Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 615

Goedkeuring van het op 12 april 2012 te Berlijn
tot stand gekomen Verdrag tussen het
Koninkrijk der Nederlanden en de
Bondsrepubliek Duitsland tot het vermijden van
dubbele belasting en het voorkomen van het
ontgaan van belasting met betrekking tot
belastingen naar het inkomen (Trb. 2012, 123)

Nr. 8

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 9 april 2014
Algemeen
Allereerst wil ik, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, de
leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de SP, de PVV, het CDA, D66
en 50PLUS dank zeggen voor hun aanvullende inbreng op het voorliggende wetsvoorstel. Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de
aanvullende vragen en opmerkingen van de leden van deze fracties.
Mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken geef ik in deze nota
graag een reactie op de in het nader verslag door de leden van deze
fracties gestelde vragen. Bij de beantwoording van de vragen wordt de
volgorde van het nader verslag zoveel mogelijk gevolgd. Waar mogelijk,
echter, zijn vragen die hetzelfde onderwerp betreffen, gebundeld. Indien
daarbij vragen zijn beantwoord onder een ander kopje dan is gehanteerd
in het nader verslag, dan is dat aangegeven.
Voor de leesbaarheid wordt in deze nota gesproken van het «nieuwe
Verdrag» en het «huidige Verdrag». Met het «nieuwe Verdrag» wordt
bedoeld: het op 12 april 2012 te Berlijn tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland tot het
vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het ontgaan van
belasting met betrekking tot belastingen naar het inkomen
(Trb. 2012, 123). Met het «huidige Verdrag» wordt bedoeld: de op 16 juni
1959 te ‘s-Gravenhage tot stand gekomen Overeenkomst tussen het
Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland tot het
vermijden van dubbele belasting op het gebied van belastingen naar het
inkomen en van het vermogen alsmede van verscheidene andere
belastingen en tot het regelen van andere aangelegenheden op belastinggebied (Trb. 1959, 85) en de wijzigingen en aanvullingen daarop van
13 maart 1980 (Trb. 1980, 61), 21 mei 1991 (Trb. 1991, 95) en 4 juni 2004
(Trb. 2004, 185).

kst-33615-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

1

Inleiding
Alle vragen die in het verslag in het onderdeel «Inleiding» zijn gesteld,
zullen bij de specifieke onderwerpen in het vervolg van het verslag
worden beantwoord. Hierna geef ik aan in welk van de navolgende
onderdelen ze worden beantwoord.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar het overleg met de
vertegenwoordigers van grensarbeiders over de uitvoering van de
compensatieregeling en het gesprek over het heffingsrecht met betrekking
tot het salaris van luchtvaartpersoneel. Deze vragen worden beantwoord
in de onderdelen «Grensarbeiders» onderscheidenlijk «Vervoer per schip
en via de lucht en lucht- en scheepvaartpersoneel».
De leden van de fractie van het CDA stellen enkele vragen over de kosten
van de voorgestelde overgangsregeling voor in Duitsland woonachtige
gepensioneerden met uit Nederland afkomstige pensioenen en de
gevolgen voor het uitgavenkader. Deze vragen worden beantwoord in het
onderdeel «Gevolgen voor gepensioneerden».
De leden van de fracties van het CDA en D66 hebben verzocht de vragen
te beantwoorden die zijn gesteld in een brief van 14 januari 2014 van de
Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (hierna: NOB) aan de vaste
commissie voor Financiën. Voor zover de vragen van de NOB in deze nota
niet eerder aan de orde zijn gekomen naar aanleiding van door de fracties
gestelde vragen, worden deze vragen beantwoord aan het eind van deze
nota.
De leden van de fractie van 50PLUS menen dat de verdeling van de
heffingsbevoegdheid ter zake van pensioenen zoals deze is opgenomen in
het nieuwe Verdrag niet moet gelden voor, kort gezegd, bestaande
gevallen. Op deze problematiek wordt uitvoerig ingegaan in het onderdeel
«Gevolgen voor gepensioneerden».
Grensarbeiders
De leden van de fractie van het CDA zijn benieuwd naar het overleg met
vertegenwoordigers van grensarbeiders over de uitvoering van de
compensatieregeling.
Het overleg met vertegenwoordigers van grensarbeiders heeft plaatsgevonden op 28 februari 2014. Bij dit overleg hebben medewerkers van het
team van de Belastingdienst dat verantwoordelijk is voor de uitvoering
van de compensatieregeling een inleiding verzorgd over de uitvoeringsaspecten van de compensatieregeling in het nieuwe Verdrag. Vertegenwoordigers van grensarbeiders hebben vervolgens de gelegenheid gehad
om vragen te stellen en mogelijke knelpunten in te brengen. De belangrijkste conclusies van dit overleg zijn weergegeven in bijlage 1 bij deze
nota.
De leden van de fractie van het CDA stellen enkele vragen over de
berekeningswijze van de compensatieregeling. Zo vragen deze leden
waarom de premies Unfallversicherung niet voor 50% worden meegenomen in de berekening. Voor dit percentage verwijzen zij naar de
mededeling van 26 oktober 2011, nr. DGB 2011/6623 (fiscale kwalificatie
buitenlandse socialezekerheidsstelsels).
Met betrekking tot de in deze mededeling vermelde Duitse Unfallversicherung heeft de Belastingdienst geconcludeerd dat de door de
werkgever betaalde premie voor een deel vergelijkbaar is met de
Nederlandse werknemersverzekeringen en voor een deel niet. Bij de
omrekening van Duits loon naar Nederlands fiscaal loon is om die reden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

2

50% wel en 50% niet in aanmerking genomen. Als gevolg van de
wijzigingen in de Wet uniformering loonbegrip wordt de door de
werkgever betaalde premie met ingang van 1 januari 2013 voor 100%
buiten het fiscale loon gelaten. Het buiten het fiscale loon laten van de
door de werkgever betaalde premie Unfallversicherung leidt er echter niet
toe dat deze premie daarmee vergelijkbaar is met de Nederlandse premie
volksverzekeringen. Niettemin heeft dit wel gevolgen voor de berekening
van de compensatieregeling. Het naar Nederlandse maatstaven omgerekende fiscale loon wordt hierdoor lager en dit heeft invloed op de
schaduwberekening. In de schaduwberekening wordt namelijk uitgegaan
van de (fictieve) inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen over het
naar Nederlandse fiscale maatstaven bepaalde inkomen. Ipso facto geldt
hetgeen is gesteld over de premie Unfallversicherung ook voor bijdragen
die zijn betaald voor de premie Rentenversicherung, de premie Arbeitslosenversicherung en de door de werkgever betaalde premie Krankenversicherung. De premies die zijn verschuldigd op grond van de Pflegeversicherung (werkgevers 1,025%/werknemers 1,025%) behoren wel tot het
fiscale loon (de door de werkgever betaalde premie is belast; de door de
werknemer betaalde premie is niet aftrekbaar). Voor de vraag of de
premie Pflegeversicherung voor de compensatieregeling vergelijkbaar is
met de premie volksverzekeringen – tijdens de bijeenkomst van
28 februari 2014 is hierover tevens gesproken met vertegenwoordigers
van grensarbeiders – ga ik er vooralsnog van uit dat dit niet het geval is.
Daarbij speelt ook een rol dat in de relatie met België tot dusverre geen
enkele Belgische sociale premie vergelijkbaar is met de premie volksverzekeringen en dat de Universiteit Maastricht1 in haar rapport over de
compensatieregeling er eveneens vanuit is gegaan dat geen enkele Duitse
sociale premie vergelijkbaar is met de premie volksverzekeringen. Met dit
als vertrekpunt zal Nederland in onderlinge overeenstemming met de
Duitse bevoegde autoriteiten bepalen in welke mate Duitse sociale
premies vergelijkbaar zijn met de premie volksverzekeringen. Hierbij
geldt, de leden van de fractie van het CDA vragen hier naar, dat vanuit
Nederlands opzicht voor de premie volksverzekeringen, zowel de premie
AOW, Anw als AWBZ in aanmerking wordt genomen.
Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA zich af of in casus 1 op
pagina 54 van de nota naar aanleiding van het verslag de premie
volksverzekeringen van € 6.764 ook de AWBZ omvat of alleen de AOW en
Anw.
De berekening van de premie volksverzekeringen bij deze casus over de
compensatieregeling omvat de premie AOW, Anw én AWBZ. Het box
1-inkomen in deze casus is € 21.715. Op basis van de gegevens over het
jaar 2013 is de premie volksverzekeringen in totaal (AOW: 17,9%; Anw:
0,6% en AWBZ: 12,65%) 31,15% x € 21.715 = € 6.764. Hierop komen
vervolgens nog de premiedelen van de heffingskorting in mindering.
Koninkrijkspositie
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de regering voornemens is
het Verdrag uit te breiden tot het niet-Europese deel van Nederland, en of
hierover al onderhandelingen met Duitsland zijn gevoerd.
Ingevolge artikel 32 kan het nieuwe Verdrag onder voorwaarden worden
uitgebreid tot de delen van het Koninkrijk der Nederlanden die niet in
Europa zijn gelegen. Een dergelijke uitbreiding van het nieuwe Verdrag
behoeft een afzonderlijke overeenstemming met Duitsland en nadere
formele vastlegging in een verdrag. Ten behoeve van het Caribische deel
van Nederland zal een uitbreidingsverdrag worden gesloten indien en
zodra Duitsland daarmee akkoord zou gaan. Omdat de verdragsonderhan1

Schaper, M.G.H. en Prokisch, R.G. (2009), Onderzoek naar een algemene compensatieregeling
voor Nederlands-Duitse grenswerknemers, Universiteit Maastricht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

3

delingen die tot dit nieuwe Verdrag hebben geleid in belangrijke mate zijn
gevoerd voordat de staatkundige hervormingen (inclusief het fiscale
stelsel voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba) waren afgerond, is het
onderwerp toen niet actief onderdeel geweest van de Nederlandse
onderhandelingsinzet en ook thans zijn hierover geen onderhandelingen
met Duitsland gaande. Het is zaak eerst met het onderhavige nieuwe
Verdrag tot een afronding te komen, alvorens eventuele nieuwe onderwerpen met een ingrijpend karakter worden geagendeerd.
Gevolgen voor gepensioneerden
Algemeen
Over de gevolgen van het nieuwe Verdrag voor gepensioneerden alsmede
de voorgestelde overgangsregeling voor in Duitsland woonachtige
gepensioneerden met een pensioen uit Nederland zijn veel vragen
gesteld. Bij de beantwoording van die vragen zal eerst worden ingegaan
op de structurele regeling voor pensioenen zoals die in het nieuwe
Verdrag is opgenomen. Daarna worden de vragen over de voorgestelde
unilaterale overgangsregeling beantwoord. In zijn algemeenheid worden
bij beide onderwerpen de meer algemene en beleidsmatige vragen eerst
beantwoord en daarna de specifieke en gedetailleerde vragen. Alle vragen
over de inkomenseffecten van zowel de structurele regeling als de
overgangsregeling voor pensioenen worden vanwege de onderlinge
verwevenheid beantwoord onder de tussenkop «Overgangsregeling
pensioenen».
Structurele regeling pensioenen
De leden van de fractie van de PVV vragen of artikel 17, tweede lid, van
het nieuwe Verdrag moet worden gezien als een correctie op de onevenwichtigheid tussen fiscaal gefaciliteerde pensioenopbouw in Nederland en
lage belastingheffing in Duitsland over de pensioenuitkeringen. De leden
van de fractie van 50PLUS vragen de regering een rechtvaardiging te
geven voor het gegeven dat, volgens deze leden, een specifieke groep
gepensioneerden zwaar en blijvend in het inkomen wordt getroffen.
Op grond van de Nederlandse belastingwetgeving vormt pensioen feitelijk
uitgesteld loon, wat ook tot uitdrukking komt in het zogeheten
EET-systeem («exempt, exempt, taxed») dat Nederland hanteert. Op grond
van dit systeem zijn de pensioenpremies fiscaal aftrekbaar en blijven de
aanspraken onbelast, alsmede het rendement op de ingelegde pensioenpremies en -bijdragen, terwijl de toekomstige pensioenuitkeringen wel
worden belast (de «omkeerregel»). Om er voor te zorgen dat tegenover
het verlenen van de fiscale uitstelfaciliteit in de opbouwfase van het
pensioen ook Nederlandse belastinginkomsten staan in de fase dat het
pensioen wordt uitgekeerd, streeft Nederland met betrekking tot fiscaal
gefaciliteerd opgebouwde pensioenen naar een heffingsrecht voor de
bronstaat. Doel van dit beleid is dat de Nederlandse belastingclaim wordt
veilig gesteld, ongeacht de fiscale behandeling van de pensioenen in de
(nieuwe) woonstaat van de pensioengerechtigde. Dat beleid is neergelegd
in paragraaf 2.11 van de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 20112 en is door
Uw Kamer uitdrukkelijk ondersteund in de motie Groot3, waarin de
regering wordt verzocht geen belastingverdragen te sluiten waarin het
heffingsrecht over pensioenen hoofdzakelijk toekomt aan de woonstaat.
Dit beleid heeft ook in de relatie tot Duitsland gestalte gekregen in
artikel 17 van het nieuwe Verdrag. De in het nieuwe Verdrag opgenomen
bronstaatheffing voor pensioenen is dus meer principieel dan «slechts»
2
3

Kamerstukken II 2010/11, 25 087, bijlage bij nr. 7.
Kamerstukken II 2010/11, 25 087, nr. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

