het
dwingen van iemand anders om in een huwelijk te treden of te blijven niet
acceptabel is. Dat is in 2013 verder onderstreept, doordat het strafmaximum voor dwang is verhoogd van ten hoogste 9 maanden naar
2 jaar gevangenisstraf. Bij die strafverzwaring is expliciet overwogen om
naast de algemene strafbaarstelling van dwang een bijzondere delictsomschrijving of gekwalificeerde vorm van dwang te introduceren die
specifiek op dwang tot het aangaan van een huwelijk is toegesneden. Na
een weging van voor- en nadelen is, uitdrukkelijk onderschreven door
adviesorganen als de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en de
Nederlandse orde van advocaten, geoordeeld dat een specifieke delictsomschrijving respectievelijk een gekwalificeerde vorm van dwang voor
een effectieve aanpak van huwelijksdwang nodig noch wenselijk is. Ik zie
in de enigszins terloopse opmerkingen van de Raad voor de rechtspraak
naar aanleiding van het huidige wetsvoorstel aangaande huwelijkse
gevangenschap veeleer een reactie op de rationaliteit van de voorgestelde
strafbaarstelling dan een advies om af te wijken van de bij de wetswijziging van 2013 gekozen aanpak. Ik zie daarin dan ook geen aanleiding om
over te gaan tot wijziging van het voorstel in voornoemde zin.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 123, nr. 6

3