Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 420

Emancipatiebeleid

27 017

Homo-emancipatiebeleid

Nr. 160

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 november 2011
Hierbij bied ik uw Kamer, voorafgaand aan en ten behoeve van de
begrotingsbehandeling van OCW, de voortgangsrapportage aan over de
uitvoering van de Hoofdlijnenbrief Emancipatie 2011–2015, zoals
toegezegd tijdens het Algemeen Overleg Emancipatie op 8 juni 2011
(Kamerstuk 30 420, nr. 158). In deze rapportage zal ik ook ingaan op de
volgende toezeggingen:
– Het geven van informatie over de ministeriële verantwoordelijkheden
en
– De stand van zaken ten aanzien van het «Plan van de man».
Emancipatie staat hoog op de agenda van het kabinet. Het kabinet ziet
emancipatie primair als een verantwoordelijkheid van mensen, bedrijven
en maatschappelijke instellingen zelf. De overheid wil de eigen kracht en
het talent van mensen zelf aanspreken en actief benutten om voortgang te
boeken.
Naast wettelijke maatregelen is vooral ook een cultuurverandering nodig.
Een positieve houding en beeldvorming ten aanzien van homoseksuele
relaties en vrouwen met ambitie dienen vanzelfsprekend te worden. Het
kabinet steunt die cultuurverandering in woord en daad. Door burgers,
bedrijven en instellingen op hun verantwoordelijkheid aan te spreken en
hun ook om een actieve bijdrage te vragen in de emancipatie, maar ook
via het actief ondersteunen van initiatieven in de samenleving die
zichtbaar bijdragen aan het emancipatieproces, de veiligheid en participatie.
Als het gaat om de positie van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen
en transgenders (LHBT-ers) in onze samenleving staan gelijke rechten,
veiligheid en sociale acceptatie voorop. Dit is niet alleen van groot belang
in Nederland, maar over de hele wereld. Daarom vervult Nederland
internationaal een voortrekkersrol op dit gebied. Bij de verdere emancipatie van vrouwen en mannen staan veiligheid en participatie hoog op de
agenda. Dit laatste is van groot belang mede in het licht van de toekomstige vergrijzing en de verbetering van onze economische positie. Het doel

kst-30420-160
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

1

van de cultuurverandering blijft de verhoging van de participatie en
economische zelfstandigheid van vrouwen.
Sinds het verschijnen van de Hoofdlijnenbrief Emancipatie 2011–2015 op
8 april jl. (Kamerstuk 27 017, nr. 74) heeft het kabinet flinke stappen gezet.
De focus in deze rapportage ligt daarbij vooral op de programma’s, die
onder mijn verantwoordelijkheid worden uitgevoerd.
Ten aanzien van mijn toezegging om uw Kamer te informeren over de
bijdragen van de diverse departementen aan de emancipatieagenda van
het kabinet, verwijs ik naar de beknopte overzichtstabel in de bijlage.
Op 9 november is uw Kamer per brief geïnformeerd over de gewetensbezwaarde ambtenaren. Over de moties Pechtold (27 017, 59, 17 december
2009) en Van der Ham (27 017, 23 juni 2011), die oproepen tot modernisering van kerndoelen in het onderwijs, heb ik uw Kamer tijdens het
Algemeen Overleg over de vormende taak van het onderwijs op
16 november jl. laten weten dat ik deze moties zal gaan uitvoeren en dat ik
u over de wijze waarop spoedig nader zal informeren.
In deze rapportage ga ik verder in op (1) de gestelde doelen van het
emancipatiebeleid, (2) de voortgang van het LHBT-beleid en (3) de
voortgang het beleid ten aanzien van emancipatie van vrouwen en
mannen.
1. De doelen van het emancipatiebeleid
1.1. Doelen ten aanzien van LHBT-emancipatie
Ten aanzien van de emancipatie van lesbiennes, homoseksuelen,
biseksuelen en transgenders streeft het kabinet naar:
– Een percentage van 91% of hoger in 2014 wat betreft de sociale
acceptatie;
– Het wegnemen van resterende juridische ongelijkheden (zie hieronder
2.1);
– Het verbeteren van de veiligheid door een mix van maatregelen
gericht op opsporing en strafbaarstelling, zoals o.a. het verhogen van
de strafmaat bij geweldsmisdrijven met een discriminatoir motief en
het verhogen van de aangiftebereidheid en preventieve maatregelen;
– De verdubbeling van het aantal actieve LHBT-gemeenten (van 18 naar
36);
– De verdubbeling van het aantal leerling-Gay Straight Allianties (GSA’s)
op scholen in het voortgezet onderwijs (van 150 naar 300).
1.2. Doelen ten aanzien van emancipatie van vrouwen en mannen
Ten aanzien van de emancipatie van vrouwen en mannen streeft het
kabinet naar een cultuurverandering. Het doel hiervan is en blijft de
verhoging van de participatie en economische zelfstandigheid van
vrouwen. Omdat de nadruk op een cultuurverandering ligt, laat ik
momenteel indicatoren ontwikkelen om de gewenste cultuurverandering
in beeld te brengen. Het gaat dan om:
– Een indicator om de opvattingen van (laagopgeleide) vrouwen ten
aanzien van deelname aan betaalde arbeid te meten;
– Een indicator om de mate van genderstereotiepe beelden bij jongeren,
hun ouders en onderwijspersoneel te meten.
Verder heb ik de volgende concrete, operationele doelen:
– 20 gemeenten die deelnemen aan het programma laagopgeleide
vrouwen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