4

een correctie op de onevenwichtigheid tussen fiscaal gefaciliteerde
pensioenopbouw in Nederland en lage belastingheffing in het (nieuwe)
woonland (Duitsland) over de uitkeringen. Wel is van belang te beseffen
dat de wijze waarop Duitsland buitenlandse pensioenen belast,
meebrengt dat ook onder het «oude» verdragsbeleid dat sinds de jaren
’90 van de vorige eeuw werd gevoerd Nederland in de relatie tot Duitsland
naar een heffingsrecht voor het bronland zou hebben gestreefd. Immers,
in de notitie «Uitgangspunten van het beleid op het terrein van het
internationaal fiscaal (verdragen)recht»4 uit 1998 was het beleid
neergelegd dat Nederland streeft naar een – al dan niet gedeeltelijke –
bronstaatheffing voor fiscaal gefaciliteerde pensioenen, indien de
woonstaat de uitkeringen niet of slechts in zeer beperkte mate in de
belastbare grondslag betrekt (zoals Duitsland dat doet), of tegen een
afwijkend tarief belast. Bij de beantwoording van de vragen over de
overgangsregeling kom ik hier nader op terug.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen – in het onderdeel «Overig»,
maar het ligt voor de hand de vraag reeds op deze plaats te beantwoorden – hoe de regering zich inzet om tot een zoveel mogelijk uniform
fiscaal verdragsbeleid te komen voor wat betreft pensioenen, met als
uitgangspunt een bronstaatheffing, en welke mogelijkheden zij in dit
verband ziet binnen de OESO.
Bij onderhandelingen met het oogmerk tot een nieuw belastingverdrag te
komen of bestaande belastingverdragen aan te passen, hanteert
Nederland consequent de lijn zoals die is neergelegd in de Notitie Fiscaal
Verdragsbeleid 2011. Gewezen wordt, in het bijzonder, op paragraaf 2.11.1
van deze notitie. Tevens wordt hierbij de hiervoor genoemde door Uw
Kamer aangenomen motie Groot uitgevoerd, waarin de regering wordt
verzocht geen belastingverdragen af te sluiten waarin het heffingsrecht
over pensioenen hoofdzakelijk toekomt aan de woonstaat. Een consistent
Nederlands verdragsbeleid ten aanzien van pensioenen is daarmee
gewaarborgd. Dit betekent uiteraard niet dat geen verschillen kunnen
ontstaan tussen Nederlandse belastingverdragen onderling. De einduitkomst van verdragsonderhandelingen, ook ten aanzien van pensioenen, is
immers de resultante van een proces van geven en nemen dat eigen is
aan bilaterale onderhandelingen. Ook specifieke kenmerken van het
belastingstelsel van het andere verdragsland kunnen op onderdelen een
bijzondere aanpak vergen.
Nederland is zeker bereid om ook in OESO-verband het Nederlandse
fiscale verdragsbeleid met betrekking tot pensioenen uit te dragen indien
zich daarvoor een passende gelegenheid aanbiedt. Voorshands verwacht
ik echter dat de bestaande woonstaatheffing in het OESO-modelverdrag
ongewijzigd zal blijven. Daarbij is niet gezegd dat er ook binnen het
verband van de OESO geen erkenning is voor de belangen van
bronlanden. Zo zijn in het OESO-commentaar enkele alternatieve
bepalingen opgenomen voor de OESO-landen die met betrekking tot
pensioenen naar een geheel of gedeeltelijk heffingsrecht voor het
bronland streven. Verwezen wordt naar onderdeel 15 van het commentaar
op artikel 18 van het OESO-modelverdrag.
Voorts vragen de leden van de fractie van 50PLUS – in het onderdeel
«Overig» van het verslag – of de regering kan aangeven in hoeverre in
Nederland opgebouwde pensioenen thans in landen waarmee Nederland
een belastingverdrag heeft gesloten fiscaal in gelijke mate worden belast,
en of de regering het er mee eens is dat dit het streven zou moeten zijn.
De mate van belastingheffing in de woonstaat wordt niet bepaald door
een bilateraal belastingverdrag, maar door het nationale belastingstelsel
van het land dat het heffingsrecht heeft over de in Nederland
opgebouwde pensioenen. Elk nationaal belastingstelsel heeft zijn
4

Kamerstukken II 1998/99, 25 087, bijlage bij nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

5

specifieke kenmerken en er is een diversiteit aan mogelijkheden ingevolge
welke (buitenlandse) pensioenen in de belastingheffing worden
betrokken. Er is dan ook geen overzicht beschikbaar van de wijze waarop
in Nederland opgebouwde pensioenen in landen waarmee Nederland
belastingverdragen heeft gesloten, precies in de belastingheffing worden
betrokken. Het Nederlandse verdragsbeleid is er bovendien op gericht om,
zoals is toegelicht, de Nederlandse belastingheffing over in Nederland
fiscaal gefaciliteerde pensioenen te verzekeren, ongeacht de wijze van
belastingheffing in de woonstaat van de belastingplichtige.
Hierna volgt de beantwoording van enkele vragen met betrekking tot de
grens van € 15.000 voor het gezamenlijke bedrag aan pensioenen,
lijfrenten en socialezekerheidsuitkeringen.
De leden van de fractie van het CDA suggereren dat de groep van in
Duitsland woonachtige gepensioneerden met Nederlandse pensioenen
van meer dan € 15.000 grotendeels uit Nederlanders zou kunnen bestaan,
terwijl de groep van in Nederland woonachtige gepensioneerden met
Duitse pensioenen van meer dan € 15.000 wel eens grotendeels uit
Duitsers zou kunnen bestaan. Deze leden vragen voorts of de regering
cijfermatig kan onderbouwen of deze aannames kloppen. Tot slot vragen
deze leden of indien dit het geval is, sprake zou kunnen zijn van indirecte
discriminatie op grond van nationaliteit.
Uit de meest recente gegevens van de Belastingdienst blijkt dat op een
totale populatie aan gepensioneerden in Duitsland met een privaatrechtelijk pensioen, lijfrente of AOW uit Nederland van ongeveer 43.000, in
totaal ongeveer 5.500 gepensioneerden een Nederlands pensioeninkomen
hebben van meer dan € 15.000. Niet bekend is hoeveel personen van deze
groep de Nederlandse nationaliteit en hoeveel personen de Duitse
nationaliteit bezitten. Naar mijn mening is bij een dergelijke verdeling van
heffingsrechten tussen twee staten op basis van een € 15.000-grens geen
sprake van indirecte discriminatie naar nationaliteit. Een Nederlandse
inwoner van Duitsland met pensioeninkomen uit Nederland van meer dan
€ 15.000 is in Nederland belasting verschuldigd en wordt niet anders
behandeld dan bijvoorbeeld de Duitse inwoner van Duitsland met
hetzelfde pensioeninkomen uit Nederland. Een inwoner van Duitsland met
een pensioeninkomen uit Nederland van € 15.000 of minder is echter in
Duitsland belasting verschuldigd. Het verschil in belastingdruk dat dit kan
opleveren in vergelijking met de eerste situatie, vloeit echter niet voort uit
de grens van € 15.000 maar is het gevolg van verschillen in belastingstelsels tussen Duitsland en Nederland.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen waarom niet een algemene
woonstaatheffingsgrens van € 15.000 wordt gehanteerd, waarbij, zo
begrijp ik deze leden, slechts voor zover het totale bedrag aan pensioen
en andere soortgelijke beloningen, lijfrenten en socialezekerheidsuitkeringen dit bedrag van € 15.000 te boven gaat, een bronstaatheffing zou
worden toegepast.
In het nieuwe Verdrag geldt als uitgangspunt een woonstaatheffing voor
pensioenen en andere soortgelijke beloningen, lijfrenten en socialezekerheidsuitkeringen (artikel 17, eerste lid, van het nieuwe Verdrag). Deze
inkomsten kunnen ook in de bronstaat worden belast, indien het
gezamenlijke bruto bedrag van de door de belastingplichtige in een
kalenderjaar genoten pensioen- en lijfrentetermijnen of socialezekerheidsuitkeringen meer bedraagt dan € 15.000 (artikel 17, tweede lid, van het
nieuwe Verdrag). Hiermee geldt voor kleine(re) pensioenen, lijfrenten en
sociale zekerheidsuitkeringen uitsluitend een woonstaatheffing. Op deze
wijze wordt voorkomen dat door inwoners van het ene verdragsland
reeds voor relatief geringe bedragen belastingaangifte zou moeten
worden gedaan in het andere verdragsland, waaruit het desbetreffende
inkomen afkomstig is (het bronland). In geval van een «voor zover»-grens,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

6

daarentegen, zou nog steeds (tevens) belastingaangifte moeten worden
gedaan in het bronland, indien het totaal van de relevante inkomsten van
een belastingplichtige € 15.000 te boven gaat (namelijk voor het bedrag
van de «overschrijding»). Daarmee zou de beoogde vermindering van
administratieve lasten voor belastingplichtigen teniet worden gedaan.
Bovendien zou het splitsen van inkomsten in een deel tot € 15.000 en een
deel daarboven ertoe leiden dat in Duitsland woonachtige gepensioneerden een fiscaal voordeel hebben ten opzichte van inwoners van
Nederland met hetzelfde pensioeninkomen. Dergelijke belastingplichtigen
zouden immers profiteren van het feit dat zij voor beide delen van hun
inkomen in de laagste belastingtarieven vallen, wat een progressievoordeel tot gevolg zou hebben.
Voorts vragen de leden van de fractie van 50PLUS om een verhoging van
de grens van € 15.000.
De grens van € 15.000 vormt een compromis tussen beide verdragslanden. Een verhoging van dit bedrag is niet aan de orde.
Hierna volgt de beantwoording van vragen die zijn gesteld met betrekking
tot enkele (zeer) specifieke effecten die (kunnen) samenhangen met de
wijziging van het heffingsrecht met betrekking tot pensioenen onder het
nieuwe Verdrag.
De leden van de fractie van de PVV vragen of personen die in Duitsland
wonen, en AOW vermeerderd met een aanvullend Nederlands pensioen
genieten, onder het nieuwe Verdrag in een gelijke positie komen te
verkeren met personen die in Nederland woonachtig zijn en dezelfde
inkomsten genieten.
Ervan uitgaande dat het gezamenlijke bedrag van het desbetreffende uit
Nederland afkomstige pensioen vermeerderd met de AOW de grens van
€ 15.000 overschrijdt, zal deze inwoner van Duitsland voor de belastingheffing inderdaad in een gelijke positie komen te verkeren als een inwoner
van Nederland met datzelfde inkomen. Immers, de inwoner van Duitsland
zal als «kwalificerende buitenlandse belastingplichtige» recht hebben op
dezelfde aftrekposten en fiscale tegemoetkomingen als een inwoner van
Nederland. Voorts zijn de belastingtarieven voor binnenlandse en
buitenlandse belastingplichtigen hetzelfde.
De leden van de fractie van het CDA stellen vragen over de structurele
regeling voor pensioenen die betrekking hebben op twee verschillende
situaties. In de eerste plaats stellen deze leden vragen over (de gevolgen
van het nieuwe Verdrag voor) in Duitsland woonachtige gepensioneerden.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de regering het volgens
deze leden nivellerende effect beoordeelt dat als gevolg van het nieuwe
Verdrag optreedt voor de in Duitsland woonachtige gepensioneerden met
uit Nederland afkomstig pensioeninkomen.
De achtergrond van het Nederlandse verdragsbeleid met betrekking tot
gepensioneerden is, kort samengevat, het streven van de regering om de
fiscale claim die rust op de in Nederland fiscaal gefaciliteerde pensioenen
bij uitkering te kunnen effectueren. Dit beleid leidt ertoe dat in Duitsland
woonachtige gepensioneerden over hun Nederlandse pensioen dezelfde
fiscale behandeling krijgen als de in Nederland woonachtige gepensioneerden ten deel valt op grond van de Nederlandse nationale belastingwetgeving. Het is daarom niet zuiver in dit verband te spreken van een (al
dan niet beoogde) nivellerende werking van het nieuwe Verdrag.
Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA of de regering de
conclusie onderschrijft dat de in Duitsland woonachtige gepensioneerden
met een Nederlands pensioeninkomen van meer dan € 15.000 na
belastingheffing in Nederland een lager netto-inkomen hebben dan de in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

7

Duitsland woonachtige gepensioneerden met een vergelijkbaar Duits
inkomen.
De bronstaatheffing voor pensioeninkomen van meer dan € 15.000
betekent dat in Duitsland woonachtige gepensioneerden met een
Nederlands pensioeninkomen onder het nieuwe Verdrag in beginsel meer
belasting gaan betalen dan onder het huidige Verdrag. De gunstige Duitse
belastingheffing die de gepensioneerden met een Nederlands bedrijfspensioen onder het huidige Verdrag hadden, wordt door het nieuwe Verdrag
beëindigd. In Duitsland woonachtige gepensioneerden met een vergelijkbaar Duits pensioeninkomen blijven op grond van het Duitse nationale
recht onder de gunstige Duitse belastingheffing vallen. Overigens dient te
worden bedacht dat Duitse pensioenen in (veel) mindere mate fiscaal
gefaciliteerd zijn dan Nederlandse pensioenen en in het algemeen ook
lager zijn.
In de tweede plaats stellen de leden van de fractie van het CDA enkele
vragen over (de gevolgen van het nieuwe Verdrag voor) in Nederland
woonachtige gepensioneerden.
Deze leden hebben de berekeningen bekeken die zijn opgenomen in tabel
3 en 4 van bijlage 1 bij de nota naar aanleiding van het verslag5 en die
zien op in Nederland woonachtige gepensioneerden met uit Duitsland
afkomstig pensioeninkomen. Deze leden constateren dat in alle doorgerekende gevallen sprake is van een positief inkomenseffect ten gevolge van
het nieuwe Verdrag en dat hoe hoger het inkomen bedraagt, hoe hoger dit
positief inkomenseffect is. Deze leden trekken hieruit de conclusie dat in
de berekende situaties sprake is van denivellering en vragen hoe de
regering dit beoordeelt.
Het lijkt niet juist in dit verband te spreken van een (al dan niet beoogd)
denivellerend effect. Een belastingverdrag verdeelt immers slechts
heffingsrechten. De belasting wordt vervolgens geheven uit hoofde van
de nationale wet van het desbetreffende land dat het heffingsrecht heeft,
in dit geval Duitsland. In Nederland woonachtige gepensioneerden krijgen
daarmee voor hun Duitse pensioen dezelfde fiscale behandeling als in
Duitsland wonende gepensioneerden. Als daarbij het belastingtarief in
Duitsland bijvoorbeeld een ander verloop van de progressie kent dan het
tarief van de Nederlandse inkomstenbelasting, is dit het gevolg van de
keuzes die Duitsland bij de vormgeving van zijn belastingsysteem heeft
gemaakt.
De leden van de fractie van het CDA vragen voorts of de regering kan
aangeven of het klopt dat in Nederland woonachtige gepensioneerden
met een Duits pensioeninkomen van minder dan € 15.000 als gevolg van
de Duitse Zulage Krankenversicherung een hoger netto-inkomen hebben
dan vergelijkbare Nederlandse gepensioneerden (met alleen Nederlands
pensioen), en of dit effect was beoogd bij de verdragsonderhandelingen.
In Nederland woonachtige gepensioneerden met uitsluitend Duits
pensioeninkomen van minder dan € 15.000 verkeren voor de belastingheffing in dezelfde positie als diezelfde gepensioneerden met uitsluitend
Nederlands pensioeninkomen. Dit is echter anders voor de ziektekosten.
Diegenen met uitsluitend Duits pensioeninkomen hebben op grond van
artikel 24 van Verordening (EG) nr. 883/2004 recht op verstrekkingen
volgens het Nederlandse stelsel, maar voor rekening van het in Duitsland
bevoegde orgaan. Op grond van artikel 30 van de Verordening is deze
gepensioneerde in Duitsland een bijdrage verschuldigd. Het ligt voor de
hand dat hij voor de verschuldigdheid van de Duitse bijdrage tevens in
aanmerking komt voor een tegemoetkoming via de zogeheten Zulage
Krankenversicherung. In Nederland woonachtige gepensioneerden met
uitsluitend een Nederlands pensioen vallen onder de Zorgverzekeringswet
5

