Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 555

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling, de Wet op het
financieel toezicht, de Wet inkomstenbelasting
2001 en de Wet op de loonbelasting 1964 in
verband met de introductie van de mogelijkheid
om een deel van de waarde van de aanspraken
op ouderdomspensioen of op periodieke
uitkeringen van oudedagsvoorzieningen in de
derde pijler op de ingangsdatum daarvan te
laten afkopen, de tijdelijke versoepeling van de
pseudo-eindheffing bij regelingen voor
vervroegde uittreding en de uitbreiding van de
fiscale ruimte voor het sparen van
bovenwettelijk verlof (Wet bedrag ineens, RVU
en verlofsparen)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 23 september 2020
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van voorliggend wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de in het verslag opgenomen vragen en
opmerkingen afdoende door de regering worden beantwoord acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
Inhoudsopgave
blz.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.

kst-35555-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Inleiding
Introductie keuzerecht bedrag ineens
Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
Uitbreiding fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk verlof
Gegevensbescherming
Doenvermogentoets
Financiële gevolgen
Regeldruk
Internetconsultatie
Toezicht- en uitvoeringstoetsen
Overig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

2
3
14
18
19
19
20
23
23
23
11

1

blz.
-

Artikelsgewijs

24

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling, de Wet op het financieel toezicht, de Wet
inkomstenbelasting 2001 en de Wet op de loonbelasting 1964 in verband
met de introductie van de mogelijkheid om een deel van de waarde van
de aanspraken op ouderdomspensioen of op periodieke uitkeringen van
oudedagsvoorzieningen in de derde pijler op de ingangsdatum daarvan te
laten afkopen, de tijdelijke versoepeling van de pseudo-eindheffing bij
regelingen voor vervroegde uittreding en de uitbreiding van de fiscale
ruimte voor het sparen van bovenwettelijk verlof (Wet bedrag ineens, RVU
en verlofsparen). Dit wetsvoorstel is onderdeel van het in 2019 gesloten
pensioenakkoord en dient daarom in zijn samenhang te worden gezien.
Deze leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de Wet bedrag
ineens, RVU en verlofsparen. Deze leden zijn geen voorstander van de
maatregel om 10% van het pensioen op de pensioendatum uit te keren en
maken zich zeer veel zorgen om de mogelijke gevolgen van deze
maatregel. Het sparen voor het pensioen op een gereguleerde wijze kent
per definitie een beschermingsfunctie. Als werknemers in staat zouden
zijn om allemaal en gedurende het gehele werkende leven precies genoeg
geld opzij te zetten voor hun pensioen, dan zou er geen gereguleerde
pensioenvoorzieningen nodig zijn. Dan beleggen alle werkenden, al dan
niet op collectieve wijze, bij een bank of andere instelling. Door een tiende
deel van het pensioen alvast uit te keren, wordt de beschermingsfunctie
van het pensioen aangetast en dat schaadt het fundament van het
pensioenstelsel. Waarom zou je immers niet 10% minder opbouwen als
die 10% toch niet nodig is voor het levenslange pensioen?
De leden van de CDA-fractie merken hierbij op dat de mogelijkheid om
10% ineens te kunnen uitkeren niets toevoegt ten opzichte van de
bestaande hoog-laagconstructie en praktisch altijd financieel veel
ongunstiger uitpakt. De marginale druk is immers veel hoger bij een
uitkering ineens, dan bij een hogere pensioenuitkering gedurende een
aantal jaar. Daar komt nog bij dat de hoogte van de inkomstenbelasting
afhangt van het moment waarop het pensioen ingaat. Deelnemers die in
december met pensioen gaan betalen meer dan het dubbele aan
inkomstenbelasting over de eenmalige uitkering dan deelnemers die in
januari met pensioen gaan.
De uitkering van een bedrag ineens heeft dus rare financiële gevolgen en
is eigenlijk alleen nuttig in zeldzame uitzonderingsgevallen, terwijl het
risico groot is dat andere deelnemers, voor wie de maatregel helemaal
niet gunstig is, uit onwetendheid ook ervoor zullen kiezen om 10% van
hun pensioen alvast uit te keren. De maatregel legt dan ook een grote
verantwoordelijkheid neer bij pensioenuitvoerders, pensioenfondsen,
verzekeraars en financieel planners om vanuit hun zorgplicht deelnemers
goed voor te lichten. Voor een financieel adviseur is dat geen probleem,
want die kan in een individueel geval voorrekenen of opname ineens een
financieel verstandige keuze. Een pensioenuitvoerder kan echter alleen
wijzen op de eventuele negatieve fiscale gevolgen, zonder dat dit concreet
wordt voorgerekend, en pensioendeelnemers zonder eigen financieel
adviseur hebben dan ook over het algemeen niet voldoende informatie
om een verstandige keuze te kunnen maken. De leden van de CDA-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

2

merken hierbij op dat het pensioen voor de meeste mensen al ingewikkeld
genoeg is en er geen reden is om dit onnodig nog complexer te maken.
Deze leden merken op dat de in dit wetsvoorstel genoemde drie maatregelen onderling geen duidelijke samenhang hebben en een andere
beoogde inwerkingstredingsdatum kennen. Zij verzoeken de regering
daarom conform de motie Hoekstra1 (34 300, nr. O) te motiveren waarom
de verschillende maatregelen in één wetsvoorstel zijn ondergebracht.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Wet bedrag ineens, RVU en verlofsparen. Deze leden zien dit
wetsvoorstel als een van de vele belangrijke stappen die moeten worden
gezet om het pensioenakkoord dat na lang onderhandelen door alle
sociale partners is ondertekend te formaliseren. De leden van de
D66-fractie hechten in het bijzonder aan de keuzevrijheid die dit pensioenakkoord beoogd te creëren en hebben daar bijzondere aandacht voor.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij vinden het belangrijk dat werkenden die
niet gezond de eindstreep kunnen halen eerder kunnen stoppen met
werken. Deze leden hebben nog wel vragen bij dit wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben hierover nog enkele vragen
en opmerkingen. Genoemde leden lezen dat er steeds meer mensen een
grotere mate van flexibiliteit willen ten aanzien van de aanwending van
hun pensioen. Zij vragen de regering op welke cijfers dit gebaseerd is.
Tevens constateren deze leden dat dit wetsvoorstel meerdere opzichzelfstaande voorstellen bevat. Zij vragen waarom er niet gekozen is om deze
drie uiteenlopende voorstellen in aparte wetsvoorstellen te behandelen.
De leden van PvdA-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
Wet bedrag ineens, RVU en verlofsparen. Naar aanleiding van dit
wetsvoorstel hebben zij nog enkele vragen en opmerkingen.
2. Introductie keuzerecht bedrag ineens
2.1. Aanleiding
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
deelnemers en pensioengerechtigden in Nederland minder keuzevrijheid
hebben dan in andere landen. Nederland is een van de weinige landen
waarin het pensioen in de regel volledig wordt uitgekeerd in de vorm van
een levenslange annuïteit. Deze leden vinden dit een weinig overtuigend
argument. Nederland is immers ook het land met de laagste armoede
onder ouderen. Kan de regering aangeven waarom zij de levenslange
annuïteit als iets negatiefs zien? De leden van de CDA-fractie dachten dat
de regering juist trots was op het Nederlandse pensioenstelsel als een van
de beste in de wereld. Deelt de regering de mening dat een levenslange
annuïteit juist de zekerheid biedt dat je juist op zeer oude leeftijd altijd van
voldoende inkomen verzekerd bent? De leden van de CDA-fractie wijzen
erop dat dit de belangrijkste functie is van het pensioen: een inkomensvoorziening voor als je zelf niet meer in staat bent, door ouderdom, om
een inkomen te verdienen. Dat risico is groter aan het einde van het leven
dan vlak na de pensioeningangsdatum. Kan de regering daarom
aangeven in het kader van de inkomensvoorzieningsfunctie van het
pensioen waarom het wenselijk is dat deelnemers de mogelijkheid krijgen
om een aanzienlijk deel van het pensioen naar voren te schuiven?

1

Eerste Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300, O

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

3

De regering verwijst in de memorie van toelichting naar het eerdere
onderzoek dat zij in juni 2019 heeft gedaan over de keuzemogelijkheid om
een deel van het pensioen eerder uit te keren. Zoals deze leden al eerder
in overleggen over het pensioenstelsel hebben laten weten, achten zij de
conclusie van dit onderzoek, namelijk we gaan opname ineens mogelijk
maken, niet in overeenstemming met de rest van het onderzoek, waarin
namelijk zeer veel nadelen worden beschreven.
Zo beschrijft de regering in dit onderzoek de volgende risico’s:
– Deelnemers kunnen een te sterke achteruitgang in de hoogte van de
levenslange pensioenuitkering ondervinden;
– De solidariteit binnen pensioenfondsen kan onder druk komen te
staan, doordat vooral mensen met een lage levensverwachting gaan
kiezen voor de opname ineens;
– Deelnemers krijgen een extra keuze, die niet gemakkelijk is, voor hun
kiezen. Dit staat haaks op de aanbevelingen van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) die adviseren om de keuzedruk
voor burgers te reduceren, verleidingen die een groot beroep doen op
de zelfcontrole van burgers te verminderen en terughoudend te zijn
met het bieden van grote keuzevrijheden op het gebied van essentiële
financiële voorzieningen, zoals het pensioen.
Na het beschrijven van al deze risico’s komt de regering tot de conclusie
dat dus «het faciliteren van de mogelijkheid tot het opnemen van een
bedrag ineens wenselijk is». De leden van de CDA-fractie kunnen deze
redenering niet volgen.
Zij merken daarbij nog op dat de regering in dit onderzoek verzuimd heeft
om te kijken of de mogelijkheid van een opname ineens wel voldoende
voordeel biedt ten opzichte van de bestaande mogelijkheid om de eerste
vijf jaar een hoger pensioen uit te laten keren (hoog-laagconstructie), die
fiscaal voor mensen veel gunstiger uitkomt. En zij merken op dat de
regering nog uitputtender had kunnen zijn in het onderzoeken van de
risico’s. Zo missen zij nog het risico dat deelnemers het beeld kunnen
krijgen dat die 10% van hun pensioen helemaal niet nodig is voor de
pensioenopbouw, aangezien de overheid het wettelijk mogelijk maakt dit
geld consumptief te besteden aan bijvoorbeeld een leuke reis, en dus dat
de mogelijkheid van de opname ineens zorgt voor een afbreuk aan het
algemene draagvlak voor pensioenopbouw. Ook missen zij in het
onderzoek het expliciete benoemen van het risico dat mensen te maken
krijgen met door hen niet voorziene hoge aanslagen inkomstenbelasting
en terugbetalingen van toeslagen. De regering gaat ervanuit dat de
mogelijkheid van een bedrag ineens de welvaart van deelnemers
vergroot, doordat de aanwending beter aansluit op de persoonlijke
situatie. De leden van de CDA-fractie zien daartegenover echter ook het
risico van een lagere welvaart, omdat een deel van de deelnemers die
kiest voor de opname ineens zich niet bewust is van de grote fiscale
gevolgen die dat kan hebben. Deze leden verwijzen daarbij ook naar de
problematiek van de afkoop van kleine pensioenen voor de pensioeningangsdatum, die heeft laten zien dat de fiscale gevolgen van een afkoop
zeer groot kunnen zijn en dat er soms niets, of in sommige gevallen zelfs
een negatief bedrag, overblijft. Bij opname van een bedrag ineens vindt
de afkoop meestal niet voor de AOW-gerechtigde leeftijd plaats, maar dat
neemt niet weg dat de fiscale gevolgen nog steeds groot kunnen zijn. In
het geval van een AOW-overbrugging kunnen de fiscale gevolgen nog
groter zijn, omdat de gedeeltelijke afkoop dan wel plaatsvindt voor de
AOW-gerechtigde leeftijd.
De leden van de CDA-fractie vragen daarom de regering het geheel van de
hiervoor beschreven vijf risico’s serieus te wegen tegen het geschetste
voordeel van de grotere keuzevrijheid voor de deelnemer en daarbij
expliciet mee te nemen dat de keuzevrijheid ten opzichte van de
bestaande hoog-laagconstructie maar zeer beperkt toeneemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

