Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 697

Gebiedsgerichte economische perspectieven en
Regionaal Economisch Beleid

Nr. 37

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 februari 2018
Als Rijk, regionale overheden en de bedrijven, kennisinstellingen en
maatschappelijke organisaties in regio’s samen optrekken kunnen we
meer doen voor de samenleving en wordt het overheidsbeleid effectiever.
Want in regio’s komen maatschappelijke opgaven vaker samen en
ontstaan dus ook kansen. Als we regio’s versterken kunnen we de
samenleving versterken. En een land met een sterke samenleving kan
meer betekenen in de wereld. Het kabinet heeft veel ambities om met
regio’s samen te werken, daar waar het meerwaarde heeft voor kwaliteit
van leven en welvaart, uitgaande van de eigen regionale kracht en zonder
daar vooraf een blauwdruk voor te maken.
Zoals aangekondigd tijdens de begrotingsbehandeling Economische
Zaken en Klimaat en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2018, deel
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 6 en 7 december jongstleden
(Handelingen II 2017/18, nr. 31, item 10, en nr. 32, item 11), informeer ik u
middels deze brief, mede namens de Minister van BZK, over de invulling
van de Regio Envelop, de regionale deals en de zes prioritaire opgaven uit
het Regeerakkoord (Kamerstuk 34 775, nr. 34). Deze brief gaat in op de
randvoorwaarden maar ook in op de vraag van de vaste commissie voor
Economische Zaken en Klimaat van 24 januari 2018 over het proces voor
de verdeling van de regionale middelen. Daarnaast wordt u middels
separate brieven nader geïnformeerd over het proces van de zes in het
Regeerakkoord genoemde opgaven. In mei van dit jaar wordt u geïnformeerd over de procedure om de initiatieven voor andere regionale deals
te selecteren.
Regio Envelop
Het Regeerakkoord stelt een budget ter beschikking voor regionale
opgaven. Bij startnota is dit budget vastgesteld op € 950 miljoen voor de

kst-29697-37
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 697, nr. 37

1

jaren 2018 tot en met 2022 (Kamerstuk 34 775, nr. 54): de Regio Envelop.
Dit budget zal in ieder geval worden ingezet voor de zes opgaven die
expliciet in het Regeerakkoord zijn opgenomen: nucleaire problematiek,
ESTEC, Zeeland, Eindhoven, Rotterdam Zuid en de BES-eilanden. Deze
opgaven worden op dit moment met prioriteit uitgewerkt. In lijn met de
Rijk/regio ambities uit het Regeerakkoord zet het kabinet een substantieel
deel van het budget in voor andere regionale deals.
Regio’s zijn belangrijk
De samenleving verandert, onder meer door schaalvergroting en steeds
snellere technologische ontwikkelingen. Bovendien zijn de ontwikkelingen
met elkaar verweven. Daarom zijn overheden, bedrijven, maatschappelijke
en kennisinstellingen voor het realiseren van opgaven steeds afhankelijker
van samenwerking1. Deze partijen vinden elkaar ook steeds meer in
regionale triple helix coalities. De regio is daarbij geen vaststaande
geografische of bestuurlijk-administratieve eenheid, maar het gebied dat
partijen zelf als de meest effectieve schaal verkiezen om tot oplossingen te
komen. Met regionale deals en de inzet van de Regio Envelop speelt het
kabinet in op deze bewegingen.
Regio’s staan primair zelf aan de lat om hun regionale opgaven op te
pakken. Partnerschap van het Rijk met regio’s is aan de orde wanneer
regionale opgaven een bovenregionale uitstraling hebben en/of de
draagkracht van de regio te boven gaat. Juist doordat opgaven complexer
worden en vaak verschillende beleidsterreinen raken, ontstaan kansen
door agenda’s van Rijk en regio met elkaar te verbinden. In de vorige
kabinetsperiode is ervaring opgedaan met verschillende nieuwe partnerschappen, als een effectieve aanpak voor complexe opgaven.2 Het kabinet
wil daarmee door gaan. Het heeft de ambitie om de gebiedsgerichte
samenwerking tussen Rijk en regio’s nog meer te versterken.
Ambitie
Dit kabinet is er voor heel Nederland. Voor stedelijke regio’s en landelijk
gebied. Het werkt samen, bundelt krachten en gaat van gedeelde
belangen uit, niet van tegenstellingen. Om dat te bewerkstelligen is
maatwerk nodig. Immers, niet alle regio’s zijn hetzelfde.
Met de regionale deals en de inzet van de € 950 miljoen wil het kabinet
bijdragen aan brede welvaart in Nederland. Dat is nadrukkelijk breder dan
economie of groei. Het gaat om de kwaliteit van onze leefomgeving, de
kwaliteit van leven en welvaart in economische zin.3 Voorstellen voor de
Regio Envelop en de regionale deals zullen worden beoordeeld op de
mate waarin zij bijdragen aan de ontwikkeling van deze brede welvaart.
Dat kan gaan over onder meer leefbaarheid, sociale infrastructuur en
voorzieningenniveau, economische structuurversterking, onderwijs en
arbeidsmarkt, klimaat en energie, natuur en landbouw, bereikbaarheid en
de woningmarkt.
Het kabinet heeft in het bijzonder oog voor initiatieven die het effect of de
draagkracht van de regio overstijgen. Bijvoorbeeld door impulsen te
geven aan regio’s waar kansen liggen of door de helpende hand te bieden
1