Kamerstukken II 2012/13, 33 615, bijlage bij nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

8

en de AWBZ en zijn op grond van deze wetgeving in Nederland een
premie en bijdrage verschuldigd. Het netto-inkomen van beide groepen
zal naar alle waarschijnlijkheid verschillen. Met dergelijke verschillen op
het punt van de ziektekostenregelingen is bij de verdragsonderhandelingen geen rekening gehouden. Het betreft immers een aangelegenheid
op het terrein van de socialezekerheidswetgeving die niet in een verdrag
ter voorkoming van dubbele belasting thuis hoort. Dit geldt ook voor de
situatie waarin iemand naast zijn Duitse «Rente» tevens een (gedeeltelijke)
Nederlandse AOW ontvangt. Voor de over de Duitse «Rente» verschuldigde premie AWBZ en inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet kan eveneens een aanvraag worden gedaan voor een Zulage van
de Deutsche Rentenversicherung. Met de gevolgen van het toekennen van
een dergelijke Zulage is geen rekening gehouden bij de inkomenseffecten
voor inwoners van Nederland met een Duits pensioen en voor inwoners
van Duitsland met een Nederlands pensioen.
Tot slot stellen de leden van de fractie van het CDA een technische vraag
met betrekking tot de toepassing van de zogeheten «sourcing rule». Deze
leden vragen of uitkeringen ingevolge de Nederlandse volksverzekeringen
(AOW en Anw) voor de verdragstoepassing eveneens geacht worden uit
Nederland afkomstig te zijn, nu deze niet in aanmerking komen voor
fiscale facilitering.
Op grond van artikel 17, eerste lid, tweede volzin, in verbinding met het
tweede lid, van het nieuwe Verdrag, zijn uitkeringen die worden betaald
krachtens een socialezekerheidsstelsel van een verdragsluitende staat
(gezien de gestelde vraag, in casu Nederland) aan een inwoner van de
andere verdragsluitende staat (derhalve Duitsland) belast in de verdragsluitende staat van het socialezekerheidsstelsel (Nederland), indien het
bruto bedrag van deze uitkeringen tezamen met eventuele pensioenen en
andere soortgelijke beloningen alsmede lijfrenten in enig kalenderjaar
meer bedraagt dan € 15.000. Voor zover het bij deze optelsom om
uitkeringen krachtens een socialezekerheidsstelsel gaat, is (al dan niet)
fiscale facilitering niet relevant. Fiscale facilitering is alleen een vereiste
wanneer het gaat om de eventueel – in aanvulling op de socialezekerheidsuitkeringen – genoten pensioenen en andere soortgelijke beloningen
alsmede lijfrenten. Dat is neergelegd in de «sourcing rule» van artikel 17,
vijfde lid, van het nieuwe Verdrag (en dat niet ziet op uitkeringen die
worden betaald krachtens een socialezekerheidsstelsel).
Overgangsregeling pensioenen
De leden van de fractie van de VVD geven aan tevreden te zijn dat een
overgangsregeling wordt voorgesteld voor gepensioneerden. Ook de
leden van de fractie van het CDA zijn positief over de overgangsregeling
voor in Duitsland woonachtige gepensioneerden met uit Nederland
afkomstig pensioeninkomen. Toch is er nog een aantal vragen gesteld
over keuzes die in de voorgestelde overgangsregeling zijn gemaakt en
over de financiële gevolgen van deze regeling voor verschillende
(inkomens)groepen. Ik beantwoord deze vragen zoveel mogelijk in
onderlinge samenhang.
In overeenstemming met het Nederlandse fiscale verdragsbeleid, en de
door Uw Kamer aangenomen motie Groot6, is in het nieuwe Verdrag voor
de «grote(re)» pensioenen een bronstaatheffing opgenomen. Onder het
huidige Verdrag geldt nog een algehele woonstaatheffing voor privaatrechtelijke pensioenen en voor lijfrenten. Voor in Duitsland woonachtige
gepensioneerden met een uit Nederland afkomstig pensioen is toewijzing
van het heffingsrecht aan Duitsland in de regel financieel zeer gunstig,
6

Kamerstukken II 2010/11, 25 087, nr. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

9

omdat in Duitsland (buitenlandse) pensioenuitkeringen veelal nauwelijks
in de belastingheffing worden betrokken. Derhalve heeft deze groep
belastingplichtigen – soms jarenlang – zeer weinig belasting betaald.
Omdat in de opbouwfase het pensioen geheel was vrijgesteld van
Nederlandse belastingheffing, heeft deze groep kunnen genieten van
nagenoeg dubbele belastingvrijstelling. Het nieuwe Verdrag stelt de
Nederlandse belastingclaim over de pensioenuitkeringen zeker en neemt
daarmee de dubbele vrijstelling die was ontstaan weg. Belanghebbenden
die het voordeel van een zeer lage belastingheffing (in Duitsland) moeten
opgeven in ruil voor een reguliere belastingdruk (in Nederland), lijden uit
de aard der zaak een netto inkomensverlies.
Ofschoon het laten voortbestaan van een onbedoelde dubbele vrijstelling
in het algemeen ongewenst is, wil ik, omdat de inkomenseffecten soms
aanzienlijk kunnen zijn, in het bijzonder ook voor de gepensioneerden met
substantiële pensioenbedragen, niet voorbij gaan aan zorgen die zijn
geuit. Om die reden is een overgangsregeling voorgesteld, zodat in het
bijzonder voor die laatste groep de overgang wat geleidelijker verloopt.
Tegen de geschetste achtergrond, echter, acht ik volledige respectering
van alle reeds op 12 april 2012 «bestaande» gevallen geen reëel alternatief, zo antwoord ik de leden van de fractie van 50PLUS. Een dergelijke
variant is niet denkbaar zonder heronderhandeling van het nieuwe
Verdrag. Het zou ook betekenen dat pas in een zeer laat stadium de
vruchten kunnen worden geplukt van het Nederlandse verdragsbeleid dat
effectuering beoogt van de Nederlandse belastingclaim die rust op (ten
laste van de schatkist) fiscaal gefaciliteerde pensioenen. Daarbij zou
bovendien de huidige situatie waarbij tegenover de vrijgestelde Nederlandse pensioenaanspraken nauwelijks of geen belastingheffing in
Duitsland plaatsvindt, blijven voortbestaan.
Wat het beginsel van rechtszekerheid betreft – de leden van de fractie van
50PLUS vragen hier aandacht voor – wijs ik op het verdragsbeleid dat
Nederland reeds sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw heeft gevoerd.
Verwezen wordt naar eerdergenoemde notitie «Uitgangspunten van het
beleid op het terrein van het internationaal fiscaal (verdragen)recht»
(1998). Dat beleid was erop gericht om een bronstaatheffing voor fiscaal
gefaciliteerde pensioenen na te streven indien de (nieuwe) woonstaat het
pensioen niet adequaat belast, een scenario dat bij uitstek aan de orde is
met betrekking tot Duitsland. In onder meer de Nederlandse belastingverdragen met Portugal (1999)7, België (2001)8 en Zwitserland (2010)9 heeft
dit beleid ook concreet gestalte gekregen. Hiermee is, ook toen de
onderhavige wijziging van de heffingsbevoegdheid ter zake van pensioenen openbaar werd (12 april 2012), beslist van een kenbare bestendige
beleidslijn sprake geweest, die in de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011
verder is doorgetrokken, zoals ook eerder uiteen is gezet.
De leden van de fracties van de SP, de PVV, het CDA en D66 vragen
waarom is gekozen voor een overgangstermijn van zes jaar. De leden van
de fractie van de PVV vragen of de regering eventueel bereid is de termijn
van zes jaar te verlengen. Ook de leden van de fractie van het CDA vragen
waarom niet is gekozen voor een langere overgangstermijn en verwijzen
naar de belastingverdragen gesloten tussen Duitsland en Spanje en
tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk. De leden van de fractie van
de VVD, tot slot, vinden de regeling voor gepensioneerden van zes jaar
redelijk.
De keuze voor een overgangsregime gedurende een periode van zes jaar
en niet korter of langer, houdt verband met de destijds geldende
overgangstermijn in het belastingverdrag met België 2001 voor het
7

Trb. 1999, 180.
Trb. 2001, 136, met Protocol tot wijziging van 23 juni 2009, Trb. 2009, 116.
9
Trb. 2010, 98.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

10

heffingsrecht over periodieke uitkeringen waarop artikel 18, tweede lid,
van dit verdrag toepassing vindt. Op grond van de Goedkeuringswet van
het Verdrag Nederland-België 200110 gold een vrijstelling van belastingheffing gedurende een termijn van twee jaren en een tarief van maximaal
25% gedurende een termijn van vijf jaren. Doordat het nieuwe Verdrag
met Duitsland niet eerder dan met ingang van 1 januari 2015 van
toepassing is, is effectief eveneens sprake van een overgangstermijn van
zeven jaren. Dat in andere belastingverdragen is gekozen voor een andere
overgangstermijn – zoals het belastingverdrag tussen Nederland en het
Verenigd Koninkrijk (overigens alleen voor overheidspensioenen) en
bijvoorbeeld het belastingverdrag tussen Duitsland en Spanje – hangt
samen met het gegeven dat de situatie in iedere bilaterale verhouding
verschillend is. De uitkomst is onder meer afhankelijk van de wens van de
andere verdragspartner, het aantal gepensioneerden met een Nederlands
pensioeninkomen, de verhouding tussen het aantal gepensioneerden in
beide landen, de hoogte van de belastingtarieven in beide landen, et
cetera.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom socialezekerheidsuitkeringen niet onder de overgangsregeling vallen.
Voor socialezekerheidsuitkeringen is zowel onder het huidige als onder
het nieuwe Verdrag sprake van een bronstaatheffing. Dat wil zeggen dat
het heffingsrecht ter zake van socialezekerheidsuitkeringen is en blijft
toegewezen aan de staat van het socialezekerheidsstelsel. Voor wat betreft
het nieuwe Verdrag wordt in dit verband verwezen naar artikel 17, eerste
lid, tweede volzin, in verbinding met het tweede lid van dit artikel. Omdat
derhalve geen wijziging van het heffingsrecht plaatsvindt, is een
overgangsregeling voor deze socialezekerheidsuitkeringen niet getroffen.
De leden van de fractie van de PVV vragen waarom niet is gekozen voor
een tarief dat in een periode van zes jaar stapsgewijs toegroeit naar het
volledige belastingtarief, dit ongeacht de hoogte van inkomen/belasting.
Tegen de achtergrond van het huidige Nederlandse fiscale verdragsbeleid
met betrekking tot pensioenen en het beleid dat daarvoor (sinds de jaren
’90 van de vorige eeuw) werd gevoerd, is het uitgangspunt dat de
Nederlandse belastingclaim over pensioenen van inwoners van Duitsland
geëffectueerd dient te worden. De overgangsregeling die is voorgesteld
naar aanleiding van zorgen die zijn geuit, is dan ook bewust beperkt
gehouden. Doel is dat de gevolgen in de tijd van het nieuwe Verdrag
enigszins worden verzacht. Een tarief dat in zes jaar toegroeit naar het
volledige belastingtarief zou daarentegen een ruimhartiger benadering
behelzen. Bij het vormgeven van deze overgangsregeling is bovendien de
uitvoerbaarheid voor de Belastingdienst nadrukkelijk meegewogen. De
toepassing van een gemiddeld maximumtarief, waarop de voorgestelde
overgangsregeling is gestoeld, scoort zeer goed op het onderdeel
«uitvoerbaarheid». Bedacht moet worden dat in het kader van de
Nederlandse belastingverdragen met België (2001)11 en Canada (1986)12
de Belastingdienst reeds ervaring heeft opgedaan met (overgangs)regelingen voor pensioenen op basis van een gemiddeld belastingtarief.
De leden van de fractie van D66 vragen of er contacten zijn geweest met
vertegenwoordigers van gepensioneerden in Duitsland met uit Nederland
afkomstige pensioenen en of deze groep kan instemmen met de voorgestelde overgangsregeling.

