Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

30 805

Wijziging van de Wet veiligheidsonderzoeken ter
verbetering van de uitvoerbaarheid en ter
verduidelijking van de toepassing van deze wet

Nr. 11

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juni 2008
Aanleiding
Tijdens de behandeling van het wijzigingsvoorstel van de Wet veiligheidsonderzoeken op 31 mei 20071 heeft de Tweede Kamer de motie-Schinkelshoek2 aangenomen, waarin de regering werd verzocht om met een structurele oplossing te komen voor het terugdringen van de doorlooptijden
van veiligheidsonderzoeken.
In mijn brief van 29 augustus 20073 heb ik aan de Tweede Kamer het
verbeterprogramma «Sneller veiliger» gepresenteerd. De Algemene
Inlichtingenen Veiligheidsdienst (AIVD) voert «Sneller veiliger» uit
teneinde de achterstanden en doorlooptijden van A-veiligheidsonderzoeken te reduceren. Het verbeterprogramma richt zich voornamelijk op het
aantal veiligheidsonderzoeken dat jaarlijks binnenkomt en de snelheid
waarmee deze worden uitgevoerd. Met een geïntegreerd aantal maatregelen wordt een structurele oplossing voor de doorlooptijdenproblematiek geboden. Hierbij stuur ik u de eerste voortgangsrapportage.
Ik geef hieronder de streefdoelen van het verbeterprogramma «Sneller
veiliger» weer zoals ik die aan u heb gepresenteerd in mijn eerder
genoemde brief van 29 augustus 2007. Daarna komen de stand van zaken
omtrent respectievelijk het wegwerken van de achterstanden en de snelheid van uitvoering van veiligheidsonderzoeken aan bod. Het programma
is gericht op het realiseren van structurele oplossingen. De beheersing
van de instroom van het aantal onderzoeksaanvragen is daarom van
essentieel belang. In deze nota wordt nader ingegaan op enkele noodzakelijk uit te voeren maatregelen.

Handelingen II, 2006–2007, nr. 75, blz.
3980–3994.
2
Tweede Kamer, 2006–2007, 30 805, nr. 8.
3
Tweede Kamer, 2006–2007, 30 805, nr. 10.

Het programma Sneller veiliger streeft de volgende doelen na:
I. vanaf 1 mei 2008 zijn alle achterstanden in het huidige werkaanbod
van veiligheidsonderzoeken verdwenen.
II. vanaf 1 mei 2008 wordt 95% van alle A-veiligheidsonderzoeken voor

KST120351
0708tkkst30805-11
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 805, nr. 11

