Sander Rigter, Pieter Oomen

THC-concentraties in wiet,
nederwiet en hasj in
Nederlandse coffeeshops
2020-2021

Sander Rigter
Pieter Oomen

THC-concentraties in wiet, nederwiet
en hasj in Nederlandse coffeeshops
(2020-2021)

Trimbos-instituut, Utrecht
Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS)
Programma Drug Monitoring & Policy
september2021

1

Colofon
Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van:
het Ministerie van VWS, Directie Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie

Samenstelling:
Pieter Oomen
Sander Rigter

Projectuitvoering
Sander Rigter
Chemische analyses
O.l.v. Erik Ritzen

Projectleiding
Pieter Oomen

Beeld omslag
www.gettyimages.com
Personen afgebeeld op de omslag van deze uitgave zijn modellen en hebben geen relatie tot het onderwerp van
deze uitgave.

Deze uitgave is te bestellen via www.trimbos.nl/webwinkel met artikelnummer AF1935
Trimbos-instituut
Da Costakade 45
Postbus 725
3500 AS Utrecht
T: 030-297 11 00
F: 030-297 11 11
© 2021, Trimbos-instituut, Utrecht (v 1,0).

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige
vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming van de samenstellers.

2

Voorwoord

Op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is onderzoek gedaan
naar de sterkte van cannabisproducten zoals die te koop worden aangeboden in
Nederlandse coffeeshops. Voor het onderzoek zijn in december 2020 en januari 2021 in
vijftig coffeeshops in Nederland anoniem wiet- en hasjproducten gekocht. De monsters zijn
door ons vaste laboratorium geanalyseerd op het percentage THC, CBD en CBN.
Dit onderzoek is een jaarlijkse monitor naar de inhoud van hasj en wiet, zoals die door
consumenten in de coffeeshop gekocht wordt. Het eerste onderzoek vond plaats in 1999.
De resultaten in dit rapport zijn afkomstig van de 22e jaarlijkse meting. Een toch wel
speciale editie, gezien de tijdens de monstername geldende coronamaatregelen.
Onze dank gaat uit naar iedereen die heeft meegewerkt aan dit onderzoek, waaronder de
medewerkers van de instellingen voor verslavingszorg die hebben geholpen bij het
aanschaffen van de monsters. Niet in het minst zijn we dank verschuldigd aan het
personeel en de eigenaren van de coffeeshops die wij in het kader van dit onderzoek
hebben bezocht. We zijn hen erkentelijk voor hun medewerking bij het geven van
informatie over de bij hen aangeschafte producten.

3

3

1

Inhoud

Samenvatting

3

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7
1.8
1.9
1.10

Inleiding
De cannabisplant
De harsklieren: trichomen
Cannabinoïden: ∆9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol en cannabinol
De biosynthese van cannabidiol (CBD) en tetrahydrocannabinol (THC)
Cannabidiol versus tetrahydrocannabinol
Terpenen
Hasj
Wiet
Cannabis vervuild met synthetische cannbinoïden
Cannabis en de COVID-19-pandemie

5
5
6
7
9
10
11
13
14
14
15

2
2.1
2.2
2.3

Opzet en uitvoering van het onderzoek
Monstername
Chemische analyse
Verwerking van de gegevens

16
16
17
18

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Resultaten
Gewichten en aankoopprijzen
THC-concentraties in cannabisproducten
CBD- en CBN-concentraties in cannabisproducten
Verhouding CBD- en THC concentraties
Correlaties tussen prijs en sterkte

20
21
25
31
37
44

4

Discussie

46

5

Conclusies

53

6

Summary

54

Referenties
Bijlage A Boxplots: spreiding van het THC-gehalte in de diverse cannabisproducten
Bijlage B Boxplots: spreiding van het CBD-gehalte in de diverse cannabisproducten
Bijlage C 5-jaarsboxplots THC-gehalte geïmporteerde wiet en nederhasj
Bijlage D 5-jaarsboxplots CBD-gehalte geïmporteerde wiet en nederhasj
Bijlage E 5-jaarsboxplots CBD/THC-ratio’s geïmporteerde wiet en nederhasj

56
62
65
69
71
73

3

Samenvatting

Dit rapport beschrijft de resultaten van het tweeëntwintigste jaarlijks onderzoek naar de
sterkte van cannabisproducten zoals die in Nederlandse coffeeshops te koop worden
aangeboden. Het onderzoek is uitgevoerd op verzoek van het ministerie van VWS. Er zijn
willekeurig 50 Nederlandse coffeeshops geselecteerd uit de meest recente lijst van
gedoogde coffeeshops. Ten behoeve van het onderzoek zijn 64 monsters nederwiet (meest
populaire variant), 71 monsters buitenlandse hasj, 8 monsters wiet van buitenlandse
herkomst en 4 monsters hasj bereid uit nederwiet (nederhasj) aangekocht. Ook werden
53 wietmonsters aangekocht die door de medewerkers van de coffeeshops werden
aangemerkt als het “meest sterk”. De aankoop geschiedde anoniem. Het is daarom niet te
achterhalen welk cannabissample uit welke coffeeshop afkomstig is. De coffeeshops wisten
van tevoren niet van het bezoek van medewerkers van het Trimbos-instituut of de
instellingen voor verslavingszorg. Wel werd de coffeeshophouder na aankoop van de
samples op de hoogte gesteld van het doel van het onderzoek en werd gevraagd of nog
enkele aanvullende vragen over de aangekochte samples mochten worden gesteld.
Van oudsher bevat hasj meer THC dan wiet. Dit komt omdat hasj een concentratieproduct
is van wiet. Geïmporteerde hasj bevat gemiddeld meer THC dan geïmporteerde wiet
(24,3% versus 4,0%; dit onderzoek) en Nederlandse hasj (nederhasj) bevat gemiddeld
meer THC dan de populairste Nederlandse wiet (21,0% versus 14,6%; dit onderzoek).
Het gemiddelde THC-percentage in de populairste (dus meest verkochte) nederwiet was
dit jaar 14,6% (meting 2020/2021) en daarmee gelijk aan dat in de meting van vorig jaar.
De geleidelijke stijging van het gemiddelde THC-gehalte in nederwiet die sinds 2013 tot
2019 te zien was, zet niet langer door (16,8% in 2018, 16,7% in 2019 en 14,6% in 2020
en de huidige meting).
De gemiddelde THC-concentratie in wiet die werd aangekocht als het “meest sterk”
verschilde niet significant van die van vorig jaar (17,0% in 2020/2021 versus 18,1% in
2019/2020). Ook het gemiddelde THC-gehalte van deze sterkste soort steeg tot 2004,
waarna tot 2014 een daling te zien was; de stijging die daarna weer waarneembaar was
zet in 2020 niet langer door. Het gemiddelde THC-percentage in de als sterkst verkochte
nederwiet verschilt niet significant van dat van de meest populaire nederwiet (17,0%
versus 14,6%). Met name in de nederwiet viel dit jaar de grote spreiding in THC- en CBDgehaltes op. Er zijn verscheidene monsters gekocht met zeer weinig THC maar normale tot
hoge concentraties CBD. Deze monsters zijn middels een steekproef ook extra getest op
aanwezigheid van synthetische cannabinoïden, maar op geen van deze monsters werd een
vervuiling van dien aard aangetroffen. Deze opmerkelijke trend zal in de toekomst zeker
worden gemonitord.
Geïmporteerde wiet bevatte gemiddeld minder THC dan de andere cannabisproducten
(4,0%), hetgeen niet significant verschilt van de meting van vorig jaar (4,8%).
Nederlandse hasj bevatte gemiddeld 21,0% THC. Deze producten zijn slechts in een
beperkt aantal coffeeshops beschikbaar.

4

Het THC-percentage voor geïmporteerde hasj was het afgelopen jaar gemiddeld 24,3%.
Dit verschilt niet significant van de 24,4% die vorig jaar werd gemeten. Voor de
geïmporteerde hasj geldt dat het gemiddelde THC-gehalte door de jaren heen meer
schommelt dan dat van nederwiet. Het gemiddelde THC-gehalte in dit product is sinds
2014 geleidelijk aan gestegen, maar deze stijgende lijn stokte in 2020. Het gemiddelde
THC-gehalte in geïmporteerde hasj was door de jaren heen vaak vergelijkbaar met dat van
nederwiet. Het meest in het oog springend verschil in samenstelling tussen beide soorten
is dat geïmporteerde hasj, in tegenstelling tot nederwiet, ook een aanzienlijke hoeveelheid
CBD bevat (mediaan 2,2% versus 0,1%). Het mediane CBD-gehalte in geïmporteerde hasj
is wel flink gedaald ten opzichte van vorig jaar (6,7%). Dit zou verklaard kunnen worden
door een verdere overstap van traditionele methodes voor het maken van hasj, naar
methodes waarbij gebruik wordt gemaakt van nederwietachtige planten.
Nederwiet, geïmporteerde wiet en nederhasj bevatten nauwelijks CBD (mediaan voor
populairste en sterkste wiet 0,1%, voor geïmporteerde wiet 0,3%). Het 5-jaarsgemiddelde
van het CBD-gehalte in de populairste nederwiet is over de periode 2017 t/m 2021 wel
significant gestegen ten opzichte van de 5-jaarsgemiddelden in de periode 2012 t/m 2020.
Ook in de ratio tussen CBD en THC is dit terug te zien: waar deze in de periode 2000 t/m
2020 hetzelfde bleven, is deze voor 2017 t/m 2021 significant hoger.
De prijs die voor een gram nederwiet (populaire variant) werd betaald is ten opzichte van
vorig jaar niet significant veranderd (€11,70 in 2020/2021 t.o.v. €10,65 in 2019/2020).
Hetzelfde geldt voor de prijs van een gram van de verondersteld sterkste wiet (€14,21
t.o.v. €13,73 in 2019/2020). De prijs voor een gram geïmporteerde wiet schommelde de
afgelopen 10 jaar tussen de €4,- en de €6,- per gram en was aanzienlijk lager dan die van
de andere cannabisproducten (€4,67 in 2020/2021). De prijs voor een gram nederhasj was
altijd hoger dan voor een van de andere cannabisproducten maar dit jaar niet (€13,80 ten
opzichte van €33,10 in de vorige meting; verschil met voorgaande meting niet significant:
door het geringe aantal samples zijn er grote schommelingen in prijzen tussen de jaren).
De prijs van geïmporteerde hasj verschilde in 2021 ook niet significant: €11,74 per gram
in 2021, €9,65 per gram in 2020. In de periode 2007 tot 2012 stegen de prijzen van de
cannabisproducten (met name nederwiet) in de coffeeshops. In het algemeen geldt dat
voor een wiet met een hoger percentage THC een hogere prijs moet worden betaald – bij
hasj is dit verband in voorgaande jaren ook aangetoond, maar niet in de huidige meting.

5

1

Inleiding

In opdracht van VWS, wordt sinds 1999 de sterkte van cannabisproducten, zoals die
worden aangeboden in Nederlandse coffeeshops, systematisch in kaart gebracht (Pijlman
et al., 2005; Niesink et al., 2015). Daarvoor wordt ieder jaar in 50 coffeeshops verspreid
over het land anoniem een selectie van cannabisproducten aangeschaft. De producten
worden in een gespecialiseerd laboratorium geanalyseerd op het THC-, CBD- en CBNgehalte. In dit rapport worden de resultaten van de 22e jaarlijkse meting besproken.

1.1

De cannabisplant

De hennepplant met als geslachtsnaam cannabis behoort tot de familie der Cannabacea
(hennepachtigen). Ook de hopplant (Humulus lupulus) behoort tot de hennepfamilie.
Hennep wordt reeds duizenden jaren gekweekt en veredeld vanwege de vezels, het zaad
en de olie maar ook vanwege de psychoactieve eigenschappen van de plant (Clarke en
Merlin, 2013).

Figuur I-1 Toppen van een mannelijke (links) en vrouwelijke plant (rechts) van Cannabis
sativa. De mannelijke plant is veel kleiner en minder vertakt dan de vrouwelijke. Alleen de
vrouwelijke plant wordt gebruikt voor de psychoactieve werking.

Cannabis is van nature een tweeslachtige, tweehuizige plant, dat wil zeggen dat er zowel
mannelijke als vrouwelijke bloemen (Figuur I-1) zijn die elk op aparte planten voorkomen
(Paris en Nahas, 1973). Ten behoeve van de hennepvezelproductie worden er eenhuizige
varianten gekweekt waarbij de mannelijke en vrouwelijke bloeiwijzen op één plant groeien.
Over het algemeen is de vrouwelijke plant sterk vertakt en kan tussen de 3 en 4 meter
hoog worden. Mannelijke planten zijn meestal kleiner en minder vertakt. Of men van doen
heeft met een mannelijke of vrouwelijke plant is pas te zien wanneer de bloeiwijzen zich

6

hebben ontwikkeld. Vroeger kon men mannelijke planten pas van de vrouwelijke
onderscheiden wanneer deze al volgroeid waren. Tegenwoordig zijn er gefeminiseerde
zaden te koop, zaden die alleen vrouwelijke planten voortbrengen. Om in de natuur
vruchtbare zaden te kunnen produceren moet de vrouwelijke plant bevrucht worden met
pollen van de mannelijke bloem. Om het opvangen van de pollen uit de lucht te
vergemakkelijken produceert de vrouwelijke plant een kleverige hars aan haar
bloemtoppen (Zie § 1.2). De hars beschermt de zaden ook tegen hitte en insecten.
Wanneer de vrouwelijke bloem eenmaal bevrucht is neemt de productie van hars af.
De hoeveelheid van de belangrijkste psychoactieve stof ∆9-tetrahydrocannabinol (THC) die
een cannabisplant produceert is, naast genetische factoren, afhankelijk van
landbouwkundige factoren zoals licht, bodem, en de manier waarop de plant wordt
geoogst. In een warme en droge atmosfeer produceert de cannabisplant meer THCbevattende harsen, terwijl ze in gematigde omstandigheden meer vezels zal produceren.
Cannabisproducten afkomstig van binnenkweek zullen daarom meer THC bevatten dan
soortgelijke producten die afkomstig van zijn van buiten gekweekte planten.
Met name de onbevruchte vrouwelijke bloem bevat veel THC-houdende harsen, veel meer
dan bevruchte vrouwelijke bloemen. Zodra een vrouwelijke bloem is bevrucht met de
pollen van de mannelijke plant stopt zij met de aanmaak van de THC-bevattende harsen.
Door tijdig de mannelijke planten te verwijderen, of door alleen vrouwelijke planten te
kweken, bv. via stekken of door gefeminiseerde zaden te gebruiken, voorkomt men dat
vrouwelijke planten bevrucht worden. Door vervolgens alleen de bloemtrossen van
onbevruchte vrouwelijke bloemen te oogsten en te drogen verkrijgt men een
marihuanavariant zonder zaden met hogere concentraties THC. Deze marihuanavorm staat
bekend als sinsemilla (sin = zonder; semilla = zaad).

1.2 De harsklieren: trichomen
De oppervlaktelaag, de epidermis, van volwassen cannabisplanten is bezaaid met
haarvormige kliertjes, de trichomen (Figuur I-2). Met name de vrouwelijke bloemen
bevatten veel van deze trichomen. Eigenlijk zijn het haarvormige uitstulpingen met aan de
top enkele kliercellen die grenzen aan een holte, de excretieruimte. De
afscheidingsproducten van de kliercellen worden in de excretieruimte opgevangen. De
holte is van de buitenwereld afgescheiden door een waslaag. THC en de andere
cannabinoïden stapelen zich op in deze excretieruimte. Omdat cannabinoïden niet
voorkomen in de kliercellen van de haarkliertjes wordt aangenomen dat de cannabinoïden
uit haar precursoren, de terpenen en fenolen, worden gevormd aan de rand van deze cellen
en direct in de excretieruimte terechtkomen. Hier hechten de cannabinoïden zich aan de
celwanden, het oppervlak van secretoire blaasjes, aan vezelachtige structuren aan de
oppervlakte van de kliercellen en aan de waslaag. De sterke hechting van THC en de andere
cannabinoïden aan deze cellulaire structuurcomponenten, doet vermoeden dat het eerder
gaat om een chemische binding dan dat de cannabinoïden zich vrijelijk in de excretieruimte
bewegen.
Ook in de celwanden van andere cellen van de cannabisplant wordt THC aangetroffen. In
principe zijn alle cellen van de cannabisplant in staat om cannabinoïden zoals THC te
produceren. De genen die nodig zijn voor de productie van THC komen in alle cellen van
de cannabisplant voor, alleen de cellen van de haarkliertjes produceren grote
hoeveelheden. Planten die door mutaties of door bepaalde kweekmethoden minder
haarkliertjes bezitten bevatten aanzienlijk minder cannabinoïden. Overigens betekent de

7

aanwezigheid van veel klierhaartjes niet automatisch dat de plant veel THC produceert,
het kan ook zijn dat deze juist veel van een ander cannabinoïd, het cannabidiol (CBD),
produceert (Zie §1.3).

Figuur I-2 Microscopische opname van de harskliertjes, de trichomen, van de cannabisplant
(Bron: www.THCfarmer.com). Rechts schematische weergave van een trichoom (Bron: Briosi
en Tognini, 1894). 1 = waslaag; 2 = excretieruimte; 3 = kliercellen; 4 = halscellen; 5 =
epidermiscellen.

Van oorsprong wordt hasj (hashish of Charas) gemaakt door de hars met de daarin
voorkomende cannabinoïden van de plant te wrijven en te schudden en samen te persen
tot een compacte massa. Harsklieren met cannabinoïden en terpenen zijn mogelijk een
vorm van aanpassing van de plant aan het milieu. Het beschermt de plant tegen
schimmels, insecten en vraat door dieren, maar ook tegen uitdroging door de wind en de
zon.

1.3 Cannabinoïden: ∆9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol en
cannabinol
Inmiddels zijn uit de cannabisplant, Cannabis sativa, meer dan 560 verbindingen
geïsoleerd (El-Sohly en Slade, 2005; Radwan e.a., 2009), hiervan behoren er 126 tot de
cannabinoïden (Mehmedic e.a., 2010, Aizpurua-Olaizola et al., 2016). Cannabinoïden
vormen een groep van biologisch actieve verbindingen die structureel verwant zijn. De
cannabinoïden worden ingedeeld in drie groepen: endogene cannabinoïden
(endocannabinoïden),
synthetische
cannabinoïden
en
fytocannabinoïden.
Fytocannabinoïden zijn cannabinoïden die door planten worden gemaakt. Het gaat hier met
name om de cannabisplant, hoewel er ook enkele andere planten zijn die cannabinoïden
aanmaken (Bauer et al. 2008; Gülck en Møller 2020). De belangrijkste cannabinoïden, dat
wil zeggen die welke in de hoogste concentraties in de cannabisplant voorkomen, zijn: ∆9tetrahydrocannabinol (∆9-THC), cannabidiol en cannabinol.