4

In ditzelfde onderzoek heeft de regering ook geconcludeerd dat het te
complex is voor de uitvoeringspraktijk om een verplicht bestedingsdoel te
koppelen aan de opname ineens. De leden van de CDA-fractie kunnen zich
de uitvoeringsproblemen bij een verplichte besteding goed voorstellen,
maar zij merken op dat dat de enige manier geweest was om het
pensioenkarakter van het opgenomen bedrag ineens te behouden.
Wanneer deelnemers de keuze geboden wordt om op de pensioeningangsdatum maximaal 10% van het pensioen op te nemen om daarmee
de hypotheek op de eigen woning af te lossen of andere schulden af te
lossen, moet nog steeds goed bekeken worden of dat financieel de meest
gunstigste optie is, maar draagt het vermogen in ieder geval op een
andere manier, namelijk via lagere lasten, bij aan een goed pensioen en
draagt het bij aan het verminderen van de private schulden. Er is dan
sprake van een verschuiving binnen de pijlers van het pensioen in plaats
van een verschuiving van pensioenvermogen naar overig vermogen.
Zeker bij een oudere hypotheek met een hogere rente kan het aflossen
dan voordeliger zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering dan ook of zij toch een
mogelijkheid ziet om de opname van een bedrag ineens alsnog te
koppelen aan het aflossen van de hypotheek op de eigen woning.
De leden van de D66-fractie zijn positief over het niet opnemen van een
verplicht bestedingsdoel. Deze leden vragen of deze maatregel een
incidenteel (positief) economisch effect teweegbrengt. Genoemde leden
constateren immers dat de potentiële bestedingsruimte van een grote
groep pensioengerechtigden ineens wordt vergroot.
De leden van de GroenLinks-fractie verwijzen naar het commentaar van
de Autoriteit Financiële Markten (AFM), het Register Belastingadviseurs
(RB), de Pensioenfederatie en de Raad van State. De AFM hecht veel
waarde aan duidelijke en begrijpelijke informatieverstrekking aan
deelnemers, ook over de indirecte gevolgen bij inkomensafhankelijke
regelingen. Het Register Belastingadviseurs noemt het bedrag ineens een
zeer giftige cocktail voor mensen met een inkomen tot modaal. De
Pensioenfederatie vraagt hoe de regering haar zorgplicht op dit punt vorm
gaat geven. De Raad van State acht de kans groot dat betrokkenen
onvoldoende zijn geïnformeerd en op basis van onjuiste aannames
beslissingen nemen die uiteindelijk nadelig voor hen uitpakken. Kan de
regering reageren op bovenstaande punten?
Genoemde leden vragen welke mogelijkheden de regering heeft
overwogen om ook voor mensen met een laag inkomen een aantrekkelijke
regeling te maken. En wat wordt er geregeld voor mensen die noodgedwongen een AOW-overbrugging hebben om een onvoorzien AOW-gat
op te vullen met aanvullend pensioen? Of is deze regeling alleen bedoeld
voor rijke mensen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de pensioenuitvoerders wel
genoeg informatie hebben over het financiële plaatje van deelnemers om
te voldoen aan de zorgplicht. In hoeverre is het redelijk om van mensen
met lagere inkomens te verwachten dat zij een financieel adviseur kunnen
inschakelen?
Voorst vragen zij wat het zou kosten om het bedrag ineens buiten
beschouwing te laten bij het toekennen van toeslagen. Kunnen de vooren nadelen hiervan in beeld worden gebracht?
Genoemde leden vragen de regering om de optie in beeld te brengen om
een vast belastingtarief toe te passen over het afkoopbedrag en om het
bedrag verder buiten beschouwing te laten voor de toeslagen. Wat zijn
hiervan de voor- en nadelen, kosten en complexiteitsreductie?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de uitvoeringskosten van
het bedrag ineens ten koste gaan van het pensioen van de gehele groep
pensioengerechtigden of alleen van de gebruiker van het bedrag ineens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

5

Zij vragen de regering nader in te gaan op het uitgangspunt van DNB dat
het bedrag ineens geen gevolgen heeft voor het individu of het collectief
in het pensioenfonds. Hoe wordt dit tijdens de transitiefase vormgegeven?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het collectief genoeg wordt
beschermd. Wat gebeurt er in het scenario dat de helft van de mensen
gebruik zou maken van het bedrag ineens? Is met deze mogelijkheid
rekening gehouden in de risicoanalyse?
Zij vragen hoe er wordt gewaarborgd dat deelnemers niet (tijdelijk)
emigreren om het bedrag ineens tegen een gunstig laag tarief te kunnen
ontvangen. Hoe pakt de regering deze vorm van belastingontwijking aan?
Genoemde leden vragen de regering of het mogelijk is dat een deelnemer
bij zijn ene aanspraak bij fonds A een hoog/laag structuur toepast en bij
fonds B een bedrag ineens. Hoe wordt stapeling voorkomen tussen
verschillende pensioenuitvoerders?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering te reageren op de
suggestie van de Vakcentrale voor Professionals (VCP) om deeltijdpensioen uit te sluiten en het bedrag ineens alleen mogelijk te maken
wanneer een deelnemer volledig met pensioen gaat.
Tevens vragen zij de regering te reageren op het advies van de Pensioenfederatie om ten behoeve van complexiteitreductie het bedrag ineens
alleen mogelijk te maken voor pensioenvormen die ook in aanmerking
komen voor hoog-laagconstructies.
De leden van de SP-fractie lezen dat het gebruik van de keuzemogelijkheden de afgelopen jaren omtrent pensioenregelingen is toegenomen.
Kan dit worden toegelicht? Welke voordelen heeft extra keuzevrijheid in
andere Europese landen ten opzichte van Nederland?
Genoemde leden lezen dat het keuzerecht niet kan worden ingeperkt door
pensioenuitvoerders, sociale partners of medezeggenschapsorganen. Kan
er worden bevestigd dat alle pensioenuitvoerders aangegeven hebben dat
zij in staat zijn om uitvoering te geven aan dit keuzerecht? Wat voor
gevolgen heeft dit voor de uitvoeringskosten van de pensioenuitvoerders?
Komen mogelijke extra uitvoeringskosten ten laste van de pensioenpot
van de deelnemers?
De leden van de SP-fractie lezen dat er onder andere voor een percentage
van 10% afkoop is gekozen omdat «het risico hiermee beperkt wordt dat
door het afkopen van een te groot deel van de waarde van de aanspraken
op ouderdomspensioen een (extra) beroep op overheidsvoorzieningen
moet worden gedaan». Wat voor voorzieningen worden hiermee bedoeld,
en waarom wordt dit zo gesteld?
Waarom is het alleen mogelijk om een bedrag ineens op te nemen op de
pensioeningangsdatum, en is er niet gekozen om dit op meerdere
momenten mogelijk te maken? Wat wordt er bedoeld met «selectie
effecten» die invloed zouden hebben op de solidariteit binnen een
pensioenfonds? Kan er worden toegelicht waarom de keuzevolgorde een
bevoegdheid is van de pensioenuitvoerder?
De leden van de SP-fractie lezen ook dat de toenemende administratieve
lasten voor de pensioenuitvoerders ten grondslag heeft gelegen aan het
besluit om een stapeling van keuzes niet toe te staan. Deze leden
erkennen dat een toename van de administratieve lasten een onwenselijke situatie is, maar vragen of deze kostenbesparing ten goede komt aan
de pensioendeelnemers van de fondsen of van de pensioenuitvoerders.
Graag een toelichting van de regering hierop.
De leden van de SP-fractie constateren dat er toestemming moet zijn van
de partner bij een gedeeltelijke afkoop omdat dit ook kan leiden tot een
verlaging van een partnerpensioen. Wat voor gevolgen gaat deze
toestemmingsvereiste hebben op de pensioenuitvoerders in fte en in
kosten? Hebben pensioenuitvoerders kenbaar gemaakt deze voorwaarden
uit te kunnen voeren? Hoe gaat er gecontroleerd worden of de afkoop niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

6

gaat leiden tot benadeling van de tot verevening gerechtigde partner? Hoe
wordt het bedrag ineens uitgekeerd aan de tot verevening gerechtigde
partner?
Genoemde leden lezen dat conform de huidige wet- en regelgeving
generieke en persoonlijke informatie zowel schriftelijk als elektronisch
mag worden verstrekt. Hebben pensioenuitvoerders al aangegeven op
welke manier zij de deelnemers gaan informeren? Worden zij verplicht om
deelnemers altijd schriftelijk te informeren? Is de extra informatie over het
verschil in periodieke levenslange pensioenuitkering met en zonder
gebruik van het keuzerecht kosteloos? Kan dit worden bevestigd door de
pensioenuitvoerders? Wat is het concrete tijdstip dat pensioenuitvoerders
deze informatie verstrekken?
Zijn er signalen van het niet nakomen van de normen voor informatievoorziening die in de Pensioenwet (PW) en Wet verplichte beroepspensioenregeling (Wvb) worden gehanteerd? Zo ja, hoe worden deze gerapporteerd en wat zijn de gevolgen voor pensioenuitvoerders bij het niet
nakomen van de normen?
De leden de PvdA-fractie hebben zorgen over de mogelijk negatieve
gevolgen van het uitbetalen van een bedrag ineens voor deelnemers met
een laag of middeninkomen. Het laten uitbetalen van een bedrag in een
keer zorgt ervoor dat inkomensgerelateerde toeslagen (zoals de huur- en
zorgtoeslag) ook lager worden met als gevolg dat deze regeling nadeliger
uitpakt voor mensen met een lager inkomen. Mensen met een laag
inkomen houden daardoor netto minder over dan mensen met een hoog
inkomen. Deelt de regering deze zorgen? Is de regering bereid om meer
inzichtelijk te maken wat de gevolgen zijn van het opnemen van een
lumpsum? Kan de regering meer gedetailleerd laten zien welke effecten
en in verschillende varianten de lumpsum heeft op alle inkomensgerelateerde toeslagen? Ziet de regering, net als deze leden, ook het risico dat er
vanwege de lumpsum er forse terugbetalingen van eerdere uitgekeerde
toeslagen mogelijk het gevolg zijn? Kan aan de hand van voorbeelden
worden aangegeven voor welke inkomensgroepen deze lumpsum wel
financieel voordelig uitpakt?
Om nadelige inkomensgevolgen te voorkomen vragen de leden van de
PvdA-fractie of de regering bereid is, net zoals bij de afkoop van een klein
pensioen, het bedrag ineens buiten het toetsingsinkomen voor inkomensafhankelijke regelingen te houden.
Als laatste vragen deze leden of de regering bereid is, als blijkt dat de
introductie van een lumpsum slecht uitpakt voor groepen deelnemers,
bijvoorbeeld deelnemers met een laag inkomen, hier in 2023 opnieuw
over te spreken.
2.2. Doel van het keuzerecht
De regering heeft als doel met het keuzerecht om meer flexibiliteit te
bieden in de aanwending van het pensioenvermogen. Daarbij geeft zij de
volgende voorbeelden van bestedingen: de aflossing van schulden (zoals
een hypotheek), reizen, zorgvoorzieningen of de verbouwing van de eigen
woning. De leden van de CDA-fractie kunnen zich best iets voorstellen
bij de laatste twee genoemde bestedingen. De opname uit het pensioenvermogen behoudt dan een soort van pensioenfunctie, bijvoorbeeld
doordat de woning wordt aangepast zodat deze geschikt is voor senioren.
De vraag is dan wel of die verbouwing van de eigen woning of die
zorgvoorziening op de pensioeningangsdatum zo dringend is dat niet
beter de hoog-laagconstructie zou kunnen worden gebruikt. Hetzelfde
geldt voor het aflossen van schulden. De leden van de CDA-fractie vragen
de regering dan ook voor welke gevallen het opnemen van de 10% op de
pensioeningangsdatum gunstig is. Zij vragen hierbij om zeer specifieke
voorbeelden, want zij kunnen zich haast geen voorstelling maken van dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