1

1

de politie en voor vijf departementen binnen de maximale doorlooptijd
van acht weken uitgevoerd.
III. vanaf eind augustus 2008 voert de AIVD 95% van alle A-veiligheidsonderzoeken uit binnen de termijn van acht weken.
IV. als onderdeel van werkafspraken tussen departementen en de AIVD zal
de AIVD termijnoverschrijdingen tijdig communiceren.
V. bij de uitvoering van werkafspraken zal worden ingegaan op het structureel uitvoeren van herhaalonderzoeken. Dit leidt ertoe dat vanaf mei
2008 herhaalonderzoeken worden uitgevoerd voor die werkgevers
waarmee de AIVD werkafspraken heeft gemaakt.
VI. de nalatenschap van veiligheidsonderzoeken naar zittend personeel bij
de politie wordt in een periode van drie jaren weggewerkt door de
AIVD en politie.
I. Achterstanden
Stand van zaken wegwerken achterstanden A, AP, P, B, C en BL
Ik heb u toegezegd dat vanaf 1 mei 2008 de achterstanden in het werkaanbod zouden zijn verdwenen. Het behalen van dit streefdoel heeft dan
ook prioriteit gekregen. Op 1 januari is de AIVD aangevangen met een
nieuwe, planmatige werkwijze met betrekking tot het onderzoeksproces.
Het project ten aanzien van het wegwerken van achterstanden is gekoppeld aan de invoeringsdatum van genoemde werkwijze. Daarmee zijn de
onderzoeksaanvragen die vóór 1 januari 2008 zijn binnengekomen, gedefinieerd als werkachterstand.
Op dit moment is er wel forse verbetering opgetreden, maar de doelstelling is niet volledig gerealiseerd. 99,69 procent van de onderzoeken die
vóór 1 januari 2008 zijn gestart is inmiddels afgerond.
Het streven was erop gericht dat alle achterstanden weggewerkt zouden
zijn. Op 1 januari 2008 omvatte de totale achterstand 2 574 onderzoeken.
Van de totale achterstand van 1 534 veiligheidsonderzoeken in de burgerluchtvaart zijn er thans nog 132 over (zie grafiek II). Van de 1 040 overige
veiligheidsonderzoeken zijn er thans nog 25 (complexe) onderzoeken over,
waaronder 7 A-onderzoeken (zie grafiek I). In de bijlage is in tabel I het
totaal overzicht opgenomen met betrekking tot de weggewerkte achterstanden. Het totaal van de resterende achterstand heeft de omvang van
0,31% van de jaarproductie van 2007.
De organisatie is er nu op ingericht dat de werkvoorraad vanaf 2008 niet
meer zodanig kan oplopen dat van achterstanden kan worden gesproken.
Grafiek I laat de ontwikkeling zien van de afname in achterstanden van de
zwaarste categorieën onderzoeken (A en AP). Ook de voorraad onderhanden werk vertoont een dalende trend. De verklaring hiervoor is het
effect van de toepassing van de nieuwe leidraad, waarin het beleid voor
het aanwijzen van vertrouwensfuncties is geformuleerd, in combinatie
met de werkafspraken die zijn gemaakt met de inzenders van onderzoeksaanvragen. Onder tabel 2 van de bijlage is een toelichting gegeven
omtrent het soort functies en onderzoeken.
Grafiek I. Achterstand in A en AP-onderzoeken ten opzichte van werkvoorraad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 805, nr. 11

2

Verklaring voor de overgebleven achterstand
De achterstanden zijn nog niet helemaal weggewerkt. Ik heb de AIVD
gevraagd naar de oorzaak hiervan.
Het blijkt dat de resterende onderzoeken allen complexe zaken zijn die
afhankelijk zijn van informatie uit het buitenland of waarvoor een uitgebreid onderzoek nodig is. Voor de resterende 132 BL-onderzoeken geldt
bijvoorbeeld dat er 112 nog niet kunnen worden afgesloten vanwege het
ontbreken van informatie uit het buitenland. De overige 20 onderzoeken
zijn complex van aard en zullen naar verwachting leiden tot een weigering
van de Verklaring van geen bezwaar.
Wettelijk gezien rust er een inspanningsverplichting op de AIVD om
binnen de grenzen van het redelijke al datgene te doen om de voor een
verantwoorde oordeelsvorming benodigde gegevens over een kandidaatvertrouwensfunctionaris te verkrijgen. Ik besef dat dit in een aantal
gevallen ten koste gaat van de snelheid, maar ik hecht aan het nakomen
van deze kwaliteitsnorm. In mijn eerdere brief heb ik dan ook aangegeven
dat in deze gevallen het dienen van de nationale veiligheid prevaleert
boven het behalen van de wettelijke behandeltijd1.
De verklaring die ik van de AIVD heb gekregen met betrekking tot de
oorzaak van de overgebleven achterstanden vind ik dan ook billijk. Grafiek
II laat de ontwikkeling zien van de afname in achterstanden van de
BL-onderzoeken.
Grafiek II. Ontwikkeling achterstand onderzoeken in burgerluchtvaart

1

In lijn met het standpunt van de Commissie
van Toezicht op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten betreffende het Toezichtrapport
inzake het onderzoek van de Commissie van
de uitvoering van de Wet veiligheidsonderzoeken door de AIVD, Commissie van
Toezicht betreffende de Inlichtingen en
Veiligheidsdiensten, CTIVD nr. 11b, 21 maart
2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 805, nr. 11

