Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1415

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 oktober 2014
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de Raad Buitenlandse
Zaken van 20 oktober 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1415
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1415

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 20
OKTOBER 2014
Ebola
De Raad zal de aanpak bespreken van de ebola-crisis door de EU en de
lidstaten. Het kabinet hecht grote waarde aan de totstandkoming van een
door de EU-gecoördineerde 24/7 repatriëringscapaciteit voor hulpverleners. Het gebrek aan (medische) hulpverleners in de getroffen landen is
groot. Het kabinet acht het van belang dat EU-lidstaten hun inspanningen
coördineren via het Emergency Response Coordination Centre (ERCC).
Hetzelfde geldt voor coördinatie van de internationale respons door het
VN Ebola Crisis Team. Het kabinet blijft pleiten voor het openhouden van
de grenzen in de regio en instandhouding van het vliegverkeer. Hiermee
wordt de economische schade zoveel mogelijk beperkt. Naast de uitbraak
dreigt de stabiliteit in de getroffen landen – met name Liberia en Sierra
Leone – te verslechteren en ligt er mogelijk een voedselcrisis in het
verschiet. De Raad zal dan ook spreken over de implicaties van de Ebola
crisis voor Afrikaanse landen. Bij deze politieke beoordeling vraagt het
kabinet aandacht voor de verslechterde stabiliteit en de dreigende
voedselcrisis.
Sinds de uitbraak in maart 2014 heeft de EU EUR 180 miljoen bijgedragen
aan de bestrijding van ebola en aan budgetsupport voor de getroffen
landen en steun aan de medische missie van de Afrikaanse Unie.
Daarnaast heeft de EU humanitaire experts naar de getroffen landen
uitgezonden. Het kabinet heeft EUR 18,8 miljoen beschikbaar gesteld om
de crisis te bestrijden. Daarnaast wordt het logistieke ondersteuningsschip
Karel Doorman van de Koninklijke Marine beschikbaar gesteld om
hulpgoederen naar de regio te transporteren. Het besluit over daadwerkelijke inzet wordt genomen op basis van een aantal randvoorwaarden. Zo
moet onder meer de transportcapaciteit van het schip in voldoende mate
benut worden. De transportkosten komen voor 55 procent voor rekening
van de Europese Commissie. Het andere deel wordt betaald uit de
begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Irak/Syrië/ISIS
De Raad zal aandacht besteden aan de internationale inspanningen ter
bestrijding van ISIS in Irak en Syrië. Hierbij zal het onder meer stilstaan bij
de steeds zorgelijker situatie aan de Turks-Syrische grens en de middelen
waarover de EU beschikt om de dreiging van ISIS tegen te gaan. Ook zal
de Raad van gedachten wisselen over effectieve samenwerking (tussen
EU-lidstaten, -fora en partnerlanden) op het gebied van buitenlandse
strijders en financieringsstromen. Desgevraagd zal het kabinet de
Nederlandse militaire bijdrage in Irak toelichten. Het kabinet is van
mening dat militair ingrijpen in Irak alleen een succesvol resultaat
oplevert als eveneens geïnvesteerd wordt in inclusiviteit en stabiliteit;
vooral eerst door de Iraakse regering. Het kabinet hecht eraan dat de Raad
spreekt over de (ondersteunende) rol die de EU hierbij kan spelen door
haar middelen in te zetten in het brede spectrum van de geïntegreerde
benadering. Inzet van de EU zou zich volgens het kabinet op de volgende
sporen moeten richten: ondersteuning van een duurzaam en inclusief
politiek proces, aanpak van financieringsstromen (incl. oliesmokkel), op de
middellange en lange termijn capaciteitsopbouw van Iraakse instituties
(veiligheidssector en rechtstaatontwikkeling) en wederopbouw in
teruggewonnen gebieden met het oog op inclusiviteit.
Conform de Nederlandse prioriteiten zal aandacht gevraagd worden voor
het tegengaan van straffeloosheid en de positie van vrouwen. Tevens zal
het kabinet het belang van voldoende humanitaire hulpverlening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1415