7

soort gevallen. De enige gevallen waarin de opname financieel gunstig
zou kunnen zijn is als de gepensioneerde meer dan ongeveer € 70.000
inkomen, na aftrekposten, per jaar heeft, want anders is de marginale druk
te hoog. Daarbij geldt dan nog dat de pensioendeelnemer het geld eerder
nodig moet hebben dan de vijf jaar van de hoog-laagconstructie en dat hij
het geld op de pensioeningangsdatum zelf niet gespaard heeft. Een
andere uitzonderingssituatie zou kunnen zijn wanneer de gepensioneerde
hoge schulden tegen een hoog rentepercentage heeft. In dat geval weegt
de hogere belasting minder zwaar dan de hoge rentelast. Deze situaties
die nauwelijks voorkomen, wegen om die reden niet op tegen het risico
dat de meerderheid van de gepensioneerden die zich niet in deze
uitzonderingsposities bevinden een financieel ongunstige keuze maakt
waar ze later spijt van kunnen krijgen.
Nu de regering zo specifiek wijst om de mogelijkheid om schulden af te
lossen, vragen de leden van de CDA-fractie wat de gevolgen zijn van de
voorgestelde maatregel voor mensen met schulden. Meer specifiek
vragen zij de regering of een pensioendeelnemer door een schuldeiser
gedwongen kan worden om de maximale 10% van zijn pensioen op te
nemen, ook al is dat in zijn situatie geheel niet financieel gunstig,
bijvoorbeeld om in aanmerking te komen voor de schuldsanering, een
betalingsregeling of andere afspraken over het afbetalen van schulden.
Zoals eerder beschreven zijn de leden van de CDA-fractie geen
voorstander van het naar voren halen van pensioenvermogen voor
consumptieve doeleinden, zoals reizen. Zij merken daarbij nog op dat
gezien de negatieve financiële gevolgen van het naar voren halen dit
sowieso alleen in beeld kan komen als de deelnemer zelf geen vermogen
heeft voor het reizen.
Een andere situatie waarin de gedeeltelijk afkoop op de pensioeningangsdatum gunstig kan zijn is als de gepensioneerde terminaal is of op de
pensioeningangsdatum overtuigd is dat hij minder dan vijf jaar heeft te
leven. In dit geval is niet zozeer sprake van het vergroten van de keuzevrijheid, maar van het toestaan van risicoselectie. Het voorstel leidt
daarmee tot een lagere solidariteit en mogelijk tot een lager pensioen
voor mensen die langer leven. Kan de regering bevestigen dat het meer
toestaan van deze risicoselectie niet beoogd is met het wetsvoorstel?
De leden van de D66-fractie vragen of de maatregelen directe werking
hebben op alle pensioenen, ook van alle pensioengerechtigden in
Nederland die thans al een pensioenuitkering genieten. Deze leden vragen
dus of ook alle huidige pensioengenieters nog over kunnen gaan op
gedeeltelijke afkoop. Zo nee, waarom niet? Tevens vragen deze leden of
kan worden toegelicht voor welke groepen dit niet mogelijk is omdat zij
niet meer kunnen voldoen aan, bijvoorbeeld, voorwaarde 1 of 4. De leden
van de D66-fractie vragen of het voor ouderen die op hun pensioenleeftijd
wel voldeden aan de voorwaarden, maar nu niet meer omdat zij bijvoorbeeld al 20 jaar pensioen genieten, niet ook deze maatregel zou moeten
kunnen toepassen. Genoemde leden vragen waarom andere vormen van
pensioen, zoals nabestaandenpensioen en arbeidsongeschiktheidspensioen worden uitgesloten van de mogelijkheid tot het opnemen van het
bedrag ineens.
2.3. De uitwerking van het keuzerecht
De leden van de VVD-fractie merken op dat de zij zich lang hebben
ingezet voor de mogelijkheid om een bedrag ineens op te nemen. Zij
betreuren het evenwel dat die optie niet kan worden gecombineerd met
de bestaande mogelijkheid voor een hoog-laaguitkering. Nu de Raad van
State dit probleem ook indringend constateert, vragen deze leden of de
regering ruimte ziet beide alsnog geheel of gedeeltelijk te combineren.
Waarom zouden de risico’s op een te laag pensioeninkomen niet op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

8

andere manier kunnen worden ondervangen, bijvoorbeeld door de
combinatie van een eenmalige uitkering en een hoog-laag uitkering
binnen bepaald bandbreedtes toe te staan? Dergelijke voorwaarden
gelden nu ook al bij de hoog-laag uitkering en leiden niet tot problemen in
de praktijk. Ook vragen zij waarom in het wetsvoorstel de mogelijkheid
strikt gekoppeld is aan de ingangsdatum. Welke onaanvaardbare
selectie-effecten treden op wanneer hier bijvoorbeeld een periode van een
jaar voor wordt gehanteerd? Geldt de voorwaarde van toestemming van
de partner ook voor de bestaande hoog-laag uitkering? Zo nee, wat is het
verschil tussen de gevolgen voor het partnerpensioen bij een bedrag
ineens ten opzichte van een hoog-laag uitkering?
De keuzemogelijkheid tot een opname ineens van 10% is wettelijk gezien
een recht op afkoop van 10% van de waarde van de aanspraken op het
ouderdomspensioen, zo lezen de leden van de CDA-fractie in paragraaf
2.3.1. Genoemde leden zijn allereerst positief over het voorstel dat het
recht op afkoop niet gaat gelden voor het nabestaandenpensioen en het
arbeidsongeschiktheidspensioen. Het recht op afkoop kan zowel zien op
10% op de waarde van de aanspraken op het ouderdomspensioen of op
10% van het kapitaal dat is opgebouwd voor het ouderdomspensioen. Het
pensioenakkoord gaat uit van een premieovereenkomst en dan zal dus
vaker sprake zijn van 10% van het kapitaal. De leden van de CDA-fractie
vragen de regering of het pensioenakkoord gevolgen heeft voor de
uitvoering van de maatregel om een deel van het pensioen te mogen
afkopen. Was het niet logischer geweest om deze maatregel pas uit te
voeren na de overgang naar het nieuwe stelsel? De waarde van 10% van
het kapitaal is niet zo’n ingewikkelde berekening, maar 10% van de
waarde van de aanspraak is echter veel ingewikkelder. Wat betekent dit
voor de kortingen die gespreid zijn in de tijd? Verwacht de regering dat
pensioenuitvoerders over die berekening van de waarde van de aanspraak
vaker discussie zullen krijgen met deelnemers? Op welke wijze kan de
deelnemer de berekening van 10% van de waarde van de aanspraken
controleren?
De leden van de CDA-fractie lezen in paragraaf 2.3.4. dat als voorwaarden
worden voorgesteld dat de afkoop niet meer mag bedragen dan 10%, de
afkoop moet plaatsvinden op de ingangsdatum van het pensioen, er mag
geen stapeling plaatsvinden met het hoog-laagpensioen, het pensioen
mag na de gedeeltelijke afkoop niet onder de afkoopgrens komen te
liggen en de partner van de deelnemer moet met de afkoop instemmen
indien dit leidt tot een lager partnerpensioen.
De regering heeft voor een tiende deel van het pensioen gekozen om aan
de ene kant zoveel mogelijk keuzevrijheid te bieden en aan de andere kant
te voorkomen dat het resterende pensioen onvoldoende is en de
deelnemer een (extra) beroep moet doen op overheidsvoorzieningen. De
leden van de CDA-fractie zijn benieuwd of de regering bij het gekozen
maximum van 10% kan aangeven wat het geraamde effect is op de
overheidsvoorzieningen.
De regering geeft aan dat de pensioenuitvoerder zelf mag bepalen of de
gedeeltelijke afkoop plaatsvindt voor of na het toepassen van andere
keuzemogelijkheden zoals uitruil. De leden van de CDA-fractie vragen de
regering aan te geven wat de gevolgen zijn van het voor of na andere
keuzemogelijkheden toepassen van de gedeeltelijke afkoop.
De leden van de CDA-fractie zijn positief over de voorwaarde dat de
gedeeltelijke afkoop niet gecombineerd kan worden met de hoog-laagconstructie. Bij die combinatie zijn er te veel mogelijkheden om het
pensioen naar voren te halen, waardoor de kans te groot wordt dat er
onvoldoende over is om de overige jaren van te leven. De regering geeft
aan dat de pensioenuitvoerder de deelnemer nu gericht moet informeren
over de keuzemogelijkheden en de gevolgen voor de deelnemer.
Genoemde leden merken ten overvloede daarbij op dat de keuze voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