3

II. en III. Stand van zaken snelheid uitvoering veiligheidsonderzoeken
Pre-Sneller veiliger fase
In het afgelopen jaar is 90% van alle, deels onder mandaat van de AIVD,
uitgevoerde veiligheidsonderzoeken (45 000) afgerond binnen de wettelijke termijn van acht weken. Bij de uitvoering van een tweetal specifieke
categorieën onderzoeken, de A en AP-onderzoeken, vond een structurele
termijnoverschrijding plaats. De gemiddelde doorlooptijd van de A-onderzoeken was 21 weken. Van de 818 uitgevoerde onderzoeken van deze
categorie werd in 2007 15% afgerond binnen de wettelijke behandeltermijn van acht weken. Van de 1443 AP-onderzoeken werd 26% uitgevoerd
binnen acht weken.
De meeste B- en de C-onderzoeken werden wel binnen de wettelijke
termijn afgerond.
Inschatting streefdoelen doorlooptijden
In mijn eerder genoemde brief van 29 augustus 2007 heb ik aangegeven
dat de AIVD ernaar streeft om 95% van alle A-veiligheidsonderzoeken
binnen acht weken uit te voeren.
In de afgelopen maanden, waarin de resultaten nog negatief werden
beïnvloed door de oude zaken uit de achterstand, hebben de doorlooptijden zich al in de goede richting ontwikkeld. In de afgelopen vier maanden is het percentage A-veiligheidsonderzoeken dat is afgerond binnen
acht weken gestaag toegenomen. Het percentage binnen de wettelijke
termijn uitgevoerde onderzoeken schommelt wekelijks tussen de 60% en
de 90%. De trend in dit wekelijkse gemiddelde ontwikkelt zich positief.
Het streefpercentage van 95% is gebaseerd op de aanname dat het
percentage complexe zaken 5% bedraagt. Een meting over de afgelopen
periode laat zien dat dit percentage in de praktijk daarbij in de buurt komt.
Gemeten over de maanden januari tot en met mei bedraagt het percentage gemiddeld 8%. Voor de reguliere zaken verwacht ik onverminderd
dat de streeftermijn van acht weken haalbaar is.
In de maand juli (acht weken na 1 mei) zal aan de hand van tussentijdse
metingen blijken of met de in gang gezette koers de verwachte resultaten
worden behaald. Met de inzet van de vrijkomende capaciteit die was
toegewezen aan het wegwerken van achterstanden komen de streefdoelen binnen bereik. Dat geldt als eerste voor de A-veiligheidsonderzoeken voor de politie en vijf departementen (Algemene Zaken; Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu; Economische Zaken; Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en Verkeer en Waterstaat) die vanaf mei 2008 zijn
binnengekomen (streefdoel 2). Vervolgens geldt dit voor alle A-veiligheidsonderzoeken vanaf eind augustus 2008 (streefdoel 3). In de volgende
rapportage kan ik u hier nader over berichten.
IV. en V. Communicatie termijnoverschrijdingen, werkafspraken
AIVD – departementen en lijsten vertrouwensfuncties
Communicatie termijnoverschrijdingen
Naar aanleiding van de afspraken met inzenders communiceert de AIVD
per brief termijnoverschrijdingen naar inzender en betrokkene (streefdoel
4). Daarbij wordt ook aangegeven welke reden ten grondslag ligt aan de
vertraging en op welke termijn de AIVD verwacht het onderzoek af te
ronden. Dit streefdoel is gehaald.
Lijsten vertrouwensfuncties en werkafspraken
De AIVD heeft reeds met ruim driekwart van de departementen en met
alle politiekorpsen de lijsten met vertrouwensfuncties opnieuw vastgesteld en nieuwe werkafspraken gemaakt. De overige inzenders volgen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 805, nr. 11

