16
Evaluatiewet Wfpp
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet financiering
politieke partijen in verband met de evaluatie van deze wet
(Evaluatiewet Wfpp) ( 35657 ).

Minister Bruins Slot:
Dank u wel, voorzitter. Mevrouw Leijten maakte inderdaad
een verwijzing naar de opmerking van de heer Omtzigt van
de vorige keer. We hebben alle technische punten via
Bureau Wetgeving laten lopen. We hebben in goed overleg
besproken om dat te doen, om zo iedereen individueel
terugkoppeling te geven. Zo heb ik toen ook het verzoek
verstaan. Dat heeft tot een aantal gewijzigde amendementen
geleid, waarin wij de opmerkingen terugzien.

(Zie vergadering van 15 februari 2022.)
De voorzitter:
Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van harte welkom. Aan de orde is de wijziging van
de Wet financiering politieke partijen in verband met de
evaluatie van deze wet, de Evaluatiewet Wfpp. Het betreft
de voortzetting van de behandeling, want vorige week
hebben we de eerste termijn van de Kamer gehad. We gaan
luisteren naar de beantwoording van de minister in eerste
termijn, maar ik zie mevrouw Leijten staan; ik vermoed voor
een punt van orde.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. We hebben vorige week volgens mij een goede
eerste termijn gehad. De minister had beloofd om ons nog
wat technische verbeteringen over de reikwijdte van
amendementen te sturen. Dat is, denk ik, niet gelukt, want
ik heb het niet ontvangen. Het is toch wel een behoorlijk
wetsvoorstel, waarbij het overleg nog gaande is over de
vraag of de financiering voor de lokale politieke partijen
goed in elkaar zit. Wat doen we nou precies met het maximum? Daarom zou ik me kunnen voorstellen dat we goed
luisteren naar de minister vanavond. Als zij dan ook de
amendementen kan appreciëren en duiden, zou dat heel
fijn zijn. Maar laten we dan de afronding, dus de tweede
termijn, doen na het reces. We zouden toch dan pas stemmen, dus dan hebben we niet veel vertraging, als we bijvoorbeeld op de donderdag zouden kunnen stemmen.
De voorzitter:
Ik begrijp het zo dat u dit nu al zegt om het in overweging
te geven aan de collega's, maar dat het afhangt van de
beantwoording in eerste termijn van de minister en van het
verloop van het debat. Begrijp ik dat zo goed?
Mevrouw Leijten (SP):
Mijn voorstel is dat we goed naar de minister gaan luisteren
en de minister vragen om in de eerste termijn te reageren
op de amendementen, maar ook om zelf als Kamer nu alvast
te besluiten dat we de tweede termijn na het reces doen en
dan op de donderdag daarover stemmen.
De voorzitter:
Dus dat besluit wilt u nu al voorleggen aan de collega's. Ik
ga kijken of daar een meerderheid voor is. De PVV stemt
ermee in. De Partij van de Arbeid stemt ermee in. De Partij
voor de Dieren stemt ermee in. De VVD stemt ermee in en
de SGP ook. Ik zie inmiddels iedereen bevestigend knikken,
dus dan is dat wat we gaan doen. De minister wil ook reageren op het punt van orde, dus ik sta de minister toe om
te reageren op dit punt van orde.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

De voorzitter:
Dank u wel.
De algemene beraadslaging wordt hervat.
De voorzitter:
Dan geef ik de minister het woord voor de beantwoording
van alle gestelde vragen, het reageren op de amendementen et cetera. Ik zou de minister willen vragen om een soort
inhoudsopgave met ons te delen, zodat wij een beetje weten
wat wij kunnen verwachten in dit debat. Het woord is aan
de minister.

Minister Bruins Slot:
Voorzitter, dank u wel. Ik zal inderdaad eerst de inhoudsopgave geven. Ik begin met een algemene inleiding, waarbij
ik een beetje geschiedenis meeneem, omdat een Kamerlid
hier tot de jaren vijftig van de vorige eeuw terugging. Dus
ik dacht: ik kan ten minste proberen om terug te gaan naar
de negentiende eeuw. Maar niet te lang, zeg ik tegen
mevrouw Arib.
Daarna zal ik iets zeggen over de achtergrond van de
wetswijziging en vervolgens heb ik zeven blokjes. Het eerste
blokje is het doel van de evaluatiewet en de verhouding
met de Wet op de politieke partijen. Het tweede blokje is
de maximering, inclusief een verbod op giften door
rechtspersonen en wel of niet de mogelijkheid tot ontwijking. Het derde blokje is transparantie, inclusief de vragen
over het verlagen van de drempel van openbaarmaking.
Het vierde blokje is de financiering uit het buitenland. Vijf
is de subsidiëring van landelijke partijen en zes is de
financiering van decentrale partijen. Het zevende blokje
betreft de overige onderwerpen.
In mijn beantwoording neem ik zo veel mogelijk ook de
amendementen mee die zijn ingediend. Daarbij hanteer ik
wel de oude nummering. Zonet zijn er een aantal gewijzigde
amendementen ingediend. Ik heb nog niet de nieuwe
nummering in mijn tekst verwerkt. Maar als dat nodig is,
kunnen we die natuurlijk nog wel even opzoeken. En daarbij
heb ik ook de vragen. Ik heb dus geprobeerd om het zo veel
mogelijk te comprimeren, zodat we het ook als een geheel
kunnen behandelen.
De voorzitter:
Wij zullen ook een poging doen om te helpen bij de hernummering, voor zover dat lukt. En ik heb ook nog een huishoudelijke mededeling. We gaan tussen 18.30 uur en 19.00 uur
ook nog schorsen voor de dinerpauze.

22 februari 2022
TK 53

53-16-1

Het woord is aan de minister.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Verder is mijn geheugen over het algemeen
goed en heb ik hier vaker gestaan, maar ik vraag me nu
toch af waar het knopje ook alweer zit om dit spreekgestoelte net iets lager te krijgen. Kijk. Dank. Geweldig.
Voorzitter. Ik wil allereerst de leden bedanken voor de vragen die ze hebben gesteld en de suggesties die ze hebben
gedaan over deze evaluatiewet van de Wet financiering
politieke partijen. Er is al uitgebreid van gedachten gewisseld over de onderdelen van het voorstel en over de vraag
op welke onderdelen het voorstel ook nog aangepast zou
moeten worden. Bij het benoemen van de blokjes heb ik
de maximering van giften al genoemd, en de transparantie.
Het is allemaal voorbijgekomen. Zo ga ik op de diverse
vragen en voorstellen in. Voordat ik dat doe, wil ik kort nog
terugkijken op de bijzondere positie van politieke partijen
in onze democratie, en hoe de achtergrond van dit wetsvoorstel en de voorgenomen Wet op de politieke partijen
zich hiertoe verhouden.
Politieke partijen hebben natuurlijk hun basis in de samenleving en zij ontlenen ook hun politieke betekenis aan de
ideeën, de visies en de ideologie die eronder zitten. Laat ik
teruggaan in de geschiedenis, net als de heer Bisschop
deed. Politieke partijen spelen eigenlijk al vanaf de negentiende eeuw een rol in de democratie, al was dat toen
natuurlijk nog een beetje gemankeerd. Er was immers nog
geen vrouwenkiesrecht en geen algemeen kiesrecht voor
mannen. Die kwamen pas in het begin van de twintigste
eeuw, in 1917 en 1919. Politieke partijen groeiden in deze
periode ook langzaam uit tot de politieke vertegenwoordigers van de maatschappelijke zuilen die we toentertijd op
verschillende vlakken hadden. In die periode zag je eigenlijk
ook nog geen enkele bemoeienis vanuit de overheid met
deze politieke partijen. Ze hadden geen wettelijke status,
ze kregen geen overheidssubsidie, en regels over de
financiering van de politieke partijen waren er evenmin.
Pas rond 1970, dus echt aanzienlijk veel later, komen er de
eerste subsidieregelingen, nog niet eens voor de politieke
partijen zelf, maar voor de organisaties, de neveninstellingen. Het heeft dus eigenlijk heel lang geduurd voordat er
überhaupt enige regelgeving kwam. Na de regelgeving uit
1970 kwam de volgende pas in 1999. Toen trad de Wet
subsidiëring politieke partijen in werking. Voor het eerst
kwam er daarmee subsidie voor politieke partijen zelf. Dat
is dus eigenlijk nog niet eens zo heel lang geleden, slechts
23 jaar. En er was toen ook de verplichting om giften van
rechtspersonen boven de drempel van 10.000 gulden
openbaar te maken. In 2013 is daarna de Wet financiering
politieke partijen aangenomen.

voorstel heeft echt tot doel om die transparantie verder te
vergroten en ook om die kenbaarheid te vergroten. Enkele
leden zeiden hier ook dat het doel ook is om uiteindelijk de
kiezer bewust te maken van de soort financiering die er is.
Die onafhankelijkheid van de politieke partijen in onze
democratie vind ik ook belangrijk, omdat politieke partijen
drie belangrijke kerntaken hebben. Zij werven en selecteren
kandidaten voor volksvertegenwoordigende functies en
andere functies in het openbaar bestuur. Zij agenderen
wensen en belangen uit de samenleving in het politieke
debat. Maar ook hebben zij een taak in de communicatie
naar de kiezers en de mobilisatie van kiezers.
Waarom begin ik hiermee? Omdat ik in de beoordeling en
bij mijn advisering over de amendementen steeds op een
aantal aspecten zal terugkomen, bijvoorbeeld op de vraag
hoe meer overheidsingrijpen zich verhoudt tot die onafhankelijke positie van politieke partijen, tot die autonomie en
die interne aangelegenheden. Tegelijkertijd is het natuurlijk
ook heel erg van belang om in bepaalde gevallen juist wel
een stap vooruit te zetten, zoals we ook in deze evaluatiewet
doen, ook als het gaat om de kenbaarheid, de openheid en
de transparantie rond die politieke partij. Er worden ook
een aantal voorstellen door deze Kamer gedaan, waarbij ik
ook zal aangeven dat ik in ieder geval van mening ben dat
ik daar ook het oordeel aan de Kamer wil laten hoe zij er
verder mee gaat.
Ik kom bij het eerste blokje: de Evaluatiewet Wet financiering politieke partijen en ook de Wet op de politieke partijen.
De Wet financiering politieke partijen is in 2017-2018 door
de commissie-Veling geëvalueerd. In diezelfde periode heeft
de staatscommissie van de heer Remkes ook het advies
uitgebracht om een wet op de politieke partijen te gaan
maken. Een groot deel van de aanbevelingen van de commissie-Veling is overgenomen in deze evaluatiewet. Dat
ziet op de versterking van de financiële positie van politieke
partijen, het vergroten van de transparantie en het beperken
van het risico op de buitenlandse beïnvloeding. De heer
Elian, als ik het zo goed uitspreek ...
De heer Ellian (VVD):
Ellian.
Minister Bruins Slot:
De heer Ellian heeft gevraagd hoe ik aankijk tegen dit
wetsvoorstel. Ik vind het een goed wetsvoorstel, omdat we
hiermee een eerste stap zetten in een aantal zeer stevige
en prima aanbevelingen van de commissie-Veling. Tegelijkertijd heb ik nadrukkelijk ook in mijn hoofdlijnenbrief
aangegeven dat dit niet het eindpunt is en dat die Wet op
de politieke partijen er gaat komen.

Je ziet dus dat de meeste ontwikkelingen rondom de
financiering van politieke partijen eigenlijk in de afgelopen
vijftien jaar hebben plaatsgevonden. Dat geldt ook voor het
uitbreiden van de regels voor de transparantie, en voor de
openheid over de bijdragen die een politieke partij krijgt.
Je ziet dat ook terug in de subsidiecriteria die we nu in de
Wet financiering politieke partijen hebben. Die zijn bewust
heel ruim opgesteld. In die zin zie je dat het uitgangspunt
er nog steeds is om toch de organisatie en de invulling van
politieke partijen in bepaalde mate vrij te laten. Dit wets-

Mevrouw Arib, de heer Bisschop en mevrouw Van der Plas
hebben ook gevraagd naar de verhouding tussen deze
evaluatiewet en de Wet op de politieke partijen. Dit is een
eerste belangrijke stap in de totstandkoming van de Wet
op de politieke partijen. We regelen nu een aantal dingen
die we sowieso moeten doen, maar die Wet op de politieke
partijen wil ik wel de komende periode in behandeling gaan
brengen, want die hebben we ook wel nodig om de onafhankelijke positie van de politieke partijen te versterken
door een aantal dingen duidelijker te regelen. Mijn planning,

Tweede Kamer

22 februari 2022
TK 53

Evaluatiewet Wfpp

53-16-2

want daar werd naar gevraagd — "waar blijft die nou
eigenlijk?", was de concrete vraag die meerdere leden
hadden — is dat ik de wet in de tweede helft van het jaar
in consultatie wil brengen. Wat is ongeveer de uitlijning die
ik heb? Regels over de transparantie van de interne organisatie van politieke partijen, ook over digitale politieke
campagnes en microtargeting, de instelling van een aparte,
onafhankelijke toezichthouder, en ook kijken naar diverse
facetten als het gaat om een verbod op de politieke partijen.
Artikel 2:20 Burgerlijk Wetboek moet ook nog een nadere
specificering in deze wet hebben.
Op de positie van de decentrale politieke partijen kom ik
straks nog terug in de beantwoording van de vragen die
door meerdere leden gesteld zijn.
Dan kom ik bij blokje twee. Dat gaat over maximering, verbod en ontwijking. Meerdere leden van deze Kamer hebben
het voorstel gedaan om toch echt te kijken of we kunnen
werken aan de maximering van giften aan politieke partijen.
De commissie-Veling — meerderen hebben dat aangehaald
— gaf aan dat er onvoldoende reden was om de giften van
politieke partijen te maximeren, maar hij hield toentertijd
wel een slag om de arm. Indien het aantal substantiële giften van politieke partijen zou toenemen, zou de invoering
van een maximum kunnen worden overwogen. Je ziet ook,
en dat heb ik natuurlijk ook gezien als minister, dat enkele
commissieleden hier ook anders over zijn gaan denken. Ik
wil eerst een aantal argumenten voor en tegen maximering
duiden en aandachtspunten meegeven, voordat ik zelf ook
een richting aangeef. Een belangrijk argument vóór maximering is dat voorkomen wordt dat een politieke partij te
afhankelijk wordt van één of enkele grote donateurs. Dat
pleit voor de introductie van een maximum.
Een tweede aandachtspunt betreft de mogelijkheid om een
maximum te ontwijken. Een aantal Kamerleden heeft hier
vorige week terecht de aandacht op gevestigd. Om het risico
op ontwijking zo klein mogelijk te houden is het wat mij
betreft raadzaam om zo min mogelijk categorieën donateurs
uit te zonderen van dat maximum, omdat je dan ook echt
ertoe komt dat alle lijnen helder zijn en men niet bijzondere
U-bochtconstructies moet gaan bedenken om, maximering
of niet, wel of niet een gift te doen. Ik zeg dit omdat, als de
Kamer beslist om dit wetsvoorstel aan te nemen, je voortaan ook duidelijk moet maken wie de natuurlijke personen
zijn achter die rechtspersonen. Dus dat argument wordt
daarmee ondervangen.
Een derde aandachtspunt is de hoogte van de drempel van
het maximum. Mevrouw Dekker-Abdulaziz vroeg in dit kader
naar de gevolgen van het amendement op stuk nr. 35 van
de SP, waarin het maximum op 100.000 is gesteld. Als ik
kijk naar de giften die politieke partijen in 2020 hebben
ontvangen, dan is het aantal giften boven de 100.000 zeer
beperkt en zou de invloed van deze drempel op de financiering van de meeste politieke partijen relatief beperkt zijn.
Tegelijkertijd zag je in 2021 — de Kamer heeft het daar ook
over gehad — echt een aantal donaties die ver daarboven
lagen. Als het gaat om de maximering, is het dus een
weging of je gelijk een hele grote stap wil maken of dat je
het voorstel van de SP wil volgen waarbij je uitgaat van
een ton, waarbij je ook met elkaar als Kamer kan beslissen
om te kijken welke invloed dat heeft op de praktijk van
politieke partijen, om dat te volgen en te evalueren of dat
wel of niet een inbreuk doet op een autonome positie en

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

of dat wel of niet het risico op verstatelijking met zich
meebrengt. Dus ik heb geen geharnaste opvatting over de
hoogte van het bedrag. Ik zie wel dat dit een aanzienlijke
wijziging is van de interpretatie van de wet, want het is
altijd om transparantie gegaan. Dus ik kan me indenken dat
de Kamer meeneemt in zijn overweging dat dit een andere
invulling van de wet is dan we tot nu toe gebruikt hebben.
Je kan in de maximering van het bedrag verschillende
kanten op gaan, maar dan zijn dit mijn aandachtspunten.
Mevrouw Leijten (SP):
Dank aan de minister voor haar uitleg van de verschillende
amendementen. Ze heeft er één genoemd, maar ik zou
eigenlijk het verschil tussen het amendement van de heer
Ellian en dat van ons aan de minister voor willen leggen.
Waar zitten de grote verschillen? Is dat het maken van die
uitzonderingen, waarvan de minister zegt: hoe meer uitzonderingen je hebt, hoe meer er een U-bocht gemaakt kan
worden? En is dat dan het enige verschil? Of zijn er nog
andere verschillen?
Minister Bruins Slot:
Bij het amendement op stuk nr. 24 van de heer Ellian — dat
zeg ik even zodat iedereen kan meelezen — heb ik aangegeven dat het mijn voorkeur heeft om bij de invoering geen
onderscheid te maken tussen de maximering van natuurlijke
personen en rechtspersonen. Dat heeft er inderdaad mee
te maken dat je een gedeeltelijk maximum, waarbij je
bepaalde partijen dus uitsluit, makkelijk kan omzeilen door
toch via natuurlijke personen te gaan. Doordat je de
rechtspersonen overeind houdt, die ook met dit wetsvoorstel de plicht krijgen om de natuurlijke personen erachter
openbaar te maken, hou je inzichtelijk waar het geld vandaan komt. En er is altijd ook een ander gevoel geweest …
Of "ander gevoel"; je kan anders aankijken tegen bedrijven
die aan het sponsoren zijn, giften aan het geven zijn, of
natuurlijke personen. Zo hou je een helder overzicht. Je kan
met elkaar beslissen om op termijn te evalueren of dat wel
of niet goed uitwerkt. Dat zou mijn voorkeur hebben, want
een wet is geen statisch geheel. Vanuit de bestendigheid
en stabiliteit van de wet, waarin altijd dit onderscheid
gemaakt is en waarin dit best wel een grote stap is, zou ik
daar toch voor kiezen in dit stadium.
Mevrouw Leijten (SP):
Dank voor het duiden van dat verschil. Nou heeft het
amendement dat de SP heeft ingediend inmiddels een ander
nummer gekregen, dat ik zelfs niet uit mijn hoofd weet …
De voorzitter:
39.
Mevrouw Leijten (SP):
Stuk nr. 39. Dat komt omdat mevrouw Arib en mevrouw
Bromet dat medeondertekend hebben. De heer Omtzigt
stond er al onder; ik moet wel volledig blijven. Dat zegt wel
dat er een uitzondering mogelijk is op het maximum voor
neveninstellingen. Ziet de minister daarin nog een risico of
zegt ze dat het eigenlijk wel een logisch gevolg is van
waarvoor die neveninstellingen er nu voor politieke partijen
zijn?

22 februari 2022
TK 53

53-16-3

Minister Bruins Slot:
Ik kan de beargumenteerbaarheid van dit amendement
vanuit de SP gewoon volgen. Ik heb daarover dus geen
expliciete opvatting, behalve dat het mij wel heel raadzaam
lijkt om het weer te evalueren op zijn effecten. Dat doen we
ook met deze wetgeving. Daarin is de Kamer volgens mij
heel duidelijk geweest. Men wil oneigenlijke beïnvloeding
voorkomen. Dan is de maximering een eerste stap, net als
deze invulling. Het is echt een andere wijze van de inrichting
van deze wet. Dat moeten we, denk ik, ook vanuit die
bestendigheid bekijken. Dan is dit gewoon een goed te
volgen eerste stap.
De voorzitter:
Gaat u verder. O, er is nog een interruptie van mevrouw
Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik wil vooral een verduidelijking op de vraag van mevrouw
Leijten over het amendement van de VVD. Ik vervang hier
natuurlijk mijn collega Laura Bromet. Dat heeft als voordeel
dat je soms fris in een onderwerp duikt. Ik zou de minister
willen vragen: ontraadt ze hiermee dus ook het amendement van de VVD of volgt er een ander oordeel?
Minister Bruins Slot:
Het is heel goed dat mevrouw Westerveld dat nog duidelijk
maakt. Dat had ik namelijk aan het eind van mijn antwoord
wel tegen mevrouw Leijten moeten zeggen. Daarmee ontraad ik het amendement van de heer Ellian.
De voorzitter:
Dat is het amendement op stuk nr. 24, volgens onze administratie. Dat wordt ontraden.
Minister Bruins Slot:
Dank, voorzitter. Ja, het is inderdaad het amendement op
stuk nr. 24. Dat klopt.
De voorzitter:
En het amendement op stuk nr. 39 van mevrouw Leijten?
Minister Bruins Slot:
Dat was het amendement op stuk nr. 35 en is nu het
amendement op stuk nr. 39 geworden. Dat geef ik oordeel
Kamer.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 39 krijgt oordeel Kamer.
Er is een interruptie van mevrouw Teunissen.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
De minister zei net dat ze zo min mogelijk categorieën wenst
uit te sluiten. Ik heb al eerder, in mijn eerste termijn,
gevraagd hoe het dan zit met erfenissen en legaten. Ik ben
daar heel erg benieuwd naar, aangezien dit wel een hele

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

bijzondere categorie betreft. Er is namelijk geen sprake van
de schijn van een wederdienst. De schijn van belangenverstrengeling, van een wederdienst, is een van de redenen
waarom je wel tot een maximum zou overgaan. Bij erfenissen en legaten is dat niet zo. Ik heb inmiddels al een
amendement daarover ingediend, een subamendement.
Dat ligt volgens mij nog niet bij de minister. Maar ik zou
toch willen vragen of zij wil ingaan op de vraag, die ik ook
in de eerste termijn heb gesteld.
Minister Bruins Slot:
Ik kom hier verderop in mijn inbreng nog op terug, maar ik
zal de vraag van mevrouw Teunissen nu alvast beantwoorden. We verschillen net van perspectief. Het is namelijk bij
leven heel vaak al duidelijk dat mensen een erfenis of een
legaat krijgen. Dat kan ook een mogelijke beïnvloeding zijn,
op het moment dat je verwacht dat je vanuit een bepaalde
hoek een erfenis of een legaat kunt krijgen. Ik zou het dus
niet willen uitzonderen, maar het mee willen laten lopen in
de wet. Ik kijk hier net vanuit een ander perspectief tegen
aan dan mevrouw Teunissen.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Dat is natuurlijk ook een heel legitiem perspectief. Daarbij
wil ik dan wel opmerken dat het vooral gaat om een individuele wens en niet zozeer om een commercieel belang.
Veelal gaat het bij erfenissen en legaten om een individuele
wens om iets na te laten aan iets wat iemand belangrijk
vindt, ongeacht commerciële belangen of beïnvloeding op
die wijze. Dat wil ik nog wel als kanttekening daarbij
opmerken.
Minister Bruins Slot:
Daarvoor geldt natuurlijk dat op dit moment onder de Wet
financiering politieke partijen de giften van natuurlijke personen die nog bij leven schenken, ook transparant worden
gemaakt. Dat doen ze vaak vanuit een betrokkenheid bij
een politieke partij of ideologie. Het is een partij die ze
herkennen, waarvan ze willen dat die een bijdrage kan
leveren aan het politieke debat. Dat is niet commercieel
ingegeven, maar vanuit een intrinsieke overtuiging. Mensen
hebben niet alleen een commercieel argument om bij leven
te schenken. Dat doen ze ook omdat ze overtuigd zijn door
de standpunten die een politieke partij heeft en omdat ze
vinden dat die het goede doet. Dat herkent mevrouw Teunissen vanuit haar partij natuurlijk ook heel erg.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 19
van mevrouw Bromet. Ik wil dat oordeel Kamer geven. Het
is een afweging van de Kamer. Tegelijkertijd vind ik de
insteek van mevrouw Leijten om het op deze manier te
doen, passen bij de verschillende manieren waarop je dit
kunt wegen. Ik wil het aan de Kamer laten om met elkaar
te kijken wat een goede vervolgstap is.

22 februari 2022
TK 53

53-16-4

Voorzitter. Mevrouw Bromet en mevrouw Leijten hebben
het amendement op stuk nr. 33 ingediend. Dat is het
amendement op stuk nr. 45 geworden.

De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 44 is ontraden. Er is een
interruptie van de heer Ellian.

De voorzitter:
Excuses, nog even op het vorige punt. Het amendement
op stuk nr. 19 is het amendement op stuk nr. 46 geworden.
Maar ik onderbrak u. Gaat u verder.

De heer Ellian (VVD):
Duidelijk: de minister ontraadt dit amendement, onder
andere vanwege de administratieve last. Ik heb zelf, ook
naar aanleiding van de eerste termijn vorige week, nog
eens gereflecteerd op die anonieme giften. Mijn vraag aan
de minister is als volgt: over welke gevallen hebben we het
dan? Als ik denk aan een anonieme gift, kom ik eerlijk
gezegd niet veel verder dan de envelop die bij een partijbureau wordt achtergelaten. Immers, digitale overschrijvingen
zijn bijna niet anoniem te doen, tenzij je heel handig bent.
Ik vroeg me daarom af hoe u de administratieve last taxeert.
Om zóveel anonieme giften gaat het volgens mij namelijk
niet.