8

Figuur I-3 Structuurformule van ∆9-tetrahydrocannabinol (THC).

Van de cannabinoïden zijn ∆9-tetrahydrocannabinol (∆9-THC) en ∆8-tetra-hydrocannabinol
(∆8-THC) de enige twee die alle psychoactieve effecten van marihuana kunnen opwekken
(Grotenhermen, 1999). Omdat de hoeveelheid ∆8-THC in de cannabisplant ten opzichte
van ∆9-tetrahydrocannabinol te verwaarlozen is wordt de sterkte van de psychoactieve
effecten van de cannabisplant in de praktijk gerelateerd aan de concentratie ∆9-THC.
Hoewel de concentratie THC voor de gebruiker een belangrijke indicatie is voor de kwaliteit
van cannabisproducten is dit niet de enige factor. Vergelijk het met alcohol in rode wijn;
hoewel de hoeveelheid alcohol in rode wijn verantwoordelijk is voor het “psychoactieve”
effect van de wijn, zijn andere stoffen verantwoordelijk voor de geur, de kleur en de smaak.
Deze eigenschappen zijn minstens even belangrijk voor de kwaliteit.
In de hennepplant is ∆9-THC slechts voor een klein deel in vrije vorm aanwezig. Het
grootste deel van de stof is aanwezig in de vorm van zuren (THC-zuren) die bij verhitting,
bijvoorbeeld door roken of koken, spontaan tot ∆9-THC decarboxyleren.

Figuur I-4 Omzetting van cannabiszuren in ∆9-tetrahydrocannabinol (∆9-THC).

Omdat de gebruiker in de praktijk wordt blootgesteld aan de totale hoeveelheid ∆9-THC
wordt in deze THC-monitor de totale hoeveelheid ∆9-THC in de aangekochte
cannabismonsters bepaald. Hiervoor wordt de cannabis tijdens het analyseproces zodanig
verhit dat vrijwel alle THC-zuren worden omgezet in vrije THC. Hoewel de meeste
cannabinoïden zelf niet psychoactief zijn, of slechts in beperkte mate, zijn sommige in staat
de effecten van THC te versterken of juist te remmen.

9

Figuur I-5 Structuurformule van cannabidiol (CBD).

Naast THC bevat de hennepplant twee andere in meetbare concentraties voorkomende
cannabinoïden, cannabidiol (CBD) en cannabinol (CBN). In de natuur komen ∆9-THC en
CBD het meest voor. Cannabidiol is evenals ∆9-THC in bijna alle cannabisvariëteiten
aanwezig. Afhankelijk van de variëteit kan CBD van 0 tot 95% bijdragen aan de totale
hoeveelheid cannabinoïden in een plant. De hennep die gebruikt wordt voor vezelproductie
bevat over het algemeen meer CBD dan ∆9-THC. CBD is zelf niet psychoactief, maar in
combinatie met ∆9-THC kan het bepaalde aspecten van een "high" versterken of
verzwakken. CBD kan ook enkele farmacologische effecten van THC verminderen, de stof
heeft echter veel minder affiniteit tot de cannabisreceptor dan THC (Long e.a., 2009; voor
reviews zie Niesink en Van Laar, 2012 en 2016).
Figuur I-6 Structuurformule van cannabinol (CBN).

Cannabinol is een degradatieproduct van ∆9-THC. ∆9-THC kan geoxideerd worden tot CBN.
Verse cannabisproducten bevatten slechts weinig CBN (Ross en ElSohly, 1997). Cannabinol
heeft zelf geen psychoactieve werking. De concentratie ervan in een hennepproduct geeft
wel aanwijzingen over de oorspronkelijke hoeveelheid ∆9-THC.

1.4 De biosynthese van cannabidiol (CBD) en tetrahydrocannabinol (THC)
Tot 1964 werd aangenomen dat THC in de cannabisplant werd gevormd door omzetting
van CBD. CBD zelf zou worden gevormd uit een monoterpeen en olivetol of olivetolzuur en
alle andere cannabinoïden zouden op hun beurt ontstaan uit CBD. In 1964 toonden Gaoni
en Mechoulam aan dat de stof cannabigerolzuur (cannabigerolic acid; CBGA) de precursor
is van CBD (Mechoulam en Gaoni, 1965; Gaoni and Mechoulam, 1964). CBG zelf wordt in
de cannabisplant gevormd door de condensatie van geranylfosfaat (geranylphosphate;
GPP) met olivetol of olivetolzuur (Figuur I-7).

10

Vervolgens concludeerden Mechoulam en collega’s dat zowel CBD als THC en CBN
afzonderlijk werden gevormd uit CBG; alleen de wijze waarop en het enzym dat voor de
omzettingen verantwoordelijk is verschillen (Mechoulam, 1970). In Figuur 1-7 zijn de
belangrijkste biosynthesestappen van CBD en THC weergegeven. Het is opvallend dat in
de plant niet de vrije fenolen, maar de carbonzuren van CBD en THC worden gevormd. De
carboxylgroep (-COOH) is niet erg stabiel en onder invloed van hitte of licht verdwijnt deze
snel in de vorm van CO2, waarna de neutrale cannabinoïden CBD en THC ontstaan. De
verhouding van de omzettingsenzymen CBDA synthase en ∆9-THC synthase bepaalt
uiteindelijk of een plant veel THC of veel CBD aanmaakt uit de voorhanden zijnde CBGA.
Die verhouding is genetisch bepaald (voor review: Hazekamp e.a., 2010).

Figuur I-7 Biosynthese van ∆9-tetrahydrocannabinol en cannabidiol in de cannabisplant uit
hun gemeenschappelijke precursor cannabigerolzuur (CBGA). (1) = CBDA synthase; (2) =
∆9-THC synthase; (3) = decarboxylering; (4) = oxygenatie van THC tot CBN.

1.5 Cannabidiol versus tetrahydrocannabinol
In 1940 beschreven Adams en medewerkers voor het eerst de isolatie van een
cannabinoïdachtige structuur uit het extract van de cannabisplant (Adams e.a., 1940). In
1963 waren Mechoulam en Shvo in staat om de structuur van deze stof, cannabidiol, op te
helderen (Mechoulam en Shvo, 1963). Tot begin jaren 70 werden geen farmacologische
effecten van CBD gerapporteerd. Wel was al snel duidelijk dat CBD geen “cannabisachtige”
effecten veroorzaakte, het bleek een niet-psychoactieve stof te zijn. De interesse in
onderzoek naar cannabis nam pas weer toe in het begin van de jaren negentig. Dit kwam
door de ontdekking van specifieke receptoren voor de cannabinoïden in het zenuwstelsel
en de daaropvolgende isolatie van een endogeen cannabinoïde, het anandamide. Daarna
is het aantal publicaties over cannabis zienderogen gestegen, maar pas sinds de
millenniumwisseling groeide ook de belangstelling voor CBD (Zuardi, 2008). Aanvankelijk
werd aangenomen dat alleen THC farmacologisch actief was omdat alleen die stof de

11

effecten van cannabis in diermodellen en de mens kon nabootsen (Mechoulam en Carlini,
1978). Het idee dat CBD geen farmacologische eigenschappen had veranderde met de
waarneming dat de activiteit van cannabis in diermodellen sterk verschilde, iets dat niet
alleen kon worden toegeschreven aan de verschillende hoeveelheid THC in de cannabis.
Daarop ontstond het vermoeden dat andere cannabinoïden, zoals CBD, de effecten van
THC kunnen beïnvloeden. Hoewel aanvankelijk dus het idee bestond dat CBD een inactief
cannabinoïde was zijn er inmiddels publicaties over anticonvulsieve en angstremmende
eigenschappen van CBD. Ook werden effecten tegen misselijkheid, antioxidatieve
eigenschappen en het mogelijk gebruik van CBD als geneesmiddel bij reumatoïde artritis
beschreven (voor reviews: Niesink en van Laar, 2012 en 2016; Zuardi e.a., 2012;
Grotenhermen en Müller-Vahl, 2012; Morales et al., 2017). Het lijkt er inmiddels op dat
CBD verantwoordelijk is voor een deel van de “positieve” effecten van cannabis (Fasinu et
al., 2016; Niesink en van Laar, 2016; Russo, 2016). Zo zou CBD de angst- en
paniekinducerende effecten van cannabis (THC) gedeeltelijk kunnen tegengaan en geeft
cannabis met een hoog CBD-gehalte mogelijk minder risico op het ontwikkelen van een
verslaving dan cannabis met een laag CBD- en een hoog THC-gehalte (Zie: Niesink en van
Laar, 2013). Zelfzorgpreparaten die uitsluitend CBD bevatten zijn inmiddels ook alom
verkrijgbaar bij apotheek en drogisterij voor de meest uiteen lopende aandoeningen.
Hierbij dient de kanttekening te worden gemaakt dat het niet altijd duidelijk is wat er in
deze preparaten zit – soms kan er zelfs THC inzitten (Hazekamp 2018; Liebling 2020).
Ook bij de psychotogene 1 effecten van cannabis speelt CBD mogelijk een rol. Er is een
relatie tussen langdurig intensief cannabisgebruik, vooral in jonge gebruikers (grofweg
voor het achttiende levensjaar), en het later optreden van schizofrenie of chronische
psychosen. Maar omdat dit verband relatief klein is betekent het dat op populatieniveau
cannabisgebruik slechts een klein aandeel heeft in de totale incidentie van schizofrenie of
andere chronisch psychotische aandoeningen. De relatie lijkt echter veel groter in
bijzondere risicogroepen zoals gebruikers met een onderliggend psychiatrisch ziektebeeld
al dan niet met premorbide symptomen (voor reviews: Moore e.a., 2007; CAM, 2008;
Bossong en Niesink, 2010; van der Steur en Bossong, 2020; Hasan 2019). Cannabis met
een hoog THC-gehalte lijkt daarbij een groter risico te vormen dan cannabis met een lage
THC-concentratie. Ook belangrijk is mogelijk de verhouding CBD/THC: des te lager het
CBD-gehalte, des te hoger het risico. Om hierover meer zekerheid te krijgen is echter nog
veel onderzoek nodig.
Uit onze jaarlijkse metingen is gebleken dat nederwiet meer ∆9-tetrahydrocannabinol (THC)
bevat dan de wiet uit de jaren negentig. Ook is gebleken dat cannabidiol (CBD) nauwelijks
voorkomt in nederwiet, maar wel in buitenlandse hasj. De afwezigheid van CBD lijkt een
belangrijke rol te spelen in de ontwikkeling van psychosen. Laboratoriumstudies hebben
aangetoond dat pure, synthetische, THC een voorbijgaande psychose veroorzaakt bij 40
tot 50 procent van de gezonde proefpersonen (D’Souza et al, 2009; Sherif et al., 2016).
In tegenstelling tot THC lijkt CBD juist een antipsychotisch effect te hebben (Bartoli et al.,
2021). Onderzoek bij mensen in dit kader is echter niet altijd even eenduidig, en meer
onderzoek is zeker nodig (Batalla en Bossong, 2019; Hindley, 2020, Amminger et al.,
2021).

1.6 Terpenen
Zoals reeds genoemd is er in de harskliertjes van de cannabisplant nog een andere groep
verbindingen aanwezig: terpenen. Terpenen zijn koolwaterstofverbindingen die bestaan uit
1

Psychotogeen = psychose opwekkend.

12

bouwstenen van steeds 5 koolstofatomen (5C’s). Het aantal van deze 5C’s en de mate en
manier waarin deze chemisch gefunctionaliseerd zijn bepaalt de verdere classificatie.
Monoterpenen en sesquiterpenen (respectievelijk met 2 en 3 5C-bouwstenen) zijn
vluchtige stoffen en veroorzaken de geur en smaak van het plantmateriaal, maar zijn zelf
niet psychoactief. De terpenen myrceen, β-caryofylleen en α-humuleen komen in vrijwel
elke variëteit van cannabis voor (zie Figuur I-8). Echter, er zijn in cannabis inmiddels meer
dan 150 verschillende terpenen geïdentificeerd, en de precieze samenstelling en
verhoudingen verschillen sterk van variëteit tot variëteit. Wanneer de cannabis onder
slecht gecontroleerde (e.g., illegale) omstandigheden wordt geteeld kunnen ook van plant
tot plant de hoeveelheid terpenen (en cannabinoïden) sterk afwijken (Andre 2016; Booth
2019; Krill 2020).

Figuur I-8 Structuurformules van de terpenen myrceen (A), β-caryofylleen (B) en αhumuleen (C), welke in vrijwel elke variëteit van cannabis voorkomen.

Van verschillende terpenen is bekend dat ze op celniveau farmacologische effecten kunnen
bewerkstelligen. Hoewel de concentraties van (sommige) terpenen in cannabis hoog
genoeg zijn om dit ook in de mens te kunnen zien, is er tot op heden geen gedegen
wetenschappelijk bewijs hiervoor (Booth, 2019). Een van de hypotheses, welke in de
komende tijd in een groot experiment door het UCLA Cannabis Research Initiative (o.l.v.
Dr. Ziva Cooper) onderzocht gaat worden, is dat sommige terpenen in cannabis (met name
myrceen en/of β-caryofylleen) synergetisch werken met opiaten, waardoor er minder
zware en sterk verslavende pijnstillers nodig zouden zijn wanneer deze gecombineerd
worden met cannabis(terpenen). Hoe dan ook behoeft het onderwerp terpenen in cannabis
nog veel studie.
Er is recentelijk onderzoek gedaan naar de mogelijke subjectieve effecten van verschillende
cannabisvarianten (de la Fuente et al, 2020). Op de website https://leafly.com kunnen
cannabisgebruikers (medicinaal en recreatief) hun ervaringen met bepaalde
cannabisvarianten delen. Het gaat hierbij om zelfrapportage en het is derhalve de vraag of
deze mensen daadwerkelijk deze varianten hebben gebruikt. De website is vooral gericht
op gebruikers in de VS, waar in sommige staten (medicinale) cannabis op dit moment
gelegaliseerd en de herkomst van het gekochte product vaak bekend is. De subjectieve
informatie die de gebruikers gaven aan de diverse varianten werd geclusterd, waarna deze
data verbonden werd aan de chemische profielen van deze soorten. Hiervoor werd een
database gebruikt van PSI Labs (https://psilabs.org/). Dit laboratorium voert voor de staat
Michigan chemische analyses van zowel medicinale als recreatieve cannabis uit: in meer
dan 1600 samples meten zij de aanwezigheid van 14 cannabinoïden en 33 terpenen. In
het paper van de la Fuente et al. worden met behulp van machine learning verbanden
aangetoond tussen subjectieve effecten en geur- en smaakprofielen. Zo zouden de

13

”Blueberry” varianten een ontspannen effect opleveren en “Lemon” of “Tropical” varianten
een meer oppeppend effect geven. Varianten als “Cheese” en “Lavendar” zouden een meer
angstremmend effect geven. Deze geuren worden veroorzaakt door vluchtige terpenen, en
in het artikel worden de chemische compositie (terpenen) van de verschillende samples
dan ook aan de geurprofielen gekoppeld – ondanks dat er in de data van de chemische
analyse veel variabiliteit zit. Veel meer onderzoek is nodig om echt iets te kunnen zeggen
over de effecten van deze terpenen: hebben de terpenen bijvoorbeeld zelf ook
psychoactieve effecten of betreft het een interactie of synergie met cannabinoïden? Of een
zogenaamd “entourage effect” daadwerkelijk bestaat is in ieder geval nog altijd onderwerp
van verhitte discussie (Finlay et al., 2020, LaVigne et al., 2021).
Desalniettemin worden cannabisvarianten die verkocht worden in coffeeshop steeds vaker
beschreven aan de hand van een totaalplaatje van cannabinoïden én terpenen, in plaats
van of naast de beschrijving Indica of Sativa. Met de veranderingen omtrent de legale
status van cannabis in verschillende delen van de wereld komt het op grote schaal en
gecontroleerd telen van cannabisvariëteiten met bekende genetische opmaak steeds vaker
voor. Dit heeft geleid tot het ontstaan van een nieuwe discipline binnen de cannabiswereld:
“interpening”. Hierbij tracht men op basis van de geur (i.e. veroorzaakt door vluchtige
terpenen) en het uiterlijk van cannabis een inschatting van de psychotrope effecten te
maken. In zekere zin is dit vergelijkbaar met het werk van een sommelier. Als dit al
mogelijk is, zal dit alleen effectief zijn bij cannabis die onder gestandaardiseerde
omstandigheden is geteeld en door personen die hier ervaren in zijn. Van nietgespecialiseerde cannabisconsumenten is eerder gebleken dat zij geen effectieve
inschatting kunnen maken van de effecten of sterkte van een cannabisproduct op basis
van de geur, smaak en/of het uiterlijk (Gilbert en DiVerdi 2018).

1.7 Hasj
Toen in de jaren ‘70 de eerste coffeeshops geopend werden verkochten zij met name een
ruim aanbod aan hasjsoorten van over de hele wereld. De meest recente schatting is dat
hasj nu nog 20% van de verkoop uitmaakt. Met de komst van de nederwiet slonk het
aandeel van de hasj in de verkoop. Ook werd het aanbod van hasjsoorten in de coffeeshop
minder divers. De afgelopen 20 jaar zagen wij tijdens ons onderzoek dat in de Nederlandse
coffeeshops voornamelijk hasjsoorten uit Marokko werden verkocht. Deze soorten
bevatten naast een hoog THC-gehalte ook een aanzienlijke hoeveelheid CBD. Een veel
kleiner deel van de hasjverkoop bestond uit hasj uit overige delen van de wereld (o.a.
Afghanistan, Nepal, Libanon, India). Sommige van deze soorten bevatten minder THC en
meer CBD. Daarnaast werden hasjsoorten in Nederland gemaakt. Grofweg zijn hiervan
twee soorten: skuff (hasj van geperst nederwietpoeder) en isolator (hasj gemaakt van
nederwiet met behulp van een extractieproces). Vooral deze laatste soort kan zéér sterk
zijn (THC-percentages van boven de 60% zijn gemeten), maar de prijs in de coffeeshop is
navenant: deze soorten kunnen wel tot €50,- a €60,- per gram kosten. Sinds 2011 wordt
in Marokko een nieuwe soort hasj gemaakt. Het gaat om hasj die in Marokko wordt
gemaakt, maar in plaats van de traditionele kief worden sinsemilla, nederwietachtige
variëteiten met minder CBD gebruikt (Stambouli et al, 2016). Deze soorten hasj, die dus
ook minder CBD bevatten dan traditionele soorten, worden verkocht als “blocks” in de
Nederlandse coffeeshop. De afgelopen jaren worden steeds meer soorten van deze hasj
aangeboden in steeds meer coffeeshops. In sommige coffeeshops zijn dergelijke soorten
ook de meest populaire hasj, wat wijst op een toename in gebruik.