4

de komende weken. Onderdelen van de werkafspraken zijn onder meer
het vaststellen van het aantal inzendingen per maand en het uitvoeren
van herhaalonderzoeken (streefdoel 5).
Ook dit streefdoel wordt behaald.
VI. Verbeterplan politie veiligheidsonderzoeken
Bij de politie is veel instroom, maar was in het verleden niet genoeg capaciteit om een dergelijke hoeveelheid onderzoeken uit te voeren. Het
aanwijsbeleid verschilde per korps. Voor de AP-functies is daarom een
nieuw aanwijsbeleid gemaakt gebaseerd op de Leidraad aanwijzen
vertrouwensfuncties, dat op alle korpsen van toepassing is. Daarnaast
wordt per 1 januari 2008 functieclustering toegepast en zijn er werkafspraken gemaakt over de instroom en de afhandeling van onderzoeken.
Functieclustering wordt ingezet om te voorkomen dat een persoon die van
baan wisselt opnieuw gescreend moet worden voor een gelijksoortige
functie. Het beleid zorgt ervoor dat functies zijn ingedeeld in clusters. Als
iemand met een A-vertrouwensfunctie een vergelijkbare A-functie of een
minder zware vertrouwensfunctie gaat bekleden, blijft de Verklaring van
geen bezwaar geldig. Deze maatregel zal ook worden uitgewerkt voor de
departementale vertrouwensfuncties.
Ik verwacht onverminderd het gestelde doel om de nalatenschap van
veiligheidsonderzoeken naar zittend personeel bij de politie in een periode
van drie jaren weg te werken (streefdoel 6) te bereiken.
Tot zover de rapportage over de stand van zaken met betrekking tot de
6 doelstellingen uit mijn brief van 29 augustus 2007. In het navolgende
informeer ik de Kamer over een aantal voorgenomen beheersmaatregelen.
Overige beheersmaatregelen
Onbeheersbare instroom van BL-onderzoeken
Het beheersbaar krijgen van de instroom van het aantal uit te voeren
veiligheidsonderzoeken is van wezenlijk belang om het verwerkingsproces
in balans te krijgen. Dit geldt ook voor onderzoeken die voor de sector
burgerluchtvaart worden uitgevoerd. De meeste onderzoeken worden
onder mandaat van de AIVD uitgevoerd door de Koninklijke Marechaussee. De onderzoeken die mogelijkerwijs leiden tot een weigering,
worden doorgestuurd naar de AIVD (gemiddeld genomen 10% van het
totaal).
Niet-complexe zaken worden over het algemeen ruim binnen acht weken
afgerond. Maar door de massaliteit van de instroom drukken de complexe
zaken zwaar op de verwerkingscapaciteit van de AIVD.

1

Steekproef onder 12 000 personen (van
onderzoeksaanvragen die via 20 grote uitzendorganisaties waren ingestuurd) die in het bezit
waren gesteld van de Verklaring van geen
bezwaar: slechts 3 700 kwamen voor in
database van de Koninklijke Marechaussee
(deze zijn gaan werken in de gebieden
waarvoor het onderzoek voor was bedoeld).

Kenmerkend voor deze sector is:
a. de onbeheersbare instroom van het totaal aantal onderzoeksaanvragen (35 500 in 2006 en 45 000 in 2007);
b. de fluctuatie van aanvragen als gevolg van economische factoren en
seizoensinvloeden;
c. het relatief hoge aandeel complexe zaken als gevolg justitiële gegevens en vanwege het tekort aan informatie uit het buitenland;
d. het relatief hoge percentage weigeringen op grond van justitiële gegevens en op grond van het tekort aan informatie(zie bijlage);
Uit een recent uitgevoerd onderzoek van de Koninklijke Marechaussee is
bovendien gebleken dat relatief veel personen die een veiligheidsonderzoek hebben ondergaan, in het geheel niet aan de slag gaan in de
beveiligde gebieden op de burgerluchthaven(s)1. Het is aannemelijk dat
op het moment van de verstrekking van de Verklaring van geen bezwaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 805, nr. 11

