Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 627

Glastuinbouw

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 1 maart 2012

1
1 Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66),
voorzitter, Smeets (PvdA), Samsom (PvdA),
Paulus Jansen (SP), ondervoorzitter, Jacobi
(PvdA), Koppejan (CDA), Graus (PVV),
Ouwehand (PvdD), Gesthuizen (SP),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Van Tongeren (GroenLinks), Ziengs
(VVD), Braakhuis (GroenLinks), Gerbrands
(PVV), Lodders (VVD), Van Vliet (PVV),
Dijkgraaf (SGP), Schaart (VVD), Verhoeven
(D66), Van der Werf (CDA) en Hilkens (PvdA).
Plv. leden: Jadnanansing (PvdA), Elias (VVD),
Blanksma-van den Heuvel (PvdA), Koolmees
(D66), Dikkers (PvdA), Dekken (PvdA), Irrgang
(SP), Groot (PvdA), Holtackers (CDA), Tony van
Dijck (PVV), Ouwehand (PvdD), Van Gerven
(SP), Hazekamp (PvdD), Schouten (ChristenUnie), Van Gent (GroenLinks), Leegte (VVD),
Grashoff (GroenLinks), De Mos (PVV), Taverne
(VVD), Van Bemmel (PVV), Van der Staaij
(SGP), Houwers (VVD), Van Veldhoven (D66)
en Ormel (CDA).

De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie1
heeft op 1 februari 2012 overleg gevoerd met staatssecretaris Bleker van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie over:
– de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 6 januari 2011 inzake de glastuinbouw, situatie na EHEC crisis (32 801, nr. 10);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 28 juni 2010 houdende het adviesrapport «Vitaal
Tuinbouwcluster 2040» van adviesgroep-Nijkamp (32 123 XIV,
nr. 214);
– de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 1 februari 2011 houdende een
reactie op het visiedocument toekomst van de glastuinbouw
en over importcontroles op hoogrisicoproducten (32 627,
nr. 1);
– de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 30 maart
2010 inzake de schriftelijke reactie van de NMa op hoorzittingen over prijsvorming in de agri-nutriketen (32 266, nr. 3);
– de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 24 mei 2011 houdende een lijst
van vragen en antwoorden inzake de visie op prijsvorming in
agro-nutriketen en de positie van de NMa (32 266, nr. 6);
– de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 27 oktober 2011 houdende een
reactie op verzoek van de commissie over de Europese
regelgeving inzake biologische teelt in de glastuinbouw
(32 627, nr. 3);
– de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 10 november 2011 inzake onevenwichtigheden in de schaderegeling EHEC (32 801, nr. 11);
– de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 21 december 2001 houdende de beantwoording van
toezeggingen gedaan tijdens het AO EHEC op 9 juni 2011
(32 801, nr. 12);
– de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 27 januari 2012 houdende een

kst-32627-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

1

reactie op een brief m.b.t. tot de besluitvorming van het
Productschap Tuinbouw inzake de promotie van kiemgroenten
(28 625, nr. 143).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie,
Van der Ham
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

2

Voorzitter: Paulus Jansen
Griffier: Schüssel
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Dijkgraaf, Van Gerven,
Houwers, Jacobi, Paulus Jansen, Koopmans, De Mos, Van Veldhoven en
Wiegman-van Meppelen Scheppink,
en staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Dames en heren, ik open de vergadering van de vaste
Kamercommissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie over
de tuinbouw. Het is redelijk uniek dat we het alleen over dat onderwerp
hebben en het is goed dat dat een keer de aandacht heeft.
Ik heet de staatssecretaris en zijn ambtenaren welkom, evenals de
belangstellenden op de publieke tribune en de collega’s. Ik stel een
spreektijd voor van maximaal zeven minuten en sta geen interrupties toe.
De heer De Mos (PVV): Voorzitter. Ik ben nu ongeveer twee maanden
eerste woordvoerder ten aanzien van een schitterend dossier, namelijk dat
van de tuinbouw. Nog niet zo lang geleden trok ik de Westlandse kassen
in om tomaten te plukken en peen te bossen. Dat ging niet altijd zonder
slag of stoot. Na een avond flink doorhalen en het sponsoren van een
bekend biermerk, gingen de groene tomaten in plaats van de rode wel
eens naar de veiling. Het is daarom goed voor de tuinbouwsector dat ik de
politiek in ben gegaan. Wat ik van de tuinders geleerd heb, is dat je hard
moet werken en dat je niet moet zeuren. Maar juist de tuinders hebben
heel wat om over te zeuren. Zij hebben redenen om massaal naar het
Malieveld te trekken met als doel, eens even flink te demonstreren. Dus
Occupy-vrienden, creëer alvast wat ruimte! De laatste jaren is het kommer
en kwel. Volgens het kwartaalblad De Helling exporteert Spanje steeds
meer groenten, omdat het dan een lagere energierekening krijgt en het
meer Europese GMO-subsidie ontvangt dan onze tuinders.
Hoe staat het met die Europese droom? Waarom komen de Spanjolen er
beter van af dan onze jongens? Gaat de staatssecretaris in Europa over tot
een nieuw Brielsch Beleg – in naam van Oranje, doe open die poort! – met
als doel, dat wat wij Europees afdragen ten minste terug te krijgen?
Ondanks dat staatssecretaris Bleker met zijn kenmerkende leeuwenmanen
de EHEC-crisis met het snel opheffen van bijvoorbeeld het Russische
importverbod kordaat heeft aangepakt, is de PVV-fractie niet tevreden met
de hoogte van het EHEC-noodfonds. De totale schade van de EHEC-crisis
is geraamd op ruim 300 mln., bestaande uit 230 mln. voor de teelbedrijven en 85 mln. voor de handelsbedrijven. Slechts 10%, namelijk 30
mln. is uiteindelijk uitgekeerd om de klappen van de EHEC-crisis op te
vangen. Stelt u zich eens voor dat uw huis afbrandt en dat de uitgekeerde
schadevergoeding uiteindelijk net genoeg is om een garagebox te kopen.
Ik vraag dan ook of de leeuw Bleker nog eens gaat brullen in Brussel. Hij
laat het toch niet over zijn kant gaan dat bijvoorbeeld de Spaanse stier 71
mln. krijgt, terwijl de leeuwenklauw slechts met 30 mln. wordt gevuld?
Er zijn nog meer zorgen. LTO Nederland is in de tuinbouw jarenlang
markleider geweest, maar nu geldt deze dominantie alleen nog in de
zomermaanden. Hoe komt dat en hoe lossen we dit probleem op?
Gisteren kon iedereen in de Volkskrant lezen dat ik mijzelf geweldig vind.
In dat kader wil ik het graag hebben over de aangenomen motie-De Mos
over de herstructurering in de tuinbouwsector. Uit gesprekken met de
sector is gebleken dat veel tuinders wilden stoppen, maar dat zij dat
simpelweg niet konden doen omdat de verkoop te weinig zou opleveren
om de lening af te betalen. De staatssecretaris heeft tijdens de behandeling van de begroting van ELI gezegd dat de herstructurering in volle
gang is. Daarom vraag ik hem of het klopt dat het Garantiefonds zodanig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

3

is uitgekleed dat glastuinders die willen stoppen, dat niet kunnen
vanwege hun schuldpositie en het ontbreken van een koper van hun
bedrijf. Zo ja, hoe wil de staatssecretaris de door hem omarmde herstructurering dan gestalte geven?
Nu we toch bezig zijn met het oplossen van problemen, stel ik voor dat we
ook het probleem van de versplintering even bij de horens vatten. Als
gevolg van deze versplintering wordt er vaak geen reële prijs betaald voor
goede Hollandse waar. Hoe staat het met de realisatie van clustervorming
van kleinere glastuinbouwbedrijven en de mogelijkheid om tot beperkte
kartelvorming te komen, opdat tuinders die elkaar omarmen niet direct op
de vingers worden getikt door de waakhond NMa?
Er wordt in analyseland weer geanalyseerd alsof het een lieve lust is. Nu
vindt discussie plaats over de vraag of natuurlijk substraat biologische
teelt is of niet. Natuurlijk is dat het geval. Er wordt immers geen gebruik
gemaakt van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Het enige verschil is dat
er niet in de grond wordt geteeld maar dat dit anderhalve meter boven de
grond gebeurt. Dat heeft een snellere oogst tot gevolg. Het is een kwestie
van even het boerenverstand gebruiken, stoppen met onnodig analyseren
en natuurlijk substraat aanmerken als biologische teelt.
Ik ontving nog meer berichten van zorg waarvan ik spontaan hoofdpijn
kreeg. De Vereniging van Bloemenveilingen in Nederland vreest voor
lastenverhogingen, onder andere voor een hogere energierekening. De
bloembollen- en bomensector ontvangt geen GMO-subsidie en banken
financieren nog nauwelijks risicovolle toepassingen. Vindt de staatssecretaris het een idee om deze sector gebruik te laten maken van het MKB
Innovatiefonds?
Over bloemen gesproken: in De Telegraaf van 27 januari jl. stond het
bericht dat ministeries verdorren: geen verse bloemen en planten meer
voor ambtenaren. De flora en fauna in het gebouw van de Tweede Kamer
is vervangen door kunststofbloemen. Men heeft dus liever «made in
China»-producten dan heerlijk fris ruikende Hollandse bloemen. Kan de
staatssecretaris dat nog terugdraaien om daarmee te laten zien dat we
voor exportsector nummer 1 gaan? Zo nee, is er dan ten minste de
bereidheid om een oproep te doen aan alle leden van het kabinet, alle
hoge ambtenaren in de diverse ministeries en aan alle Kamerleden om in
ieder geval wekelijks een secretaresse van een mooie, verse bos bloemen
te voorzien? De staatssecretaris kan het goede voorbeeld geven door zijn
charmante steun en toeverlaat wekelijks op iets moois te trakteren. Om
een jaloers gezicht van zijn net zo mooie en charmante vriendin te
voorkomen, zou de staatssecretaris ook haar minimaal één bos bloemen
per week kunnen geven. Tegen mijn secretaresse zeg ik: Cyndie, als je
kijkt, weet je waar je mij aan kunt houden.
De heer Houwers (VVD): Voorzitter. De tuinbouw is volop in beweging.
Een aantal ontwikkelingen geeft reden tot zorg, zoals de financiële positie
van tuinbouwbedrijven na de EHEC-crisis. Er zijn echter ook goede
ontwikkelingen en mooie initiatieven. Enkele partijen verkennen de
mogelijkheid om in Limburg een westland te creëren. En we maken de
staatssecretarissen en de tuinbouwsector een compliment voor het feit
dat er een CO2-convenant is gesloten. Dat geeft naar mijn idee aan hoe wij
met elkaar tot goede zaken kunnen komen. Waarschijnlijk zal daarover de
komende tijd vaker worden gesproken, maar het geeft de burger moed
dat betrokkenen en twee staatssecretarissen het met elkaar eens zijn
geworden.
De bijdrage van de VVD-fractie zal gericht zijn op drie zaken, namelijk op
de biologische teelt, het budget voor de schaderegeling EHEC-crisis en de
mededingingswetgeving.
Allereerst ga ik in op de substraatteelt versus de volle grondteelt. Eind
2012 zal de Commissie spreken over de biologische glastuinbouw. Een
van de onderwerpen op de agenda is de biologische teeltwijze. Conform