14

1.8 Wiet
In coffeeshops werden in de samplingperiode van deze monitor (winter 2020/2021) twee
verschillende soorten wiet verkocht. De ene soort was geïmporteerde wiet. Deze soort
kwam uit het buitenland, waar deze buiten werd gekweekt. Doordat de plant buiten werd
gekweekt was deze ook bevrucht door mannelijke planten en bevatten wietproducten van
deze soort dus zaadjes. Ook werd de soort gedroogd en samengeperst voor vervoer. Vaak
werd deze soort verkocht als “Thai” of “Jamaica”. De soort had een laag THC-gehalte en
zag er heel anders uit dan de meestal groene en verser uitziende nederwiet soorten.
De andere soort wiet die tijdens de monstername verkocht werd in de coffeeshops was
nederwiet, oftewel sinsemilla: een soort die meestal binnen werd gekweekt onder optimale
omstandigheden en niet was bevrucht. Na de eerste soorten zijn er de afgelopen 20 jaar
veel kruisingen gemaakt met andere soorten, vaak afkomstig van andere continenten. Op
deze manier werden er allerlei eigenschappen van verschillende rassen met elkaar
gecombineerd (veredeling). Bekende soorten zijn “Skunk”, de witte wietsoorten (“White
Widow”, “Sneeuwwitje”), “Haze”, “Cheese”, “Kush” en de afgelopen jaren variëteiten
vernoemd naar allerlei fruit en tropische associaties.
Er is al een tijd een debat gaande over de herkomst van de nederwiet die in de Nederlandse
coffeeshop wordt verkocht. Deze zou al jaren niet meer alleen uit Nederland komen, maar
ook geïmporteerd worden uit andere landen in Europa: bijvoorbeeld net over de grens uit
België, maar ook uit Polen. Deze wiet zou dus “eurowiet” genoemd kunnen worden in plaats
van nederwiet.
Sinds enkele jaren wordt (met name in Amsterdam) in coffeeshops ook een nieuw soort
wiet verkocht: wiet die in ieder geval veredeld is in de Verenigde Staten van Amerika. Een
deel van deze wiet die in Nederland in de coffeeshop verkocht wordt zou daadwerkelijk
rechtstreeks uit de Amerikaanse “dispensaries” komen, maar een ander deel zou mogelijk
afgekeurde wiet zijn uit de VS. Ook komt het voor dat het gaat om in Nederland (of andere
landen in Europa) gekweekte wiet uit zaad afkomstig uit de VS. De Amerikaanse soorten
zouden niet zo zeer verschillen in THC of CBD-gehalte, maar vooral in smaak en geur. Ook
zouden sommige gebruikers het fijn vinden dat de soorten in een laboratorium
geanalyseerd zijn (Green, 2018; Zandstra, 2020).

1.9 Cannabis vervuild met synthetische cannabinoïden
Hoewel niet het onderwerp van deze THC-monitor, verdient het voorheen praktisch
ongekende fenomeen van met synthetische cannabinoïden vervuilde cannabis enige
aandacht. Synthetische cannabinoïden, of SCRAs (voor synthetic cannabinoid receptor
agonists), zijn stoffen die niet van nature in de cannabisplant voorkomen, maar subjectieve
effecten hebben die lijken op die van THC. Echter, SCRAs zijn over het algemeen veel
potenter (tot wel 1000x de potentie van THC), en interacteren sterker met de
cannabinoïdreceptoren in het menselijke brein. Dientengevolge hebben zij doorgaans een
toxicologisch profiel dat “gevaarlijker” is dan dat van THC (Banister 2018, EMCDDA 2017).
Een van deze SCRAs is MDMB-4en-PINACA, welke voor het eerst in poedervorm op de
Europese drugmarkt werd aangetroffen door de Duitse politie in 2017 (De Morais 2020).
Echter, vanaf medio 2020 is in verschillende Europese landen deze SCRA ook aangetroffen
op cannabisproducten met lage hoeveelheden THC (zogenaamde CBD-wiet of industriële
hennep), die verkocht werden als reguliere cannabis. Gezien de veel sterkere werking van

15

SCRAs vergeleken met cannabis leidde consumptie in verschillende gevallen tot negatieve
bijwerkingen en in in ieder geval één geval in Duitsland tot een behandeling in het
ziekenhuis.
Ook in Nederland werd cannabis (hasj en wiet) die bewerkt was met MDMB-4en-PINACA
aangetroffen. Deze cannabissamples waren ingeleverd bij het Drug Informatie & Monitoring
Systeem (DIMS) nadat (ervaren) cannabisconsumenten ernstige en onverwachte
bijwerkingen hadden ervaren. In totaal werden in Nederland 45 verdachte samples
ingeleverd, waarvan 18 vervuild bleken. Hiervan was 50% gekocht bij coffeeshops. Gezien
de situatie werd in overleg met het ministerie van VWS besloten tot het initiëren van een
Red Alert voor vervuilde cannabis – dit was voor het eerst in de geschiedenis van het DIMS
(Trimbos, 2020). In Nederland zijn geen ernstige gezondheidsincidenten na gebruik van
vervuilde cannabis gemeld. Nadat er enkele maanden geen verdachte samples meer waren
ingeleverd is de Red Alert afgeschaald in april 2021.
Dit (Europese) fenomeen wordt beschreven in een recent ingediend manuscript “The role
of European drug checking services in the identification and response to cannabis
adulterated with the synthetic cannabinoid MDMB-4en-PINACA: cannabis as an NPS?”
(Oomen et al. International Journal of Drug Policy, in revisie). Hierin wordt de rol van drugchecking services zoals het DIMS verder besproken. In het geval van vervuilde cannabis
in Nederland is dit extra interessant, aangezien het DIMS normaal gesproken geen
cannabis analyseert. Gelukkig bestaat deze mogelijkheid wel in het geval een monster
gebruikt is met onverwachte, nare bijwerkingen. Gezien het feit dat de bemonstering van
de coffeeshops voor deze editie van de THC-monitor ten tijde van de Red Alert plaatsvond,
hebben wij extra aandacht besteed aan monsters die een lage hoeveelheid THC bleken te
bevatten.

1.10 Cannabis en de COVID-19-pandemie
Tijdens de COVID-19-pandemie is cannabis extra in de belangstelling komen te staan. Niet
in de laatste plaats omdat sommige onderzoekers vonden dat bestanddelen van cannabis
in vitro een immunomodulerend effect hadden (Anil 2021), waarbij de hypothese werd
gevormd dat cannabis(bestanddelen) veelbelovend zouden zijn als therapie of preventief
middel tegen COVID-19 (Paland 2021). Deze resultaten zijn op het moment van schrijven
echter niet gerepliceerd in de mens.
In Nederland is in de eerste maanden van de pandemie onderzoek gedaan naar
cannabisgebruik tijdens de eerste lockdown (Vercoulen et al., 2020). Inmiddels is dit
onderzoek ook in een wetenschappelijke publicatie uitgebracht (van Laar et al., 2020). De
resultaten van dit onderzoek gaven aan dat in de eerste lockdown respondenten meer zijn
gaan blowen, en ook vaker. Dit is in lijn met onderzoeken die in andere landen zijn gedaan
(EMCDDA, 2020, GDS, 2020). Dit fenomeen hoeft niet per se uit te monden in persistent
problematisch gebruik, maar is wel iets om in de toekomst in de gaten te houden. Voorts
is het zo dat in Nederland de overgrote meerderheid van de cannabisconsumenten
cannabis (met tabak) rookt, een bekende bijdragende factor aan een slecht verloop van
een infectie met SARS-CoV-2.

16

2 Opzet en uitvoering van het onderzoek

De centrale vraag van dit onderzoek is: “Wat is het THC-gehalte in hasj en wiet die in
Nederlandse coffeeshops wordt verkocht?"
Deelvragen zijn:
•

•
•

Wat zijn de THC-gehaltes van in Nederland gekweekte cannabisproducten
(nederwiet) en zijn deze significant verschillend van die welke uit het buitenland
worden geïmporteerd?
Welke veranderingen hebben zich het afgelopen jaar voorgedaan ten opzichte van
voorgaande jaren?
Hoe hoog zijn de CBD- en CBN-concentraties in nederwiet en nederhasj, en hoe
verschillen deze van die van geïmporteerde wiet en hasj?

Op de eerste deelvraag is ook in de voorgaande onderzoeken een antwoord verkregen
(Niesink e.a., 2000 t/m 2008, 2013; Rigter e.a., 2009; Rigter en Niesink, 2010 t/m 2012,
2014 t/m 2018, Rigter en Bossong, 2019; Rigter en Oomen, 2020, Pijlman e.a., 2005;
Niesink e.a., 2015). De tweede deelvraag kan beantwoord worden door de gevonden THCgehaltes te vergelijken met eerder in Nederland en inmiddels ook in het buitenland
uitgevoerd onderzoek en door de resultaten van opeenvolgende jaren onderling te
vergelijken. De CBD- en CBN-analyses geven een antwoord op de laatste vraag.

2.1

Monstername

Voor dit onderzoek zijn 50 coffeeshops uit het totaal van Nederlandse coffeeshops at
random geselecteerd. Op de hiervoor gebruikte geactualiseerde lijst van Bureau Intraval
stonden op het moment van selectie de namen en adressen van 570 (maart 2019) in
Nederland door de lokale overheden gedoogde coffeeshops (R. Mennes, I. Schoonbeek, J.
van der Molen, B. Bieleman, 2019). De steekproeftrekking werd uitgevoerd door het
bureau Intraval met behulp van de SPSS-routine Sample.
Iedere coffeeshop werd bezocht door twee medewerkers. Dit werd gedaan omdat volgens
AHOJ-G criteria per bezoeker van een coffeeshop, ongeacht de sterkte en ongeacht de
soort, per dag niet meer dan 5 gram cannabisproduct mag worden verkocht. De
medewerkers waren voorzien van een identiteitsbewijs, een kopie van de ontheffing van
de Opiumwet voor dit onderzoek, een afvinklijst van de monsters ten behoeve van het
opiumverlof en een brief waarin de medewerking werd gevraagd voor het onderzoek. Aan
de beheerder/exploitant van de coffeeshop werd eerst gevraagd naar de “menukaart”.
Vervolgens werd gevraagd welke kwaliteit nederwiet het meest populair was, in casu het
meest werd verkocht. Ook werd gevraagd naar de soort nederwiet die als het "sterkste"
werd beschouwd. Indien aanwezig werd van de betreffende kwaliteiten één portie

17

aangeschaft 2. Per monster werd gevraagd naar een standaardportie 3. Ook werd 1 portie
nederhasj gekocht, en wanneer dit niet aanwezig was werd 1 portie hasj van de meest
populaire kwaliteit geïmporteerde hasj aangeschaft. Ook werd 1 portie geïmporteerde wiet
gekocht. Niet iedere coffeeshop verkoopt geïmporteerde wiet en nederhasj. In gevallen
waarin een bepaalde soort niet in het assortiment voorkwam werd een extra monster van
een ander product aangeschaft (bijvoorbeeld een wietsoort met een verondersteld hoog
CBD-gehalte).
In principe werden per geselecteerde coffeeshop 4 cannabismonsters aangekocht,
bestaande uit 1 gebruikseenheid van de meest verkochte nederwiet, 1 gebruikseenheid
wiet van buitenlandse afkomst, 1 gebruikseenheid hasj en 1 gebruikseenheid van de
sterkste kwaliteit Nederlandse wiet. Nadat de transactie was afgesloten en de monsters
waren betaald werd aan de beheerder meegedeeld dat de monsters bedoeld zijn voor
wetenschappelijk onderzoek in het kader van de volksgezondheid. Eventueel werd een
brief waarin om medewerking wordt gevraagd overhandigd. Vervolgens werd aan de
beheerder gevraagd of deze bereid is enkele vragen over de aangeschafte monsters te
beantwoorden. Indien hierop bevestigend werd geantwoord, werden de volgende vragen
gesteld:
•
•

•

Wat is de naam van de zojuist aangeschafte cannabismonsters. Zijn deze uit Nederland
of uit het buitenland afkomstig?
Weet u iets meer over de kweek van deze monsters? Zijn de planten waarvan deze
hasj- of wietmonsters afkomstig zijn buiten of binnen gekweekt? Betreft het
hydrocultuur? Zijn de planten op een biologische wijze gekweekt? 4
Heeft u zelf nog opmerkingen of vragen?

2.2

Chemische analyse

Sinds 2010 worden de analyses van de cannabismonsters uitgevoerd door hetzelfde
laboratorium uit Limburg. De cannabis- en hasjmonsters zijn geanalyseerd met behulp van
een gaschromatograaf gekoppeld aan een vlamionisatiedetector (GC-FID). Voor de analyse
van de cannabismonsters werden eerst de grove delen zoals takjes verwijderd 5 waarna de
monsters werden vermalen met behulp van een mortier en vijzel. Voor analyse werd circa
25 milligram vers gemalen materiaal ingewogen en ultrasoon geëxtraheerd met een
organische interne standaardoplossing. Na extractie werden de extracten gecentrifugeerd;
de bovenstaande heldere vloeistof werd geanalyseerd met behulp van GC-FID.
De gehaltes ∆9-THC, CBD en CBN in de monsters werden bepaald met behulp van een
interne standaard methode. Controle van de interne kalibratiefactoren vond plaats met
behulp van een drietal kalibratiestandaarden die in drievoud werden geanalyseerd vóór en
na het meten van elke monsterset. Elk tiende monster werd in duplo geanalyseerd, de
overige monsters in enkelvoud. De variatie coëfficiënt (CV %) van de resultaten van de
duplo metingen is circa 4%.
2
In tegenstelling tot de onderzoeken in de eerste jaren werden in de latere onderzoeken geen duplo’s
aangeschaft.
3
In veel coffeeshops liggen voorverpakte gebruikerseenheden klaar. Zo’n gebruikerseenheid bestaat meestal
uit een bepaalde hoeveelheid voor een afgerond geldbedrag, b.v. een portie van 5 of 10 euro.
4
Biologisch wil hier zeggen dat de planten gekweekt zijn zonder gebruik te maken van chemische
bestrijdingsmiddelen.
5

Ook gebruikers van wiet verwijderen eerst de houtige delen en zaden.

18

Tevens zijn ter controle 3 verschillende referentie cannabismonsters, afkomstig van het
Bureau Medicinale Cannabis, in drievoud geanalyseerd. De resultaten (∆9-THC) komen
goed overeen (verschil kleiner dan 10%) met de resultaten zoals vermeld door het Bureau
Medicinale Cannabis.
Daarnaast worden tevens door het Trimbos-instituut bij elke bepaling verschillende
samples van het BMC voor het laboratorium “blind” toegevoegd. Ook de analyseresultaten
van deze blind gemeten samples worden gebruikt om de kwaliteit van de analyses te
bepalen. Ook voor deze samples moet gelden dat de analyses niet meer dan 10% afwijken
van de certificaatwaarden.

2.3

Verwerking van de gegevens

De statistische analyses zijn uitgevoerd met behulp van SPSS 27.0 voor Windows. Toetsen
zijn tweezijdig uitgevoerd met α = 0.05, tenzij anders vermeld. Voor alle
cannabismonsters 6 samen en voor de wiet en hasjmonsters en voor ieder product
afzonderlijk (nederwiet, buitenlandse wiet, nederhasj, sterkste wiet en buitenlandse hasj)
zijn gemiddelden (± s.d.) berekend voor de prijs, het aantal milligrammen monster en het
percentage THC.
Voor de vergelijking van prijs en gewicht van wiet- en hasjmonsters is gebruik gemaakt
van de two sample Student-t test. Voor het vergelijken van variabelen van meer dan twee
producten werd een oneway ANOVA test uitgevoerd, met behulp van de Student Newman
Keuls (SNK) post hoc test. Tevens is met een two-sample Student t-test de prijs per gram
nederwiet in Amsterdam vergeleken met die in de rest van het land.
Omdat de waarden voor cannabidiol (CBD) en cannabinol (CBN) niet normaal verdeeld zijn,
zijn hiervoor de mediaan en de hoogste en laagste waarde bepaald. Voor vergelijkingen
van concentraties tussen de producten en over de jaren heen werd gebruik gemaakt van
niet-parametrische oneway ANOVA toetsen (Kruskal-Wallis) in het geval er meerdere
groepen werden vergeleken, of een Χ2-toets in het geval er twee groepen werden
vergeleken. Per productgroep zijn de CBD-waarden grafisch afgezet tegen de bijbehorende
THC-waarde.
Correlaties tussen prijs en percentage THC werden berekend en geanalyseerd met behulp
van de Pearson correlatiemethode. Mogelijke verschillen in waarde tussen cannabisproducten (THC/euro) zijn onderzocht met een one-way ANOVA test.
De hier beschreven metingen (2020/2021) zijn het resultaat van de tweeëntwintigste
monstername. Een soortgelijke steekproef en analyse vond voor het eerst plaats in
1999/2000 (Niesink e.a. 2000). De gegevens van de huidige steekproef en analyse zijn
vergeleken met die van de vorige steekproeftrekkingen en analyses. Daartoe is gebruik
gemaakt van een ANOVA met jaar en eventueel cannabisproduct als factor; om verschillen
tussen groepen te kunnen vergelijken werd een post-hoc SNK analyse toegepast. Om
tijdseffecten bij een bepaald product te onderzoeken werd daarna nog een ANOVA
uitgevoerd met alleen tijd als factor.

6
Met cannabis wordt hier bedoeld nederwiet, geïmporteerde wiet, nederhasj en geïmporteerde hasj; indien
gesproken wordt van wiet dan wordt bedoeld nederwiet en geïmporteerde wiet en wanneer gesproken wordt
van hasj dan wordt bedoeld nederhasj en geïmporteerde hasj.

