Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

609
Vragen van de leden Hammelburg, Sjoerdsma, Boulakjar en Boucke (allen
D66) aan de Ministers van Defensie, van Buitenlandse Zaken en voor Klimaat
en Energie over het bericht dat beide Nord Stream pijpleidingen vlak na elkaar
zijn stuk gegaan en dat seismologische bureaus van Denemarken en Zweden
hevige explosies hebben geregistreerd (ingezonden 28 september 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken), mede namens de
Ministers van Defensie en voor Klimaat en Energie (ontvangen 4 november
2022).
Vraag 1
Bent u bekend met dit bericht?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe oordeelt u over dit bericht en hoe groot schat u de kans dat de explosies
het gevolg zijn van sabotage?
Antwoord 2
Het staat vrijwel zeker vast dat het hier een sabotageactie betrof. Attributie
naar een specifieke actor is op dit moment niet mogelijk.
Vraag 3
Zijn er aanwijzingen dat de explosies het gevolg waren van een technisch
mankement?
Antwoord 3
Die aanwijzingen zijn er niet.
Vraag 4
Kan Rusland beschadigingen aan de pijpleidingen aandragen als reden om
onder contractuele leveringsverplichtingen uit te komen?
1

ah-tk-20222023-609
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Het Parool, 27 september 2022, «Explosies bij gasleidingen Nord Stream: steeds meer aanwijzingen voor sabotage» (https://www.parool.nl/nederland/explosies-bij-gasleidingen-nordstream-steeds-meer-aanwijzingen-voor-sabotage~b6fa4ed6/
?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 4
Een beheerder van gasinfrastructuur kan een force majeur aandragen als
reden voor het niet kunnen nakomen van contractuele verplichtingen. Door
een beroep te doen op overmacht, neemt het risico af op schadeclaims voor
niet geleverde volumes.
Vraag 5
Bent u bereid om in Europees verband te pleiten voor het volledig afstappen
van Russisch gas, om Europa minder kwetsbaar te maken voor soortgelijke
voorvallen bij andere pijpleidingen voor Russisch gas?
Antwoord 5
In EU-verband pleit het kabinet ervoor om de afhankelijkheid van Russisch
gas zo snel mogelijk af te bouwen. De EU heeft als doel om voor 2030 geheel
volledig onafhankelijk te zijn van Russische fossiele brandstoffen waaronder
gas. Maar wanneer de EU als geheel volledig onafhankelijk zal zijn van
Russisch gas is niet duidelijk. Hierbij moet worden opgemerkt dat het voor de
ene lidstaat makkelijker is dan voor sommige andere lidstaten, aangezien zij
voor een groot gedeelte van hun energievoorziening afhankelijk zijn van
Russisch gas, waardoor het een ingewikkelde opgave is om daar op korte
termijn volledig van af te stappen. Het kabinet wil in EU-verband bezien hoe
deze lidstaten zo goed mogelijk ondersteund kunnen worden om de verdere
afbouw van Russische gasexport op te vangen.
Er worden in EU-verband verschillende stappen gezet om de afhankelijkheid
van Russisch gas af te bouwen, zo is er in juli afgesproken dat alle lidstaten
moeten streven het gasgebruik met 15% te verminderen. Dit doel is nog
vrijblijvend, maar Nederland pleit voor een verplicht reductiedoel. Op de
Energieraad van 30 september jl. is een aanvullend pakket maatregelen
goedgekeurd dat onder meer verplichte elektriciteitsbesparing omvat.
Daarnaast is er tussen de lidstaten nog discussie of er een prijsplafond op de
import van Russisch pijpleidinggas moet komen. Het kabinet steunt een
dergelijke maatregel. Op de Energieraad van 25 oktober is er een eerste
gedachtewisseling geweest over het pakket aan energiemaatregelen dat de
Commissie op 18 oktober jl. heeft gepubliceerd. Hierover wordt de Kamer
nog nader geïnformeerd.
Additioneel heeft de Europese Commissie onlangs bij de EU-landen
aangedrongen om vaart te zetten bij de bescherming van de vitale infrastructuur. De Commissie heeft daarbij vier sleutelsectoren aangewezen die
prioriteit moeten krijgen: energie, de digitale infrastructuur, transport en
ruimte. Daarbij kondigde de Commissie ook een onderzoek aan specifiek naar
zeekabels vanwege de enorme strategische en maatschappelijke belangen.
Vraag 6
Is er, indien er sprake is van opzet door een partij of land, sprake van
schending van internationale verdragen, bijvoorbeeld het VN-zeerechtverdrag
dat toeziet op bescherming van het marine milieu?
Antwoord 6
Om vast te stellen of sprake is van een schending van internationaal recht is
nader onderzoek naar de toedracht van de explosies vereist, onder andere
naar de vraag welke regels van internationaal recht van toepassing zijn op de
situatie. De Zweedse, Deense en Duitse autoriteiten doen momenteel
onderzoek naar de toedracht van de explosies bij Nord Stream 1 en 2.
Vraag 7
Wat betekent het voor de veiligheid van andere (internationale) energieinfrastructuur, bijvoorbeeld de kabels voor windparken op zee, als er sprake is
van opzet door een partij of land?
Antwoord 7
Eerder is aan deze Kamer gemeld dat vitale onderzeese infrastructuur zeer
kwetsbaar is voor mogelijk spionage, evenals voor verstoring en sabotage.2

2

Dreigingsbeeld Statelijke Actoren, Kamerstuk 30 821, nr. 124 Bijlage 968015, 04 februari 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 8
Wat zijn de gevolgen van deze explosie voor het veiligheidsassessment van
onze eigen vitale infrastructuur in de Noordzee, zoals de pijpleidingen naar
Noorwegen en de internetkabels vanuit de Verenigde Staten?
Antwoord 8
Deze explosie heeft aangetoond dat de onderzeese infrastructuur fysiek zeer
kwetsbaar is en dat is zorgwekkend. Hoewel nog afhankelijk van de attributiekwestie laat daadwerkelijk sabotage van onderzeese vitale infrastructuur zien
dat er intenties bestaan deze infrastructuur aan te grijpen. Het veiligheidsassessment verschilt bij de verschillende domeinen van de zee.
Vraag 9
Bent u bereid de Noors-Nederlandse pijpleidingen te observeren en zo nodig
te beschermen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u dat doen en op welke
termijn?
Antwoord 9
Met betrekking tot de infrastructuur op de Noordzee, waaronder de NoorsDuitse en Noors-Nederlandse-Beligsche pijpleidingen is het kabinet alert op
het risico en dreigingen tegen vitale infrastructuur op zee en het borgen van
de continuïteit van de processen waar zij onderdeel van uit maken, waaronder gaslevering. Op de specifieke maatregelen die wij nemen wordt ingegaan
in de Kamerbrief die uw Kamer samen met het antwoord op deze Kamervragen toeging.
Vraag 10
Kunt u deze vragen met enige spoed en afzonderlijk beantwoorden?
Antwoord 10
In overleg met de Minister van Defensie en de Minister voor Klimaat en
Energie heb ik er voor gekozen deze vragen gezamenlijk met de door de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking toegezegde Kamerbrief aan u te sturen. Het betreft een complex dossier waarbij
uitgebreide interdepartementale afstemming en internationale coördinatie
met bondgenoten en partners wenselijk is om te komen tot nadere afspraken
ten aanzien van de bescherming van cruciale infrastructuur op de Noordzee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3