9

deelnemer ingewikkelder wordt met meer opties met verschillende
gevolgen. Zij vragen de regering daarom naar het risico dat de deelnemer,
die door het bomen het bos niet meer ziet, eerder geneigd kan zijn om te
kiezen voor de gedeeltelijke afkoop, omdat die eenvoudiger oogt dan de
hoog-laagconstructie, ook al is de gedeeltelijke afkoop financieel gezien
bijna altijd minder aantrekkelijk.
Ook de voorwaarde dat de resterende levenslange pensioenuitkering na
de gedeeltelijke afkoop boven de afkoopgrens van kleine pensioenen
moet liggen achten deze leden logisch. Anders zou feitelijk de afkoopgrens verhoogd worden door onderhavig wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie lezen in paragraaf 2.3.5. dat bij de berekening
van de afkoopwaarde geen rekening wordt gehouden met positieve of
negatieve buffers, omdat deze buffers variëren tot de pensioeningangsdatum. Het niet meenemen van de buffers heeft volgens de berekeningen
een beperkt effect op de dekkingsgraad. Deze leden merken op dat ook
deze vormgeving weer een negatief selectierisico met zich meebrengt. Bij
een pensioenfonds dat onder water staat, dus met een lage dekkingsgraad, ontvangt de deelnemer een hogere bruto-pensioenuitkering bij
gedeeltelijke afkoop dan als hij het pensioen levenslang laat uitkeren.
Genoemde leden kunnen hier geen rechtvaardiging voor bedenken. Kan
de regering berekenen hoe groot dit effect is voor een deelnemer bij een
dekkingsgraad van 80%?
De leden van de CDA-fractie lezen in paragraaf 2.3.8. dat de regering
regelt dat de gedeeltelijke afkoop op de pensioeningangsdatum van
maximaal 10% niet leidt tot een heffing over de hele pensioenaanspraak
en dat geen revisierente verschuldigd is. Dat is echter de situatie in
Nederland. Kan de regering aangeven of dit anders kan zijn als de
pensioendeelnemer in het buitenland woonachtig is? Kan dan eventueel
wel revisierente verschuldigd zijn?
De leden van de CDA-fractie merken op dat belastingverdragen vaak
aparte regels kennen voor de belastingheffing over pensioenuitkeringen
dan over een gedeeltelijke afkoop. Als de pensioendeelnemer in het
buitenland woont kunnen de fiscale gevolgen van de afkoop dus nog
groter zijn dan in Nederland. Is hier bij de informatieverstrekking aandacht
voor? Kan de regering aangeven hoe de verdeling van de heffingsrechten
over de afkoop van pensioen is geregeld bij de landen waar veel
Nederlanders wonen (België, Duitsland, Frankrijk, Spanje)?
Naar aanleiding van paragraaf 2.3.4. hebben de leden van de D66-fractie
de volgende vragen en opmerkingen. Inzake voorwaarde 1. Genoemde
leden vragen waar de aanname op wordt gebaseerd dat met 10% een
bedrag kan worden opgenomen om aan de verschillende consumptiebehoeften bij te dragen. Bestaat er inzicht in die consumptiebehoeften en wil
de regering deze delen? Daarnaast vragen deze leden of ook is gekeken
naar andere grenzen dan de 10%-grens. Wat is bijvoorbeeld het effect op
de bestedingsruimte van pensioengerechtigden en de dekkingsgraad van
pensioenfondsen wanneer een grens van 12% of 15% wordt gehanteerd?
Inzake Voorwaarde 2. De leden van de D66-fractie vragen wat de gevolgen
zouden zijn wanneer pensioengerechtigden het bedrag ineens 5 jaar
voorafgaand aan hun pensioendatum zouden kunnen opnemen. Deze
leden vragen tevens waarom het bezwaarlijk is als een deelnemer pas
later dan de pensioendatum zou besluiten gebruik te maken van een
bedrag ineens. Zij vragen of de selectie-effecten kunnen worden toegelicht wanneer voorwaarde 2 niet van toepassing zou zijn. De leden van de
D66-fractie benadrukken dat met deze regel de optie bekend moet zijn bij
de pensioengerechtigde. Deze leden vragen daarom wat eraan wordt
gedaan om pensioengerechtigden op de hoogte te stellen van deze optie.
Inzake Voorwaarde 3. De leden van de D66-fractie vragen waarom
gebruikers van een hoog-laag-pensioen worden uitgesloten van afkoop.
Zij vragen de regering nader te onderbouwen waarom dit onwenselijk zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

10

zijn. Waarom acht de regering mensen niet zelf in staat te bepalen of dit
wenselijk is? Hoeveel personen worden door deze voorwaarde uitgesloten
van afkoop? Ook vragen deze leden of er geen tussenoplossing mogelijk
is bijvoorbeeld een combinatie van het hoog-laagpensioen en de
gedeeltelijke afkoop met als ondergrens bijvoorbeeld de 75% van het
hoog-laagpensioen, of de afkoopgrens van kleine pensioenen. De leden
van de D66-fractie vragen of de selectie-effecten kunnen worden
toegelicht wanneer voorwaarde 3 niet van toepassing zou zijn. Zij vragen
waarom de AOW-overbrugging ook wordt uitgesloten van het bedrag
ineens. Erkent de regering dat dit betekent dat sommige mensen hierdoor
moeten kiezen tussen eerder stoppen of een bedrag ineens?
Inzake Voorwaarde 5. De leden van de D66-fractie constateren dat de
begunstigde van een partnerpensioen en de pensioengerechtigde niet
altijd met elkaar in contact staan, zoals het geval bij partners die
gedurende de levensloop van elkaar zijn gescheiden. Is hier rekening mee
gehouden? Deze leden vragen bijvoorbeeld of het pensioenfonds een rol
zou kunnen spelen in het verkrijgen van de toestemming. Daarnaast
vragen deze leden welke vorm deze toestemming zou moeten kennen. Op
welke wijze heeft de pensioenuitvoerder voldoende comfort om over te
gaan tot afkoop. De leden van de D66-fractie vragen hoe vaak het
voorkomt dat het partnerpensioen wordt afgeleid van de hoogte van het
ouderdomspensioen. Tevens vragen deze leden welke andere opties zijn
overwogen dat het vragen van de toestemming van de partner om tot
afkoop over te kunnen gaan.
Genoemde leden vragen of de regering bereid is de regeling na 3 jaar te
evalueren. Kan een pensioengerechtigde ook bezwaar indienen tegen de
door het pensioenfonds berekende afkoopwaarde? Daarnaast vragen deze
leden of pensioengerechtigden inzicht zouden kunnen krijgen in die
berekening. Deze leden vragen tot slot of kan worden bevestigd dat een
paar maanden voor de pensioendatum al een indicatie kan worden
gegeven door het pensioenfonds van de afkoopwaarde.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering of zij bereid is om het
niet mogen stapelen van keuzemogelijkheden in de algemene maatregel
van bestuur (AMvB) op te nemen. Deelt de regering de mening dat het
verstandig is dat deelnemers over het niet mogen stapelen, zoals dat een
lump sum niet in combinatie mag met een hoog-laag-pensioen, worden
geïnformeerd door pensioenuitvoerders? Verder vragen deze leden of het
deel van de waarde van de aanspraken niet moet worden geconcretiseerd
in de AMvB, namelijk maximaal 10%.
Genoemde leden constateren dat een deelnemer zelf een percentage van
afkoop kan kiezen met een maximum van 10%. Zij vragen de regering of
dit betekent dat een deelnemer bij verschillende uitvoerders verschillende
percentages kan laten afkopen. Verder vragen genoemde leden hoe de
regering hier toezicht op houdt en of zij het wenselijk vinden dat
deelnemers bij verschillende uitvoerders verschillende percentages laten
afkopen. Klopt het dat pensioenfondsen hier tot nu toe geen onderlinge
gegevensuitwisselingen over doen? Welke maatregelen gaat de regering
nemen om deelnemers bij verschillende uitvoerders verschillende
percentages te laten afkopen?
Ook constateren deze leden dat een combinatie hoog/laag wordt
uitgesloten. Zij vragen of het wel mogelijk is dat een deelnemer bij zijn
ene aanspraak bij fonds X een hoog/laag toepast en bij fonds Y een lump
sum. Vindt de regering dit wenselijk? Zo nee, is de regering bereid om
deze combinatie dan ook uit te sluiten? Deelt de regering de mening dat
hierdoor gegevensuitwisseling tussen pensioenuitvoerders van groot
belang is? Hoe gaat de regering dit bewerkstelligen? Als laatste horen
deze leden graag of de regering zich geen zorgen maakt dat door deze
mogelijke stapelingen een deelnemer onvoldoende aanvullend pensioen
overhoudt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

11

Verder vragen deze leden of ook voor het tijdelijk ouderdomspensioen
en/of het prepensioen de wettelijk keuze voor het bedrag ineens geldt.
Verder hoe wordt omgegaan met deeltijdpensioen (vervroegen en
verlaten)? Kan een deelnemer bij deeltijdpensioen dan tweemaal een deel
van het bedrag ineens aanvragen? Is het voor de regering wenselijk als er
een stapeling plaatsvindt van keuzemogelijkheden?
Ook horen de leden van de PvdA-fractie graag hoe precies wordt
omgegaan met de tekorten respectievelijk overschotten bij een fonds en
de bepaling van de afkoopwaarde? Klopt het dat hierdoor pensioenfondsen meer liquide middelen moeten hebben? Is dat op dit moment
mogelijk binnen hun huidige beleggingsbeleid en daarop afgestemde
risicohouding en mag dit binnen het huidige wettelijke kader? Verder
vragen deze leden in het bijzonder verduidelijking hoe wordt omgegaan
bij een eventueel tekort bij pensioenfonds. Bestaat het risico dat het
collectief erop achteruit gaat? Hoe gaat de regering waarborgen dat het
collectief wordt beschermd? Genoemde leden vragen daarom ook
scenario’s te ontwikkelen waarbij er sprake is dat bijvoorbeeld 40%, 50%
en 75% van de deelnemers kiezen voor het uitkeren van een bedrag in een
keer.
2.4. Informatieverstrekking over het keuzerecht
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat keuzevrijheid
meebrengt dat deelnemers ook goed persoonlijk advies nodig hebben.
Deze leden constateren, met de Raad van State, dat de (financiële)
drempel voor persoonlijk advies hoog is. Dit geldt niet alleen voor de
uitkering ineens, maar ook voor de keuzemogelijkheden in het voorliggende wetsvoorstel pensioenverdeling bij echtscheiding. Het is niet
bevredigend dat dit probleem wordt verschoven naar een evaluatie na vijf
jaar. Is de regering bereid de Wet op het financieel toezicht (Wft) zodanig
aan te passen dat pensioenuitvoerders, als zij dat nodig achten, hun
deelnemers persoonlijk advies kunnen geven? Op welke andere manieren
worden mensen die met pensioen gaan voorgelicht over de keuzemogelijkheden die zij door deze wet krijgen? Welke afspraken zijn gemaakt met
pensioenfondsen en verzekeraars over de voorlichting aan hun klanten? Is
het mogelijk om bijvoorbeeld een online rekentool beschikbaar te stellen,
zodat mensen de gevolgen voor hun hele financiële situatie (inclusief
belastingplicht en recht op toeslagen) kunnen overzien?
Naar aanleiding van paragraaf 2.4.1. Informatievoorziening pensioen
tweede pijler, hebben de leden van de CDA-fractie de volgende vragen
en opmerkingen. Genoemde leden hebben nog enkele zorgen over
communicatie door de pensioenuitvoerder, want een pensioenuitvoerder
is geen financiële planner. Dat betekent dat hij geen fiscaal advies kan
geven aan de pensioendeelnemer. Het is de vraag of de informatieplicht
van de pensioenuitvoerder dan wel voldoende is. De pensioenuitvoerder
wordt verplicht om een berekening te geven van de hoogte van het
bedrag ineens, de resterende hoogte van de pensioenuitkering en de
resterende hoogte van de pensioenuitkering zonder opname ineens. Ook
wordt deze verplicht erop te wijzen dat het opnemen van een bedrag
ineens invloed kan hebben op de inkomensafhankelijke regelingen en
toeslagen. Als de pensioenuitvoering een sterretje bij de berekeningen
plaatst met een dergelijke boodschap is de regering dan van mening dat
de pensioendeelnemer voldoende geïnformeerd is? Een financiële planner
kan een pensioendeelnemer adviseren het bedrag ineens niet op te
nemen en voorrekenen hoe hoog de fiscale rekening van de opname
ineens is, inclusief eventuele lagere toeslagen. Maar een pensioenuitvoerder is geen financieel adviseur en de meeste pensioendeelnemers
hebben geen eigen financieel adviseur. Dus de pensioendeelnemer krijgt
wel de berekening van wat de opname ineens hem oplevert, maar hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