Zie o.a. Studiegroep Openbaar Bestuur, «Maak verschil – krachtig inspelen op regionaaleconomische opgaven», maart 2016.
2
Bijvoorbeeld City Deals, proeftuinen Maak Verschil, het programma Bevolkingsdaling,
Techniekpact, het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport, energie/klimaat,
retail en in het kader van het nationaal programma sociaal domein.
3
PBL/SCP/CPB, Policy Brief «Brede Welvaart», mei 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 697, nr. 37

2

aan regio’s die hun problematiek zonder hulp niet aankunnen. Kern van de
aanpak is het bottom-up karakter: het kabinet zoekt aansluiting op de
opgaven en kansen die samenhangen met het DNA van de regio.
Zes opgaven
In het Regeerakkoord zijn zes opgaven specifiek genoemd. Ze worden met
voorrang uitgewerkt en tot besluitvorming gebracht. In afzonderlijke
brieven zal ik per opgave nader ingaan op de bijdrage vanuit de Regio
Envelop en het verdere proces. Voor de opgaven Zeeland, Rotterdam-Zuid
en Eindhoven zal de omvang van de bijdragen op korte termijn, na verder
overleg met de regio, worden vastgesteld. In deze brief ga ik in op de
bredere randvoorwaarden voor de zes opgaven.
De inzet en uitwerking van de maximale bijdragen aan de zes opgaven
vanuit de Regio Envelop, vindt de komende tijd plaats in overleg tussen
de betrokken regionale partijen, het Ministerie van LNV en de betrokken
vakdepartementen en in het geval van de BES-eilanden de stuurgroep
Caribisch Nederland.
Zoals hiervoor aangegeven, zullen de voorstellen worden beoordeeld op
basis van de vraag in hoeverre zij bijdragen aan ontwikkeling van de
brede welvaart. In aanvulling hierop zijn randvoorwaarden opgesteld.
Voorstellen zullen op basis van deze randvoorwaarden worden beoordeeld. De invulling van de proposities zal voor inzet van de middelen
mede getoetst worden op de doelmatigheid en doeltreffendheid. Het is
nadrukkelijk niet zo dat scores op individuele criteria doorslaggevend zijn.
Het gaat om het totaalbeeld. De zes opgaven zullen zoveel mogelijk bezien
worden in de context van de inhoudelijke ambitie en de randvoorwaarden
zoals verwoord in deze brief. Waar mogelijk worden ook over deze zes
opgaven regionale deals gesloten.4 Het kabinet streeft er voorts naar om
voor het zomerreces 2018 voor alle zes opgaven goed uitgewerkte,
gezamenlijke plannen te hebben.
Randvoorwaarden zes opgaven voor inzet Regio Envelop
1. Aansluiting van de inhoudelijke regionale doelen / opgaven op
nationale opgaven uit het Regeerakkoord of onderliggend
Rijksbeleid. Bij voorkeur betreft het meervoudige opgaven. Er zal
ook gekeken worden naar het te verwachten regio-overstijgend
effect;
2. Cofinanciering: het uitgangspunt is dat de middelen uit de Regio
Envelop een vliegwiel zijn om investeringen vanuit de regio een
steuntje in de rug te bieden; vanuit de Regio Envelop wordt
maximaal 50% bijgedragen;
3. Toekenning van middelen is onderdeel van een bredere,
meerjarige deal, met concrete samenwerkingsafspraken van een
coalition of the willing: een expliciet doel (resultaatgericht),
programma en inzet van middelen;
4. Publiek-private samenwerking (PPS): in de deal leveren zowel
publieke als private partijen bijdragen. Bij voorkeur is sprake van
een triple helix -overheid, bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties en kennisinstellingen- insteek. Uitgangspunt is actief
commitment en (SMART) inzet van alle partijen. Dit geldt ook
voor deelnemende vakdepartementen;