19

Door de relatief kleine steekproef, waarbij steeds verschillende variëteiten worden
aangekocht, kunnen grote fluctuaties in de jaarlijkse gemiddelden van het THC-gehalte
van een bepaald product optreden. Om blijvende trends te kunnen traceren zijn daarom
ook de 5-jaarsgemiddelden berekend en geanalyseerd van THC- en CBD-gehaltes en de
CBD/THC-ratio van de verschillende producten. De analyse vond plaats met behulp van
een one-way ANOVA test voor herhaalde waarnemingen gevolgd door een SNK-post hoc
analyse ter bepaling van verschillen in individuele jaren.

20

3 Resultaten

Voor dit onderzoek werden 50 coffeeshops bezocht verspreid over het land. Figuur III-1
geeft een overzicht van de spreiding van deze coffeeshops over de verschillende provincies.
Figuur III-1 Spreiding van de vijftig in het kader van het onderzoek bezochte coffeeshops.

Er was 1 coffeeshop gesloten op het moment van bezoek, daarvoor is een alternatief
gevonden. Tabel III-1 geeft een overzicht van de aangeschafte cannabismonsters.
Tabel III-1 Overzicht van de in het kader van het onderzoek aangeschafte
cannabismonsters.
Product

Monsters aangekocht in het
kader van het onderzoek

Sterkste (neder)wiet

53

Nederwiet (populairst)

64

Nederhasj

4

Geïmporteerde wiet

8

Geïmporteerde hasj

71

Totaal

200

21

In 8 coffeeshops konden alle volgens het protocol gewenste monsters worden aangeschaft
(d.w.z. 1 nederwietmonster van de sterkste en 1 van de meest populaire soort, 1 monster
buitenlandse wiet en 1 monster (neder)hasj). In 42 coffeeshops was op het moment van
bemonstering geen buitenlandse wiet te koop. In plaats daarvan is in 25 coffeeshops een
extra hasjmonster en in 16 andere coffeeshops een extra nederwietmonster aangeschaft.
In één coffeeshop waren slechts twee soorten wiet op het moment van bemonstering,
daarvan zijn twee samples gekocht.

3.1

Gewichten en aankoopprijzen

Gewichten en aankoopprijzen: meting 2021
Gemiddeld moest voor een gram cannabis, ongeacht de soort, €12,14 (n=200; s.d. =
4,37) worden betaald. De gemiddelde aankoopprijs voor een gram hasj was €11,85 (n =
75; s.d. = 3,14) die voor een gram wiet €12,32 (n=125; s.d. = 4,97).
In tabel III-2 is te zien hoe de gemiddelde prijzen van de diverse producten onderling
verschillen [F (4,195) = 11,2; p < 0,001]. De prijs van geïmporteerde wiet is significant
lager dan van nederwiet. De prijs van een gram van de “sterkste” wiet (€14,21) is hoger
dan die van de meest “populaire” wiet (€11,70) en de geïmporteerde hasj (€11,74). De
prijs van een gram nederhasj was gemiddeld €13,80 per gram.
Tabel III-2 Gewichten en prijzen van de aangekochte monsters per cannabisproduct.
Weergegeven zijn gemiddelden (± s.d.); n=aantal waarnemingen.
Product

(n)

Sterkste (neder)wiet
Nederwiet (populairst)
Nederhasj
Geïmporteerde wiet
Geïmporteerde hasj

53
64
4
8
71

Gewicht per
monster
(mg)
953,7
955,4
925,0
1587,5
926,4

±
±
±
±
±

150,1
137,8
150,0
818,4
179,8

(n)

53
64
4
8
71

Aankoopprijs per
gram monster
(€/gram)
€ 14,21
€ 11,70
€ 13,80
€ 4,67
€ 11,74

±
±
±
±
±

€ 4,98
€ 4,11
€ 2,90
€ 1,70
€ 3,13

Hoogste prijs per
gram monster
(€/gram)
€ 36,34
€ 33,93
€ 16,13
€ 6,99
€ 21,35

Hoewel er bij de aankoop steeds van is uitgegaan dat een gebruikerseenheid 1 gram
bedraagt, tenzij anders vermeld, werd 20 keer (=10%) minder dan de “beloofde”
hoeveelheid meegegeven en 10 keer (=5%) meer dan de beloofde hoeveelheid. In de
overige 170 gevallen (=85%) verschilde de beoogde hoeveelheid minder dan 10% van dat
wat werkelijk was meegekregen.
Van de 121 cannabisproducten die afkomstig waren van in Nederland gekweekte planten
(nederhasj, nederwiet en sterkste wiet) was 90% binnen gekweekt en 2% buiten. Van de
overige monsters is dit niet bekend. Acht procent van de in Nederland gekweekte planten
zou volgens de verkoper op basis van hydrocultuur zijn gekweekt en 19% in volle grond.
Van de meeste monsters (73%) was dit niet bekend bij de verkoper. Van 10% van de in
Nederland gekweekte monsters werd gezegd dat ze afkomstig waren van biologisch
geteelde planten.

22

Van de geïmporteerde cannabisproducten zou het in 82% van de gevallen om buiten
geteelde planten gaan, bij 9% werd vermeld dat het om binnen geteelde planten ging en
van de rest van de monsters was dit onbekend.
De prijs die voor één gram nederwiet (populairst) in Amsterdam (€13,75) moest worden
betaald is hoger dan die in de rest van het land (€10,39). De prijs van de verondersteld
sterkste wiet was in Amsterdam duurder (€16,84 in Amsterdam; €12,74 in de rest van het
land). Dee prijs voor geïmporteerde hasj was in Amsterdam niet significant hoger dan die
in de rest van het land (€13,12 in Amsterdam; €11,20 in de rest van het land), net als die
van geïmporteerde wiet (€3,77 in Amsterdam; €5,58 in de rest van het land). Tabel III-3
geeft een overzicht van de prijzen in Amsterdam ten opzichte van die in de rest van het
land.
Tabel III-3 Vergelijking van de prijzen van cannabisproducten (per gram) in Amsterdam
met die in de rest van het land. Weergegeven zijn gemiddelden ± s.d.
Product

(n)

Sterkste (neder)wiet
Nederwiet (populairst)
Nederhasj
Geïmporteerde wiet
Geïmporteerde hasj

19
25
0
4
20

Amsterdam
aankoopprijs
(€/gram)
€ 16,84 ± € 7,01
€ 13,75 ± € 5,55
NA ± NA
€ 5,58 ± €1,46
€ 13,12 ± € 3,44

(n)

34
39
4
4
51

Overig
aankoopprijs
(€/gram)
€ 12,74 ± € 2,48
€ 10,39 ± € 2,02
€ 13,80 ± € 2,90
€ 3,77 ± € 1,56
€ 11,20 ± € 2,86

n = aantal waarnemingen.

De afgelopen jaren worden er in de coffeeshops twee soorten hasj vanuit Marokko
aangeboden. De eerste soort is de traditionele hasj (zoals wij die al meer dan 20 jaar in
deze monitor beschrijven), de andere soort komt waarschijnlijk van planten afkomstig van
sinsemilla genetica (nederwietachtige soorten), die in Marokko worden gekweekt en
verwerkt tot hasj. Van de 71 hasjmonsters die dit jaar werden aangeschaft kwamen er 60
uit Marokko, op basis van informatie verkregen van coffeeshopmedewerkers en van de
namen en informatie op de menukaarten. Hiervan werden 37 monsters onder de
traditionele soort geschaard en 23 onder de nieuwe soort.
Voor de nieuwe soort moest gemiddeld iets meer betaald worden per gram dan voor de
traditionele soort (€11,92 ten opzichte van €11,56), maar dit verschil was niet significant.
De prijs voor zowel de traditionele als moderne soorten zijn het afgelopen jaar gestegen
(respectievelijk €8,55 en €10,0 in 2020; p<0,005 en p<0,05).
De afgelopen jaren worden naast de reguliere nederwiet ook wietvarianten aangeboden
die uit de Verenigde Staten afkomstig zouden zijn. Dit jaar werden 9 van dergelijke
wietsoorten uit de VS aangeschaft: 5 vielen in de categorie populairste wiet en 4 in de
categorie verondersteld sterkste wiet. De gemiddelde prijs voor een gram “VS-wiet” was
aanzienlijk hoger dan van een gram nederwiet (populairst en sterkst samen)
[respectievelijk €20,57 en €11,95; p<0,001].
Aankoopprijzen: vergelijking met vorige steekproeven
In Tabel III-4 en in de Figuren III-2 en III-3 worden de prijzen (per gram in euro)
weergegeven die in de afgelopen jaren werden betaald voor de diverse cannabisproducten.
De prijs voor geïmporteerde wiet was lager dan die voor één van de andere
cannabisproducten [F(5, 195) = 11,12; p < 0,001]. Sinds 2007 was sprake van een

23

geleidelijke stijging van de prijs voor een gram nederwiet [F(21, 1292) = 52,5 ; p < 0,001],
met significante verhogingen in 2008, 2012 en 2014. De prijs voor een gram nederwiet
verschilt in 2020 (€10,65) niet significant van die in 2021 (€11,70). De prijs van een gram
van de verondersteld sterkste wiet verschilde in 2021 (€14,21) niet van die in 2020
(€13,73). Vóór 2007 was voor zowel de populairste als sterkste wiet variant geen sprake
van (systematische) prijsstijgingen. De prijs voor een gram geïmporteerde wiet
schommelde de afgelopen 10 jaar tussen de €4,- en de €6,- per gram (€4,67 in 2021).
Figuur III-2 Gemiddelde prijs van nederwiet, sterkste wiet en geïmporteerde wiet over de
afgelopen jaren. Weergegeven zijn de gemiddelde waarden (€ per gram product) per
meetmoment.

16
Prijs per gram (EUR)

14
12
10
8
6
4
2

Jaar

nederwiet

sterkst

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

0

geimporteerd

Ook bij geïmporteerde hasj is sprake van een geleidelijke prijsstijging, van €6,29 per gram
in 2000 tot €11,74 dit jaar [F(21, 1258) = 16,73; p < 0,001]. Het afgelopen jaar is de
gemiddelde prijs voor een gram geïmporteerde hasj met meer dan twee euro gestegen
(€9,65 in 2020 versus €11,74 in 2021), maar dit verschil is niet significant. In Figuur III3 is te zien dat de gemiddelde prijs voor nederhasj in de loop van de tijd sterk fluctueerde,
het gaat daarbij vaak om een beperkt aantal samples.
Figuur III-3 Gemiddelde prijs van geïmporteerde hasj en nederhasj over de afgelopen
jaren. Weergegeven zijn de gemiddelde waarden (€ per gram product) per meetmoment.

30
25
20
15
10
5

Jaar
geïmporteerde hasj

nederhasj

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

0
2003

Prijs per gram (EUR)

35

24

Tabel III-4 Gemiddelde prijs van de diverse cannabisproducten in de afgelopen jaren (2016 – 2021). Weergegeven zijn
gemiddelden ± SEM en tussen haakjes het aantal waarnemingen.
2016*
2017
2018
Nederwiet
10,2 ± 0,3 (52)
10,1 ± 0,3 (63)
10,09
Geïmporteerde wiet 4,9
± 0,3 (8)
4,8
± 0,4 (10)
4,04
Nederhasj
14,9 ± 2,6 (4)
23,0 ± 4,8 (21)
25,92
Geïmporteerde hasj 9,2
± 0,3 (83)
9,9
± 0,4 (56)
9,43
Sterkste wiet
12,6 ± 0,3 (49)
12,8 ± 0,4 (50)
12,26
*) 2016 betekent dat de samples zijn gekocht in de winter van 2015/2016.

±
±
±
±
±

1,76
1,34
21,62
1,94
1,56

(60)
(10)
(10)
(60)
(46)

2019
9,90
4,39
13,64
9,97
11,99

±
±
±
±
±

0,4
0,4
3,3
0,3
0,4

(55)
(9)
(7)
(76)
(49)

2020
10,65
4,19
33,10
9,65
13,73

±
±
±
±
±

0,4
0,4
11,7
0,4
0,8

(52)
(10)
(5)
(81)
(49)

2021
11,70
4,67
13,80
11,74
14,21

±
±
±
±
±

0,4
0,6
11,7
0,4
0,7

(64)
(8)
(4)
(71)
(53)

25

3.2

THC-concentraties in cannabisproducten

THC-concentraties: meting 2021
Tabel III-5 geeft een overzicht van de gemiddelde THC-concentraties in de verschillende
cannabisproducten. Ook staan in deze tabel de laagst en hoogst aangetroffen THC-waarden
per cannabisproduct. In Figuur III-4 zijn de individuele THC-gehaltes per product grafisch
weergegeven.
Tabel III-5 Gemiddelde, laagste en hoogste THC-concentraties in de verschillende
cannabisproducten.
Product

(n)

Sterkste (neder)wiet
Nederwiet (populairst)
Nederhasj
Geïmporteerde wiet
Geïmporteerde hasj

53
64
4
8
71

Gemiddelde THCconcentratie
(%)
17,0 ± 5,0
14,6 ± 6,6
21,0 ± 13,4
4,0 ± 2,2
24,3 ± 9,9

Mediaan

18,0
16,2
24,8
4,3
26,4

Laagste THCconcentratie
(%)
0,8
0,3
1,7
0,8
0,7

Hoogste THCconcentratie
(%)
28,0
24,6
32,7
6,6
42,0

Weergegeven zijn gemiddelden ± s.d., mediaan en laagst en hoogst gemeten waarde binnen een bepaalde groep;
n = aantal waarnemingen.

Figuur III-4 THC-concentraties in de diverse cannabismonsters.

Sterkste wiet

Populairste wiet

Nederhasj

Geïmporteerde wiet

Geïmporteerde hasj

26

De concentratie THC in wiet (nederwiet, sterkste wiet en geïmporteerde wiet) was
gemiddeld 14,9% (SEM=0,58; n=125), en in hasj (geïmporteerde hasj en nederhasj
samen) 24,1% (SEM=1,15; n=75).
Het percentage THC was in de verschillende cannabisproducten niet gelijk [F(4,195)=
21,99; p<0,001]. De nederwietmonsters (populairste nederwiet) bevatten gemiddeld meer
THC (14,6±0,8%, n=64) dan de geïmporteerde wietmonsters (4,0±0,8%, n=8; SNK:
p<0,001). Het gemiddelde THC-gehalte van de verondersteld sterkste wietsamples
(17,0±0,7%, n=53) verschilt significant van dat van de meest populaire nederwietvariant
(14,6±0,8%, n=64; p<0,05). De geïmporteerde hasj (24,3±1,1%, n=71) was gemiddeld
sterker dan de meest populaire nederwietvariant (14,6±0,8%, n=64; p<0,001).
Het hoogste THC-gehalte in nederwiet was 24,6%. Het hoogste gehalte in de als sterkst
verkochte variant was 28,0% en voor de importwiet was het maximale gehalte 6,6%.
Dit jaar werden 9 wietsamples gekocht die volgens de coffeeshop afkomstig waren uit de
Verenigde Staten, 4 hiervan werden verkocht als sterkste soort en 5 als populairst. Ten
opzichte van nederwiet bevatten de soorten uit de VS geen significant verschillende
hoeveelheden THC (gemiddeldes: 17,9%±3,3 vergeleken met 15,4%±6,2) en CBD
(medianen beide 0,1%).
Van hasj van in Nederland gekweekte wiet (nederhasj) werden 4 samples aangeschaft die
gemiddeld 21,0±13,4% bevatten. De hoogst gemeten concentratie THC in nederhasj was
32,7%; in de geïmporteerde hasjmonsters was dit 42,0% en de gemiddelde concentratie
daarvan was 24,3±9,9%.
Als we traditionele hasj uit Marokko vergelijken met “nieuwe” hasj uit Marokko, zien we
dat de nieuwe variant meer THC (28,3%) bevat dan de traditionele variant (22,0%;
p<0,05). Afgelopen jaar bevatte de traditionele variant en de nieuwe variant 5,7% CBD,
dit jaar bevatte de traditionele variant 4,4% (geen significante daling) en de nieuwe hasj
uit Marokko bevatte 2,3% CBD (p<0,001).
THC-concentraties: vergelijking met vorige steekproeven
Het gemiddelde THC-gehalte in nederwiet (de meest populaire variant) is het afgelopen
jaar gelijk gebleven (14,6% in 2020 en 14,6% in 2021). Het gemiddelde THC-gehalte in
nederwietsamples die als sterkst waren aangekocht daalde het afgelopen jaar, maar dit
verschil was niet significant (18,1% in 2020, 17,0% in 2021). Ook voor de geïmporteerde
wiet zien we dit beeld (4,8% in 2020, 4,0% in 2021; n.s.). Het gemiddelde THC-gehalte in
nederhasj bleef ook gelijk (27,5% in 2020, 21,0 in 2021; n.s.). Het gemiddelde THCgehalte van hasj geïmporteerd uit het buitenland bleef stabiel (24,4% in 2020 en 24,3%
dit jaar, n.s.).
De THC-concentratie in nederwiet steeg aanvankelijk tot en met de meting van 2004,
daalde daarna en stabiliseerde zich vervolgens [F(21, 1299) = 18,36; p < 0,001]; de THCgehaltes in de wietsoorten die zijn aangeschaft als “sterkste” wiet laten eenzelfde beeld
zien [F(20, 1003) = 11,38; p<0,001].
Van alle cannabissoorten was het gemiddelde THC-gehalte in de geïmporteerde wiet tot
2007 het meest stabiel. In 2008 en 2009 was sprake van een lichte stijging maar sindsdien
is het THC-gehalte in deze cannabisvariant weer iets gedaald [F(21, 336) = 2,90; p<0,001]
(Figuur III-5 en Tabel III-6).

27

Figuur III-5 THC-concentraties in nederwiet (meest populaire variant), sterkste wiet en
geïmporteerde wiet in de verschillende steekproeven. Weergegeven zijn de gemiddelden.

25
20

THC (%)

15
10
5

Jaar

nederwiet

sterkst

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

0

geimporteerd

Het gemiddelde THC-gehalte in nederhasj verschilt niet over de jaren heen [F(21, 225) =
1,31]. De hoogste gemiddelde concentratie THC in nederhasj werd gemeten in 2004
(39,2±14,3%; n=12) en de laagste gemiddelde concentratie in 2001 (16,0±6,5%; n=18).
Voor de geïmporteerde hasj is sprake van sterke schommelingen in het gemiddelde THCgehalte [F(21, 1266) = 17,64; p<0,001]. De laatste jaren was er een duidelijke stijging
waarneembaar, maar de afgelopen twee jaar bleef het gemiddeld THC-gehalte stabiel
(Figuur III-6 en Tabel III-6).
Figuur III-6 THC-concentraties in nederhasj en geïmporteerde hasj in de verschillende
steekproeven. Weergegeven zijn de gemiddelden.