12

krijgt niet de berekening van wat het hem kost. Ook de Raad van State
wijst erop dat een weloverwogen keuze eigenlijk alleen met behulp van
een financieel planner of een andere deskundige zal kunnen worden
gemaakt. De Raad van State constateert dan ook het risico dat betrokkenen onvoldoende zijn geïnformeerd en op basis van onjuiste aannames
beslissingen nemen die uiteindelijk nadelig uitpakken groot is. Genoemde
leden vragen de regering waarom zij van mening is dat een pensioendeelnemer met alleen de informatie van de pensioenuitvoerder een verstandige keuze kan maken.
De leden van de CDA-fractie lezen dat bij een premieovereenkomst of
kapitaalovereenkomst de overdragende pensioenuitvoerder de deelnemer
informeert over de mogelijkheid tot gedeeltelijke afkoop en dat de
ontvangende pensioenuitvoerder de deelnemer informeert over de
hoogte van de gedeeltelijk afkoop. Kan de regering aangeven of de
pensioenuitvoerder enige vrijheid heeft bij de berekening van de
gedeeltelijke afkoop? Met andere woorden als de deelnemer verschillende
pensioenuitvoerders vergelijkt en verschillende offertes aanvraagt, kan
het dan zijn dat zij tot een andere berekening van de maximale gedeeltelijke afkoop komen?
De leden van de D66-fractie vragen of ook de regering zelf zal inspannen
om de mogelijkheden tot afkoop kenbaar te maken aan pensioengerechtigden. Deze leden vragen of de regering op zijn minst bereid is om in het
eerste jaar van het van toepassing zijn van deze maatregel aandacht te
besteden aan de communicatie hierover richting mensen. De leden van de
D66-fractie vragen tevens welke mogelijkheden een pensioengerechtigde
heeft om zijn/haar pensioen toch af te kopen na de pensioeningangsdatum wanneer het pensioenfonds heeft verzuimd hem/haar tijdig over
afkoop te informeren. Deze leden vragen tevens welke rol de Autoriteit
Financiële Markten (AFM) hierin speelt.
Zoals de leden van de PvdA-fractie al aangaven, maken zij zich zorgen
over de negatieve gevolgen van een bedrag in een keer voor de
inkomensgerelateerde toeslagen. Met name voor deelnemers met lage
inkomens kan het uitkeren van een bedrag in een keer grote negatieve
gevolgen hebben. Deze leden willen graag weten hoe specifiek deze groep
deelnemers goed geïnformeerd gaan worden? Deelt de regering de
mening dat deze deelnemers niet zomaar de financiële middelen hebben
om een financieel adviseur in dienst te nemen? Zij vragen verder, net
zoals de Raad van State, naar de zorgplichtaanscherpingen vanuit de
overheid jegens de groep die mogelijk negatieve financiële gevolgen
ondervinden van de lump sum. Kan de regering ingaan op deze
zorgplicht?
Deelt de regering de mening dat de zorgplicht voor uitvoerders vrijwel
onmogelijk uitvoerbaar is? Hoe dient een pensioenuitvoerder de financiële
informatie te geven zonder dat diezelfde pensioenuitvoerder geen weet
hebben over welke toeslagen een deelnemer ontvangt en in welk
belastingtarief de deelnemer valt? Kan de regering aangeven hoe zij denkt
dat uitvoerders deze zorgplicht gaan uitvoeren? Deze leden vragen de
regering daarom om de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en/of de
Belastingdienst een grotere rol te geven in het informeren van
deelnemers bij de gevolgen bij het opnemen van de lump sum. Is de
regering bereid een informatie/hulplijn te introduceren waar deze
deelnemers met vragen terecht kunnen? Welke aanvullende voorzieningen worden hiertoe in het leven roepen? Is het bijvoorbeeld voor deze
groep niet beter pensioenuitvoerders die nog geen hoog/laag aanbieden
op te roepen dit wel te doen?
Verder horen deze leden graag per wanneer de informatie in het pensioenregister wordt opgenomen? Is dit haalbaar per 1 januari 2022? Zo nee,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

13

wat is dan het moment dat dit wel kan? De Pensioenfederatie geeft
namelijk aan dat invoering per 1 januari 2022 erg ambitieus is.
Genoemde leden vragen om ook in te gaan op de reactie van de Pensioenfederatie dat de minimum invoeringstermijn in dit wetsvoorstel 12
maanden is, terwijl de meeste pensioenuitvoerders 6 maanden van
tevoren al offertes verstrekken aan deelnemers die een half jaar later met
pensioen willen gaan. Klopt het dat de facto de invoeringstermijn dan
maar 6 maanden is? Erkent de regering dat deze termijn bijzonder kort is?
Welke maatregelen gaat de regering nemen om er voor zorg te dragen dat
deelnemers pas later dan de gebruikelijke 6 maanden over de keuzes voor
het pensioen worden geïnformeerd? Deelt de regering de mening dat
hierdoor extra onzekerheid voor deelnemers kan ontstaan?
2.5. Uitgangspunten bij scheiding
De leden van de CDA-fractie lezen dat indien de tot verevening
verplichte partner gebruik maakt van het recht op gedeeltelijke afkoop, de
tot verevening gerechtigde partner derhalve een lagere maandelijkse
uitkering ontvangt dan zonder de gedeeltelijke afkoop en dat de laatste
partner dan ook een uitkering ineens ontvangt. Deze leden maken hieruit
op dat er geen toestemming vereist is voor de gedeeltelijke afkoop van de
ex-partner. Gezien de vaak nadelige fiscale gevolgen van de fiscale afkoop
achten de leden van de CDA-fractie dit onlogisch. Bovendien kunnen de
financiële gevolgen voor de beide ex-partners compleet anders zijn. Het is
dus aan de ex-partner die het pensioen heeft opgebouwd om tevens de
belangen van zijn of haar ex-partner te behartigen. Daarbij hebben de
ex-partners sowieso een tegengesteld belang, want als gevolg van de
lagere levensverwachting is het bedrag ineens iets voordeliger voor
mannen en extra nadelig voor vrouwen.
Kan de regering aangeven waarom het logisch is dat de gehele beslissingsmacht ligt bij de verdelingsplichtige ex-partner? Waarom moet de
partner wel instemmen met de gedeeltelijk afkoop, maar de ex-partner
niet, terwijl voor de ex-partner de gevolgen van de afkoop veel groter zijn
dan voor de partner? Waarom acht de regering het rechtvaardig dat de
ex-partner door de uitkering ineens geconfronteerd kan worden met een
hogere aanslag inkomstenbelasting en het wegvallen van toeslagen,
zonder dat hij of zij iets te zeggen heeft over het gedeeltelijk afkopen van
het pensioen?
De leden van de D66-fractie vragen te bevestigen dat bij de verdeelmethode conversie bij scheiding bij afkoop geen noodzaak meer bestaat om
toestemming te krijgen van de (gescheiden) partner. Genoemde leden
vragen of de regering heeft overwogen het huwelijksvermogensrecht aan
te passen waardoor niet meer automatisch pensioen wordt opgebouwd
voor de partner. Deze leden vragen tevens of de regering heeft overwogen
deze optie aan de huwenden zelf te laten in plaats van dit automatisch te
regelen voor huwende partners.
3. Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
3.1. Aanleiding
De leden van de CDA-fractie achten het positief dat de RVU-heffing
tijdelijk versoepeld wordt door een vrijstelling tot het bedrag van de AOW
te introduceren. Deze leden merken hierbij wel op dat de regeling
hierdoor niet wint aan consistentie. Er zijn immers werkgevers die bij
ontslag om andere redenen een heel aantal jaren voor de AOW-gerechtigde leeftijd toch onder de heffing voor vervroegde uittreding kunnen
vallen, terwijl regelingen die bedoeld zijn als vervroegde uittreding zijn
vrijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

14

De leden van de D66-fractie of er een overzicht kan worden verstrekt van
de aantal keren per jaar dat de RVU-heffing is geheven sinds de introductie van deze heffing. Tevens vragen deze leden wat de budgettaire
opbrengst is van de RVU-heffing.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om een nadere
onderbouwing in lijn met CW 3.1. Hoeveel werknemers zijn overvallen
door de (versnelde) verhoging van de AOW-leeftijd? Hoeveel werknemers
zijn niet in staat gezond de AOW-leeftijd te bereiken? Is dit wetsvoorstel
voldoende om voor deze hele groep een oplossing te bieden? Op basis
waarvan verwacht de regering jaarlijks circa 10 duizend mensen
vervroegd uit te kunnen laten treden met dit wetsvoorstel?
Genoemde leden vragen de regering te reflecteren op de opmerking van
het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) dat de reguliere
uitvoering van de WW zich mogelijk moeilijk verhoudt tot de verwachtingen van de sociale partners en de werknemers die vervroegd uittreden.
Worden WW-gerechtigden die een aantal jaar voor hun pensioenleeftijd
vervroegd zijn uitgetreden geacht te solliciteren op een nieuwe baan?
Deze leden vragen de regering in hoeverre het zeker is dat werkgevers
gebruik gaan maken van deze regeling. Wat gaat de regering doen als
mensen in zware beroepen wel eerder willen stoppen maar werkgevers
hier niet aan mee willen werken, omdat de regeling wel gefinancierd moet
worden door de werkgever?
De leden van de GroenLinksfractie vragen de regering om haar langetermijnvisie als het gaat om mensen met zwaar werk. Wat is het plan na
2026? Op basis waarvan verwacht de regering dat het probleem daarna is
opgelost door middel van duurzame inzetbaarheid? Houdt de regering de
optie open dat deze maatregel (geen RVU-heffing) verlengd kan worden
na 2025? Heeft de regering nog vertrouwen in het onderzoek naar
«stoppen na 45 jaar werken»? Wanneer worden de uitkomsten hiervan
bekend?
De leden van de SP-fractie vragen om de oorspronkelijke redenen voor
het invoeren van de RVU-heffing kort samen te vatten. Hoeveel mensen
hebben moeite om gezond werkend de AOW-leeftijd te halen? Hoever zijn
de vorderingen van het onderzoek om het moment van uittreden onder
voorwaarden te koppelen aan het aantal dienstjaren?
Genoemde leden lezen dat de maatregelen rondom het vergroten van
duurzame inzetbaarheid niet voldoende soelaas bieden voor de groep
werknemers die overvallen zijn door de versnelde verhoging van de
AOW-leeftijd en die niet in staat zijn gezond de AOW-leeftijd te bereiken.
Deze leden vragen welke concrete groep hiermee wordt bedoeld. Vanaf
welke periode wordt er verwacht dat de maatregelen rondom duurzame
inzetbaarheid effectief zijn? Is er ooit overwogen om de RVU-heffing te
verlagen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie constateren dat er wordt gekozen voor
maatwerk op sectoraal niveau. Wat zijn de gevolgen van deze aanpak voor
de sectoren waarin de vakbonden minder of slecht vertegenwoordigd
zijn? Wat zijn de uitkomsten van de cao’s die vooruitlopen op deze nieuwe
wettelijk mogelijkheid? Zijn de cao-partners tevreden met de uitkomst?
Wat wordt er gedaan voor oudere werknemers waarvan hun sector er niet
in slaagt afspraken te maken over het vervroegd uittreden? Zijn er
consequenties voor sectoren die niet slagen om goede afspraken te
maken? De leden van de SP-fractie stellen dat het juist de groep mensen
met lage lonen en een zwaar beroep is die behoefte heeft aan regelingen
om eerder uit te kunnen treden. Genoemde leden constateren ook dat
juist deze groepen vaak geen werkgever hebben die bereid is om met hen
een regeling voor vervroegd uittreden te treffen vanwege de kosten voor
de werkgever. Wat wordt er voor deze werknemers gedaan? Kan er
worden bevestigd dat de kans voor mensen in de sectoren met lage lonen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