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

4

de huidige Europese verplichting dient die in volle grond plaats te vinden.
De VVD-fractie is er een voorstander van dat de natuurlijke substraatteelt
ook als biologische teeltwijze wordt toegelaten. Er lopen enkele onderzoeken naar de duurzaamheid van de natuurlijke substraatteelt ten
opzichte van telen in de volle grond. De VVD-fractie vraagt zich af hoe het
met deze onderzoeken staat. Zij verzoekt de staatssecretaris om er in
Europees verband voor te pleiten dat die natuurlijke substraatteelt wordt
toegestaan als biologische teeltwijze, mits de onderzoeken aan het licht
brengen dat er geen grote bezwaren zijn. De belangen van de Nederlandse sector zijn immers heel groot. Wij zien meer in een heel duurzame
aanpak. Naar ons idee biedt die vele mogelijkheden en is die goed voor de
voedselveiligheid.
In de tweede plaats ga ik in op de budgetschaderegeling van de EU. In
Nederland is de afwikkeling van de schade door de bank genomen goed
verlopen. Er zijn wel enkele onevenwichtigheden in de regeling naar
boven gekomen, maar al met al kunnen we redelijk tevreden zijn over de
gang der dingen. De VVD-fractie stelt voor om de regeling te evalueren
met als doel toch lessen te kunnen trekken uit de opgedane ervaringen.
Deze evaluatie zou aangewend kunnen worden om een soort kaderregeling op te stellen. Die zou kunnen worden ingezet voor een volgende
crisis. Wij hopen uiteraard dat er nooit meer een crisis komt maar mocht
dat wel het geval zijn, dan is er een soort format. Graag willen we hierop
een reactie van de staatssecretaris.
Het budget dat beschikbaar is gesteld voor de schaderegeling zal niet
geheel uitgekeerd worden aan de getroffen tuinders. Om dat budget toch
voor het bestemde doel te kunnen aanwenden, stelt de VVD-fractie voor
om het restant van dat geld te reserveren voor specifieke regelingen ten
behoeve van de groentesector die getroffen is door de EHEC-crisis. Ik
denk onder andere aan steun voor het project Facebility. Ook daarop
willen wij graag een reactie van de staatssecretaris. Wij verwachten dat de
gehele sector daarbij baat kan hebben en dat op deze manier de gevolgen
van de EHEC-crisis, waarvan de mensen in die sector veel last hebben
ondervonden, minder groot zullen zijn.
Ik kom op de mededingingswetgeving. De versnippering in de afzet is een
belangrijke beperkende factor voor de marktpositie van tuindersbedrijven.
Een brede groep glasgroentetelers heeft zich verenigd in STAP om zijn
afzetpositie te verbeteren. De VVD-fractie juicht een dergelijke ondernemerszin toe. Het is een goed voorbeeld van het nemen van eigen
verantwoordelijkheid door de sector met als doel, problemen op te lossen.
Het is aan de overheid om de belemmeringen voor deze ondernemers
weg te nemen. De NMa speelt een belangrijke rol bij het bepalen van de
ruimte voor ondernemers om samen te werken in de keten en op het
gebied van de afzet. De VVD-fractie vindt het van belang dat de ondernemers in de glastuinbouw een financieel gezond bedrijf kunnen
opbouwen, maar zij wil ook de consument beschermen tegen te hoge
prijzen voor de producten. Zij vraagt zich dan ook af wat de rol van de
NMa in dezen naar het oordeel van de staatssecretaris is. Verandert de
opstelling van de NMa ingeval van crisis? Hoe staat de staatssecretaris er
tegenover om in navolging van de High Level Group Zuivel een high level
group tuinbouw in te stellen?
De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Ik begin met het geven van een
compliment aan de heer Koopmans, die kort geleden een pracht van een
debat aanvroeg. We debatteren altijd over dingen die fout gaan, maar de
heer Koopmans vroeg een debat aan over het leren door andere sectoren
van het fantastische ondernemerschap en de verdiencapaciteit van de
landbouwsector. Ik vond dat een hele goede. De Grieken hebben ons
geleerd – dat hadden we natuurlijk al lang kunnen weten en dat wisten we
in Nederland ook wel, bijvoorbeeld in de jaren zestig – dat, als je een
structureel «verkeerde» betalingsbalans hebt, je fors in de problemen zit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

5

Een positieve betalingsbalans en een goede export zijn cruciaal. Als de
landbouw ergens goed in is, is dit het wel. En ook die tuinbouwsector is
wat dat betreft vitaal met een exportwaarde van maar liefst 17 mld., maar
helaas is er in die sector wel sprake van een aantal problemen: de
EHEC-crisis en de kredietcrisis hebben hun sporen nagelaten. Veel
ondernemers hadden geen buffers meer en moeten stoppen.
Helaas speelt er meer. Naast die schitterende voorbeelden van ondernemerschap en goedlopende bedrijven – we moeten die vooral niet
vergeten, maar we dienen die juist aan te halen om daarvan te leren –
hebben beide crises structurele knelpunten blootgelegd. In het
eindrapport van STAP op grond van het onderzoek naar samenwerking
tussen afzetorganisaties, zijn deze knelpunten haarscherp benoemd. 80%
van de sector is kostprijs- en aanbodgestuurd. Wij schrokken daarvan.
Gebrek aan samenwerking wordt genoemd, evenals machtsdenken,
overproductie enzovoorts. Het productschap schreef dat veel ondernemingen hun belangrijkste risico’s niet scherp voor ogen hebben. Is de
staatssecretaris met mij verontrust over dat beeld? De overheid zou een
en ander toch niet moeten sturen? Sommigen in dit huis denken wel eens
dat als wij dit of dat doen, het goed gaat met Nederland, maar het moet
primair van die ondernemers zelf komen. Het bewustzijn moet bij hen
vooropstaan. Ik heb er vertrouwen in dat ze dat weer oppakken, maar de
zorgen zijn best groot, gezien de omstandigheden waaronder ze het nu
moeten doen. Het is, als dat nodig is, heel lastig om de slag naar voren te
maken.
De sector vraagt om herstructurering en garantstelling voor een opkoopregeling. Eerlijk gezegd, aarzel ik daarover. Ondernemerschap moet
immers ondernemerschap blijven, ook ingeval van bedrijfsbeëindiging,
wat pijnlijk is. Ik wijs ook op de net aangehaalde knelpunten, de problemen in bijvoorbeeld de varkenssector en op een ongewenste precedentwerking. De commissie-Nijkamp wees al in 2010 op de noodzaak van een
offensieve en een innovatieve herstructurering van een vitale tuinbouwsector. Dat behelst echter veel meer dan een opkoopregeling. Ik vind dat
er minstens een goed plan moet zijn voor genoemde offensieve en
innovatieve herstructurering en de rol die de betrokken marktpartijen,
banken, lagere overheden en regionale ontwikkelingsmaatschappijen
daarin kunnen en moeten spelen. Volgens mij wordt pas dan duidelijk
welke rol een opkoopregeling zou kunnen spelen en wat het belang en de
noodzaak zijn van een rijksgarantstelling. Is de staatssecretaris het met die
analyse eens?
De staatssecretaris heeft tijdens de begrotingsbehandeling gezegd dat hij
samen met de sector en het topteam werkt aan een toekomstvisie voor de
tuinbouw en dat concrete voorstellen niet lang op zich laten wachten. Kan
hij inmiddels een tipje van de sluier oplichten?
Onder meer voor tuinders is het onduidelijk wat wel mag en wat niet is
toegestaan bij de uitwisseling van markt- en prijsinformatie. De Nederlandse Fruittelers Organisatie is bijvoorbeeld «uit een prijsinformatiesysteem gestapt» vanwege het «grijze» mededingingsbeleid. Het LEI stelt
voor om via een wettelijk kader de onzekerheid terug te dringen. De
SGP-fractie wil maximale ruimte voor uitwisseling van markt- en
prijsinformatie. Daarover heeft zij ook een motie ingediend, die tot mijn
verbazing door sommigen niet werd gesteund. De staatssecretaris pakte
dat goed op door tijdens de begrotingsbehandeling dat algemene
probleem neer te leggen bij de ketenregisseur en de commissie die daar
«omheen zit». Ik stel daarom twee vragen. Staat de tuinbouw ook serieus
op het netvlies van de ketenregisseur? Gaat de ketenregisseur concrete
voorstellen doen voor maximale ruimte voor ontwikkeling van markt- en
prijsinformatie?
Tijdens de EHEC-crisis wilden telersverenigingen samenwerken om
marktafspraken te maken. Dat is een uitstekend initiatief, maar dat is
helaas afgeketst op de mededingingsregels van Brussel. Dat zou te maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

6

hebben met strijdigheid tussen de GMO-verordening en mededingingsregels. Samenwerking tussen telersverenigingen blijkt niet mogelijk te zijn
zonder dat deze de regie op verkoop afstaan. Wij vragen om dit in ieder
geval in crisissituaties toe te staan. Kan de staatssecretaris aangeven, met
het oog op de ervaring die we in deze crisis hebben opgedaan, wat dat
betekent voor toekomstige crises?
Het LEI heeft een aantal aanbevelingen gedaan voor de hervorming van
de GMO-verordening voor groenten en fruit. Een van die aanbevelingen is
een stevigere regie voor de telersverenigingen over het productaanbod in
combinatie met meer flexibiliteit, dus het toestaan van het op eenvoudigere wijze wisselen van telersvereniging of van afzetorganisatie. Wil de
staatssecretaris hiervan werk maken in overleg met de sector en het
topteam?
Tot slot kom ik op de Wet ketenaansprakelijkheid (WKA). Verschillende
tuinders hebben problemen met malafide uitzendbureaus en forse
naheffingen op grond van de WKA, terwijl ze hun best hebben gedaan.
Dat hakt erin. Zij hebben een vrijwaring nodig voor degelijke, gecertificeerde uitzendbureaus. Soms is er echt sprake van een probleem in de
vorm van tonnen aan boetes. Ten aanzien daarvan kun je zeggen dat de
wetgever uit wettelijk oogpunt gelijk heeft maar je zou willen dat, als ze
van goede uitzendbureaus gebruik hebben gemaakt, dit niet zo’n hoge
boete opleverde.
De heer De Mos heeft het een en ander gezegd over natuurlijk substraat.
Ik sta er iets ruimer in, maar dat is vaker het geval bij de SGP. Ja toch? Ik
hoor graag wat de visie van de staatssecretaris op dat punt is. Wat ons
betreft is het namelijk ook niet in beton gegoten: wij zien daar enerzijds
aanknopingspunten, maar anderzijds zien wij bedreigingen. Een biologische teler zei: we moeten niet tornen aan principes. Dat ondergraaft
verwachtingspatronen en het imago van een zorgvuldig opgebouwde
markt. Is de staatssecretaris in ieder geval bereid om een zorgvuldige
afweging te maken tussen de voor- en de nadelen?
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. Van de jaarlijkse nettobijdrage aan
de betalingsbalans van 40 mld. aan export levert de agrarische sector
60%. Dat zei staatssecretaris Weekers gisterenavond bij het LTO Café. Het
is dus van belang dat ook deze Kamer nadenkt over de wijze waarop de
overheid een rol zou kunnen spelen om dat in stand te houden, te
vergroten en antwoorden te geven ingeval van problemen. En er zijn
problemen in de glastuinbouw. De EHEC-crisis heeft vorig jaar het
structurele probleem binnen de tuinbouw op pijnlijke wijze duidelijk
gemaakt, namelijk dat binnen een heleboel teelten sprake is van onvoldoende afstemming tussen de productie, de «vermarkting» en de afzet. Er
is dus veel te doen en dat is heel pijnlijk. Vorig jaar heeft 80% van de
bedrijven verlies geleden, gemiddeld € 340 000 per bedrijf. Bijna alle
bedrijven zijn gezinsbedrijven. Beeld je eens in dat een gezin € 350 000
verlies lijdt. In dit huis wordt veelvuldig gedebatteerd over het feit dat
mensen wel eens minder meer krijgen. Als dat gebeurt, is dat buitengewoon pijnlijk. Ik vind dat we ons dat moeten realiseren, nu we
tegelijkertijd terecht lovende woorden over die sector uitspreken.
Ik ga eerst in op de «vermarkting». Het lijkt mij van groot belang dat de
rijksoverheid op een aantal terreinen stappen zet. Is ons attachénetwerk
voldoende op orde, ook met het oog op de ontwikkelingen in de markt? In
nieuwe landen moet er soms meer gebeuren. Met een aantal bestaande
landen in de buurt waarnaar we veel exporteren, hebben we regelmatig
problemen, zoals met Rusland. Is dat netwerk op orde, of moeten we
nieuwe prioriteiten stellen? Zouden we in het kader van de herstructurering binnen de overheid niet moeten nadenken over de vraag of het
goed zou zijn om op het departement hier en daar een regelaar minder te
laten werken en om diegenen met positieve bagage bij een ambassade te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