Minister Bruins Slot:
Ik had het over het verbieden van giften van rechtspersonen.
Daar hebben we het zonet over gehad. Die amendementen
ontraad ik, omdat ik vind dat we het zo moeten houden met
natuurlijke personen en rechtspersonen. De heer Van Baarle
heeft daar ook vragen over gesteld.
De heer Bisschop vroeg: waarom is het nodig om zo kritisch
te kijken naar private donoren? Dat is een vraag aan mij als
minister. Ik heb geprobeerd om te duiden waarom het van
belang is om beide aspecten open te houden. Ik heb ook
een deel geschiedschrijving meegegeven over de ontwikkeling van de financiering van politieke partijen. We dienen
steeds het evenwicht te bewaren. We willen aan de ene
kant de autonomie van politieke partijen borgen en we
willen aan de andere kant de kiezer inzicht geven in de
inkomsten van een politieke partij en in wat dat wel of niet
doet met de beïnvloeding van een politieke partij. Dat maakt
dat ik tot de weging kom om deze voorstellen te steunen.
Voorzitter. Dan het punt van de anonieme donaties. De heer
Van Baarle vroeg hoe ik aankijk tegen de mogelijkheid van
anonieme donaties en een verbod daarop. Mevrouw Leijten
heeft het amendement op stuk nr. 18 ingediend, dat stuk
nr. 44 is geworden. Voorzitter, klopt dat?
De voorzitter:
Dat klopt.
Minister Bruins Slot:
Het gaat steeds beter hier!
Het amendement gaat over het verlagen van de drempel
voor anonieme giften naar €125. De wet stelt de grens voor
de anonieme giften nu op €1.000. Elk bedrag daarboven
wordt overgemaakt naar de toezichthouder. Dat vind ik op
zich best wel een goeie, omdat je daarmee ook die €1.000
bewaart. Mijn oordeel is in ieder geval op dit moment dat
er bij €1.000 een goede balans is tussen het belang van
transparantie, het belang van de privacy van schenkers en
organisaties die een gift doen en het beperken van de
administratieve lasten voor politieke partijen zelf. Dat is het
balanceren tussen wat je vraagt om op te schrijven en op
een website inzichtelijk te maken, en welke drempel je
daarbij kiest. Bij bedragen kleiner dan €1.000 is het risico
op oneigenlijke beïnvloeding ook een stuk kleiner. Dat maakt
dat hoe sympathiek het voorstel van mevrouw Leijten ook
is … We verschillen niet van mening over het belang van
het maximeren van anonieme giften, maar ik wil het toch
bij €1.000 laten. Ik ontraad dit amendement.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Zoals ik aangaf, gaat het aan de ene kant over de administratieve last en aan de andere kant over de privacy van
degene die geeft, over de vraag of je er wel of niet voor
kiest. Soms kan het voor mensen namelijk ook een drempel
zijn om te geven aan bepaalde politieke partijen. De politieke
partij incasseert het bedrag. De andere kant is dat zij het
moet overgeven aan de toezichthouder en het moet publiceren. Dat zijn dus een aantal extra handelingen die je dan
te doen hebt. Het zit 'm er ook in dat je de privacy van
degene die schenkt daarmee wil borgen. Het zijn dus twee
verschillende argumenten.
De heer Ellian (VVD):
Ik moet eerlijk bekennen dat ik die twee elementen van de
minister in dit geval toch niet goed kan volgen. Het ene
argument is de privacy, maar die is gewaarborgd. Alleen
de partij ziet het immers, tenzij het een envelop is zonder
naam. Dat is in mijn boekje pas écht anoniem, maar laten
we ervan uitgaan dat de partij gezien heeft wie het is. Dat
is volgens mij sowieso niet echt anoniem. Het blijft bij de
partij en dan hoeft zij het nog steeds niet openbaar te
maken. Daar gaat een ander amendement van mij over;
daar komen we zo op. Ik stel toch nog even de vraag: waar
hebben we het hier over? Als je een geldbedrag digitaal
ontvangt, gewoon via de bankrekening, dan is het volgens
mij onmogelijk dat afgeschermd wordt van wie het komt.
Dan ziet de partij dat toch? Zelfs als liberaal zeg ik dan: het
is toch geen administratieve last te noemen om de naam
die je ziet op te schrijven?
Minister Bruins Slot:
De heer Ellian versmalt het nu naar één argument, maar er
zijn drie onderliggende argumenten waarom we het maximum tot nu toe altijd op €1.000 hebben gesteld. Dat is aan
de ene kant de administratieve last. Ja, de partij ziet wat er
binnenkomt en moet het daarna natuurlijk wel of niet
publiceren. Een ander argument is het beschermen van de
privacy van de gever. Dat is tot nu toe altijd een leidend
argument in het wetsvoorstel geweest. Het laatste argument
om een bedrag onder de €1.000 niet bekend te maken is
dat de mate van oneigenlijke beïnvloeding minder is dan
als je het bijvoorbeeld over €200.000 hebt. Het is aan de
Kamer om te wegen hoe ze daarmee omgaat, maar dit is

22 februari 2022
TK 53

53-16-5

altijd het uitgangspunt van deze wet geweest. Ik kan het als
minister in ieder geval volgen en mijn advies zou zijn om
in ieder geval €1.000 aan te houden.

De voorzitter:
Afrondend op dit punt. Nee, voldoende? Dan mevrouw
Leijten.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Volgens mij halen wij hier twee dingen door elkaar. Enerzijds is er de publicatiedrempel. De minister geeft valide
argumenten om te zeggen: ga daar nou niet op €125 zitten
maar hou dat iets hoger. Die redenering kan ik volgen. Maar
dit amendement ziet niet op de publicatiedrempel, maar
op het aannemen van anonieme giften. Ik zie werkelijk niet
in waarom je als politieke partij een anonieme gift van meer
dan €125 zou willen of moeten aannemen. Over de administratieve lasten zei mijn VVD-collega hele ware dingen:
hoezo? We hebben hier een keer een proef gehad waaruit
bleek dat politieke partijen inderdaad manieren vonden om
anoniem brieven in de bus te krijgen. Dan kun je zorgen
dat je vier keer een anonieme gift van €900 krijgt; jij weet
namelijk niet of het van dezelfde persoon komt. Met deze
redenering in het achterhoofd snap ik echt niet waarom
een anonieme gift van €800 voor een landelijke politieke
partij maar ook voor een plaatselijke politieke partij überhaupt zou moeten kunnen volgens de wetgeving. Zou de
minister kunnen aangeven waarom een kleine politieke
partij in een gemeente met 30.000 inwoners, die €900 anoniem krijgt, dat geld zou moeten aannemen als gift?

Mevrouw Leijten (SP):
Waar je de grens legt, is natuurlijk een keuze. Maar deze
verlaging van die grens heeft niets te maken met het
publiceren van wie er geeft. Die heeft er gewoon mee te
maken dat je als politieke partij een veel lagere grens hebt
waarbij je tegen iemand zegt: fijn dat je wat aan me geeft,
maar ik moet wel noteren dat het van jou komt. Dus het is
iets anders dan een pot voor vrije bijdragen op een avond
zoals de SP die wel kent als we acties voeren. Daar doen
mensen weleens een tientje in. Maar op het moment dat
mensen zeggen dat ze twee keer €100 willen doen, dan
zeggen we: fijn meneer Van Nispen, of mevrouw Bruins
Slot, dat u dat wilt geven, maar we moeten het wel noteren.
Daar gaat het om. Het gaat dus niet over het publiceren. Ik
denk dat het goed is als dat helder is. De minister is er niet
voor; dat heeft ze duidelijk gemaakt. Maar het heeft dus
niet te maken met die grens.

Minister Bruins Slot:
Even terug naar de oorsprong van deze wet. Deze drempel
is jaren geleden zo ingevoerd in de wet. Een aantal overwegingen hebben daaraan ten grondslag gelegen. Dat heeft
te maken met de administratieve lasten, met het beschermen van de privacy van degene die schenkt en — dat is het
derde argument dat ik zonet aangaf — met de mate van
beïnvloeding. Dat is een keuze geweest en die keuze kan ik
als minister nog steeds volgen. De heer Omtzigt zegt: ik kan
hem niet volgen. Het is aan de heer Omtzigt om dan een
weging te maken hoe hij met de amendementen omgaat.
Ik kan de redenering op dat punt als medewetgever in ieder
geval nog steeds gewoon volgen.

Minister Bruins Slot:
Het klopt wat mevrouw Leijten zegt: het gaat niet over het
publiceren. Maar het zijn wel dezelfde soort argumenten
die ik in dat kader gebruik. Dat is wel de redeneerlijn die ik
daarbij volg.
De heer Van Baarle (DENK):
In hoeverre heeft de regering, de minister, scherp of dat dit
moment gebeurt? Hoe taxeert de minister de mogelijkheid
dat, als je die grens op €1.000 houdt, dat in de toekomst
een manier is voor mensen om de transparantie, de openbaarheid, te ontlopen? Dus als je dan onder de grens van
anonieme giften blijft, en als je die grens hoog houdt, onder
de €1.000, dan kan je een aantal keer die €1.000 schenken.
Dan hoeft het niet openbaar, want het is anoniem. Ziet de
minister dat risico?

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dit zijn argumenten voor de publicatiedrempel. Voor de
publicatiedrempel wil je een bepaalde privacybescherming
hebben. Daarvan kun je zeggen: "Mag ik ook gewoon een
bedrag geven zonder dat ik op een lijst kom? Mag ik gewoon
€50 aan de partij overmaken omdat ik dat fijn vind? Maar
ik ben daar niet aan het beïnvloeden. Kom op, we willen
geen boekwerk hebben van alle leden van een politieke
partij die gepubliceerd worden." Daar zijn hele goede
redenen voor. Daarvoor geldt het privacyargument. Daarvoor geldt ook het administratieve lastenargument: dan
moeten we hele boekwerken openbaar maken. Maar dit
amendement gaat niet over de publicatiedrempel. Het gaat
over de anonieme giften. Anonieme giften zijn toch niet
toegestaan om privacy te waarborgen?

Minister Bruins Slot:
Als het gaat om zo'n drempel die je gebruikt en het risico
dat daaraan vastzit, zie je dat je … Hoe zal ik het zeggen?
Het zijn niet alleen de administratieve lasten en de privacy.
Het gaat hierbij ook om verschillende bedragen die je op
elkaar zet. De commissie-Veling heeft natuurlijk gekeken
naar het samenstel en heeft op dit punt niet aangegeven
dat er echt stappen gezet dienen te worden. Dit wetsvoorstel
is gebaseerd op de adviezen van de commissie-Veling. Ik
heb in die zin dus niet direct aanleiding om tegen de heer
Van Baarle te zeggen dat dat hier niet het geval is. Ik zeg
wel dat we, als de Kamer ervoor kiest om die maximering
in te voeren, bij de evaluatie van de wet natuurlijk naar
diverse aspecten moeten kijken. Dan gaat het ook om de
wisselwerking met andere bedragen; dat ben ik wel met de
heer Van Baarle eens.

Minister Bruins Slot:
Dat is wel het uitgangspunt dat we hier altijd gehanteerd
hebben. Ik zie dat de heer Omtzigt zegt: ik zie dat ergens
anders bij plaatsvinden. Maar het is wel het uitgangspunt
dat we tot nu toe gehanteerd hebben.

De heer Van Baarle (DENK):
Met alle respect, ik vind het iets te gemakkelijk om bij de
behandeling van deze wet te zeggen dat de commissieVeling daar niks over heeft gezegd en dat het daarom wat
minder zou tellen. Volgens mij kunnen we ook daarbuiten

Tweede Kamer

22 februari 2022
TK 53

Evaluatiewet Wfpp

53-16-6

punten voordragen. Kan de minister dan op z'n minst aangeven of zij inschat dat, als je de grens waarbij het transparant moet worden, op een bepaald bedrag legt, mensen dit
gaan ontlopen door dan in stukjes anoniem te gaan geven?
Ik denk dat dat zo is. Zou je dan op dat punt de schijn niet
gewoon moeten voorkomen door die grens te verlagen?
Minister Bruins Slot:
Twee aspecten. Het is natuurlijk aan de heer Van Baarle om
extra voorstellen te doen naast de voorstellen die ik als
minister hier aan de Kamer heb voorgelegd. Dat is gewoon
zo. Deze evaluatiewet hebben wij echt gebaseerd op de
adviezen van de commissie-Veling. Daarom grijp ik daarop
terug, want we hebben gekeken wat wel goed werkt en wat
niet en wat we moeten versterken. Op dit vlak had hij geen
aanvullend advies. Dat hebben we dus niet gedaan. Aan
de andere kant: je moet 25 keer onder de €1.000 geven om
tot een aanzienlijk bedrag van €25.000 te komen. Ja, het
kan, maar op dit moment zie ik het risico niet direct optreden, ook op basis van het feit dat de commissie-Veling hier
geen opmerking over heeft gemaakt. Maar het is niet
onmogelijk. Daar wil ik ook wel gewoon open over zijn.
De heer Van Baarle (DENK):
Die transparantiegrens daarbovenop gaan we waarschijnlijk
verlagen, aangezien daarvoor een aantal amendementen
voorliggen. Die ligt nu op €4.500 en gaat dan waarschijnlijk
naar €2.500 of €1.000. Dan is, omdat het eerder transparant
wordt, het risico natuurlijk groter dat mensen de route van
anonieme giften gaan gebruiken om maar geen transparantie te geven. In dat samenspel, zou ik zeggen — de minister
zegt dat er een samenspel is — zie ik wel een vergrote kans
op ontwijking. Hoe kijkt de minister daarnaar?
Minister Bruins Slot:
Ik vind het lastig om dat op dit moment direct te duiden. Ik
zou als Kamer, als die besluit om een aantal zaken aan te
passen, eerder kiezen voor een stevige evaluatie op dit soort
punten, dan voor direct nog een extra stap ten opzichte van
wat we nu hebben. Dat heeft mijn voorkeur.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Mijn interruptie gaat wel over een ander amendement.
De voorzitter:
Dat kan.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dit gaat over het amendement op stuk nr. 47 — volgens
mij is dat het nieuwe nummer — van mijn collega mevrouw
Bromet, waarin we erom vragen alleen nog natuurlijke
personen giften te kunnen laten doen aan politieke partijen.
Daar zit natuurlijk achter dat de basis van onze democratie
erin ligt dat alleen natuurlijke personen kunnen stemmen,
invloed kunnen hebben. We zouden het bijvoorbeeld heel
gek vinden als we bedrijven ook een stem gaven. Tegelijkertijd laten we het wel toe dat bedrijven politieke partijen
sponsoren. Dat lijkt mij, en vindt onze partij, onwenselijk
vanuit dat oogpunt, maar natuurlijk ook vanuit het oogpunt
van transparantie. Tegelijkertijd ontraadt de minister dit

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

amendement, en ik zou haar willen vragen of ze eens wat
principiëler zou kunnen ingaan op de argumenten over de
fundamenten van de democratie, en op waarom het goed
zou zijn om alleen natuurlijke personen giften te laten
overmaken.
Minister Bruins Slot:
De basis van deze wetgeving is tot nu toe, de afgelopen 21
jaar, altijd geweest dat je giften van natuurlijke personen
en rechtspersonen kunt krijgen. Met deze evaluatiewet gaan
we aan de rechtspersonen ook de extra eis opleggen dat
zij de natuurlijke personen erachter kenbaar maken. Als je
stichting Mickey Mouse hebt, dan geef je dus aan wie de
natuurlijke persoon achter de stichting is. Daarmee maak
je wel nog steeds heel erg inzichtelijk dat de ene persoon,
bijvoorbeeld mevrouw Westerveld uit Nijmegen, echt vanuit
zichzelf geeft, en dat de andere persoon, een bedrijf, echt
meer vanuit bedrijfsmatig perspectief geeft. Dat maakt wél
uit, omdat je dan ook als kiezer denkt: hé, waarom is stichting Pietje Puk of Mickey Mouse deze partij aan het subsidiëren?
Dat onderscheid haal je weg op het moment dat je dat
alleen via natuurlijke personen toestaat, want dan zal elk
bedrijf dat wil sponsoren of een gift wil geven dat via een
natuurlijke persoon doen, terwijl er misschien iemand
achter zit met een bepaald plan, waarvan je je toch afvraagt
of daarvan niet een mate van beïnvloeding uitgaat. Ik zou
dus ook met het oog op de opbouw en de bestendigheid
van deze wet zeggen: hou dat nou overeind, zeker als de
Kamer ervoor kiest om een maximering op te gaan leggen,
om eerst te kijken hoe die maximering uitwerkt. Ik denk dus
dat het, ook vanuit de bestendigheid en de kenbaarheid
van de wetgeving gezien, beter is om die structuur aan te
houden. Dan maak je dus ook onderscheid tussen een persoon die geeft en een bedrijf dat geeft. Daar zitten toch
andere belangen achter.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja. Is het hier nou niet juist ook onze taak om te voorkomen
dat belangen een rol gaan spelen, bijvoorbeeld bij het geven
van giften aan partijen? Ik snap de praktische punten best
wel, maar tegelijkertijd is het natuurlijk een hele bijzondere
figuur dat bedrijven, die geen stemrecht hebben en die we
geen plek geven in onze democratie, op deze manier
natuurlijk wel partijen kunnen sponsoren. Ik zou de minister
willen vragen naar dat aspect. Het gaat mij hierbij dus niet
om het praktische punt. Het gaat mij erom of het vanuit
democratisch oogpunt geen gek figuur is dat we partijen
zoals bedrijven hier een rol in geven. Begeven we ons dan
juist niet op het vlak van een soort van beïnvloeding die je
eigenlijk niet zou willen en die we misschien al veel te lang
hebben toegestaan?
Minister Bruins Slot:
De basis van deze wet is altijd geweest om voor de kiezer
inzichtelijk te maken wie de mensen zijn die deze politieke
partijen een bedrag geven. Dat kunnen individuen zijn. Het
kan mevrouw Jansen uit Apeldoorn zijn die echt een heel
warm hart heeft voor het welzijn van dieren en die dan
denkt: de beste partij waar ik dat kan doen, is de Partij voor
de Dieren. Maar het kan ook een diervoederwinkel zijn die
zegt: ik doe het ook. En dat is dan toch anders. Die diervoe-

22 februari 2022
TK 53

53-16-7

derwinkel kan er dan een commercieel belang bij hebben
maar dat hoeft nog geen feit van beïnvloeding te zijn, want
het kan zijn dat die ook een warm hart heeft voor dieren en
hij die boodschap verder wil verspreiden. Op deze manier
geef je de kiezer wel meer inzicht. En anders was het
mevrouw Jansen uit Apeldoorn en de heer De Vries uit een
andere plaats. Dat onderscheid hebben we altijd gehad.
Dus ik zou dat er wel in willen houden.
De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik denk dat de minister het onderscheid goed uitlegt en
misschien komen we er vanavond niet uit, maar het is
natuurlijk wel een aspect om nog eens verder over na te
denken. Ik heb het dan over de vraag of in een democratie
als de onze, waarin mensen stemrecht hebben en op politieke partijen stemmen en waarin natuurlijke personen lid
kunnen worden van politieke partijen, bijvoorbeeld om mee
te praten over het verkiezingsprogramma, dan toch via een
andere weg bedrijven of organisaties die misschien wel
een belang hebben, een politieke partij op deze manier niet
zozeer direct kunnen beïnvloeden maar wel geld kunnen
geven, waar dan natuurlijk altijd een bepaald belang achter
zit.
Minister Bruins Slot:
Dat is echt wel een fundamentele verandering van het uitgangspunt van de wetgeving op dit moment. Mijn voorkeur
gaat er naar uit om het eerst te doen zoals we het nu doen,
waarbij het oordeel aan de Kamer is om die maximering
toe te passen. Mijn advies als minister is om dat onderscheid er als medewetgever wel in te laten omdat je die
duidelijkheid dan wel verschaft.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik sla even aan op de laatste opmerking van de minister
over de anonieme giften. Ze zei: er is geen aanbeveling van
de commissie-Veling. Dat klopt. De commissie-Veling was
in 2017. In 2019 zien we in de Volkskrant een poging om
anoniem giften van €15.000 over te maken. Er zijn nogal
wat partijen die creatief meegedacht hebben om die anonieme gift van €15.000 aan te nemen. Eén partij hier,
waarvan nu iemand afgesplitst is, heeft daar zelfs een persoon op het partijbureau om ontslagen, wat 50PLUS destijds
sierde, moet ik zeggen. Laat ik het zo zeggen: iedereen dacht
heel creatief mee over hoe je anonieme giften zo kon
opknippen dat ze geaccepteerd werden. Dat is na de commissie-Veling gebeurd.

stelsel is niet helemaal geslaagd voor de mysteryguest.
Zou dat niet een reden zijn om over te gaan tot een nadere
beperking van anonieme giften?
Minister Bruins Slot:
Allereerst is de intentie achter deze wetgeving, achter de
wet zoals die functioneert, dat je een anonieme gift van
€1.000 aanneemt en niet dat je als politieke partij allerlei
constructies gaat bedenken om dat te bevorderen; dat ben
ik met de heer Omtzigt eens. Eenieder hoort de wet en de
intentie, de geest, van de wet te kennen. Dat kan dus niet
de bedoeling zijn.
Tegelijkertijd moet ik zeggen dat er inderdaad een aanbeveling van GRECO ligt; dat klopt. Dat zag ik terug in de aanbevelingen die er waren. Daardoor is het terug naar €1.000
gegaan. Ik heb geen aanleiding om te veronderstellen dat
wat er gebeurd is of wat we nu doen … Ik heb geen aanleiding om het echt lager neer te zetten. Het is aan de Kamer
om daar een oordeel over te vellen, maar mijn insteek op
dit moment is om het wel te ontraden en dit standaard te
doen. Ik zeg wel tegen de Kamer, in reactie op wat de heer
Ellian zei: wanneer je kiest voor een lagere transparantiedrempel — daar kom ik straks nog op terug — zou je er ook
voor kunnen kiezen om de anonieme giften lager neer te
zetten, omdat dat wel in verhouding tot elkaar staat.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik begrijp dat toch niet helemaal. Het is niet de bedoeling,
maar er zijn weinig dingen waar je zo makkelijk mee kunt
klooien als met een anonieme gift. "Ja, ik heb tien anonieme
giften gekregen, maar ik hoef niet te zeggen van wie die
tien zijn." Dan ben je als toezichthouder al helemaal weg.
Als ze in de boeken staan en de toezichthouder vraagt of
ze van dezelfde persoon zijn, kun je zeggen: ze zijn anoniem.
Weg controle. Ik heb de afgelopen vijftien jaar gezien dat
de zwakke plekken in deze wet constant zijn gebruikt, via
gecreëerde donatiestichtingen en andere zaken. Als je die
zwakke plekken in de wet laat zitten, durf ik er bijna een
weddenschap op te zetten dat iemand die gaat gebruiken.
De meeste partijen zullen die niet gebruiken. Ook dat klopt.
Er is hier echt iets veranderd in de mentaliteit. Echt waar.
Maar je stelt zo'n wet voor om er juist voor te zorgen dat
die zwakke plekken eruit gaan. Als bijstandsgerechtigde in
dit land mag je nog geen €10 anoniem ontvangen; als je
dat niet aangeeft, word je volledig gekort op je uitkering.
Waarom zou het dan wenselijk zijn dat een politieke partij
€999 anoniem mag ontvangen, en dat ook nog maal tien
van dezelfde donor? Daar komt nooit iemand achter.