45
40
30
25
20
15
10
5

Jaar
geïmporteerde hasj

nederhasj

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

0
2003

THC (%)

35

28

Tabel III-6 Gemiddelde THC-gehaltes van de diverse cannabisproducten in de afgelopen jaren (2016 – 2021). Weergegeven
zijn gemiddelden ± SEM en tussen haakjes het aantal waarnemingen.
2016
2017
2018
Nederwiet
16,1 ± 0,6 (52)
16,9 ± 0,6 (63)
16,8 ±
Geïmporteerde wiet
5,8
± 1,1 (8)
6,9
± 1,3 (10)
6,6
±
Nederhasj
32,8 ± 7,9 (4)
35,1 ± 3,0 (21)
29,2 ±
Geïmporteerde hasj
19,3 ± 0,8 (83)
20,8 ± 1,1 (56)
23,5 ±
Sterkste wiet
18,7 ± 0,4 (49)
18,9 ± 0,5 (50)
19,5 ±
*) 2016 betekent dat de samples zijn gekocht in de winter van 2015/2016.

0,9
0,8
5,6
0,9
0,6

(63)
(11))
(11)
(67)
(50)

2019
16,7 ±
3,7
±
26,0 ±
24,8 ±
18,4 ±

0,7
0,7
3,0
1,2
0,7

(55)
(9)
(7)
(76)
(49)

2020
14,6
4,8
27,5
24,4
18,1

±
±
±
±
±

0,9
1,3
11,7
1,2
0,6

(52)
(10)
(5)
(81)
(49)

2021
14,6
4,0
21,0
24,3
17,0

±
±
±
±
±

0,8
0,8
6,7
1,2
0,6

(64)
(8)
(4)
(71)
(53)

29

THC-concentraties: 5-jaarsgemiddelden
Om eventuele trendveranderingen in het THC-percentage in kaart te brengen zijn boxplots
van de 5-jaarsgemiddelden van de THC-concentraties van nederwiet (meest populaire
variant), van de verondersteld sterkste wiet en van de geïmporteerde hasj van
2000 - 2004 t/m 2017 – 2021 grafisch weergegeven. Figuur III-7 en Figuur III-8 tonen
het voortschrijdend gemiddelde van deze THC-concentraties in de vorm van boxplots voor
respectievelijk de meest populaire variant en van de meest sterke variant. Figuur III-9
toont de 5-jaarsboxplots van THC-gehaltes van de geïmporteerde hasj-samples.

Figuur III-7 Boxplots en mediane THC-percentages in nederwietmonsters (meest populaire
variant). Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021). De horizontale rode lijnen
geven weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van elkaar
verschillen. Een doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen verschil is
tussen de betreffende 5-jaarsgemiddelden.

De hoogste 5-jaarsgemiddelden voor THC-percentages in de meest populaire wietsoorten
werden gemeten in de periode tussen 2002 en 2008. In de periode 2002-2006 was dit
gemiddelde 17,8±4,8% (n=295), in de periode 2003-2007 18,0±4,6% (n=289) en in de
periode 2004-2008 17,7±4,5% (n=294). Het gemiddelde 5-jaars THC-percentage is sinds
het 5-jaarsgemiddelde van 2004–2008 gedaald tot en met het gemiddelde van 2012–2016
(15,0±3,9%, n=297), en is daarna weer enigszins toegenomen. Hoewel het gemiddelde
van de meest recente 5-jaarsperiode (2017-2021: 16,0±6,1%, n=297) significant hoger
is dan de periode 2011–2017 (2011-2015: 15,1±3,9%, n=310; 2012-2016: 15,0±3,9%,
n=297; 2013-2017: 15,3±4,2%, n=302) verschilt deze niet van die van de drie
voorgaande 5-jaarsperiode (2014-2018: 15,9±4,9%, n=304; 2015-2019: 16,3±5,1%,
n=293; 2016-2020: 16,3±5,6%, n=285). Het 5-jaarsgemiddelde is sinds 2005-2009
significant lager dan de 5-jaarsgemiddelden van 2002–2008.

30

Figuur III-8 Boxplots en mediane THC-percentages in nederwietmonsters (meest sterke
variant). Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021). De horizontale rode lijnen
geven weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van elkaar
verschillen. Een doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen verschil is
tussen de betreffende 5-jaarsgemiddelden.

Ook voor de sterkste wietvarianten geldt dat de hoogste gemiddelde THC-percentages
over perioden van vijf jaar werden gemeten in de periode tussen 2002 en 2008. Deze
gemiddelden waren 19,0±4,2% (n=248), 18,9±4,4% (n=245) en 18,6±4,4% (n=239)
voor respectievelijk de perioden 2002–2006, 2003–2007 en 2004–2008. Het gemiddelde
5-jaars THC-percentage van de sterkste wiet is sinds het 5-jaarsgemiddelde van 2004–
2008 gedaald tot en met het gemiddelde van 2011–2015 (16,4±3,5%, n=246), en is
daarna weer toegenomen. Voor het 5-jaarsgemiddelde van de meest recente periode
2017–2021 (18,4±4,2%, n=251) en de daaraan voorafgaande drie 5-jaarsperioden
(2014-2018: 17,9±3,8, n=249; 2015-2019: 18,5±3,6%, n=248; 2016-2020:
18,7±3,6%, n=247) van de sterkste wiet geldt dat deze niet significant verschillen van
de periode 2002–2008.

31

Figuur III-9 Boxplots en mediane THC-percentages in geïmporteerde hasjmonsters.
Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021). De horizontale rode lijnen geven
weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van elkaar verschillen. Een
doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen verschil is tussen de
betreffende 5-jaarsgemiddelden.

Voor de geïmporteerde hasj is sprake van een geleidelijke stijging van het THC-gehalte.
Het 5-jaarsgemiddelde van 2017–2021 (23,7±9,5, n=351) verschilt niet significant van
dat van de periode 2016-2020 (22,6±9,2%, n=363). In deze twee periodes werd echter
een hoger gemiddeld THC-gehalte gevonden dan in alle voorgaande perioden.
De boxplots van de 5-jaarsgemiddelden THC van nederhasj en geïmporteerde wiet staan
weergegeven in de Figuren C-1 en C-2 van het addendum.

3.3

CBD- en CBN-concentraties in cannabisproducten

CBD- en CBN-concentraties: meting 2021
Tabel III-6 geeft een overzicht van de gemeten concentraties cannabidiol (CBD) en
cannabinol (CBN) in de verschillende cannabisproducten. Omdat deze variabelen niet
normaal verdeeld zijn, zijn de mediaan en de laagste en hoogste waarde per
cannabisproduct weergegeven. In de tabel is tevens de mediane waarde voor de
concentratieratio CBN/THC voor de verschillende cannabisproducten opgenomen. Deze
waarde is een indicatie voor de 'versheid' van een bepaald monster; hoe lager deze waarde,
des te verser het product (Ross en ElSohly, 1997).

32

Tabel III-6 Percentages cannabidiol (CBD) en cannabinol (CBN) in de geanalyseerde
cannabisproducten.
CBD

Product

CBN

gemiddelde
laagste - hoogste
gemiddelde
laagste mediaan
mediaan
n
±SEM
waarde
±SEM
hoogste waarde
0,1
(0,0 - 17,7)
0,25 ± 0,06
0,2
(0,1 - 2,8)
Sterkste (neder)wiet
53 0,95 ± 0,47
2,25
±
0,71
0,1
(0,0
24,5)
0,16
±
0,02
0,1
(0,1 - 1,0)
Nederwiet (populairst) 64
0,70
±
0,60
0,1
(0,1
2,5)
1,20
±
0,32
1,2
(0,6 - 1,9)
Nederhasj
4
0,3
(0,1 - 1,4)
1,44 ± 0,33
1,1
(0,4 - 2,9)
Geïmporteerde wiet
8 0,44 ± 0,17
2,2
(2,2 - 17,0)
2,34 ± 0,26
1,7
(0,1 – 13,5)
Geïmporteerde hasj
71 3,66 ± 0,41
Tussen haakjes staan steeds de laagste en de hoogste waarde weergegeven; n = aantal waarnemingen.

Zowel de percentages cannabidiol als cannabinol verschilden per cannabisproduct (CBD
[H(4)=103,967; p<0,001]; CBN [H(4)=142,375; p<0,001]). Het gehalte CBD is het
hoogst in geïmporteerde hasj en veel lager in de wietvarianten. Nederwiet (sterkst en
populairste variant) bevatten het minste CBN, terwijl de geïmporteerde wiet en de
verschillende hasjsoorten het meeste CBN bevatten. De CBN/THC-concentratieratio
verschilt tussen de diverse cannabisproducten [H(4)=106,421; p<0,001] en was het
hoogst in geïmporteerde wiet, gevolgd door beide hasjsoorten.
CBD- en CBN-concentraties: vergelijking met vorige steekproeven
Het CBD-gehalte in geïmporteerde hasj verschilt over de afgelopen 7 jaren heen
[H(5)=54,386; p<0,001]. Het CBD-gehalte was het afgelopen jaar lager dan het jaar
ervoor (6,7% in 2020 versus 2,2% in 2021). Hoewel het CBD-gehalte van nederhasj door
de jaren een dalende trend vertoont is het verschil met vorig jaar niet significant (Figuur
III-10). Zie voor mediane CBD- en CBN-gehaltes in wiet en hasj over de jaren heen
respectievelijk Tabel III-7 en III-8.
Figuur III-10 CBD-concentraties in nederhasj en geïmporteerde hasj in de verschillende
steekproeven. Weergegeven zijn de mediane waarden.

10
9
8

CBD %

7
6
5
4
3
2
1
0

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Jaar
geïmporteerde hasj

nederhasj

CBN/THC
x 100

1
1
6
26
6

33

Tabel III-7 CBD-gehaltes van de diverse cannabisproducten in de afgelopen jaren (2016-2021). Weergegeven zijn de mediane
waarden en de laagste en hoogste waarden, met tussen haakjes het aantal waarnemingen.
2016*
2017
2018
Nederwiet
0,3
0,1-7,4
(52)
0,3
0,1-5,9
(63)
0,1
0,1-9,8
Geïmporteerde wiet 0,3
0,1-0,7
(8)
0,4
0,1-4,5
(10)
0,3
0,1-3,7
Nederhasj
2,3
1,0-13,5 (4)
1,9
0,2-11,3 (21)
0,9
0,1-5,0
Geïmporteerde hasj 8,1
0,3-13,7 (83)
8,4
0,2-13,5 (56)
8,5
0,1-20,5
Sterkste wiet
0,4
0,1-1,1
(49)
0,3
0,1-0,8
(50)
0,1
0,1-9,7
*) 2016 betekent dat de samples zijn gekocht in de winter van 2015/2016.

(63)
(11)
(11)
(67)
(50)

2019
0,3 0,2-14,1
0,3 0,1-2,5
0,9 0,5-5,7
6,1 0,2-13,2
0,3 0,2-0,6

2020
(55) 0,3 0,1-19,6 (52)
(9)
0,4 0,2-1,7 (10)
(7)
1,4 0,1-1,8 (5)
(76) 6,7 0,1-15,4 (81)
(49) 0,4 0,2-0,7 (49)

2021
0,1 0,1-24,5 (64)
0,3 0,1-1,4 (8)
0,1 0,1-2,5 (4)
2,2 0,4-17,0 (81)
0,1 0,1-17,7 (53)

Tabel III-8 CBN-gehaltes van de diverse cannabisproducten in de afgelopen jaren (2016-2021). Weergegeven zijn de mediane
waarden en de laagste en hoogste waarden, met tussen haakjes het aantal waarnemingen.

Nederwiet
Geïmporteerde wiet
Nederhasj
Geïmporteerde hasj
Sterkste wiet

2016
0,1
0,0-2,4
0,7
0,2-2,6
1,8
1,0-2,0
1,7
0,1-6,0
0,1
0,0-0,3

(52)
(8)
(4)
(83)
(49)

2017
0,1
0,0-0,5
0,7
0,4-1,9
1,7
0,4-8,7
1,9
0,1-5,9
0,1
0,1-0,4

(63)
(10)
(21)
(56)
(50)

2018
0,2
0,1-1,2
1,0
0,6-2,9
1,4
0,2-4,0
2,4
0,1-8,2
0,2
0,1-7,5

(63)
(11))
(11)
(67)
(50)

2019
0,1
1,6
2,5
1,7
0,1

0,0-0,9
0,3-2,6
0,5-8,6
0,4-7,8
0,1-1,1

(55)
(9)
(7)
(76)
(49)

2020
0,1
1,8
1,8
1,8
0,1

0,1-0,4
0,6-2,7
0,7-2,8
0,7-8,3
0,1-0,6

(52)
(10)
(5)
(81)
(49)

2021
0,1 0,1-1,0 (64)
1,1 0,4-2,9 (8)
1,2 0,6-1,9 (4)
1,7 0,1-13,5 (71)
0,2 0,1-2,8 (53)

35

CBD-concentraties: 5-jaarsgemiddelden
De boxplots van de 5-jaarsgemiddelden van de CBD-concentraties van nederwiet (meest
populaire variant), van de verondersteld sterkste wiet en van de geïmporteerde hasj van
2000 - 2004 t/m 2017 – 2021 zijn grafisch weergegeven in de Figuren III-11 t/m III-13.

Figuur III-11 Boxplots en mediane CBD-percentages in nederwietmonsters (meest populaire
variant). Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021). De horizontale rode lijnen
geven weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van elkaar verschillen.
Een doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen verschil is tussen de
betreffende 5-jaarsgemiddelden.

Het 5-jaarsgemiddelde van het CBD-gehalte in de meest populaire nederwiet was in de
periode 2017-2021 (1,0±3,3%, n=297) significant hoger ten opzichte van de periode 2012
t/m 2020. Sinds de laagst gerapporteerde 5-jaarsgemiddelden van de CBD-percentages in
de periode 2000-2004 is er sprake van een geleidelijke toename in het CBD-gehalte in de
meest populaire nederwiet.
Figuur III-12 Boxplots en mediane CBD-percentages in nederwietmonsters (sterkst).
Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021). De horizontale rode lijnen geven
weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van elkaar verschillen. Een
doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen verschil is tussen de
betreffende 5-jaarsgemiddelden.

36

Het 5-jaarsgemiddelde van het CBD-gehalte in de sterkste soorten nederwiet is in de
laatst gerapporteerde periode 2017-2021 (0,5±1,7%, n=251) niet significant
verschillend van de 5-jaarsgemiddelden in de periodes 2001-2005 en 2004-2020. Evenzo
verschillen de 5-jaarsgemiddelden in de periode 2000-2020 niet significant van elkaar.
Figuur III-13 Boxplots en mediane CBD-percentages in geïmporteerde hasjmonsters.
Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021). De horizontale rode lijnen geven
weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van elkaar verschillen. Een
doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen verschil is tussen de
betreffende 5-jaarsgemiddelden.

37

Het 5-jaarsgemiddelde van het CBD-gehalte van geïmporteerde hasjmonsters was het
hoogst in de perioden 2002-2007 t/m 2004-2009, daalde daarna tot aan de periode 20092013 en steeg daarna geleidelijk zodat het in de perioden vanaf 2012-2016 t/m 2015-2019
weer het niveau van 2002-2008 bereikte. In 2016-2020 (6,7±3,6%, n=363) was het 5jaarsgemiddelde van het CBD-gehalte weer lager, en deze daalde nog verder in de meest
recente periode 2017-2021 (5,9±3,9%, n=351).
De boxplots van de 5-jaarsgemiddelden CBD van nederhasj en geïmporteerde wiet staan
weergegeven in de Figuren D-1 en D2 van het addendum.

3.4

Verhouding CBD- en THC-concentraties

Verhouding CBD- en THC-concentraties: meting 2021
In Tabel III-9 staan de CBD/THC-concentratieratio’s voor de verschillende
cannabisproducten weergegeven zoals gemeten in 2021. De CBD/THC-concentratieratio
verschilt niet significant tussen de cannabisproducten [F(4,195)=2,60; p<0,05]. Voor de
sterkste en populairste nederwiet was er een significant verschil met de gemiddelde
CBD/THC-concentratieratio’s van 2020. Deze stegen van respectievelijk 0,02 en 1,22 in
2020 naar 0,75 en 3,07 (p<0,05 en p<0,005) in 20201. De CBD/THC-ratio van de overige
cannabisproducten verschilden dit jaar niet met vorig jaar.
Tabel III-9 Gemiddelde, laagste en hoogste CBD/THC-ratio in de verschillende
cannabisproducten zoals gemeten in 2021.

Product

(n)

Gemiddelde
CBD/THC-ratio

Sterkste (neder)wiet
Nederwiet (populairst)
Nederhasj
Geïmporteerde wiet
Geïmporteerde hasj

53
64
4
8
71

0,75
3,07
0,04
0,10
0,64

±
±
±
±
±

3,69
7,70
0,05
0,07
2,63

Mediaan

Laagste
CBD/THC-ratio

Hoogste
CBD/THC-ratio

0,01
0,01
0,03
0,08
0,09

0,00
0,00
0,00
0,02
0,01

19,67
27,33
0,11
0,23
20,43

Weergegeven zijn gemiddelden ± s.d., mediaan en laagst en hoogst gemeten waarde binnen een bepaalde groep;
n = aantal waarnemingen.

In Tabel III-10 staan de 5-jaarsgemiddelden over de afgelopen vijf jaar (2017-2021) voor
de THC-concentratie, CBD-concentratie en CBD/THC-concentratieratio in wiet- en
hasjmonsters. Het 5-jaarsgemiddelde van de CBD/THC-concentratieratio’s verschilt niet
tussen de cannabisproducten [F(4,990)= 3,960; p=0,005].
Tabel III-10 5-jaarsgemiddelden over de afgelopen vijf jaar (2017-2021) voor de THCconcentratie, CBD-concentratie en CBD/THC-concentratieratio in wiet- en hasjmonsters.

Product

(n)

Gemiddelde THCconcentratie
(gem. ± s.d.)