2

–

3500 door rolmodellen bezochte klassen in het PO.

2. Voortgang van het LHBT-emancipatiebeleid
De prioriteiten van het kabinet liggen bij het wegnemen van de
(juridische) ongelijkheid tussen heteroseksuelen en LHBT-ers, op het
vergroten van de veiligheid van LHBT-ers en de sociale acceptatie in hun
omgeving en op het vervullen van een internationale voortrekkersrol door
Nederland.
2.1. Gelijke rechten
We boeken voortgang als het gaat om het op één lijn brengen van de
rechten van LHBT-ers met die van heteroseksuelen.
Op 14 september jl. is het conceptwetsvoorstel erkenning genderidentiteit
(schrappen van de sterilisatie-eis voor geslachtsverandering) voor
internetconsultatie aangeboden. Hiermee worden de aanbevelingen van
het Comité van Ministers van de Raad van Europa1 op dit terrein
opgevolgd.
Staatssecretaris Teeven zal zich ervoor inspannen om het wetsvoorstel
medio 2012 aan uw Kamer aan te bieden. Na het consultatieproces zal het
wetsvoorstel, indien de Ministerraad hiermee akkoord gaat, ter advisering
aan de Raad van State worden voorgelegd.
Met het aanbieden van het wetsvoorstel lesbisch ouderschap op 6 oktober
jl. is invulling gegeven aan een langgekoesterde wens uit uw Kamer
(motie Azough/Teeven/Arib 32 123 VI, november 2009). Dit wetsvoorstel
regelt dat de duomoeder van rechtswege de juridische ouder wordt van
een kind dat is geboren met behulp van het zaad van een anonieme
donor, indien zij gehuwd is met de moeder van het kind, of anders door
eenvoudige erkenning. Hiermee loopt Nederland voorop binnen Europa.
Ik heb toegezegd, samen met de minister van VWS, u te zullen informeren
over de mogelijkheden om het donorselectiebeleid met betrekking tot
bloeddonatie door mannen die seks hebben gehad met andere mannen te
wijzigen, nadat de Raad van Europa hierover aanbevelingen via een
resolutie heeft aangenomen. De besluitvorming van de Raad van Europa
over dit onderwerp is thans in volle gang en zal in 2012 worden afgerond.
Na vaststelling door de Raad van Europa zal ik u zo spoedig mogelijk
informeren over de mogelijkheden om het beleid te wijzigen. Een eerste
verkennend gesprek met Sanquin heeft al plaatsgevonden. U had tijdens
het Algemeen Overleg over Emancipatie gevraagd dit te doen. Ook heeft
de minister van VWS aan Sanquin gevraagd te onderzoeken of de recente
aanpassing van de donorselectiecriteria in Engeland ook zou kunnen
gelden voor het Nederlandse systeem van bloedvoorziening.
In de Hoofdlijnenbrief Emancipatiebeleid heb ik aangegeven, dat het
kabinet zal aandringen op erkenning in de Europese Unie van geregistreerde partnerschappen en huwelijken tussen personen van gelijk
geslacht. Op ambtelijk niveau zijn intussen eerste gesprekken gevoerd
met zgn. «like-minded» landen om te verkennen of zij hierin met
Nederland willen optrekken. Ik heb contact met mijn Britse collega over
samenwerking op dit terrein.