Het tweede is dat dit wetsvoorstel voortkomt uit GRECO.
In het rapport van 2008 zei die commissie: jongens, je kunt
hier gewoon €4.500 anoniem geven aan een politieke partij;
moet je dat wel willen? Toen zei de Nederlandse regering:
we hebben een wetsontwerp waarmee we dat maximaal
€150 willen maken. Dat ligt niet heel ver af van de €125 die
de SP voorstelt. Zou de regering eens willen reflecteren op
die twee punten? Dus ten eerste dat ze in Europa hebben
gezegd dat we naar €150 gaan, terwijl er nu ineens €1.000
van wordt gemaakt, en ten tweede … We hebben een
mysteryguest gehad. Laat ik het zo zeggen: het politieke

Minister Bruins Slot:
Allereerst is het natuurlijk kwalijk als mensen proberen om
de wet te ontwijken, omdat die echt zo bedoeld is. Ik ben
het met de heer Omtzigt eens dat het heel goed is dat de
politieke partijen bereid zijn om zich aan deze wet te houden. Dat is van belang, want als ze dat niet doen, zijn er ook
redenen om de wet te veranderen. Maar als je een lagere
transparantiedrempel instelt, dus als je niet uitgaat van
€4.500 maar teruggaat naar een lager bedrag, dan zou mijn
voorstel wel zijn om als Kamer dan ook een lager anoniemegiftenbedrag in te stellen. Met €4.500 en €1.000 zou ik
nog prima uit de voeten kunnen. Ik vind de grens van €125,
vanuit de privacy van de persoon, de verhouding tot de

Tweede Kamer

22 februari 2022
TK 53

Evaluatiewet Wfpp

53-16-8

administratieve lasten en de structuur van de wet, dus de
argumenten die ik eerder noemde, wel vrij laag liggen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
We worden het niet eens. Je kunt het op allerlei manieren
zien, maar ik zie werkelijk niet waarom je de privacy van
iemand die €900 aan een politieke partij geeft — de privacy
die op dat moment alleen verloren gaat ten opzichte van
de penningmeester van de partij, want het wordt niet
openbaar — zou moeten beschermen en het mogelijk zou
moeten maken om het in een envelopje te doen. Ik vind dat
niet verstandig.
Minister Bruins Slot:
Wellicht heb ik me niet goed uitgedrukt. Dat ligt dan aan
mij. Ik gaf aan dat als de Kamer ervoor kiest om de drempel
voor openbaarmaking te verlagen, ik het wel logisch zou
vinden om de anonieme giften ook te verlagen. Ik zie de
heer Omtzigt, dus ik dacht dat ik het misschien niet helder
genoeg gezegd had. Maar dat zou ik wel logisch vinden,
want die redeneerlijn van de heer Ellian kan ik wel volgen.
De voorzitter:
Ik zag de heer Van Baarle ook al staan.
Minister Bruins Slot:
Maar ik wil de Kamer alleen wel in overweging geven om
toch nog even naar de hoogte van het bedrag te kijken.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar dan begint het mij wel een beetje te duizelen. De
minister zegt namelijk dat ze er eigenlijk wel bezwaar tegen
heeft dat als iemand €125 of meer gegeven, dat openbaar
wordt voor, laten we zeggen, de penningmeester van een
politieke partij en misschien nog een paar mensen, zoals
de kascontrolecommissie en de accountant. Maar op het
moment dat je het moet gaan melden, dan mag het wel
naar beneden. Is het een principekwestie? Ik snap dit niet
zo goed.
Minister Bruins Slot:
Dat komt omdat ik nog ergens aan het begin van mijn
beantwoording ben. Het punt van de verlaging van de
openbaarmakingsdrempel moet nog komen, dus dan komt
er ook meer consistentie in de redenering.
De voorzitter:
Dat wachten we dan af. Waar zitten we op dit moment in
de inhoudsopgave? Klopt het dat we nog bij het tweede
blokje zijn, bij de maximering en het verbod op giften?
Minister Bruins Slot:
Ja, voorzitter. Ik weet dat u me nogal streng aankeek om
de beantwoording vlot te doen.

De voorzitter:
Dat was niet eens mijn bedoeling. Ik heb alleen wel het
voornemen om voor 19.00 uur te schorsen voor het
avondeten. Dus ik hoop dat we dit onderwerp nog af kunnen
maken.
Minister Bruins Slot:
Dan kom ik nu eigenlijk bij blokje drie, over de transparantie
van de giften. We hebben het al met elkaar over verschillende ontwijkingsmogelijkheden gehad. Wellicht is het goed
om daar nog kort op in te gaan op. Het punt van het ontwijken van de wet hebben we gehad. Dan kom ik bij de transparantie van de giften. Dat sluit goed aan bij dit punt. Ik
denk dat ik daar ongeveer een minuut of tien mee bezig
ben, dus ik laat het aan de voorzitter wat hij precies wil.
De voorzitter:
Ik stel toch voor om dan nu te schorsen voor de dinerpauze.
Dan kunnen we schorsen tot 19.30 uur. Want ik ben toch
bang dat daar weer veel interrupties op komen. Dan doen
we de medewerkers hier tekort, en dat willen we niet.
De vergadering wordt van 18.45 uur tot 19.33 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan verder met de vergadering. Aan de orde is nog
steeds de Evaluatiewet Wet financiering politieke partijen.
De minister is bezig met de beantwoording in eerste termijn.
Ik geef het woord aan het minister, zodat zij de beantwoording kan vervolgen.

Minister Bruins Slot:
Dank u, voorzitter. Ik ben bij blok drie: de transparantie van
giften. De heer Van Baarle heeft het amendement op stuk
nr. 13 ingediend en de heer Ellian heeft het amendement
op stuk nr. 23 ingediend om de drempel voor openbaarmaking te verlagen. Dat betreft verlagingen van €4.500 naar
respectievelijk €2.500 en €1.000 per donateur per jaar. De
heer Van Baarle heeft vervolgens ook gevraagd waarom
het kabinet het advies van de commissie-Veling om de
drempel voor openbaarmaking te verlagen naar €2.500 per
donateur niet heeft overgenomen. Ik zal allereerst de tweede
vraag van de heer Van Baarle beantwoorden. We hadden
bij een drempel van €4.500 voor openbaarmaking nog
steeds het idee dat daarmee een goede balans wordt
gekozen tussen enerzijds transparantie en anderzijds de
privacy van burgers en organisaties die een gift doen. De
administratieve plichten moeten in verhouding staan tot
het doel van de Wet politieke partijen. Ik vind die balans
nog steeds prima, maar ik erken tegelijkertijd ook dat de
hoogte van het bedrag natuurlijk in zekere mate arbitrair
is. Er zit geen echt diepere doordenking achter waarom het
€4.500 is of waarom het €2.500 is. Ik zou in dat kader ook
gewoon willen aansluiten bij de commissie-Veling, die het
voorstel heeft gedaan om €2.500 als drempel voor openbaarmaking te hanteren. Ik wil dat amendement dus oordeel
Kamer geven.
De voorzitter:
Dus het amendement op stuk nr. 13 krijgt oordeel Kamer?

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

22 februari 2022
TK 53

53-16-9

Minister Bruins Slot:
Ja, dat klopt. In het andere amendement gaat het om een
drempel van €1.000. Daarmee weeg je het belang van
transparantie nog zwaarder dan het belang van administratieve lasten en privacy. Het is aan de Kamer om die balans
uiteindelijk ook in het wetsvoorstel te vinden. Dus ook het
amendement waarmee wordt beoogd om er €1.000 van te
maken, geef ik oordeel Kamer. Alleen de balans slaat dan
wel een andere kant uit ten opzichte van het advies van de
commissie-Veling, die €2.500 heeft voorgesteld.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 23 krijgt ook oordeel Kamer.
Minister Bruins Slot:
Mevrouw Van Dijk vroeg in dit kader of een lagere drempel
tot een kleinere bereidheid leidt om te doneren. Ik heb dat
niet onderzocht. Het is voorstelbaar dat dit het geval is,
omdat veel mensen die een donatie doen aan een politieke
partij, ook niet per definitie aan anderen hoeven te laten
weten dat zij dat gedaan hebben. Die zullen daar wel over
nadenken. Alleen, zoals ik al heb aangegeven: ik kan het
advies van de commissie-Veling eigenlijk wel goed volgen,
omdat het in zekere zin arbitrair is. Ik geef beide amendementen dus oordeel Kamer.
De heer Van Baarle en mevrouw Bromet vroegen in dat
kader hoe de giften in natura gecontroleerd worden. Dat
doet onze toezichthouder, die ook kijkt of dat netjes in de
jaarverslagen is opgenomen. Je ziet dat een aantal partijen
daar nu ook echt werk van maakt. Ik vind wel dat we er wat
meer nadruk op moeten leggen dat alle partijen die met
giften in natura te maken hebben, dat ook doen. We gaan
de communicatie op dat vlak steviger maken, zodat men
zich er heel goed van bewust is wat een gift in natura is en
dat die ook altijd wordt opgenomen.
Ik ben al ingegaan op de vraag van mevrouw Teunissen
over de legaten en erfstellingen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Van Baarle, misschien nog
even op het vorige punt.
De heer Van Baarle (DENK):
Ja, over de bijdrage in natura. Verschillende hoogleraren
hebben er in het verleden op gewezen dat dit punt onvoldoende terugkomt in de rapportage. Kan de minister toezeggen dat zij de communicatie, maar ook de handhaving
gaat verbeteren? Kan er in de eerstvolgende evaluatieronde
of rapportageronde over de Wfpp op worden teruggekomen
of dit nou werkt en of we verbetering zien op dat punt? Het
lijkt me goed om een vinger aan de pols te houden.
Minister Bruins Slot:
De Commissie van toezicht financiën politieke partijen let
hier nadrukkelijk op. Ik zal haar vragen om hier de volgende
ronde expliciet aandacht aan te geven en om eventuele
aanbevelingen op te nemen in de rapportage. Dan komt
het ook weer terug bij de Kamer, want ik stuur die rappor-

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

tages altijd naar de Kamer toe, met een begeleidende brief
over hoe ik ermee omga. Dan komt-ie dus rond.
Voorzitter. Dan de onderzoeksplicht van de oorspronkelijke
donateurs. Mevrouw Leijten heeft een amendement ingediend op stuk nr. 34, waarin wordt gezegd dat het expliciet
de verplichting moet worden van de stichtingen die donaties
krijgen en die daarna doorgeven aan een politieke partij,
om dit te registreren. Ik zeg tegen mevrouw Leijten dat dat
echt wel een andere systematiek is dan die in deze wet zit.
Het betekent dat een Greenpeace of een Milieudefensie alle
giften moeten noteren die ze ontvangen en dan weer een
selectie van de giften die ze doorsturen naar de politieke
partijen, naar de politieke partijen moeten sturen. Dit terwijl
ik in deze wet eigenlijk geen toezichtmogelijkheden of
handhavende mogelijkheden heb om daar iets mee te doen.
Deze wet doet daar wel iets in, doordat er een verplichting
komt voor rechtspersonen om de natuurlijke personen
erachter inzichtelijk te maken. Dat is al een stap, een stap
ook die gewoon heel tastbaar is. Mevrouw Leijten gaat
eigenlijk een stap verder en legt ook iets neer buiten degenen waarop de wet betrekking heeft, wat best tot ingewikkelde situaties kan leiden. Ook heb ik geen toezichthoudende of handhavende mogelijkheden. Daarom ontraad ik
het amendement. Ik ben meer voorstander van datgene
wat ik zelf voorstel in de wet, omdat de verantwoordelijkheid dan gewoon bij de rechtspersonen zelf ligt.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 34 is het amendement op stuk
nr. 38 geworden en is ontraden.
Minister Bruins Slot:
Ja.
Dan het amendement van de heer Omtzigt op stuk nr. 32,
over de cumulatie van politieke partijen en hun neveninstellingen. De heer Omtzigt heeft een amendement ingediend
inzake de cumulatie van de bijdragen die politieke partijen
en hun neveninstellingen hebben ontvangen en de verlaging van de registratiegrens van de bijdragen, en ook het
bijhouden van twee openbare registers. Dit amendement
bestaat uit diverse onderdelen. Het eerste onderdeel gaat
over de cumulaties van de drempels voor openbaarmaking
van giften aan politieke partijen en neveninstellingen. Indien
een van de amendementen over een maximum zou worden
ingevoerd, zou de cumulatie hier ook op van toepassing
zijn. De drempel voor openbaarmaking van €4.500 per
donateur per jaar geldt nu voor een politieke partij en iedere
neveninstelling afzonderlijk. In dit amendement wordt ook
voorgesteld om deze drempel te laten gelden voor de politieke partij en alle neveninstellingen gezamenlijk. Aan de
ene kant begrijp ik de gedachte van cumulatieve transparantie goed. Door de giften aan de politieke partij en de
neveninstellingen als één geheel te beschouwen, wordt de
transparantie van de financiering van politieke partijen en
neveninstellingen verder vergroot. Ik zit ermee dat dit bij
de evaluatie van de wet niet aan de orde is gekomen. De
commissie-Veling heeft niet geconstateerd dat zich hiermee
op dit moment een probleem voordoet. Ook heeft de commissie niet geconstateerd dat er maatregelen voor moeten
worden getroffen. Daarbij zegt de heer Omtzigt: dan moet
je tegelijkertijd ook twee openbare registers hebben, omdat
dan inzichtelijk is en vaststaat wat de neveninstellingen zijn.

22 februari 2022
TK 53

53-16-10

Dat moet je ook transparant maken. Daarbij is ook de
administratie gescheiden. Het is best wel een behoorlijke
stap die de heer Omtzigt zet. Het verandert de wet op een
aantal punten. Ik vind het lastig om in deze fase goed te
overzien wat het doet. Het gaat om het instellen van een
openbaar register. Waar voldoet dat dan precies aan? Geldt
het alleen voor de partijen? Waar moet het openbaar worden gemaakt? Wat doet de cumulatie in de wisselwerking?
Hoe gaan partijen daarmee om?
Mijn voorstel aan de voorzitter zou zijn dat ik de gedachten
over dit amendement wel oppak naar de Wet politieke
partijen toe, om te kijken welke bijdrage dit kan leveren aan
het oplossen van de problematiek. Waarom? Omdat ik dan
met de politieke partijen zelf het gesprek kan aangaan en
ik hier nog advies over kan vragen. Dan kan ik bekijken wat
dit in de praktijk in de uitwerking doet, zodat ik van tevoren
kan toetsen in hoeverre het uitvoerbaar is, welke belemmeringen er wel of niet in zitten en welke mogelijkheden erin
zitten. Ik wil het amendement op dit moment ontraden,
maar ik zeg wel toe dat ik het aspect van het openbare
register en de cumulatie wil oppakken naar de Wet politieke
partijen toe om te kijken of hier inderdaad een stap nodig
is. Dat geeft mij de gelegenheid om met degenen waar deze
wet over gaat in gesprek te gaan en om advies aan de Raad
van State te vragen in het kader van nieuwe wetgeving,
zodat zij hierbij ook kunnen meekijken en qua uitvoeringstoets kunnen bekijken wat dit in de praktijk doet.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 32 is ontraden.
Minister Bruins Slot:
Maar wel met de toezegging om een aantal zaken te gaan
oppakken.
De voorzitter:
Die hebben we gehoord. Ik geef eerst het woord aan de
heer Omtzigt, omdat het gaat om zijn amendement.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank voor de toezegging om dit op te pakken. Ik ga toch
een poging wagen. We hebben nu twee, tweeënhalve week
tijd gekocht. Dat geeft de mogelijkheid om te overleggen.
Het zou ook de mogelijkheid geven voor een spoedadvies
van de Raad van State. Het is helemaal niet erg als die
terugkomt en zegt: dit moet je niet doen. Er ligt daar een
belangrijk advies om te zeggen: denk er nog even over na.
Zou dat iets kunnen zijn? Dan kijken we over twee weken
waar we staan en of dit uitvoerbaar is. Ik zie zelf het probleem niet zo bij het register. Een gemiddelde partij zal vier
of vijf neveninstellingen hebben: een jongerenorganisatie,
een wetenschappelijk instituut en misschien een businessclub of zo. Maar dan ben je er. Het is dus op zich geen lange
lijst die je op je site hebt staan. Ik heb bijvoorbeeld bij D66
al gezien dat zij ze alle zeven onder elkaar hebben staan.
Daar is helemaal niks mis mee. Dus ik zie niet in welke uitvoeringsproblemen we zouden kunnen hebben.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Voor mij is wel het punt: hoe zien die openbare registers
eruit? Op welke manier doe je het toezicht en wat vraag je
dan precies? Hoe verhoudt zich dat tot de systematiek in
de Wet financiering politieke partijen, waarin politieke partijen verplicht zijn een verantwoordingsdocument in te
dienen? Het vergt ook iets van de onafhankelijkheid van
het toezicht. Die willen we in de Wet politieke partijen verder
gaan regelen. Een spoedadvies kan ik alleen aan de Raad
van State vragen als het om bijzondere wetgeving gaat. De
Wet politieke partijen gaat aan het eind van dit jaar in consultatie, dus ik zou de Kamer willen voorstellen om ons de
tijd te geven om hier goed naar te kijken en overleg te
voeren met meerdere partijen over de vraag of, en zo ja
hoe, we dit kunnen uitvoeren. Twee weken is gewoon kort,
voorzitter.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik besef dat het kort is, maar ik besef ook dat ik het best
belangrijk vind als Kamerlid om amendementen in te kunnen dienen op een wetsvoorstel. Dit is niet een amendement
dat vreemd is aan het wetsvoorstel. Het raakt de kern van
het wetsvoorstel, of je het ermee eens bent of niet. Het is
er niet bij verzonnen. Als dat betekent dat we op een volgende wetsbehandeling moeten wachten, dan zit ik zonder
mijn recht van amendement. Ik zoek gewoon naar een
manier waarbij je niet zegt: ik kijk naar de partij, ik kijk apart
naar de businessclub en ik kijk apart naar de jongerenorganisatie. Nee, je hebt één politieke partij en je kijkt hoeveel
giften vanuit één donor naar al die onderdelen van de
politieke partij gaan. Nogmaals, de reden waarom ik dit
doe, is: als je wilt ontwijken, kun je ontwijken op het
moment dat je twintig neveninstellingen gaat creëren. Dat
doe je alleen als je een ontwijkroute zoekt. We hebben
gezien dat elke ontwijkroute die erin gebracht is bij de
vorige wijzigingen, ook gebruikt is. Dat gebeurde meestal
per ongeluk, zeg ik erbij. Je kunt er dus bijna de klok op
gelijkzetten dat dat nu weer gebeurt. Stel, iemand wil
€20.000 aan een partij geven terwijl straks het maximum
€4.000 is. Dan wijs je vijf of zes neveninstellingen aan en
dan kan een partij zeggen: nou, knip het maar op in stukjes
van €3.900, doe het maar naar al die neveninstellingen en
dan ben je onzichtbaar. Dat wil je toch aan de voorkant
voorkomen? En dat kún je op deze wijze voorkomen. Dus
waarom zou je dat niet willen voorkomen en waarom zou
je daar nog een paar jaar mee willen wachten?
Minister Bruins Slot:
Eerst moet ik natuurlijk tegen de heer Omtzigt zeggen dat
ieder lid het recht van amendement heeft. Daar praten we
ook met elkaar over. We bespreken met elkaar wat de
interpretatie en de verschillende inzichten zijn. Daarnaast
is het natuurlijk ook van belang om met elkaar daarover
het gesprek te voeren, zoals de heer Omtzigt zegt. Maar de
heer Omtzigt zet hier een aantal zaken samen in het amendement. Ik vind het daarom belangrijk om ook met de
individuele politieke partijen hierover te praten. Ik ben het
ermee eens dat het van belang is om sluiproutes te voorkomen. Tegelijkertijd zie ik ook gewoon heel veel bereidwilligheid bij de politieke partijen om zich keurig aan de wet te
houden. Er wordt nu een cumulatieve bepaling voorgesteld,
én er komt nog een aantal openbare registers, én er komt
ook nog een wijze van verantwoording. Ik vind het dan ook
gewoon heel goed om dat eerst ook breed met de politieke

22 februari 2022
TK 53

53-16-11

partijen te bespreken, en om daarin ook een zorgvuldig
traject te volgen. We moeten ook bekijken hoe we die
openbare registers netjes moeten uitwerken. Het is niet
mijn idee om daar een project van jaren van te maken, want
ik heb net toegezegd dat ik de Wet politieke partijen aan
het einde van dit jaar in consultatie wil brengen.
Mevrouw Leijten (SP):
We hebben natuurlijk helemaal geen reden om aan deze
minister te twijfelen, want zij is er net. Maar ze heeft bij de
Wet politieke partijen wel een achterstand, zou ik willen
zeggen.
Maar daar gaat mijn interruptie niet over. Ik wil nog even
terugkomen op het amendement op stuk nr. 38. Ik was
eventjes aan het zoeken, want het zijn er nogal veel, dus ik
hoop dat ik nog even op dat amendement terug mag komen.
De minister zei: als dan Greenpeace of Milieudefensie allemaal tientjes heeft verzameld, kunnen zij niet aangeven wie
de gevers zijn. Daar heeft het amendement gewoon een
oplossing voor. Als de gever niet duidelijk kan maken wie
de gevers zijn, mag de politieke partij de gift niet aannemen.
Volgens mij is dat heel helder. Het amendement gaat
natuurlijk niet over zo'n soort donatie. Het amendement
gaat over de donatie die door een fundraiser willens en
wetens voor een politieke partij is opgehaald. In zo'n
donatie kunnen mensen zich verstoppen en blijft onduidelijk
dat zij gever zijn. Alles gaat hier over transparantie. Wij
willen gewoon dat als een organisatie een gift doet, de
politieke partij zegt: ja, dank u wel, maar ik moet wel weten
of u een tussenpersoon bent en, zo ja, wie er dan achter de
gift zit. En als u mij dat niet duidelijk kunt maken, kan ik de
gift niet aannemen. Dat is een systematiek en dat is wat er
in het amendement wordt geregeld. Wat is daar nou precies
op tegen?
Minister Bruins Slot:
Er zijn twee manieren om dit te doen. De ene manier die
nu in de evaluatiewet zit, is de manier die in het wetsvoorstel is opgenomen. Daarin staat dat politieke partijen ook
moeten aangeven wie er achter de rechtspersoon zit. Dat
is een verantwoordelijkheid van de politieke partij. Dat moet
de rechtspersoon dus aangeven bij de politieke partij. In
het amendement van mevrouw Leijten wordt die bewijslast
eigenlijk verlegd naar de politieke partijen zelf. Zij moeten
dan dat onderzoek doen. De politieke partij moet dan zelf
aannemelijk maken of de bijdrage uiteindelijk wel of niet
van de donateur is die als de donateur wordt genoemd. Het
lastige daarbij is dat de toezichthouder daar niet direct een
rol bij heeft, omdat de afweging bij de politieke partij zelf
wordt gemaakt. In de constructie waar ik voor heb gekozen
in het wetsvoorstel moet de rechtspersoon zelf ook aangeven welke natuurlijke persoon achter de gift zit. Ik heb er
dus een voorkeur voor om dat stramien te volgen. Het
nadeel van het voorstel van mevrouw Leijten is volgens
mij dat je de toezichthouder daarin geen actieve rol kunt
geven, omdat hij nooit, of in ieder geval lastiger goed zicht
kan krijgen op de afweging die de politieke partij zelf heeft
gemaakt. Het is in die zin een verschil van perspectief. We
zijn in ieder geval van mening dat het van belang is er meer
zicht op te hebben. Alleen de manier waarop verschilt.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Mevrouw Leijten (SP):
Op het moment dat je als politieke partij een gift krijgt,
behoor je te wíllen weten wie jou geld geeft. Dat is het
standpunt in ieder geval van de SP. Je behoort te wíllen
weten van wie jij geld krijgt. Die onderzoeksplicht is
natuurlijk niet meer dan navragen: waar komt dit geld
vandaan, wie zijn de personen hierachter? Kan de verstrekkende partij van die gift dat niet overhandigen, wil ie dat
niet overhandigen, dan mag je de gift niet aannemen. Heel
simpel. Waar ziet de toezichthouder op toe? Of de politieke
partij dat heeft opgevraagd en of ze in haar administratie
heeft staan wie de gevers zijn. Het is heel duidelijk wat de
rol van de toezichthouder is. Op het moment dat je zegt
"degene die geld geeft, moet dat verstrekken", kan je altijd
nog verstoppertje spelen. De vorige keer heb ik het over
een fundraising en bitterballen eten met de minister-president gehad, maar het kan ook financiering zijn van partijen
waar we hier ook debatten over hebben, die we ondermijnende partijen noemen, waarvan we wellicht helemaal niet
willen dat die geld in een politieke partij steekt via een
vehikel. Daarom moet die politieke partij onderzoeken "wie
financiert mij?". Het is toch heel logisch om het zo vorm te
geven?
Minister Bruins Slot:
Het is echt een goede stap in deze wet dat verplicht wordt
dat de rechtspersoon duidelijk maakt wie de natuurlijk
persoon erachter is. Dat is een extra verplichting die hiervoor niet in de wet stond. Dat geeft al helderheid over wie
achter die rechtspersoon zit. De onderzoeksplicht die
mevrouw Leijten wil opleggen met haar amendement heeft
het nadeel dat een politieke partij dat echt op haar eigen
manier kan invullen. Het kan best zijn dat de ene dat veel
beter doet dan de andere. Mijn voorkeur heeft het dat die
verantwoordelijkheid echt bij de rechtspersoon blijft liggen.
Het wordt nu geregeld. Het wordt beter inzichtelijk. Mijn
voorstel zou niet zijn om de politieke partij een onderzoeksplicht te geven, want hoe kan een toezichthouder daar
nou ook op een goede manier invulling aan geven?
Mevrouw Leijten (SP):
Op de hele Wet financiering politieke partijen is toezicht
door onder andere bijvoorbeeld de accountantsverklaring.
De toezichthouder zegt bij een fout die hij heeft geconstateerd "we gaan helemaal geen onderzoek doen". Er zijn best
wel mensen of organisaties aan te wijzen die erop toezien
dat een politieke partij dat goed doet. De minister gaf net
het voorbeeld dat je dan niet maar als Greenpeace of Milieudefensie zou kunnen geven, want je hebt giften, opgebouwd uit tientjes en €25, dat kan je niet duidelijk maken,
en dat zou dan niet werken met dit amendement. Datzelfde
geldt dus niet voor het voorbeeld van de minister. Want op
het moment dat die gever, in dit geval Greenpeace of Milieudefensie, zegt "hier, beste partij, heb je een x-bedrag",
dan kan die dat alsnog niet duidelijk maken. En waarom
mag een politieke partij dat dan wel aannemen?
Minister Bruins Slot:
Dit zijn eigenlijk twee verschillende zaken. Als het gaat om
wie achter de rechtspersoon zit, een natuurlijk persoon,
komt die verplichting in de wet terecht. De andere kant is
dat de rechtspersoon dat zelf regelt. Het voorstel van
mevrouw Leijten zegt dat de politieke partij nog een keer

22 februari 2022
TK 53

53-16-12

extra moet checken of dat zo is. Mijn verhaal gaat over,
vind ik in ieder geval, een ander aspect. Dat betrof het
argument dat je rechtspersonen die geen neveninstelling
zijn, ook zelf laat registreren van wie ze giften binnenkrijgen
om transparantie te geven. Daar zag mijn eerdere antwoord
op waar mevrouw Leijten nu op doelt. Ik bedoelde daar
twee verschillende zaken te benoemen.

politieke partij een donatie ontvangt van een stichting, op
die partij de verplichting legt dat zij bij die stichting moet
nagaan waar het geld vandaan komt? En u zegt: ja, maar
de natuurlijke personen zijn inzichtelijk. Ja, Pietje, Jantje,
Keesje zitten in het bestuur van de stichting, maar dat zegt
nog niets over waar het geld vandaan komt. Heb ik volgens
u hier een punt? Want dat zou prettig zijn.