Sterkste (neder)wiet
Nederwiet (populairst)
Nederhasj
Geïmporteerde wiet
Geïmporteerde hasj

251
297
48
48
351

18,4
16,0
30,4
5,3
23,7

±
±
±
±
±

4,2
6,1
15,9
3,4
9,5

Gemiddelde CBDconcentratie
(gem. ± s.d.)
0,5
1,0
1,9
0,8
5,9

±
±
±
±
±

1,7
3,3
2,2
1,1
3,9

Gemiddelde
CBD/THCratio
(gem. ± s.d.)
0,18
0,97
0,09
0,31
0,45

±
±
±
±
±

1,71
4,32
0,14
0,65
1,34

38

Verhouding CBD- en THC-concentraties: vergelijking met vorige steekproeven
In Figuur III-14 zijn de percentages THC en CBD in alle in de afgelopen 10 jaar (sinds
2010) geanalyseerde cannabissamples weergegeven. Uit de figuur blijkt dat nederwiet
(meest populaire soort en meest sterke soort) hoge concentraties THC bevat en meestal
nauwelijks CBD, slechts 3,8% van de populairste en 1,6% van de sterkste nederwiet heeft
een CBD van ≥1%. Van de nederhasjsamples heeft 63,0% van de samples in de afgelopen
10 jaar ≥1% CBD. Van de geïmporteerde wiet bevat 15,0% van de samples 1% CBD of
meer. Bij de geïmporteerde hasj bevat 92,5% van de samples 1% CBD of meer. In Figuur
III-d is echter te zien dat er clustering in twee groepen optreedt: één met veel CBD, én
één met wat minder CBD.
Figuur III-14a, b, c, d en e Percentage THC en CBD in a) populairste nederwiet, b)
sterkste nederwiet, c) geïmporteerde wiet, d) geïmporteerde hasj, en e) nederhasj in
cannabissamples uit Nederlandse coffeeshops aangekocht in de afgelopen 10 jaar (2012 –
2021).

39

40

41

In Figuur III-15 zijn de CBD/THC-ratio’s in geïmporteerde wiet over de periode 2000-2021
weergegeven. De gemiddelde CBD/THC-ratio’s varieerden van 0,05±0,10 (in 2003) tot
0,68±1,28 (in 2019). Er was echter geen significant verschil over de jaren
[F(20,328)=1,251; p=0.211]. Het aantal geanalyseerde samples was laag (8 – 28).
Figuur III-15 CBD/THC-ratio’s in geïmporteerde wiet gedurende de periode 2000-2021.

Figuur III-16 geeft de CBD/THC-ratio’s in geïmporteerde hasj in de periode 2000-2021
weer. De gemiddelde CBD/THC-ratio’s varieerden van 0,30±0,11 (in 2009; n=52) tot
0,75±1,89 (in 2008; n=58). Ook hier was er geen significant verschil over de jaren
[F(20,1194)=1,075; p=0.370].
Figuur III-16 CBD/THC-ratio’s in geïmporteerde hasj gedurende de periode 2000-2021.

42

Verhouding CBD- en THC concentraties: 5-jaarsgemiddelden
De boxplots van de 5-jaarsgemiddelden van de CBD/THC-ratio’s van nederwiet (meest
populaire variant), van de verondersteld sterkste wiet en van de geïmporteerde hasj van
2000 - 2004 t/m 2017 – 2021 zijn grafisch weergegeven in de Figuren III-17 t/m III-19.
Figuur III-17 Boxplots en mediane CBD/THC-ratio’s in nederwietmonsters (meest populaire
variant). Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021). De horizontale rode lijnen
geven weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van elkaar verschillen.
Een doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen verschil is tussen de
betreffende 5-jaarsgemiddelden.

Gedurende de periode tussen 2000 en 2020 zijn de 5-jaarsgemiddelden van de CBD/THCratio in de meest populaire nederwiet gelijk gebleven. In de periode 2017-2021 is deze
echter significant hoger dan in alle voorgaande periodes (0,97±4,32, n=297).

43

Figuur III-18 Boxplots en mediane CBD/THC-ratio’s in nederwietmonsters (sterkste).
Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021).

Gedurende de periode tussen 2000 en 2020 zijn de 5-jaarsgemiddelden van de CBD/THCratio in de sterkste wiet gelijk gebleven. In de periode 2017-2021 is deze echter significant
hoger dan in alle voorgaande periodes (0,18±1,71, n=251).
Figuur III-19 Boxplots en mediane CBD/THC-ratio’s in geïmporteerde hasjmonsters.
Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 – 2021).

44

De 5-jaarsgemiddelden van de CBD/THC ratio in geïmporteerde hasj is sinds de eerste
periode 2000-2004 niet significant veranderd.
De boxplots van de 5-jaarsgemiddelden van de CBD/THC-ratio’s van nederhasj en
geïmporteerde wiet staan weergegeven in de Figuren E-1 en E-2 van het addendum.

3.5

Correlaties tussen prijs en sterkte

Correlatie prijs en sterkte: meting 2021
In de Figuren III-20 en III-21 is de relatie tussen de prijs en het THC-gehalte per wietrespectievelijk hasjmonster grafisch weergegeven. Bij de berekening is uitgegaan van het
feitelijk betaalde bedrag per gram cannabismonster.
In het algemeen geldt dat voor een cannabisproduct (wiet of hasj) met een hoger
percentage THC een hogere prijs moest worden betaald (r=0,179; p<0,001). De correlatie
(r) van de gramprijs met het percentage THC is voor wiet, dat wil zeggen zowel de
“populairste” als “sterkste” wietsoort en geïmporteerde wiet samen, 0,354 (p<0,001) en
voor hasj (nederhasj en geïmporteerde hasj samen) 0,085 (n.s.).
Figuur III-20 Aankoopwaarde van één gram wiet (nederwiet, sterkste wiet en
geïmporteerde wiet) ten opzichte van het THC-gehalte (n=125).

45

Figuur III-21 Aankoopwaarde van één gram hasj (Nederlandse en geïmporteerde hasj)
ten opzichte van het THC-gehalte (n=75).

De waarde van de verschillende cannabisproducten kan uitgedrukt worden in de
hoeveelheid THC die iemand per euro krijgt (THC/euro). De THC/euro waarde verschilt
tussen de verschillende producten [F(4,195)= 15,70; p<0,001] en is het laagst voor de
buitenlandse wiet (8,8±4,6 mg) en het hoogst voor de geïmporteerde hasj (22,0±10,7mg)
(Tabel III-11). Bij aankoop van de nieuwe soorten hasj uit Marokko kreeg men gemiddeld
dezelfde hoeveelheid THC per euro (27,1 mg) dan bij de traditionele Marokkaanse hasj
(24,5 mg). De hoeveelheid THC die je per euro krijgt voor nederwiet en “VS-wiet” is gelijk
(respectievelijk 13,4 mg per euro en 9,6 mg per euro).

Tabel III-11 De waarde van de verschillende cannabisproducten weergegeven als mg THC/euro.

Product

mg THC/euro

gemiddelde laagste - hoogste
±sd
waarde
12,7 ± 5,0
(0,6 – 28,6)
Sterkste (neder)wiet
53
13,2 ± 6,8
(0,4 - 27,7)
Nederwiet (populairst) 64
14,1 ± 8,5
(1,7 - 20,4)
Nederhasj
4
8,8
±
4,4
(1,4 - 16,6)
Geïmporteerde wiet
8
22,0
±
10,7
(0,6 - 44,8)
Geïmporteerde hasj
71
Tussen haakjes staan steeds de laagste en de hoogste waarde weergegeven; n = aantal waarnemingen.

n

46

4

Discussie

In het kader van de THC-monitor wordt sinds 1999 jaarlijks in een vijftigtal coffeeshops
een gebruikershoeveelheid van enkele cannabisproducten aangeschaft. Het gaat hierbij om
nederwiet (meest populaire variant), buitenlandse hasj, buitenlandse wiet, en hasj bereid
uit nederwiet (nederhasj). Daarnaast worden wietmonsters aangekocht die door de
medewerkers van de coffeeshops werden aangemerkt als het “meest sterk”. Het dient
hierbij te worden opgemerkt dat het correct inschatten van sterkte niet mogelijk is middels
beoordeling van geur, smaak en/of uiterlijk (Gilbert en DiVerdi, 2018). Monsters in de
categorie “meest sterke” wiet zijn dus van de verondersteld sterkste soort: er wordt
gevraagd naar het product waarvan gedacht wordt dat er het meeste THC in zit. In alle
aangeschafte cannabisproducten zijn de concentraties THC, CBD en CBN in het
laboratorium bepaald.
In alle cannabisproducten werd dit jaar geen significante verandering in gemiddelde THCgehaltes gevonden ten opzichte van vorig jaar. De meest populaire variant nederwiet
bevatte in 2021 gemiddeld 14,6% THC en de sterkste variant gemiddeld 17% THC; vorig
jaar was dit respectievelijk 14,6% en 18,1%. Ook voor hasj gemaakt van nederwiet
(nederhasj) gold dat deze in 2021 (21,0%) qua sterkte niet significant verschilde met de
rapportage van 2020 (27,5%). Het gemiddelde THC-gehalte van wiet die geïmporteerd
werd uit het buitenland bleef ook gelijk (van gemiddeld 4,8% in 2020 naar 4,0% in 2021).
Ook het gemiddelde THC-gehalte van hasj geïmporteerd vanuit het buitenland veranderde
niet significant: van een gemiddelde van 24,4% in 2020 naar 24,3% in 2021.
Hoewel THC de primaire psychoactieve stof is in cannabis, speelt de aanwezigheid van CBD
een farmacologische rol. Er zijn aanwijzingen dat CBD sommige (ongewenste) effecten van
THC kan moduleren of zelfs tegengaan (Niesink en van Laar, 2012, 2013, 2016, Freeman
et al, 2019). In de nederwietvariëteiten zit slechts weinig CBD (mediaan meest populair
0,1%, mediaan meest sterke 0,1%), terwijl in geïmporteerde hasj meer CBD zit (mediaan
2,2%). In het verleden zat er gemiddeld echter 7 tot 9% CBD in deze hasj (6,9% in 2020).
Er is nog weinig bekend over de betekenis van de verhouding CBD ten opzichte van THC
(CBD/THC-ratio). Onderzoek laat de laatste jaren zien dat er behoorlijke hoeveelheden
CBD nodig zijn voor als positief beschreven effecten (Niesink en van Laar, 2012 en 2016;
Zuardi et al., 2012; Grotenhermen en Müller-Vahl, 2012; Morales et al., 2017), maar meer
onderzoek blijft noodzakelijk (Millar, 2019).
De gemiddelde prijs voor de populairste soort nederwiet (€11,70 per gram in 2021, €10,65
per gram in 2020) veranderde dit jaar niet significant. Hetzelfde gold voor de
geïmporteerde wiet (€4,67 ten opzichte van €4,19 in 2020). De prijs voor een gram van
de verondersteld sterkste wietsoort steeg van €13,73 in 2020 naar €14,21 in 2021, maar
ook dit verschil is niet significant. Hoewel niet significant, zou het eventueel verder
doorzetten van de stijging in de prijs per gram van de sterkste wiet en de meest populaire
wiet verklaard kunnen worden door de introductie van soorten uit Noord-Amerika de
afgelopen jaren. Deze soorten zijn duurder dan de reguliere nederwiet (€20,57 vs. €11,95
per gram). De prijs voor geïmporteerde hasj steeg het afgelopen jaar met meer dan twee
euro (€9,65 per gram in 2020, €11,74 per gram in 2021). Deze prijsstijging zou wellicht
een gevolg kunnen zijn van verminderde beschikbaarheid door de COVID-19-pandemie.

47

Dit werd tijdens een rondgang langs enkele coffeeshopeigenaren ook door hen bevestigd.
De prijs voor een gram nederhasj schommeldede afgelopen jaren van €13,64 in 2019 naar
€33,10 in 2020 en naar €13,80 in 2021 (verschilt niet significant t.o.v. vorig jaar). Het
aantal coffeeshops dat dit product verkoopt is echter zeer klein (4 van de dit jaar bezochte
shops).
Wiet
Hoewel er in cannabis meerdere psychoactieve cannabinoïden (kunnen) voorkomen, wordt
de sterkte van de cannabis bepaald door de hoeveelheid ∆9-tetrahydrocannabinol (THC)
in de plant. In het midden en aan het eind van de jaren negentig lag het gemiddelde THCgehalte van nederwiet onder de 10% (Pijlman et al., 2005). In de eerste jaren van deze
eeuw steeg het gemiddelde THC-percentage van nederwiet tot meer dan 20%. Sinds 2004
is dit THC-gehalte weer licht gedaald (Niesink et al., 2015). Vanaf 2013 leek aanvankelijk
opnieuw sprake van een geleidelijke stijging van het THC-percentage in de meest
verkochte nederwietvarianten, maar deze stijging zette de afgelopen jaren niet door
(16,8% in 2018, 16,7% in 2019 en 14,6% in 2020 en 2021). Sinds 2014 steeg ook het
THC-percentage in de verondersteld sterkste wietsoorten, maar dit stokte in 2019. Ook dit
jaar is er geen stijging waarneembaar (17,0% in de meting van dit jaar ten opzichte van
18,1% in de meting van vorig jaar). Het gemiddelde THC-gehalte van wiet die
geïmporteerd werd uit het buitenland bleef ook gelijk (4,8% in 2020, 4,0% in 2021). Over
het algemeen kan worden gesteld dat de THC-concentraties in de afgelopen jaren stabiel
bleven in alle bemonsterde wietcategorieën. Dit in tegenstelling tot veel andere landen,
waar nog altijd toenames in THC-concentratie worden gerapporteerd (Freeman et al.,
2020, Zamengo et al., 2020).
Het 5-jaarsgemiddelde van het CBD-gehalte in de populairste nederwiet is over de periode
2017 t/m 2021 significant gestegen ten opzichte van de 5-jaarsgemiddelden in de periode
2003 t/m 2020. Ook in de ratio tussen CBD en THC is dit terug te zien: waar deze in de
periode 2000 t/m 2020 hetzelfde bleven, is deze voor 2017 t/m 2021 significant hoger.
Het is mogelijk dat de toegenomen bekendheid met en verkrijgbaarheid van CBD als
zelfzorgmiddel heeft geleid tot een grotere populariteit van nederwietsoorten met een
hogere ratio tussen CBD en THC, maar voor een bevestiging van deze trend en hypothese
is meer onderzoek noodzakelijk. Een andere mogelijke verklaring is dat het afgelopen jaar
enkele incidenten zijn geweest door wiet met een laag THC-gehalte en hoog CBD-gehalte
waaraan
een
synthetisch
cannabinoïd
was
toegevoegd
(https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/bericht/vervuilde-hasj-en-wiet-in-omloop). In dit
onderzoek waren er bij van de 117 samples verkocht als sterkste of populairste nederwiet
11 samples (9 populairst en 2 sterkste variant) met een heel laag THC-gehalte (≤1,0%)
en een hoog CBD-gehalte (>7,2%). Deze 11 samples zijn door middel van aanvullend
onderzoek geanalyseerd op de aanwezigheid van synthetische cannabinoïden, maar er
werden geen bekende synthetische cannabinoïden aangetroffen. Hoewel het lab géén
andere stoffen heeft gevonden, leken deze samples sterk op CBD-wiet (of industriële
hennep, bevat geen tot zeer weinig THC) die verkocht werd als normale of zelfs sterke
wiet. De samples hebben in ieder geval een invloed op het gemiddeld THC-gehalte. Zoals
in de Tabellen III-5 en III-6 gezien kan worden bevatten een aantal monsters uit de
populairste en sterkste nederwietcategorie zeer weinig THC of zeer veel CBD. Deze
verhoogde spreiding in CBD- en THC-gehaltes heeft zeker een invloed gehad op de
gemiddelde CBD/THC-ratio’s van de sterkste en populairste nederwiet, welke hierdoor
significant gestegen zijn ten opzichte van vorig jaar. De toename in 5-jaarsgemiddelden
van het CBD-gehalte is overigens ook terug te zien in de verondersteld sterkste
wietcategorie, maar niet in geïmporteerde wietsoorten. Dit is een tendens die we in de
toekomst extra scherp zullen monitoren, gezien de met synthetische cannabinoïden

48

bewerkte cannabis met weinig THC maar veel CBD die in verscheidene Europese landen
werd aangetroffen (Oomen et al., International Journal of Drug Policy, in revisie).
Sinds enkele jaren wordt er ook “VS-wiet” in de coffeeshop verkocht. Deze wiet wordt uit
de VS geïmporteerd of wordt hier gekweekt uit zaad afkomstig uit de VS. Deze wiet ziet er
hetzelfde uit als de nederwiet: het is ook sinsemilla die meestal binnen is gekweekt. Om
die reden scharen wij deze wiet ook onder de meest populaire en verondersteld sterkste
wiet in plaats van buitenlandse wiet. De “VS-wiet” bevat gemiddeld meer THC dan de
nederwiet (respectievelijk 17,9% en 15,4%, dit verschil is niet significant), maar kost ook
meer (€20,57 versus €11,95).
Hasj
In de periode van 2014 (14,9%) tot 2019 (24,8%) is het gemiddelde THC-gehalte in
geïmporteerde hasj ieder jaar verder toegenomen. De afgelopen twee jaar bleef dit echter
gelijk (24,4% in 2020 en 24,3% dit jaar). In de 5-jaarsgemiddelde van de THCconcentraties in buitenlandse hasj wordt de stijgende trend voor het THC-gehalte nog wel
gezien: deze was in de periode 2017 t/m 2021 voor de vierde 5-jaarsperiode op rij hoger
dan de periode daarvoor. De periode 2017 tot en met 2021 verschilde echter niet
significant met de periode 2016 t/m 2020. Het CBD-gehalte in geïmporteerde hasj was dit
jaar significant lager dan vorig jaar (van 6,7% in 2020 naar 2,2% in 2021).
In eerdere rapportages beschreven we reeds dat de cannabisteelt in Marokko het afgelopen
decennium ingrijpende veranderingen heeft ondergaan (Rigter & Niesink, 2016; Rigter &
Niesink, 2017). De sterkte van Marokkaanse hasj is sterk gestegen door de overstap bij
een deel van de Marokkaanse wietboeren van "traditionele" Kif-cannabisvariëteit naar
hybriden (Cannabis indica L. en anderen). Deze hybriden hebben veel hogere
harsopbrengsten en een hoger THC-gehalte (Chouvy & Afsahi, 2014). Tegelijkertijd was in
Marokko sprake van een verbeterde veredeling van de planten, verbeterde zeefmethoden
en minder additieven, hetgeen leidde tot een beter/ander product. Deze trend van hogere
THC-gehaltes in hasjiesj is ook waargenomen in andere landen (Freeman et al., 2020,
Zamengo et al., 2020).
Traditionele Marokkaanse hasj wordt gemaakt van Marokkaanse cannabissoorten. Zoals
uit eerdere rapportages van de THC-monitor is gebleken, bevat deze traditionele
Marokkaanse hasj gemiddeld meestal 17-20% THC, in combinatie met een relatief hoog
percentage CBD: meestal tussen de 7-9%. Naast de traditionele Marokkaanse hasjsoorten
wordt sinds 2016 in de coffeeshop steeds vaker een nieuwe soort hasj gezien. Het gaat
hierbij om hasj die in Marokko wordt gemaakt van nederwietachtige plantensoorten. Deze
hasj wordt vaak verkocht als “hasjblocks”. Deze moderne Marokkaanse hasj zou naar
verluidt gemiddeld zo’n 20% méér THC bevatten dan de traditionele Marokkaanse
varianten
en
slechts
tussen
de
0,4
en
1,6%
CBD
(Bron:
https://www.boerejongens.com/traditional-hash-vs-block-hash/).
Dit jaar zijn 23 hasjsamples gekocht waarvan vermoed werd dat deze uit Marokko
afkomstig waren, maar gemaakt waren van sinsemilla (neder)wietvariëteiten. Deze
moderne hasjsoorten zijn vergeleken met de traditionele hasjsoorten uit Marokko (N=37).
De moderne Marokkaanse hasjsoorten bevatten dit jaar gemiddeld 28,3% THC en de
traditionele soorten bevatten 22,0% THC. Het CBD-gehalte van de moderne Marokkaanse
soorten is het afgelopen jaar gedaald van 5,7% naar 2,3%. Bij de traditionele soorten
zagen we een niet significant verschil (5,7% in 2020 en 4,4% dit jaar). Wanneer we de
THC- en CBD-gehaltes van de verschillende groepen Marokkaanse hasjsamples in
scatterplots weergeven (zie Figuur IV-1 en IV-2), zien we in vooral bij de traditionele