1
Aanbevelingen van het Comité van
Ministers aan Lidstaten van de Raad van
Europa. Rec (2010)5, 31 maart 2010, chapters
20–22.

Tenslotte kan ik u melden dat er een oplossing is gevonden voor de
problematiek van extra benadeling van paren van gelijk geslacht bij
gezinshereniging en gezinsvorming. De mogelijkheid van gezinsvorming
en -hereniging wordt voor iedereen beperkt tot het kerngezin: dus tot
gehuwde of geregistreerde partners en hun minderjarige kinderen. Op
16 september jl. heeft de Ministerraad besloten dat voor paren voor wie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

3

het juridisch onmogelijk is in het buitenland te trouwen, bijvoorbeeld
homoseksuelen, het via een speciale verblijfsvergunning mogelijk wordt
toch in Nederland te huwen. Dit zal worden geregeld in de wijziging van
het Vreemdelingenbesluit 2000 betreffende de aanscherping van de eisen
voor gezinsmigratie.
2.2. Veiligheid in wijken en op school en suïcide onder LHBT-jongeren
Dit kabinet zet in op het vergroten van de acceptatie en de veiligheid van
lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgenders in onze
samenleving. De maatregelen tegen discriminatie zijn neergelegd in de
brief van de ministers van VenJ, BZK en OCW aan uw Kamer van 7 juli jl.
(kamerstuk 30 950, nr. 34). Een belangrijke maatregel in dit kader is de
strafmaatverhoging voor geweld dat met een discriminatoir motief is
gepleegd. Deze maatregel is aangekondigd in het regeerakkoord en door
de minister van VenJ uitgevoerd doordat per 1 mei 2011, bij delicten met
een discriminatoire achtergrond en die betrekking hebben op ingrijpende
feiten, de strafmaatverhoging kan oplopen tot plus 100%.
De laatste maanden zijn in de media berichten verschenen over het pesten
van homostellen in wijken. Deze problematiek heeft de volle aandacht van
het kabinet. Ook de gemeenten hebben een belangrijke verantwoordelijkheid om de veiligheid in de praktijk van alledag te waarborgen en
bevorderen. In dit kader wijs ik op de beantwoording van de schriftelijke
Kamervragen van het lid Van Klaveren (Aanhangsel Handelingen II
2011/12, nr. 473) door eerdergenoemde ministers.
Ik vind het een positief signaal dat steeds meer grote gemeenten zich
aansluiten bij het programma «lokaal homo-emancipatiebeleid». Tijdens
het Algemeen Overleg van 8 juni jl. heb ik uw Kamer gemeld, dat het mijn
streven is om namens het kabinet het aantal deelnemende grote
gemeenten te verdubbelen van 18 naar 36. Op 6 juni en 5 oktober jl.
hebben de wethouders van 40 grote gemeenten met mij een intentieverklaring getekend. Deze gemeenten zullen uiterlijk 1 februari 2012 voor de
periode 2012–2014 lokale plannen indienen met concrete maatregelen om
de veiligheid voor LHBT-ers in de gemeente te vergroten. Ik zal de
betrokken gemeenten faciliteren in het uitwisselen van «good practices»
in regionale bijeenkomsten. En ik zal zorgen voor een overzicht van
effectieve maatregelen die zij op lokaal niveau kunnen inzetten. Ook zijn
onlangs op ambtelijk niveau gesprekken gevoerd met relevante partijen
over een nieuwe landelijke Gay Straight Alliantie die de veiligheid en
sociale acceptatie van LHBT-ers in de wijken zal aanjagen.
Tijdens het Voortgezet Algemeen Overleg Emancipatie van 23 juni 2011
heeft uw Kamer de motie Marcouch (27 017, nr. 86 ) aangenomen, die de
regering oproept om de gemeenten, de woningbouwcorporaties en de
politie meer instrumenten en richtlijnen te geven voor een gezamenlijke
aanpak van «hatecrimes» in wijken. Met het ministerie van VenJ is
afgesproken, dat u ter voorbereiding op het Algemeen Overleg Aanpak
discriminatie op 21 december a.s. nader zal worden geïnformeerd over
deze motie.
In lijn met het beleid van het vorige kabinet en zoals aangekondigd in mijn
Hoofdlijnenbrief, stel ik het COC in staat om door te gaan met het
bevorderen van activiteiten op scholen voor en door jongeren zelf, zoals
de oprichting van leerling-Gay Straight Allianties (GSA’s), en het geven
van voorlichting op scholen. Streven daarbij is om het aantal scholen voor
voortgezet onderwijs met zo’n leerling-GSA te verdubbelen van 150 naar
300.
Een serieus probleem is suïcide onder LHBT-jongeren. Het voorkomen
hiervan verdient de volle aandacht van het kabinet. Het ministerie van
VWS heeft het bevorderen van de seksuele gezondheid en seksuele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