De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Leijten.

Minister Bruins Slot:
Dan vraagt de heer Ellian het volgende. Als je een willekeurige stichting hebt die bijvoorbeeld de natuur een warm
hart toedraagt — Natuurmonumenten — die vele donateurs
heeft, en als Natuurmonumenten een politieke partij wil
gaan subsidiëren, dan moet Natuurmonumenten gaan
bedenken waar alle donaties en giften van natuurlijke personen precies vandaan zijn gekomen. Die specifieke giften
moeten dan worden doorgestort naar een politieke partij.
De vraag is of dat is wat je beoogt met deze wet. Uiteindelijk
gaat het erom dat bij Natuurmonumenten, waar inderdaad
bepaalde mensen in het stichtingsbestuur zitten, openbaar
wordt wie daarachter zit en dat zij ook een gift hebben
gedaan. Maar als ik de redeneerlijn van de heer Ellian volg,
dan betekent dat dat Natuurmonumenten moet opschrijven
van welke mensen zij individuele giften en donaties heeft
gekregen, en ze die moet doorsturen naar een politieke
partij. Dat vind ik wel heel veel gevraagd.

Mevrouw Leijten (SP):
Volgens mij staat dat laatste niet in het amendement.
Minister Bruins Slot:
Maar dat ging ook over iets anders.
Mevrouw Leijten (SP):
Kijk, we willen dat die tussenvehikels die er zijn … We gaan
met z'n allen bitterballen eten met de minister-president,
dan geven we allemaal giften en dat wordt in een keer
doorgegeven aan een politieke partij. Dit is nog heel erg
onschuldig. Dit kan gaan over mensen die wellicht helemaal
niet die openbaarmakingsgrond van €4.500 aanraken. Maar
er kunnen ook andere organisaties in zo'n vehikel instappen.
Wat dit amendement doet, is dat de politieke partij moet
zeggen: "Dank u wel voor de €80.000, maar ik wil graag
weten wie hier de gevers van zijn. Als u mij niet kunt
garanderen dat u geen tussenvehikel bent voor bepaalde
gevers en ik niet weet wie daaraan bijgedragen heeft, dan
mag ik het niet aannemen." Niet meer, niet minder. Dat ziet
dus niet op wat die tussenpartij moet. Dat ziet op wat de
politieke partij moet. Volgens mij is het heel goed om het
bewustzijn van politieke partijen te vergroten over dit soort
tussenschakelingen die zijn gemaakt, over de foundations
en noem maar op. Soms zijn het hele vriendelijke tussenschakelingen, maar het kan dus ook gebruikt worden voor
ondermijning, witwassen en dat soort activiteiten. De politieke partij moet laten zien aan de boekhouder, aan de
accountant, aan de toezichthouder: ik doe fatsoenlijk
onderzoek naar wie mij geld geeft, wie mij financiert. Dat
is dit amendement.
Minister Bruins Slot:
Wij hebben in deze wet opgenomen dat de rechtspersonen
zelf de verantwoordelijkheid moet hebben om de natuurlijke
persoon die erachter zit … Dat moet op zich tot hetzelfde
resultaat leiden.
De heer Ellian (VVD):
Ik zoek even naar waar ik moet beginnen. Allereerst, alle
waardering voor de wijze waarop u de Kamer tegemoet
treedt in dit debat. U eindigt uw vorige zin met: dat moet
tot hetzelfde resultaat leiden. Maar dat is niet zo. Even om
het heel beeldend en simpel te houden: een stichting
doneert nu €50.000 aan een politieke partij. Het is onduidelijk hoe die stichting aan die €50.000 komt. Dat bedrag kan
opgebouwd zijn uit diverse donaties. Het amendement van
mevrouw Leijten gaat iets verder dan mijn amendement
op stuk nr. 25. Maar het is toch niet gek dat je, als een

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

De heer Ellian (VVD):
Maar daar heeft u een terecht punt; ik ben zeker niet te
beroerd om dat toe te geven. Als het gaat om stichtingen
die in algemene zin donaties ontvangen, ook ten behoeve
van zichzelf, dan heeft u een punt: is het dan nog redelijk
en proportioneel als je die allemaal moet bijhouden? Ik
noem maar iets: Natuurmonumenten krijgt een miljoen en
doneert €50.000. Hoe maak je dan inzichtelijk hoe die
€50.000 uit die miljoen tot stand is gekomen? Daar heeft u
een punt. Maar u blijft zeggen: de bestuursleden, de
bestuurders of de natuurlijke personen achter de stichting
zijn bekend. Maar dat zegt niets, want diegenen doneren
vaak niet eens. Althans, misschien doneren ze wel, maar
dat zijn alleen maar de leidinggevenden. Maar kan u zich
voorstellen dat het wel zinnig is om in sommige gevallen
de verplichting op een politieke partij te leggen om in ieder
geval navraag te doen bij een stichting waar het geld vandaan komt? U heeft in uw tweede blokje gezegd dat stichtingen, rechtspersonen en natuurlijke personen wat u betreft
tot €100.000 moeten kunnen schenken. Maar dan blijft het
toch essentieel dat een politieke partij wel navraagt waar
geld vandaan komt? Anders is het nog steeds deels een
wassen neus.
Minister Bruins Slot:
Dit gaat over een amendement, dat iets in de wet regelt.
De uitwerking daarvan is dat een politieke partij aan
Natuurmonumenten moet vragen: van wie heeft u het geld
allemaal gekregen en mag ik dan de lijst van de donateurs
krijgen? Daarover gaat het. Mijn voorstel zou zijn om dat
niet te doen. Het is wel goed als je een stichting Mickey
Mouse hebt, om duidelijk te maken wie de natuurlijke personen daarachter zijn.
De oorsprong, de basis van deze wet is altijd geweest om
transparant te maken van wie je het geld krijgt. Het staat

22 februari 2022
TK 53

53-16-13

een politieke partij vrij om soms giften te weigeren, omdat
ze de herkomst daarvan onvoldoende vertrouwen. Dat staat
een politieke partij natuurlijk altijd vrij.
Maar het gaat mij hier niet om dat punt. Hier gaat het om
de specifieke uitleg van dit amendement. Daarop reageer
ik.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Mag ik het wetsvoorstel zonder het amendement dan als
zodanig begrijpen? Stel dat we een politieke partij hebben.
Die politieke partij heeft een businessclub. In die businessclub zitten drie bestuursleden: Renske Leijten, Khadija Arib
en Pieter Omtzigt. We hebben samen een businessclub. Ik
weet niet waarom. Maar we mogen geen mensen noemen
die hier niet zitten. Dat is de nieuwe regel. Laat ik het dus
eens proberen. Wij hebben giften van wel 1.000 ondernemers. Er zitten ook hele rare Russische miljardairs bij, en
weet ik wat niet allemaal. Die gaan allemaal aan ons
schenken. Wij bouwen een mooi kapitaal op van een paar
miljoen. Dan geven we die paar miljoen in één keer aan
een partij. Het wordt even lastig aan welke van de twee.
Maar goed, dat zien we dan. Wat meld ik dan? Ik heb van
miljardairs dus allerlei grote giften ontvangen. Ik ga 2 miljoen overmaken naar een politieke partij. Meld ik dan drie
namen, namelijk Renske Leijten, Khadija Arib en Pieter
Omtzigt, of meld ik op dat moment die grote donateurs,
zoals het wetsvoorstel er nu uitziet?
Minister Bruins Slot:
Op dat vlak zou ik allereerst tegen de heer Omtzigt willen
zeggen: als de Kamer de amendementen aanneemt die ik
oordeel Kamer heb gegeven, dan kan vanuit die ene businessclub niet meer meerdere miljoenen geschonken worden. Maar dat terzijde. In de huidige situatie zou dat wel
kunnen. In die zin speelt de heer Omtzigt natuurlijk gewoon
perfect op de bal. Dat zullen we verder omschrijven in artikel
21 van de voorgestelde wet, waar we het nu over hebben,
en ook in het Besluit financiering politieke partijen, als ik
het wetstechnisch goed heb. Maar daar moet ik in de
tweede termijn even op terugkomen. Dat ligt natuurlijk ook
onder dit besluit. Maar daarop wil ik even in de tweede
termijn terugkomen. Dit gaat namelijk om een technisch
uitwerkingspunt. Dan kan ik dat meegeven aan de Kamer.
Ik vind het nu wat lastig om helemaal op de techniek van
het besluit in te gaan met de AMvB's die eronder liggen.

omdat wij daar met z'n allen van denken: daarmee lopen
we niet heel veel beïnvloedingsrisico? Wilt u ervoor zorgen
dat dat mogelijk gemaakt wordt? Wilt u in de uitleg die we
voor de tweede termijn krijgen dan ook zeggen hoe de
businessclubs enigszins gereguleerd worden? Als dat niet
zo is, mist het wetsvoorstel namelijk het doel waarvoor het
hier neergelegd is. Als dat via een AMvB moet, dan moet
dat via een AMvB. Op beide punten zou ik dus graag een
schriftelijke uitleg willen. Het is maar goed dat er even een
weekje reces tussen zit.
Minister Bruins Slot:
Hierin zitten een aantal aspecten. Ten eerste het doel van
het wetsvoorstel, zoals de heer Omtzigt zegt. Het doel van
het wetsvoorstel, zoals het hier is neergelegd, is het versterken van de transparantiebepalingen rondom de Wet financiering politieke partijen. De Kamer heeft daar een aantal
amendementen op, waaronder een amendement over de
maximering, dat ik oordeel Kamer heb gegeven. Daarin
kunnen we een stap verder zetten.
Dan de systematiek die onder artikel 20 ligt en datgene wat
bekend moet worden gemaakt. Ik begrijp de vraag nu beter,
nu de heer Omtzigt scherper heeft uitgelegd waar het punt
op ziet. Uiteindelijk kijken we naar de systematiek van de
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme. Het belanghebbendenbegrip, dat erachter zit, moet
kenbaar zijn. Dat is de systematiek die we hebben gevolgd.
Daarom wordt in het artikel al verwezen naar het belanghebbendenbegrip uit de Wet ter voorkoming van witwassen
en financieren van terrorisme.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dan snap ik het, maar ik zou die brief alsnog willen krijgen.
Die brief is voor de wetsgeschiedenis belangrijk, omdat die
een handvat zou kunnen bieden voor penningmeesters van
politieke partijen. Die kunnen dan zeggen: als ik me aan
deze vier voorwaarden houd, kan ik het netjes doen. Ik deel
de mening van de minister dat politieke partijen het netjes
willen doen, maar wij moeten hier beoordelen of er straks
een werkwijze ligt voor stichtingen en businessclubs, een
werkwijze voor crowdfunding en een werkwijze voor leden.
Dat zijn de drie dingen waaruit je geld kunt krijgen. Wij
moeten straks met z'n allen zeggen: als het zo zit, dan ziet
het er netjes uit. Is de minister bereid om dat te verschaffen
voor de tweede termijn?

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dit mag een technisch punt in een AMvB zijn, maar het is
een cruciaal punt in dit wetsvoorstel. Dit hele wetsvoorstel
is er gekomen vanwege bepaalde businessclubs. Als de
mogelijkheid daarin zit, dan wil ik wel van de regering weten
hoe zij die mogelijkheid wil beperken. Het is prima om het
niet onmogelijk te maken.

Minister Bruins Slot:
Volgens mij is dat gewoon een verzoek om informatie, om
het aspect van neveninstellingen, businessclubs en
crowdfunding naast elkaar te zetten in de systematiek van
de wet. Daar heb ik natuurlijk helemaal geen problemen
mee. Dat kunnen we gewoon opschrijven.

Ik ben er nu bang voor dat we straks crowdfunding onmogelijk aan het maken zijn en businessclubs lopen te faciliteren. Ik wil graag een uitleg van de regering vóór de tweede
termijn op die twee punten. Op welke manier is een vorm
van crowdfunding … Stel dat ik aan crowdfunding ga doen.
Ik heb een maximumbedrag van €100. Dan blijf ik onder de
grens van die €125 van mevrouw Leijten. Mag ik dan
gewoon op een fatsoenlijke manier aan crowdfunding doen,

De voorzitter:
Dat is een duidelijke toezegging. Dank u wel.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Maar daarbij is wel van belang — dat zal ik in de wet
opnemen — wat de bedoeling van de wet is geweest,
namelijk het versterken van de transparantie van financie-

22 februari 2022
TK 53

53-16-14

ring. Ik merk dat een aantal discussies hier gaan over het
voorkomen van sluiproutes en dat soort zaken. In het kader
van de Wet op de politieke partijen zal ik dit soort argumenten nader oppakken en bestuderen om te kijken wat er
verder nog speelt. Maar dit is natuurlijk echt bedoeld als
de uitwerking van de commissie-Veling. Dat heeft er ook
mee te maken dat de Wet op de politieke partijen er nog
niet ligt. Daarom lopen er een aantal discussies door elkaar.
Mevrouw Leijten (SP):
Juist door het ontbreken van die Wet op de politieke partijen
kunnen we het nu regelen in deze wet. Daar hebben we het
nu over. Het is niet nodig om het vooruit te schuiven naar
die wet, als de Kamer nu gewoon gaat stemmen. De Wet
financiering politieke partijen zal immers uiteindelijk in de
Wet op de politieke partijen geschoven worden. Dat is ons
altijd verteld. We kunnen het dus nu gewoon regelen. Ik wil
nog één keer aan de minister vragen wat nou precies het
verschil is. Als zij zegt: nu moet kenbaar zijn ... Ze noemt
iedere keer mooie, lieve voorbeelden, zoals Milieudefensie
en natuurbescherming. Ik snap wel waarom ze dat doet. Ze
noemt geen organisaties die wellicht niet opgebouwd zijn
met donaties van heel veel mensen thuis, maar op een
andere manier invloed willen uitoefenen. Dat zijn bijvoorbeeld criminele, al dan niet semicriminele organisaties met
tusseninkomsten of hele rijke partijen die het verstoppen,
mensen die de Zuidas gebruiken voor het witwassen van
ontzettend veel in het buitenland verkregen geld. Want dat
kan natuurlijk ook. Als ze zegt dat dat nu wel dégelijk
transparant is als de politieke partij de gift wel of niet
accepteert, dan is het amendement geen probleem meer.
Het amendement gaat namelijk over wannéér je het
accepteert of niet. Als het al transparant is, dan is het
amendement overbodig.
Minister Bruins Slot:
Ik merk dat ik bij het noemen van mijn voorbeelden mijn
vorige functie nog niet helemaal heb losgelaten. Ik ben
gedeputeerde Natuur geweest. De eerste voorbeelden die
ik dan bedenk, zijn Natuurmonumenten, Milieudefensie en
andere zaken. Daar heeft het dus eerder mee te maken.
Misschien waren de voorbeelden iets anders geweest als
ik net uit militaire dienst was gekomen. De natuurvoorbeelden kwamen gewoon het eerst in mij op. Het gaat er uiteindelijk om dat … Stel: organisatie X doneert €3.000 aan een
politieke partij. Die organisatie krijgt per jaar 500 verschillende donaties. Hoe ga je dan ooit uitzoeken welke van die
500 donaties wordt doorgeschoven naar een politieke partij?
Is dat een praktische uitwerking van de bedoeling om de
natuurlijke rechtspersoon erachter te vinden? Daarvoor
hebben wij de systematiek gekozen van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, de
Wwft. Zo hebben wij voor die systematiek gekozen. Het is
bijna niet met een schaartje te knippen. Dat vind ik ook
gewoon niet praktisch.
Mevrouw Leijten (SP):
Volgens mij is het superpraktisch. Als een politieke partij
zich er niet van kan vergewissen wie via die tussenstichting
de donateurs zijn, of dat nou Natuurmonumenten, de rotary,
een businessclub of iets met een veel dubieuzer randje is,
dan neem je het niet aan! Dat is wat dit amendement zegt.
Als je als politieke partij er niet achter komt omdat het

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

wellicht zo ingewikkeld is omdat er zo veel donateurs zijn,
dan zeg je: "Het is heel erg fijn dat u dat wil geven, maar
het lukt niet. Misschien kunt u uw leden oproepen om iets
aan ons te schenken, want dan kunnen we het wel aannemen." Dat is toch gewoon wat je dan regelt? Soms kun je
het gewoon niet aannemen.
Minister Bruins Slot:
Laten we toch een positief voorbeeld noemen: een stichting
ter bevordering van iets ontvangt 500 verschillende giften
van mensen en wil die aan een politieke partij doorgeven.
Vraag je als politieke partij dan aan die stichting van welke
donateurs zij het geld uiteindelijk heeft doorgesluisd? Dat
is toch enorm ingewikkeld? De plicht die wij nu in dit
wetsvoorstel leggen, is om te kijken naar de doelstelling
van de stichting. Als het een hele agressieve, niet acceptabele doelstelling is — bij een natuurlijke persoon krijg je
dat inzichtelijk — dan kan de politieke partij een afweging
maken. Mevrouw Leijten maakt het wel heel intensief zo
en ook best wel lastig voor organisaties om dit uit te voeren.
Maar ik zie dat ik mijn argumenten herhaal, en mevrouw
Leijten kan heel goed luisteren, dus ik wil haar ook niet
verder tergen met mijn argumenten die steeds hetzelfde
zijn.
De voorzitter:
De vraag is inderdaad of u het eens gaat worden. Afrondend, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat lijkt mij niet. De minister zegt dat het wetsvoorstel ziet
op de transparantie dat je weet wie er geeft. Dat is wat we
allemaal willen. Het amendement stelt dat als je niet weet
wie er gegeven heeft, doordat die stichting of die vereniging
zo ingewikkeld veel donaties heeft gekregen dat je dat niet
meer kunt ontrafelen, je het dan niet mag accepteren. Punt.
Dat is het verschil. Dat amendement zegt dus niet dat die
stichting of die vereniging dat allemaal op een rij moet
zetten. Nee, je mag het niet accepteren. Volgens mij is dit
een hele duidelijke grens die aangegeven wordt voor politieke partijen. De Kamer kan straks zeggen of ze het daarmee eens is of niet.
De voorzitter:
Het punt is duidelijk.
Minister Bruins Slot:
Dan zeg ik tegen mevrouw Leijten dat wij voor een andere
systematiek hebben gekozen: de systematiek van de Wet
ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, waarbij de bestuurders en de personen achter de
rechtspersoon inzichtelijk moeten worden gemaakt. Daarmee wordt eenzelfde soort effect beoogd. Los daarvan staat
het een politieke partij altijd vrij om te onderzoeken of men
dit wel of niet verder wil onderzoeken. Maar ik zou dat niet
zo in de wet willen opnemen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Misschien een poging van mij om het iets beter te begrijpen.
Het gaat er hier niet om of het een goed doel is of niet, of

22 februari 2022
TK 53

53-16-15

het een hele fijne stichting is die ter bevordering van iets
geld geeft. Nee, het gaat om het punt van de beïnvloeding.
Dat wil je niet of je wilt het in ieder geval inzichtelijk
gemaakt hebben. Daarom begrijp ik de uitleg van de
minister niet. Het is sowieso heel subjectief om te kijken of
iets wel of geen goed doel is. Daarom zou het gewoon
inzichtelijk gemaakt moeten worden. Volgens mij is dat het
punt hier.
Minister Bruins Slot:
De basis waarop deze wet gebouwd is, is uiteindelijk het
transparant maken van de giften. Het is altijd de politieke
partij die op basis van deze wet zelf beslist of ze een gift
wel of niet in ontvangst neemt. Dus als een politieke partij
twijfels heeft over de herkomst van het geld, dan kan zij
altijd zelf de afweging maken om giften niet in ontvangst
te nemen. Mij gaat het meer om de praktische uitvoerbaarheid van het voorstel van mevrouw Leijten. Daarbij moet
je met een schaartje gaan knippen welk geld een rechtspersoon heeft binnengekregen. Dat geld wordt dan doorgesluisd naar de partij. Dat moet uiteindelijk inzichtelijk worden. Maar een politieke partij heeft altijd zelf de keus om
te onderzoeken of de herkomsten van haar giften wel of
niet acceptabel zijn.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld nog en dan wil ik eigenlijk wel door
naar een volgend punt.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat snap ik, voorzitter. Maar dat is nou juist het subjectieve.
Wat voor de ene partij niet acceptabel is, kan dat voor een
andere partij wel zijn. Ik lees in het amendement vooral het
punt dat het duidelijk moet zijn waar het vandaan komt.
Klaar. Dus niet met een schaartje iets knippen. Er moet
gewoon helderheid zijn, juist in het belang van transparantie. Volgens mij is dat dus een ander punt dan het argument
van de minister.
Minister Bruins Slot:
Wat daarin natuurlijk van belang is, is dat politieke partijen
hele andere opvattingen en ideologieën kunnen hebben.
Daarbij zou de ene politieke partij misschien wel een gift
willen ontvangen van iemand die het stimuleren van het
gebruik van benzineauto's voorstaat, terwijl ik me zo kan
indenken dat een andere politieke partij dat niet zou doen
omdat ze dat absoluut niet meer acceptabel vindt in de klimaatdoelstelling die ze voorstaat. Dan ga je met elkaar een
subjectieve omschrijving maken van wat je wel of niet
acceptabel vindt als politieke partij om te ontvangen. Dat
kan best wel ver gaan. Want dat zou betekenen dat een
donatie van … Ik denk dat het voorbeeld helder genoeg
was.

satie donateurs heeft — laten we zeggen 1.000 donateurs
— en als ze van 900 donateurs precies de herkomst weet,
dan kunnen ze dat geld dus wel doneren aan een politieke
partij. Maar van die andere 100, van wie het niet bekend is,
kan het niet. Dan is het toch geen probleem? Dan geeft zo'n
organisatie toch alleen het geld waarvan bekend is van wie
het afkomstig is? Dat lijkt mij vrij simpel.
Minister Bruins Slot:
Om dat praktisch uit te werken … Laten we zeggen dat daar
€90.000 mee is binnengekomen met 900 donateurs en je
geeft €3.000 door naar een politieke partij. Dan moet die
politieke partij aan die stichting vragen welke €3.000 van
welke donateurs is geweest. Dan moet de stichting in het
overzicht gaan kijken: zou dat die of die kunnen zijn en
hebben ze dat wel gedaan met het oog op de subsidiëring
van een politieke partij? Ik vind het uitvoeringstechnisch
best wel een klus. Dat is de reden. We verschillen er niet
over van mening dat we meer inzicht moeten krijgen in de
transparantie, want dat doen we ook met dit wetsvoorstel.
Maar ik vind dit gewoon best wel lastig uitvoerbaar.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Voor wie is het dan lastig uitvoerbaar?
Minister Bruins Slot:
Uiteindelijk is het voor de politieke partij wel een klus om
het te achterhalen en ook om te controleren of het klopt.
Want hoe ga je controleren of je de juiste informatie binnenkrijgt of dat het gewoon een groen vinkje is geweest? De
toezichthouder kan ook niet zomaar bij zo'n organisatie
kijken. Ik zie dat hier verschillende inzichten over zijn. Ik
vind het dus ook goed dat mevrouw Van der Plas hierover
doorvraagt, maar zo kijk ik er in ieder geval tegen aan.
De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, inderdaad afrondend. Of het moeilijk uitvoerbaar is voor
een politieke partij, maakt niks uit. Dat is voor de politieke
partij een probleem, niet voor het kabinet. Ik zou zeggen:
doe het zo; jullie maken het jezelf heel moeilijk, maar be
my guest en doe het. Zo zie ik het en zo lees ik het amendement ook. Ik zie het probleem van het amendement dus
helemaal niet.
Minister Bruins Slot:
De Kamer gaat over het stemmen over de amendementen.
Hiermee is in ieder geval duidelijk hoe mevrouw Van der
Plas hiertegen aankijkt.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik heb het allemaal zo zitten aanhoren. Ik kijk bij mijn vraag
ook wel een beetje naar mevrouw Leijten. Als een organi-

Voorzitter. Ik had toegezegd dat ik in ieder geval zou proberen om er in een redelijk tempo doorheen te gaan; dat zal
ik verder dus ook gewoon doen. Over buitenlandse financiering zijn meerdere amendementen ingediend. Mevrouw
Leijten heeft het amendement op stuk nr. 14 ingediend.
Daarin wordt een totaalverbod op giften uit het buitenland
voorgesteld, met uitzondering van in het buitenland
wonende kiesgerechtigden voor de Tweede Kamerverkie-

Tweede Kamer

22 februari 2022
TK 53

De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas nog, op hetzelfde punt?

