2009D65463
31 935

Beleidsdoorlichting Financiën
Verslag van een schriftelijk overleg
Vastgesteld ... december 2009
Binnen de vaste commissie voor Financiën hebben enkele fracties de
behoefte om over de brief van de minister van Financiën d.d.
12 november 2009 t.g.v. de beleidsdoorlichting schatkistbankieren
(Kamerstuk 31 935, nr. 3), enkele vragen en opmerkingen voor te leggen.
De vragen en opmerkingen zijn op 17 december 2009 aan de minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van ... zijn ze door hem beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Blok
De griffier van de commissie,
Berck

NDS16334
0910tknds2009D65463

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de doorwrochte
beleidsdoorlichting van het schatkistbankieren door het Ministerie van
Financien.
Relatie schatkistbankieren met private banken
Het kabinet stelt voor, mede voortvloeiend uit deze beleidsdoorlichting,
om ook relatief kleinere instellingen de mogelijkheid te geven tot
schatkistbankieren. Kan het kabinet een inschatting geven van de
verwachte extra middelen en leningen?
Hiernaast beoogt het kabinet te onderzoeken of schatkistbankieren ook
voor decentrale overheden integraal ingevoerd kan worden. De leden van
de CDA-fractie staan bijzonder kritisch tegenover het verder uitbreiden
van het schatkistbankieren. Deze leden merkten op dat een nadeel van
schatkistbankieren voor deze overheden wel is dat zij minder geneigd
zullen zijn om bij andere private financiële instellingen te bankieren. Hoe
verhoudt zich het schatkistbankieren tot EU-regelgeving rond oneerlijke
mededinging? In hoeverre worden private banken benadeeld? De baten
voor de deelnemers worden in de beleidsdoorlichting voor de jaren
2006–2008 geschat op EUR 134,8 mln. Kan een vergelijking gegeven
worden voor het geval in de periode 2006–2008 deze gelden in de private
markt ondergebracht zouden zijn?
Effectiviteit van het schatkistbankieren
Uit tabellen B1 en B2 (alsmede de tabellen 4.1 en 4.2) van de doorlichting
blijkt dat de aangehouden middelen uit hoofde van RTW en de baten- en
lastendiensten sinds 2005 op een redelijk constant niveau zijn gebleven.
De omvang van de verstrekte leningen is echter behoorlijk toegenomen.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af wat hiervoor de verklaring is?
Wat is volgens het kabinet het effect van de rentestand in de markt op
deze ontwikkelingen geweest? In hoeverre is het aantrekkelijker geworden
om de gelden te plaatsen?
Uit de tabellen 4.1 t/m 4.3 blijkt dat de baten voor de Staat in 2008 negatief
waren. In 2007 werd maar een mager positief resultaat behaald. Deze
trend lijkt vooral te ontstaat doordat de externe financieringsbehoefte van
de Staat maar mondjesmaat afneemt door het schatkistbankieren. Graag
de reactie van het kabinet. In hoeverre wordt verwacht dat deze ontwikkeling structureel is?
Kan het kabinet een inschatting geven van de totale kosten van het
schatkistbankieren? Spelen hierbij nog andere overwegingen dan de
uitvoeringskosten van ca. EUR 3 mln per jaar alsmede de vergoeding van
de rentebaten?
In de beleidsdoorlichting wordt opgemerkt dat de sociale fondsen in de
meeste jaren tot baten hebben geleid. In hoeverre kan hier eigenlijk over
baten dan wel lasten worden gesproken? De sociale Fondsen beheren in
feite toch al middelen van de Rijksoverheid?
Overige vragen
Hoe komt het dat er maar 22 (van de 441) gemeenten deelnemen aan
schatkistbankieren?