4

weerbaarheid hoog op de agenda staan, zeker waar het gaat om jongeren.
Doel is dat jongeren hun wensen en grenzen op het terrein van seksualiteit durven aangeven en dat anderen dat respecteren: dan gaat het ook
om het durven uitkomen voor je seksuele geaardheid. Het ministerie van
VWS voert ook suïcidepreventiebeleid uit en brengt over de uitvoering
jaarlijks verslag uit aan de Tweede Kamer in de zogeheten Jaarrapportage
Vermindering suïcidaliteit. Ik heb dit najaar positief gereageerd op een
plan van Movisie, het COC en Schorer om de weerbaarheid van
LHBT-jongeren te vergroten en suïcidaal gedrag te voorkomen. Dit vormt
een goede aanvulling op het beleid van het ministerie van VWS.
2.3. Sociale acceptatie
De sociale acceptatie van LHBT-ers door 91% van de Nederlanders is in
algemene zin hoog. Desondanks blijft een kwart van de LHBT-ers -ers op
het werk in de kast en van degenen die wel open zijn over hun seksuele
gerichtheid of genderidentiteit heeft een aanzienlijk deel vervelende
ervaringen op de werkvloer. Ook in de sport en in het onderwijs laat de
acceptatie van LHBT-ers te wensen over1.
Het kabinet blijft daarom via de landelijke Gay Straight Allianties
investeren in sociale acceptatie van LHBT-ers. Ik heb namens het kabinet
meegevaren tijdens de Gay Pride op 7 augustus jl. Ik heb daarbij het
Dutch Government Pride Platform gelanceerd, dat de acceptatie van
homoseksualiteit binnen de overheid moet bevorderen. Ook heb ik tijdens
Coming Out Day op 11 oktober jl. de aftrap gegeven voor de actie «Uit de
kast werkt beter».
Verschillende (ook religieuze) organisaties die LHBT-ers en/of etnische
minderheden vertegenwoordigen hebben mij verzocht om een gesprek.
Dit om tot een gezamenlijk plan te komen – in aansluiting op het
BZK-project «Bespreekbaar maken van homoseksualiteit in etnische
kring» en op «De Dialoog» – om de sociale acceptatie in etnische en
levensbeschouwelijke kring te bevorderen. Dit gesprek zal binnenkort
plaatsvinden.
Uit de onlangs gehouden Roze Belweek 20112 blijkt dat – hoewel het beter
gaat – LHBT-ouderen nog steeds negatieve ervaringen kunnen hebben in
de zorg. De uitkomsten laten zien dat de webcommunity en de Roze
Tolerantiescan (Roze loper) nog steeds noodzakelijk zijn om de
empowerment van Roze Ouderen te verbeteren en de sociale acceptatie in
zorginstellingen te bevorderen. Inmiddels hebben ca. 40 instellingen in de
sector Verpleging, Verzorging en Thuiszorg een Roze Tolerantiescan
doorlopen. België overweegt om dit instrument ook te gaan inzetten. Ik
heb inmiddels ook gesproken met de ouderenbonden PCOB en Unie KBO;
zij zijn bereid om in overleg met OCW een plan op te stellen om seksuele
gerichtheid en genderidentiteit in eigen kring bespreekbaar te maken en
komen volgend voorjaar met een voorstel.