Evaluatiewet Wfpp

53-16-16

zingen. Dat amendement ontraad ik, maar dat heb ik ook
in de nota naar aanleiding van het verslag geschreven. Ons
voorstel is om wel giften vanuit de Europese Unie en de
Europese Economische Ruimte toe te staan, omdat er ook
heel veel contacten zijn met zusterinstellingen en zusterpartijen en omdat we die ook niet willen belemmeren. Daarom
hebben we voor dit voorstel gekozen.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 14 heeft stuknummer 43
gekregen.
Minister Bruins Slot:
Ja, dat klopt.
Mevrouw Leijten (SP):
Kan de minister uitleggen waarom een Italiaans persoon
of een Oostenrijkse liefdadigheidsorganisatie een gift zou
willen geven aan een Nederlandse politieke partij die zich
bezighoudt met de Nederlandse democratie?
Minister Bruins Slot:
Daar valt van alles voor in te vullen, maar dan ga ik vooruitfilosoferen. Voor hetzelfde geld is er sprake van Nederlandse roots, of andere dingen. Misschien is die persoon
zelf betrokken. Wij hebben het in ieder geval opengehouden
vanwege de contacten met de Europese zusterpartijen,
maar ik ben er ook wat terughoudend in om daar vrijuit
over te filosoferen.
Mevrouw Leijten (SP):
Er zijn partijen die een Amerikaanse zusterpartij hebben.
Dat mag niet volgens dit wetsvoorstel. Wat is dan precies
het verschil tussen een zusterpartij in Europa en een zusterpartij in Latijns-Amerika of in Zuidoost-Azië?
Minister Bruins Slot:
We hebben eigenlijk gewoon vrij praktisch een afbakening
gekozen. Daar hebben we deze afbakening voor gekozen
en hadden we ook een andere afbakeningen voor kunnen
kiezen. Er zijn rondom de Europese Unie en de Europese
Economische Ruimte alleen gewoon heel veel contacten
met zusterpartijen. Op het moment dat je daar landen uit
haalt of andere landen in stopt, dan kom je ook wel in een
andere discussie terecht. Waar trek je dan de grens?
Mevrouw Leijten (SP):
Mijn amendement trekt de grens bij Nederland. Het gaat
om de Nederlandse democratie, Nederlandse kiezers en
Nederlandse invloed, dus volgens mijn amendement zijn
alleen Nederlandse giften toegestaan. Volgens dit wetsvoorstel mogen giften niet van buiten Europa komen, want dat
zou beïnvloeding zijn. Het zou ook beïnvloeding van onvrije
landen kunnen zijn. Maar ja, we weten ook dat er binnen
de Europese Economische Ruimte en binnen de EU best
wel discussie is over de zogenaamde staat van de democratie in andere lidstaten. We weten ook dat er best veel discussie is over het financieren van politieke partijen door
bepaalde rijke mensen in de wereld, waarvan anderen weer

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

zeggen dat dat ongewenst is. Als de minister zegt dat het
arbitrair is en dat giften uit Europa toegelaten zijn vanwege
giften van zusterpartijen, waarom zou je dan dus niet zeggen: je mag niet meer geven van buiten Nederland, met
uitzondering van zusterpartijen? Dan kan iedere partij een
of meerdere zusterpartijen aanwijzen, maar dan wordt dat
tenminste helder en dan trek je wel heel duidelijk de grens.
Ik zou er overigens niet voor zijn om de zusterpartijen uit
te zonderen, hoor, maar volgens de redenering zou dat dan
wel zuiver zijn.
Minister Bruins Slot:
Op deze manier hebben we én met de in Europa wonende
Nederlanders én met de zusterpartijen rekening gehouden.
We hebben het op deze manier afgebakend omdat het dan
een afbakening door middel van landsgrenzen is. Anders
moet je een lijst bij gaan houden van wat wel of geen zusterpartijen zijn en in welke mate. Dit is voor ons in elk geval
de redenering geweest om het zo te doen. Dat is ook het
antwoord dat ik mevrouw Leijten kan geven.
De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb dan toch het idee dat het een gezocht argument is.
Ik vind dat eigenlijk niet zo goed. Dit gaat over de financiering van Nederlandse politieke partijen die deelnemen aan
verkiezingen in Nederland, liefst ook lokaal. Daar gaan we
straks nog op komen. De kiezers in Nederland — je kan ook
in het buitenland kiezen voor de Nederlandse democratie,
maar dan ben je Nederlander — gaan ook over de toekomst
van dit land, dus waarom zou je van buitenlandse partijen
financiering krijgen voor de toekomst van Nederland? Dat
vind ik echt niet zuiver, en ik vraag de minister dus of zij,
als buitenlandse zusterpartijen de enige reden zijn, de zuivere redenering wil toepassen. Er zijn, zoals ik al zei, buiten
Europa namelijk ook zusterpartijen. Anders lijkt het echt
alsof dit element van het wetsvoorstel erin is gefietst om
de financiering van bepaalde politieke partijen te dwarsbomen, en ik zou het ook niet goed vinden als we dat gevoel
hebben na vanavond.
Minister Bruins Slot:
Ik wil heel helder maken dat dat niet zo is. Er is echt gezocht
naar een afbakening rondom Europa en de zusterpartijen,
dus ik wil wel helder maken dat dat niet zo is.
De voorzitter:
Dit ging nog over het amendement op stuk nr. 43. Dat is
dus ontraden.
De heer Martin Bosma (PVV):
Er is gezocht naar een afbakening rond Europa en daarom
zijn we uitgekomen op de EU. Ja, zo lust ik nog wel nog
een redenatie. Menig deelnemer aan het debat heeft
gewezen op Malta, een bron van corruptie, of Roemenië,
een bron van corruptie. Het is blijkbaar wel prima in orde
om daar geld vandaan te krijgen maar een land als de Verenigde Staten, dat gewoon een NAVO-partner is — we zien

22 februari 2022
TK 53

53-16-17

dezer dagen ook weer hoe belangrijk dat is — is niet koosjer.
Zo zijn er heel veel andere landen. De minister zei: waar leg
je de grens dan? Nou, in de memorie van toelichting zien
we bijvoorbeeld de kreet "vrije en onvrije landen" opduiken.
Dus kan de minister nu gewoon met argumenten duidelijk
maken waarom het volgens haar voorstel prima in orde is
om geld te krijgen uit corrupte landen als Malta en Roemenië, maar dat waar het gaat om Amerika als onze belangrijkste handelspartner en onze belangrijkste militaire partner,
het allemaal niet deugt? Want dat is toch een rare redenatie.

De heer Van Baarle (DENK):
Ik vroeg me iets af, omdat ik het gewoon oprecht niet weet.
Heel veel andere landen in de Europese Unie hebben de
keuze gemaakt om gewoon categoraal buitenlandse financiering te verbieden. Ik vraag me dus af of het eigenlijk veel
voorkomt dat politieke partijen geld krijgen van een Europese zusterinstelling. Is dat nou iets waar we echt rekening
mee moeten houden? Is dat zo belangrijk om deze rare
constructie met een onderscheid tussen EU en niet-EU te
maken?

Minister Bruins Slot:
Er is bij de totstandkoming van het wetsvoorstel toch echt
gekeken naar hoe we voor een afbakening kunnen zorgen
die ook gezien de contacten met zusterpartijen, enigszins
uitlegbaar is. Daarbij kwamen we uit bij de Europese Unie
en de Europese Economische Ruimte. De heer Bosma zegt
wel terecht dat de landen in de Europese Unie soms ook
een verschillende kleur hebben, waarbij er ook discussies
lopen over rechtsstatelijkheid en dergelijke. Dan is er de
afweging of je dan specifieke landen moet gaan benoemen.
Dat wordt dan wel een interessante discussie, want wat
voor de een een goed land kan zijn, kan dat voor de ander
weer een heel ander land zijn. Rusland wordt door de een
gezien als een stevig en positief land terwijl een heleboel
mensen ook anders tegen Rusland aankijken. Om niet in
die klem te komen, is uiteindelijk heel praktisch voor deze
afbakening gekozen. Dat betekent dus dat alle landen buiten
de Europese Unie en de Europese Economische Ruimte
erbuiten vallen.

Minister Bruins Slot:
Voor ons is het uiteindelijk een afweging geweest om het
zo te doen. Hoe verschillende landen in de Europese Unie
ermee omgaan, is heel divers. Bepaalde landen hebben
inderdaad een totaalverbod op giften van buiten hun eigen
landsgrenzen. Anderen hebben dat soms wel en soms niet.
Het is heel verschillend. Je ziet dus niet één rode draad bij
de Europese landen. Ik heb het ook nagevraagd, want de
heer Van Baarle begon er in zijn inbreng ook over. Dat vond
ik een legitieme vraag. Dat heb ik uitgevraagd. Zien we nou
één rode draad? Maar men houdt er echt verschillende
systemen op na. Wij zijn in ieder geval in dit wetsvoorstel
tot deze afweging gekomen.

De heer Martin Bosma (PVV):
Ja, maar dat zijn nog steeds geen argumenten. De minister
gebruikt in haar memorie van toelichting de kreet "onvrije
en vrije landen". Ik weet niet waar die vandaan komt, maar
dat is blijkbaar iets wat door Buitenlandse Zaken gebruikt
wordt. Waarom zou dat niet een kapstok kunnen zijn? Het
is toch zonneklaar dat Amerika ... Nogmaals, dat is de
grootste democratie ter wereld, de belangrijkste handelspartner en op de eerste plaats een militaire bondgenoot.
Het is toch raar dat dat land daarbuiten valt en allerlei landen in die vermaledijde Europese Unie ineens wél acceptabel zijn?
Minister Bruins Slot:
Het is daarbij goed om uit te leggen dat we in dit wetsvoorstel sowieso ook geregeld hebben dat alle giften uit de
Europese Unie een openbaarmakingsdrempel van nul krijgen. Dus van alle giften uit alle landen moet helder zijn dat
ze daar vandaan komen. Dat hebben we ook heel bewust
gedaan, om dat inzicht gewoon optimaal te maken.
De keuze tussen bepaalde landen wel of niet is uiteindelijk
op de Europese zusterpartijen uit gekomen. In die zin zou
ik dat ook als meest dragende argument willen gebruiken
voor deze keuze, want wat vrij en onvrij is, is gewoon lastig
en interpretabel. Als de Verenigde Staten dat wel zijn,
waarom dan een Canada of een Australië niet, terwijl we
daar ook goed mee samenwerken?
Dit laat de reikwijdte van de discussie zien en waarom we
tot deze afbakening zijn gekomen.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

De heer Van Baarle (DENK):
Maar mijn vraag was — ik weet het gewoon oprecht niet
— of er op dit moment überhaupt veel gebruik wordt
gemaakt van giften van Europese zusterpartijen. Want als
dat niet zo is, zijn we dus een soort gekunstelde route aan
het creëren voor iets wat überhaupt niet gebruikt wordt.
Dan vind ik het een rare vorm. Dan moeten we gewoon
zeggen: laten we het categoraal verbieden, want het gebeurt
nu niet.
Minister Bruins Slot:
Giften vanuit het buitenland in brede zin gebeuren vrij
sporadisch. Dat zijn er geen honderden, om het zo maar te
zeggen. Het is dus vrij gering.
De heer Van Baarle (DENK):
"Vrij gering" is ook niet echt een antwoord op mijn vraag.
De vraag was: is er geld gekomen van Europese zusterinstellingen? Kijk, als we de conclusie trekken dat dat in de
afgelopen tijd gewoon niet is gebeurd, dan hoeven we die
mogelijkheid ook niet te bieden, want blijkbaar gebeurt het
niet. En dan zou ik het dus niet proportioneel vinden om
dat onderscheid te maken tussen EU en niet-EU, alleen
maar op basis van dat argument.
Minister Bruins Slot:
Ik kan hier niet direct in de boeken duiken, dus wat ik met
uw toestemming, voorzitter, aan de heer Van Baarle wil
toezeggen, is dat ik hier een overzicht van geef in de brief
over het punt van de heer Omtzigt die ik al aan de Kamer
stuur. Dan weten we ook waar we het over hebben. Dat heb
ik op dit moment namelijk niet paraat. Ik moet er echt even
induiken. Zo kunnen we dat zorgvuldig doen.

22 februari 2022
TK 53

53-16-18

De voorzitter:
Die toezegging staat genoteerd.

volgen. De toezichthouder heeft er natuurlijk ook een rol in
om te kijken waar de giften vandaan komen.

Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Dat was de financiering door buitenlandse partijen.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De toezichthouder kan alleen toezicht houden als hij een
instrumentarium heeft om te kijken waar die giften vandaan
komen. Als de toezichthouder niet de mogelijkheid heeft
om door te vragen, bijvoorbeeld of de bv een bepaald
bedrag via iets anders heeft gekregen, maar gewoon de
cijfers van de bv met misschien de ultimate beneficial owner
publiceert, dan ben je er. Is het niet mogelijk om in de wet,
via een nota van wijzing of op een andere manier, een haak
te creëren voor dit soort zaken, zodat de toezichthouder
nadere regels kan opleggen wanneer hij ziet dat geld
doorgeschonken wordt, zodat hij kan ingrijpen als dit een
probleem wordt?

Er werd ook een vraag gesteld over ontwijkingsconstructies.
Ja, dat is natuurlijk altijd mogelijk, in die zin dat ook als je
een totaalverbod zou hebben op financiering door buitenlandse partijen, je altijd nog een gift zou kunnen doen aan
een individueel natuurlijk persoon in Nederland, die het
vervolgens kan doorstorten naar een politieke partij. Dat
verhindert deze wet ook niet. Ook met het amendement dat
er ligt om het giftenverbod te beperken tot Nederland, is
het gewoon geen waterdicht stelsel. Je hebt dan natuurlijk
wel minder mogelijkheden dan er eerst waren.
Over de omvang van de giften vanuit het buitenland heb
ik wel meer informatie. In totaal varieert dat bij zeven politieke partijen tussen 2018 en 2020 tussen €6.000 en
€355.000. Maar ik maak gewoon even een overzichtje van
2018-2020, met per jaar wat het precies is, zo zeg ik tegen
de heer Van Baarle. Dan zit er ook wat meer overzicht in.
Die nadere uitsplitsing zal ik dus nog maken.
De voorzitter:
Die komt in de brief die zojuist is toegezegd?
Minister Bruins Slot:
Ja.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Die vraag had ik gesteld. Dank voor het antwoord. Stel je
voor dat je in een zeer onvrij land woont en iets wilt geven
aan een politieke partij. Dan richt je een bv op in Nederland.
Ik weet hoe je dat doet, via de Zuidas; dat is niet zo moeilijk.
Je zet dus een bv'tje of een trust op. Vandaaruit schenk je
het geld door. Dat is perfect legaal hier, of we dat amendement nou aannemen of niet. Je zit op dat moment namelijk
in Nederland met je rechtspersoon. Is er een manier om
daar toezicht op te houden? Volgens mij voelen we ons
daar gewoon ongemakkelijk bij. Ik denk dat ik niet de enige
ben die denkt dat dat niet helemaal de bedoeling is. Heeft
de regering nagedacht over een manier om dat onder toezicht te plaatsen, om het formeel te verbieden als je weet
dat het gebeurt of om het in ieder geval een stuk moeilijker
te maken?
Minister Bruins Slot:
De eerste stap die we zetten in dit wetsvoorstel is om het
al een stuk moeilijker te maken. We zetten er voor het eerst
normering op. Tegelijkertijd ben ik me ervan bewust dat
er, daar waar je normering maakt, wellicht altijd mensen
zullen zijn — dat zijn er enkelen, ten opzichte van de anderen
die zich wel gewoon graag aan de wet willen houden — die
daar misbruik van zullen maken. Deze wet zal natuurlijk ook
geëvalueerd worden. Dit vind ik een van de punten om in
de evaluatie nadrukkelijk op te pakken. Op dit moment
hebben we daarvoor geen nadere regelgeving gemaakt,
omdat we eerst de werking van deze bepalingen goed willen

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Dan zou je misschien ook via het Burgerlijk Wetboek nationaliteitseisen moeten gaan opleggen, zodat je bij een
bepaalde nationaliteit niet mag doneren aan een politieke
partij. Of en hoe dat werkt valt op dit moment echt buiten
de reikwijdte van dit wetsvoorstel. In bijvoorbeeld de Wet
ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme zit ook geen nationaliteitseis. Ik vind de systematiek
waar we nu voor kiezen een goede stap. Ik ben er voorstander van om die te zetten. Tegelijkertijd zie ik dat dit voor de
evaluatie wel een punt is om te bekijken, want lokt dit uiteindelijk niet gedrag uit dat we niet willen? Maar ik zou het
niet op voorhand invullen op de manier die de heer Omtzigt
nu aangeeft. Dat zie ik niet direct gebeuren.
De voorzitter:
Afrondend, meneer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Er zit nu natuurlijk wel een nationaliteitsvereiste in, want
binnen de EU mag het wel en buiten de EU mag het niet.
We leggen de grens niet bij Nederland, maar bij de EU. Dat
is een keuze die je kunt maken. Ik ga het even invullen voor
de minister, want volgens mij is er nog een andere reden
waarom je giften van buitenlandse politieke partijen
accepteert, namelijk dat je in bijvoorbeeld Europese campagnes samen campagne voert. Je bent lid van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten in Europa of
je bent lid van de Europese Volkspartij en je voert samen
campagne. Je kunt zelfs kandidaten van elkaars nationaliteit
op de lijst zetten op dit moment, dus dan is het volstrekt
logisch dat je voor dat doel een gezamenlijke pot kunt
aanleggen. Anders had je ook geen gezamenlijke Europese
fractie moeten hebben, zeg ik er maar gewoon bij. Maar
voor de Nederlandse politiek zitten we met dat probleem.
Waarom kunnen we voor de Nederlandse politiek niet een
manier van toezicht hebben? Waarom kunnen we alleen
maar bij de evaluatie bekijken of het niet via een omweg,
alsnog via giften, kan? Is er geen andere mogelijkheid om
te zeggen: dat mag je niet doen?
Minister Bruins Slot:
Op dit moment valt het gewoon echt buiten de reikwijdte
van de wet. Ter verduidelijking van wat ik eerder zei: het

22 februari 2022
TK 53

53-16-19

ging mij erom dat je een nationaliteitsvereiste stelt aan
degene die een bv opricht. Dat had ik niet helder verwoord.

met elkaar constateren, dan kunnen we op zoek gaan naar
een oplossing.

Mevrouw Arib (PvdA):
Ik dacht: ik wacht even tot het eind van het blokje om te
horen of de minister ingaat op mijn expliciete vraag over
onafhankelijk toezicht op de Wet financiering politieke partijen. Komt u daar nog op terug of zal ik de vraag nu nog
maar een keer stellen?

Minister Bruins Slot:
Ik zit er natuurlijk nooit op te wachten, bij elke regelgeving
die we hier in de Kamer behandelen, dat men sluiproutes
gaat bedenken ten opzichte van de intentie van de wet.
Tegelijkertijd realiseer ik me ook dat we bij nieuwe regelgeving altijd moeten kijken of er wel of niet misbruik van wordt
gemaakt. Dit is de eerste stap. Volgens mij moeten we kijken
hoe dat gaat werken en daarna ook weer evalueren en
aanpassen. Dat vind ik ook het goede aan wat de commissie-Veling heeft gedaan. Die heeft het initiatiefvoorstel, of
het voorstel dat er eerst lag, echt goed geëvalueerd. Daar
zijn ook weer een paar stevige punten uit gekomen. Daarvoor liggen deze voorstellen er nu en daarmee zijn we er
nog niet klaar mee. Dus ik word als minister nooit gelukkig
van een wet die wordt omzeild.

Minister Bruins Slot:
In het blokje over de Wet op de politieke partijen ga ik zeer
zeker op de vraag van het lid mevrouw Arib in. Zeer zeker.
Mevrouw Arib (PvdA):
Oké, dan wacht ik dat af.
De voorzitter:
Prima. Mevrouw Van der Graaf heeft nog een interruptie
op dit punt. U moet de microfoon wel even aanzetten.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Nu wreekt zich dat ik voor het eerst interrumpeer in deze
nieuwe Kamer. Ik vraag voor de zekerheid ook even of de
minister nog expliciet ingaat op de vraag die ik had gesteld
naar aanleiding van het voorbeeld over Russisch geld dat
via een Hongaarse rechtspersoon aan een Nederlandse
politieke partij wordt gegeven, ook gezien de actuele context.

De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Van der Graaf.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
De commissie-Veling ziet dit ook en stelt daarom voor: dan
maar helemaal niet.
Minister Bruins Slot:
Ja, precies.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dit moeten we met elkaar gaan afwegen, denk ik.

Minister Bruins Slot:
Jazeker. Het valt niet uit te sluiten dat er inderdaad via een
Hongaarse tussenpersoon een gift kan worden gedaan aan
een Nederlands iemand. Dat valt niet uit te sluiten. Dan zou
je gebruik moeten maken van een tussenpersoon in de EU
of in de Europese Economische Ruimte. Dat klopt.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Nu dat niet uit te sluiten valt: wat vindt de minister daarvan?
Minister Bruins Slot:
Het lastige daaraan is dat altijd als je nieuwe regelgeving
maakt, het risico bestaat dat die regelgeving weer omzeild
wordt. Voor mij gaat het er in deze fase eerst om dat we
hier gewoon een stevige afbakening maken. De discussie
in de Kamer is nog: wordt dat Europese Unie, Europese
Economische Ruimte of Nederland an sich? Ook dan zijn
dat soort constructies nodig. Bij de werking van nieuwe
regelgeving moet je natuurlijk ook altijd kijken en evalueren
of die regelgeving datgene doet wat die kan. Ik zie nog niet
direct de oplossing waarmee we het op dit moment helemaal waterdicht kunnen maken, zeg ik tegen mevrouw Van
der Graaf.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik zoek eigenlijk naar een oordeel van de minister of zij dat
dan ook een onwenselijke situatie vindt. Want als we dat

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Klopt. Overigens loop je dan nog steeds het risico dat
iemand het toch weer via een tussenpersoon doet. Maar
dat is inderdaad de afweging waar de Kamer voor staat.
De voorzitter:
Zijn we inmiddels al bij het blokje subsidiëring landelijke
politieke partijen of nog niet?
Minister Bruins Slot:
Ja, blokje vijf: de subsidiëring landelijke politieke partijen.
Er is een vraag gesteld over de verdeling van de middelen
uit de motie-Jetten. De middelen zijn met uitzondering van
de €350.000 die ik in de periode 2020-2024 beschikbaar heb
gesteld voor het Kennispunt lokale politieke partijen, toegevoegd aan het algemene deel van de subsidie. Er zijn
inderdaad geen middelen geoormerkt voor de neveninstellingen. Dit is ook omdat we gewoon echt heel expliciet de
motie-Jetten volgen, die geen specifieke kaders voor de
verdeling van de extra middelen heeft genoemd. Die was
gewoon vrij open. Die keuze van de Kamer hebben wij
daarom ook overgenomen bij de verdeling. We hebben dus
ook niet aan oormerking gedaan. Politieke partijen kunnen
dus zelf beslissen hoe ze die middelen verdelen. Ze kunnen
ervoor kiezen om het bijvoorbeeld aan politieke jongeren-

22 februari 2022
TK 53

53-16-20

organisaties of aan wetenschappelijke instituten uit te
geven.
Mevrouw Van der Graaf heeft een amendement op stuk nr.
37 ingediend. Dat is ook door mevrouw Arib van de PvdA
ondertekend. Met dat amendement wordt beoogd om toch
een onderlinge verdeling aan te geven voor politieke jongerenorganisaties en wetenschappelijke instituten, om zo
meer zekerheid te organiseren. Ik kan die redenering volgen,
zeg ik tegen mevrouw Van der Graaf en mevrouw Arib. Ik
vraag alleen wel of beide leden dit amendement in ieder
geval uitvoeringstechnisch willen aanpassen. Als dat
mogelijk is, kan ik het oordeel Kamer geven. Ik zal het even
uitleggen. Wij kunnen dit niet met terugwerkende kracht
uitvoeren. Dat is gewoon niet mogelijk. De subsidiejaren
2020 en 2021 zijn natuurlijk al voorbij en de uitvoering voor
2022 wordt nu ter hand genomen. Maar we zouden dit wel
kunnen invoeren per 2023. Ik zou dit amendement dus
oordeel Kamer willen geven, maar dan verzoek ik de indieners wel om in de toelichting op het amendement aan te
geven dat dit per 2023 in werking treedt. Dat is iets om te
overdenken. Als dat niet gebeurt, is het een hele lastige
situatie. Dan moeten we geld met terugwerkende kracht
gaan herverdelen. Dat zou ik de politieke partijen ook echt
niet willen aandoen. Dan ben ik als minister ook geen
betrouwbare partner geweest bij de uitvoering van deze
subsidieregeling. Dus hierbij het verzoek aan de indieners
om dit te doen.
Mevrouw Van der Graaf vroeg ook waarom ik die 9 miljoen
niet gewoon structureel doortrek. Dat is omdat ik het geld
niet op de begroting heb staan. De motie-Jetten heeft vanaf
2025 een structurele dekking van 5 miljoen. Dat is het geld
dat ik op dit moment beschikbaar kan stellen aan de politieke partijen.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 37 zal oordeel Kamer krijgen
als het technisch wordt aangepast …
Minister Bruins Slot:
Zodat het uitgevoerd wordt per 2023.
De voorzitter:
Exact.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik denk dat dat een redelijk verzoek is. We moeten ook niet
het onmogelijke vragen. Het is wel belangrijk dat we dat
onderscheid gaan maken en dat de wetenschappelijke
instituten en ook de jongerenorganisaties weten waar ze
bij wet recht op hebben. Dat waarborgt ook de onafhankelijkheid van de wetenschappelijke instituten. Dat is de achterliggende reden ervan. Dat is overigens niet de reden
waarom ik naar voren liep. Het is dus goed om dit te markeren. Dat gaan we aanpassen.
Ik heb niet zomaar de losse vraag gesteld om de verhoging
van de Jettengelden in de eerste jaren door te trekken tot
na 2024. Ik heb die vraag ingekaderd door de vraag of
mensen bij meer transparantie misschien ook terughoudender zouden kunnen zijn om een gift te doen aan een poli-