2

bepleiten en de Nederlandse bijdragen op dit terrein (EUR 113,5 miljoen in
Syrië en EUR 17,2 miljoen in Irak) toelichten.
MOVP/Gaza
De Raad zal spreken over de laatste ontwikkelingen in het Midden-Oosten
Vredesproces en de situatie in Gaza. Op 26 augustus jl. is een staakt-hetvuren ingegaan, waarmee een einde kwam aan de raketbeschietingen
vanuit Gaza en de Israëlische «Operation Protective Edge». Verdere
onderhandelingen worden gevoerd om tot een duurzaam bestand te
komen.
Op 12 oktober a.s. neemt de Minister van Buitenlandse Zaken deel aan
een internationale donorconferentie in Caïro over de wederopbouw van
Gaza. Het doel van de conferentie is om het fundament van het staakt-hetvuren te versterken, het perspectief op een politieke oplossing te
vergroten en financiële steun voor wederopbouw van Gaza te mobiliseren.
In de visie van het kabinet is een duurzame oplossing noodzakelijk om te
voorkomen dat deze geweldscyclus zich elke paar jaar herhaalt. Daarbij is
het essentieel om de toegang tot de Gaza-strook te verruimen met
inachtneming van de veiligheidszorgen van Israël. De internationale
gemeenschap kan daarbij een rol spelen. Het kabinet zet in op een
centrale rol voor de Palestijnse Autoriteit (PA) bij de wederopbouw van
Gaza en op uitbreiding van het gezag van de Palestijnse Autoriteit naar
Gaza.
Libië
De Raad zal mogelijk spreken over de zorgwekkende ontwikkelingen in
Libië. Vanwege de verslechterde veiligheidssituatie zijn de meeste
buitenlandse vertegenwoordigingen eind juli 2014 geëvacueerd. De
Nederlandse ambassade in Tripoli is sinds 29 juli jl. tijdelijk gesloten.
Er tekent zich in Libië een conflict af tussen allianties van aan de ene kant
islamistische milities en milities uit Misrata, die Tripoli en grote delen van
Benghazi controleren; en aan de andere kant anti-islamistische milities uit
Zintan, de strijdgroepen van generaal Haftar en het nationale Libische
leger, die het Huis van Afgevaardigden steunen. Deze allianties zijn
gebaseerd op kortetermijnbelangen en kunnen bij nieuwe ontwikkelingen
snel wijzigen. Sinds de parlementsverkiezingen van 25 juni jl. bestaat er
een situatie waarbij het door de internationale gemeenschap erkende Huis
van Afgevaardigden en de regering onder leiding van al-Thinni in Tobroek
zetelt, en een kleine groep islamistische leden van het oude parlement een
rivaliserende regering heeft gevormd onder leiding van al-Hassi met een
parlement in Tripoli.
Het kabinet maakt zich zorgen over de situatie in Libië en de gevolgen die
dit heeft voor de lokale bevolking en de regio. Libië biedt vanwege het
machtsvacuüm een toevluchtsoord aan jihadistische strijders en vormt
een spil in het regionale netwerk van illegale handel in onder meer drugs,
wapens en mensen. Door gebrek aan controle door staatsinstellingen en
de slechte veiligheidssituatie is het adresseren van de migratiestroom in
Libië zelf zeer lastig geworden. Het kabinet is van mening dat de EU-inzet
gericht moet zijn op ondersteuning van het bemiddelingsinitiatief van
VN-gezant León. Een inclusief politiek proces is de enige manier om het
verstoorde transitieproces terug op het juiste spoor te krijgen. Nederland
zal in EU-verband pleiten voor een geïntegreerde aanpak zodat ook de
migratie-problematiek en de gevaren van jidahistische groeperingen
worden geadresseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1415

3

Oekraïne
In de context van Oekraïne heeft de nasleep van de MH17 vliegramp voor
het kabinet onverminderd de hoogste prioriteit. Uw kamer wordt
regelmatig per brief geïnformeerd over de laatste stand van zaken
omtrent de drie prioriteiten berging/repatriatie, onderzoek en schuldvraag1.
De Raad zal de situatie in Oost-Oekraïne bespreken die is ontstaan nadat
de trilaterale contactgroep op 5 september jl. in Minsk overeenstemming
bereikte over 12 punten, waaronder een onmiddellijk staakt-het-vuren,
monitoring door de OVSE, hervatting grenscontroles en hervatting
nationale dialoog gericht op een politieke oplossing. Dit «Minsk protocol»
werd op 19 september jl. aangevuld met een memorandum waarin nadere
bepalingen zijn opgenomen over onder meer de terugtrekking van zwaar
materieel, instelling van een bufferzone, verbod op militaire vluchten en
vertrek van buitenlandse strijders. Het kabinet verwelkomt dat conflictpartijen het eens zijn geworden over het protocol en het memorandum van
Minsk. Deze afspraken bieden een goede basis voor een politieke
oplossing van het conflict. Tot op heden blijft implementatie van zowel het
protocol als het memorandum echter nog onbevredigend. Schendingen
van het staakt-het-vuren vinden regelmatig plaats, met name rondom
strategische locaties als het vliegveld van Donetsk en de havenstad
Marioepol, die onder controle staan van de Oekraïense autoriteiten. Bij de
implementatie van de Minsk-afspraken en het staakt-het-vuren in het
bijzonder moeten betrokken partijen zich rekenschap geven van het
belang van ongehinderde toegang tot de MH17 rampplek. Het kabinet
roept hier in internationaal kader, zo ook in EU-verband, toe op. Ook is
nog steeds sprake van de aanwezigheid van Russisch materieel en
Russische troepen op Oekraïens grondgebied en zijn er nog geen
effectieve grenscontroles hervat tussen Rusland en het door separatisten
gecontroleerde grondgebied van Oekraïne. Ondanks het feit dat de
Oekraïense autoriteiten op 16 september jl. een handreiking naar de
separatisten deden door de aanname in het parlement van een verregaand voorstel voor tijdelijke autonomie, zijn de separatisten nog niet
ingegaan op dit aanbod en zijn er geen noemenswaardige stappen gezet
om de nationale dialoog – waarmee een politieke oplossing voor het
conflict in Oost-Oekraïne gevonden moet worden – te hervatten
Daarnaast werken de separatisten in de aanloop naar de Oekraïense
parlementsverkiezingen van 26 oktober a.s. niet mee aan een formule
waarbij de verkiezingen ook in de door hen bezette gebieden plaats
kunnen vinden. Ook ten aanzien van de lokale verkiezingen, die in
Oekraïne op 2 december a.s. plaatsvinden, werken de separatisten niet
mee aan opties die de eenheid van Oekraïne waarborgen. In plaats
hiervan streven ze naar de organisatie van eigen «verkiezingen».
Sancties
In navolging van de Europese Raad van 20 augustus jl., waar werd
geconcludeerd dat Rusland destabiliserend blijft optreden in
Oost-Oekraïne, heeft de Raad op maandag 8 september een additioneel
pakket aan sancties goedgekeurd dat voortbouwt op het sanctiepakket dat
op 31 juli 2014 in werking is trad. Dit pakket is op vrijdag 12 september jl.
in werking getreden. Het pakket omvat verdergaande kapitaalmarktrestricties (verlaging van de drempel voor verhandelbaar schuldpapier van
90 tot 30 dagen; uitbreiding tot alle leningen; uitbreiding reikwijdte met
staatsbedrijven in olie- en defensiesectoren), verdergaand exportver1