1

SCP, Mullier Instituut, ITS (2011).
Op 24 oktober is aan VWS het Groenboek
Roze belweek 2011 aangeboden door het
Consortium roze 50+ (de Ouderenalliantie).
Roze ouderen werden uitgenodigd om
gedurende de Roze belweek ervaringen in en
met de zorg door te geven. In 2006 vond een
eerdere Roze Belweek plaats.
2

Het kabinet heeft een impuls gegeven aan het transgenderbeleid. Het
wetsvoorstel erkenning transgenderidentiteit (zie 2.1) is hiervan een
belangrijk onderdeel.
Ik ben daarnaast bereid om de hoogwaardige hulpverlening die Transvisie
biedt aan jongeren en aan volwassenen maximaal drie jaar voort te
zetten.
Het Transgender Netwerk Nederland heeft verder van mij steun
ontvangen voor individuele ondersteuning van transgenders en deskundigheidsbevordering op het terrein van arbeid en onderwijs bij instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

5

Het kabinet is in november gastheer geweest van een internationale
bijeenkomst gericht op een door wetenschappers gedragen tekstvoorstel
over transgenderidentiteit ten behoeve van de revisie van de International
Classification of Diseases (ICD) door de WHO. De huidige classificatie in
de ICD van transgenderidentiteit als psychische ziekte wordt als kwetsend
ervaren en kan aanleiding zijn voor discriminatie en geweld. De planning
is dat de nieuwe ICD in 2014 wordt gepubliceerd.
2.4. Internationaal
Het kabinet ziet ook een belangrijke rol voor Nederland op internationaal
terrein. Op Paarse vrijdag, 9 december 2011, ben ik samen met de
minister van VenJ gastheer bij de Europese ontmoeting over samenwerking tussen politie en LHBT-organisaties in de aanpak van homo- en
transgendervijandig geweld en discriminatie.
Daarnaast krijgen ILGA-Europe, IGLYO-Europe en Transgender Europe
mijn meerjarige steun bij de capaciteitsopbouw en agendering van de
rechten en veiligheid van LHBT-ers. Ook geef ik steun aan
LHBT-organisaties in de niet-EU-lidstaten van de Raad van Europa via
ILGA-Europe. Binnen UNESCO steun ik de agendering door GALE van
LHBT in het onderwijs.
Verder wil ik u melden dat het aantal Europese kopgroeplanden sinds de
Ridderzaalconferentie oktober 2010 is gestegen naar dertien van de 47
lidstaten van de Raad van Europa. Ik ben actief betrokken bij de
agendering op bilateraal en multilateraal niveau (o.a. Montenegro, Polen,
Estland, Raad van Europa, Europese Unie en Verenigde Naties) door het
leveren van deskundigheid, gezamenlijk optreden met gelijkgestemde
landen en uitwisseling met collegabewindspersonen op dit terrein. Het
kabinet geeft samen met Duitsland, Finland, Noorwegen en Zwitserland
meerjarige steun aan het in de praktijk brengen van aanbevelingen van
het Comité van Ministers in de Raad van Europa. Doel is om daarmee bij
te dragen aan het LHBT-emancipatieproces in tien lidstaten (waaronder
Albanië en Montenegro). Het initiatief van de minister van Defensie tot de
informele LGBT Working Group met vertegenwoordigers van krijgsmachten van een aantal andere NAVO-landen wordt in 2012 voortgezet en
een vervolgbijeenkomst in Den Haag in 2013 wordt voorbereid.
Verder steun ik de capaciteitsopbouw van de LHBT-gemeenschap op de
Antillen als vervolg op het Pink Orange Akkoord. Ik verwacht voor het eind
van dit jaar een concreet en meerjarig projectvoorstel van een alliantie
van partijen (ngo’s) die het Akkoord ondertekend hebben. Deze alliantie
wil met dit programma de LHBT-beweging op de eilanden versterken, een
stevig netwerk tussen de organisaties opzetten en gezamenlijk een
regionale strategie ontwikkelen en implementeren.
3. Voortgang van het emancipatiebeleid van vrouwen en mannen
3.1. Talent van vrouwen
Het kabinet wil dat vrouwen en jongeren hun talenten op de arbeidsmarkt
optimaal benutten. De Eerste Kamer heeft op 31 mei ingestemd met het
amendement Kalma c.s. over een evenwichtige samenstelling van de raad
van bestuur (RvB) en de raad van commissarissen (RvC). Er wordt naar
gestreefd ten minste 30% van de posities door vrouwen en ten minste
30% van de posities door mannen te laten bezetten. Het aantal vrouwen in
de raden van bestuur en raden van commissarissen van de bedrijven die
onder het amendement vallen zal worden gemonitord. Met het Charter
Talent naar de Top streven we naar een groei van het aantal onderteke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