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

tieke partij. Ik had een situatie geschetst waarin het zo zou
kúnnen zijn dat politieke partijen op minder steun kunnen
rekenen. Ligt het dan niet in de rede om na te denken over
een meer objectieve vorm van financiering van politieke
partijen en om te kijken of dat via het subsidiekader kan?
Ik vraag nu dus niet om een bak extra geld. Ik zeg wel tegen
de minister dat we dit toch even in de gaten zouden moeten
houden. Ik hoor graag het oordeel van de minister. Hoe
beziet zij dit?
Minister Bruins Slot:
Ik denk dat het weer grotendeels afhangt van de drempels
die de Kamer zelf gaat vaststellen voor de maximering van
de giften, in welke mate je het wel of niet mogelijk maakt
om partijen te subsidiëren. We gaan deze wet ook gewoon
evalueren volgens de gebruikelijke structuur. Dan worden
dit soort aspecten wel meegenomen. Ik begon natuurlijk
bewust met de geschiedenis van de politieke partijen, die
sinds 1999 pas zelf subsidiëring krijgen. Het is ook balanceren tussen enerzijds overheidssubsidie geven en daardoor
steeds meer in de situatie terechtkomen waarin je extra
eisen aan politieke partijen gaat stellen omdát het overheidssubsidie is, en anderzijds de autonomie van partijen om
zelf hun inkomsten te krijgen. Mijn inzet is om die balans
te houden, omdat ik denk dat het een gezonde en evenwichtige balans is. Ik vind dus dat we dit soort zaken moeten
evalueren. Ik ben wel voorzichtig om nu al de uitspraak te
doen dat dat tot meer overheidssubsidie moet leiden, omdat
ik ook vind dat we politieke partijen de ruimte moeten geven
om die balans te houden en niet compleet afhankelijk te
worden van overheidssubsidie.
Voorzitter. Mevrouw Bromet — ik richt mij nu tot mevrouw
Westerveld — heeft gevraagd hoe wordt gewaarborgd dat
de ledentallen waarop de subsidie is gebaseerd, correct
zijn. De controle van de ledentallen gaat als volgt in zijn
werk. Politieke partijen moeten voor 1 november van het
nieuwe jaar een subsidieaanvraag indienen bij BZK. Een
onderdeel van deze aanvraag is een inschatting van het
aantal te verwachten leden op 1 januari van het subsidiejaar,
de peildatum. Dit moet een reële inschatting zijn. Indien
deze ver afwijkt van het aantal leden in het voorgaande
jaar, wordt om een nadere toelichting gevraagd. Na afloop
van het subsidiejaar moet de politieke partij voor de vaststelling van de subsidie een goedkeurende verklaring
voorleggen van een onafhankelijke accountant, die ook
betrekking moet hebben op het aantal partijleden. Als er
twijfel is over de juistheid van de goedkeurende verklaring
van de accountant, kan de Auditdienst Rijk worden gevraagd
om een review uit te voeren bij de accountant van de partij.
Tegen mevrouw Westerveld zeg ik dat het inderdaad al een
keer is voorgekomen dat een accountant geen goedkeurende verklaring heeft gegeven voor de ledentallen omdat
hij daar twijfels over had. Dat heeft er toen uiteindelijk toe
geleid dat de desbetreffende accountant in goed overleg
met de politieke partij heeft gezegd: wat kan je wel zien?
Dat heeft tot een lager vastgesteld ledental geleid. Toentertijd hebben wij ook gezegd dat wij wilden dat de Auditdienst
Rijk nog een keer zou controleren of het nu wel klopte. In
de praktijk wordt er dus ook echt invulling gegeven aan
deze regels.

22 februari 2022
TK 53

53-16-21

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb een aanvullende vraag hierop. Het lijkt mij voor een
accountant best ingewikkeld om van soms tienduizenden
leden te controleren of zij daadwerkelijk lid zijn, of dat ze
misschien onlangs hun lidmaatschap hebben opgezegd of
dat ze daadwerkelijk bestaan enzovoort. Zou er niet standaard nog een second opinion moeten zijn? Zou er niet
standaard nog een extra controle moeten komen op het
ledenaantal van politieke partijen?
Minister Bruins Slot:
Het is een onafhankelijke accountant, die echt de opdracht
heeft om dat te doen en die vanuit zijn vak niet zomaar een
vinkje mag zetten dat het goed is. Ik zie in de praktijk dat ze
dat serieus oppakken en dat ze, als ze bij partijen twijfel
hebben, gewoon niet een goedkeurende verklaring geven.
Ik mag op de professionaliteit van de accountants vertrouwen en ik zie in de praktijk dat er gevolg aan wordt gegeven.
De Commissie van toezicht financiën politieke partijen kijkt
er natuurlijk ook naar. Daar zit ook financiële kennis in. Als
die toezichthouder toch twijfelt of het wel klopt, kan deze
met de Auditdienst Rijk aan de slag gaan. We hebben dus
een getraptheid erin zitten. Ik vind het best wel prima zoal
het nu is, ook omdat ik zie dat het gewoon werkt. Met de
accountantscontrole, de Auditdienst Rijk en altijd nog de
toezichthouder die er ook naar kijkt — die doet dat nog apart
— vind ik eigenlijk dat er een goed stelsel is.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Misschien ter verduidelijking: het was op geen enkel
moment mijn intentie om de deskundigheid van de
accountants in twijfel te trekken. Het is meer zo dat het
natuurlijk best ingewikkeld is om erachter te komen of het
ledenaantal klopt en of er niet mensen een tijdje langer als
lid ingeschreven staan, terwijl ze net hun lidmaatschap
wellicht telefonisch hebben opgezegd, waardoor er geen
bewijs is. Dat is de achtergrond van mijn vraag. Die stel ik
dus niet om accountants in twijfel te trekken, maar wel
omdat het inderdaad al eerder is misgegaan. Wordt er
inderdaad genoeg gedaan om erachter te kunnen komen
als er partijen zijn die niet helemaal eerlijk de ledenaantallen
doorgeven?
Minister Bruins Slot:
Het is gelukkig een vak om tot achter de komma's in de
cijfers te zitten. Daarvoor hebben we gelukkig de accountants die dat doen. Zij doen dat goed en ik vertrouw erop
dat zij op dat moment hun vak goed uitoefenen. Ik heb tot
nu toe geen signalen gekregen dat zij deze taak onvoldoende kunnen uitvoeren. We kunnen dat natuurlijk nog
een keer vragen. Ook de toezichthouder kan de vraag stellen
of de accountants zich voldoende toegerust voelen. Mijn
beeld is dat dit op dit moment het geval is.
Voorzitter. De heer Bisschop vroeg naar de maatschappelijke verworteling van partijen. Eigenlijk hebben we het
zonet in het gesprek met mevrouw Van der Graaf al precies
over die balans gehad. Volgens mij had de heer Bisschop
het juist over die balans, namelijk dat het niet alleen gaat
om overheidssubsidie, maar ook om financiering van
natuurlijke personen. Je moet ook het evenwicht in de gaten
houden, namelijk dat je vanuit verschillende bronnen
financiering kan krijgen. Ik zeg wel tegen de heer Bisschop

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

dat het echt heel belangrijk is dat de kiezer kan zien waar
het geld vandaan komt, van wie het is en wanneer het is
gegeven. Dat wil ik nog wel tegen de heer Bisschop zeggen.
De heer Bisschop heeft ook twee amendementen ingediend,
op stuk nr. 28 en op stuk nr. 29. Dit gaat over het terugdraaien van het voorstel over de financiering van de politieke jongerenorganisaties. Het gaat erom dat ze geen
basisbedrag krijgen, maar alleen een bedrag per zetel en
per lid ontvangen. Ik vind dat een basisbedrag de stabiliteit
van de subsidie voor de politieke jongerenorganisaties
vergroot en daarom heb ik het advies van de commissieVeling gevolgd. Aan de andere kant: als een meerderheid
van deze kamer vindt dat we de huidige situatie rond de
jongerenorganisaties moeten continueren, zie ik daar geen
grote bezwaren tegen. Dus het amendement op stuk nr. 29
geef ik oordeel Kamer. Ik vind dat zo'n basisbedrag kan
helpen.
Met het amendement op stuk nr. 28 zegt de heer Bisschop:
we moeten het basisbedrag voor politieke jongerenorganisaties op €25.000 zetten. Dat zou de subsidie voor politieke
jongerenorganisaties verder stabiliseren. Omdat de systematiek hetzelfde blijft, betekent dit een toename van het
budget voor de subsidie van politieke jongerenorganisaties,
als ik dit zo uitvoer. Daar heb ik geen middelen voor gereserveerd. Het amendement op stuk nr. 28 ontraad ik dus,
omdat ik geen financiële dekking heb.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 28 is ontraden en het amendement op stuk nr. 29 krijgt oordeel Kamer.
Minister Bruins Slot:
Ja. Dan kom ik op het amendement op stuk nr. 27. Dat is
het amendement van de VVD, de ChristenUnie en de Partij
voor de Dieren om de grondslag voor de subsidie voor de
buitenlandinstellingen te behouden voor de Wet financiering politieke partijen. Ik heb een aantal argumenten om
het wél van Binnenlandse Zaken naar Buitenlandse Zaken
over te dragen. Dat doen we omdat alles dan in één pot zit,
omdat je het dan ook met elkaar kunt besteden en omdat
het ook in de uitvoering makkelijker is. Tegelijkertijd zie ik
ook wel argumenten die ervoor pleiten om het gewoon bij
Binnenlandse Zaken te houden. Dat kan ik ook volgen.
Daarom laat ik het oordeel over dit amendement aan de
Kamer.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 27 krijgt oordeel Kamer.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Ik kom op het laatste punt voordat ik bij het zesde
blok kom, de subsidie decentrale politieke partijen. Daarna
ga ik in op het punt van de onafhankelijkheid van het toezicht van de Wet op de politieke partijen, wat mevrouw Arib
ook aangaf.
Er is nog een vraag gesteld over de afsplitsingen. Enkele
leden hebben opmerkingen gemaakt over het voorstel in
de evaluatiewet om de subsidie gedurende de hele zittingsperiode van de Kamer te koppelen aan het aantal zetels dat

22 februari 2022
TK 53

53-16-22

een politieke partij heeft behaald bij de verkiezingen voor
de Tweede Kamer. De heer Van Baarle merkte op dat
Kamerleden die kritisch zijn en zich afsplitsen, niet de
mogelijkheid mag worden ontnomen om op den duur een
politieke partij op te richten en daar ook financiering voor
te krijgen terwijl die leden dan nog in de Kamer zitten. De
heer Omtzigt heeft daar ook een betoog over gehouden.
De heer Van Baarle vroeg wat ik vind van dit fenomeen. Hij
zei ook: het kan nooit een bestraffing zijn voor het uiten van
kritiek op je oude politieke partij. Natuurlijk ben ik het met
de heer Van Baarle eens dat het uiten van tegengestelde
geluiden, van kritiek, gewoon een heel belangrijk recht is
in onze democratie. Ik heb met het opnemen van dit
onderdeel in het wetsvoorstel niet beoogd om een bijdrage
te leveren aan de discussie over de vraag of en, zo ja, welke
ondersteuning Kamerleden moeten krijgen. Voor mij is het
uitgangspunt geweest om de subsidie voor politieke partijen
stabieler te maken. Ik heb daarin eigenlijk gewoon de
commissie-Veling gevolgd. Die commissie heeft dit voorstel
gedaan, waardoor ik het ook in dit wetsvoorstel heb opgenomen. Dit biedt namelijk ook meer stabiliteit aan de partijen die bij de verkiezingen in de Kamer zijn gekozen. De
redenering van de heer Veling daarbij was dat bij de volgende verkiezing duidelijk zal worden hoeveel steun er uiteindelijk is voor een nieuw opgerichte politieke partij. Op
dat moment, dus na die nieuwe verkiezing, pas je het dan
ook weer aan. Het heeft voor mij dus niet te maken met
kritiek uiten en andere zaken, maar dit is echt gedaan vanuit
het streven naar stabiliteit.
Ik kom op het vraagstuk van de subsidie van decentrale
politieke partijen. Een aantal fracties heeft vragen gesteld
over de financiering van decentrale partijen. Die vragen
gaan over twee onderwerpen. Er zijn vragen over regels
over de transparantie van de financiering van decentrale
partijen. En er zijn vragen over de introductie van een subsidieregeling daarvoor. Mevrouw Leijten heeft een amendement ingediend, op stuk nr. 22, dat op beide onderwerpen
betrekking heeft.
Ik ga eerst in op de vragen die gesteld zijn over de subsidieregeling voor decentrale politieke partijen, en op het deel
van het amendement van mevrouw Leijten dat daarop ziet.
Vooropstaat dat er met de motie-Jetten in ieder geval voor
de komende periode, van 2022 tot en met 2024, een extra
financiering van €350.000 is voor het Kennispunt lokale
politieke partijen. Tegelijkertijd zie ik ook wel dat we in de
huidige politiek met elkaar ook het gesprek moeten voeren
over de vraag of we niet moeten onderzoeken of meer
ondersteuning van lokale politieke partijen en decentrale
politieke partijen mogelijk is. Volgens mij ging mevrouw
Van Dijk daarop in. We hebben natuurlijk ook de waterschappen en de provincies. Is het mogelijk om met elkaar te gaan
onderzoeken of we stappen moeten zetten naar meer
ondersteuning? Dat maakt dat ik overweeg om in ieder
geval in de Wet politieke partijen echt werk te willen gaan
maken van het een stap verder brengen van die financiering
van de lokale politieke partijen. Hiervoor zijn volgens mij
namelijk ook argumenten vanuit het oogpunt van weerbaar
bestuur. Daarin hebben we volgens mij ook vanuit dat
oogpunt stappen te zetten. Tegelijkertijd heb ik op dit
moment geen financiering waarmee ik daar nog invulling
aan kan geven. Het wetstraject geeft mij de mogelijkheid
om goed te bekijken of ik hierbij een stap vooruit kan zetten.
Dat betekent dat ik in ieder geval op dit moment het
amendement van mevrouw Leijten ontraad. Ik ben niet voor
een herverdeling van de financiering op dit moment. Wat

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

ik zie, is dat we moeten gaan kijken of en in welke mate we
inderdaad decentrale politieke partijen beter kunnen
ondersteunen, ook vanuit het aspect van weerbaar bestuur,
waarbij het ook goed is om aan transparantie te werken.
Maar dat maakt ook dat ik de tijd heb om te kijken hoe daar
in de Wet politieke partijen invulling aan kan worden
gegeven, want dat zal op onderdelen natuurlijk ook afwijken
van de regels voor landelijke politieke partijen, omdat het
ook gewoon gaat om een andere bestuurslaag.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 22 heeft volgens onze administratie het stuknummer 41 gekregen en wordt dus ontraden.
Mevrouw Leijten (SP):
Het ontraden met het argument "wacht maar op de Wet
politieke partijen" irriteert me wel een beetje. We wachten
immers al zo lang op die wet, bij deze wet regelen we het
goed en deze wet wordt in die wet geschoven. Ik zou dan
toch de minister willen vragen: is dan het springende punt
dat er nu geen extra geld voor is?
Minister Bruins Slot:
Dat zijn twee argumenten. Ja, er is op dit moment geen
extra geld voor. Het tweede is dat ik ook goed wil bekijken
hoe we dat gaan uitvoeren. We moeten ook eventuele
kwetsbaarheden op lokaal en decentraal niveau opvangen.
En wat is dan precies ook praktisch voor kleinere partijen
om te doen? Zij hebben natuurlijk ook niet te maken, zoals
sommige partijen die hier zitten, met een groot partijkantoor
dat bepaalde administratieve handelingen en andere zaken
kan doen. Het vergt dus ook wel maatwerk. Dus ja, het is
financiering. Ik heb geen extra financiering op dit moment.
En lokale partijen zijn echt anders georganiseerd. Hoe zorg
je er dan voor dat je toch iets kan doen om de weerbaarheid
van het bestuur te versterken maar hen niet overvraagt in
datgene wat je als regels stelt? Daar heb ik het antwoord
ook gewoon nog niet op.
Mevrouw Leijten (SP):
In principe is er geen extra geld nodig. We kunnen gewoon
herverdelen. Het is een keuze, ook aan deze Kamer, om
daar wel of niet voor te zijn. Zoals ik de minister nu begrijp,
is er als straks de Wet politieke partijen er is namelijk geen
garantie dat er dan wel extra geld is, en gaan we kijken naar
de versterking. Nee, dit amendement zegt dat er subsidie
komt voor lokale partijen. Punt. Nou heb ik ook vorige week
gezegd: als er technisch dingen anders zouden moeten om
het uitvoerbaar te maken, dan staan we daar heel erg voor
open. Want ik wil toch dit voorstel zo goed mogelijk in de
wet neerleggen. Ik zou graag willen dat de minister erop
ingaat of ze daar problemen ziet. We zijn het niet eens over
het geld. Ik ben het niet met het argument van de minister
eens dat we moeten wachten op de Wet politieke partijen.
Maar als er nou straks een meerderheid is in deze Kamer
die zegt "ja, sorry, maar dat principe van financiering voor
lokale partijen steunen we wel en we stemmen voor dit
amendement", dan wil ik heel graag zeker weten dat dit
amendement wel goed is. Misschien kan dat nu niet uitgediscussieerd worden. We hebben iets meer tijd doordat we
de week na het reces hopelijk verder gaan. Dan hoop ik dat
we eruit kunnen komen en dat er zo'n goed amendement

22 februari 2022
TK 53

53-16-23

ligt dat, als het wordt aangenomen, het geen probleem is
in de uitvoering. Ik zou het namelijk echt zonde vinden als
dat dan de principiële keuze in de weg gaat staan. Principe,
oké, financiering, oké, maar als we het aannemen, moet
het wel goed in de wet staan. Ik kijk de minister daar wel
serieus aan.
Minister Bruins Slot:
Als een Kamerlid vraagt om technische bijstand voor hoe
een amendement eruit moet zien, dan krijgt dat Kamerlid
natuurlijk altijd technische bijstand. Als ik mevrouw Leijten
hoor, gaat het ook over inhoudelijke overwegingen. Hoe
dat er precies uitziet, vergt natuurlijk ook een debat in deze
Kamer. Ik moet ook tegen mevrouw Leijten zeggen dat we
op dit moment ook nog niet scherp voor ogen hebben hoe
we dat precies moeten doen, los van het feit dat ik op dit
moment ook gewoon geen budget heb om dit te regelen.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik heb gevraagd of het mogelijk is om inzichtelijk te maken,
als we voor die herverdeling zouden gaan, hoe dat er
ongeveer uit zou komen te zien.
Minister Bruins Slot:
Dat kan ik in de brief aan de heer Omtzigt ... Ik ben nu in
gebreke gebleven. Mevrouw Leijten had ook gevraagd hoe
zo'n herverdeling eruitziet. We zullen gewoon een rekensom
maken op basis van de verschillende politieke partijen. Dat
is wel grofmazig. We kunnen het natuurlijk niet in detail
zien. We krijgen ook gemeenteraadsverkiezingen. De
stemmingen zijn ongeveer gelijk met de gemeenteraadsverkiezingen. We weten ook niet wat daar precies uitkomt. Het
gaat dan dus wel om een modelmatig iets. Maar het zal wel
een indruk geven. We zullen ook de veronderstellingen
daarvan opschrijven.
De voorzitter:
Dus dat komt terug in de brief.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik hoor de minister zeggen dat zij voornemens is om
financiering van decentrale, lokale politieke partijen mogelijk
te maken. Dat zou ik graag bevestigd willen zien. Heb ik het
goed begrepen van de minister dat zij van plan is dat te
gaan regelen?
Minister Bruins Slot:
Ik wil onderzoeken hoe ik dat op een goede manier kan
doen. Daarbij moet ik rekening houden met de lokale situatie van politieke partijen en decentraal ook, dus de provincies. Tegelijkertijd is mijn beeld dat ik ook financiering nodig
heb om dat te kunnen doen. In de motie-Jetten heeft de
Kamer gevraagd om een herverdeling om zichzelf extra te
ondersteunen, omdat de Kamer er echt van overtuigd is
dat dat nodig is voor een betere invulling van de rol van
volksvertegenwoordiger en politieke partij. Die herverdeling
betekent dus dat die aanvankelijke wens van de Kamer echt
een nadelig effect zal hebben op de intrinsieke wens die
deze Kamerleden, deze politieke partijen, hadden om zichzelf te versterken om ook hier het werk goed te kunnen

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

doen. Nou ja, ik ben er voorstander van om in die zoektocht,
dat onderzoek, ook te kijken naar extra financiering. Maar
mevrouw Van der Graaf weet ook hoe dat werkt: daarvoor
moet ik een speciaal traject door.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ja, dat begrijp ik, maar dan constateer ik ook dat deze
minister wel een stap verder is. Op 11 juni 2020 kregen we
namelijk een brief van de vorige minister van Binnenlandse
Zaken, die dat eigenlijk nog helemaal open liet. Zij wilde
eerst de verantwoordingsregels voor lokale partijen aanscherpen waardoor, zeg ik even in mijn eigen woorden, het
probleem van onorthodoxe manieren van financiering
alleen nog maar meer naar de oppervlakte komt. Zij liet in
het midden of dat probleem überhaupt zou worden opgelost. Maar ik begrijp dat deze minister zegt: wij gaan het
hele advies van de commissie-Veling opvolgen. Begrijp ik
dat goed?
Minister Bruins Slot:
Nee, nou, dat is eh … Ik ben blij dat mevouw Van der Graaf
weer terug is in die zin dat zij heel graag een complete uitvoering van Veling ziet. Ik wil daar het volgende mee zeggen. Als ik een extra taak neerleg bij een provincie of bij
een gemeente of decentraal, dan moeten we natuurlijk ook
altijd een uitvoeringstoets doen op basis van artikel 2
Financiële-verhoudingswet. Als je aan hen iets extra's gaat
vragen aan lasten en openbaarmaking, dan kost dat ook
gewoon geld. Dus daar moet wel iets tegenover staan. Je
kan vragen om meer openbaar te maken, wat tot kosten zal
leiden bij lokale politieke partijen. Ik vind dat, als we die
keus met elkaar maken, daar ook financieel iets tegenover
moet staan. Maar het hoe moet ik nog uitwerken, en aan
de financiën moet ik nog gaan werken. Dus ik kan op dit
moment niet zeggen dat ik het helemaal omarm, want ik
heb de condities nog niet helemaal op een rij. Ik heb wel
de intentie om er werk van te maken. Dat is wellicht wel
een stap ten opzichte van de brief van juni 2020.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
We weten dat dit altijd in kleine stapjes gaat, maar dan zou
ik deze minister het volgende willen vragen. Zij werkt aan
een Wet op de politieke partijen. Wil zij het moment dat die
wet in consultatie gaat, gebruiken om voor deze lokale
partijen inzichtelijk te maken hoe die regeling precies
vormgegeven kan worden, zodat het in de consultatiefase
mee kan? Dat betekent volgens mij voor de zomer. Ik hoop
echt dat dat mogelijk is, want dan weten we waar we het
over hebben met elkaar.
Minister Bruins Slot:
Ik heb aan het begin gezegd dat ik de consultatie eind dit
jaar doe. Ik ben erachter gekomen dat dit een veel
benoemde wet is die nog naar de Kamer moet komen, maar
dit is het antwoord zoals het is: eind van dit jaar gaat zij in
consultatie. Maar ik besef heel goed, ook naar aanleiding
van de eerste termijn van de Kamer, de waarde die de
Kamer hieraan hecht en het ongeduld, dat op vriendelijke
wijze wordt getoond.