7

laten functioneren? Dat is misschien ook veel leuker voor die personen,
maar dat terzijde.
Het is ook van belang om na te denken over de positie van mededinging.
Ik vind het prachtig dat de heer De Mos en de heer Houwers weer warme
woorden spreken over de NMa, maar ik zeg nogmaals: neem de motie van
de heer Dijkgraaf nog eens voor u en steun die. Dat hebben uw fracties
immers niet gedaan. In die motie is buitengewoon minutieus aangegeven
welke stappen de overheid zou moeten zetten.
Ik geloof er ook in dat de sector zelf met de overheid, met de staatssecretaris als karduwer, een aantal stippen op de horizon moet zetten. Dat is
van belang als het gaat over die markt, de veranderingen in de keten en
de rol van de overheid in de keten. Laat ik de communicatie als voorbeeld
nemen. We hebben tijdens de EHEC-crisis gezien dat communicatie
ingewikkeld en zelfs problematisch is. Twitter en andere sociale media
spelen voor veel mensen bij wijze van spreken een belangrijkere rol dan
de overheid. De staatssecretaris heeft al eerder een evaluatie daarover
toegezegd. Wanneer zal er worden geëvalueerd? Klopt het dat het
Voedingscentrum in de ogen van de staatssecretaris daarin een wat meer
flexibele en belangrijke rol zou moeten hebben? Ik merk hierbij terzijde op
dat ik meen dat ik de vorige keer kritiek had op het Voedingscentrum,
maar ik uit nu lof voor het feit dat het recent onderzoek heeft gedaan naar
de hoeveelheden gewasbeschermingsmiddelen op groenten. Daaruit
bleek duidelijk dat die hoeveelheden volstrekt onder de norm lagen. Het
Voedingscentrum heeft dat onderzoek gedaan, twee weken voordat
Milieudefensie weer met haar achterlijke actie kwam. Daarvoor neem ik
mijn petje af. Die actie kreeg daardoor gelukkig veel minder aandacht.
Milieudefensie treft altijd veel minder aan dan dat wat op grond van de
normen is toegestaan, maar toch zegt zij vervolgens dat er te veel
gewasbeschermingsmiddelen zijn gebruikt. Dat is natuurlijk een
onhoudbare stelling, maar die is elke keer weer problematisch voor de
sector. Als het dus gaat om die keten, denk ik dat het noodzakelijk is dat
de sector over de gehele breedte en de diverse sectoren binnen de
glastuinbouw nagaan hoe dat met de overheid erbij beter gedaan kan
worden.
Verder hebben we te kampen met het zeer grote probleem van de
herstructurering. Er leven heel veel zorgen bij heel veel bedrijven. Een
aantal bedrijven denkt na of wordt gedwongen om na te denken over
stoppen. De grote vraag van de financier en eigenlijk ook die van de
samenleving is hoe we het doen met al die hectares glas. Hoe gaat dat
lopen? Hier en daar zijn er ideeën over een garantstellingsregeling. Ik
verzoek de staatssecretaris om een dergelijke regeling uit te werken in
plaats van daar meteen nee op te zeggen. Het laatste lijkt mij niet
verstandig. Ik verzoek hem wel om terughoudend te zijn, want het Rijk
hoeft dit niet meteen allemaal op te lossen. Ga eens samen met de
provincies na wat er mogelijk is, eventueel met behulp van instrumenten
zoals het Borgstellingsfonds en misschien zelfs het Groenfonds – we
geven elk jaar heel veel geld uit om grond te kopen voor natuur en dat
vinden we allemaal normaal – en denk eens na over het inzetten van
vergelijkbare systematieken. Als we moeten nadenken over het in de
benen houden van een relevante exportsector, zouden we immers ook
daarover moeten nadenken.
Chapeau voor het convenant. Het belangrijkste daarvan is dat daarin
wordt gekozen voor het niet inzetten in rechte maar voor het daadwerkelijk verminderen van de CO2-uitstoot. Klopt het dat de financiering
hiervan inhoudt dat de glastuinbouw onder het verlaagde energietarief
blijft en dat dit voor de sector jaarlijks 90 mln. oplevert? Als dat klopt, is
dat een pluim op de hoed van de bewindspersonen Bleker, Atsma en
Weekers. Als dat klopt, zeg ik: goed gedaan jochies!
Ik kom op de veredeling en de beschikbaarheid van genen. Recent werd ik
benaderd door een club die sprak over het feit dat genen bij Staatsbos-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

8

beheer niet in de breedte ter beschikking komen. Het gaat uiteraard met
name over bomen en planten. Ik heb te weinig tijd om de tekst precies
voor te lezen, maar misschien moeten we daarop terugkomen. Er is
ergens een genenbank die publiek gefinancierd is, maar die is niet voor
het publiek beschikbaar.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Het wordt tijd dat de vrouwen aan
het woord komen. Sorry, maar ik ben ook voor humor in het parlement.
De hele tuinbouwsector is van groot economisch belang. Het is een grote
sector waarin heel veel gebeurt op de terreinen innovatie en duurzaamheid, maar hij is ook heel kwetsbaar. Dat konden we zien op het moment
dat de EHEC-crisis er was. Ik denk dat wij ons vooral op de toekomst
moeten richten. Er is al gesproken over de aspecten van de ketenbenadering. Het is belangrijk om na te denken over de vraag hoe we precies de
innovatie moeten blijven sturen. Wanneer kunnen wij, de overheid samen
met de tuinbouwsector, naar verwachting van de staatssecretaris het
debat voeren over het op alle genoemde aspecten sterker maken van de
infrastructuur voor de toekomst? In ieder geval moet heel duidelijk zijn dat
die toppositie overeind dient te blijven. De positie van de Wageningen
University – ik denk dat die in dit geval bijzonder is – wil ik nader onder de
loep nemen. Daarin wordt veel geld gestoken, maar ik hoor wel eens van
onder anderen de tuinders dat zij zich afvragen hoe het staat met de
effectiviteit daarvan. Hoe gaat de staatssecretaris daarmee om? Een van
de kritische punten is naar mijn idee dat er te weinig vanuit de praktijk
gewerkt wordt. Het is belangrijk om daar heel scherp op te zijn en die
kritiek heel serieus te nemen. Blijkbaar is de sector zelf moeilijk in staat
om daar de vinger achter te krijgen. Ook in het kader van het opheffen van
het productschap, met dank aan onze coalitiegrappenmakers, zeg ik het
volgende. Ik ben er altijd wel voorstander van om datgene wat niet
functioneert, bij te slijpen maar een productschap is in dezen wel heel erg
belangrijk voor de innovatie. Dat opheffen mag iedereen zich aantrekken.
Hoe gaan we een en ander aan de vork steken? Zou het niet verstandig
zijn om onder andere condities te werken met een eerlijke bijdrage voor
kleinere en grotere tuinders? Die eigen bijdrage was naar mijn idee
namelijk altijd wel een beetje de bottleneck. Gaan we met expertisecentra
aan het werk? Ik maak me in dit kader vooral heel veel zorgen over de
innovatie. Graag wil ik enige reflectie hierop van de staatssecretaris. Ik
heb niemand iets hierover horen zeggen, maar ik meen dat in dat geval de
middenpartijen toch wel vinden dat de goede dingen van de productschappen boven water moeten blijven. Kritiek is niet altijd leuk, maar het
gaat om de tuinbouwsector. Misschien kan het kabinet aangeven of het al
dan niet uitvoering geeft aan die motie. Dat zou toch wel eens duidelijk
moeten worden.
Ik maak een sprongetje naar de breinlozingen. In het kader van de
agrarische activiteiten is er opnieuw ruimte gemaakt – staatssecretaris
Atsma is wat dat betreft toch wel weer een beetje omgegaan – om de
breinlozingen te gedogen, wat we al tien jaar doen. De provincie
Zuid-Holland – daar zit de grote concentratie aan tuinbouw – was
bijvoorbeeld al van plan om per 2013 die breinlozingen te verbieden. Er
wordt gedaan alsof er geen alternatieven zijn, maar ik hoor in de praktijk
van velen dat er juist heel goede alternatieven zijn. Als de breinlozingen
toch gedoogd worden, ben ik van plan om een motie daarover in te
dienen. Er zijn namelijk voldoende alternatieven, zoals waterbassins,
binnenbassins met ondergrondse opslag en wateropslag. Die alternatieven moeten we omarmen in plaats van dat we opnieuw gaan gedogen.
Graag wil ik hierop een reactie van de staatssecretaris.
Ik kom op de EHEC-crisis. Samen met de heer Koopmans hebben we een
motie ingediend voor tegemoetkoming. Wij weten dat het lang niet
genoeg is maar dat het het meest haalbare was op dat moment, dus tel je
zegeningen. De kiemgroentetelers hebben uiteindelijk echter geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

9

vergoeding gekregen. Bij navraag is gebleken dat zij geen GN hebben.
Kunnen de kiemgroentetelers niet een eigenstandige erkenning krijgen en
loopt de regelgeving wat dit betreft niet wat achter op de werkelijkheid?
Bovendien denk ik dat in noodsituaties, zoals ingeval van de EHEC-crisis,
producentenorganisaties de mogelijkheid moeten hebben voor volumemanagement. Daarom lijkt het mij verstandig om hieruit lessen te trekken
en toekenning te regelen.
Ik denk dat het goed zou zijn als de overheid zich samen met de sector –
als samenwerken meerwaarde heeft, moet je dat doen en de sector
verwacht ook steun van de overheid – inzette voor een betere matching. In
de kaartenbakken staan heel veel kaarten met namen van mensen die
werkloos zijn. Misschien kunnen zij op de een of andere manier onze
tuinbouwsector dienen. Elke tuinder die ik daarover spreek, zegt dat hij
niet voor niets zo veel mensen uit andere landen, de Oostbloklanden, aan
het werk heeft. Hun mentaliteit bevalt de tuinders beter, ze kunnen met die
mensen betere afspraken maken. Naar mijn idee is het belangrijk dat ook
de glastuinbouwsector de verantwoordelijkheid neemt om samen met de
overheid na te gaan of het mogelijk is om elkaar te helpen. Daarvoor
moeten we de tijd nemen. Daarop wil ik graag een reactie van de
staatssecretaris.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. De tuinbouwsector heeft een
moeilijk jaar achter de rug. De EHEC-crisis ligt veel bedrijven heel zwaar
op de maag. Dat blijkt ook uit de voorlopige ramingen van het LEI: de
cijfers waren diep rood. Gemiddeld was er sprake van een negatief
rendement van 20% voor glasgroentebedrijven en 80% van de bedrijven
heeft verlies geleden. Dat is niet niets. Ik hoop dat 2012 een beter jaar
wordt voor deze sector. Als hij dit namelijk nog een of twee keer
meemaakt, zal dat waarschijnlijk heel ernstige gevolgen hebben.
Als we het hebben over de EHEC-crisis, is één van de raarste aspecten de
rol van de mededinging. Ook andere fracties hebben daarover gesproken.
Hoe gek kan het zijn? Hoe is het mogelijk dat in een land de mededingingsregels een goede respons op een dergelijke crisis in de weg staan?
Dat wordt immers door partijen, inclusief de SP, geconstateerd. Er wordt
bijvoorbeeld verhinderd dat telersverenigingen volumemanagementafspraken maken. Er zou in nood toch ook een noodscenario moeten zijn?
Graag wil ik hierop een reactie van de staatssecretaris. Zijn de neoliberale
mededingingsmaniakken toch niet te veel doorgeschoten? Zijn de regels
te strikt? Is de uitvoering te strikt, of is sprake van zowel het een als het
ander?
Ik kom op de toekomstbestendige tuinbouwsector, de verduurzaming en
noem een paar aspecten. De bestrijdingsmiddelen vormen daarvan een
belangrijk onderdeel. Ik heb over dit onderwerp mondelinge vragen
aangemeld, maar die zijn niet aan de orde gekomen. Ik stel die daarom
hier aan de orde. Er is een nieuw, schokkend wetenschappelijk onderzoek
gedaan door de groep PATS. Daaruit blijkt dat de kans voor bijen die
worden blootgesteld aan neonicotinoïden drie keer groter is om een
schadelijke, vaak dodelijke, parasiet op te lopen. Welk bewijs heeft de
staatssecretaris nog nodig om te zeggen dat er moet worden gestopt met
imidacloprid en andere neonicotinoïden? Ik verzoek de staatssecretaris
om echt een verbod af te kondigen en alle agrariërs en burgers op te
roepen om die middelen niet meer te gebruiken. Dat is dus een dringende
oproep aan eenieder.
Een ander duurzaamheidsaspect is het energieverbruik. Er is veel bereikt
en er wordt veelvuldig geïnnoveerd, maar we gebruiken nog steeds heel
veel fossiele brandstoffen. Die worden gesubsidieerd met een lager tarief,
wat vreemd is. Als je voorstander bent van het terughoudend omgaan
met het gebruiken van energie, dan moet het tarief worden verhoogd voor
het geval dat er meer wordt verbruikt. Als we het energieverbruik willen
terugdringen, ligt dat voor de hand. Er is sprake van een omgekeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