10

Wet van 12 december 2000, Stb. 2002, 596.
T.a.p.
12
Trb. 1986, 65, met Protocol tot wijziging van 4 maart 1993, Trb. 1993, 52 alsmede 25 augustus
1997, Trb. 1997, 258.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

11

Ofschoon formeel geen overleg heeft plaatsgevonden met vertegenwoordigers van gepensioneerden in Duitsland, hebben mij wel langs andere
weg signalen van belanghebbenden bereikt. Voorts geven Ministerie- en
Belastingdienstambtenaren regelmatig voorlichting aan vertegenwoordigers uit de grensregio’s (bijvoorbeeld provincieambtenaren, Euregio’s),
om voeling te houden met wat er – in het bijzonder in de grensstreek – bij
mensen leeft. Dergelijke bijeenkomsten hebben reeds plaatsgehad en
zullen ook in de nabije toekomst nog plaatsvinden.
Over de uitwerking van de overgangsregeling heeft een aantal fracties
gedetailleerde vragen gesteld. In het navolgende ga ik in op de vragen die
zien op de specifieke inkomenseffecten van zowel de structurele regeling
voor pensioenen als de voorgestelde overgangsregeling. Deze vragen
worden zoveel mogelijk tezamen beantwoord.
De leden van de fractie van de PvdA vragen wat de verwachte inkomenseffecten zijn van zowel de overgangsregeling als de structurele regeling in
het nieuwe Verdrag voor Nederlandse gepensioneerden die in Duitsland
wonen. Zij vragen of de schattingen kunnen worden uitgesplitst naar
hoogte van het inkomen en samenstelling van het inkomen. De leden van
de fractie van het CDA vragen of de regering de effecten van de
overgangsregeling voor zes gevallen kan berekenen, rekening houdend
met de heffingskortingen. De leden van de fractie van de SP vragen een
schematisch overzicht van de overgangsregeling bij het nieuwe Verdrag
voor verschillende (inkomens)groepen van Nederlandse gepensioneerden
die in Duitsland wonen. De leden van de fractie van D66 vragen de
regering om de effecten van de overgangsregeling, in aanvulling op de
reeds verstrekte berekening voor jaar 1, ook te maken voor de jaren 2 tot
en met 6. De beantwoording van deze vragen is vanwege het veelvoud
aan berekeningen waarnaar gevraagd is, opgenomen in bijlage 2 bij deze
nota.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het juist is dat de voorgestelde overgangsregeling aangrijpt bij inkomens boven € 35.380. De leden
van de fractie van de PVV vragen eveneens bij welk bedrag (aan aanvullende pensioenen) de overgangsregeling aangrijpt. Tevens vragen deze
leden hoeveel jaren de overgangsregeling tot een daadwerkelijke
tegemoetkoming leidt. Ook de leden van de fractie van 50PLUS vragen in
welke jaren de overgangsregeling effect sorteert.
Naar aanleiding van deze vragen trek ik enkele conclusies met betrekking
tot de werkingssfeer van de voorgestelde overgangsregeling. Deze
worden geïllustreerd door middel van een reeks concrete cijfervoorbeelden, opgenomen in bijlage 2 bij deze nota.
De overgangsregeling grijpt inderdaad aan bij inkomens boven een
bedrag van ongeveer € 35.000, uitgaande van de belastingtarieven voor
het jaar 2014. Zo bestaat in het voorbeeld van een aanvullend pensioen
van ongeveer € 25.000 en een alleenstaanden AOW van € 13.500
inderdaad recht op een tegemoetkoming (in het jaar 2016). Bij aanvullende pensioenen van minder dan € 25.000 moet worden gerealiseerd dat
het gemiddelde belastingtarief (op basis van tarieven over het jaar 2014)
minder is dan 10% en dus minder dan de eerste verminderingsfaciliteit in
het eerste jaar. Echter, zodra een belastingplichtige meer inkomen uit
Nederland heeft dan € 33.555 (voor mensen geboren vóór 1946) loopt het
gemiddelde tarief snel op (dit als gevolg van de derde schijf van 42%, de
afbouw van de algemene heffingskorting en de lagere ouderenkorting).
De verminderingsfaciliteit is dus sterk afhankelijk van de hoogte van de te
betalen belasting, zo kan de leden van de fractie van de PVV worden
bevestigd. Met andere woorden: hoe hoger de belasting, des te groter het
effect van de verminderingsregeling. Dat betekent dus eveneens dat het
afhangt van de hoogte van de belasting in welke jaren een belasting-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

12

plichtige daadwerkelijk profijt heeft van de overgangsregeling. In het
tweede deel van bijlage 2 is een tweetal berekeningen opgenomen dat
één en ander illustreert.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe het aantal Nederlandse
gepensioneerden in Duitsland dat is genoemd in de nota naar aanleiding
van het verslag zich verhoudt tot het SVB-kwartaalbericht.
Het aantal gepensioneerden dat in Duitsland woont met een Nederlands
pensioen was inderdaad niet correct vermeld. Op grond van de meest
recente gegevens van de SVB in het SVB-kwartaalbericht ontvangen
42.789 personen in Duitsland een AOW en ontvangen 901 personen een
Anw-uitkering (tezamen 43.690 personen). Uit nieuw onderzoek door de
Belastingdienst komt naar voren dat het aantal gepensioneerden in
Duitsland met een pensioen, lijfrente of AOW uit Nederland ongeveer
47.500 bedraagt. Dit aantal moet in ieder geval worden verminderd met
diegenen die een Nederlands overheidspensioen ontvangen. Geschat
wordt dat het aantal gepensioneerden met een Nederlands particulier
pensioen, lijfrente en/of AOW/Anw ongeveer 43.000 personen bedraagt.
Van dit aantal heeft naar schatting een kleine 13% een Nederlands
pensioen, lijfrente en/of AOW/Anw van meer dan € 15.000. Dat betekent
dat ongeveer 5.500 personen uitkomen boven de € 15.000-grens en
ongeveer 37.500 personen onder deze grens blijven.
Tot besluit van dit onderdeel hebben enkele fracties in het kader van de
overgangsregeling nog vragen gesteld over kosten en eventuele gevolgen
voor het uitgavenkader.
De leden van de fractie van de PVV vragen of de regering een indicatie
heeft van de hoogte van de te derven belastingopbrengsten als alle (op
12 april 2012) «bestaande gevallen» volledig zouden worden gerespecteerd. De leden van de fractie van het CDA vragen wat de kosten zijn van
de voorgestelde overgangsregeling voor in Duitsland woonachtige
gepensioneerden met uit Nederland afkomstige pensioenen en wat de
gevolgen zijn voor het uitgavenkader.
De overgangsregeling zoals die is voorgesteld, brengt in de jaren 2016 tot
en met 2020 een verwachte belastingderving mee van in totaal ongeveer
€ 34 miljoen. Volledige respectering, zonder beperkende termijn, van alle
(op 12 april 2012) «bestaande gevallen» brengt een verwachte belastingderving met zich van in totaal ongeveer € 253 miljoen. Eén en ander
brengt geen lastenrelevante budgettaire gevolgen mee.
Vervoer per schip en via de lucht en lucht- en scheepvaartpersoneel
De leden van de fractie van de VVD vinden het een goede zaak dat wordt
gesproken met de luchtvaartsector en vragen wanneer de Kamer hier
meer over hoort. Ook de leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de
gesprekken met Duitsland aangaande de veranderende situatie voor luchten scheepvaartpersoneel verlopen. Deze leden vragen eveneens wanneer
de Kamer hierover nader wordt geïnformeerd. Ook de leden van de fractie
van D66 vragen naar de stand van zaken rond de heronderhandeling met
Duitsland met betrekking tot in Nederland woonachtig lucht- en scheepvaartpersoneel dat in dienst is van een Duitse lucht- of scheepvaartonderneming. De leden van de fractie van het CDA vragen of het juist is dat met
Duitsland wordt onderhandeld om het desbetreffende verdragsartikel te
herzien. Ook deze leden vragen naar de actuele stand van zaken. Voorts
vragen deze leden waarom de regering c.q. het Ministerie van Financiën
niet eerder – tijdens de onderhandelingsronde met Duitsland – met de
sector heeft overlegd.
Naar aanleiding van signalen die mij hebben bereikt dat het nieuwe
Verdrag grote negatieve inkomenseffecten zou meebrengen voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

13

personeel aan boord van luchtvaartuigen in het internationale verkeer, en
nadat hierover is gesproken met vertegenwoordigers van de sector, is
contact gezocht met de Duitse verdragsonderhandelingsdelegatie. Daarbij
is aan Duitsland voorgesteld om voor de toewijzing van het heffingsrecht
over het salaris in verband met de uitoefening van een dienstbetrekking
aan boord van een schip of luchtvaartuig in het internationale verkeer
alsnog aan te sluiten bij het verdragsland waar de werkelijke leiding van
de scheep- of luchtvaartonderneming zich bevindt. In essentie zou dat een
terugkeer behelzen naar de regeling onder het huidige Verdrag, zij het dat
zou worden aangesloten bij de actuele tekst van het OESO-modelverdrag
(artikel 14, derde lid). Duitsland heeft in beginsel positief op dit voorstel
gereageerd. Daarop heeft Nederland een concept wijzigingsprotocol
opgesteld, waarover beide landen het thans in hoofdlijnen ambtelijk eens
zijn en dat derhalve naar verwachting binnen afzienbare tijd zou kunnen
worden geparafeerd en (vervolgens) ondertekend.
Met de sector in algemene zin is in de loop der jaren wel degelijk contact
geweest over een gewenste regeling met betrekking tot internationaal
scheep- en luchtvaartpersoneel, maar er zijn nooit concrete signalen naar
voren gekomen dat een herziene verdeling van de heffingsbevoegdheid,
specifiek in relatie tot Duitsland, aanzienlijke inkomenseffecten tot gevolg
zou hebben, bijvoorbeeld omdat de Duitse onregelmatigheidstoeslag in
Duitsland niet wordt belast. Toen naar aanleiding van het bekend worden
van de tekst van het nieuwe Verdrag dergelijke signalen alsnog
opkwamen, is het overleg met de sector voortvarend opgepakt, in het
bijzonder ook aan de hand van door de sector overgelegde berekeningen
van netto-inkomensposities.
De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering van mening
blijft dat, in beginsel, werknemers in de luchtvaart of internationaal
beroepsgoederenvervoer in hun woonland moeten worden belast.
In de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011 is geen nadrukkelijke voorkeur
uitgesproken met betrekking tot de verdeling van de heffingsbevoegdheid
voor wat betreft het salaris van werknemers in de internationale luchtvaart (aan boord van vliegtuigen) of in het internationale beroepsgoederenvervoer. Voor beide groepen werknemers kunnen ook verschillende
afwegingen van belang zijn.
Voor wat betreft de werknemers aan boord van vliegtuigen die in de
internationale luchtvaart worden geëxploiteerd, moet onder meer een
afweging worden gemaakt tussen enerzijds het voordeel van een
woonstaatheffing waarbij de persoonlijke en gezinssituatie van de
belastingplichtige beter in aanmerking kan worden genomen, en
anderzijds het nadeel van een woonstaatheffing dat eerder discoördinatie
tussen de belasting- en premieheffing kan ontstaan, met name gezien de
regels van Verordening (EG) nr. 883/2004. De voor- respectievelijk nadelen
van toewijzing van het heffingsrecht aan het land waar de feitelijke leiding
van de onderneming is gelegen, zijn hier logischerwijze spiegelbeeldig
aan. Voordeel van het laatste is derhalve dat juist in méér gevallen de
belasting- en premieheffing zijn gecoördineerd, en het nadeel is dat de
persoonlijke- en gezinssituatie van de belastingplichtige minder goed in
aanmerking kunnen worden genomen. Vanuit de gedachte echter, dat
wanneer belasting- en premieheffing in één en hetzelfde land plaatsvinden, dit voor belastingplichtigen doorgaans een evenwichtiger
algeheel resultaat oplevert, is laatstgenoemd nadeel mogelijk relatief. Ook
andere factoren spelen een rol; bijvoorbeeld de vraag in hoeverre het
andere verdragsland werknemers in de internationale luchtvaart, zijnde
niet-inwoners van dat land, onder het nationale recht in de belastingheffing kan betrekken.
Met betrekking tot de vraag inzake het internationale beroepsgoederenvervoer kan ik melden dat in een eerder stadium van de verdragsonderhandelingen aan Duitsland is voorgesteld ter zake van het heffingsrecht
over het loon van grensoverschrijdende werknemers – dit omvat dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

14

tevens chauffeurs in het internationale vrachttransport – aan te sluiten bij
het land waar iemand op grond van Verordening (EG) nr. 883/2004 sociaal
verzekerd is. Duitsland was echter niet tot een dergelijke geïntegreerde
benadering bereid, vooral omdat de Duitse belastingdienst niet verantwoordelijk is voor de heffing van socialezekerheidsbijdragen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe wordt voorkomen dat de
koopkracht van zeevarenden averij oploopt. De leden van de fractie van de
PVV vragen of het klopt dat de heronderhandeling ten behoeve van het
luchtvaartpersoneel mogelijk negatief uitpakt voor zeevarenden.
Ik verwacht dat voor in Nederland woonachtige zeevarenden in dienst van
een in Duitsland gevestigde internationale scheepvaartonderneming een
verschuiving van het heffingsrecht zich in beginsel niet zal voordoen zodat
voor deze groep in zoverre dus niets zou veranderen. Onder het huidige
Verdrag, immers, is het heffingsrecht betreffende inkomsten uit arbeid
genoten door een persoon die werkzaam is aan boord van een schip van
een internationale scheepvaartonderneming in beginsel toegewezen aan
het land waar de plaats van de leiding van de onderneming zich bevindt
(met toepassing van een onderworpenheidsvereiste). In het – in deze nota
reeds eerder genoemde – concept wijzigingsprotocol dat aan Duitsland is
voorgelegd, wordt thans voorgesteld om op dit punt alsnog aan te sluiten
bij de tekst van het OESO-modelverdrag (artikel 15, derde lid), die een in
beginsel vergelijkbare systematiek kent, namelijk toewijzing van het
heffingsrecht aan het land waar de feitelijke leiding van de (scheep- of
luchtvaart)onderneming zich bevindt.
De leden van de fractie van de VVD zijn bezorgd over de concurrentiepositie van Nederlandse reders en zouden graag zien dat nogmaals wordt
gekeken naar de bepaling inzake werkzaamheden buitengaats.
Graag licht ik doel en achtergrond van de verdragsbepaling voor
werkzaamheden buitengaats toe. Per 1 januari 1990 is de Nederlandse
fiscale jurisdictie uitgebreid tot het Nederlandse deel van het continentale
plat. Na de instelling van de Nederlandse exclusieve economische zone in
2000 is Nederlandse belastingheffing mogelijk over alle activiteiten die
worden verricht in, op of boven het Noordzeewinningsgebied. Het
Nederlandse verdragsbeleid is daarbij er steeds actief op gericht geweest
om de desbetreffende nationale heffingsmogelijkheden ook onder een
belastingverdrag te kunnen toepassen. Hiertoe worden in de verdragen
specifieke bepalingen opgenomen die betrekking hebben op werkzaamheden buitengaats. In overeenstemming met de Nederlandse nationale
regelgeving op dit terrein is ingevolge deze verdragsbepalingen sprake
van een vaste inrichting wanneer de werkzaamheden in, op of boven het
Noordzeewinningsgebied (hierna wordt kortheidshalve steeds gesproken
van: het continentale plat) meer dan 30 dagen in beslag nemen. Dit
verdragsbeleid is in de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011 nogmaals
bevestigd. De verdragsbepaling in het nieuwe Verdrag die voorziet in de
uitbreiding van het vaste inrichtingbegrip voor werkzaamheden buitengaats, werkt uit de aard der zaak wederkerig. Vanzelfsprekend betekent dit
dat niet alleen Nederland de op het Nederlandse continentale plat
verrichte activiteiten van in Duitsland gevestigde bedrijven eerder mag
belasten, maar – andersom – dat Duitsland ook de in Nederland gevestigde bedrijven die op het Duitse continentale plat werkzaamheden
buitengaats ontplooien op grond van het nieuwe Verdrag eerder in de
belastingheffing zal mogen betrekken. De bepaling in het nieuwe Verdrag
past derhalve in het Nederlandse verdragsbeleid dat er op is gericht
ondernemingen in staat te stellen op de lokale markt te laten opereren
onder de aldaar geldende fiscale regels, hetgeen bijdraagt aan een gelijk
speelveld. De bepaling – die dus van wederkerige aard is – draagt
evenzeer bij aan een gelijk speelveld voor in Duitsland gevestigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