2

Het aantal onderwijsinstellingen binnen de vrijwillig deelnemende RTWs
is bijzonder hoog (56 van de 64). Wat is hiervoor de verklaring van het
kabinet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA hebben met interesse kennisgenomen van de beleidsdoorlichting schatkistbankieren. Hierover hebben zij
nog enkele vragen.
Algemeen
In de brief en het onderliggende rapport wordt er vanuit gegaan dat een
centrale treasury van de publieke sector per se doelmatiger is dan andere
oplossingen. Is het denkbaar dat dit kan veranderen, en is de minister
bereid dit uitgangspunt voor zijn beleid periodiek te onderzoeken c.q.
evalueren?
Kan de minister ook de rol die de Bank Nederlandse Gemeenten en de
Waterschapsbank vervullen toelichten met het oog op schatkistbankieren?
Waarom zijn de tarieven die de Staat hanteert niet in ieder geval met deze
twee banken vergeleken?
In de brief van de minister wordt gesteld dat over het geheel genomen
een financieel voordeel behaald wordt. Bekend is dat voor de prijsbepaling op financiële markten twee zaken van belang zijn, namelijk het
risico en de vermarktbaarheid (liquiditeit). Wat is de reactie van de
minister op de stelling dat met uitzondering van mogelijke schaal- en
liquiditeitseffecten de financiële voordelen beperkt kunnen zijn? Deze
leden stellen deze vraag omdat in het onderliggende rapport de voordelen
(door bijv. geld aan te trekken op ca. 7 jaar en het langer uit te lenen) voor
de Staat berekend worden zonder dat het risico dat gepaard gaat met dit
bespelen van de rentecurve wordt meegenomen. Is dat risico in principe
niet even groot als de opbrengst?
Deze leden erkennen wel het reële voordeel dat ontstaat doordat
deelnemers gebruik maken van de inkoopkracht van de Staat, maar
vragen zich af of dat voordeel niet veel kleiner is dan de opbrengst van
looptijd transformatie en rentecurve management?
Pagina 10
Hoeveel lager kan de EMU-schuld zijn als alle instellingen die mogen
schatkistbankieren dit ook doen? En hoe veel lager is de EMU-schuld nu
ten opzichte van de situatie waarbij er in het geheel niet geschatkistbankierd wordt?
Pagina 13
Is bekend waarom instellingen die de mogelijkheid hebben om gebruik te
maken van schatkistbankieren maar dit niet doen, ervoor gekozen hebben
om dit niet te doen? Er doen 56 onderwijsinstellingen mee; deze leden
vragen zich af hoeveel onderwijsinstellingen die wél in aanmerking
komen voor schatkistbankieren niet mee doen. En of er onderwijsinstellingen zijn die er niet voor in aanmerking komen. Zo ja, hoeveel zijn
dat en waarom komen deze er niet voor in aanmerking?
Pagina 13
Kan de minister aangeven wat de gemiddelde kredietwaardigheid is van
de categorieën instellingen die in tabel 2.1 op pagina 13 genoemd

3

worden? Hoe groot is het verschil met de kredietwaardigheid van de
Staat, en welk rentevoordeel levert dit gemiddeld op?
Pagina 13
De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af waarom de publieke
omroepen geen gebruik kunnen maken van schatkistbankieren. De
minister schrijft dat dit niet kan omdat er anders een ongelijk speelveld
ontstaat met de partijen waar de publieke omroepen mee concurreren.
Maar het is bewust overheidsbeleid om dat ongelijke speelveld te creëren.
Deze leden krijgen graag een uitgebreidere toelichting op de argumenten
die volgens de minister pleiten tegen het niet toelaten van publieke
omroepen tot schatkistbankieren.
Pagina 22
De minister schrijft dat de depositorentes voor integrale deelnemers
hoger zijn dan die voor andere deelnemers, en dat dit onder andere de
hogere uitvoeringskosten van Financiën tot uitdrukking brengt. Daarmee
wordt alleen op impliciete wijze aandacht besteed aan de uitvoeringskosten die het Agentschap maakt bij de uitvoering van het schatkistbankieren. Deze leden vragen zich af of het niet beter is als het ministerie die
kosten transparant maakt en een heldere vergoeding van die kosten in
haar tarieven opneemt?
Overig, pagina 3
De leden van de fractie van de PvdA hebben twee vragen over de
rolverdeling tussen het ministerie van Financiën enerzijds en de vakdepartementen anderzijds.
Ten eerste: Een van de belangrijkste voorstellen uit de brief is om de
kredietbeoordeling bij de vakdepartementen te leggen om zo een
uniforme en eenvoudige systematiek bij het toekennen van leningen en
rc-kredieten tot stand te brengen. Zij vragen zich af of de doelstelling van
een uniforme en eenvoudige systematiek gehaald zal worden. Immers, elk
ministerie zal zijn eigen beleid formuleren.
Ten tweede hebben deze leden een vraag over het delegeren van de
kredietbeoordeling aan de vakdepartementen. De minister schrijft dat dit
logisch voortvloeit uit de Comptabiliteitswet waarin is bepaald dat het
ministerie van Financiën een vakdepartement kan aanslaan voor een
lening die door een rechtspersoon uit het desbetreffende vakgebied niet
wordt nagekomen. Deze leden vinden het normaal gesproken logisch dat
de kredietbeoordeling in handen is van diegene die ook verantwoordelijk
is voor het opvangen van verliezen. Echter, zij betwijfelen of vakdepartementen de kennis en vaardigheden bezitten om dat op adequate wijze te
doen, omdat bankieren toch een vak apart is. Daarbij hoort ook risicobeoordeling, waarvan deze leden zich afvragen of departementen dat goed
kunnen. Graag een reactie van de minister op deze zorgen. Kan hij zich
voorstellen dat vakdepartementen weigeren om garant te staan, met als
gevolg dat instellingen niet kunnen schatkistbankieren?
Daarnaast vragen deze leden zich af of het voorstel van de minister om de
kredietbeoordeling bij de vakdepartementen te leggen er niet toe leidt dat
de bankiersfunctie vermengd raakt met de begrotingsfunctie? Acht hij het
risico aanwezig dat de financiering van RWT’s te veel speelbal wordt van
«begrotingsdenken»?