10

situatie. Ik verzoek de staatssecretaris zijn visie daarop te geven, ook voor
de langere termijn. Ik begrijp dat hij voor die korting voor grootverbruikers wil gaan. Dat is echter in strijd met het duurzaamheidsstreven
voor de lange termijn.
Graag wil ik een reactie van de staatssecretaris op de kritiek van de sector
zelf op de voorgenomen afbouw van de groenbeleggingsregeling, die de
sector 30 mln. kost. Wij pleiten ervoor om die regeling niet af te schaffen.
Er ligt een alternatief budgetneutraal voorstel voor van de Nederlandse
Vereniging van Banken dat ook door LTO is omarmd. Het is toch raar dat,
als je € 1 inzet, dit leidt tot € 50 extra aan investeringen. Ik ken geen
grotere vermenigvuldiger, verdubbellaar of vijftiger dan dit en verzoek de
staatssecretaris daarom, dat alternatief te omarmen. Het kan budgettair
neutraal, dus dat is mooi meegenomen en het leidt tot mega-inversteringen.
Graag wil ik een reactie op het verzoek van de sector om meer verduurzaming via subsidies te stimuleren in plaats van dat te doen via fiscale
maatregelen. Bedrijven die verlies draaien, hebben daarvan namelijk geen
profijt. Dat is het grote probleem als je alleen maar via de fiscaliteit werkt.
De SP-fractie wil graag teelt op volle grond als voorwaarde voor het
certificaat handhaven. De sector vraagt daar zelf om. Biologisch telen is
gewoon op de volle grond telen. Dat is iets anders dan dat anderen niet
duurzaam kunnen zijn. Je moet die discussies niet met elkaar vermengen.
Ik vind dat we die sector geen recht doen als wij met dat keurmerk
marchanderen. Ik heb begrepen dat in ieder geval het CDA, een middenpartij, het daarmee eens is. We zijn dus al een eind op weg. Graag
verneem ik van de staatssecretaris dat zijn inzet in Europa is, die lijn te
volgen.
Nu we toch een beetje aan het beschouwen zijn, zeg ik dat ik er niets van
begrijp dat onze staatssecretaris de inkomensstabilisatieverzekering als
instrument afwijst. De SP is wel geporteerd van een dergelijk instrument.
De staatssecretaris doet een en ander heel kort af in een brief. Graag wil ik
een nadere toelichting daarop en ik wil horen of het toch niet zou kunnen.
Hoe staat het met de beschikbaarheid van kredieten voor de sector? Dat is
voor bedrijven immers een heel belangrijke voorwaarde. Dat geldt met
name voor kleinere bedrijven.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. De komkommercrisis, die
uiteindelijk geen komkommercrisis bleek te zijn, dwong ons om scherp te
kijken naar het hier en nu van de tuinbouw. Ook dit debat biedt ons de
kans om vooruit te kijken.
Eerst blik ik vooruit op de korte termijn. De EHEC-crisis is al uit het nieuws
verdwenen, maar dreunt bij heel veel telers nog na. Er was sprake van een
tegenvallende vraag, een groot marktaanbod en een laag consumentenvertrouwen. Op het moment dat er sprake is van een vertrouwenscrisis,
zoals tijdens de EHEC-crisis, is het niet mogelijk om daar in een seizoen
tegenop te innoveren en het is waarschijnlijk ook heel lastig om zich
daarvoor te verzekeren. Het ligt dan ook voor de hand dat de overheid een
rol vervult, net als bij natuurrampen. Als de lente warm is, met overproductie tot gevolg, of de zomer te koud is en er daardoor minder salades
worden gegeten, is er wat de D66-fractie betreft echter geen sprake van
een noodsituatie maar van ondernemersrisico. Als de prijs te laag is,
kunnen we dan de Europese marktprijs überhaupt beïnvloeden met het
sluiten of het opkopen van een paar Nederlandse bedrijven? Ik durf dat te
betwijfelen. Terecht verwijst de staatssecretaris wat ons betreft dus naar
de verantwoordelijkheid van de ondernemer. Maar de initiatiefgroep van
telers, waaraan hij dit vervolgens in zijn brief koppelt, kijkt eigenlijk vooral
naar afzetbevordering. Wat D66 betreft is dat wat eenzijdig. Wordt er
tevens gekeken naar meer marktinstrumenten waarmee ook de financiële
gevolgen van schommelingen in de vraag kunnen worden opgevangen?
Misschien is dat een weg waar we nader naar kunnen kijken. Onderstreept

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

11

dit ook niet de noodzaak om nieuwe markten op te zoeken? Ik kom daarop
later in mijn betoog kort terug. Los van de financiële kwestie, zeg ik dat
voor dit soort vraagstukken geldt dat voorkomen vele malen beter is dan
genezen. Het vroegtijdig opsporen van voedselproblemen is een Europese
kwestie op een Europese interne markt. Ook dat heeft de EHEC-crisis
duidelijk onderstreept. In Europa hebben we het Rapid Alert System for
Food and Feed (RASFF). Ik begrijp dat dit systeem erg succesvol is maar
dat het nog wat effectiever kan. Wil de staatssecretaris zich in Brussel
inzetten voor het nog verder verbeteren van dit systeem, zodat we
problemen snel kunnen opsporen en aanpakken.
Ik kom op de mensen die de handen uit de mouwen steken. Arbeidskosten
wegen immers zwaar mee voor de concurrentiepositie. Doordat dit
kabinet van de PVV een angstbeleid moet voeren aan de grens, mochten
Roemenen en Bulgaren vorig jaar niet meer aan de slag in de kassen. Wat
is het gevolg? Ze krijgen geen tewerkstellingsvergunning meer, maar ze
schijnen via de een of andere onnavolgbare detacheringsdiscussie toch
aan het werk te zijn. Die Rotterdamse werklozen die het gat zouden
opvangen, zijn daarvan ook niet veel beter geworden. Ongeveer de gehele
champignonoogst wordt via allerlei constructies alsnog door Bulgaren
binnengehaald tegen het Bulgaars minimumloon. Zo wordt fort
Nederland toch meer een luchtkasteel. De facto verandert het namelijk
niet. Stoer doen aan de poort in plaats van reguleren, leidt dus tot een
stormloop via de achterdeur en dat vinden wij heel erg onwenselijk, zeker
omdat wij in 2014 toch naar een andere situatie toe moeten. Volgens mij
ergeren de ondernemers in de glastuinbouw zich hier ook groen en geel
aan. Kan de staatssecretaris zich ervoor inzetten dat, als het klopt dat dit
kabinetsbeleid in 2011 alleen maar contraproductief uitpakte, de
Roemenen en Bulgaren dit jaar alsnog via de voordeur worden toegelaten? Reguleren en controleren in plaats van wegkijken. Graag wil ik
hierop een reactie van de staatssecretaris.
Ik kom op de lange termijn. D66 wil dat er perspectief is voor ondernemers die doorgaan. Waar liggen kansen? Die liggen in nieuwe
producten en technologische snufjes. In een race op de punten schaal en
kostprijs, zouden we immers toch van Spanje kunnen verliezen, zeker als
de energiekosten oplopen. Het rapport van de commissie-Nijkamp ligt er
al ruim een jaar en uiteraard beschikken we nu ook over de topsectorenaanpak van het kabinet. Zijn alle aanbevelingen van de commissieNijkamp opgenomen in de topsectorenaanpak? Hoe bouwt het topsectorenbeleid daarop voort en zetten we ook in op de export van tuinbouwtechnologie? Het laatste was enige tijd geleden ook goed voor 1 mld. aan
hoogwaardige technologische export. Bovendien was die iets minder
gevoelig voor de temperatuursschommelingen.
Het is mooi dat de staatssecretaris inzet op en de sector aanmoedigt om
meer onderscheidende producten te ontwikkelen. Ik denk dat deze
commissie daarvan laatst ook een paar mooie producten kon testen. De
honingtomaten gingen hier gretig rond en dat gold ook voor de plantjes
van Koppert Cress. Nederland kan zich ook daar meer richten op echt
onderscheidende producten die minder kwetsbaar zijn. Ik hoor van de
sector wel dat hij soms tegen problemen aanloopt, bijvoorbeeld daar
waar het gaat om de Novel Food Directive. Ik zou van de staatssecretaris
graag een update willen van die richtlijn. Hoe staat het daarmee? Wat is
zijn inzet wat dat betreft en hoe kunnen we sneller tot een afronding
daarvan komen?
Ik kom op het biologisch substraat. Net is al gezegd dat biologisch zeker
duurzaam is. Duurzaam is echter meer dan biologisch. Laten we dus niet
proberen om dat één op één met elkaar te vergelijken. Dat onderscheid is
dus van belang en je moet ook oppassen voor vermenging daarvan. Elk
heeft zijn eigen waarde. Ik kan mij dus vinden in de lijn van de staatssecretaris dat eerst goed moet worden onderzocht waarom er in geval van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

12

biologische teelt gekozen is voor grondgebonden teelt. Wat is de essentie
daarvan en wordt die ook gevangen in het telen op substraat?
Mijn volgende punt betreft de gewasbestrijdingsmiddelen. Ik ben blij met
het voornemen van de Gezondheidsraad om ook het effect van omwonenden te onderzoeken en ik sluit mij tevens aan bij een aantal vragen van
de SP. Kan het college voor de toelating van bestrijdingsmiddelen ook het
indirecte effect beter betrekken bij zijn beoordeling over het toestaan van
bepaalde middelen en de mate waarin die zijn toegestaan?
Ten aanzien van de oproep van het CDA om wat meer mensen naar de
ambassades te sturen, roep ik in herinnering dat dit kabinet 300 fte’s op
de ambassades heeft bezuinigd. Wellicht kan de heer Koopmans daar
eerst iets aan doen.
Kort kom ik op het CO2-convenant voor de glastuinbouw. We hebben dat
net gekregen, dus ik kan daarover nog niet heel veel zeggen. Volgens de
CDA-fractie hebben die jochies goed werk geleverd, maar dat convenant
komt in de plaats van deelname aan het ETS. Voor zover ik het kon
beoordelen, wordt het in dit stuk ook gekoppeld aan een lager tarief in de
glastuinbouw. Dat is echter iets waarover dit kabinet niet zelfstandig kan
beslissen. Daarover moet ook de Europese Commissie haar goedkeuring
geven, want het is een vorm van staatssteun. Ik denk dat we van de
staatssecretaris moeten horen of hij die goedkeuring heeft, voordat we
hier de champagne ontkurken.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Vorige week kwam het prachtige bericht naar buiten dat de
Nederlandse tuinbouw een belangrijke groene energieproducent is
geworden. Aan het begin van de middag heeft de Kamer het convenant
CO2-emissieruimte ontvangen. Voor mij was het ook te kort dag om dat
volledig te bestuderen. Het lijkt mij iets om te behandelen in een
commissievergadering over energie, met daarbij de kanttekening die
zojuist is gemaakt door mijn collega van D66. Dat er nagedacht wordt over
milieu en energie, is echter wel toe te juichen. Niet alleen op het gebied
van energie is er veel goeds te melden over de tuinbouwsector, maar ook
op de terreinen innovatie en voedselkwaliteit. De kassen lijken in niets
meer op die van Siebelink en zijn «Knielen op een bed violen». En ook de
tijd waarin we nog spraken over de Nederlandse Wasserbomben, ligt
achter ons.
Ik wil mijn spreektijd vooral gebruiken voor die dingen die nadere
aandacht en actie behoeven, namelijk de problemen. Ik denk dat we alleen
maar met elkaar kunnen constateren dat er heel harde klappen zijn
gevallen in de tuinbouw, met name als gevolg van de EHEC-crisis.
Vandaag vind ik het belangrijk om met elkaar te formuleren wat er nodig
is om de tuinbouw er verder bovenop te helpen.
De sector vraagt om herstructurering, maar het probleem is dat banken
terughoudend zijn met het verstrekken van kredieten. Mijn vraag is welke
mogelijkheden de staatssecretaris ziet om wat dat betreft iets te
betekenen, bijvoorbeeld het met een overheidsgarantstelling mogelijk
maken van stalling van tuinbouwgronden. Ik denk dat het belangrijk is,
ook als het gaat om tuinbouw, dat er vanuit de ruimtelijke ordening door
de overheid instrumenten worden ingezet. Door de voorgenomen afbouw
van fiscale voordelen van groen beleggen, loopt de belangstelling voor
deze vorm van groensparen terug en daardoor zal ook de lopende
groenfinanciering in de verdrukking komen. Zodoende zullen nieuwe
financieringen geweigerd worden. Voelt de staatssecretaris voor een
alternatief budgetneutraal voorstel van de Nederlandse Vereniging van
Banken (NVB), eventueel gecombineerd met vereenvoudiging van de EIA,
de Selectie MIA/VAMiL? Ik ben erg benieuwd naar die mogelijkheden. In
de tuinbouw en in de glastuinbouw gaat het vaak ook om het mkb. Zou
een Agro Innovatiefonds binnen het MKB Innovatiefonds een plek kunnen
krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