15

ondernemingen die op het Nederlandse deel van het continentale plat
activiteiten ontplooien.
De leden van de fractie van de SP vragen of onduidelijkheid bestaat over
het heffingsrecht ten aanzien van de winsten behaald door de vervoersonderneming van KLM, gezien de verwijzing in het Protocol naar de feitelijke
leiding van de entiteit/rechtspersoon KLM. Bij een ontkennende beantwoording, vragen deze leden hoe de regering dit kan aantonen.
Met artikel VII van het Protocol bij het nieuwe Verdrag wordt beoogd zeker
te stellen dat (ook) Duitsland het Nederlandse heffingsrecht over de door
KLM behaalde luchtvaartwinsten respecteert, zolang onder de op 16 maart
1973 te Parijs tot stand gekomen Overeenkomst tussen de Regering van
het Koninkrijk der Nederlanden en de Regering van de Franse Republiek
tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het
ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen naar het inkomen en
naar het vermogen (Trb. 1973, 83), met protocol van 7 april 2004
(Trb. 2004, 150), het exclusieve heffingsrecht ter zake van deze luchtvaartwinsten aan Nederland wordt gelaten. Duitsland heeft desgevraagd
expliciet bevestigd deze uitleg van artikel VII van het Protocol bij het
nieuwe Verdrag te onderschrijven.
Dividenden
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de wens aan Duitse zijde
om in deelnemingssituaties vijf percent bronbelasting op dividenden te
mogen heffen zich verhoudt tot de voorgenomen wijziging van de
Europese Moeder-dochterrichtlijn. De leden van de fractie van de PVV
vragen waarom het nultarief niet in het nieuwe Verdrag is opgenomen.
Duitsland was, in lijn met vast Duits verdragsbeleid, niet bereid ter zake
van deelnemingsdividenden een uitsluitende woonstaatheffing overeen te
komen, ondanks dat een belastingplichtige via een beroep op in het
bijzonder de Moeder-dochterrichtlijn (Richtlijn 2011/96/EU) onder
omstandigheden eenzelfde resultaat zou kunnen bereiken, namelijk een
volledige vrijstelling van bronheffing. Deze wens van Duitsland houdt
echter geen verband met de voorgenomen aanpassing van genoemde
richtlijn, maar is ingegeven door de vrees aan Duitse zijde voor een
mogelijke precedentwerking naar landen buiten de Europese Unie;
Duitsland wil voorkomen dat een uitstralingseffect zou kunnen optreden
naar zijn verdragsonderhandelingen met landen die niet tot de Europese
Unie behoren. Ofschoon niet in overeenstemming met het fiscale
verdragsbeleid, heeft Nederland zich bij deze wens van Duitsland in het
kader van het algehele onderhandelingsresultaat neergelegd. Bovendien
is een tarief van vijf percent voor deelnemingen van ten minste tien
percent van het aandelenkapitaal een verbetering ten opzichte van het
huidige Verdrag, dat voor deelnemingsdividenden een bronheffingtarief
kent van tien percent voor belangen van minimaal vijfentwintig percent
van de stemgerechtigde aandelen.
De leden van de fractie van de PVV vragen of na het van toepassing
worden van het nieuwe Verdrag in Nederland gevestigde holdings van in
Nederland woonachtige natuurlijke personen op nul percent of op vijf
percent Duitse bronbelasting op dividenden mogen rekenen. Ook de leden
van de fractie van de PvdA (in het onderdeel «Overig») stellen deze
problematiek aan de orde en vragen of de regering elke onduidelijkheid
op dit punt kan wegnemen door in overleg met Duitsland een gezamenlijk
standpunt in te nemen.
Over de kwestie die de leden van de fracties van PVV en PvdA aan de orde
stellen, bestaat voor zover mij bekend geen interpretatieverschil tussen
Duitsland en Nederland aangaande het nieuwe Verdrag. Een eventueel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

16

gezamenlijk in te nemen standpunt is dan ook niet nodig. Ik zal dit hierna
toelichten.
Het nieuwe Verdrag voorziet voor deelnemingsdividenden in een
bronheffingtarief van vijf percent. In een situatie als de onderhavige (een
in Nederland gevestigde houdstermaatschappij, gehouden door in
Nederland woonachtige natuurlijke personen) is het aan Duitsland om dit
verdragsvoordeel toe te kennen. In beginsel is er recht op dit verdragsvoordeel indien aan de voorwaarden van het verdragsartikel wordt
voldaan en er geen sprake is van oneigenlijk gebruik van het (nieuwe)
Verdrag. Het is primair aan Duitsland, als bronland, om te beoordelen of
sprake is van oneigenlijk gebruik van het Verdrag. Bij die beoordeling is,
gelet op artikel 23, eerste lid, van het nieuwe Verdrag in verbinding met
artikel XV, eerste lid, van het Protocol ook artikel 50d, derde lid, van het
Duitse Einkommensteuergesetz relevant. Gelet op de aan de orde gestelde
situatie is daarbij vooral het derde lid van artikel XV van het Protocol van
belang. Deze protocolbepaling beperkt in de beschreven situatie de
reikwijdte van artikel 50d bij de toepassing van het nieuwe Verdrag en op
grond daarvan zou een in Nederland gevestigde houdstermaatschappij
waarvan de aandelen worden gehouden door (een) in Nederland
woonachtige natuurlijke perso(o)n(en) met betrekking tot uit Duitsland
ontvangen deelnemingsdividenden aanspraak kunnen maken op het
verlaagde tarief van vijf percent, zoals dat is voorzien in artikel 10, tweede
lid, onderdeel a, van het nieuwe Verdrag.
Een eventuele verdere verlaging van het bronheffingtarief tot nihil,
vervolgens, is afhankelijk van de toepassing door Duitsland van de
relevante bepalingen van de Moeder-dochterrichtlijn en vloeit dus niet
voort uit de toepassing van het nieuwe Verdrag. Op dit punt is van belang
dat het volgens artikel 1, tweede lid, van deze richtlijn in beginsel mogelijk
is oneigenlijk gebruik van de richtlijn via nationale of in bilaterale
belastingverdragen opgenomen antimisbruikbepalingen tegen te gaan13.
Vanuit Duits perspectief kan voornoemd artikel 50d uit het Duitse
Einkommensteuergesetz worden beschouwd als een dergelijke nationale
antimisbruikbepaling. Of, derhalve, onder Duits recht aanspraak kan
worden gemaakt op het nultarief ter zake van de deelnemingsdividenden
als voorzien in de Moeder-dochterrichtlijn, zal mede worden bepaald door
de toepassing van voornoemd artikel 50d uit het Einkommensteuergesetz.
Een beperking in voornoemd artikel XV, derde lid, van het Protocol bij het
nieuwe Verdrag met betrekking tot de toepassing van genoemd artikel 50d
werkt evenwel in beginsel niet door naar het verlenen door Duitsland van
de voordelen van de Moeder-dochterrichtlijn.
De leden van de fractie van de PVV vragen waarom onder het nieuwe
Verdrag in Nederland gevestigde pensioenfondsen tien percent bronbelasting moeten betalen, en waarom niet het resultaat is behaald dat geldt
onder de belastingverdragen tussen Duitsland en de Verenigde Staten en
Duitsland, en tussen Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.
Het belastingverdrag tussen Duitsland en het Verenigd Koninkrijk (2010)
biedt geen lager bronheffingpercentage voor door kwalificerende
pensioenfondsen ontvangen dividenden dan het onderhavige nieuwe
Verdrag tussen Nederland en Duitsland, maar dit verdrag voorziet voor
deze dividenden evenzeer in een bronheffingtarief van tien percent.
Nederland heeft in de verdragsonderhandelingen met Duitsland in tweede
instantie, toen een uitsluitende woonstaatheffing niet haalbaar bleek, naar
dit resultaat gestreefd, juist om aldus op dit punt in de pas te lopen met
het Duits-Britse belastingverdrag. Duitsland is daar uiteindelijk mee
akkoord gegaan.

13

Genoemd artikellid luidt: «Deze richtlijn vormt geen beletsel voor de toepassing van nationale
of verdragsrechtelijke voorschriften ter bestrijding van fraude en misbruiken.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

17

Dat Duitsland wel een uitsluitende woonstaatheffing voor dividenden
ontvangen door kwalificerende pensioenfondsen heeft moeten toestaan in
zijn verdrag met de Verenigde Staten (1989, zoals gewijzigd in 2006), is
mijns inziens niet maatgevend, omdat de economische verhoudingen
tussen deze beide landen anders zijn.
Overig
De leden van de fractie van de VVD vragen welke waarborgen Duitsland
geeft dat het bij de toepassing van de vrijstellingsmethode met
redelijkheid zal omgaan met het vereiste dat het inkomen daadwerkelijk is
onderworpen. Ook vragen deze leden wat er gebeurt als tussen beide
landen hierover een conflict ontstaat.
Duitsland heeft bevestigd dat niet iedere Nederlandse nationale
vrijstelling voor bepaalde inkomensbestanddelen afbreuk hoeft te doen
aan de vereiste effectieve belastingheffing als bedoeld in artikel 22, eerste
lid, onderdeel a, van het nieuwe Verdrag. Indien desondanks in concrete
gevallen moeilijkheden of twijfelpunten mochten rijzen over de
toepassing van artikel 22, eerste lid, onderdeel a, van het nieuwe Verdrag,
dan is dat een aangelegenheid die op de voet van artikel 25, eerste of
derde lid, van het nieuwe Verdrag tussen de bevoegde autoriteiten van
Nederland en Duitsland kan worden besproken. Het overleg tussen de
bevoegde autoriteiten zou alsdan in de eerste plaats moeten dienen ter
verkrijging van duidelijkheid met betrekking tot de vraag welke voorkomingsmethodiek wordt toegepast in concreet voorliggende kwesties.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de regering in overleg met
Duitsland tot een gezamenlijke standpuntbepaling kan komen met
betrekking tot de definitie van onroerende zaak-lichaam.
Voor het beoordelen van de vraag of van een onroerende zaaklichaam
sprake is, toetst de Nederlandse verdragstekst – in lijn met artikel 13,
vierde lid, van het OESO-modelverdrag en het bijbehorende
commentaar – meer op aandelenniveau, terwijl de Duitse tekst meer toetst
op activaniveau. Mijn ambtenaren hebben de Duitse collega’s gevraagd
de Nederlandse interpretatie van deze bepaling te bevestigen en indien
nodig ter verduidelijking de desbetreffende bepaling in de Duitse
verdragstekst alsnog in overeenstemming te brengen met de Nederlandse
vertaling en het OESO-modelverdrag. Van Duitse zijde is men nog niet in
de gelegenheid geweest naar aanleiding van dit verzoek een definitief
standpunt in te nemen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts of ook op andere
punten interpretatieverschillen bestaan. Ook vragen deze leden of het
klopt dat is onderhandeld in het Engels en dat de vertalingen naar het
Nederlands respectievelijk Duits hebben geleid tot een verschillende
uitleg, en of de regering bereid is een eventueel verschil zo spoedig
mogelijk weg te nemen. De leden van de fractie van de PVV hebben hier
eveneens vragen over gesteld naar aanleiding van een bericht in Het
Financieele Dagblad van 16 januari 2014 van de hand van de heren
Stevens en Spierts, tax partners bij Loyens & Loeff.
De verdragsonderhandelingen hebben inderdaad plaatsgevonden in het
Engels. Omdat Duitsland niet bereid was de Engelse tekst als authentieke
verdragstekst te aanvaarden, was het noodzakelijk de uiteindelijk
overeengekomen tekst in het Duits en het Nederlands te stellen, als
gelijkelijk authentieke verdragstalen. Daarbij is nooit volledig uit te sluiten
dat er tekstuele verschillen tussen verdragsteksten ontstaan. Maar dit
hoeft dan niet per se te leiden tot interpretatieverschillen tussen beide
verdragslanden. Op dit moment heb ik geen aanleiding te veronderstellen
dat er andere vertaalverschillen zijn die verschillende interpretaties
kunnen meebrengen. Op dit punt wordt tevens gewezen op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