22 februari 2022
TK 53

53-16-24

De voorzitter:
Dan echt afrondend, mevrouw Van der Graaf.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dan zou ik het even los willen koppelen van de consultatiefase en willen vragen aan de minister of zij haar ideeën
hierover toch voor de zomer aan de Kamer zou willen sturen. Ik vraag dus om het even los te koppelen van de consultatiefase, maar de Kamer wel daarover in te lichten.
Minister Bruins Slot:
Ik kan mij heel goed indenken dat de Kamer hier een keer
een opvatting over wil hebben voordat dit in een wet
belandt. Voor de zomer vind ik ingewikkeld. Ik kan de Kamer
wel toezeggen om rond de zomer een brief te sturen over
waar we dan staan. Dan neem ik in ieder geval de uitwerkingsvraagstukken mee en de vraag waar we staan. Dan
kan de Kamer daar ook weer haar oordeel over geven
voordat we in consultatie gaan.
De heer Martin Bosma (PVV):
Ik heb misschien een beetje een onnozele vraag. Het is geen
hele moeilijke wet. Er worden gewoon wat regels gesteld
en die worden onderbouwd. We zien elke dag veel ingewikkeldere wetten langskomen. Gewoon te mijner informatie:
waarom ligt dat al jarenlang bij het ministerie? Wat kan in
hemelsnaam het probleem zijn? Ik snap er niks van. Het is
toch een hele simpele wet. Die maak je op een donderdagnamiddag. Dan gaat die op de woensdag erna naar de Raad
van State. Daarna komt die bij de Kamer. Dat is toch heel
simpel. Waarom duurt het zo lang? Wat is er aan de hand?
Wat zie ik niet dat iedereen ruikt? Of wat ruik ik niet? Wat
is mij niet duidelijk?
De voorzitter:
Wat is de heer Bosma niet duidelijk, minister?

met elkaar. Mij bekruipt namelijk gaande deze vergadering
ook wel het gevoel dat we hier hele fundamentele en ingewikkelde debatten hebben met elkaar, maar dat een flink
aantal onderwerpen later ook nog een keer terugkomen.
Mijn vraag is concreet: wanneer denkt u — ik weet dat dat
nu een beetje prematuur is; maar goed, toch vraag ik het
— het wetsvoorstel naar de Raad van State te sturen? Dan
hebben we namelijk een ijkmoment. Wanneer hoopt u dat
wetsvoorstel, dus de Wet op de politieke partijen, hier te
behandelen? Daar kan ik namelijk iets mee. Ik kan niet zo
veel met het antwoord dat die in de zomer in consultatie
gaat, want dan kan het nog vijf jaar duren.
Minister Bruins Slot:
Het wetsvoorstel gaat eind 2022 in consultatie. Dat betekent
dat het begin 2023 naar de Raad van State gaat.
De voorzitter:
De heer Ellian heeft nog een vervolgvraag.
De heer Ellian (VVD):
Dat is nog wel wat onafgebakend. Minister, kunnen we nou
niet samen afspreken … Ik snap dat het misschien een
fundamenteel wetsvoorstel is. De Raad van State moet je
tijd gunnen, alhoewel ik heb gezien dat ze heel snel met
adviezen kunnen komen als het moet. Wanneer wilt u dit
wetsvoorstel in de Kamer besproken hebben? Op welke
ingangsdatum mikt u? Als we die stip nu namelijk niet zetten, dan kan het ook nog twee verkiezingen hierna zijn. Alles
wat we hier bespreken, gaat uiteindelijk over verkiezingen,
want daar doen wij aan mee, of onze lokale afdelingen of
andere partijen.
Minister Bruins Slot:
Dat betekent dat de inwerkingtreding op zijn vroegst op 1
januari 2024 is.

Minister Bruins Slot:
Ik ben altijd heel voorzichtig om dat tegen de heer Bosma
te zeggen, omdat hij dan met een aantal citaten komt
waaruit blijkt dat hij er minstens tien boeken over heeft
gelezen. De inzet vanuit het departement is — dat is de inzet
ook steeds geweest — om gewoon eerst deze wetgeving
en de evaluatie goed vorm te geven en om nu verder te
gaan met de Wet op de politieke partijen. Hier is gewoon
de nodige tijd overheen gegaan. Ik kijk in die zin liever even
vooruit dan in de achteruitkijkspiegel.

De heer Ellian (VVD):
Nu doen we zaken.

De heer Ellian (VVD):
Ik wil toch even wat zeggen. Ik ben nog geen jaar Kamerlid,
maar ik heb gezien dat een aantal wetstrajecten al liepen,
ver voordat ik tot deze Kamer mocht toetreden. Ik ben hier
korter dan afgevaardigde Bosma, maar ik begrijp het ook
niet altijd. Ik teken daarbij wel aan dat ik begrip en waardering heb voor de inspanningen die op diverse departementen soms geleverd worden. Maar ik kan eerlijk gezegd niet
zo heel veel met: een wetsvoorstel gaat in consultatiefase.
De eerlijkheid gebiedt mij namelijk te zeggen dat het nog
niet zo veel is. Het geraamte is er, maar er komt nog van
alles. Misschien kunnen we het toch even concreet maken

Mevrouw Arib (PvdA):
Ik begon mijn inbreng vorige week met dat wij als Kamer
soms wetten hebben die wij met stoom en kokend water
door de Kamer heen moeten jassen, omdat de druk enorm
wordt opgevoerd op de Kamer om een wetsvoorstel snel
te behandelen. We hebben ook wetten waarover echt
jarenlang wordt gedaan. De wetswijziging waarover we het
deze keer hebben, gaat over de evaluatie uit 2018. Daarin
heeft de commissie-Veling gezegd: wij komen met een paar
wijzigingen die snel ingevoerd kunnen worden, in de aanloop naar de Wet op de politieke partijen. Dat heeft ook
jaren geduurd, terwijl wij ons als Nederland echt moeten

Tweede Kamer

22 februari 2022
TK 53

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Dat hangt ervan af of de Kamer het wel of niet direct eens
is met mijn voorstel. Zo eerlijk is het. Ik pik er gewoon uit
op — dat is volgens mij klip-en-klaar — dat de Kamer mij
als minister in ieder geval maant om hier niet onnodig veel
langer de tijd te laten voortduren.

53-16-25

schamen voor de wijze waarop politieke partijen worden
gefinancierd. Het toezicht is niet goed geregeld. Kortom,
wij nemen andere landen de maat, maar wij doen het
gewoon niet goed. Uiteindelijk behandelen wij deze wetswijziging, maar de Wet op de politieke partijen is cruciaal.
Ik neem deze minister niets kwalijk, want ze is er pas net.
De andere minister heeft het gewoon laten liggen. Ik doe
dus toch een beroep op deze minister om dit zo snel
mogelijk te doen, desnoods met een spoedprocedure, zoals
we ook andere wetten hier in de Kamer behandelen. We
moeten daarmee niet te lang wachten, want dat schaadt
het vertrouwen van de kiezers. Ik doe dus nogmaals een
beroep op deze minister om de Wet op de politieke partijen
zo snel mogelijk naar de Kamer te sturen.
Minister Bruins Slot:
Dat is het appel dat mevrouw Arib op mij doet. Ik kan niet
in de achteruitkijkspiegel kijken. Ik moet vooruitkijken. Dat
is het goede om nu te doen. Als ik kijk hoe we het werk dat
we nog moeten verrichten op een goede manier kunnen
doen, kom ik op het volgende schema uit: inwerkingtreding
op z'n vroegst in 2024, consultatie eind 2022 en de Raad
van State begin 2023. Ik kan het op dit moment niet mooier
maken dan het is. Dat is gewoon het antwoord.
Mevrouw Arib (PvdA):
Ik ga toch door op de vraag van collega Bosma. Wat is hier
aan de hand? Waar hangt het vanaf?
Minister Bruins Slot:
Als ik achteruit kijk, dan is het volgens mij Remkes geweest
die in juni 2019 een wet op de politieke partijen in een parlementaire commissie heeft voorgesteld. Een demissionair
kabinet helpt ook niet, zeg ik tegen mevrouw Arib. Dat
samenstel maakt dat we hier nu staan.
Mevrouw Arib (PvdA):
Worden hierover gesprekken gevoerd met politieke partijen?
Minister Bruins Slot:
De vraag is wat mevrouw Arib precies bedoelt. In de voorbereiding op de wetgeving hebben we natuurlijk overleg
met de politieke partijen, met de verenigingen.
Mevrouw Arib (PvdA):
Dat is precies wat ik bedoel, want het gaat om de Wet op
de politieke partijen. Ik denk dat ook politieke partijen hier
een inbreng over hebben. Het zijn natuurlijk ook belanghebbenden, als het gaat om welke wet welke richting uitgaat.
Vanuit het ministerie en vanuit de Kamer moet transparant
en duidelijk over zo'n wet gecommuniceerd worden. Politieke partijen mogen natuurlijk hun zienswijze geven op
wetgeving, maar ze mogen niet de boel traineren.

komt te liggen. Dat is voor ons namelijk allemaal van
belang.
De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Arib.
Mevrouw Arib (PvdA):
Tot slot. Zou de minister kunnen toezeggen dat ze er alles
aan gaat doen om de wet zo snel mogelijk naar de Kamer
te sturen en niet te wachten tot 2024? Dat zou namelijk echt
niet uit te leggen zijn, gezien hoe er de afgelopen periode
met de financiering van politieke partijen is omgegaan. Ik
wil u daar niet op vastpinnen, maar wil wel dat alles op
alles wordt gezet om de wet zo snel mogelijk richting de
Kamer te sturen.
Minister Bruins Slot:
Het antwoord is dat in de planning, ook vanwege de uitspraken van de Kamer op dit vlak, de consultatie naar 2022 en
begin 2023 is gegaan. Voor mij is het ook interessant om
in ieder geval in dit debat te horen dat de Kamer hier veel
waarde aan hecht. Daar komt mijn commitment vandaan
om zo goed mogelijk invulling te geven aan de stevige
planning die we nu hebben ingezet, zodat we de tijden gaan
halen.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten nog, ook op dit punt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wil toch even terugkomen op het financieren van politieke
partijen. We wachten al even op de mythische Wet op de
politieke partijen. We weten niet wat daar misgaat. We
kunnen ons van alles voorstellen, maar hij is er niet, zeker
niet voor 2024. Het kan nog later worden als het een
omvangrijkere wet wordt, noem allemaal maar op. Er kijken
best wel veel mensen mee bij dit wetsvoorstel, als het gaat
om het de financiering van lokale politieke partijen. Als ik
het in de eerste termijn goed heb gehoord, is er gewoon
een Kamermeerderheid die zegt: het moet er komen. De
minister vraagt ons te wachten, maar geeft mevrouw Van
der Graaf niet de garantie dat het er komt. Ik zou het dus
toch wel heel erg treurig vinden als we dit wetsvoorstel
straks hebben behandeld en we geen garanties hebben
over wanneer de Wet op de politieke partijen in werking
treedt en we geen besluit hebben genomen over de financiering van de lokale politieke partijen. Ik zou de minister
daarom willen vragen om daar toch gewoon een toezegging
op te doen dan wel aan te geven dat, als de politieke partijen
het graag willen, het zal moeten van het bedrag dat er nu
ligt. Want als ze dat niet doet, dan blijft het hangen en dat
zou echt een slechte uitkomst zijn van dit debat.

Minister Bruins Slot:
Nee, dat wil ik echt wegnemen. Niemand traineert. We
moeten er gewoon mee aan de slag. De Kamer hoort mij
zeggen dat dit het tijdsschema is, dat ik er belang aan hecht
dat we verder komen en dat er gewoon een wetsvoorstel

Minister Bruins Slot:
Ik heb aangegeven wat ik bereid ben om te doen, omdat ik
het van belang vind. Ik wil goed kijken naar een uitwerking
en realiseer me dat daar ook financiering tegenover moet
staan. Die beide wil ik op orde hebben om uiteindelijk te
kunnen uitvoeren wat mevrouw Van der Graaf vraagt.
Overigens vond ik ook de analyse van mevrouw Van der

Tweede Kamer

22 februari 2022
TK 53

Evaluatiewet Wfpp

53-16-26

Graaf sterk. Ze zei: het is wel een stap ten opzichte van juni
2020. Het is trouwens ook een stap ten opzichte van de
begrotingsbehandeling, waar een dergelijk voorstel voorlag
dat door een meerderheid van de Kamer nog is weggestemd.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat vind ik echt héél, héél laag. Dat is toen weggestemd
omdat de voorgaande minister zei: "Ik ben demissionair,
dus ik mag niks doen. Beste Kamer, behandel dit alsjeblieft
bij de Wet financiering politieke partijen." Het is toen dus
doorgeschoven en we laten het niet nog een keer doorschuiven. Dus dat kan niet. Veling zei dat het tussen de 7 en 10
miljoen kost. Ik heb hier debatten over véél meer meegemaakt, kan ik zeggen. Daar weet de voorzitter ook alles van.
En zelfs als we dat uit het budget van de politieke partijen
halen, is de pijn te dragen. Ik durf te stellen dat de pijn dan
te dragen is. De SP zou die pijn ook kunnen dragen. Dus ik
vind dat we wel naar dat principe toe moeten. Ik vraag de
minister daarom toe te zeggen: "Er komt financiering voor
lokale politieke partijen. Hoe? Dat besluiten we later, maar
het komt er. Kan ik het niet vinden in de lengte, dan doen
we het uit de breedte en komt het niet uit de breedte dan
komt het uit de lengte". Nou ja, u kent dat spreekwoord wel.
Minister Bruins Slot:
Om volmondig ja te kunnen zeggen, heb ik twee zaken
nodig. Aan de ene kant een goed uitgewerkt voorstel dat
ik zelf ook uitvoerbaar vind en aan de andere kant een fatsoenlijke financiering waardoor ik dat kan gaan uitvoeren.
Die beide heb ik nu nog niet op orde, dus ik ga dat op dit
moment ook niet volmondig toezeggen, want ik wil het wel
waar kunnen maken. Wat ik wél toezeg, is dat ik in aanloop
naar de Wet op de politieke partijen onderzoek of ik er
inderdaad invulling aan kan geven en tegelijkertijd ook de
financiering kan regelen, zodat het hand ik hand kan gaan.
Dat maakt dat ik op dit moment in ieder geval het amendement van mevrouw Leijten ontraad.

Mevrouw Arib (PvdA):
Dat is goed om te horen. Dat betekent ook een onafhankelijke commissie die instrumenten heeft om bijvoorbeeld
boetes op te leggen, die toeziet op de uitvoering van de
Wet financiering politieke partijen en die onafhankelijk is
van Binnenlandse Zaken. Dat scheelt een motie in de tweede
termijn.
Minister Bruins Slot:
Die onafhankelijkheid moet ook handen en voeten krijgen
zodat de commissie niet alleen onafhankelijk iets kan constateren maar ook onafhankelijk iets kan doen, want anders
is het niet echt onafhankelijk. Dat is wel mijn intentie.
Mevrouw Arib (PvdA):
Dat stelt me gerust.
De voorzitter:
Ik stel voor om even twee minuten te schorsen, voordat we
het mapje overige onderwerpen opentrekken, waarvan ik
de omvang niet kan overzien. Ik let daarbij ook op het feit
dat sommigen al bijna twee uur stilzitten en sommigen al
twee uur staan. Tenzij de minister zegt: het zijn echt maar
drie vragen. Maar ik denk dat het goed is om even te
schorsen, omdat ik ook niet weet hoeveel interrupties er
nog gaan volgen.
Minister Bruins Slot:
Ik vind dit een goede training voor mijn sta-vaardigheden,
maar gelukkig heb je die als oud-militair. Ik vind een comfortbreak altijd het beste voorstel dat er kan zijn.

De voorzitter:
Afrondend, want ...
Mevrouw Leijten (SP):
Ter afronding. Toen de motie-Jetten hier voorlag, kon het
even per motie in de wet worden gefietst. Toen stemden
de meeste politieke partijen voor extra financiering voor
zichzelf. Ik hoop dat ze ook na zullen denken over financiering voor andere partijen dan zichzelf, namelijk de lokale
partijen die straks waarschijnlijk de grootste gaan worden
bij de gemeenteraadsverkiezingen. Zij spelen een belangrijke rol in onze democratie en zouden daarom gewoon
onder de Wet financiering politieke partijen behoren te
vallen, omdat die transparantie en zuiverheid voor onze
hele democratie goed zou zijn.
De voorzitter:
Punt gemaakt. Ik kijk even naar de minister. Zijn we al aangekomen bij de overige onderwerpen?

Tweede Kamer

Minister Bruins Slot:
Ik heb nog één belangrijk element van de Wet op de politieke partijen, en dat is het verzoek van mevrouw Arib of ik
in de Wet op de politieke partijen een onafhankelijke toezichthouder wil gaan instellen. Ja, dat wil ik. Het is dus de
bedoeling om dat te gaan doen: een onafhankelijke toezichthouder, die dus ook in een andere verhouding tot de
minister van Binnenlandse Zaken staat.

Evaluatiewet Wfpp

De voorzitter:
Mevrouw Westerveld was ook bij het rondetafelgesprek
Bewegingsarmoede en daar hebben wij ook dit nadrukkelijke advies gekregen.
De vergadering wordt van 21.20 uur tot 21.28 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord weer aan de minister.

Minister Bruins Slot:
Voorzitter, dank u wel. Ik kom bij het blokje overige terecht.
Daarbij heeft de heer Van Baarle onder andere een vraag
gesteld over schulden. Hij heeft gevraagd hoe de regering
het risico inschat dat giften zich, met de beperkingen uit dit
wetsvoorstel over giften, gaan verplaatsen naar leningen.

22 februari 2022
TK 53

53-16-27

De heer Van Baarle vroeg ook of ik zijn mening deel dat het
een goed idee zou zijn om hier strengere eisen aan te stellen. De commissie-Veling heeft niet geconstateerd dat er
reden is om de regels die gesteld worden aan leningen en
schulden van politieke partijen aan te scherpen en op dit
moment heb ik ook geen aanwijzingen dat giften zich gaan
verplaatsen naar leningen. Ik zie daarom op dit moment
geen aanleiding om nadere regels inzake schulden te
introduceren. Daarmee ontraad ik ook het amendement op
stuk nr. 31.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 31 is ontraden.
Minister Bruins Slot:
Ja. De heer Van Baarle vroeg ook of er ooit een strengere
versie van het wetsvoorstel is geweest. Nee, die is er niet
geweest. Ik heb ook weleens gevraagd of die nog ergens
heeft gelegen voordat die naar de Kamer is gestuurd, maar
zover ik geïnformeerd ben, is dat niet het geval.
De heer Ellian (VVD):
Zijn aanloop maakt het spannend.
De heer Van Baarle (DENK):
Dan kan het alleen maar teleurstellen, als de spanning zich
zo opbouwt.
Voorzitter. Nog even over het amendement: deelt de
minister wel het inzicht dat die route in theorie zou kunnen
ontstaan? Dat is zeker ook het geval omdat we met het
voorliggende wetsvoorstel een aantal transparantie-eisen
rondom giften gaan verscherpen. Bij een lening of een uitgestelde betaling, die soms een verkapte vorm van een gift
kan zijn — zo van: smeer het maar even over een lange
termijn uit — ligt die grens op dit moment heel erg hoog,
op €25.000. Het amendement vraagt dus om dat eerder
transparant te maken, met een lagere grens, zodat je voorkomt dat die route, die er in theorie kan zijn, gaat plaatsvinden. Onderschrijft de minister wel dat die route er in theorie
kan zijn?
Minister Bruins Slot:
Daar zitten twee kanten aan. Ik zie dat op dit moment niet
gebeuren. Het is natuurlijk ook afhankelijk van het maximum
dat de Kamer aan giften gaat stellen. In theorie zijn verschillende zaken mogelijk en zou dit ook kunnen gebeuren, maar
ik heb daar op dit moment gewoon geen aanwijzing voor.
Ook de commissie-Veling heeft daar geen aanwijzing voor.
Dan vind ik €25.000 gewoon een keurig bedrag, een prima
bedrag.
De heer Van Baarle (DENK):
Als je het vergelijkt met giften, is €25.000 een heel erg hoog
bedrag. Daar staat het nu op €4.500 en dat gaan we waarschijnlijk nog verlagen. Maar ook een lening of een uitgestelde betaling kan in onderling overleg eigenlijk een verkapte vorm van een gift inhouden, omdat je de betaling
uitsmeert of verspreidt. In dat kader zou het toch goed zijn
als we in plaats van zo'n hele hoge grens gewoon vragen
om transparant te maken in hoeverre dat plaatsvindt.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Ik vind €25.000 gewoon een prima grens om te hanteren.
Ik zie op dit moment dus geen aanleiding om tot een lagere
grens over te gaan. Dus ik ontraad het amendement daarmee nog steeds.
Voorzitter. Door de heren Van Baarle en Omtzigt zijn ook
een aantal vragen gesteld over de aanbevelingen van
GRECO. Een aantal aanbevelingen zijn op een bepaald
moment wel ingevuld, maar een aantal inderdaad ook nog
niet. Een van de aanbevelingen van GRECO was om legaten
en erfstellingen wel onder de regels voor openbaarmaking
te laten vallen. Dat gaan we met dit wetsvoorstel ook
regelen, ook om een aparte toezichthouder in te stellen die
daarbij ook onafhankelijk is — dat willen we in de Wet
politieke partijen doen — en om het bedrag van €4.500 te
verlagen. Daarvan heb ik nu tegen de Kamer gezegd dat ik
me goed kan indenken dat daarvoor een lager bedrag wordt
gekozen. Het wetsvoorstel verschilt van wat GRECO eerder
heeft gevraagd wat betreft de aanbeveling om anonieme
giften te verbieden, maar daar zijn we zonet ook uitgebreid
met elkaar over in debat gegaan.
De heer Van Baarle heeft verder het amendement op stuk
nr. 36 ingediend, waarin wordt voorgesteld om de Wet
financiering politieke partijen eerder en vaker te evalueren.
Wat betreft de evaluatie is nu bepaald dat de wet binnen
vijf jaar na inwerkingtreding wordt geëvalueerd. De heer
Van Baarle stelt voor om de wet de eerste keer binnen twee
jaar na inwerkingtreding te evalueren en vervolgens iedere
drie jaar. Ik zeg tegen de heer Van Baarle dat het heel lastig
is om binnen twee jaar na inwerkingtreding een volledige
evaluatie van de wet te laten plaatsvinden. Ik wil dat ook
gewoon heel praktisch maken. Als deze wet op 1 januari
2023 in werking zou treden, dan zou de evaluatie voor 1
januari 2025 moeten zijn afgerond. De verantwoording over
2023 hoeft echter pas halverwege 2024 te worden ingediend, waarna de controle door de toezichthouder en de
advisering door de Commissie van toezicht financiën politieke partijen in het derde kwartaal van 2024 plaatsvinden.
De evaluatie zou dan met grote spoed in het vierde kwartaal
moeten plaatsvinden, en hierin zou dan maar één jaar
kunnen worden meegenomen. Ik vind twee jaar dus gewoon
veel te kort als eerste evaluatietermijn. Ik zou de heer Van
Baarle dan ook willen adviseren om ergens tussen twee en
vijf jaar in te gaan zitten, want twee jaar is gewoon niet
praktisch uitvoerbaar. We kunnen wel iets doen, maar het
zou een onvolledig beeld geven.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik snap dat heel goed. Er zit gewoon een praktische moeilijkheid aan. Nu zit ik even te kijken wat wel werkbaar zou
zijn. Zou dat dan drie jaar kunnen zijn? Onderschrijft de
minister wel — dat is het tweede gedeelte van het amendement — dat we die periodieke evaluatie iets vaker moeten
doen? Het lijkt me goed om de vinger aan de pols te houden. Het ziet dus op het eerste element. Dus ik heb gewoon
even de vraag: is het praktisch haalbaar om die evaluatie
na drie jaar te doen? Dan ben ik heel erg bereid om het
amendement aan te passen.
Minister Bruins Slot:
Ik zie, gezien de discussie in de Kamer, ook wel dat het goed
is om op tijd te evalueren. Dat geeft ook gewoon de

22 februari 2022
TK 53

53-16-28

mogelijkheid om toch op tijd met de Kamer te bespreken
of een aantal zaken die hier leven, waarvan ik zeg dat ik die
niet zie gebeuren, wel of niet optreden. Ik kan me dan
indenken dat we een eerste evaluatie na drie jaar doen. Ik
zou daarna wel tegen de heer Van Baarle zeggen dat het,
ook met oog op de komst van de Wet op de politieke partijen, waarin alle andere wetten moeten opgaan, misschien
goed is om gewoon aan te geven dat er binnen drie jaar
een evaluatie moet komen. Dan zeilt die wet waarschijnlijk
toch in de Wet op de politieke partijen, dus ik vraag me af
of wat de heer Van Baarle doet met "drie jaar, drie jaar, drie
jaar" dan heel praktisch is. Ik zou zeggen: maak er een evaluatie na drie jaar van.
De heer Van Baarle (DENK):
Het element dat dat heeft veroorzaakt, is dat ik op dat
moment natuurlijk niet wist wanneer die veelbesproken
wet er zou komen. Dat weten we nu inderdaad. Het moeilijke
is ook een beetje dat we nu niet met zekerheid kunnen
stellen dat die wet er überhaupt komt. Het is dus, aangezien
die wet toch opgaat in de Wet op de politieke partijen,
misschien wel goed om die periodieke evaluatie er hoe dan
ook gewoon in te houden. We kunnen niet in een glazen
bol kijken en zien wanneer de wet precies ingaat.
Minister Bruins Slot:
Nee. Wat we wél met elkaar weten, is dat deze wet drie jaar
na inwerkingtreding drie jaar in uitvoering is geweest, en
dat we dan een goed beeld kunnen schetsen. Ik vond de
evaluatie van Veling namelijk ook gewoon goed en ook heel
hanteerbaar. Mijn suggestie aan de heer Van Baarle zou
dus zijn om een evaluatie na drie jaar in het amendement
op te nemen, maar hij gaat zelf over zijn amendementen.
Dan kunnen we ook bij de Wet op de politieke partijen kijken
wat een goede evaluatietermijn is. Ik heb daar geen hele
harde opvattingen over, maar ik zie dat twee jaar gewoon
niet goed hanteerbaar is.
De voorzitter:
Afrondend.
De heer Van Baarle (DENK):
Ja, afrondend. Dan zal ik kijken of ik nog wat technische
bijstand kan krijgen om na te gaan hoe we het in de periodieke evaluatie vorm kunnen geven, maar als we het in de
geest van deze strekking doen, begrijp ik dat de minister
het amendement oordeel Kamer geeft.
Minister Bruins Slot:
Als wij de eerste evaluatie na drie jaar doen, is het gewoon
oordeel Kamer. Ik vind het zelf namelijk ook van belang om
snel dat inzicht te krijgen. Zeker als de Kamer amendementen gaat aannemen die betekenis hebben voor de reikwijdte
van de wet, dan is het ook goed dat we met elkaar ook snel
kijken, sneller dan anders, hoe het uitwerkt.

we nu nog niet kennen, waarschijnlijk oordeel Kamer. Maar
dat horen we dan nog in tweede termijn.
Minister Bruins Slot:
Ja, voorzitter, dank u wel.
Zowel de heer Bisschop als mevrouw Van Dijk hebben
vragen gesteld …
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Excuus, maar ik heb een interruptie over een vorig punt,
het onafhankelijk toezicht. Ook wij hebben daarom gevraagd
en het is fijn dat de minister dit gaat meenemen in de Wpp,
met mogelijkheden voor sancties. Dus allemaal goed
nieuws. In de eerste termijn hebben we ook gevraagd of
de minister ook een rol ziet voor de Kiesraad waar het gaat
om dat toezicht.
Minister Bruins Slot:
Dan krijgt de Kiesraad wel heel veel verschillende petten
op, want ze zijn én verantwoordelijk voor het goed uitvoeren
van de verkiezingen én ze houden toezicht op een aantal
zaken. Ik neig op dit moment echt naar een onafhankelijke
toezichthouder die zich ook niet hoeft te bemoeien met de
verkiezingen, zodat je het echt mooi gescheiden houdt. De
Kiesraad gaat namelijk ook over de kandidaatstelling van
politieke partijen. Dus anders lopen wel heel veel dingen
door elkaar heen.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dank voor het antwoord.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Mevrouw Van Dijk en de heer Bisschop wezen
op het belang van de aantrekkelijkheid en de ondersteuning
van het raadslidmaatschap en politieke ambtsdragers.
Daarbij is het ook echt van belang de positie van de
gemeenteraden maar ook die van de algemene besturen
van provincies en waterschappen te versterken. Mijn voorganger heeft in oktober 2021 acties en maatregelen aangekondigd om de positie van de gemeenteraad te versterken.
Dat betreft: meer inzetten van adequate ondersteuning,
meer toerusting en scholing, een goede informatiepositie
en een goede politieke cultuur. Dat kan je ook doen door
aan het begin als raad afspraken met elkaar te maken over
hoe je met elkaar omgaat. Een van de wetsvoorstellen die
hier in de Kamer liggen, gaat natuurlijk over het versterken
van de onafhankelijkheid van de Rekenkamer, zodat uw
Kamer ook beter gevoed wordt in de uitvoering van het
werk. Daarbij is een goede rechtspositie van gemeenteraadsleden ook van belang. Sinds 2019 is daar ook aan gewerkt.
De vergoeding voor raadsleden in kleine gemeenten is ook
verhoogd. Ook is de onkostenkostenvergoeding voor alle
raadsleden gelijkgetrokken. Er is ook een vergoeding van
reiskosten voor het bijwonen van vergaderingen geïntroduceerd. Er spelen ook nog een aantal andere zaken. Het is
wel continu werk.