Kamerbrief stand van zaken MH17 (Kamerstuk 33 997, nr. 20), d.d. 9 oktober 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1415

4

boden voor dual use goederen (uitbreiding verbod op de uitvoer van
goederen en technologie voor tweeërlei gebruik naar gemengde
eindgebruikers) en hoogwaardige energietechnologie (verbod op van
bepaalde dienstverlening voor diepwater olie-exploratie en -productie,
Arctische olie-exploratie en -productie en schalieolieprojecten in Rusland).
Daarnaast is het sanctiecriterium voor het visumverbod en bevriezing van
tegoeden uitgebreid met personen en entiteiten die zaken doen met de
separatistische groeperingen in de Donbas regio. Tegelijkertijd zijn er 24
extra personen toegevoegd aan de sanctielijst. In totaal zijn nu 119
personen en 23 entiteiten op de sanctielijst geplaatst.
Bij de aankondiging van het meest recente sanctiepakket op 12 september
jl. benadrukte de Voorzitter van de Europese Raad Van Rompuy dat het
pakket schaalbaar en omkeerbaar is, afhankelijk van de situatie ter plaatse.
De politieke ontwikkelingen zoals hierboven geschetst geven op dit
moment geen aanleiding voor aanpassing van het sanctieregime.
Associatieakkoord en steun aan Oekraïne
Op 16 september jl. ratificeerden het Oekraïense parlement en het
Europees parlement het associatieakkoord tussen Oekraïne en de EU. Een
aantal dagen eerder, op 12 september jl., werd tussen Oekraïne, de
Russische Federatie en de EU in het kader van trilaterale consultaties
overeengekomen dat de voorlopige toepassing van delen van het
Associatieakkoord (vooral met betrekking tot het vrijhandelsdeel) vooruit
wordt geschoven naar 1 januari 2016. Hiertoe is besloten omdat Oekraïne
ruimte wilde houden om Russische zorgen over de toepassing van
handelsafspraken tussen de EU en Oekraïne weg te nemen – overigens op
straffe van aangekondigde Russische handelsmaatregelen tegen Oekraïne
(namelijk de niet naleving van het vrijhandelsverdrag tussen de
GOS-staten, wat de Oekraïense economie schade zou berokkenen). Het
kabinet ziet het uitstel van de voorlopige toepassing van betreffende delen
van het akkoord als «vertrouwenwekkende maatregel» vis-à-vis Rusland.
Dit kan bijdragen aan de-escalatie. Het kabinet stelt zich tegelijkertijd op
het standpunt dat aanpassing van het associatieakkoord niet aan de orde
is: het akkoord is immers door alle partijen ondertekend en aanpassing
van de bepalingen kan alleen op verzoek van verdragspartijen tot stand
komen, niet als gevolg van inmenging van een derde partij. De Raad heeft
hierover op 29 september jl. een verklaring aangenomen.2
De autonome handelsmaatregelen die de Raad aannam ten aanzien van
Oekraïne zullen worden verlengd t/m 31 december 2015. Hierdoor blijft
Oekraïne profiteren van bepalingen uit het vrijhandelsverdrag vooruitlopend op de voorlopige toepassing daarvan. De nationale procedures
m.b.t. de ratificatie van de drie associatieakkoorden (met Georgië,
Moldavië en Oekraïne) zijn ondertussen in gang gezet. Implementatie van
de akkoorden, inclusief de uitvoering van de hervormingsagenda die
hierbij komt kijken, heeft voor Nederland de hoogste prioriteit. Zij zullen
de transitie van Oekraïne naar een functionerende rechtsstaat en een vrije
markteconomie bespoedigen. De EU, en afzonderlijke lidstaten – ook
Nederland – zullen dit hervormingsproces actief ondersteunen.

2

http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/144955.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1415

5