18

mogelijkheid volgens artikel 25, derde lid, van het nieuwe Verdrag om
eventuele twijfelpunten door de bevoegde autoriteiten van beide landen
te laten bezien.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het juist is dat Duitsland de
in het nieuwe Verdrag opgenomen antimisbruikbepalingen niet
beschouwt als limitatief, in tegenstelling tot Nederland. De leden van de
fractie van de PVV stellen dezelfde vraag. De leden van de fractie van de
PvdA vragen tevens naar de gevolgen indien Duitsland inderdaad niet zou
uitgaan van een limitatieve opsomming.
Het is correct dat de lijst met Duitse nationale antimisbruikbepalingen, die
in het Protocol bij het nieuwe Verdrag is opgenomen in artikel XV, eerste
lid, in juridische zin niet limitatief is. De «tegenhanger» van deze lijst voor
wat betreft de mogelijkheden die Nederland heeft om oneigenlijk gebruik
te bestrijden (artikel XV, tweede lid, van het Protocol), is overigens
evenmin limitatief. Mocht Duitsland in de toekomst, in aanvulling op de
huidige bepalingen, nieuwe nationale antimisbruikbepalingen introduceren die tevens zien op oneigenlijk gebruik van belastingverdragen dan
is Duitsland in overeenstemming met artikel 2, vierde lid, tweede volzin,
van het nieuwe Verdrag gehouden Nederland daarvan mededeling te
doen. Als daartoe aanleiding bestaat, kan Nederland alsdan aan Duitsland
duidelijkheid vragen over de toepassing van de nieuw geïntroduceerde
antimisbruikbepaling onder het belastingverdrag.
De leden van de fractie van de SP vragen of onder het nieuwe Verdrag
niet-ondernemende stichtingen en verenigingen verdragsinwoner zijn, of
de regering kan aangeven of Duitsland de mening van Nederland ook
volgt, en waar dat uit blijkt. Ook vragen deze leden of het klopt dat onder
het huidige Verdrag de niet-ondernemende stichting of vereniging geen
verdragsinwoner is. Tot slot vragen deze leden hoe Duitsland heeft
gereageerd op de wens van Nederland om de niet-ondernemende
stichting en -vereniging tot verdragsinwoner te maken, en hoe in
OESO-verband tegen de Nederlandse praktijk wordt aangekeken waarin
ook deze lichamen als verdragsinwoner kunnen worden aangemerkt.
Tijdens de verdragsonderhandelingen is de Duitse delegatie uitgelegd dat
op grond van de bepaling die Nederland voorstelt (artikel II, eerste volzin,
van het Protocol bij het nieuwe Verdrag) elk lichaam dat voor doeleinden
van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 inwoner is van Nederland
wordt geacht te zijn onderworpen in Nederland en daardoor (met
uitzondering van, in het bijzonder, een transparante entiteit en een
zogeheten «dual resident») inwoner van Nederland wordt voor de
toepassing van het nieuwe Verdrag. Deze invulling omvat derhalve mede
de in Nederland gevestigde niet-ondernemende stichting en -vereniging.
De Nederlandse verdragsinzet ten aanzien van inwonerschap past binnen
de OESO-kaders. Uit het commentaar op artikel 4 van het
OESO-modelverdrag14 kan worden afgeleid dat veel OESO-lidstaten
lichamen die feitelijk van belastingheffing zijn vrijgesteld indien aan de
voorwaarden wordt voldaan die in de belastingwetgeving van het
desbetreffende land zijn opgenomen, als verdragsinwoner beschouwen.
Maar er is ook een andere visie mogelijk, en dat is dan ook de reden dat
Nederland in verdragsonderhandelingen streeft naar een bepaling die
verduidelijkt welke entiteiten als verdragsinwoner worden beschouwd.
De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering van mening is
dat belastingplichtigen die te maken hebben met een land waar
Nederland mee in onderhandeling is, er rekening mee moeten houden dat
hun fiscale positie binnen een jaar radicaal kan veranderen en hoe dit zich
verhoudt met brieven van de Belastingdienst waarin staat dat de
14

Onder meer de onderdelen 8.6 en 8.7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

19

vrijstelling (bijvoorbeeld een vrijstelling van loonbelasting ter zake van
pensioenen) geldt «zolang u in Duitsland woont of u de inkomsten niet
meer geniet». Deze leden suggereren een aanvulling van deze tekst voor
de situatie van een gewijzigd belastingverdrag. Voorts vragen deze leden
naar de verhouding met het vertrouwensbeginsel.
Zoals eerder in deze nota is toegelicht, is het Nederlandse fiscale
verdragsbeleid er op gericht om tot een bronstaatheffing te komen voor
mensen die in het buitenland wonen en uit Nederland een fiscaal
gefaciliteerd pensioen ontvangen. Het gaat hierbij in wezen om het
realiseren van de nationale heffingsbepalingen (artikel 7.2 van de Wet
inkomstenbelasting 2001), tegen de achtergrond van het fiscaal
begeleiden van pensioenopbouw en het daarna belasten van de pensioenuitkeringen, onder de toepassing van een bilateraal belastingverdrag. Dit
verdragsbeleid strekt zich uit tot alle landen waarmee Nederland
onderhandelingen voert. Bij onderhandelingen met een land waarmee
Nederland nog geen bilateraal belastingverdrag heeft, betekent het
opnemen van een bronstaatheffing voor pensioenen dat Nederland zijn
bestaande heffing onder een overeen te komen belastingverdrag kan
handhaven. In situaties waarin Nederland al een belastingverdrag heeft
met het andere land, kan het Nederlandse verdragsbeleid ertoe leiden dat
een bestaande woonstaatheffing wordt gewijzigd in een bronstaatheffing.
Dit betekent dat een pensioengerechtigde van het ene op het andere jaar
te maken kan krijgen met een verschuiving van het heffingsrecht over
pensioenen, zij het dat regelmatig en tijdig melding wordt gedaan van
lopende verdragsonderhandelingen of onderhandelingsvoornemens. Dit
kan resulteren in een hogere belastingheffing dan de belasting die iemand
in de woonstaat was verschuldigd; het kan ook leiden tot een lagere
belastingheffing. De zogeheten verdragsverklaringen die door de
Belastingdienst kantoor buitenland, in Heerlen, zijn afgegeven, houden in
dat de inhoudingsplichtige geen belasting (en eventueel premie volksverzekeringen) hoeft in te houden op de uit te betalen pensioenen, lijfrenten
of socialezekerheidsuitkeringen. Tot enkele jaren geleden werden deze
verklaringen voor de duur van 3 jaar afgegeven. Deze verdragsverklaringen worden momenteel voor de duur van 5 of 10 jaar afgegeven. In de
verklaringen die zijn afgegeven door de Belastingdienst kantoor
buitenland is standaard een tekst opgenomen waarin staat dat eventuele
wets- en verdragswijzigingen en/of wijzigingen in feiten en omstandigheden gevolgen kunnen hebben voor de verklaring. De verklaringen
hebben immers slechts betrekking op het in een jaar geldende recht. Met
het oog op de toepassing van het nieuwe Verdrag worden in de relatie
met Duitsland alleen nog verklaringen afgegeven met een duur van
ongeveer een jaar. Verklaringen die met een langere duur zijn afgegeven
worden expliciet ingetrokken, zodat betrokkenen op de hoogte zijn. Het
tussentijds intrekken van een verdragsverklaring is niet in strijd met het
vertrouwensbeginsel. Burgers zijn ervan op de hoogte dat de geldigheid
van een verdragsverklaring is begrensd en worden tijdig geïnformeerd
over de intrekking van de verdragsverklaring. Het Gerechtshof
’s-Hertogenbosch heeft in een uitspraak van 19 augustus 2011, nr. 11/
00055, ECLI:NL:GHSHE:2011:BT9089, bevestigd dat een beroep op het
vertrouwensbeginsel in die situatie niet slaagt.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de belangenafweging die
Nederland maakt bij fiscale verdragsonderhandelingen, of daarbij ook
wordt gekeken naar de belangen van de «gebruikers» van het nieuwe
belastingverdrag (zoals administratieve lasten) en wat de inzet van
Nederland daarbij is.
Een hoofddoel van een belastingverdrag (naast het voorkomen van het
ontgaan van belasting) is het wegnemen van juridische dubbele belasting,
alsook – tot op zekere hoogte – het wegnemen van economische dubbele
belasting (onder voorwaarden in verrekenprijszaken). Nederland streeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

20

daarbij naar duidelijke regels met betrekking tot de vraag welke verdragstaat belasting mag heffen, omdat dit bijdraagt aan de rechtszekerheid
voor burgers en bedrijfsleven en omdat dit de administratieve lasten
vermindert. Tevens zet Nederland bij verdragsonderhandelingen
nadrukkelijk in op doelmatige regels, zodat ook op die wijze de administratieve lasten voor burgers, bedrijfsleven en Belastingdienst (inderdaad
de «gebruikers» van een belastingverdrag) kunnen worden beperkt. Zo is
in het nieuwe Verdrag om die reden bijvoorbeeld een grens van € 15.000
opgenomen wanneer het gaat om de verdeling van de heffingsbevoegdheid ter zake van pensioenen, lijfrenten en socialezekerheidsuitkeringen. Voor een uitvoerige toelichting met betrekking tot de belangen die
bij het onderhandelen van een belastingverdrag zoal een rol (kunnen)
spelen, wordt verwezen naar de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoeveel belastinginkomsten
Nederland verkrijgt door het belasten van «expats» uit Duitsland.
Hierover zijn geen concrete cijfers bekend. Naar verwachting bestaat
echter geen directe relatie tussen de overgang naar het nieuwe Verdrag
en de belastingopbrengst met betrekking tot in Nederland werkzame
expats uit Duitsland. Met andere woorden, de verwachting is niet dat deze
belastingopbrengst onder het nieuwe Verdrag zal toe- of afnemen.
De leden van de fractie van het CDA hechten belang aan coördinatie van
belasting en sociale premies en vragen de visie van de regering hierop.
Ook vragen deze leden of de regering bereid is op Europees niveau de
discussie te starten over een geïntegreerde aanpak op dit punt.
De Nederlandse regering is al geruime tijd voorstander van het zoveel
mogelijk voorkomen van discoördinatie van belasting- en premieheffing.
In het kader van de parlementaire goedkeuring van het belastingverdrag
tussen Nederland en België van 2001 is de toenmalige regering uitgebreid
ingegaan op deze problematiek. De meest haalbare variant is om in een
bilateraal belastingverdrag aan te sluiten bij de heffing van sociale
premies. Zowel België – bij de totstandkoming van het belastingverdrag
uit 2001 – als Duitsland – in het kader van de onderhandelingen over het
onderhavige, nieuwe Verdrag – waren echter niet bereid om de belastingheffing van grensoverschrijdende werknemers te koppelen aan het land
waar zij op grond van Verordening (EEG) nr. 1408/71 of Verordening (EG)
nr. 883/2004 aan de sociale zekerheid zijn onderworpen. Een andere
variant om via artikel 17 van Verordening (EEG) nr. 1408/71 of artikel 16
van Verordening (EG) nr. 883/2004 te komen tot een categorale overeenkomst waarbij de premieheffing aansluit bij de belastingheffing is
daarvoor niet bedoeld en niet gewenst (Lijst van vragen en
antwoorden15). Op Europees niveau is een initiatief gestart om bijzondere
regelingen vast te stellen voor grensarbeiders en mobiele werknemers
waarin rekening wordt gehouden met de wisselwerking tussen belastingen socialezekerheidsstelsel in de verschillende lidstaten16.
Artikelsgewijs
De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering de mening
deelt dat de toewijzing van de fiscale heffing over Duits ziektegeld
respectievelijk Elterngeld, dat wordt uitbetaald tijdens de voortzetting van
de Duitse arbeidsovereenkomst c.q. Duitse sociale zekerheid, leidt tot een
onwenselijke situatie voor belastingplichtigen, en of dit effect was beoogd
bij de verdragsonderhandelingen.
Duitse socialezekerheidsuitkeringen, zoals «Krankengeld» (Duits
ziektegeld, als voornoemd) en «Arbeitslosengeld», vormen in tegen15
16

Kamerstukken II 1999/2000, 26 834, nr. 3, p. 57.
Mededeling van 20 december 2010, COM (2010) 769 definitief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

21

stelling tot het Duitse «Einkommensteuergesetz» op grond van de Wet
inkomstenbelasting 2001 belastbaar inkomen in Nederland. De uitbetaling
van een Duitse uitkering aan een inwoner van Nederland leidt derhalve tot
feitelijke belastingheffing als onder de toepassing van artikel 17 van het
nieuwe Verdrag het recht tot belastingheffing aan Nederland toekomt.
Omgekeerd vormen Nederlandse socialezekerheidsuitkeringen zoals de
wettelijke ziektewetuitkering en de werkloosheidsuitkering naar Nederlands recht eveneens belastbaar inkomen. Deze uitkeringen vallen onder
de toepassing van artikel 17 en kunnen onder omstandigheden ter heffing
toekomen aan Duitsland, waardoor het Duitse regime hierop van
toepassing is. De situatie kan dus ontstaan dat als gevolg van het nieuwe
Verdrag een onbelaste Duitse uitkering leidt tot een in Nederland belaste
uitkering en omgekeerd. Dit is inherent aan het feit dat ieder land een
eigen belastingstelsel heeft met specifieke kenmerken. Een belastingverdrag verdeelt slechts heffingsrechten, maar laat de daadwerkelijke
effectuering van die heffingsrechten over aan het belastingstelsel van het
desbetreffende land. Dergelijke wijzigingen in belastingheffing zijn bij de
verdragsonderhandelingen niet beoogd, maar wel uitdrukkelijk geaccepteerd als een mogelijk gevolg van de grens van € 15.000 in artikel 17 van
het nieuwe Verdrag.
Het Duitse «Elterngeld» is onder het huidige Verdrag ter belastingheffing
toegewezen aan de woonstaat en op dit punt verandert er in de regel niets
onder het nieuwe Verdrag.
NOB-vragen
Hierna zullen – zoals gevraagd door de leden van de fracties van het CDA
en D66 – de vragen worden beantwoord die zijn gesteld in de brief van
14 januari 2014 van de NOB aan de vaste commissie voor Financiën, voor
zover deze vragen niet reeds elders zijn beantwoord. Bij de beantwoording wordt de volgorde aangehouden van de brief van de NOB.
De NOB verzoekt om een gezamenlijke standpuntbepaling over de
behandeling van de open commanditaire vennootschap onder artikel 10,
tweede lid, onderdeel a, van het nieuwe Verdrag.
In overeenstemming met artikel 10, tweede lid, onderdeel a, van het
OESO-modelverdrag, waarin onmiddellijk na «company» de zinsnede
(«other than a partnership») is opgenomen, bevat ook artikel 10, tweede
lid, onderdeel a, van het nieuwe Verdrag onmiddellijk na «lichaam» een
gelijkluidende uitsluiting: «(niet zijnde een samenwerkingsverband)». Uit
paragraaf 11 van het commentaar op artikel 10, tweede lid, van het
OESO-modelverdrag kan worden afgeleid dat de geciteerde zinsnede uit
het OESO-modelverdrag niet ziet op een samenwerkingsverband dat
onder het van toepassing zijnde nationale recht als rechtspersoon wordt
behandeld. Deze uitleg moet tevens worden gelezen in verbinding met
artikel 3, eerste lid, onderdeel b, van het OESO-modelverdrag (in het
onderhavige, nieuwe Verdrag gaat het om artikel 3, eerste lid,
onderdeel e), op grond waarvan een dergelijk – als rechtspersoon
behandeld – samenwerkingsverband een «lichaam» vormt voor de
verdragstoepassing. Eén en ander brengt mee dat artikel 10, tweede lid,
onderdeel a, van het OESO-modelverdrag eveneens toepassing dient te
vinden ter zake van een samenwerkingsverband dat voor de belastingheffing als een rechtspersoon wordt behandeld. Onder Nederlands recht
is een open commanditaire vennootschap een voorbeeld van een
dergelijk samenwerkingsverband. Omdat Duitsland geen «observation»
heeft gemaakt bij paragraaf 11 van het commentaar op artikel 10, tweede
lid, van het OESO-modelverdrag, heb ik geen aanleiding te veronderstellen dat Duitsland het OESO-commentaar op dit onderdeel niet volgt.
Daarmee lijkt er thans evenmin grond aan te nemen dat Duitsland niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