6

naars en een betere sectorspreiding, zodat talent beter doorstroomt naar
de top van het bedrijfsleven. In 2010 is het aantal vrouwen aan de top bij
de ondertekenaars uit 2008 met 7,5% gestegen.
Over de wijze waarop de combinatie van arbeid en zorg wordt ondersteund heb ik u geïnformeerd in de kabinetsreactie op het SER-advies
«Tijden van de Samenleving» op 7 november jl. Op 3 oktober zijn de
eerste erkenningen «maatwerken» uitgereikt. Deze erkenning is bedoeld
om werkgevers die een optimale combinatie werk en privé mogelijk
maken door flexibele werkregelingen en een open cultuur, te belonen en
te stimuleren. Wanneer een werkgever de erkenning Maatwerken draagt,
maakt hij zich hard om arbeid te laten aansluiten bij de levensfase van de
werknemer. Werkgever en werknemer zijn hiervoor echter samen
verantwoordelijk. De bedoeling is dat veel meer bedrijven de komende
jaren deze erkenning gaan bemachtigen.
De bijdrage van mannen aan de emancipatie is een belangrijk
aandachtspunt. Het «Plan van de man» uit 2008 is ondertussen in zijn
geheel uitgevoerd. Zo is onder andere het ouderschapsverlof verlengd
van 13 naar 26 weken, de verhoging van de inkomensonafhankelijke
combinatiekorting ingevoerd en de Moderne man prijs uitgereikt.
Afgelopen jaar is de campagne «Slimme Mannen, Slimmer Werken»
gevoerd en is het thema geïntegreerd in de campagne van de week van
Het Nieuwe Werken (HNW). Met Slimmer Werken en HNW kunnen
mannen en vrouwen de tijden waarop ze werken en de plaatsen waar ze
werken in grotere mate zelf indelen. Dit komt niet alleen de combinatie
van arbeid en zorg ten goede, maar ook hun motivatie en daarmee de
productiviteit.
De Stichting Studerende Moeders heeft een eenmalige subsidie
ontvangen voor de ontwikkeling van een ondersteuningsaanbod. De
Stichting wordt hierna geacht haar werk zelfstandig voort te zetten,
bijvoorbeeld via vergoedingen voor haar aanbod of via fondswerving.
Instellingen zijn zelf verantwoordelijk om er voor te zorgen dat (jonge)
moeders in staat zijn om te studeren.
De beelden en keuzen van jongeren over studie en beroep zijn cruciaal
voor hun latere carrière. In 2012 worden meerjarige pilots in het voortgezet onderwijs uitgevoerd om genderneutrale beelden en keuzegedrag te
stimuleren. Om jongeren te stimuleren voor bèta-technische opleidingen
en beroepen te kiezen, wordt ingezet op de doorlopende leerlijn
po-vmbo-mbo. Vanaf 2012 tot medio 2014 worden bij 3 500 klassen in het
po vrouwelijke rolmodellen op bèta-gebied ingezet en zullen ruim 175
vmbo-instellingen extra aandacht aan dit onderwerp besteden.
3.2. Eigen kracht van vrouwen
Er zijn bijna 1 miljoen laagopgeleide vrouwen zonder baan. Het kabinet zet
in op een cultuurverandering waardoor vrouwen een groter belang gaan
hechten aan een eigen loopbaan en inkomen. De overdraagbaarheid van
de algemene heffingskorting wordt, ook voor gezinnen met jonge
kinderen, geleidelijk afgeschaft. Met 21 grote en middelgrote gemeenten
heb ik intentieverklaringen ondertekend om laagopgeleide vrouwen te
stimuleren stappen te zetten naar werk of naar een opleiding. Hierbij
kunnen de gemeenten gebruik maken van een speciaal ontwikkelde
aanpak om deze vrouwen te activeren met als doel de motivatie en
ambitie voor werk te vergroten. De aanpak bestaat o.a. uit het stimuleren
van vrouwen om hun eigen grenzen te verleggen en zich doelen te stellen
om bijvoorbeeld een leerwerktraject of stageplaats te gaan vervullen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