5

deze personen inmiddels een andere betrekking hebben gevonden of dat
de werkgever geen werkzaamheden meer heeft.
De meest wenselijke situatie is dat alleen een veiligheidsonderzoek wordt
gedaan naar personen waarvan zeker is dat ze daadwerkelijk worden
ingezet in de beschermde gebieden. Anders wordt onnodig het zware
instrument van veiligheidsonderzoek ingezet, terwijl dit grote invloed
heeft op de privacy van betrokkenen.
Met betrekking tot de veiligheidsonderzoeken in de burgerluchtvaart
streeft de AIVD een structurele oplossing na. Enerzijds is op de luchthavens behoefte aan een snelle, goede en veilige screening van kandidaatvertrouwensfunctionarissen, anderzijds moet daarbij rekening gehouden
worden met het proportionaliteitsbeginsel.
In mijn brief van 29 augustus 2007 heb ik aangekondigd dat de AIVD voornemens is kandidaat-vertrouwensfunctionarissen vanaf 1 januari 2008
aanvullende informatie te vragen bij de Staat van inlichtingen. Vanwege
het besef dat deze maatregel een extra administratieve last oplevert voor
de burger, ben ik terughoudend geweest met de inzet hiervan. Maar in
verband met de geconstateerde problematiek rondom de verwerking van
veiligheidsonderzoeken voor de sector burgerluchtvaart heb ik de AIVD
opdracht gegeven voorbereidingen te treffen om een Verklaring omtrent
het gedrag (VOG) aan te laten leveren door de kandidaat-vertrouwensfunctionarissen, bij de Staat van inlichtingen. Voordeel hiervan is de filterende werking ten aanzien van het aantal overbodige aanmeldingen en de
mogelijkheid die ontstaat voor kandidaat-vertrouwensfunctionarissen om
voorafgaande aan een sollicitatie op een vertrouwensfunctie de afweging
te maken deze al dan niet door te zetten.
Ook heb ik de AIVD gevraagd andere wegen te verkennen die leiden tot
een beheersbaar instroombeleid. Hierbij moet eveneens rekening worden
gehouden met het proportionaliteitsbeginsel.
De AIVD overlegt over het uitwerken van deze maatregelen ook met de
verantwoordelijken op Schiphol en met de uitvoeringsdienst Justis, van
het ministerie van Justitie. Deze dienst is verantwoordelijk voor de afgifte
van de VOG. In de volgende rapportage kan ik u hier verder over informeren.
Tenslotte zal de invoering van dynamisering van veiligheidsonderzoeken,
waarbij voortdurend monitoring van de vertrouwensfunctionarissen
plaatsvindt, verder bijdragen aan de beheersing van de onderzoekshoeveelheid. Na implementatie hiervan kan worden overgegaan tot
functieclustering op werkgeversniveau. Hierdoor behoeft bij wisseling van
werkgever niet opnieuw een initieel veiligheidsonderzoek te worden
gestart.
Ten slotte
In de volgende voortgangsrapportage zal ik de Tweede Kamer de uiteindelijke resultaten van het verbeterprogramma melden.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 805, nr. 11

6

BIJLAGE

Tabel 1. Achterstanden per onderzoekssoort.
Type onderzoek

Achterstand
1-1-2008

Achterstand
8-6-2008

Jaarproductie

Achterstand
in % van
jaarproductie

A
AP
P
B
C
Sub totaal

112
192
23
483
230
1 040

3
4
7
10
1
25

818
1 443
2 573
3 874
4 37
6 666

0,37%
0,28%
0,27%
0,26%
0,23%
0,38%

BL

1 534

132

44 369

0,30%

Totaal

2 574

157

51 035

0,31%

Tabel 2. Totaal aantal weigeringen 2007: grote invloed van Burgerluchtvaart.
Justitieel

Onvoldoende
gegevens

Overige redenen

A-vertrouwensfuncties
A-vertrouwensfuncties politie
P-vertrouwensfuncties politie
B-vertrouwensfuncties
BL-vertrouwensfuncties
C-vertrouwensfuncties

0
0
0
5
592
0

0
1
2
7
227
0

4
5
2
2
6
0

Totaal

597

237

19

Toelichting op tabel 2: de categorie «overige redenen» geeft weigeringen weer op basis van
persoonlijke gedragingen en omstandigheden en op basis van gegevens uit AIVD-registraties.

Toelichting op de verschillende soorten functies en onderzoeken
Vertrouwensfuncties worden, afhankelijk van de mate waarin ze de mogelijkheid bieden de nationale veiligheid te schaden, onderscheiden in A-, Ben C-functies. Daarnaast worden specifieke functies aangewezen als
vertrouwensfunctie. Dit zijn onder andere functies bij de burgerluchtvaart
(BL-vertrouwensfuncties) en bij de politie (AP en P-vertrouwensfuncties).
De P-onderzoeken worden onder mandaat van de AIVD uitgevoerd door
de politie. P-onderzoeken die mogelijkerwijs leiden tot een weigering van
de Verklaring van geen bezwaar, worden overgedragen aan de AIVD. De
BL-onderzoeken worden onder mandaat van de AIVD uitgevoerd door de
Koninklijke Marechaussee. Ook hier geldt dat onderzoeken die mogelijkerwijs leiden tot een weigering, worden doorgestuurd naar de AIVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 805, nr. 11

7