22

bereid zou zijn artikel 10, tweede lid, onderdeel a, van het nieuwe Verdrag
ook toe te passen op de Nederlandse open commanditaire vennootschap.
De NOB verzoekt om meer duidelijkheid over de toepassing van de
Nederlandse voorkomingsmethodiek (verrekeningsmethode) onder het
nieuwe Verdrag wanneer het gaat om door een inwoner van Nederland
ontvangen inkomsten uit enkele specifieke Duitse «hybride» financieringsvormen.
De door de NOB gewenste duidelijkheid kan in zoverre worden verschaft,
dat gezien de letterlijke tekst van het nieuwe Verdrag uitgangspunt is dat
ter zake van de bedoelde Duitse «hybride» financieringsvormen geen
aanspraak kan worden gemaakt op voorkoming van dubbele belasting in
Nederland (geen verrekening van de ingehouden Duitse bronbelasting).
Deze terughoudendheid houdt mede verband met doel en achtergrond
van de Duitse wens om ter zake van bedoelde specifieke hybride
financieringsvormen volledig bronbelasting te kunnen heffen. De Duitse
regeling dient namelijk feitelijk als een alternatieve renteaftrekbeperking,
zo heeft de Duitse onderhandelingsdelegatie uitgelegd. Het is de vraag of
de effectuering door Duitsland van deze terugname ten laste zou moeten
komen van de Nederlandse schatkist. In gevallen, evenwel, dat de
inhouding van Duitse bronbelasting aantoonbaar tot juridische dubbele
belastingheffing zou leiden, kan het verlenen van een tegemoetkoming
door Nederland op zijn plaats zijn. Dit dient dan echter van geval tot geval
te worden beoordeeld. Overigens zij opgemerkt dat effectuering door
Duitsland van de onderhavige bronheffing moet passen binnen de kaders
van het Unierecht, zoals in het bijzonder de toepassing van de Renteroyaltyrichtlijn (Richtlijn 2003/49/EG).
De NOB stelt het voorbeeld aan de orde dat een in Nederland
woonachtige natuurlijke persoon met een aanmerkelijk belang in een in
Nederland gevestigde BV in jaar 5 emigreert, en dat ter zake van dit feit
een conserverende aanslag wordt opgelegd. Deze conserverende aanslag
wordt vervolgens in jaar 15 kwijtgescholden. De aandelen worden in jaar
16 vervreemd. In dit verband vraagt de NOB of het juist is dat Nederland
in deze situatie het heffingsrecht over de waardeaangroei in de Nederlandse periode houdt en in jaar 16 in zoverre alsnog over de vervreemdingswinst mag heffen.
In dit voorbeeld wordt ter gelegenheid van de emigratie van de belastingplichtige in jaar 5 een fictieve vervreemding van de aanmerkelijkbelangaandelen geconstateerd (artikel 4.16, eerste lid, onderdeel h, van de Wet
inkomstenbelasting 2001). Betreffende de inkomstenbelasting die ter zake
van dit belastbare feit is verschuldigd, wordt uitstel van betaling verleend
ingevolge artikel 25, achtste lid, Invorderingswet 1990. Er wordt een
conserverende aanslag opgelegd (artikel 2.8, tweede lid, in verbinding
met artikel 2.9 van de Wet inkomstenbelasting 2001). In het voorgelegde
feitencomplex kan de conserverende aanslag in jaar 15 worden kwijtgescholden op grond van artikel 25, achtste lid, in verbinding met artikel 26,
tweede lid, van de Invorderingswet 1990. Alsdan zal geen Nederlandse
belasting worden geheven ter zake van de vervreemding van de aanmerkelijkbelangaandelen in jaar 16. Het antwoord op de vervolgvraag van de
NOB of spanning ontstaat met het arrest van het HvJ EU met nummer
C-470/04 (de zaak «N») is hiermee eveneens gegeven: het antwoord op
deze vraag is ontkennend.
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

23

Bijlage 1:

verslag overleg met vertegenwoordigers van grensarbeiders
(28-02-2014)
Artikel XII van het Protocol bij het nieuwe Verdrag bevat een compensatieregeling voor de natuurlijke persoon die inwoner is van Nederland en
inkomen verkrijgt uit Duitsland die volgens de artikelen 14, 15, 16 en 18 in
Duitsland mogen worden belast. Met de compensatieregeling heeft deze
belastingplichtige recht op een vermindering van belasting toegekend
door Nederland voor zover de – kort samengevat – in totaal feitelijk
geheven Duitse inkomstenbelasting en met de Nederlandse premie
volksverzekeringen vergelijkbare Duitse sociale premies meer zijn dan de
Nederlandse inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen die
zouden zijn geheven als de aan Duitsland toegewezen inkomsten
Nederlandse inkomsten zouden zijn geweest. Met het oog op de implementatie van deze compensatieregeling heeft op 28 februari 2014 op het
Ministerie van Financiën een informatiebijeenkomst plaatsgevonden met
vertegenwoordigers van grensarbeiders. Bij deze bijeenkomst waren
vertegenwoordigers aanwezig van: de Vereniging van Europese Grenslandbewoners, de FNV, EUREGIO, EURES en het Grensinfopunt.
Tijdens de bijeenkomst hebben medewerkers van het Team grensarbeid
van de Belastingdienst in Roosendaal, dat ook verantwoordelijk is voor de
toepassing van de compensatieregeling in het Nederlands-Belgische
belastingverdrag van 2001, een uitgebreide toelichting gegeven op de
compensatieregeling in het Nederlands-Duitse belastingverdrag van 2012.
Deze toelichting bestond uit zowel een juridische uiteenzetting van de
compensatieregeling als een praktische uiteenzetting. Onder meer de
volgende onderwerpen zijn aan bod gekomen: wie er recht heeft op de
compensatieregeling, hoe de compensatieregeling wordt berekend, welke
Duitse belasting en Duitse sociale premies meetellen, de invloed van de
Duitse «Ehegattensplitting» op de compensatieregeling, op welke wijze
rekening wordt gehouden met de heffingskorting voor de niet- of
weinigverdienende fiscale partner, hoe aftrekposten kunnen worden
toegerekend aan de fiscale partner en op welke wijze de doorschuifregeling van invloed is op de keuze voor toepassing van de compensatieregeling en hoe een eventuele aanpassing van de doorschuifregeling17 zou
uitwerken. Tevens is tijdens de informatiebijeenkomst ingegaan op de
vragen en mogelijke knelpunten die de vertegenwoordigers van de
grensarbeiders vooraf hadden toegestuurd of ter plekke kenbaar konden
maken. Om de concrete gevolgen van de compensatieregeling inzichtelijk
te maken zijn zeven voorbeelden van inwoners van Nederland met
belastbare inkomsten uit Duitsland besproken. De bijeenkomst is
vervolgens voortgezet met een overzicht van de inspanningen die in het
kader van voorlichting worden gedaan. Tot slot is uitgebreid toegelicht op
welke wijze de compensatieregeling door het Team grensarbeid in
Roosendaal wordt uitgevoerd, welke gegevens daarvoor zijn benodigd en
op welk moment de compensatieregeling wordt toegekend. Aan het einde
van de bijeenkomst zijn nog enkele resterende vragen en mogelijke
knelpunten besproken. In algemene zin is afgesproken dat over de
uitvoeringsaspecten van de compensatieregeling tweejaarlijks een
overleg zal plaatsvinden tussen het Team grensarbeid van de Belastingdienst en de vertegenwoordigers van grensarbeiders. Van de zijde van de
vertegenwoordigers van grensarbeiders is positief gereageerd op de
opzet en het verloop van de bijeenkomst van 28 februari jl.

17

In de Nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 2012/13, 33 615, p. 49) is
aangekondigd dat zal worden bezien of de doorschuifregeling in de huidige opzet gehandhaafd dient te blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

24

Hieronder is een overzicht opgenomen van de belangrijkste vragen die
over de uitvoering van de compensatieregeling zijn gesteld, met bijbehorende antwoorden:
• Vergelijkbaarheid van de Duitse sociale premies met de Nederlandse
premie volksverzekeringen. In dat kader is toegelicht dat op grond van
het besluit van 7 april 2009, nr. CPP2009/2594M, Stcrt. nr. 76 (en de
hieraan voorafgaande besluiten), het overheersende karakter van de
«Rentenversicherung» dat van een pensioenregeling is, en dat de
bijdragen met overeenkomstige toepassing van artikel 19d van de Wet
op de loonbelasting 1964 niet tot het loon behoren. Of de «Pflegeversicherung», waarop een percentage van toepassing is van 1,025%,
vergelijkbaar is met de AWBZ, zal in overeenstemming met de Duitse
bevoegde autoriteiten nader worden bepaald.
• De onderlinge samenhang tussen Duits «Kindergeld» en de «Kinderfreibeträge» van paragraaf 2, zesde lid, en paragraaf 31 van het Duitse
Einkommensteuergesetz. In Duitsland bestaat recht op een belastingvrije som voor kinderen, de zogeheten «Kinderfreibeträge». Voor zover
het Kindergeld hoger is dan de Kinderfreibeträge wordt het Kindergeld
uitbetaald. Voor de toepassing van de compensatieregeling wordt
uitgegaan van de Duitse inkomstenbelasting na aftrek van de
Kinderfreibeträge. Eventueel aanvullend uitbetaald Kindergeld heeft
geen invloed op de hoogte van de Duitse inkomstenbelasting en is
derhalve niet van invloed op de compensatieregeling.
• Duitse «Krankenversicherung» boven de loongrens (2014: € 53.550).
Werknemers met een loon boven de loongrens zijn niet verplicht
verzekerd voor de Krankenversicherung, maar hebben de mogelijkheid
om vrijwillig aangesloten te zijn bij de wettelijke Krankenversicherung.
Of de bijdrage van de werkgever voor deze situatie onder de toepassing van artikel 11d van de Wet op de loonbelasting 1964 valt, zal door
de Belastingdienst kantoor buitenland nader beoordeeld worden. Bij
de eerstvolgende aanpassing van het overzicht kwalificatie buitenlandse socialezekerheidsstelsels zal het standpunt worden verwerkt.
• Telt de door Nederland te verlenen compensatie mee als inkomen voor
de Duitse belastingheffing? Nee, de compensatie is vorm gegeven als
te verrekenen Nederlandse loonheffing.
• Onder welk belastingkantoor vallen belastingplichtigen die recht
hebben op de compensatieregeling? Deze belastingplichtigen vallen,
inclusief hun fiscale partners, onder de bevoegdheid van het Team
grensarbeid van de Belastingdienst in Roosendaal. Het Team grensarbeid heeft een eigen telefoonnummer, waardoor rechtstreeks contact
kan worden opgenomen met de medewerkers van dit team.
• Bestaat er recht op vergoeding van rente voor de te verlenen compensatie? Ja, hierop zijn de normale regels voor belastingrente van
toepassing.
• Kan de compensatieregeling ook worden toegepast als iemand in de
loop van het kalenderjaar in Duitsland belastbaar loon gaat genieten?
Ja.
• Bestaat er een risico dat belastingplichtigen zich voor hun woonplaats
in Nederland laten inschrijven om de compensatieregeling te kunnen
krijgen? Mochten er signalen zijn dat belastingplichtigen zich met het
oog op de compensatieregeling in Nederland laten inschrijven, dan zal
het Team grensarbeid toetsen of iemand voor de belastingheffing wel
als inwoner van Nederland kwalificeert. Deze beoordeling geschiedt op
basis van alle feiten en omstandigheden.
• Op welke wijze controleert de Belastingdienst de hoogte van de Duitse
belasting? Belastingplichtigen die verzoeken om toepassing van de
compensatieregeling zullen een kopie van de Duitse definitieve
aanslag moeten verstrekken. Er bestaan verder voldoende mogelijkheden van gegevensuitwisseling om de Duitse belasting bij de Duitse
autoriteiten te laten verifiëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

25

Bijlage 2:

berekeningen inwoners Duitsland met een pensioen uit Nederland
Verwachte inkomenseffecten zijn van zowel de overgangsregeling als de structurele regeling (in antwoord op vragen gesteld
door de fracties van PvdA, CDA, SP en D66)
In tabel 1 en 2 in de bijlage bij de nota naar aanleiding van het verslag18
zijn berekeningen opgenomen van de gevolgen voor de belastingdruk van
de wijziging van het heffingsrecht voor gepensioneerden die in Duitsland
wonen en uit Nederland een alleenstaanden AOW en/of een bedrijfspensioen ontvangen. In deze berekeningen is een uitsplitsing gemaakt naar
hoogte van het inkomen en de samenstelling van het inkomen. Berekend
is het verschil tussen belastingheffing onder het huidige Verdrag en het
nieuwe Verdrag, uitgaande van de belastingtarieven over het jaar 2012. Bij
deze berekeningen zijn de gevolgen van de voorgestelde overgangsregeling nog niet meegenomen. Daarom volgen hierna aanvullende
berekeningen op basis van de volgende uitgangspunten:
•