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de fractie van de SP hebben met interesse kennisgenomen
van de beleidsdoorlichting schatkistbankieren. In de brief van 19 juni 2009
(Kamerstuk 31 371, nr. 219) waar de minister naar verwijst, werd
gesproken dat het de bedoeling was dat het onderzoek naar de merites
van (vrijwillig) integraal schatkistbankieren voor decentrale overheden
voor het einde van het jaar klaar is. Hoe ver staat het met dit onderzoek?
Wanneer alleen naar gemeenten wordt gekeken, nemen er slechts 22 van
de 441 gemeenten deel aan schatkistbankieren. Hoe komt het dat dit er
maar zo weinig zijn? Bij de gemeenten wordt ook de opmerking gemaakt
dat zij aan schatkistbankieren meedoen in het kader van subsidieregelingen. Zal het aantal ook veranderen wanneer het uniform subsidiekader
wordt ingevoerd? Is het bij provincies hetzelfde beeld als bij gemeenten?
Indien dit het geval is, wat zijn de redenen bij provincies?
Gezien het lage gebruik door decentrale overheden vragen de leden van
SP-fractie zich af of het openstellen van integraal schatkistbankieren (incl.
lenen) zal leiden tot een toename van de deelname van decentrale
overheden aan schatkistbankieren. Waarom kiest de minister niet meer
voor een verplichte deelname? Zijn er ook andere mogelijkheden om
meer publieke instellingen te laten deelnemen aan schatkistbankieren?
Tenslotte vragen deze leden of de gehele enquête naar de Kamer kan
worden gestuurd? Dit omdat niet duidelijk is welke partijen hebben
meegedaan aan de enquête. Kan in ieder geval worden aangegeven in
een overzicht van verschillende deelnemers die mee hebben gedaan aan
de enquête (zoals tabel 2.1 op pagina 13 van de beleidsdoorlichting)? Bij
dit overzicht ook graag of de deelnemer een verplichte of een vrijwillige
deelnemer is aan het schatkistbankieren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de beleidsdoorlichting schatkistbankieren en hebben de volgende
vragen.
Veruit het grootste deel van de vermogens van bijvoorbeeld onderwijsinstellingen en decentrale overheden wordt in de private sector aangehouden; instellingen lopen daar een groter risico dan in de schatkist (denk
aan de gestalde en vervolgens verloren miljoenen van decentrale
overheden bij Icesave). De leden van de VVD-fractie vragen de minister uit
te leggen wat de argumenten van deze onderwijsinstellingen en decentrale overheden zijn om hun grootste deel van de vermogens aan te
houden in de private sector?
De minister is van plan ook relatief kleinere instellingen de mogelijkheid te
geven om te schatkistbankieren. De leden van de VVD-fractie vragen de
minister een inschatting te maken van de verwachte stijging van het
aantal deelnemers als gevolg van de versoepeling van de omvangvereisten. Kan de minister tevens een inschatting maken van het hiermee
gepaard gaande bedrag dat in de schatkist komt? Wat zullen de extra
administratieve lasten door deze toename zijn?
De minister heeft voor instellingen die op vrijwillige basis kunnen
deelnemen aan schatkistbankieren de mogelijkheid gecreëerd om
deposito’s bij de schatkist aan te houden, zonder de eis om met álle
middelen te schatkistbankieren. De tarieven op deposito’s bij dit partieel
schatkistbankieren zijn gelijk aan de inleenrentes van de Nederlandse
Staat. Deze zijn iets lager dan de rentes die gelden voor deposito’s van