13

LTO Glaskracht vraagt om financiële steun voor het project Facebility. Dat
zorgt voor consumentenvoorlichting met betrouwbare informatie, direct
bij het schap. Als er sprake is van risico’s voor de volksgezondheid, is het
van het grootste belang dat snel kan worden aangetoond dat het
Nederlandse product volledig veilig is. Ik denk dat dat een belangrijke les
is die wij geleerd hebben van de EHEC-crisis. Dit project van Tracebility en
Facebility maakt de sector weerbaar tegen allerlei incidenten die zich
voordoen op het terrein van de voedselveiligheid. Graag wil ik hierop een
reactie.
Het Productschap Tuinbouw vervult een belangrijke rol op de gebieden
plantgezondheid, crisisbeheer en duurzame ketens. Het is voor de
tuinbouwsector onduidelijk wat de gevolgen zullen zijn van het afschaffen
van de productschappen. Met name de onderzoekstaak van het Productschap Tuinbouw komt in de knel. Gevreesd wordt dat bepaalde teelten stil
komen te liggen omdat er geen onderzoek meer zal worden gedaan. Het
productschap was misschien een ietwat bureaucratisch orgaan, maar het
zorgde er wel voor dat er onderzoek werd gedaan. Nu moet er met de pet
worden rondgegaan en het is maar de vraag of dat zal werken.
Ook ten aanzien van energie-initiatieven is de toekomst onduidelijk. Nu
wordt alles nog gebundeld via het productschap. Dat is heel handig voor
de aanvragers die daar minder werk aan hebben. Het is ook handig voor
de overheid, die niet met «tig» aanvraagjes te maken heeft. Ik ben bang
dat het afschaffen van het productschap zal zorgen voor een toename van
werk voor de aanvragers en de overheid en dat er meer sprake zal zijn van
bureaucratie. Graag verneem ik van de staatssecretaris hoe we dit kunnen
voorkomen.
Het is goed dat er veel aandacht is voor duurzaamheid in de tuinbouwsector. Bedrijven specialiseren zich echter vaak in bepaalde aspecten,
bijvoorbeeld in uitspoeling of energie. Daar is op zichzelf uiteraard niets
mis mee, maar het is wel iets om in het achterhoofd te houden tijdens
discussies over de vraag wat duurzaamheid precies betekent. De
ChristenUnie-fractie pleit voor voldoende ruimte voor de biologische
sector in de tuinbouw. De biologische tuinbouw verstaat onder
duurzaamheid een integraal systeem. Dat is nog niet volmaakt, wat hij zelf
ook toegeeft. De tuinbouw werkt echter wel met een richtinggevend
raamwerk. De ChristenUnie-fractie vraagt om keuzevrijheid en vrijheid
voor de biologische sector om eigen randvoorwaarden te kunnen blijven
hanteren. Dat mag niet sneuvelen in allerlei mooie duurzaamheidsinitiatieven. De Europese regels ten aanzien van de biologische glastuinbouw
zijn nog onduidelijk. Telen in de volle grond als randvoorwaarde voor de
biologische tuinbouw, is echter een concreet voorbeeld van wat ik onder
vrijheid voor de biologische sector versta. Dat hoort volgens de visie van
de sector bij een duurzaam natuurlijk systeem waar grondgebondenheid
ook als basisuitgangspunt voor de glastuinbouw geldt.
Bedrijven van biologische tuinders die gevestigd zijn in of grenzen aan
natuurgebieden, moeten voor de staatssecretaris en de provincies een
heel interessante optie zijn, gezien de bezuinigingen op natuur en de
verkleining van de Ecologische Hoofdstructuur.
Ik kom op het topsectorenbeleid. Ik roep de motie van oud-collega
Waalkens nog maar eens in herinnering. Daarin werd uitgegaan van een
vastgesteld percentage aan biologische producten en Ariel*, maar ook
voor het onderzoeksbudget. Dat heeft jarenlang goed gewerkt, maar dat
principe is nu losgelaten. Ik weet dat er vanuit de biologische sector ook
publiek-private initiatieven voortkomen, maar ik heb ook gehoord dat het
overzicht weg is en dat men het spoor bijster is. De ChristenUnie-fractie
wil graag inzicht in de besteding in de biologische sector. Als er wordt
gezegd dat onderzoek ten behoeve van de biologische sector wordt
gedaan, moet er op z’n minst afstemming zijn met die sector en er moet
terugkoppeling aan hem plaatsvinden. Daarover mag geen onduidelijkheid bestaan. Ik denk dat de organisatie Bionext daarin als een prima

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

14

centraal aanspreekpunt kan functioneren. Als het om onderzoek gaat, vind
ik het ook belangrijk om niet alleen te kijken naar de Wageningen
University, hoe goed het werk ook is dat daar verricht wordt, maar ik vind
het ook belangrijk om na te gaan wat het Louis Bolk Instituut kan
betekenen.
Vandaag voer ik namens de ChristenUnie-fractie maar weer eens een
pleidooi voor de volledige vrijstelling voor kwekers en vraag ik aandacht
voor het belang van het kwekersrecht. Dat is niet alleen voor de biologische sector belangrijk. Tuinbouwbedrijven moeten met innovaties,
nieuwe gewassen en rassen verder kunnen gaan.
Ik ben benieuwd hoe het staat met de status van Agriboard in NoordHolland. De Kamer heeft daarover gezegd dat het geen satellietstatus
moet hebben maar dat het ook als een greenport bestempeld zou moeten
worden. Ik noem ook het prachtige werk dat iets zuidelijker van Agriboard
wordt verricht bij Seed Valley. Daar klinkt eveneens het geluid dat het
onderwijs nu te veel gefocust is op de Wageningen University. Het
onderwijs zou je ook in die omgeving verder moeten versterken. Verder is
ontzettend belangrijk dat men binnen het onderwijs direct aan de slag
gaat met nieuwe, actuele thema’s in de tuinbouw.
De voorzitter: De staatssecretaris heeft gevraagd om een korte
schorsing. Voor de beantwoording van de vragen door de staatssecretaris
wil ik even bij de collega’s informeren wat voor strategie wij kiezen om
echt voor 17.00 uur klaar te zijn. Als wij kiezen voor één termijn, hebt u
twee interrupties, die dan ook overigens kort moeten zijn, want tweemaal
acht is zestien interrupties, dat is behoorlijk veel. Of wij kiezen voor een
tweede termijn, maar dan moeten wij het heel kort houden tijdens de
beantwoording. Heeft één termijn met twee interrupties de voorkeur?
Goed. Wij gaan in tempo beginnen en de staatssecretaris geeft even de
opbouw van zijn betoog aan.
Staatssecretaris Bleker: Voorzitter. Ik zal proberen om een hoog tempo
aan te houden. Eerst houd ik een korte algemene beschouwing over de
toekomst van de glastuinbouw. Dan is er een reeks vragen gesteld door
leden van de Kamer, met name over duurzaamheid, toekomstige
ontwikkelingen, het verdienmodel, mededinging, de ketenregie enzovoort.
Ten slotte kom ik bij een blok overige onderwerpen, met punten als
biologische teelt en gecertificeerde uitzendbureaus, gewasbescherming,
breinlozing, productschappen, garantiefonds, Roemenen en Bulgaren,
groen beleggen en het Agro-innovatiefonds.
Zoals ook door de leden van uw Kamer is aangegeven, kunnen wij de
tuinbouwsector beschouwen als een topsector. Dat zit ook in ons
innovatiebeleid, waarin deze sector goed is vertegenwoordigd: innovatief,
kennisintensief, exportgericht en concurrerend op de wereldmarkt. Het is
ook een heel grote sector als je kijkt naar de werkgelegenheid die
daarmee gemoeid is, ook de indirecte werkgelegenheid, bijvoorbeeld in
de transport, de distributie enzovoort.
Desalniettemin hebben meerdere leden van uw Kamer terecht geconstateerd dat ook de kwetsbaarheid van de sector vorig jaar goed zichtbaar is
geworden tijdens de EHEC-crisis, met zaken als overaanbod, problemen
met marktbenadering en een verdienmodel dat kwetsbaar blijkt te zijn.
Ondanks dat slechte jaar, ziet ook de meerderheid van de ondernemers
toekomst voor de sector in de komende jaren. Maar er is absoluut een
omslag nodig en het begin daarvan moet ook snel geëffectueerd worden.
Op twee punten wil ik nader ingaan, namelijk het ontwikkelen van een
nieuw, op de markt georiënteerd verdienmodel. De heer Dijkgraaf
refereerde er terecht aan dat 80% van de sector aanbodgestuurd opereert
en dat zaken van belang zijn als het sluiten van ketens, de traceerbaarheid,
de certificering, de garantie van de veiligheid van producten, het
consumentenvertrouwen enzovoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

15

Waar het gaat om het verdienmodel is er niet aan te ontkomen om dat ook
in internationaal perspectief te bezien. Dat is niet iets wat wij alleen in
Nederland kunnen doen. Het gaat om internationaal ondernemerschap,
zowel binnen Europa alsook bij de opkomende markten, het vergroten van
de afzetmarkt en het versterken van de internationale marktpositie.
Het is om die reden dat in de regiegroep verduurzaming waarover wij
eerder hebben gesproken, als het gaat om de veehouderij en de vleesproductie ook de glastuinbouwproductie als een aparte keten wordt meegenomen. Er komt dus in dat verband ook een ketenregisseur die onderdeel
uitmaakt van de bredere groep die onder mijn leiding en onder anderen
met inzet van de heer Van Doorn gaat opereren.
Wat doen wij waar het gaat om met name de internationale marktoriëntatie? Wij ondersteunen, zoals u weet zeer gerichte handelsmissies, ook
voor de glastuinbouw. Recent hebben wij bijvoorbeeld onderzoek laten
doen naar de mogelijkheden om meer afzet te genereren in ZuidDuitsland, een van de dingen die ik tijdens de Grüne Woche met mijn
Duitse, Beierse collega heb besproken. Wij faciliteren bedrijven die
internationaal investeren. Er komt onder andere, zo is vooralsnog de
gedachte, dit voorjaar een handelsmissie met tuinbouwbedrijven die
eventueel willen investeren in Zuid-Afrika. Wij gaan echt via de herziening
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid mogelijkheden in de
toekomst bieden voor promotie van glastuinbouwproducten, voor
crisispreventie en voor een vangnet waarbij in het geval van een extreme
crisis als het ware kan worden geïntervenieerd.
Dat doen we ook met de ervaringen van de EHEC-crisis. Er is veel goed
gegaan bij de aanpak van de crisis maar er is ook nog veel uit te leren. De
Europese Commissie pleegt een evaluatie. Ik zeg u toe dat wij zo rond
mei, juni mede op basis van datgene wat hierover in Europa aan inzichten
naar boven is gekomen, zullen aangeven wat dat voor ons kan betekenen
en wat wij kunnen doen ingeval van toekomstige crises van deze aard.
Dan heb ik het niet – dat vind ik een terecht punt van mevrouw Van
Veldhoven – over sterke marktfluctuaties en prijsfluctuaties die inherent
zijn aan een marktgeoriënteerde sector en aan ondernemerschap. Het
gaat dan om crises in de vorm van vraaguitval en een extreme daling van
prijzen die door exogene incidenten zijn bepaald.
In de vijfde plaats gaan wij ons sterk richten op opkomende markten,
bijvoorbeeld Brazilië, China en India. Zowel in de onderhandelingen over
vrijhandelsakkoorden als waar het gaat om het wegnemen van fysosanitaire belemmeringen en waar het gaat om het actief betrekken van de
glastuinbouw in handelsmissies, richten wij ons ook zeer sterk op die
opkomende markten. Dat is trouwens niet alleen heel ver weg, dan gaat
het bijvoorbeeld ook om Turkije. Maar het kan ook Brazilië zijn, India of
China. Vaak gaat het om een combinatie waarbij je niet alleen exportgeoriënteerd moet zijn, maar waarbij je ook bereid moet zijn om in die
landen te investeren. Vaak is er dan sprake van een tweesporenbeleid.
Er zijn de afgelopen tijd succesvolle internationale initiatieven geweest in
de glastuinbouw. De Nederlandse telersvereniging heeft een vestiging
geopend in Groot-Brittannie. Er is ook een internationale unie van
producentenorganisaties die in een Nederlandse, een Belgische en een
Duitse telersvereniging samenwerken. Dus wij zien ook vanuit de sector
zelf initiatieven. Deze successen zijn door ons ministerie gefaciliteerd door
afspraken te maken met de collega-bewindspersonen in die landen en de
autoriteiten aldaar, over het uitwisselen van informatie ten behoeve van
het uitvoeren van controles, zodat ook het opereren in die markten wordt
vergemakkelijkt en bij controles niet alles dubbelop hoeft te gebeuren.
Investeringen in internationale samenwerkingsverbanden tussen
ondernemers leiden ook tot een betere prijsvorming via vergroting van de
afzetmarkten en het ontwikkelen van een sterkere positie in de keten.
Dus er zijn twee dingen te doen: er is iets doen in Nederland, wat we ook
doen via de regiegroep verduurzaming met een aparte tak tuinbouw en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

16

een aparte regisseur, en door samenwerking en zeer offensief internationaal opereren.
De heer Houwers heeft gevraagd om een high level group voor de
glastuinbouw. De relaties in de keten komen ook op Europees niveau in
het High Level Forum voor de voedselketen, dus dat kan daar aan de orde
komen. Dat hoeft wat mij betreft niet in een aparte high level group. Een
van de thema’s die daar aandacht krijgt is de transparantie in de keten in
het kader van de food price monitor.
Dan kom ik bij de topsectorenaanpak. Laten wij daar helder over zijn. De
land- en tuinbouwsector heeft een behoorlijk bedrag op tafel gelegd
vanuit de private kant als bijdrage in de sector innovatie, ik meen een
bedrag van om en nabij de 150 mln. In combinatie met de inzet van
onderzoeksinstellingen en het overheidsgeld, zijn nu de topteams bezig
om te komen tot concrete innovatiecontracten. Daar zal dus ook blijken –
dit is het punt van mevrouw Wiegman en enkele anderen – dat de vraag
naar onderzoek vanuit het bedrijfsleven goed zal worden afgestemd op
het leveren van onderzoek door onderzoeksinstituten die wij hebben. Het
kan dus niet zo zijn dat we alleen maar heel trots zijn op Wageningen in
het buitenland, we moeten ook hier trots zijn op Wageningen omdat het
goed gematcht met de onderzoeksverzoeken vanuit de sector in de
innovatieagenda zijn werk doet.
Waar het gaat om de GMO groente en fruit, wij zetten ons in dat verband
met acht gelijkgezinde landen in voor twee dingen, namelijk voor
continuering van de GMO groente en fruit en meer ruimte, ook in
Europees verband, voor samenwerking tussen primaire producenten. De
kern van de zaak willen wij met acht gelijkgezinde landen doen. Wij willen
bij de Europese Commissie en in een nieuwe verordening meer samenwerkingsmogelijkheden voor primaire producenten zien te realiseren.
Dat als algemene aanpak. Er is nog een vraag gesteld over de Grüne
Woche, die ik niet ben vergeten. Degenen die daar zijn geweest, zijn de
Grüne Woche zelf ook niet vergeten. Om u een voorbeeld te geven, ik heb
daar met diverse collega-bewindspersonen kunnen spreken, zoals de
Russische collega, de Duitse collega en de Beierse collega. Daar zijn
meerdere punten aan de orde geweest. Dat zijn geen overleggen waar
direct zaken worden gedaan maar waar als het ware vervolgafspraken
worden gemaakt. Een van die vervolgafspraken is dat ik op korte termijn
naar Beieren ga. De Beierse minister voor Landbouw heeft ook als ik kijk
naar onze opvattingen over kwekersrecht, een goede opstelling. Wij zullen
kijken wat wij daar gezamenlijk kunnen doen.
In de tweede plaats ga ik naar Beieren om te kijken hoe wij ons bereik van
de markt voor de Nederlandse agrarische sector kunnen versterken, want
uit onderzoek blijkt dat wij heel goed zitten in het westen en het noorden
van Duitsland, terwijl wij het zuiden van Duitsland relatief slecht bereiken
met onze exportproducten. Als je met de mensen daar praat, zeggen zij:
voor ons is Italië en Oostenrijk dichterbij, Nederland komt bij ons
helemaal niet zo direct op het netvlies. Het tweede wat ze zeggen is: als je
zaken wilt doen en wilt exporteren, moet je zaken doen samen met
bedrijven in Beieren, mede onder het keurmerk dat in Beieren wordt
gehanteerd. Eind februari ga ik er opnieuw naartoe. Dat soort zaken
probeer ik met de sector samen op te pakken.
Dan een reeks van concrete punten.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Ik vind
het een goed idee dat de staatssecretaris naar Beieren gaat, zeker waar
het de export betreft. Mijn vraag betrof even precies hoe het in die
discussie zit met de kwekersvrijstelling. Wat zijn de bewegingen in Europa
en wat zijn voor de staatssecretaris belangrijke momenten om dit ook aan
de orde te stellen? Tijdens een Grüne Woche worden geen dingen
besloten maar het is wel heel belangrijk om te kijken hoe de verhoudingen
liggen en met wie wij goede coalities kunnen vormen om op deze manier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