•

•

•

•

Rekening is gehouden met het Nederlandse belastingtarief over het
jaar 2014. De belastingvermindering die voortvloeit uit de overgangsregeling is dus bepaald op basis van de belastingtarieven over het jaar
2014, de meest recente gegevens. De werkelijke belastingtarieven over
de jaren 2016 tot en met 2020 zullen uiteraard afwijken.
De aanname is gehanteerd dat de Duitse belastingtarieven van het jaar
2012 van toepassing blijven voor de jaren 2013 tot en met 2015. Aldus
worden voor die jaren de bedragen van de Duitse belasting in de
bijlage bij de nota naar aanleiding van het verslag, ongewijzigd
meegenomen in de onderstaande nieuwe berekeningen.
Er wordt vanuit gegaan dat het nieuwe Verdrag in werking treedt per
1 januari 2015 en dus voor het eerst van toepassing is met ingang van
het jaar 2015, maar dat de gepensioneerden in Duitsland – op een
enkele uitzondering na (dit is per berekening steeds duidelijk aangegeven) – er voor kiezen om op grond van artikel 33, zesde lid, van het
nieuwe Verdrag in het eerste jaar na inwerkingtreding nog het huidige
Verdrag toe te passen, in plaats van de overgangsregeling voor
pensioenen. De voorgestelde overgangsregeling voor pensioenen
strekt zich in dat geval feitelijk uit over de jaren 2016 tot en met 2020.
Tenzij uitdrukkelijk anders aangegeven, is bij de berekeningen ervan
uitgegaan dat de gepensioneerden geen aftrek van hypotheekrente,
andere aftrekposten of recht op heffingskortingen hebben. Zouden zij
daar als kwalificerende buitenlandse belastingplichtige wel aanspraak
op kunnen maken, dan betekent dit dat de Nederlandse belastingheffing lager uitvalt.
Twee situaties worden doorgerekend (situatie 1 en situatie 2), die beide
door middel van een aantal deelscenario’s, uitgaande van verschillende inkomensposities, nader worden uitgewerkt:
− Situatie 1 betreft een aanvulling op rekenvoorbeelden die in de
bijlage bij de nota naar aanleiding van het verslag reeds waren
gegeven.
− Situatie 2 betreft nieuwe rekenvoorbeelden.

Algemene toelichtende opmerking vooraf:
Onder de regels van het Nederlands-Duitse belastingverdrag van 1959 is
in geval van een gepensioneerde in Duitsland het heffingsrecht over de
Nederlandse AOW-uitkering toegewezen aan Nederland en het heffingsrecht over het bedrijfspensioen aan Duitsland. Dat betekent voor de

18

Kamerstukken II 2012/13, 33 615, bijlage bij nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

26

tabellen dat over de jaren 2012 tot en met 201519 de totale, gecombineerde Nederlandse en Duitse belastingheffing is vermeld. Vanaf 201620
gaat het alleen nog om Nederlandse belastingheffing.
Situatie 1
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500 en bedrijfspensioen 9.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
263

oud
789

oud
688

Art. 33
688

nieuw
1310

nieuw
1310

nieuw
1310

nieuw
1310

nieuw
1310

Toelichting:
Voor 2015 kiest de belastingplichtige voor toepassing van het huidige
Verdrag (artikel 33, zesde lid). Over de jaren 2016 tot en met 2020 is de
belastingplichtige in Nederland belastingplichtig over de AOW en het
bedrijfspensioen. Belastingplichtige heeft al in 2016 geen voordeel van de
overgangsregeling, omdat de feitelijke inkomstenbelasting over zijn
bedrijfspensioen (524) minder is dan 10% van 9.000. Immers, 9.000/22.500
x 1.310 = 524; is minder dan 10% van 9.000 = 900.
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500 en bedrijfspensioen 16.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
267

oud
793

oud
691

Art. 33
691

nieuw
2016

nieuw
2016

nieuw
2016

nieuw
2016

nieuw
2016

Toelichting:
Voor 2015 kiest de belastingplichtige voor toepassing van het huidige
Verdrag (artikel 33, zesde lid). Over de jaren 2016 tot en met 2020 is de
belastingplichtige in Nederland belastingplichtig over de AOW en het
bedrijfspensioen. Belastingplichtige heeft al in 2016 geen voordeel van de
overgangsregeling, omdat de feitelijke inkomstenbelasting over zijn
bedrijfspensioen (1.093) minder is dan 10% van 16.000. Immers, 16.000/
29.500 x 2016 = 1.093; is minder dan 10% van 16.000 = 1.600.
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500 en bedrijfspensioen 30.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
310

oud
836

oud
735

Art. 33
735

nieuw
6686
– 1611

nieuw
6686
– 111

nieuw
6686

nieuw
6686

nieuw
6686

Toelichting:
Voor 2015 kiest de belastingplichtige voor toepassing van het huidige
Verdrag (artikel 33, zesde lid). Over de jaren 2016 tot en met 2020 is de
belastingplichtige in Nederland belastingplichtig over de AOW en het

19

Met betrekking tot 2015: indien de belastingplichtige voor dat jaar kiest voor het algemene
overgangsrecht van Artikel 33, zesde lid, nieuwe Verdrag: toepassing van het NederlandsDuitse belastingverdrag van 1959.
20
Of: vanaf 2015 in geval de belastingplichtige voor dat jaar niet kiest voor toepassing van het
Nederlands-Duitse belastingverdrag van 1959.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

27

bedrijfspensioen. Belastingplichtige heeft in 2016 en 2017 voordeel van de
overgangsregeling. Immers, 30.000/43.500 x 6.686 = 4.611; is meer dan
10% van 30.000 = 3.000 en meer dan 15% van 3.000 = 4.500. Het voordeel
van de overgangsregeling (in 2016 en 2017) is in bovenstaande tabel
weergegeven aan de hand van de opgenomen bedragen met een
minteken ervoor (1.611 respectievelijk 111).
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500 en bedrijfspensioen 50.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
594

oud
1120

oud
1019

Art. 33
1019

nieuw
15784
– 7429

nieuw
15784
– 4929

nieuw
15784
– 2429

nieuw
15784

nieuw
15784

Toelichting:
Voor 2015 kiest de belastingplichtige voor toepassing van het huidige
Verdrag (artikel 33, zesde lid). Over de jaren 2016 tot en met 2020 is de
belastingplichtige in Nederland belastingplichtig over de AOW en het
bedrijfspensioen. Belastingplichtige heeft in 2016, 2017 en 2018 voordeel
van de overgangsregeling. Immers, 50.000/63.500 x 15.784 = 12.429; is
meer dan 10% van 50.000 = 5.000, meer dan 15% van 50.000 = 7.500 en
meer dan 20% van 50.000 = 10.000. Het voordeel van de overgangsregeling (in 2016, 2017 en 2018) is in bovenstaande tabel weergegeven aan
de hand van de opgenomen bedragen met een minteken ervoor (7.429,
4.929, respectievelijk 2.429).
Met betrekking tot het gevraagde (schematische) overzicht van de
inkomensgevolgen van de overgangsregeling van zes jaar vragen de
leden van de fractie van de SP om in ieder geval de hypotheekrenteaftrek,
de belastingheffing door Duitsland, de totale belastingheffing en het
inkomen na belastingen, zowel voor als na de inwerkingtreding van het
verdrag, mee te nemen. In aanvulling op bovenstaande berekeningen zijn
hieronder voor de jaren 2015 tot en met 2020 berekeningen opgenomen
waarbij rekening is gehouden met de hypotheekrenteaftrek en het IB-deel
van de heffingskortingen.
Situatie 2
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500, bedrijfspensioen 9.000 en hypotheekrenteaftrek 2.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
263

oud
789

oud
688

nieuw
513

nieuw
513

nieuw
513

nieuw
513

nieuw
513

nieuw
513

Toelichting:
De belastingplichtige kiest voor 2015 niet voor de toepassing van het
huidige Verdrag. Over de jaren 2015 tot en met 2020 is hij in Nederland
belastingplichtig over de AOW en het bedrijfspensioen. Belastingplichtige
heeft een inkomen van 20.500 en de inkomstenbelasting (volgens de
tarieven over 2014) daarover bedraagt € 1.093. Het IB-deel van de
heffingskorting (algemene heffingskorting en ouderenkorting over 2014)
bedraagt € 580. Per saldo is de belastingplichtige in Nederland € 1.093 -/€ 580 = € 513 verschuldigd. Belastingplichtige heeft over de periode 2015
tot en met 2020 geen voordeel van de overgangsregeling. De feitelijke
inkomstenbelasting over zijn bedrijfspensioen (205) is minder dan 10%
van 9.000. Immers, 9.000/22.500 x 513 = 205; is minder dan 10% van 9.000
= 900.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

28

Inwoner van Duitsland: AOW 13.500, bedrijfspensioen 16.000 en hypotheekrenteaftrek 5.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
267

oud
793

oud
691

Art. 33
691

nieuw
959

nieuw
959

nieuw
959

nieuw
959

nieuw
959

Toelichting:
Over de jaren 2015 tot en met 2020 is de belastingplichtige in Nederland
belastingplichtig over de AOW en het bedrijfspensioen. Hij kiest voor 2015
voor de toepassing van het huidige Verdrag. Belastingplichtige heeft een
inkomen van € 24.500 en de inkomstenbelasting (volgens de tarieven over
2014) daarover is € 1.527. Het IB-deel van de heffingskorting (algemene
heffingskorting en ouderenkorting over 2014) bedraagt € 569. Per saldo is
de belastingplichtige in Nederland € 1.527 -/- € 569 = € 959 verschuldigd.
Belastingplichtige heeft over de periode 2016 tot en met 2020 geen
voordeel van de overgangsregeling. De feitelijke inkomstenbelasting over
zijn bedrijfspensioen (520) is minder dan 10% van 16.000. Immers,
16.000/29.500 x 959 = 520; is minder dan 10% van 16.000 = 1.600.
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500, bedrijfspensioen 30.000 en hypotheekrenteaftrek 9.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
310

oud
836

oud
735

Art. 33
735

nieuw
2365

nieuw
2365

nieuw
2365

nieuw
2365

nieuw
2365

Toelichting:
Over de jaren 2015 tot en met 2020 is de belastingplichtige in Nederland
belastingplichtig over de AOW en het bedrijfspensioen. Hij kiest voor 2015
voor de toepassing van het huidige Verdrag. Belastingplichtige heeft een
inkomen van € 34.500 en de inkomstenbelasting (volgens de tarieven over
2014) daarover is € 2.906. Het IB-deel van de heffingskorting (algemene
heffingskorting en ouderenkorting over 2014) bedraagt € 541. Per saldo is
de belastingplichtige in Nederland € 2.906 -/- € 541 = € 2.365
verschuldigd. Belastingplichtige heeft over de periode 2016 tot en met
2020 geen voordeel van de overgangsregeling. De feitelijke inkomstenbelasting over zijn bedrijfspensioen (1.631) is minder dan 10% van 30.000.
Immers, 30.000/43.500 x 2.365 = 1.631; is minder dan 10% van 30.000 =
3.000.
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500, bedrijfspensioen 50.000 en hypotheekrenteaftrek 15.000
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

oud
594

oud
1120

oud
1019

Art. 33
1019

nieuw
8422
– 1631

nieuw
8422

nieuw
8422

nieuw
8422

nieuw
8422

Toelichting:
Over de jaren 2015 tot en met 2020 is de belastingplichtige in Nederland
belastingplichtig over de AOW en het bedrijfspensioen. Hij kiest voor 2015
voor de toepassing van het huidige Verdrag. Belastingplichtige heeft een
inkomen van € 48.500 en de inkomstenbelasting (volgens de tarieven over
2014) daarover is € 8.786. Het IB-deel van de heffingskorting (algemene
heffingskorting en ouderenkorting over 2014) bedraagt € 364. Per saldo is
de belastingplichtige in Nederland € 8.786 -/- € 364 = € 8.422
verschuldigd. Belastingplichtige heeft over het jaar 2016 voordeel van de
overgangsregeling. De feitelijke inkomstenbelasting over zijn bedrijfspen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

29

sioen (6.631) is meer dan 10% van 50.000. Immers, 50.000/63.500 x 8.422 =
6.631; is meer dan 10% van 50.000 = 5.000.
Aangrijpingspunten voorgestelde overgangsregeling pensioenen
(naar aanleiding van vragen gesteld door de fracties van PvdA,
PVV en 50PLUS)
Geconcludeerd is dat de voorgestelde overgangsregeling aangrijpt bij
inkomens boven een bedrag van ongeveer € 35.000, uitgaande van de
belastingtarieven voor het jaar 2014. Het navolgende voorbeeld – voor de
jaren 2016–2020 – illustreert dit aan de hand van het door de leden van de
fractie van de PVV gehanteerde inkomensbedrag van € 35.380.
Inwoner van Duitsland: AOW 9.500 en bedrijfspensioen 25.880
2016

2017

2018

2019

2020

nieuw
2880

nieuw
2880

nieuw
2880

nieuw
2880

nieuw
2880

Toelichting:
Dit betreft iemand die een gehuwden AOW ontvangt van € 9.500 en een
aanvullend pensioen van € 25.880. De aan het bedrijfspensioen toe te
rekenen inkomstenbelasting (na vermindering met het IB-deel van de
heffingskortingen) bedraagt 25.880/35.380 x 2.880 = € 2.107. 10% van
€ 25.880 = € 2.588. De belastingplichtige komt derhalve niet in
aanmerking voor de overgangsregeling. Het gemiddelde tarief over zijn
inkomen is immers 2.880/35.380 = 8,1%.
Een voorbeeld dat de voorgestelde overgangsregeling wel van toepassing
is:
Inwoner van Duitsland: AOW 13.500 en bedrijfspensioen 25.000
2016

2017

2018

2019

2020

nieuw
4302
– 293

nieuw
4302

nieuw
4302

nieuw
4302

nieuw
4302

Toelichting:
Het inkomen in dit voorbeeld is € 38.500, de inkomstenbelasting is
€ 4.586 en het IB-deel van de heffingskorting is € 284; totaal verschuldigd:
€ 4.302. Het gemiddelde tarief bedraagt derhalve 11,1%, hetgeen hoger is
dan het maximale tarief in 2016 over het bedrijfspensioen (10%).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 615, nr. 8

30