5

integrale deelnemers. De leden van de VVD-fractie vragen de minister een
overzicht te verschaffen van de tarieven in de afgelopen tien jaar bij de
schatkist voor integrale deelnemers en voor partiële deelnemers en
tevens de gemiddelde tarieven bij private instellingen in diezelfde jaren.
Voor verschillende soorten deelnemers is in de loop van de tijd verschillende voorwaarden afgesproken (toegang tot producten, rentetarieven).
Met name voor het verschil in rentetarieven is lastig een rechtvaardiging
te vinden, anders dan dat tariefverschillen historisch gegroeid zijn. De
komende tijd zal worden gestreefd naar zoveel mogelijk uniformering van
de producttoegang en productvoorwaarden voor verschillende
deelnemers. De leden van de VVD-fractie vragen de minister aan te geven
wanneer een dergelijke uniformering naar verwachting gerealiseerd zal
zijn. Kan de minister al meer inzage geven in de variabelen van deze
eenduidige criteria?
Uit een in 2009 afgenomen enquête onder klanten kwam naar voren dat
met name instellingen met overtollige middelen de depositotarieven op
dat moment te laag vonden. Desalniettemin ziet de minister op dit
moment geen reden voor het aantrekkelijker maken van de credittarieven.
Hogere tarieven zouden alleen maar leiden tot herverdeling binnen de
publieke sector zonder macrovoordeel. Valt een toename aan klanten
onder de noemer «voordeel»? Zo ja, de leden van de VVD-fractie
verwachten dat als gevolg van een tariefverhoging de hoeveelheid klanten
zal toenemen. Kan de minister in dit licht bezien beargumenteren waarom
zij desalniettemin niet kiest voor een hoger tarief?
De minister heeft aangegeven de beperkende voorwaarde in de Comptabiliteitswet dat alleen geleend mag worden voor investeringen in vaste
activa, te versoepelen. Kan de minister de hiermee gepaard gaande
risico’s in kaart brengen?
De minister onderschrijft de conclusie van het rapport dat de internetfaciliteiten dienen te worden uitgebreid. Kan de minister uitleggen met welke
additionele diensten hij deze faciliteit precies wil gaan uitbreiden? Kan hij
tevens een schatting geven van de hiermee gepaard gaande kosten?
Het proces en de interactie tussen de diverse partijen (deelnemers,
banken, departementen) wordt bediend door een klein team van
accountmanagers van het ministerie van Financien. Hierbij geven de
deelnemers aan gemiddeld genomen tevreden te zijn over de manier
waarop het accountmanagement is ingevuld. De leden van de VVD-fractie
vragen te verhelderen welk percentage ontevreden is. Wat is hierbij hun
voornaamste klacht?
Om het schatkistbankieren mogelijk te maken zijn er voor de Staat
zogenaamde apparaat- of uitvoeringskosten. De apparaatskosten kunnen
evenwel globaal geschat worden op ca. € 3 miljoen per jaar. De leden van
de VVD-fractie vragen de minister deze apparaatskosten uit te splitsen.
Er kan in enig jaar ook sprake zijn van een negatief renteresultaat (bij
kosten en baten voor de Staat door deelname RWT’s). Wanneer de korte
rente stijgt tot boven de lange rente waartegen in het verleden leningen
zijn opgenomen en verstrekt, kan er een financieel nadeel optreden. In
2007 en 2008 was er voor het eerst sinds 2000 sprake van een negatief
resultaat. Zal het verwachtte resultaat voor 2009 ook negatief zijn? Is er
een lange termijn schatting te maken?
Rekeningen van deelnemers moeten gekoppeld worden aan rekeningen
van het Rijk. Hiervoor maken de banken kosten. De Staat geeft deelne-

6

mende banken hiervoor een kostenvergoeding per aan schatkistbankieren
deelnemende instelling. De leden van de VVD-fractie ontvangen graag een
overzicht van deze kosten opgesplitst per bank.
Door het schatkistbankieren zullen er minder middelen bij de private
banken worden aangehouden. Voorts loopt de kredietverlening aan de
publieke sector terug. Tot slot is er een vermindering van de winstmarge
op leningen. Deze drie genoemde effecten leiden – ceteris paribus – tot
omzetverlies bij banken en minder mogelijkheden tot kredietverlening. De
leden van de VVD-fractie vragen de minister een inschatting te maken,
opgesplitst per bank, van dit omzetverlies en de gevolgen voor de
kredietverlening.
In het rapport «beleidsdoorlichting schatkistbankieren» zijn enkele
beleidsaanbevelingen opgenomen. De leden van de VVD-fractie verzoeken
de minister om, voor zover hier nog niet op in is gegaan in de naar de
Kamer gestuurde brief, per beleidsaanbeveling te beargumenteren wat hij
hiermee gaat doen.
Op welke wijze kan schatkistbankieren aantrekkelijk worden gemaakt voor
lagere overheden? Kan bijvoorbeeld het treasury statuut en beheer sterk
worden vereenvoudigd op voorwaarde van schatkistbankieren?
II Reactie van de minister

7