7

een opleiding te volgen. Gemeenten kunnen ondersteuning krijgen bij het
organiseren van leer-werktrajecten.
Om het emancipatieproces op lokaal niveau beter te monitoren ontwikkelt
E-quality een benchmark vrouwenemancipatie voor gemeenten en
bedrijven.
Daarnaast werkt het kabinet samen met brancheorganisaties in de zorg
om zich meer te richten op het onbenutte arbeidspotentieel van vrouwen
zonder baan en uitkering. In het kader van het actieplan laaggeletterdheid
dat op 8 september jl. naar de Kamer is gestuurd wordt extra aandacht
besteed aan laaggeletterde vrouwen.
3.3. Veiligheid van vrouwen
Het kabinet zet ook in op het vergroten van de veiligheid en weerbaarheid
van meisjes en vrouwen. Een krachtige aanpak van de problematiek
vraagt om een rijksbrede aanpak «geweld in huiselijke kring», die zich
richt op alle vormen van geweld in huiselijke kring; zoals partnergeweld,
kindermishandeling, huwelijksdwang en eergerelateerd geweld, ouderenmishandeling en vrouwelijke genitale verminking. In dit verband heeft het
kabinet de Kamer onlangs geïnformeerd over een verscherpte
daderaanpak van geweld in huiselijke kring en de beleidsevaluatie
huiselijk geweld sinds 2002 (Kamerstukken 2011–2012, 28 345, nr. 115). In
dat kader steun ik een pilot project van de Nederlandse Vrouwenraad
(NVR) gericht op maatschappelijke participatie van volwassen vrouwen
die slachtoffer zijn van huiselijk geweld.
Daarnaast heeft het kabinet de aanpak van mensenhandel genoemd als
prioriteit in het Regeerakkoord. Momenteel bezien de ministeries van
VenJ, van VWS en van OCW de mogelijkheden om in dat kader bestaande
en nieuwe maatregelen op het gebied van loverboyproblematiek te
combineren in een rijksbrede aanpak. Deze aanpak zal zich in ieder geval
richten op de aanpak van loverboys, de opvang van de slachtoffers en op
het terrein van preventie. De Tweede Kamer wordt eind dit jaar geïnformeerd over de aanpak, die op 20 december door mij en mijn collega’s van
VenJ en van VWS zal worden gepresenteerd. In dat kader zal ik mijn inzet
presenteren om in 2012 t/m 2014 samen met gemeenten een jongerenaanpak met «changemakers» te stimuleren. Verder reik ik dan de Joke
Smitprijs uit, die dit jaar in het teken staat van de veiligheid en
weerbaarheid van meisjes en vrouwen.
OCW levert ook een bijdrage aan het beleid van VWS gericht op seksuele
gezondheid. Momenteel lopen projecten om van de weerbaarheid van
jongens en mediawijsheid in het voortgezet onderwijs te vergroten.
Aansluitend hierop start ik op het gebied van seksuele weerbaarheid
samen met mijn collega-minister van VWS een jongerenaanpak met
Rutgers WPF en SOA Aids Fonds via social media.
3.4. Internationaal
Ook het internationaal bevorderen van de positie en rechten van vrouwen
is belangrijk voor het kabinet. Vrouwen vormen een belangrijke groep
binnen de ontwikkelingssamenwerking, omdat zij van groot belang zijn
voor de stabiliteit, vrede en veiligheid. Het verspreiden van Nederlandse
«good practices», en het zoeken van internationale samenwerking met
gelijkgestemde landen, zowel bi- als multilateraal, zijn de belangrijkste
uitgangspunten van het kabinetsbeleid.
In oktober was Nederland op uitnodiging van de Europese Commissie
gastland voor een «seminar exchange of good practices» over flexibel
werken en Het Nieuwe Werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