17

ook het Nederlandse belang dat hiermee samenhangt, goed te borgen in
Europa.
Staatssecretaris Bleker: Zoals eerder gezegd, ook in diverse brieven, gaan
wij voor een ruime kwekersvrijstelling onder de voorwaarde dat die niet,
in het kader van de discussie over octrooien, gelegitimeerde belangen van
andere sectoren ernstig zou beperken. Dat is de aanpak. Daarvoor vinden
wij onder andere steun bij de Duitsers en ook bij enkele andere landen.
Dan zijn er de verbanden – ik noem niet voor niets de Beierse minister
omdat die heel invloedrijk is in Duitsland – waarmee wij coalities sluiten.
Dit onderwerp komt aan de orde in de Raad voor Concurrentievermogen.
Ik heb niet precies een beeld van wanneer dat zal zijn maar het kan zijn dat
ik daarop in mijn latere beantwoording toch nog terugkom.
De heer Koopmans vroeg of ons attachénetwerk voldoende is. Wij hebben
inderdaad een bezuinigingsoperatie doorgevoerd, maar wij hebben ook
focus aangebracht. Ik meen dat vorige week in het Financieele Dagblad
stond dat onze ambassades in toenemende mate makelaars zijn
geworden. Misschien is dat een beetje overdreven, maar er zit wel een
kern van waarheid in. De economische afdelingen van onze ambassades,
waaronder ook de landbouwattachés, hebben wij niet gekort. Wij hebben
daar op een aantal punten zelfs meer prioriteit aan gegeven. Mijn ervaring
tot nu toe is ook dat op onze ambassades de belangen van de land- en
tuinbouw belangen en op het terrein van voedsel in de meest ruime zin
goed worden behartigd en goed bezet zijn. Daar moeten wij ook zuinig op
zijn. Zij zijn dus niet het slachtoffer geworden van de bezuinigingsoperatie.
Overigens is het ook zo dat in het topsectorenbeleid het belang van goede
posten in het buitenland wordt onderstreept. Het bedrijfsleven waardeert
dat ook zeer.
Zetten wij in op export van tuinbouwtechnologie? Dat is een zeer goed
punt. Dit is inderdaad een van de dingen die ik pas ook benoemde. Het
gaat niet alleen om export van producten, dus van groenten, fruit
enzovoort, maar ook van technologie. Daarmee is op jaarbasis al een
behoorlijk bedrag gemoeid. We hebben ook heel mooie bedrijven in
Nederland die schitterende en zeer duurzaam producerende glastuinbouwtechnologie verkopen. Daar is ook vraag naar, bijvoorbeeld in
Zuid-Afrika, China en India. Dat zijn bedrijven die ook met enige regelmaat
in handelsmissies participeren.
Binnen het initiatief STAP wordt gekeken naar andere verdienmodellen,
dus ook naar methoden om prijsschommelingen op te vangen. Mevrouw
Van Veldhoven zei mij: staatssecretaris, wijs een inkomensstabilisatieverzekering af. Ik vind het reëel om met elkaar te kijken hoe je bij extreme
schommelingen in de markt als gevolg van exogene factoren de nood
kunt lenigen. Ik vind het ook reëel om de positie van de producentenorganisaties te versterken om het verdienmodel op zichzelf stabieler te maken,
maar ik vind het niet reëel om een soort inkomensstabilisatieverzekering,
mede door de overheid gefinancierd, te introduceren. Dat zei mevrouw
Van Veldhoven ook niet, maar haar buurman wel van de Socialistische
Partij, de heer van Gerven. Ik kon mij ook niet voorstellen dat dit uit de
mond van een moderne sociaalliberaal zou komen. Voortschrijdend
inzicht, ja!
Dan het verzoek van de heer van Gerven om verduurzaming via subsidies
te stimuleren en dit niet alleen te doen via fiscale middelen. Daarin heeft
hij op zichzelf gelijk. Als je alleen fiscale instrumenten gebruikt, zijn er
ondernemingen die daar relatief weinig van zouden kunnen profiteren,
maar wij hebben het in de glastuinbouw over een mix van instrumenten:
subsidie, fiscale instrumenten en onderzoekscapaciteit; dat is een
combinatie van mogelijkheden.
Er is een oproep door het CDA gedaan om iets te doen met de motieDijkgraaf. Ik heb toegezegd dat wij die zullen meenemen in de regiegroep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

18

verduurzaming en dat dit een van de prioriteiten is. Het verdienmodel is
van belang, evenals verduurzaming, technologie en de kwestie van de
mededinging.
De heer De Mos vroeg naar mogelijkheden voor samenwerking tussen
ondernemers zonder dat de NMa hen meteen op de vingers tikt. Er zijn
mogelijkheden om samen de afzet te regelen. Die zijn er nu ook: coöperaties en producentenverenigingen. Marktmacht vormen kan tot op zekere
hoogte, alleen mag de concurrentie niet worden uitgesloten. Dat is het
principe.
Dan de vraag van de heer Houwers over mededinging: hoe ziet de
staatssecretaris de rol van de NMa op het initiatief van STAP? De NMa kan
plannen beoordelen als het gaat om een fusievoornemen. Ik zou haast
denken dat het meer een omgangsvorm is en ik hoop dat de NMa en de
relevante sectoren daar de komende jaren een nieuwe gewoonte van
kunnen maken. Dus als de sector iets van plan is met het oog op een
belangrijk publiek belang, bijvoorbeeld verduurzaming, en als men vragen
heeft of dat verantwoord is binnen de huidige mededingingswetgeving en
de wijze waarop de NMa daarnaar kijkt, dan moeten wij daarbij zorgen
voor omgangsvormen waarbij men zich veilig voelt door dit in een soort
preconsultatie bij de NMa op tafel te leggen. Die kan dan ook al zeggen:
zoals u het voorstelt, staat het op gespannen voet met de mededingingswetgeving, maar ik zou u aanraden om het op die-en-die manier te doen,
dan lijkt het verantwoord. In die preconsultatie kan dan al een beetje
afstemming plaatsvinden. Het lijkt nu zo: of men durft niets aan omdat
men bang is en als men het wel doet, is het al helemaal uitgekristalliseerd
en valt op enig moment de bijl: dit is een overtreding van deze of gene
mededingingsbepaling. Wij moeten daarin een andere manier van werken
zien te vinden. Ik heb begrepen dat de NMa daartoe op zichzelf bereid is.
De heer Houwers (VVD): Ik ben blij met die opstelling van de staatssecretaris en van de NMa, maar betekent dit dan ook dat het in de praktijk nu
eveneens uitvoering krijgt, of hoe gaan wij dit vormgeven? Zult u daarin
wegbereider zijn of hoe doen we dat?
Staatssecretaris Bleker: Het antwoord is ja. Dat is ook een van de punten
die in de regiegroep aan de orde zal zijn, maar wat mij betreft is dit een
werkwijze waarvan de sector er vanaf nu van op aan moet kunnen dat we
dat zo gaan doen. Er ligt ook geen veto van de NMa om dat soort
preconsultaties te plegen.
Verandert de opstelling van de NMa als er crisis is? Nee, wel kan de NMa
een crisiskartel beoordelen. Dus als er in het kader van een crisis
bijvoorbeeld sprake is van de noodzaak tot volumemanagement –
mevrouw Jacobi sprak daarover – dan is de NMa op zichzelf nu ook
bevoegd en verantwoordelijk om dat in ieder geval te beoordelen, ook
gelet op de aard van de crisis.
De heer Dijkgraaf vroeg hoe het zit met samenwerking als kartel, zoals
tijdens de EHEC-crisis is voorgesteld. Dat is in Brussel wel gevraagd, maar
dat is afgewezen. De marktmacht wordt dan te groot. De mededingingsregels blijven van toepassing, behoudens dat er in crisissituaties overleg
mogelijk is over hoe dan te handelen. Maar het kan niet te ver gaan.
De heer Dijkgraaf (SGP): De staatssecretaris heeft aangegeven om in
mei, juni nog met een brief te komen. Ik neem aan dat hij ook met een
analyse komt van wat nu wel en niet mogelijk is in het kader van die brief.
Staatssecretaris Bleker: Ingeval van crisis, zoals de EHEC? Ja.
Het LEI heeft een aantal aanbevelingen gedaan voor hervorming van de
GMO groente en fruit, zoals door de SGP is aangegeven. Een daarvan is
een stevige regie van de telersvereniging op het productaanbod. Ik ben er
pas op ingegaan. De nationale strategie voor groente en fruit is onlangs
herzien. Daarin zijn ook eisen opgenomen waaraan een telersvereniging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

19

moet voldoen, waaronder regie voeren op het productaanbod. Ook is er
meer flexibiliteit aangebracht voor telers om te kunnen overstappen naar
een andere telersvereniging. De aanpassingen zijn in overleg met de
sector tot stand gekomen.
Over de Spanjolen vroeg de heer De Mos: kent Spanje een hoger
subsidiepercentage? Spanje heeft wel een hoger subsidiebedrag, maar de
GMO-subsidie is 50%. Wel kunnen bepaalde gebieden in Spanje voor 60%
vergoed krijgen. Dat zit nu ook in de verordening. Ik heb toegezegd dat wij
in mei, juni komen met een soort evaluatie van hoe alles heeft gefunctioneerd rond de EHEC-crisis en wat wij daarvan leren ingeval van een
nieuwe, soortgelijke crisis. Wat doen we er in Europa aan en wat leren wij
ervan voor Nederland? Dan komt dit punt ook aan de orde. Een van de
dingen die de Nederlandse sector heeft gedaan is, ondanks een extreem
lage prijs, verkopen. Er zijn vrachtauto’s naar de Russische grens gegaan.
Die mochten het land niet in, maar ze zijn toch leeg teruggekomen, want
de lading is vervolgens voor een lagere prijs verkocht, bijvoorbeeld in
Polen. Alleen, dat komt natuurlijk niet voor een crisisvergoeding in
aanmerking. Dus de Nederlandse sector heeft ook tijdens de crisis
eigenlijk heel ondernemend geopereerd. Voor een deel is het gevolg
daarvan dat je dat productverlies, dat inkomensverlies, niet via een
crisisfonds kunt laten compenseren. In de evaluatie in de brief van mei,
juni komt dit soort zaken aan de orde en de vraag wat dit dan betekent
voor de benutting van crisisfondsen.
Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris voor fiscale maatregelen of
garantstellingen, bijvoorbeeld een overheidsgarantstelling voor de
stalling van tuinbouwgronden? De grote herstructurering, of de grote
innovatie, zit wat mij betreft op drie fronten. Ten eerste komt de producten procesinnovatie ook aan de orde in het kader van de sectoren. Ten
tweede gaat het om innovatie bij nieuwe markten en nieuwe marktbenadering in het buitenland. Ten derde gaat het om ons aanbod: zijn wij te
zeer aanbodgeoriënteerd en is er misschien in sommige sectoren sprake
van vormen van structurele overcapaciteit, overaanbod?
Het spoor dat hieruit kan voortvloeien – maar ik schets ook even de
relatieve betekenis ervan – is het management van de gevolgen van de
herstructurering, namelijk glas dat leegstaat. Dat is primair een zaak van
de provincies. Veel provincies voeren daarin ook een actieve rol. Mevrouw
Wiegman geeft aan dat daar ook vooral de ruimtelijke ordening aan bod
is. In de eerste drie sporen zijn wij en de sector, of beter: de sector en wij,
aan zet.
Waar het gaat om het management van de ruimtelijke gevolgen is het de
provincie die aan zet is. Met decentrale overheden, bedrijfsleven en
banken onderzoeken wij wel wat de gevolgen van de herstructurering van
de eerste drie sporen zouden kunnen zijn. Mogelijkheden om de stalling
van bedrijven voor herstructurering te bevorderen, moeten natuurlijk wel
EU-proof zijn. Ik ben daar helder in: dat zal niet gemakkelijk zijn als het
gaat om overheidssteun, staatsteun. Ik wil mij ervoor inzetten om voor de
sector landelijke eenduidigheid over de stalling van tuinbouwbedrijven in
clustergebieden te geven. Voor alle helderheid zeg ik dat onze mogelijkheden op dat punt beperkt zijn en dat de ruimtelijke ordening hier leidend
is.
Er is een vraag gesteld over de uitwisseling van prijsinformatie.
De heer Koopmans (CDA): Ik roep de staatssecretaris op om creatiever te
zijn en om in de komende periode met een aantal mensen te bezien of die
creativiteit in handelen kan worden omgezet. Ik heb net al het ONS
FONDS, het borgstellingsfonds en het Groenfonds genoemd. Ik denk dat
dergelijke constructies zouden moeten worden meegenomen in een
mogelijk antwoord van rijksoverheid en provincies op de noodzaak om te
herstructureren. Anders blijft de innovatie ook in de komende jaren
waarschijnlijk achter. Dus ik doe die oproep aan de staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

