Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2544
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over het griffierecht voor onvermogenden en het recht op toegang tot het
recht (ingezonden 19 april 2016).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
17 mei 2016)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het arrest van de Hoge Raad van 8 april 2016,
waarin is geoordeeld dat het heffen van griffierecht bij personen die niet over
inkomen of vermogen beschikken een ontoelaatbare belemmering van het
recht op toegang tot de rechter oplevert?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat zijn de consequenties van dit arrest? Wat betekent dit bijvoorbeeld voor
het heffen van griffierecht bij schuldenbewind?
Antwoord 2
De wijze waarop de Hoge Raad in dit arrest de Wet griffierechten burgerlijke
zaken (Wgbz) uitlegt, sluit aan bij de wijze waarop de bepalingen over
betaling van griffierecht in de Algemene wet bestuursrecht worden uitgelegd
door de hoogste bestuursrechters. Dit arrest van de Hoge Raad heeft tot
gevolg dat de rechter ook in civielrechtelijke procedures de rechtzoekende
kan vrijstellen van betaling van griffierecht in geval van betalingsonmacht. Of
daarvan sprake is in geval van een rechtzoekende op wie een schuldsaneringsregeling van toepassing is of die onder schuldenbewind staat, zal per
individueel geval bezien moeten worden.

1

ah-tk-20152016-2544
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Hoge Raad, 8 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:607, http://deeplink.rechtspraak.nl/
uitspraak?id=ECLI:NL:HR:2016:607

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wordt de afweging of iemand in staat is het griffierecht te voldoen wel steeds
expliciet gemaakt of gebeurt dat pas als iemand verzet aantekent tegen het
reeds betaalde griffierecht op grond van artikel 29 van de Wet griffierechten
burgerlijke zaken? Zo nee, hoe wordt dit dan wel steeds individueel beoordeeld?
Antwoord 3
Het stelsel van griffierechten gaat uit van vastgestelde bedragen voor
verschillende categorieën rechtszoekenden. Er zijn verschillende tarieven voor
niet-natuurlijke personen, natuurlijke personen en voor personen (of
bedrijven) wier inkomen of vermogenspositie dusdanig is dat zij in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand en om die reden een lager
bedrag aan griffierecht hoeven te betalen. Het uitgangspunt is dat deze
griffierechten de toegang tot de rechter voor de verschillende categorieën
rechtzoekenden niet beperkt. Een afweging of iemand individueel in staat is
het verschuldigde griffierecht te voldoen vindt plaats als de betrokkene zich
erop beroept het griffierecht niet te kunnen voldoen. De rechter moet de
betrokkene dan in de gelegenheid stellen zich uit te laten over het niet tijdig
voldoen van het verschuldigde griffierecht (artikel 127a, tweede en derde lid,
artikel 128, zesde lid en artikel 282a, tweede tot en met het vierde lid, van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). De rechter kan vervolgens de
gevolgen van het niet betalen van het griffierecht – het niet in behandeling
nemen van de vordering, het verzoek of het verweer – geheel of ten dele
buiten toepassing laten als hij van oordeel is dat dat, gelet op het belang van
één of meer van de partijen bij toegang tot de rechter, zal leiden tot een
onbillijkheid van overwegende aard.
Vraag 4
Deelt u de mening dat voorkomen moet worden dat bij mensen die niet over
inkomen en vermogen beschikken het recht op toegang tot het recht niet
wordt gewaarborgd? Vindt u dat dit in voldoende mate is gegarandeerd, nu
de Hoge Raad heeft moeten oordelen dat het heffen van griffierecht bij dit
individu – die in een situatie verkeert die evident vaker voorkomt – in strijd
komt met artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)?
Antwoord 4
Naar mijn oordeel is de toegang tot het recht gewaarborgd, aangezien de
Hoge Raad heeft geoordeeld dat er in dit geval sprake is van betalingsonmacht voor de Wgbz en dat daarom het tarief op nihil moet worden gesteld.
De uitspraak van de Hoge Raad verschaft duidelijkheid voor de rechtbanken
en hoven als zij te maken krijgen met vergelijkbare situaties.
Vraag 5
Bent u bereid de mogelijkheden te bezien het tarief van het griffierecht voor
onvermogenden generiek te verlagen, zodat er minder snel sprake zal zijn van
een belemmering van het recht op toegang tot de rechter?
Antwoord 5
Ik zie geen heil in het generiek verlagen van het tarief van het griffierecht
voor onvermogenden. De hoogte van de tarieven acht ik in het algemeen
geen belemmering van de toegang tot de rechter en voor rechtzoekenden
zonder enige vorm van inkomen of vermogen – zoals beschreven in het
eerdergenoemde arrest van de Hoge Raad – zal verlaging van het tarief geen
soelaas bieden.
Vraag 6
Bent u bereid de mogelijkheden te bezien om in de wet expliciet een
hardheidsclausule op te nemen, waarop mensen die niet over inkomen of
vermogen beschikken zich kunnen beroepen, zodat zij niet op voorhand
griffierecht verschuldigd zijn alvorens te kunnen procederen? Zo nee, hoe
gaat u voorkomen dat mensen door moeten procederen tot de Hoge Raad,
met alle (maatschappelijke) kosten van dien, om er voor te zorgen dat hun
recht op toegang tot de rechter niet wordt geschonden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Het expliciet opnemen van een hardheidsclausule is niet een route die mij
voorstaat. Een rechtzoekende die niet over (voldoende) inkomen of vermogen
beschikt, kan dit kenbaar maken aan de griffier of rechter in kwestie en in
voorkomende gevallen zal dit leiden tot op nihil stellen van het vastgestelde
bedrag aan griffierecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3