8

Binnen de EU wordt een gezamenlijke visie voorbereid over gender en
seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) ter voorbereiding op de Commission on the Status of Women in maart 2012.
Het wetgevingstraject ten behoeve van de ondertekening en ratificatie van
het CAHVIO-verdrag (tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld)
begint in januari 2012.
Op 19 december 2011 is ondertekening voorzien van het tweede Nederlandse Actieplan 1 325 door de minister van Buitenlandse Zaken en
minister van Defensie (NAP; 2012–2015), waarin de Nederlandse overheid
en maatschappelijke organisaties samenwerken. Focus ligt daarbij op het
thema «politieke participatie van vrouwen & vrouwelijk leiderschap» voor
een beperkt aantal landen (Afghanistan, Burundi, Democratic Republic of
Congo, Sudan en Colombia) naast de MENA (Middle East and North
Africa)-regio. Voor deze genoemde landen en de MENA-regio worden
fondsen beschikbaar gesteld ter ondersteuning van vrouwenbewegingen
die zich met het genoemde thema bezighouden. Tot slot investeert
Nederland € 70 miljoen in Funding Leadership en Opportunities for
Women (FLOW).
3. Tot slot
De komende jaren gaat het kabinet verder met het borgen van de
emancipatie en met het uitvoeren van concreet beleid, zoals beschreven
in de Hoofdlijnenbrief en in deze voortgangsrapportage. De verschillende
ministeries leveren vanuit de eigen stelselverantwoordelijkheid daaraan
hun bijdrage en zij zijn daarop afzonderlijk aanspreekbaar. Ik zie uit naar
het eerstvolgend overleg met uw Kamer over de uitvoering van deze
emancipatie-agenda.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

9

Bijlage: overzichtstabel bijdragen/verantwoordelijkheden
ministeries.
Departement

LHBT

M/V

OCW

– Stimuleren sociale veiligheid op PO- en VO-scholen

VenJ

– Strafmaat bij discriminatie 100%
– Verhogen aangiftebereidheid
– Wetsvoorstel erkenning genderidentiteit
– Wetsvoorstel lesbisch ouderschap
– Aanpassing Vreemdelingenbesluit gezinshereniging
– Bloeddonatiebeleid (gesprek met en onderzoek door
Sanquin)
– Cofinanciering GSA Sport
– Roze ouderen beleid (Tolerantiescan, Roze Loper,
www.roze50plus.nl, Roze Belweek)
– Bijdrage aan MOVISIE ter bevordering van participatie
en zelfredzaamheid van LHBT’s.
– Suïcidepreventiebeleid
– Algemene wet gelijke behandeling
– Voorziening anti-discriminatie bureaus
– Ondersteuning LOM samenwerkingsverbanden en COC
Nederland («Bespreekbaar maken homoseksualiteit in
eigen kring»)

– Stimuleren van excellentie en talentontwikkeling meisjes en
jongens
– Actieplan beter presteren
– Verbetering aansluiting onderwijs-kinderopvang
– Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling op school
– Laaggeletterdheid
– Aanpak huiselijk geweld
– Aanpak loverboys en mensenhandel
Aanpak prostitutie
Wetgevingstraject CAHVIO

I&A
VWS

BZK

SZW

I&M
EL&I
Defensie
BZ

– Initiatief informele LGBT Working Group met andere
NAVO-landen.
– MR fonds, MATRA en Gay Prides

– Arbeidsmarktbeleid zorg
– Stelsel vrouwenopvang/Commissie De Jong
– WMO-gemeenten huiselijk geweld

– Monitoring gevarieerd personeelsbestand rijksoverheid en
publieke sector
– Plaats- en tijdonafhankelijk werken bij rijksoverheid en
openbaar bestuur
– Bevorderen arbeidsparticipatie
– Belemmeringen regelgeving thuiswerken wegnemen
– Regelingen Wet arbeid en zorg en Wet aanpassing arbeidsduur
aansluiten op behoefte werkvloer
– Verbetering aansluiting onderwijs-kinderopvang
– Implementeren Europese Richtlijn Ouderschapsverlof
(2010/18/EU)
– Het Nieuwe Werken
– Vrouwen naar de top
– Stimuleren zelfstandig ondernemerschap
–
– Internationaal bevorderen positie en rechten van vrouwen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 160

10