20

Staatssecretaris Bleker: Ik pak dat graag op, maar ik geef ook even de
relatieve betekenis aan. De drie punten die ik noemde, zijn echte innovatiesporen. Deze herstructurering heeft met name betrekking op de
ruimtelijke gevolgen. Ik geef aan de heer Koopmans wel toe dat het, als
dat blokkeert, ook kan blokkeren voor het tweede spoor. Dus ik wil er wel
creatief naar kijken. Ik geef wel aan dat de primaire ruimtelijke verantwoordelijkheid ligt bij de provincies en dat er grenzen zijn aan mogelijkheden op het gebied van staatssteun. Binnen die grenzen ben ik bereid
om er ook met andere partijen goed naar te kijken. Dat nemen we mee in
de meibrief waarover ik het eerder had.
De voorzitter: De staatssecretaris heeft nog twee thema’s te behandelen,
dus ik stel voor dat hij overgaat naar het volgende thema.
Staatssecretaris Bleker: Voor mijn gevoel gaat het goed, maar natuurlijk
is alles betrekkelijk!
Ik kom bij het uitwisselen van prijsinformatie. Het verzamelen en
verspreiden van informatie over vraag en aanbod van prijzen is nu al
mogelijk binnen de regels voor mededinging. Er zijn wel grenzen. Als het
leidt tot afgestemd gedrag tussen aanbieders is het niet toegestaan.
Binnen coöperaties en producentenverenigingen, waarin leden
gezamenlijk hun productie afzetten, kan prijsinformatie worden uitgewisseld.
Ik ben ook ingegaan op de vragen van de VVD en de PVV over de
EHEC-crisis en de evaluatie daarvan. Dit komt dus later aan de orde. Dat
geldt ook voor de communicatie over de EHEC-crisis. Wij communiceren,
maar andere landen doen dat ook. Wij zien dat nu ook op andere
terreinen. Brussel heeft alle aanvragen van Nederland gehonoreerd.
Nederland heeft 27 mln. aangevraagd, toegezegd en gekregen.
Dan kom ik op het punt van de GM-code voor kiemgroentetelers, die
inderdaad onduidelijk is. Deze telers vallen onder een grotere groep. Ik zal
dit in Brussel nog eens onder de aandacht brengen, op de manier zoals
mevrouw Jacobi het zegt. Bij alles wat ik daar onder de aandacht breng,
maak ik het gebaar dat mevrouw Jacobi ook maakt en anders komt zij
zelf! Het is wel zo dat als je dat gebaar te vaak maakt, het niet meer
selectief werkt, dus je moet er wel enige selectiviteit in betrachten. Dat
valt wel mee naar de ervaring van mevrouw Jacobi, zo begrijp ik!
De Europese Commissie heeft destijds het EHEC-fonds beperkt tot vijf
producten. Dat was een nadrukkelijk besluit.
Zijn alle aanbevelingen van Nijkamp in de topsectoren meegenomen? Het
antwoord is ja. In ieder geval zijn zij beschouwd en voor een deel
overgenomen.
Wat de status van Noord-Holland betreft, heeft collega Schultz van
Haegen een zesde greenport toegezegd.
Dan kom ik bij een aantal specifieke vragen, om te beginnen over
natuurlijk substraat als biologisch aanmerken. In Nederland is net als in de
rest van de Europese Unie telen in de volle grond de norm. Begin 2013 zal
de Europese Commissie de biologische teelt op de agenda zetten en naar
verwachting zal zij eind dit jaar met een voorstel komen over teelt, al dan
niet in de volle grond. Ik bepaal mijn standpunt pas na het voorstel van de
Europese Commissie. Er wordt op dit moment onderzoek uitgevoerd naar
de duurzaamheid van natuurlijk substraat ten opzichte van het telen in de
volle grond. Ik kijk ook even naar mevrouw Van Veldhoven, die heeft
bepleit dat wij nu niet te snel een oordeel vellen, mede ter bepaling en
onderbouwing van dat standpunt. Het genoemde onderzoek is het
komend najaar gereed, voordat de Commissie met haar standpunt komt.
Zodra er een commissiestandpunt is, hebben wij ook dat onderzoek hier
afgerond. Voor de eerste de beste Landbouwraad of andere raad van
ministers waar dit wordt besproken is dit dan geagendeerd. Dan kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

21

wij er hier ook over spreken op basis van het Commissiestandpunt, het
onderzoek en het standpunt van de regering.
De heer Koopmans (CDA): Ik geef de staatssecretaris mee dat het niet
alleen gaat om duurzaamheid maar ook om beeldvorming. Ik voorspel
één ding: hier trapt de consument niet in. Biologisch dient in de grond te
zijn. Als wij hier andere fratsen gaan toestaan, draaien we deze topsector,
namelijk biologisch telen in de grond, echt de nek om. Dus ik geef u in
overweging om het punt van de beeldvorming mee te nemen in het
onderzoek.
Staatssecretaris Bleker: Oké.
De heer Houwers (VVD): Toch ook even een tegengeluid, want ik denk ...
De heer Koopmans (CDA): De staatssecretaris heeft ja gezegd.
Staatssecretaris Bleker: Nee, ik neem het mee!
De heer Houwers (VVD): Het is ook heel goed dat hij dit meeneemt. Ik
vind het ook heel verstandig dat hij alles meeneemt, maar dan wil ik ook
graag dat hij de veiligheid in de voedselvoorziening meeneemt en de
betrouwbaarheid van de kwaliteit. Ik kan mij toch echt niet voorstellen dat
grond wanneer je die een meter verhoogt dan in één keer geen grond
meer is. Dus ook in die zin denk ik dat er veel voor te zeggen is om daar
toch goed naar te kijken. Het zou goed zijn als we daarvoor onze invloed
aanwendden, want we hebben grote belangen, dus als de staatssecretaris
dit allemaal meeneemt, spreken wij er nog vaker over.
Staatssecretaris Bleker: Zo is het!
Ik moet wel zeggen dat ik het standpunt van D66 in dezen toch wel het
meest genuanceerd en het meest gefundeerd vind, samen met dat van de
VVD.
De heer Houwers (VVD): Zo radicaal in het midden kunnen wij niet
komen!
Staatssecretaris Bleker: Laten wij het vooral goed en degelijk onderzoeken en niet bij voorbaat zeggen: het is uitgesloten.
Ik neem de beeldvorming altijd mee, ook in dit geval.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik pleit ervoor om gewoon alle relevante
aspecten mee te nemen, want het zou dom zijn om een goede afweging te
maken waarbij je die aspecten niet meeneemt. In de richting van de
collega’s zou ik zeggen: ik sluit mij dan ook aan bij D66. Wij vinden elkaar
heel vaak op tal van onderwerpen. Kijk nu gewoon naar de feiten en kom
met een afgewogen oordeel op basis van die feiten. Laten wij niet
vooringenomen al een standpunt innemen.
Staatssecretaris Bleker: Zo is het!
De voorzitter: Zo te horen zijn wij het eens. De staatssecretaris vervolgt
zijn betoog.
Staatssecretaris Bleker: Ik heb het idee dat de Kamer het helemaal eens
is, en ik met de Kamer.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): Als het
gaat om dingen meenemen – in hoeverre wij het met elkaar eens zijn
moet straks blijken – is een van de belangrijkste zaken om hier vandaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

22

wel een hardop ja van de staatssecretaris te krijgen dat er, met wat voor
voorstellen en ideeën hij ook komt voor Europa, wel borging moet zijn
van de keuzevrijheid, ook voor de biologische sector, om zelf de randvoorwaarden te stellen. Het moet niet zo zijn dat wij op een gegeven moment
met ons allen constateren: wij vinden hier iets van het kweken op
substraat, en dat iedereen dan maar alles heeft te slikken. Waar het mij
dus echt om gaat is die keuzevrijheid. Het is prachtig als het kweken op
substraat mogelijk is en als dat sectorbreed past in de verduurzaming,
maar op die keuzevrijheid voor de biologische sector zou ik toch vandaag
ook wel een hardop ja van de staatssecretaris willen horen.
Staatssecretaris Bleker: Als het gaat om private certificaten en
keurmerken, dan is dat aan de sector. Wij bepalen niet welke eisen aan
een certificaat en aan een privaat keurmerk worden gesteld. Alleen is de
vraag gesteld, ook vanuit de Europese Commissie, die daarmee bezig is,
wanneer wel en wanneer niet. Dat is het verhaal. Daarom zeg ik: het is
heel goed om dat eens degelijk te laten onderzoeken, ook om vooronderstellingen bij voorbaat als gegevenheden te beschouwen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Over het onderscheid tussen wat
biologisch is en wat duurzaam, zei ik al: biologisch is per definitie
duurzaam, maar duurzaam is niet per definitie biologisch.
Staatssecretaris Bleker: Zo is het.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Daar zit ook nog een hele marge in. Nu
ik toch eenmaal mijn interrupties aan het verbruiken ben, vind ik het op
het punt van het kwekersrecht waar wij het al eerder over hadden goed
dat de staatssecretaris een ruime toepassing daarvan gaat stimuleren. Ik
neem aan dat hij daar ook zijn uitgebreide netwerk in Europa voor kan
gebruiken. Enige betaling voor innovatie is natuurlijk prima, maar het
moet niet zo zijn dat er een monopolie gaat ontstaan op de voedselproductie van het ene of het andere gewas. Daarin moet wel een balans
worden gevonden, dus ik hoop dat de staatssecretaris dat zal meenemen.
Mogelijk kan hij daarvoor nog een interessante coalitie vinden bij de
partijen die wat moeite hebben met genetisch gemodificeerde
organismen. Daar ben ik er niet een van in de meest extreme vorm, maar
hier ligt wel een gedeeld belang.
Staatssecretaris Bleker: Daar heb ik kennis van genomen.
Dan het innovatiefonds. De heer De Mos en mevrouw Wiegman hebben
gevraagd: kan de agrosector gebruikmaken van het innovatiefonds MKB+?
Dat fonds staat op het onderdeel innovatiekrediet open voor de primaire
sector, dus ook voor de glastuinbouw. Daarnaast wil ik onderzoeken of ik
de koplopers via de garantstelling landbouw, een bestaande regeling,
extra kan motiveren om te investeren in risicovolle innovaties en nieuwe
technieken. Eventuele plannen en mogelijkheden hierover zal ik voorafgaand met de collega’s van Financiën kortsluiten.
Dan de discussie over een aantal stoffen waarin gewasbeschermingsmiddelen zitten, een vraag van de heer Van Gerven. Deze discussie heeft al
tweemaal of driemaal in de Kamer plaatsgevonden. Onlangs heeft de
herbeoordeling plaatsgevonden door het Ctgb. Er is geen aanleiding om
de middelen waar deze stoffen in zitten in te trekken. In september 2011 is
daarover nog uitgebreid gedebatteerd. Ik zal het Ctgb vragen of de
onderzoeken waaraan de heer Van Gerven refereert, nieuwe informatie
bevatten die zouden moeten leiden tot een herziening van de eerder
uitgevoerde herbeoordeling. Wij hebben het Ctgb niet voor niets, dat die
herbeoordeling heeft gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