15

kleiner is om een regeling te treffen dan in sectoren met relatief hogere
lonen? Deze leden vragen of dit onderdeel van het wetsvoorstel niet
vooral een opening biedt om gemakkelijk af te komen van werknemers
met een hoog salaris bij bijvoorbeeld de overheid. Kan worden ingegaan
op de relevantie van de hoogte van het loon van werknemers bij het
treffen van deze regelingen?
Wat heeft ten grondslag gelegen aan de aanname dat de «overige
werknemers» voldoende tijd hebben om maatregelen te nemen met het
oog op de verhoging van de AOW-leeftijd? Op welke manier kunnen zij
zich hierop voorbereiden? Wanneer is het pakket aan maatregelen dat het
werken aan duurzame inzetbaarheid structureel verankert in de bedrijven
en in de hoofden van werkenden klaar? Wat hebben de hoofden van
werken hiermee te maken? De leden van de SP-fractie merken op dat het
vooral de lichamen zijn die het te voorduren krijgen wanneer zij tot een
hoge leeftijd moeten doorwerken.
Wat wordt er bedoeld met «voorts is het de bedoeling dat per werknemer
in totaal maximaal een keer de vrijstelling wordt benut»? Kan er worden
bevestigd dat het doel van deze regeling is om iedere werknemer die
tussen 2021 en 2025 een leeftijd bereikt waarop de AOW-leeftijd binnen 36
maanden ligt, een uitkering met een RVU-drempelvrijstelling aan te
bieden?
De leden van de SP-fractie vragen waarom er gekozen is voor een periode
van maar 5 jaar voor het vrijstellen van de RVU-heffing. Waarom is er
gekozen om deze regeling alleen te treffen voor werknemers die binnen
36 maanden de AOW-leeftijd bereiken, terwijl in de praktijk mensen vanaf
hun 60e fysiek zwaar werk al niet meer aankunnen en er een toename is
van het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen vanaf die leeftijd?
Waarom is er niet gekozen voor het opheffen van de RVU-heffing net zo
lang totdat de subsidieregelingen in werking treden die op dit moment
uitgewerkt worden? Is er overwogen om het opheffen van de boete op
vroegpensioen vanaf een vaste leeftijd te laten gelden? Wat zijn de
ontwikkelingen van de uitwerking van de subsidieregelingen rondom
duurzame inzetbaarheid en het wegnemen van knelpunten bij het
realiseren van regelingen die vrijgesteld zijn van de RVU-heffing? Waarom
is er gekozen voor een bedrag dat na aftrek van belastingen uitkomt op
het AOW-bedrag? Waarom is er niet gekeken naar een mogelijkheid om
dit bedrag te verhogen om te voorkomen dat veel mensen achteruitgaan
in inkomen? Kan de deelnemer zelf bepalen of de RVU-uitkering eenmalig
of periodiek wordt uitgekeerd?
De leden van de PvdA-fractie zijn positief over de versoepeling van de
RVU-heffing. Hiermee kunnen mensen met een zwaar beroep ook
daadwerkelijk eerder stoppen met werken. Dat is van groot belang om
mensen met een zwaar beroep zeker te kunnen laten zijn van een
onbezorgde oude dag. Wat de leden van de PvdA-fractie betreft dient deze
versoepeling zo snel mogelijk doorgevoerd te moeten worden. In
hoeverre kan het tijdelijk versoepelen van de RVU-heffing worden
vervoegd?
Deze leden vragen verder of het mogelijk is om een RVU-boetevrije
uitkering van de oorspronkelijke werkgever te kunnen krijgen en toch in
beperkte mate (bijvoorbeeld één dag) erbij te blijven doorwerken. Zo nee,
wat zouden eventuele bezwaren hiervoor zijn?
3.2. Doel van de tijdelijke versoepeling
De leden van de D66-fractie vragen waarom is gekozen voor een
aflopende periode van de versoepeling. Zij vragen waarom de regering
niet heeft gekozen voor een voorwaardelijke afschaffing van de tijdelijke
versoepeling, waarbij de versoepeling alleen vervalt wanneer duidelijk
wordt dat de afspraken over duurzame inzetbaarheid effect heeft bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

16

huidige groep oudere werkenden. Tevens vragen deze leden wat het
tijdpad is voor aangekondigde maatregelen die de duurzame inzet van alle
werkenden zou moeten verhogen. De leden van de D66-fractie lezen dat
de tijdelijke versoepeling voor een bepaalde groep werknemers is
bedoeld, kan de regering aangeven voor welke groepen zij zelf meent dat
deze maatregel is bedoeld. Tevens vragen deze leden of de regering
bereid is om de toepassing van deze maatregel na 3 jaar te evalueren.
3.3. Uitwerking van de tijdelijke versoepeling
De leden van de VVD-fractie zien in een aantal rekenvoorbeelden
toegelicht hoe de RVU-vrijstelling werkt. Zij vragen hierbij ook een nadere
toelichting hoe de eenmalige uitkering fiscaal uitwerkt voor de werknemer
die met vervroegd pensioen gaat. Ook vragen zij de regering te reflecteren
op de kritiek van de Raad van State hoe de doelstellingen over duurzame
inzetbaarheid behaald worden. Welke concrete afspraken zijn tot nog toe
met werkgevers en vakbonden gemaakt over gezond werken tot pensioendatum en op welke aanvullende afspraken zet de regering in?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering hoe hoog de
RVU-drempelvrijstelling voor het jaar 2021 zal bedragen. Is dit gelijk aan
het genoemde bedrag van € 1.767 in de voorbeelden? Indien een
RVU-uitkering periodiek gedurende drie jaar wordt ontvangen, hoe wordt
dan het RVU-drempelvrijstellingsbedrag behorende bij het tweede en het
derde jaar berekend? Klopt het dat hiervoor niet de bruto AOW-bedragen
voor die jaren als uitgangspunt dienen, aangezien die bedragen nog niet
bekend zijn? Betekent dit ook dat er twee
RVU-drempelvrijstellingsbedragen per jaar zijn, aangezien de AOW twee
keer per jaar wordt geïndexeerd?
De leden van de CDA-fractie hebben naar aanleiding van de in de
memorie van toelichting gegeven voorbeelden de volgende vraag. Geldt
voor de RVU-drempelvrijstelling ook de voorwaarde dat de periodieke
uitkeringen gelijk moeten zijn? Met andere woorden kan de werkgever die
een uitkering doet die eerder afloopt dan de AOW-gerechtigde leeftijd de
drempelvrijstelling verhogen door na afloop van de periodieke uitkering
nog een uitkering te verstrekken van € 1 per maand?
De leden van de D66-fractie vragen of kan worden toegelicht op basis
van welke informatie wordt verwacht dat de afspraken omtrent
duurzaamheid effect hebben. De leden van de D66-fractie vragen tevens
waarom is gekozen voor een termijn van 3 jaar voor de AOW-leeftijd om
de tijdelijke versoepeling te kunnen toepassen. De leden van de
D66-fractie vragen of de versoepeling een dempend effect op de hoogte
van werkloosheid als gevolg van de corona-crisis heeft. De leden van de
D66-fractie vragen of de contouren van de subsidieregeling t.b.v. een
duurzame inzet van werknemers al bekend zijn. Zij vragen tevens wanneer
de regering verwacht de Kamer over deze contouren te informeren.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering inzage kan geven
hoeveel werknemers een inkomen hebben onder de drempelvrijstelling
van € 1.767 per maand. Verder vragen deze leden of de regering kan
aangeven of deze drempelvrijstelling hoog genoeg is om daadwerkelijk
mensen met een zwaar beroep eerder te kunnen laten stoppen met
werken. Kan een overzicht worden gegeven welke zware beroepen wel en
niet onder de drempelvrijstelling vallen? Ook vragen zij of het mogelijk is
om toeslagen, bijvoorbeeld weekend of avondtoeslagen, uit te zonderen
van de drempelvrijstelling. Of dat het mogelijk is om de drempelvrijstellig
te verhogen om ook toeslagen mee te kunnen laten tellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