De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 36 wordt in de huidige vorm
ontraden maar zal worden aangepast door de heer Van
Baarle en dan krijgt het onder een ander stuknummer dat

Ik vind het ook echt heel plezierig dat we nu een aantal
ambassadeurs hebben, politieke ambtsdragers die actief
zijn in het lokaal en decentraal bestuur en die tegelijkertijd

Tweede Kamer

22 februari 2022
TK 53

Evaluatiewet Wfpp

53-16-29

ook een beperking ervaren, bijvoorbeeld omdat ze rolstoelafhankelijk zijn. Met Marleen Sanderse als burgemeester
en Arjan Koerts als Statenlid hebben we nog twee andere
ambassadeurs die ook echt proberen om de aantrekkelijkheid van het mooie vak van raadslid en politieke ambtsdrager voor mensen met een beperking verder te brengen. Dat
soort zaken is ook van belang. Je ziet daar namelijk gewoon
een enorme ondervertegenwoordiging, terwijl je wilt dat
gewoon iedereen in de raad, in de Staten en in het algemeen bestuur kan meedoen.
Voorzitter. De heer Bosma vroeg nog: wat vindt de minister
ervan als een partijkantoor beklad wordt? Het maakt mij
niet uit welk partijkantoor van welke partij het is, maar je
vernielt niet de eigendommen van een ander.
Voorzitter. Daarmee kom ik aan het eind van mijn beantwoording, behalve dan dat ik nog één punt heb. Mevrouw
Leijten heeft namelijk oorspronkelijk het amendement op
stuk nr. 18 ingediend, over maximering van giften, op
€100.000. Dat amendement geef ik oordeel Kamer.
Ik wierp een snelle blik op het amendement op stuk nr. 44,
waarin een aantal dingen gewijzigd zijn. Daar is volgens
mij ook een cumulatiebepaling in terechtgekomen, maar ik
ben in mijn oordeel uitgegaan van het voorstel zonder
cumulatiebepaling, zeg ik tegen mevrouw Leijten.
De voorzitter:
Even voor de administratie. Het amendement op stuk nr.
18 is het amendement op stuk nr. 44 geworden. Welk oordeel krijgt dit amendement van de minister?
Minister Bruins Slot:
Het amendement op stuk nr. 18 krijgt oordeel Kamer. In het
amendement op stuk nr. 44 zit net zoals bij de heer Omtzigt
een cumulatiebepaling, waarbij ik het op dit moment
gewoon lastig vind om een beeld te krijgen van hoe dat
precies uitwerkt. Dat zou ik op dit moment dus gewoon
willen ontraden, maar het eerste voorstel van mevrouw
Leijten was prima.
De voorzitter:
Daar kan mevrouw Leijten dan mee doen wat ze wil, maar
het amendement op stuk nr. 44 is in de huidige vorm ontraden.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat is natuurlijk best spijtig, want het is wel altijd de
bedoeling geweest — dat heb ik vorige week ook uitgebreid
betoogd — om €100.000 te doen, en dat is het dan ook. Dus
niet €100.000 aan het wetenschappelijk bureau én aan de
jongerenorganisatie én aan de landelijke partij, maar in één
keer €100.000. Om alle sluiproutes in te perken zijn we
hierop gekomen, omdat je anders eindeloos veel neveninstellingen kan opzetten en alsnog dat miljoen kan aantikken,
en dat was nou juist niet de bedoeling. Ik hoop dat de
minister na een weekje tot een ander idee over haar oordeel
kan komen.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

Minister Bruins Slot:
Tja, voorzitter.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik heb de aanvang van dit debat helaas gemist vanwege
mijn werkzaamheden voor de enquêtecommissie, maar ik
heb begrepen dat er nog niet is ingegaan op een van mijn
vragen van vorige week over maximering. Er liggen nu
voorstellen over het maximeren van donaties. Je kunt
denken aan wat een individueel persoon, een natuurlijke
persoon of een rechtspersoon, zou mogen doneren of hoe
vaak iemand dat mag doen. Dat zijn maximeringen. Maar
ik heb ook een voorstel neergelegd dat ik hoogleraar Voermans heb horen doen: wat nou als je denkt aan een maximering van het totaal dat een partij aan giften zou mogen
ontvangen? Zou je dan niet veel meer tegemoetkomen aan
de gedachte van het gelijke speelveld tussen politieke partijen, die ook in ons stelsel een plek heeft? Zou de minister
ook daar nog op willen reflecteren?
Minister Bruins Slot:
Dat is eigenlijk het punt dat mevrouw Leijten net maakte,
over haar eerste amendement. Daarin zat geen maximering
voor het totaal, maar per instelling. In deze fase kan ik het
prima volgen om het zo te doen. Een maximering voor het
totaal zou op dit moment in ieder geval niet mijn voorkeur
hebben, omdat je uitvoeringstechnisch dan weer het nodige
moet doen. Maar het is aan de Kamer om daar een oordeel
over te hebben. Mijn voorkeur zou het in ieder geval niet
hebben. Ik zou het op dit moment dan ook willen ontraden.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Wat ik daar vorige week over heb gevraagd, is ... Ik weet
ook even niet — ik heb ook de wijsheid niet in pacht — wat
dan een verstandige grens zou zijn. Zoals de commissieVeling zei: iedere grens is eigenlijk arbitrair, waar je hem
uiteindelijk ook legt. Zouden we dat niet eens moeten
onderzoeken? Zouden we de voor- en nadelen daarvan niet
eens op een rij moeten zetten? Zo heb ik dit punt vorige
week ook ingebracht. Ik heb niks neergelegd en ik ben ook
niet van plan om daar nu een amendement over in te dienen
— laat ik dat ook even duidelijk zeggen — maar ik vind wel
dat we hier ook naar moeten kijken. Want dit zou een
benadering kunnen zijn die misschien wel meer tegemoetkomt aan de wens van het gelijke speelveld tussen politieke
partijen.
Minister Bruins Slot:
Ik heb alle begrip voor uw belangrijke werk in de enquêtecommissie. Aan de heer Pieter Omtzigt heb ik toegezegd
dat ik in aanloop naar de Wet op de politieke partijen nader
wil kijken naar welke effecten een cumulatieve maximering
heeft, ook in relatie tot het openbaar register. Om kort
samen te vatten hoe die discussie is gegaan: de heer Pieter
Omtzigt en mevrouw Leijten verschillen nog van mening
over hoe we daartegen aankijken.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wil toch even zeggen dat het maximum dat een politieke
partij aan totale giften kan krijgen, zoals ik de vraag van
mevrouw Van der Graaf begrijp en zoals ik de heer Voer-

22 februari 2022
TK 53

53-16-30

mans heb horen zeggen, iets anders is dan wat er staat in
het amendement dat ik heb ingediend en dat de heer Omtzigt heeft ingediend. Daarin staat: wat íemand kan geven
is gemaximeerd. Dat wil dus niet zeggen dat honderd
mensen dat kunnen geven. Dat dat weinig voorkomt, heeft
de minister ook gezegd, maar dát is wat is gemaximeerd.
De voorzitter:
Dat is dan bij dezen rechtgezet.
Minister Bruins Slot:
Dit is een aangelegen punt voor de Kamer, dus in de brief
die ik heb toegezegd zal ik mijn standpunt nog een keer
schriftelijk verwoorden, zodat de Kamer daar met mij in het
vervolg van het debat over van gedachten kan wisselen. Ik
zeg het nu zo aan het einde van het debat, maar dat is
omdat we dat inzicht kregen. Ik zet het dus nog even keurig
op papier.
De voorzitter:
Ik hoorde de minister zeggen dat zij aan het einde van de
beantwoording van alle vragen en van de waardering van
de amendementen was gekomen, in eerste termijn. Als wij
het goed geadministreerd hebben, missen wij nog een
oordeel over de amendementen op stukken nrs. 25, 42 en
45, met alle waardering voor de minister, die voortvarend
en erg zorgvuldig heeft geantwoord. Ik weet niet of de
minister daar nu alsnog op in kan gaan, of dat de Kamer
de minister vraagt om een beantwoording per brief, waarbij
gekeken wordt of alle amendementen van een waardering
zijn voorzien?
Minister Bruins Slot:
Het amendement op stuk nr. 25 van de heer Ellian gaat over
het inzichtelijk maken hoe stichtingen en verenigingen die
geen neveninstellingen zijn, hun geld hebben verworven.
Daarvoor legt het voorstel via politieke partijen een registratieverplichting op aan stichtingen en verenigingen die een
gift doen aan politieke partijen van in totaal meer dan €1.000
per jaar. Een stichting of vereniging kan deze plicht alleen
nakomen door alle giften van meer dan €1.000 aan haar te
registreren en te verstrekken, ongeacht of er een relatie is
tussen de gift van de donateur aan de vereniging en de gift
van de vereniging aan de politieke partij. Dat is eigenlijk
het gesprek dat ik eerder heb gehad met de heer Ellian en
mevrouw Leijten over het laten administreren door andere
dan de politieke partijen. Daarvoor geldt dezelfde redenering: ik vind dat niet passen bij de systematiek van de Wet
financiering politieke partijen, die zich richt tot de politieke
partijen, hun neveninstellingen en individuele kandidaten
van de politieke partijen, en niet zozeer tot de donateurs.
Dan kom je eigenlijk weer op de gedachtewisseling die we
hierover eerder in dit debat hebben gehad.
De voorzitter:
Dus het amendement op stuk nr. 25 wordt ontraden?
Minister Bruins Slot:
Ja, dat is de eindconclusie.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

De heer Ellian (VVD):
Nu had ik nog even gehoopt dat de minister toch een ander
oordeel zou geven, maar dit lag in de lijn der verwachting.
Met uw permissie, voorzitter, wil ik hier nog één keer een
vraag over stellen, omdat we een behoorlijke balans moeten
opmaken. Ik tel volgens mij 25 amendementen en deze is
best essentieel voor mijn fractie. Kan de minister nog één
keer een toelichting geven? Ze is ingegaan op de Wet ter
voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme.
De minister zegt nu weer dat mijn voorstel — maar andere
collega's hebben vergelijkbare voorstellen gedaan — niet
in de systematiek past. Het kan aan mij liggen. Daarom
vraag ik het nog maar voor de zekerheid en dan kunnen we
naar huis. Neem de Wwft. Ik was advocaat en werd geacht
in sommige gevallen verscherpt cliëntenonderzoek te doen.
Dat is een verplichting die op mij als advocaat rust en die
voortvloeit uit die wet. Maar er ligt natuurlijk ook een verplichting op diegene die mijn cliënt wilde worden, om
bepaalde informatie te verschaffen. Dat is een indirecte
verplichting, een afgeleide verplichting. Als diegene dat
niet wilde, dan was ik vervolgens verplicht om te zeggen:
ik kan u niet bijstaan, ik schakel de deken in of er volgt een
andere actie. Dus ik begrijp het niet goed. Ik begrijp het
voorbeeld van Greenpeace heel goed, alhoewel ik er net
op werd geattendeerd dat dat misschien niet een heel realistisch voorbeeld is. Dat geldt ook voor Natuurmonumenten.
Ziet u in ieder geval de gelijkenis met een wet als de Wwft,
dus dat het prima zo kan zijn dat een wet die we vandaag
behandelen, afgeleide verplichtingen oplegt aan derden?
Dat is op zich niet gek, want in dit huis behandelen we vaker
wetten. Als u zou zeggen "Kamerleden mogen alleen appels
van de Appie eten", dan legt dat indirect een verplichting
op de Appie dat ze appels verkopen aan ons, want anders
kunnen we die appels nooit eten en dan kunnen we nooit
aan de wet voldoen. U blijft hameren op die systematiek,
maar begrijpt u dat ook afgeleide verplichtingen best
mogelijk zijn? Erkent u dat?
Minister Bruins Slot:
Ik heb ook tegen mevrouw Leijten gezegd dat ik gewoon
een andere aanvliegroute heb gekozen door voor artikel 20
van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren
van terrorisme te kiezen, waarbij de verantwoordelijkheid
daar ligt. Het is een andere aanvliegroute. Ik heb een aantal
bezwaren geschetst. Ik zie dat daar verschillende gedachten
over leven in deze Kamer.
Het andere amendement is dat op stuk nr. 42. Dat was eerst
nr. 15. Dat is het amendement van mevrouw Leijten waar
ik eerder ook een brief over heb gestuurd als het gaat om
de spoedige, onverwijlde openbaarmaking. Ik vond dat dat
in de eerste termijn een interessante discussie opleverde
over "spoedig" en "onverwijld". Ik dacht: hier staan wel
echte juristen in de Kamer. Ik steun de gedachte achter het
amendement van het spoedig openbaar maken, maar dat
heb ik ook al in de brief geschreven. Het verschil zit er
inhoudelijk in dat er in dit wetsvoorstel voor gekozen is om
bij €50.000 een spoedige openbaarmaking te doen en dat
mevrouw Leijten dat bij €4.500 doet. Dat vind ik best wel
een aanzienlijke verlaging. Ik zie ook wel dat €50.000 arbitrair is, maar ik zou €30.000 ook prima uitvoerbaar vinden.
Verder zou ik wel kiezen voor een aantal dagen, omdat

22 februari 2022
TK 53

53-16-31

partijen anders echt anders gaan interpreteren wat onverwijld is en wat snel is. Dan zie je dat degenen die het goed
willen doen, zich rot rennen om het snel te doen en dat de
anderen zeggen: tien dagen is toch ook onverwijld? Dus ik
zou wel echt een concrete termijn in dat voorstel willen
zien. Onze ervaring is dat partijen het, zeker in verkiezingsperiodes, vaak al best een uitdaging vinden om veertien
dagen te halen.

tussen zitten, als hij wel kan zien dat er op het scherpst van
de snede is gehandeld en het buiten het zicht van de verkiezingen is gehouden. Een toezichthouder kan dat gewoon,
zeker als hij straks onafhankelijk is en een beetje scherper
kan zijn dan Binnenlandse Zaken wellicht in het verleden
is geweest. We zijn het zo eens, maar zeg dan "de meest
scherpe termijn" als je die in de wet wilt hebben.

Voorzitter, ik ben het dus eens met de intentie. Ik maak een
opmerking over het lage bedrag waarbij dan sprake zou
zijn van openbaarmaking. En ik doe de suggestie om het
onverwijld op een andere wijze vorm te geven, omdat dat
ook multi-interpretabel is. Ik vond de discussie met het
Kamerlid van de VVD ook wel inzichtelijk op dat punt.

Minister Bruins Slot:
Als we kiezen voor "onverwijld" of "zo spoedig mogelijk"
en alle nuanceringen die daarin zitten, komen we wellicht
ook in de situatie dat we eerst twee jaar bezig zijn voordat
iedereen met elkaar heeft uitgedokterd wat het nu daadwerkelijk is. Daarom heeft een expliciete termijn gewoon echt
mijn voorkeur. Ik kan nog heroverwegen wat een realistischer termijn is dan veertien dagen, maar daar hebben we
echt al naar gekeken en ik heb er ook al een paar keer op
doorgevraagd. Maar ik kan op dat punt terugkomen in de
brief. Dan kan mevrouw Leijten wegen of ze dat wel of niet
voldoende vindt. Het nadeel van "onverwijld" is dat we dan
echt interpretatiediscussies gaan krijgen in de eerste periode. Daar verliezen we ook weer tijd mee. Dat is mijn
bezwaar. Ik wil ook gewoon een realistische uitvoering
mogelijk maken.

Mevrouw Leijten (SP):
We hebben natuurlijk een grote gever gezien die zichzelf
publiekelijk bekendmaakte. De vraag is of de partij dat
überhaupt had gedaan. En we hebben een andere partij die
dat expliciet niet heeft gedaan, omdat men zei: dat wordt
toch volgend jaar pas zichtbaar. Dat zijn we op een andere
manier te weten gekomen. Ik vind dat niet iets vertrouwenwekkends. Op het moment dat je een politieke partij bent,
je aan de verkiezingen meedoet, je je in het heetst van de
verkiezingsstrijd bevindt en je een grote gift krijgt, dan meld
je dat gewoon. Onverwijld, zo spoedig mogelijk! Dus doen
we dan twee dagen? Als de minister op dagen gaat zitten,
dan zou ik zeggen: twee dagen, twee werkdagen.
Minister Bruins Slot:
Ik ben het helemaal met mevrouw Leijten eens. Daarom
bevat de wet ook het voorstel om het binnen een termijn
gewoon echt te publiceren. Dat is anders dan we in de
vorige wet hadden. Dus die stap zetten we met elkaar. Ik
vraag me af of twee dagen uitvoerbaar is. Ik vraag me echt
af of dat moment zorgvuldig is neergelegd. En daarbij vul
ik aan: wij vinden het van belang om gewoon een termijn
te stellen die partijen ook kunnen halen. De intentie dat dit
nu openbaar wordt, dat is een belangrijke stap. En die wordt
ook gezet met dit wetsvoorstel.
Mevrouw Leijten (SP):
Weet u, voorzitter, dan gaat het gewoon als volgt. Dan zegt
een partij: het is twee weken voor de verkiezingen; nu mag
je het overmaken, want dan hoeven we het niet openbaar
te maken tot die verkiezingen. Je weet al vier weken van
tevoren dat je het krijgt, dus je kunt al wel spotjes gaan
inkopen. Je kunt dan misschien wat in de min gaan zitten,
waar het net over ging in de discussie met de heer Van
Baarle. Je kunt er al op voorsorteren en dan is het voor de
verkiezingen lekker niet zichtbaar. Sorry, maar dat is wat
we hebben gezien de afgelopen tijd. Het gaat gewoon over
"onverwijld". Je weet als politieke partij donders goed dat
je iets krijgt waar je meteen iets mee kan in de verkiezingen.
Dat is echt geen geheim, voor geen enkele politieke partij
hier in de zaal, nieuw, klein, oud, groot; maakt niet uit. Daar
gaat het dus om. De minister weet ook donders goed dat
op het moment dat je zegt "twee weken", daar een loopje
mee genomen wordt. Met "zo spoedig mogelijk" kan een
toezichthouder prima uit de voeten. Die kan dat interpreteren als "binnen 48 uur" of kan bepalen dat het een paar
dagen langer mag zijn als er een weekend of feestdagen

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

De voorzitter:
Er wordt op teruggekomen in een brief. Afrondend,
mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Als ik u nu een tientje overmaak met mijn mobiel, heeft u
het ook op dit moment. Dat is wat er tegenwoordig gebeurt.
Het is niet meer wachten tot het is overgeschreven. Het lijkt
wel alsof we een wetsvoorstel voor giften aan het maken
zijn voor de periode vóór de digitalisering. Dat is handig
voor politieke partijen, het is handig voor bureaucratie,
maar zo werkt het in het reële leven niet. Ik roep de minister
echt op om er op die manier naar te kijken. Je weet dat als
je "twee weken" neerzet, er partijen zullen zijn — lang niet
alle partijen — die die twee weken als veilige shelter nemen
om niet te melden dat ze een fijn groot bedrag hebben
gekregen, vol in verkiezingstijd, terwijl dat de verkiezingen
beïnvloedt. We weten allemaal dat dat een grote rol speelt,
ook bij fondsenwerving. Mijn oproep aan de minister is
dus: wees niet naïef. Denk niet dat we nog leven in de tijd
voor de computer of in de tijd van de fax. Het is allemaal
realtime. Ga uit van een toezichthouder die goed normen
kan opleggen en die er ook mee uit de voeten kan. En
steggelen over hoelang "onverwijld is": de geest van de
wet is dat je het gewoon openbaar maakt als je het krijgt,
punt.
De voorzitter:
Het punt is inderdaad duidelijk. De minister komt erop terug
in een brief.
Minister Bruins Slot:
Jazeker. Daarin zal ik ook aangeven dat we qua intentie niet
verschillen. Ik vind het belangrijk om te zeggen dat we dit
openbaar gaan maken. Ik ga kijken naar de termijn. Het is
nog van belang om aan te geven dat ik het gat tussen €4.500

22 februari 2022
TK 53

53-16-32

en €50.000 dat nu in de wet staat, gewoon echt groot vind.
Ik vraag mevrouw Leijten of ze goed wil kijken naar dat
bedrag, want daar zit echt nog wel een te groot gat.

Minister Bruins Slot:
Ik hoorde vooral "het belang van", dus toen dacht ik: dan
wil wel proberen om mevrouw Teunissen direct tegemoet
te komen. Maar dan doen we het schriftelijk.

Voorzitter. Het laatste amendement is volgens mij het
amendement …
De voorzitter:
Dat stellen wij op prijs, hartelijk dank.
De voorzitter:
Op stuk nr. 45.
Minister Bruins Slot:
Ja, dat was het amendement op stuk nr. 33. Dat ging over
de discussie: wel of niet een verbod op giften van nietnatuurlijke personen. Daarover hebben we een uitgebreide
discussie gehad. Ik wil het beide openhouden om mij
moverende redenen. Daarom ontraad ik het amendement.

Daarmee is er een einde gekomen aan dit debat. Ik dank
heel hartelijk de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en haar ondersteuning. Ik bedank alle
aanwezige Kamerleden en hun ondersteuning, de mensen
die op de publieke tribune dit debat hebben gevolgd,
degenen die nu niet meer aanwezig zijn, maar dat wel waren
eerder deze avond en alle mensen thuis. Ook heel hartelijk
dank aan alle ondersteuning in de Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 45 is ontraden.
Gedurende dit debat zijn er nog subamendementen ingediend door mevrouw Teunissen, namelijk op de stukken
nrs. 50, 51 en 52. Ik kijk even naar mevrouw Teunissen,
maar ik kan mij voorstellen dat wij de minister vragen om
daar voor de tweede termijn schriftelijk op te reageren.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Ik heb deze amendementen ingediend naar aanleiding van
de eerste termijn, dus ik zou het heel erg op prijs stellen als
er een schriftelijke reactie komt. Dan kunnen we die zorgvuldig bekijken.
De voorzitter:
Ik kijk naar de minister.
Minister Bruins Slot:
Voorzitter. Het gaat toch om de openbaarmaking van erfstellingen. Ik ga wel even zorgvuldig kijken. Dit vereist
zorgvuldigheid. Ik neem vijf minuten, om ook het wetsartikel
erbij te doen.
De voorzitter:
Ik wil eigenlijk voorstellen om dat dan schriftelijk te doen.
Minister Bruins Slot:
Ik snap mevrouw Teunissen ook wel.
De voorzitter:
Zij vindt het volgens mij goed als we dit schriftelijk afdoen.
Mevrouw Teunissen (PvdD):
Dan heb ik me niet duidelijk genoeg uitgedrukt, maar ik
vroeg inderdaad om een schriftelijke reactie. Dan kunnen
we er in de tweede termijn op terugkomen.

Tweede Kamer

Evaluatiewet Wfpp

22 februari 2022
TK 53

53-16-33