49

soorten twee groepen ontstaan. Wij vermoeden dat de moderne soorten vaak onder een
oude naam worden verkocht (bijvoorbeeld “Polm”, “Super Polm”, “Caramello”, “Hija” of
“Twisla”). Het is voor een consument dus moeilijk om te bepalen wat voor hasj hij of zij
koopt wanneer alleen op de naam wordt afgegaan. Dit is een ontwikkeling die in de
komende jaren in de gaten moet worden gehouden. In een rondgang langs
coffeeshopeigenaren kwam naar voren dat er verwacht wordt dat er alleen maar meer
moderne hasjsoorten op de Nederlandse markt terecht zullen komen. De sinsemilla
variëteiten hebben namelijk een veel hogere opbrengst, waardoor veel boeren over zouden
schakelen. Volgens de coffeeshopeigenaren blijft een klein deel van de Nederlandse
hasjconsumenten wel vragen naar traditionele hasjsoorten, met name om de smaak en
het effect.
Een mogelijke verklaring voor de flinke daling van het CBD-gehalte in de buitenlandse hasj
met tegelijkertijd een forse stijging van de prijs voor een gram heeft waarschijnlijk te
maken met de COVID-19 pandemie. In gesprekken met enkele coffeeshopeigenaren bleek
dat het in 2020 moeilijker was om aan hasj te komen, zeker de traditionele variant uit
Marokko. Modernere varianten bleken volgens hen vaker voorradig. Mogelijk is men in
Marokko nog meer overgeschakeld naar teelt met sinsemilla genetica, maar anderzijds kan
een sluiting van de grenzen ook bijgedragen hebben aan een (tijdelijke) schaarste in het
hasjaanbod bij de coffeeshop.
Figuur IV-1 Scatterplot van de THC- en CBD-gehaltes in moderne soorten Marokkaanse

hasj

50

Figuur IV-2 Scatterplot van de THC- en CBD-gehaltes in traditionele soorten Marokkaanse

hasj

THC per euro en vergelijking met het buitenland
De waarde van de verschillende cannabisproducten kan uitgedrukt worden in de
hoeveelheid THC die iemand krijgt per uitgegeven euro (Freeman et al., 2018). Deze
waarde
verschilde
het afgelopen jaar
significant tussen
de
verschillende
cannabisproducten. De cannabisconsument kreeg in Nederland gemiddeld 8,8 mg THC per
euro voor geïmporteerde wiet, 12,7 mg THC per euro voor de sterkste nederwiet, 13,2 mg
THC per euro voor de populairste nederwiet, 14,1 mg THC per euro voor nederhasj en 22,0
mg per euro voor geïmporteerde hasj. Bij aankoop van de nieuwe soorten hasj uit Marokko
kreeg men gemiddeld meer THC per euro (27,1 mg) dan bij de traditionele Marokkaanse
hasj (24,5 mg). Voor wiet afkomstig uit de V.S. kreeg men gemiddeld 9,6 mg THC per
euro, terwijl dit voor nederwiet 13,4 mg is. In Europa kregen gebruikers gemiddeld 12,7
mg THC per euro voor wiet en 16,4 mg THC per euro voor hasj (Freeman et al., 2018).
Een ander beeld wordt geschetst in een recente publicatie van Mahamad et al. Hier werd
gekeken naar de sterkte en prijs van legale en illegale Canadese wiet in de twee maanden
na het begin van de legalisatie in 2018. Gebaseerd op de huidige wisselkoers en de data
die in het artikel wordt gepresenteerd kan worden berekend dat illegale wiet in Canada
een waarde heeft van circa 31,1 mg THC per euro, waar legale Canadese wiet een waarde
heeft van circa 22,5 mg THC per euro (Mahamad et al., 2020). De hoeveelheid THC in
cannabisproducten die in de Nederlandse coffeeshop worden verkocht ligt dus boven de in
de EU gevonden waarden, maar onder die in Canada. Sterkte en prijs spelen een rol bij
beslissingen van consumenten in welke cannabis ze kopen, maar het is onbekend of de
hoeveelheid THC per uitgegeven euro van invloed is.
Aanbod en gebruik van cannabisproducten
Het Trimbos-instituut toonde eerder aan dat het overgrote deel van de bezoekers van
coffeeshops cannabis rookt met tabak (Rigter et al., 2019). Er is wel een toenemende
vraag naar andere producten, zoals edibles, concentraten en oliën, met name door een
nieuw type gebruiker dat cannabis op een “gezondere” of minder schadelijke manier wil
consumeren. Dergelijke producten worden incidenteel aangeboden in de coffeeshop. Het
is daarom belangrijk om zicht te houden op deze ontwikkelingen. Dit is ook interessant in
de context van het Experiment gesloten coffeeshopketen, waarvoor de benodigde

51

wetgeving op 1 juli 2020 is ingegaan. Coffeeshops in de “interventiegroep” van dit
Experiment mogen dergelijke preparaten ook gaan verkopen.
Hoewel het roken van cannabis in verband wordt gebracht met ernstige klachten aan de
luchtwegen zoals chronische bronchitis, lijkt het roken van cannabis met tabak schadelijker
te zijn dan het puur roken van cannabis (Strada et al., 2019). Het roken van cannabis lijkt
dan weer schadelijker te zijn dan het verdampen van cannabis, al is de kennis hierover
nog beperkt. In tegenstelling tot bij het roken van cannabis worden bij het verdampen van
cannabis geen sterk schadelijke verbrandingsproducten geïnhaleerd, omdat de
temperatuur waarop cannabinoïden (en terpenen) verdampen ver onder de temperaturen
ligt die bij het roken worden bereikt. Het verdampen van cannabis veroorzaakt wel sterkere
acute psychoactieve effecten. Ook wordt er bij het verdampen van cannabis zelden tabak
aan de cannabis toegevoegd. Dit vermindert de risico’s die samenhangen met het gebruik
van tabak. Hierbij moet wel de kanttekening worden gemaakt dat er verschillende soorten
verdampers bestaan. Zogenaamde “heat-not-burn” verdampers zijn vergelijkbaar met de
Volcano verdamper, welke ook voor veel wetenschappelijk onderzoek naar verdampen van
cannabis wordt gebruikt. In dit type verdamper kan plantmateriaal worden geplaatst,
waarna dit met een element tot het verdampingspunt van de werkzame stoffen wordt
verhit. E-cigarettes, die gebruik maken van een olieachtige verdampingsvloeistof, kunnen
ook worden gebruikt voor het nuttigen van cannabis. Met THC-bevattende oliën worden
sterkere effecten behaald en vindt minder blootstelling aan schadelijke stoffen plaats dan
bij het roken van cannabis (Troelstra et al., 2020). Het gebruik van THC-bevattende oliën
in e-cigarettes lijkt echter weer andere gezondheidsrisico’s met zich mee te brengen: de
hulpstof vitamine E-acetaat die vaak in deze vloeistoffen wordt toegepast lijkt een ernstige
longaandoening te kunnen veroorzaken (Chand et al., 2020).
Wanneer cannabis wordt gegeten treden de effecten later op en houden ze langer aan dan
wanneer cannabis wordt gerookt of verdampt. Ook is het bij het eten van cannabis
moeilijker om precies te doseren, waardoor de kans op overdosering toeneemt.
Daarentegen vindt er bij het eten van cannabis geen blootstelling plaats aan schadelijke
gifstoffen zoals het geval is bij het roken of verdampen van cannabis. De risico’s en
gezondheidseffecten van nieuwe cannabisproducten zoals concentraten zijn nog
grotendeels onbekend (Strada et al., 2019).
De wijze van inname van cannabis is ook in het licht van de huidige COVID-19 pandemie
van belang. Het Trimbos-instituut heeft in de eerste weken van de “intelligente lockdown”
in Nederland een korte survey uitgevoerd onder Nederlandse cannabisgebruikers
(Vercoulen et al., 2020, van Laar et al. 2020). Een groot deel van de frequente (dagelijkse
of bijna-dagelijkse) cannabisgebruikers gaf aan meer cannabis te zijn gaan gebruiken in
vergelijking met de tijd voor de lockdown. Dit hoeft niet per se reden tot zorg te zijn, maar
het is belangrijk dat dit niet in een problematisch gebruikspatroon ontaardt. Verder werd
de wijze van gebruik – voor het overgrote deel door roken met tabak – door hen niet
aangepast. Mensen die tabak roken hebben een hogere vatbaarheid voor SARS-CoV-2 en
een slechter ziekteverloop van COVID-19 in vergelijking met niet-rokers (Berlin et al.,
2020). Het is aannemelijk dat deze trend te extrapoleren is naar mensen die cannabis
roken. Wel gaf het merendeel aan maatregelen te nemen om besmetting met SARS-CoV2 tijdens het gebruik van cannabis te voorkomen – bijvoorbeeld door de cannabis niet te
delen en afstand te houden.
Risico’s
Volgens het model van Zinberg kunnen de effecten en risico’s van drugs verklaard worden
door de drug, de set en de setting (Zinberg, 1984). Wat de drug betreft is de toename van
het aandeel hasjsoorten die grote hoeveelheden THC bevatten en weinig CBD bevatten

52

verontrustend. Deze tendens betekent dat hasj, die in het verleden in het algemeen (veel)
meer CBD bevatte dan nederwietsoorten, meer op sterke wietsoorten begint te lijken. Ook
de buiten de THC-monitor in coffeeshops aangetroffen vervuilingen van met cannabis met
synthetische cannabinoïden is zeer verontrustend.
De setting van cannabisgebruik is het afgelopen jaar aan grote veranderingen onderhevig
geweest. Tijdens de lockdowns verviel de mogelijkheid tot gebruik in coffeeshops en kon
alleen afgehaald worden. Ook is tijdens deze periode het totale verbod op het roken van
tabakproducten in de coffeeshop ingegaan, waardoor sommige coffeeshops ook enkel een
afhaalfunctie hebben behouden toen er wel weer geconsumeerd mocht worden in de
coffeeshop.
De manier van inname heeft ook invloed op de risico’s. Het roken van cannabis in
combinatie met tabak lijkt veruit het meest schadelijk, terwijl in Nederland 9 op de 10
consumenten op deze manier hun cannabis consumeert (Nationale Drug Monitor 2020).
Maar zoals hierboven beschreven hebben andere gebruikswijzen ook nadelen; zo stegen
in de Verenigde Staten het aantal overdoseringen door edibles na legalisatie van cannabis
(Matheson & Le Foll, 2020). De onderzoekers bevelen het monitoren van de schadelijkheid
van verschillende toedieningswijzen en cannabisproducten aan. De komende jaren zal met
de komst van het cannabisexperiment in een deel van de Nederlandse coffeeshops
cannabis komen te liggen waarvan de consument de afkomst en inhoud precies zal weten.
Het zal interessant zijn te zien wat dit voor invloed heeft op het aanbod in de coffeeshop,
maar ook wat het effect zal zijn op de gezondheid van de consument.
Er wordt ook steeds meer bekend over de factoren die kunnen leiden tot problematisch
gebruik – bijvoorbeeld genetische aanleg (Johnson et al., 2020, Thorpe et al., 2020),
potentie van de gebruikte producten (Rup et al. 2021), of algehele beschikbaarheid na
legalisatie (Chiu et al., 2021). Waar het echter aan ontbreekt is goed onderzoek naar de
dosis-effect relatie. Willen we de risico’s van cannabis goed begrijpen en de consumenten
er goed over informeren, dan is er niet alleen informatie over potentie en gebruikswijzen
nodig, maar ook meer over de ingenomen dosis (Campeny et al., 2020; López-Pelayo et
al., 2021).

53

5

Conclusies

Het gemiddelde THC-gehalte in de meest verkochte nederwiet is dit jaar hetzelfde als
vorig jaar: 14,6%
In recente jaren lijkt het CBD-gehalte in nederwiet licht te stijgen. Opvallend is dat bijna 10%
van deze samples heel weinig THC bevat, en veel CBD.
Het gemiddelde THC-gehalte in de verondersteld sterkste wiet is dit jaar niet significant
verschillend van het gemiddelde THC-gehalte in 2020 (18,1% in 2020 vs. 17,0% in 2021).
Geïmporteerde wiet en nederhasj zijn in steeds minder coffeeshops te koop (dit jaar in
respectievelijk 8 en 4 van de bezochte shops). De afgelopen jaren is er wel vaker nieuwe
hasj (gemaakt in het buitenland van sinsemilla variëteiten) en nieuwe wiet (gemaakt van
wietsoorten afkomstig uit of veredeld in Noord-Amerika) te koop.
De prijs van een gram van de meest populaire nederwiet (€11,70) verschilde niet significant
van die in de vorige meting (€10,65). Na een stijging vanaf 2006 lijkt de prijs de afgelopen
jaren stabiel. Wel is, na een periode van stabiele prijzen, de gemiddelde prijs per gram van
de verondersteld sterkste wiet significant gestegen van €11,99 in 2019 naar €13,73 in 2020
en €14,21 in 2021.
In buitenlandse hasjsoorten lijken twee groepen te bestaan met verschillende THC- en CBDgehaltes. Dit komt mogelijk overeen met nieuwere Marokkaanse hasjsoorten (gemaakt met
nederwietplanten) en de traditionele soorten, maar dit onderscheid is op basis van alleen de
naam van het product niet te maken.
Op het moment van bemonstering in december 2020/januari 2021 was er mogelijk minder
aanbod van geïmporteerde hasj aan de “achterdeur” van de coffeeshop. De prijs per gram
geïmporteerde hasj was in 2020 €9,65 en dit jaar €11,74, maar dit verschil was niet
significant.
Het mediane CBD-gehalte van geïmporteerde hasj daalde van 6,7% in 2020 naar 2,2% in
2021.
Het gemiddelde THC-gehalte van geïmporteerde hasj was in 2021 24,3% (24,4% in 2020).
De waarde van cannabisproducten uitgedrukt als de hoeveelheid THC per uitgegeven euro is
het hoogst voor geïmporteerde hasj (22,0 mg THC per euro) en het laagst voor nederhasj
(8,8 mg THC per euro). Bij aanschaf van de populairste nederwiet kreeg de Nederlandse
cannabisconsument gemiddeld 13,2 mg THC per euro.
De vondst van cannabis die bewerkt was met een synthetische cannabinoïde (buiten de THCmonitor) en het grote aanbod producten met veel THC maar weinig CBD zijn trends die het
belang van het goed monitoren van cannabisgebruik in Nederland extra benadrukken. Om
de risico’s goed te kunnen begrijpen is meer onderzoek nodig naar potentie, gebruikswijzen
en doseringen.

54

6

Summary

Since the 1970s, cannabis policy in The Netherlands has been different from that in many
other countries. It is based on the idea that separating the markets for hard and soft drugs
prevents cannabis users from resorting to the use of hard drugs. Therefore, so-called
“coffeeshops” emerged where the selling and use of cannabis are not prosecuted, provided
certain conditions 7 are met. The number of coffeeshops has been steadily declining from
almost 900 at the start of this millennium to 570 in 2019. Local authorities decide whether
a coffeeshop is allowed in their municipality. About 25% of Dutch municipalities have one
or more coffeeshops.
Nowadays, many of the cannabis products sold in these coffeeshops originate from Dutchgrown cannabis, called “nederwiet”. It is estimated that over 80% of the cannabis products
sold in coffeeshops is Dutch-grown, and the rest of the sales is mostly hashish (mostly
imported from Morocco). On behalf of the Ministry of Health, Welfare and Sports, the
Trimbos institute investigates the potency of cannabis products sold in coffeeshops. This
study has been done annually since the winter of 1999-2000, the current being the twentysecond edition.
Δ9-Tetrahydrocannabinol (THC) is the main psychoactive compound in marihuana (herbal
cannabis) and hashish (cannabis resin). The aim of this study is to investigate possible
changes in the concentration of THC in marihuana and hashish as sold in Dutch coffee
shops. In addition, we examined whether there are differences between products
originating from Dutch-grown cannabis (nederwiet) and those derived from imported
cannabis. Besides THC, the concentrations of two other cannabinoids, cannabidiol (CBD)
and cannabinol (CBN), are measured.
Fifty (out of a total of 570) Dutch coffeeshops were randomly selected and visited as part
of this study. In each coffeeshop, cannabis samples were anonymously bought in several
categories. In total, 64 samples of the most popular (i.e., the most sold) variety of
nederwiet, 53 samples of the (allegedly) most potent marihuana available, 8 samples of
imported marihuana, 4 samples of Dutch hashish and 71 imported hashish samples were
acquired. As a rule, samples of 1 gram were bought.
Traditionally, hashish contains more THC than marihuana, and Dutch-grown marihuana
products (which are mostly grown indoors) contain more THC then imported marihuana
products (which are mostly grown outdoors). On average, imported hashish contained
more THC than imported marihuana (24.3% versus 4.0%) and Dutch hashish contained
more THC than the most popular Dutch marihuana (21.0% versus 14.6%). In 2021, the
average THC content of the most potent marihuana did not differ significantly from
compared to that of the most popular marihuana (17.0% versus 14.6%).