4

Hier zal in ieder geval de nucleaire problematiek van uitgezonderd worden, omdat deze
problematiek vooral ziet op de rol van de Staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 697, nr. 37

3

5. Mate van robuustheid regionale governance en uitvoeringskracht: geen vrijblijvende samenwerking, maar een impuls voor
langduriger effecten;
6. Middelen uit de Regio Envelop vullen in beginsel geen gaten in
beleidsbudgetten op begrotingen van vakdepartementen. De
focus ligt op opgaven waar nog geen reguliere financiering voor
is;
7. Matching vanuit departementen: pré als beleidsspecifieke
middelen vanuit departementen bijgelegd worden of een
koppeling kan worden gemaakt met financiering vanuit de EU
(EFRO, ESF, POP, Horizon2020) of bijvoorbeeld Invest-NL;
8. Perspectief op snelle inzet van middelen uit de Regio Envelop
(begrotingstranches), waarbij de zorgvuldigheid wel geborgd
moet zijn.
Procedure andere regionale deals
De regio’s zijn het kompas van het kabinet, met alles waar ze uniek en
anders in zijn, waar ze tegenaan lopen of goed in zijn, waar ze onder
gebukt gaan of van groeien. Het kabinet wil ook met hen afspraken maken
om brede welvaart te stimuleren. Daartoe sluit het zoveel mogelijk aan bij
waar regio’s sterk in zijn, welke knelpunten er zijn en waar de kansen
liggen.
Op dit moment is de eerste prioriteit om te zorgen dat er over de zes
opgaven kan worden besloten. Het substantiële resterende budget wordt
ingezet voor het afsluiten van andere regionale deals. In deze deals staat
de opgave van de regio centraal. Het beschikbare budget zal de komende
jaren tranchegewijs beschikbaar worden gesteld. Daartoe zal een (nader
uit te werken) uitvraag worden gedaan voor het indienen van voorstellen
vanuit de regio. Dit laat onverlet dat het instrument regionale deals breder
kan worden ingezet om Rijk-regio samenwerking te helpen, een regionale
deal hoeft dus niet per se verbonden te zijn aan inzet van middelen uit de
Regio Envelop.
De komende tijd wordt een verder inhoudelijk afwegingskader voor een
selectie van regionale deals ontwikkeld. Hierover wordt nader gesproken
met onder meer partijen uit de regio. Dit afwegingskader neemt de
geschetste randvoorwaarden en de bijdragen aan de ontwikkeling van de
brede welvaart in acht. Uitwerking van de regionale deals zal plaatsvinden
in overleg tussen regionale partijen, het Ministerie van LNV en de
betrokken vakdepartementen. Zoals aangegeven informeer ik u in mei
over de procedure rond selectie van initiatieven.
Komende maanden zal ik het initiatief nemen om verschillende regio’s te
bezoeken, waarbij ik verschillende collega-bewindslieden zal meevragen
op basis van wat in de te bezoeken regio speelt, onder andere om nader
inzicht te verkrijgen in de regionale opgaven en de relatie met ambities
die op nationaal niveau zijn geformuleerd.
Tot slot
Ik zie uit naar het verder verstevigen van de samenwerking tussen Rijk en
regio in de komende periode. Als we samen optrekken als overheden, en
daarbij ook verbindingen maken met bedrijven, kennisinstellingen en
maatschappelijke organisaties, zijn we effectiever in het oppakken van
onze maatschappelijke opgaven. Afgelopen jaren heeft het Rijk veel
kunnen doen in samenwerking met de regio, via bijvoorbeeld de city
deal-aanpak en regionale structuurversterkingsprogramma’s, zoals het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 697, nr. 37

4

Investeringsprogramma Zeeland in Stroomversnelling. Daar werkt het
kabinet graag als partner van regionale partijen aan verder, onder andere
langs de lijnen in deze brief.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 697, nr. 37

5