23

De heer Van Gerven (SP): Natuurlijk hebben wij hierover uitgebreid
gesproken, maar er is ook veel wetenschappelijke controverse over de
vraag hoe schadelijk nu bijvoorbeeld de neonicotinoïden zijn, maar je kunt
ook het voorzorgsprincipe hanteren. Ik wil toch meegeven dat de sector
ook naar zichzelf kan kijken en kan zeggen: wij nemen geen risico, want er
zijn natuurlijk best alternatieven denkbaar. Daar moeten wij sowieso
naartoe opdat wij niet een DDT revisited krijgen. Nogmaals doe ik het
verzoek aan de staatssecretaris om toch nog eens met de sector te
overleggen: kunnen wij niet kappen met die categorie middelen? Er zijn
grote financiële belangen mee gemoeid, bij Bayer, dat dit middel maar zit
te pushen. Als er weer nieuw bewijs is van een mogelijke relatie tussen
bijensterfte of -immuniteit of tussen de weerbaarheid van bijen en dat
middel, waardoor het hele ecosysteem in gevaar komt, dan moet dat toch
reden zijn om actie te ondernemen en niet afzijdig te blijven?
Staatssecretaris Bleker: Als het nieuw bewijs is, van een zodanig gewicht
dat het tot een aanpassing van de herbeoordeling leidt, dan wil ik dat
graag zo spoedig mogelijk van het Ctgb weten, dus ik zal doen wat u mij
hebt gevraagd, namelijk het Ctgb vragen om opnieuw te kijken op basis
van het onderzoek dat u hebt aangegeven. Als het geen nieuw bewijs is
en er geen nieuwe feiten zijn, is het ook duidelijk. Als het nieuw bewijs en
nieuwe feiten zijn maar niet overtuigend, is het ook duidelijk, maar het ligt
bij het Ctgb en nergens anders.
Ik ben ingegaan op de vragen over het Agro-innovatiefonds van mevrouw
Wiegman.
De feasability, een belangrijk punt van de heer Houwers, is een onderdeel
van de Uitvoeringsagenda 2012–2016 Tuinbouw en Uitgangsmaterialen.
Begin april is de ondertekening van het innovatiecontract. Het is nu aan de
sector om te bepalen of dit een van de prioriteiten is in dat innovatiecontract. Dit is wel een heel belangrijk punt. Ik heb er ook even bij de Grüne
Woche met mijn Noorse collega over gesproken, waar verregaande
initiatieven worden genomen en ook technologie wordt ontwikkeld om dit
mogelijk te maken. De Noorse collega’s komen ook naar Nederland om
hierover met de Nederlandse sector van gedachten te wisselen.
Dan de vraag of het klopt dat het verlaagde energietarief 90 mln. oplevert
voor de glastuinbouw. Ja, voor het jaar 2012 is dat verzekerd. Er is een
aanvrage naar Brussel gegaan voor 2013, omdat wij dan duidelijkheid
moeten hebben van de zijde van Brussel dat dit acceptabel is en het moet
niet als ongeoorloofde staatssteun worden aangemerkt. Overigens ook
alle hulde voor collega Weekers.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Even een vraag aan de staatssecretaris.
Hij zei dat het voor 2012 verzekerd is, terwijl wij voor 2013 nog duidelijkheid moeten krijgen van de Europese Commissie. Maar ik zie ook net in
een van de grote landelijke kranten dat zowel het afschaffen van de lage
energiebelasting glastuinbouw als het afschaffen van de rode diesel op de
longlist met extra bezuinigingen staat. Ik zou hierop toch graag een reactie
krijgen van de staatssecretaris.
Staatssecretaris Bleker: In welke krant het ook gestaan zou hebben – deze
keer stond het in De Telegraaf – ik reageer er niet op.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dat is natuurlijk een te verwachten
reactie van de staatssecretaris, maar ik wilde dit toch even genoemd
hebben. Dit soort dingen komt toch niet zomaar op. Er staat ook een
aantal dingen niet op de longlist, dus dat lijstje is natuurlijk niet
verzonnen.
Staatssecretaris Bleker: Soms staat de natuur er ook op. Of staat die er
niet op?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

24

Mevrouw Van Veldhoven (D66): Nee, die staat er niet op. Dat viel mij
meteen op. Dat heb ik meteen even bekeken.
Staatssecretaris Bleker: Uw reactie zal wel zijn: Dat kan toch niet meer.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Nee, die is al weg, er is niets meer!
Staatssecretaris Bleker: Dat had ik al gedacht, dus laat ik u voor zijn.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het is natuurlijk wel relevant, omdat wij
net vandaag...
De voorzitter: Mevrouw Van Veldhoven, ik stel voor dat de staatssecretaris zijn betoog vervolgt.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Heel kort, wat wij wel moeten markeren
met elkaar, is dat wij hier een CO2-vereveningsinstrument glastuinbouw
hebben gekregen, waarvoor de heer Koopmans al bijna de champagne
had opengetrokken, waarin wel degelijk een relatie wordt gelegd met de
verlenging van het tarief. Mijn vraag aan de staatssecretaris: hoe cruciaal
is dat tarief voor het doorgaan van dat vereveningsinstrument? Staat dat
op losse schroeven als blijkt dat die lagere energiebelasting glastuinbouw
er niet meer doorkomt?
De voorzitter: ik wijs er wel op dat dit onderwerp nog twee keer aan de
orde komt, bij twee andere gelegenheden.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het was op verzoek van het CDA dat dit
expliciet bij de agenda van vandaag werd betrokken, dus ik maak er
alsnog graag gebruik van.
De voorzitter: Jazeker, maar u wilt ook antwoord op de andere vragen, ik
kijk even naar de staatssecretaris.
Staatssecretaris Bleker: Als het ook op twee andere plekken aan de orde
komt, lijkt mij dat heel goed.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik maak een punt van orde: dit is bewust
op de agenda gezet door het CDA. Nu is dit een CDA-bewindspersoon. Ik
vraag hem: hoe essentieel is dat onderdeel voor dat hele convenant? Als
de staatssecretaris, die inderdaad geen CDA bewindspersoon is maar een
bewindspersoon van het kabinet, zegt: ook zonder dat onderdeel staat het
convenant nog steeds, dan vind ik dat wel relevant. Als hij zegt: dat staat
op losse schroeven, dan is dat ook relevant voor ons.
Staatssecretaris Bleker: Er wordt apart gesproken over het convenant. Ik
wil daar alleen dit over zeggen. Het lage tuinbouwtarief is een correctie op
de tarievenstructuur waardoor de glastuinbouw een gelijke energiebelastingdruk heeft als andere energie-intensieve sectoren. Dat is het doel
ervan. Daarnaast heeft het iets te maken – hier zijn ook andere landen
genoemd – met het bieden van level playing field-mogelijkheden, ook
voor de sector. Ik vind dan ook niet dat het op gespannen voet staat met
de duurzaamheidsambities. Als je ziet wat er in de glastuinbouw wordt
gepresteerd op het punt van duurzaamheid, dan is dat boven gemiddeld,
ook waar het gaat om energieverbruik, hertoepassing, de kas als
energiebron enzovoort. Waar het gaat om de relatie met het CO2-akkoord,
zou ik zeggen: komt u daarover spreken als dat convenant uitgebreid
wordt besproken met de collega’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

25

Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dan maken wij de champagne nog maar
even niet open!
Staatssecretaris Bleker: Heeft de staatssecretaris al goedkeuring voor een
verlaagd tarief, zo is gevraagd Dat heb ik aangegeven, namelijk in 2012,
21013.
Een van onze middenpartijen, de PvdA, heeft de kwestie van de productschappen aan de orde gesteld. Ik kan er heel duidelijk over zijn. Het
kabinet bekijkt de motie en komt binnenkort met een reactie daarop. Aan
de andere kant, u benoemt wel een aantal problemen dat moet worden
opgevangen als bijvoorbeeld de productschappen voor de land- en
tuinbouwsector geheel verdwijnen. Die problemen doen zich bijvoorbeeld
voor als je privaat geld in meerjarige innovatieprogramma’s wilt hebben.
Tot nu toe is gebleken dat de formule van een productschap een aantrekkelijk instrument is om vrij snel dat geld uit een sector die bestaat uit heel
veel kleine en middelgrote bedrijven, op tafel te krijgen. Dat soort
problemen zal dan op een andere manier moeten worden opgelost.
Hetzelfde geldt in de periode van de EHEC-crisis, waarin ook het productschap een bepaalde rol heeft vervuld. Ik neem aan dat, als het zover komt
dat het geheel wordt afgeschaft, wij met elkaar naar wegen moeten
zoeken, ook de sector zelf, om het soort functies dat nu wordt vervuld
door de productschappen op een andere wijze georganiseerd te krijgen,
want anders verliezen we wel iets. Dan gaat het niet om de structuur, of
iets wat schap heet of niet. Dat maakt mij allemaal niets uit, maar die
functies, die taken moeten op de een of andere manier ook in het publieke
belang op een andere wijze worden geborgd.
De voorzitter: Kan de staatssecretaris aangeven op welke termijn hij
denkt dat er een reactie komt op de invulling van de motie?
Staatssecretaris Bleker: Nee dat kan ik niet aangeven. Alternatieven voor
de breinlozing omarmen, is een zaak van de provincies en van het
ministerie van Infrastructuur en Milieu. 2013 was beoogd voor een verbod
maar wordt gezien als te vroeg. De sector werkt wel hard aan alternatieven.
Ik kom bij een publiek gefinancierde genenbank, niet voor publiek
beschikbaar.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter ...
De voorzitter: ik stel voor dat wij nu de beantwoording afronden en dat
wij daarna kijken wat er nog openstaat om schriftelijk te beantwoorden.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter, ik heb nog geen enkele keer
geïnterrumpeerd.
De voorzitter: Dat is waar, maar ik constateer wel dat wij het debat dan
gewoon moeten afbreken omdat 17.00 uur de eindtijd is. Dan kunnen wij
net zo goed nu zeggen: laten wij dan verzoeken om de resterende vragen
op papier te krijgen. Dat lijkt mij dan eerlijk gezegd een betere conclusie.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik heb problemen met het antwoord over de
breinlozingen. Er wordt wat dat betreft verwezen naar het ministerie van I
& M, maar dit speelt zich af in de tuinbouw. Dat is op zijn minst een
gezamenlijke verantwoordelijkheid van deze twee ministeries.
De voorzitter: Mag ik een punt van orde maken? Het is 17.00 uur. Ik stel
vast dat wij toch niet in staat zijn om de vrij dikke stapel die er ligt,
helemaal weg te werken. Mijn voorstel is dat leden die nog geen
antwoord hebben gekregen en die prijs stellen op beantwoording dat
even aangeven bij de Griffie, dat dat wordt gecommuniceerd, dat die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

26

vragen schriftelijk worden beantwoord, en dat wij nu afronden met het
samenvatten van de toezeggingen van de staatssecretaris.
De heer Koopmans (CDA): Alle vragen die gesteld zijn, moet de staatssecretaris schriftelijk beantwoorden.
De voorzitter: De staatssecretaris heeft waarschijnlijk het gevoel dat hij
meer vragen heeft beantwoord dan u. Het is zaak dat wij even met elkaar
vaststellen welke vragen nog openstaan.
De heer Koopmans (CDA): En dat wij in een procedurevergadering
besluiten dat er nog een aparte tweede termijn komt.
De voorzitter: Dat is aan u. We kunnen nagaan of daar nu al behoefte aan
is, maar ik denk dat het verstandiger is ... Dat is het geval? Dat gevoelen
wordt dan vastgesteld.
De heer Van Gerven (SP): Ik wil er nog een ander gevoel naast leggen,
namelijk dat wij na de schriftelijke beantwoording ook kunnen nagaan of
wij direct een VAO houden. Uiteraard beslist de meerderheid.
De heer Houwers (VVD): Ik stel voor dat wij dan toch eerst gewoon een
tweede termijn houden. Dat lijkt mij wel zorgvuldiger.
Staatssecretaris Bleker: Voorzitter, ik denk dat ik echt in vijf minuten klaar
ben.
De voorzitter: Het probleem is dat uw voorzitter u moet verlaten. Dat is
overigens helemaal niet doorslaggevend. Ik kijk even naar de andere
leden of zij mogelijkheden hebben voor uitloop. ik constateer dat dat niet
het geval is. Dan denk ik dat we inderdaad de vragen schriftelijk moeten
afdoen.
Dan wil ik wel even de toezeggingen die tot nu toe zijn gedaan, samenvatten.
– De staatssecretaris zal in mei of juni een brief aan de Kamer sturen
over de tuinbouw, waarin hij onder meer ingaat op de mogelijkheden
om in crisissituaties vanuit de regering te sturen en waarin de
evaluatie van de EHEC-crisis wordt meegenomen.
– de staatssecretaris zal de onderzoeken die het lid Van Gerven aanhaalt
bij het Ctgb onder de aandacht brengen om te kijken of deze effect
hebben op de herbeoordeling van neonicotinoiden.
– de staatssecretaris zal als de Europese Commissie zich eind dit jaar
uitspreekt over biologische teelt, zijn standpunt bepalen inzake
substraatteelt en teelt in volle grond.
– het kabinet komt binnenkort, op een niet nader omschreven moment,
met een reactie op de aangenomen motie over het opheffen van de
productschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 627, nr. 8

27