17

4. Uitbreiding fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk
verlof
Welke afspraken heeft de regering met werkgevers en vakbonden
gemaakt om te zorgen dat de extra fiscale ruimte voor verlofsparen
bijdraagt aan het gezamenlijke en breed gedeelde doel om mensen
gezond hun pensioen te laten halen, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. Op welke wijze wordt bijvoorbeeld het beleid rond tijdige
bijscholing hierbij betrokken?
De regering stelt voor om de fiscale ruimte voor het sparen van verlof te
verhogen van 50 weken naar 100 weken. De leden van de CDA-fractie
merken op dat dit fantastisch klinkt, want dat komt neer op de
mogelijkheid om ongeveer twee jaar eerder met pensioen. Het is echter
de vraag of het in de praktijk mogelijk is om zoveel weken verlof te
sparen. Een werknemer met een zwaar beroep kan immers in de jaren
voor zijn vervroegd pensioen niet extra gaan werken om meer vakantiedagen op te bouwen. Stel een werknemer in de bouw heeft een ruime
regeling in de arbeidsvoorwaarden van 43 vakantiedagen per jaar,
waarvan twintig wettelijke dagen en de rest bovenwettelijke dagen.
Afhankelijk van de ingangsdatum van het vervroegd pensioen kun je de
wettelijke dagen een of twee jaar opsparen. Bovenwettelijke vakantiedagen kun je niet langer dan vijf jaar opsparen. Als de werknemer in zes
jaar tijd geen enkele bovenwettelijke vakantiedag heeft opgenomen en in
de laatste twee jaar ook geen enkele wettelijke vakantiedag, kan hij of zij
maximaal 35 vakantieweken sparen. Daarbij moet bedacht worden dat 43
dagen riant is, want werknemers bouwen gemiddeld maar 25 vakantiedagen per jaar op. De leden van de CDA-fractie vragen de regering op
welke wijze een werknemer zoveel weken verlof kan opbouwen. In welke
sectoren zitten de sociale partners bij de Cao-onderhandelingen nu al
tegen die grens van 50 weken aan? Op welke wijze moeten de sociale
partners dit aantal dan ook nog eens verdubbeld zien te krijgen? Welk
effect verwacht de regering van deze maatregel in de praktijk?
De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast welke risico’s de
werknemer loopt die 100 weken aan vroegpensioen bij elkaar wil sparen.
Kan de regering aangeven wat er gebeurt als de werknemer onverwachts
ontslagen wordt in de jaren waarin hij verlofweken aan het sparen is? Wat
gebeurt er als de werknemer wisselt van baan? Wat gebeurt er als de
werkgever failliet gaat? Wat gebeurt er als de werkgever terug wil komen
op de afspraak dat de verlofweken mogen worden opgespaard en
uitbetaald? Wat gebeurt er als de werknemer een aantal jaar verlof weken
heeft gespaard en pas zo rond een jaar voor het gewenste vroegpensioen
met de werkgever om de tafel gaat en dan blijkt dat de werkgever niet
bereid is mee te werken aan het opsparen van verlofweken? In de praktijk
gaan werknemer en werkgever immers meestal pas richting de
AOW-gerechtigde datum afspraken maken over eerder stoppen met
werken. De leden van de CDA-fractie vragen de regering verder wat zij van
de optie vindt om het levenlooptegoed desgewenst om te zetten naar
bovenwettelijk verlof.
De leden van de D66-fractie vragen of bevestigd kan worden dat de
fiscale ruimte voor bovenwettelijk verlof geen leeftijdsgrens kent.
Genoemde leden vragen of er inzicht bestaat aan de hoeveelheid
personen die jaarlijks gebruikmaakt van onbetaald verlof. Tevens vragen
deze leden naar de verwachte budgettaire gevolgen van deze maatregel.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering te reageren op
het commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB)
over het risico dat werknemers hun opgebouwde verlof kunnen verliezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

18

in het geval van insolventie van de werkgever. Hoe groot is dit risico? Zijn
er manieren voor de regering om dit risico te verkleinen?
De leden van de SP-fractie lezen dat werknemers het extra gespaarde
verlof kunnen gebruiken om gedurende de loopbaan de tijd te nemen
voor «omscholing of een sabbatical». Kan bevestigd worden dat hiermee
opgespaarde vrije uren, recht op rust, moeten worden gebruikt om het
gebrek aan regelingen voor ouderen om op tijd te kunnen stoppen met
werken, op te vullen? Zijn afspraken voor extra verlof niet bedoeld om een
periode van herstel in te lassen na het verrichten van zware arbeid? Is het
niet onverantwoord om werknemers nu te verleiden om geen gebruik te
maken van deze hersteltijd, maar deze tijd op te sparen zodat werknemers
eerder met pensioen kunnen? Kan er worden aangegeven waarom er is
besloten om de fiscale grens te verhogen naar 100 weken? Zijn er nog
andere aantal weken ter sprake gekomen?
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering naar de mogelijkheden
om een levensloopsaldo te converteren naar het spaarverlof. Waarom is
hier niet voor gekozen? Kan er worden gesteld dat het levensloopsaldo
erg veel lijkt op de in dit aangekondigde spaarverlof?
5. Gegevensbescherming
Kan er worden toegelicht waarom er eerst wordt gesteld dat er bij het
vaststellen van de afkoopvoet «geen onderscheid gemaakt wordt tussen
mannen en vrouwen» en vervolgens gesteld wordt dat er berekeningen
gemaakt moeten worden van de waarde van de aanspraken op
ouderdomspensioen op basis van het geslacht, zo vragen de leden van de
SP-fractie.
6. Doenvermogentoets
6.1. Rapport Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
De leden van de D66-fractie vragen of naast het rapport van de WRR ook
nog internationale rapporten bestaan over de reikwijdte van keuzevrijheden inzake pensioenen. Zo ja, zou kort kunnen worden geschetst wat de
conclusies waren van die rapporten?
6.2. Keuzerecht bedrag ineens
De leden van de CDA-fractie delen niet de interpretatie van de regering
van het WRR-rapport over doenvermogens. De WRR is echter heel
duidelijk. De overheid doet nu al een te groot beroep op de redzaamheid
van mensen. De WRR adviseert om de keuzedruk te verlagen en verleidingen die een beroep doen op de zelfcontrole van burgers te verminderen. De overheid zou terughoudend moeten zijn met keuzevrijheid op
het terrein van pensioenvoorzieningen. Het recht op een gedeeltelijke
afkoop scoort negatief op al deze punten. De redenering van de regering
dat de negatieve gevolgen voor de deelnemer van de gedeeltelijke afkoop
door de gestelde voorwaarden beperkt zijn overtuigt dan ook niet. De
overheid zou een overwegend slechte optie vooral niet moeten geven in
plaats van met voorwaarden bekleden om zo de nadelen te beperken. De
leden van de CDA-fractie vragen de regering dan ook op welke wijze de
maatregel van het keuzerecht bedrag ineens bijdraagt aan een goede
besteding van het doenvermogen van de burger.
De WRR hanteert als definitie van doenvermogen het in staat zijn om
plannen te maken, in actie te komen, vol te houden en het (herhaaldelijk)
om kunnen gaan met verleidingen en tegenslagen. Op welke wijze denkt
de regering dat een deelnemer in staat is om zelf de fiscale gevolgen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

19

de gedeeltelijke afkoop in kaart te brengen en dat af te wegen tegen de
verschillende sterfterisico’s en financiële wensen? Ook de Raad van State
wijst op het risico dat betrokkenen beslissingen nemen die verkeerd voor
hen uitvallen, nu veel betrokkenen, ook na voorlichting door uitvoerders,
de gevolgen onvoldoende zullen kunnen overzien.
De leden van de CDA-fractie vinden de maatregel keuzerecht bedrag
ineens ook een perfect voorbeeld van een verleiding die een beroep doet
op de zelfcontrole van burgers. Het is immers heel aantrekkelijk om nu
geld in handen te krijgen en het is maar de vraag of de burger enigszins
zou kunnen inschatten hoeveel geld hem dat uiteindelijk extra kost. Het
lijkt ook wel een beetje gemeen om een maatregel die maar voor een
extreem kleine groep financieel aantrekkelijk is, aan elke pensioendeelnemer aan te bieden. Er is dus een hele grote groep deelnemers die een
beroep zal moeten doen op zijn zelfcontrole. De leden van de CDA-fractie
ontvangen ook op dit punt van het WRR-advies graag een reactie van de
regering.
De leden van de D66-fractie lezen dat met de uitbreiding van de
bestaande keuzemogelijkheden en de mogelijkheid om een deel van het
pensioen als bedrag ineens op te nemen deelnemers en pensioengerechtigden meer keuzemogelijkheden te bieden, zoals ook gangbaar is in
andere landen. Deze leden vragen daarom hoe de keuzemogelijkheden
van de Nederlandse deelnemers en pensioengerechtigden zich verhouden
tot andere landen met inbegrip van de in dit wetsvoorstel opgenomen
maatregelen. Volgt Nederland dan wel de internationale trend of loopt
Nederland dan nog steeds achter qua keuzevrijheden?
De leden van de SP-fractie delen de mening van de WRR dat een situatie
voor een deelnemer op de korte termijn «verstandig» kan lijken, maar op
de lange termijn «onverstandig» kan zijn. Waarom is er niet gekozen om
in de wet een minimale omvang aan pensioenaanspraken op te nemen,
voordat iemand de mogelijkheid krijgt om een bedrag ineens op te
nemen? Hiermee kan worden voorkomen dat deelnemers in de knel
komen, zo stellen de leden van de SP-fractie.
7. Financiële gevolgen
7.1. Keuzerecht bedrag ineens
Naar aanleiding van paragraaf 7.1.1.1. verwachte hoogte bedrag ineens,
hebben de leden van de CDA-fractie de volgende vragen en opmerkingen. Genoemde leden hebben kennisgenomen van het voorbeeld van
de regering van een eenmalige uitkering van 10% van € 20.000 op een
pensioenuitkering van normaal € 10.800, naast de alleenstaande AOW,
maar de regering werkt dit voorbeeld fiscaal niet uit. De regering doet dus
precies hetzelfde als de pensioenuitvoerder die wel voorrekent dat het
verschil in maandelijkse uitkering niet heel groot is (bijna gratis geld) en
erbij zegt dat het nog wel fiscale gevolgen kan hebben. Kan de regering
daarom alsnog de fiscale uitwerking geven van het geschetste voorbeeld?
Kan de regering tevens een voorbeeld inclusief de fiscale uitwerking
geven van een voorbeeld met een aanvullend pensioen van € 5.000 per
jaar, een aanvullend pensioen van € 15.000 en een aanvullend pensioen
van € 25.000?
Kan de regering bevestigen dat in het voorbeeld uit de memorie van
toelichting de te betalen belasting in het jaar van de eenmalige uitkering
procentueel meer dan verdubbelt en dat als deze alleenstaande in een
huurhuis woont, hij of zij bijna € 1.600 aan toeslagen niet meer krijgt? Van
de bruto eenmalige uitkering van € 20.000 blijft in het voorbeeld van de
regering netto € 11.300 over. Inclusief het verlies aan toeslagen is dat dus
minder dan de helft, terwijl deze alleenstaande zonder de eenmalige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

20

uitkering ongeveer 12% belasting kwijt is. Van de € 20.000 uitkering gaat
dus ongeveer € 8.000 extra naar de schatkist ten opzichte van de situatie
dat niet gekozen wordt voor de eenmalige uitkering. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering op deze berekening te reageren. Is het
reëel van deelnemers te verwachten dat zij in kunnen schatten dat de
kosten zo hoog zijn als zij alleen een waarschuwing krijgen dat de
eenmalige uitkering fiscale gevolgen zou kunnen hebben?
De leden van de CDA-fractie verwijzen in het kader van dit voorbeeld
tevens naar de aanvulling van het Register Belastingadviseur voor het
geval de deelnemer een vereveningsplichtige ex-partner is. In dit geval
ontvangt de deelnemer van de € 20.000 bruto uitkering € 10.100 netto,
waarvan hij € 10.000 naar de vereveningsgerechtigde ex-partner moet
overmaken. Bij de belastingaangifte ontvangt de vereveningsplichtige
ex-partner € 3.710 terug. Per saldo resteert dus een belastingdruk van
bijna 63%.
Omdat de scheiding niet op tijd was doorgegeven aan het pensioenfonds,
krijgt de vereveningsgerechtigde ex-partner geen pensioencommunicatie.
Deze ex-partner heeft ook geen instemmingsrecht, dus deze partner heeft
mogelijk geen enkel idee waar dit geld van de vereveningsplichtige
ex-partner ineens vandaan komt. Te verwachten is dan ook dat een
vereveningsplichtige ex-partner hier misbruik van kan maken en dat deze
niet altijd netjes aan de vereveningsplicht zal voldoen. Als de vereveningsgerechtigde ex-partner niet direct doorheeft dat dit geld alimentatie is en
moet worden opgegeven bij de belastingaangifte omdat er inkomstenbelasting en zvw-premie over verschuldigd is, loopt deze partner het risico
op een navordering door de Belastingdienst. Kan de regering ingaan op
de financiële gevolgen van uitkering ineens voor beide ex-partners?
Waarom acht de regering het rechtvaardig dat de vereveningsgerechtigde
ex-partner niet hoeft in te stemmen met de uitkering ineens en mogelijk
dus ook geen enkele informatie ontvangt? Deelt de regering de mening
dat de vereveningsgerechtigde ex-partner benadeeld wordt door
onderhavig wetsvoorstel omdat hij of zij geen kennis heeft van het al dan
niet gebruik maken van de gedeeltelijke afkoop door de ex-partner?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering nog naar een andere
fiscale berekening. Stel een deelnemer verdient € 40.000 per jaar en hij
heeft een partner met een volledig inkomen. Hij heeft een aanvullend
pensioen van € 9.000 en de mogelijkheid om 10% af te kopen komt neer
op € 16.000. De AOW bedraagt op jaarbasis € 11.400 en de deelnemer
stopt met werken op de ingangsdatum van de AOW. Als deze deelnemer
met de kerst stopt met werken, dan is 28 december de ingangsdatum van
het pensioen. De inkomstenbelasting over de eenmalige uitkering
bedraagt dan 50,5%. Als deze deelnemer met oud en nieuw stopt met
werken, dan is 2 januari bijvoorbeeld de ingangsdatum van het pensioen
en betaalt de deelnemer 23,2% inkomstenbelasting over de eenmalige
uitkering van € 16.000. Het tarief van de inkomstenbelasting in het jaar
van pensionering hangt namelijk af van de maand waarin de belastingplichtige de AOW-gerechtigde leeftijd bereikt. Acht de regering deze
verschillen rechtvaardig? Ziet de regering daarbij ook het risico dat de
eerste situatie zich veel vaker voordoet, omdat werkgevers en
werknemers vaker zullen afspreken om aan het einde van het kalenderjaar
de dienstbetrekking te beëindigen? Gaan pensioenuitvoerders mensen
wijzen op dit grote verschil in belastingdruk? Zou het niet logischer zijn
om de gedeeltelijke afkoop altijd plaats te laten vinden in de eerste maand
van het jaar na pensionering, zodat alle deelnemers eenzelfde percentage
inkomstenbelasting betalen over de eenmalige uitkering?
Naar aanleiding van paragraaf 7.1.2. budgettaire gevolgen voor de
overheid. De regering geeft aan dat de netto contante waarde van de
opbrengst van de maatregel € 23 miljoen per jaar is. De regering gaat
daarbij uit van 20.000 deelnemers die jaarlijks gebruik gaan maken van de
regeling. De extra belastingdruk komt daarbij dus op € 1.150 per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

21

deelnemer. Hoe komt de regering op dit bedrag? Is er bij de raming
uitgegaan van een gemiddeld bedrag dat eenmalig wordt uitgekeerd? Zo
ja, welk bedrag is dit? Of is er bij de raming gerekend met verschillende
categorieën deelnemers met verschillende inkomens?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering naar aanleiding van de
opmerking in de memorie van toelichting over de incidentele derving
hoeveel deelnemers er volgens de raming gaan emigreren door onderhavig wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie begrijpen niet zo goed waarom de regering
aangeeft dat er voor de raming geen gevolgen zijn door lagere toeslagen,
terwijl er wel € 23 miljoen geraamd wordt aan hogere belastingopbrengsten. Zij constateren dat bij het gemiddelde bedrag aan pensioen de
gevolgen van de toeslagen waarschijnlijk rond de 15% liggen en dus
enkele miljoenen zouden bedragen. Klopt het dan dat de regering in de
raming er vanuit gaat dat de regeling alleen door hoge inkomens gebruikt
gaat worden?
Naar aanleiding van paragraaf 7.1.3. uitvoeringskosten. De leden van de
CDA-fractie wachten met smart op de uitvoeringstoets van de Belastingdienst die helaas nog niet is meegestuurd met het wetsvoorstel. Zij
kunnen daardoor ook nog niet zien waar de uitvoeringskosten bij de
Belastingdienst uit bestaan. Kan de regering daar meer helderheid over
verschaffen?
De leden van de D66-fractie vragen of de financiële gevolgen ook
onderdeel zijn van de informatie die pensioenfondsen aan de pensioengerechtigden moeten verstrekken. Deze leden vragen of het pensioenfonds
inhoudingsplichtig voor de loonbelasting bij uitkering van het bedrag
ineens.
De leden van de D66-fractie lezen dat is overwogen om bij de vaststelling
van de AIO-aanvulling de afkoopsom niet tot het inkomen dan wel
vermogen van de AIO-gerechtigde te rekenen. Deze leden vragen wat de
budgettaire gevolgen zouden zijn als daar wel voor zou worden gekozen.
Genoemde leden vragen of de regering inzicht heeft in de neveneffecten
die de uitbetaling van het bedrag ineens heeft op bijvoorbeeld het recht
op toeslagen. Heeft de regering inzicht in het netto-effect? De leden van
de D66-fractie vragen of de regering de mogelijkheid zou willen
overwegen, ter verzachting van de fiscale nadelen, het bedrag ineens een
jaar na de pensioendatum uit te laten betalen, bijvoorbeeld een jaar later
of bijvoorbeeld twee keer 5% verspreid over twee jaren. Tevens vragen
deze leden hoe de regering de zorgplicht op zich neemt om bijvoorbeeld
in samenwerking met de Belastingdienst mensen vooraf te informeren
over deze negatieve effecten.
Voorts vragen deze leden van de fractie welke tariefschijf in de inkomstenbelasting van toepassing is op het bedrag ineens. Zij vragen of de
regering kan bevestigen dat geen AOW-premie is verschuldigd over het
bedrag ineens.
Worden de deelnemers bij het geven van informatie door de pensioenuitvoerders ook op de hoogte gebracht van mogelijke veranderingen van de
fiscale positie van de deelnemer zelf, zo vragen de leden van de
SP-fractie. Wordt het stijgen van het verzamelinkomen door het afkopen
van een deel van de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen
meegenomen in de berekeningen die pensioenuitvoerders maken en waar
deelnemers hun keuze op baseren? Worden deelnemers op de hoogte
gebracht van bijvoorbeeld het stopzetten van toeslagen door het
opnemen van een afkoopbedrag voordat zij beslissen om een bedrag
ineens op te nemen? Genoemde leden lezen ook dat de jaren opvolgend
van het jaar van het afkopen van pensioenaanspraken, weer een tegengesteld effect kan hebben op de fiscale positie. Deze leden horen graag of er
door middel van een berekening kan worden uitgezocht of deelnemers er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

22

gemiddeld gezien op vooruit of achteruitgaan wanneer zij kiezen voor het
afkopen van een deel van het pensioen.
De leden van de SP-fractie lezen dat er derving plaatsvindt omdat een deel
van de deelnemers zal emigreren om het afkoopbedrag in het buitenlang
tegen een gunstig tarief te laten uitkeren. Kan dit worden toegelicht?
7.2. Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
De leden van de D66-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe het
ontvangen van een RVU-uitkering het recht op de WW belemmert.
Daarnaast vragen deze leden aan welke andere aanvullende handhavingsactiviteiten door het UWV wordt gedacht. Tevens vragen zij of het niet in
de reden ligt om door middel van voorlichting in plaats van repressie het
oneigenlijk gebruik van de WW door personen met een RVU-uitkering te
voorkomen.
8. Regeldruk
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering de structurele
regeldrukkosten voor de sector schat op ruim € 7,7 miljoen. Aangezien
naar verwachting 20.000 jaarlijks gebruik gaan maken van de eenmalige
uitkering gaat het dan om een bedrag van € 385 per deelnemer. Hoe kijkt
de regering naar dit bedrag aan regeldrukkosten? Gaan de pensioenuitvoerders dit bedrag in rekening brengen bij de deelnemers die een deel
van hun pensioen ineens wensen uit te keren? Of gaat het geheel aan
deelnemers moeten betalen voor deze beperkte groep?
9. Internetconsultatie
De leden van de D66-fractie vragen nader te motiveren waarom het niet
wenselijk is de levensloopregeling aan te passen door een fiscaal
vriendelijke faciliteit te introduceren waarmee het tegoed kan worden
omgezet in verlofsparen.
De leden van de SP-fractie lezen dat er in het wetsvoorstel geen
wettelijke bepaling is opgenomen voor het in rekening brengen van
kosten voor de gedeeltelijke afkoop. Zij vinden dat deze kosten bij de
pensioenuitvoerder zou moeten liggen. Waarom is dit niet opgenomen in
de wet? Kan er worden bevestigd dat pensioenuitvoerders in praktijk altijd
de kosten voor de afkoop moeten betalen?
10. Toezicht- en uitvoeringstoetsen
De leden van de D66-fractie vragen wanneer de regering verwacht de
lagere regelgeving inzake het gedeeltelijk afkopen van een bevroren
pensioen in eigen beheer af te ronden en te kunnen publiceren.
De leden van de fractie van D66 vragen wat de rationale is geweest om
geen juridische grondslag op te nemen in het algemeen inkomensbesluit
socialezekerheidswetten om een WW-uitkering te korten als sprake is van
een eenmalige uitkering. Genoemde leden lezen dat de regering er bij
sociale partners op zal aandringen dat de betalingen in het kader van de
RVU zoveel mogelijk de vorm van een periodieke uitkering krijgen. De
leden van de D66-fractie vragen waarom vanwege het ontbreken van die
juridische grondslag de verantwoordelijkheid voor het borgen van de
samenhang van de RVU-uitkering en de WW-uitkering bij de sociale
partners wordt gelegd. Tevens vragen zij waarom de regering dan niet
heeft overwogen de wetgeving van het algemeen inkomensbesluit
socialezekerheidswetten aan te passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

23

De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering gaat voorkomen
dat het bedrag ineens negatief van invloed is op ANW, AIO-aanvulling etc.
11. Overig
De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens in te gaan op de
vragen en opmerkingen van het Register Belastingadviseurs en de
Nederlandse Orde van Belastingadviseurs in hun commentaren op
onderhavig wetsvoorstel.
Artikelsgewijs
Is de regering bereid de verschillende AMvB’s en ministeriele regelingen
uit dit wetsvoorstel ter voorhang bij de Kamer te leggen, zo vragen de
leden van de PvdA-fractie.
Artikel VI
Is de regering bereid om eerder dan 2027, bijvoorbeeld in 2023, dit
wetsvoorstel, en dan specifiek het voorstel keuzerecht bedrag ineens te
evalueren, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Kan de regering in
deze evaluatie, naast de individuele effecten, ook ingaan op de effecten op
het collectief alsook de effecten voor deelnemers en de mogelijke kosten
van de wetswijziging voor deelnemers en het collectief? Kan de regering
tevens in de evaluatie ingaan op mogelijke risico’s op de werking van het
pensioenstelsel?
De voorzitter van de commissie,
Rog
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 555, nr. 5

24