7
Max 5 grams per person per day can be sold, no hard drugs or alcohol, no admission of and selling
to minors, no advertising, no nuisance to neighborhood, max 500 grams of cannabis in stock, only
admission of and sale to Dutch residents.

55

Compared to the previous measurement in 2020, none of the sampled product types were
found to have significantly different THC contents. The increase in THC seen during the
past years for the most popular and most potent Dutch-grown marihuana and the imported
hashish had come to an end last year, with THC levels remaining stable. Interestingly, a
number of Dutch marihuana products were found to have very little THC (≤1%) yet high
amounts of CBD. A number of these samples were selected at random and analyzed for
presence of synthetic cannabinoids, yet no such adulterations were found.
There is some evidence that not only the THC content is indicative for the effects and risks
of cannabis, but that CBD might modulate some of the negative effects of THC (Niesink &
Van Laar, 2016; Freeman et al., 2019). This suggests that cannabis with a high CBD/THC
ratio may have fewer negative health consequences compared to cannabis with little or no
CBD. Nederwiet has very low levels of CBD (median = 0.1% for the most popular and
potent varieties), with levels not changing significantly compared to last year. However,
the 5-year mean of the CBD content in the most popular nederwiet during the period 2017
– 2021 increased significantly compared to the 5-year means during the period 2012 –
2020. The median CBD content of imported hashish decreased from 6.7% to 2.2% CBD.
This could be a consequence of the progressive transition from traditional methods of
making hashish, towards methods that employ plants of Dutch origin.
Because CBN is a degradation product of THC, the ratio between CBN and THC can give an
indication of the freshness of the preparation (Ross and Elsohly, 1997). Levels of CBN were
higher in imported marihuana and hash compared to products derived from homegrown
cannabis. The CBN/THC ratio was also higher in the imported products.
Prices that had to be paid for imported marihuana were lower than those for any of the
other cannabis products. The average price for nederwiet was €11.70 per gram, for a gram
of imported marihuana this was €4.67. The average price for a gram of imported cannabis
resin was €11.74 and €13.80 for a gram of Dutch hashish. Traditionally, Dutch hashish has
the highest average price of all cannabis products, yet not this year. However, fluctuations
in the average price are probably mostly due to the very limited number of coffeeshops
that it: this year, only 4 of the visited coffeeshops were found to offer this product type.
In general, prices of marihuana are higher when the THC content is higher. This same
trend used to be observed for hashish. However, this year no such relationship was found.

All reports of this monitor are downloadable as PDF via www.trimbos.nl. If you have any
questions please send an e-mail to srigter@trimbos.nl.

56

Referenties

Adams, R., Hunt, M., Clark, J.H. (1940). Structure of cannabidiol, a product isolated from the
marihuana extract of Minnesota wild hemp. J Am Chem Soc. 62: 196-200.
Amminger, G.P., et al. (2021). Cannabidiol for at risk for psychosis youth: A randomized controlled
trial. Early Interv Psychiatry, in press (doi: 10.1111/eip.13182).
Andre, C. M., Hausman, J. F., & Guerriero, G. (2016). Cannabis compounds exhibit anti-inflammatory
activity in vitro in COVID-19-related inflammation in lung epithelial cells and proinflammatory activity in macrophages. Scientific Reports, 11:1462.
Anil, S.M., et al. (2021). Cannabis sativa: The plant of the thousand and one molecules. Frontiers in
Plant Science, 7(FEB2016), 1–17.
Aizpurua-Olaizola O., Soydaner U., Öztürk E., Schibano D., Simsir Y., Navarro P., Etxebarria N.,
Usobiaga A. (2016). Evolution of the Cannabinoid and Terpene Content during the Growth
of Cannabis sativa Plants from Different Chemotypes. Journal of Natural Products 79 (2):
324–31.
Banister S.D., Connor, M. (2018). he chemistry and pharmacology of synthetic cannabinoid
receptor agonists as new psychoactive substances: Origins. Handbook of Experimental
Pharmacology, 252, 165–190
Baraniecki R., Panchal P., Malhotra, D.D., Aliferis, A., Zia, Z. (2021). Acute cannabis intoxication in
the emergency department: the effect of legalization. BMC Emergency Medicine 21(32):18.
Bartoli, F., Riboldi, I., Bachi, B., Calabrese, A., Moretti, F., Crocamo, C., Carrà, G. (2021). Efficacy
of Cannabidiol for ∆-9-Tetrahydrocannabinol-Induced Psychotic Symptoms,
Schizophrenia, and Cannabis Use Disorders: A Narrative Review. Journal of Clinical
Medicine 10:1303.
Batalla, A., Janssen, H., Gangadin, S. S., & Bossong, M. G. (2019). The Potential of Cannabidiol as
a Treatment for Psychosis and Addiction: Who Benefits Most? A Systematic Review. Journal
of Clinical Medicine, 8(7), 1058.
Bauer, R., Woelkart, K., & Salo-Ahen, O. (2008). CB Receptor Ligands from Plants. Current Topics
in Medicinal Chemistry, 8(3), 173–186.
Berlin, I., Thomas, D., Le Faou, A. L., & Cornuz, J. (2020). COVID-19 and smoking. Nicotine &
Tobacco Research : Official Journal of the Society for Research on Nicotine and Tobacco, 1–
3.
Bieleman, B., Mennes, R. en Sijtstra, M. (2017). Coffeeshops in Nederland 2016: Aantallen
coffeeshops en gemeentelijk beleid 1999-2016. Bureau Intraval, Groningen, Rotterdam,
juni 2017.
Blankers, M., Ketelaars, T., Uitterhaegen, B. and van Laar, M. (2017). Cannabisregulering in de
Verenigde Staten: Modellen en effecten op het terrein van de volksgezondheid. Trimbosinstituut, Utrecht, 2017.
Booth, J. K., & Bohlmann, J. (2019). Terpenes in Cannabis sativa – From plant genome to humans.
Plant Science, 284(January), 67–72.
Bossong, M.G., Niesink, R.J.M. (2010). Adolescent brain maturation, the endogenous cannabinoid
system and the neurobiology of cannabis-induced schizophrenia. Prog Neurobiol.
92(3):370-85.
Briosi, G., and Tognini, F. (1894). Intorno alla anat- omia della canapa (Cannabis sativa L.). Parte
prima: Organi sessuali. Atti Ist. Bot. Pavia, Ser. 2. 3: 91-209.
CAM (2008). Risicoschatting cannabis 2008. Bilthoven, December 2008.
www.rivm.nl/bibliotheek/digitaaldepot/CAM_risicoschattingsrapport_cannabis_2008.pdf
Laatst bezocht: 4 juni 2012.

57

Campeny, E. et al. (2020). The blind men and the elephant: Systematic review of systematic reviews
of cannabis use related health harms. European Neuropsychopharmacology, 33:1-35.
Chand, H. S., Muthumalage, T., Maziak, W., & Rahman, I. (2020). Pulmonary toxicity and the
pathophysiology of electronic cigarette, or vaping product, use associated lung injury.
Frontiers in Pharmacology, 10(January), 1–7.
Chiu V., Leung, J., Hall, W., Stjepanović, D., Degenhardt, L. (2021). Public health impacts to date of
the legalisation of medical and recreational cannabis use in the USA. Neuropharmacology,
193:108610.
Chouvy, PA., Afsahi K. (2014). Hashish revival in Morocco. Int J Drug Policy. 25(3):416-23.
Clarke, RC. & Merlin, MD. (2013). Cannabis: evolution and ethnobotany. University of California
Press. Berkeley.
D'Souza, D.C., Sewell, R.A., Ranganathan, M. (2009). Cannabis and psychosis/schizophrenia:
human studies. Eur. Arch. Psychiatry Clin. Neurosci. 259, 413-431.
de la Fuente, A., Zamberlan, F., Sánchez Ferrán, A., Carrillo, F., Tagliazucchi, E., & Pallavicini, C.
(2020). Relationship among subjective responses, flavor, and chemical composition across
more than 800 commercial cannabis varieties. Journal of Cannabis Research, 2(1), 21.
Deutsch, A., 2008. Risque de cancers et cannabis. Institut National du Cancers.
De Morais, J., Brandt, S., Jorge, R., Christie, R., Gallegos, A., Sedefov, R., & Evans-Brown, M.
(2020). EMCDDA technical report on the new psychoactive substance methyl 3,3dimethyl-2-{[1-(pent-4-en-1-yl)-1H-indazole-3-carbonyl]amino}butanoate (MDMB-4enPINACA). https://www.emcdda.europa.eu/publications/technical-reports/technical-reportmdmb-4en-pinaca_en
Di Forti M, Marconi A, Carra E, Fraietta S, Trotta A, Bonomo M, Bianconi F, Gardner-Sood P,
O'Connor J, Russo M, Stilo SA, Marques TR, Mondelli V, Dazzan P, Pariante C, David AS,
Gaughran F, Atakan Z, Iyegbe C, Powell J, Morgan C, Lynskey M, Murray RM. (2015)
Proportion of patients in south London with first-episode psychosis attributable to use of
high potency cannabis: a case-control study. Lancet Psychiatry 2(3):233-8.
Di Forti M, Quattrone D, Freeman TP, Tripoli G, Gayer-Anderson C, Quigley H, Rodriguez V,
Jongsma HE, Ferraro L, La Cascia C, La Barbera D, Tarricone I, Berardi D, Szöke A,
Arango C, Tortelli A, Velthorst E, Bernardo M, Del-Ben CM, Menezes PR, Selten JP, Jones
PB, Kirkbride JB, Rutten BP, de Haan L, Sham PC, van Os J, Lewis CM, Lynskey M, Morgan
C, Murray RM; EU-GEI WP2 Group. (2019) The contribution of cannabis use to variation in
the incidence of psychotic disorder across Europe (EU-GEI): a multicentre case-control
study. Lancet Psychiatry 6(5):427-436.
ElSohly MA, Slade, D. (2005). Chemical constituents of marijuana: the complex mixture of natural
cannabinoids. Life Sci 22;78(5):539-48.
EMCDDA (2017). Synthetic cannabinoids in Europe (Perspectives on drugs).
https://www.emcdda.europa.eu/publications/pods/synthetic-cannabinoids_en
EMCDDA (2020). Impact of COVID-19 on patterns of drug use and drug-related harms in Europe.
https://www.emcdda.europa.eu/publications/ad-hoc-publication/impact-covid-19patterns-drug-use-and-harms_en
Fasinu, P.S., Phillips, S., ElSohly, M.A., Walker, L.A. (2016). Current Status and Prospects for
Cannabidiol Preparations as New Therapeutic Agents. Pharmacotherapy. 36(7):781-96.
Finlay, D.B., Sircombe, K.J.., Nimick, M., Jones, C., Glass, M. (2020). Terpenoids From Cannabis
Do Not Mediate an Entourage Effect by Acting at Cannabinoid Receptors. Front.
Pharmacol. 11:359.
Freeman, T.P., Groshkova, T., Cunningham, A., Sedefov, R., Griffiths, P., Lynskey, M.T. (2018).
Increasing potency and price of cannabis in Europe, 2006-16. Addiction 114(6):10151023.
Freeman, A. M., Petrilli, K., Lees, R., Hindocha, C., Mokrysz, C., Curran, H. V., Saunders,
R., & Freeman, T. P. (2019). How does cannabidiol (CBD) influence the acute
effects of delta-9-tetrahydrocannabinol (THC) in humans? A systematic review.
Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 107, 696–712.

58

Freeman, T.P., Craft, S., Wilson, J., Stylianou, S., ElSohly, M., Di Forti, M., Lynskey, M.T. (2020).
Changes in delta‐9‐tetrahydrocannabinol (THC) and cannabidiol (CBD) concentrations in
cannabis over time: systematic review and meta‐analysis. Addiction. 116(5):1000-1010.
Freeman, T.P. & Lynskey, M.T. (2021). Minimum THC unit pricing: an opportunity for harm reduction.
Addiction. 116(2): 232-233.
Gaoni, Y and Mechoulam, R. (1964). The structure and synthesis of cannabigerol, a new hashish
constituent. Proc. Chem Soc. 82.
GDS (2020). GDS 2020: Global Drug Survey Special Edition on COVID-19.
https://www.globaldrugsurvey.com/global-drug-survey-special-edition-on-covid-19/
Gilbert, A.N., DiVerdi, J.A., 2018. Consumer perceptions of strain differences in Cannabis aroma.
PLoS One 13, 1–14.
Gülck, T., & Møller, B. L. (2020). Phytocannabinoids: Origins and Biosynthesis. Trends in Plant
Science, in press. (https://doi.org/10.1016/j.tplants.2020.05.005).
Green, H.M.. (2018). Is Amerikaanse superwiet nou echt beter dan Nederwiet? VICE, geraadpleegd
via https://www.vice.com/nl/article/j5ky34/is-amerikaanse-superwiet-nou-echt-beterdan-nederwiet.
Grotenhermen, F. (1999). [The effects of cannabis and THC] 14. Forsch. Komplementarmed. 6
Suppl 3, 7-11.
Grotenhermen, F., Müller-Vahl K. (2012). The therapeutic potential of cannabis and cannabinoids.
Dtsch Arztebl Int. 109(29-30):495-501.
Hazekamp, A. (2018). The Trouble with CBD Oil. Med Cannabis Cannabinoids, 1(1):65-72.
Hazekamp, A., Fischedick, J.T., Llano Dıez, M., Lubbe, A., and Ruhaak, R.L. (2010). Chemistry of
Cannabis. Leiden University, Leiden, The Netherlands, Elsevier ltd. 2010, 1033-1084.
Hasan, A., von Keller, R., Friemel, C. M., Hall, W., Schneider, M., Koethe, D., Leweke, F. M.,
Strube, W., & Hoch, E. (2020). Cannabis use and psychosis: a review of reviews.
European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 270(4), 403–412.
Hindley, G., Beck, K., Borgan, F., Ginestet, C. E., McCutcheon, R., Kleinloog, D., Ganesh, S.,
Radhakrishnan, R., D’Souza, D. C., & Howes, O. D. (2020). Psychiatric symptoms caused
by cannabis constituents: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry,
7(4), 344–353.
Johson E. et al. (2020). A large-scale genome-wide association study meta-analysis of cannabis use
disorder. The Lancet Psychiatry, 7: 1032–45
Krill, C., Rochfort, S., & Spangenberg, G. (2020). A high-throughput method for the comprehensive
analysis of terpenes and terpenoids in medicinal cannabis biomass. Metabolites, 10(7), 1–
14.
LaVigne, J.E., Hecksel, R., & Keresztes, A., Streicher, J.M. (2021). Cannabis sativa terpenes are
cannabimimetic and selectively enhance cannabinoid activity. Scientific Reports, 11:8232.
Liebling, J. P., Clarkson, N. J., Gibbs, B. W., Yates, A. S., & O’Sullivan, S. E. (2020). An Analysis of
Over-the-Counter Cannabidiol Products in the United Kingdom. Cannabis and Cannabinoid
Research, in press (https://doi.org/10.1089/can.2019.0078).
Lopéz-Pelayo, H. et al. (2021). Standard units for cannabis dose: Why is it important to
standardize cannabis dose for drug policy and how can we enhance its place on the public
health agenda? International Journal of Drug Policy, 97:103350.
Long, L.E., Chesworth, R., Huang XF, McGregor IS, Arnold JC, Karl T. (2009) A behavioural
comparison of acute and chronic Delta9-tetrahydrocannabinol and cannabidiol in
C57BL/6JArc mice. Int J Neuropsychopharmacol. 2009 Sep 29:1-16.
Mahamad, S., Wadsworth, E., Rynard, V., Goodman, S., & Hammond, D. (2020). Availability, retail
price and potency of legal and illegal cannabis in Canada after recreational cannabis
legalisation. Drug and Alcohol Review, 39(4), 337–346.
Marconi, A., di Forti, M. , Lewis, C.M. , Murray, R.M., Vassos, E. (2016). Meta-analysis of the
association between the level of cannabis use and risk of psychosis. Schizophr. Bull. 42,
1262–1269.

59

Matheson, J., Le Foll, B. (2020). Cannabis Legalization and Acute Harm From High Potency
Cannabis Products: A Narrative Review and Recommendations for Public Health. Frontiers
in Psychiatry. 11, 591979.
McGrath, J., Saha, S., Chant, D., Welham, J. (2008). Schizophrenia: a concise overview of
incidence, prevalence, and mortality. Epidemiol Rev 30:67–76.
Mechoulam, R. (1970). Marihuana chemistry. Science. 168(936):1159-66.
Mechoulam, R., Shvo, Y. (1963). Hashish. 1. Structure of Cannabidiol. Tetrahedron.
19(12):2073-8.
Mechoulam, R., Carlini, E.A. (1978). Toward drugs derived from cannabis. Naturwissenschaften.
65(4):174-9.
Mechoulam, R., Gaoni, Y. (1965). Hashish. IV. The isolation and structure of cannabinolic
cannabidiolic and cannabigerolic acids. Tetrahedron. 21(5):1223-9.
Mehmedic, Z., Chandra, S., Slade, D., Denham, H., Foster, S., Patel, A.S., Ross, S.A., Khan, I.A.,
Elsohly, M.A. (2010). Potency Trends of Delta(9)-THC and Other Cannabinoids in
Confiscated Cannabis Preparations from 1993 to 2008. J Forensic Sci. 55(5):1209-17.
Millar, S.A., Stone, N.L., Bellman, Z.D., Yates, A.S., England, T.J., O’Sullivan, S.E. (2019). A
systematic review of cannabidiol dosing in clinical populations. Br J Clin Pharmacol.
85(9):1888-1900.
Moore, T., Zammit, S., Lingford-Hughes, A., Barnes, T., Jones, P., Burke, M., Lewis, G. (2007).
Cannabis use and risk of psychotic or affective mental health outcomes: a systematic
review. Lancet 370, 319-328.
Morales, P., Hurst, D. P., and Reggio, P. H. (2017). “Molecular targets of the phytocannabinoids: a
complex picture,” in Progress in the Chemistry of Organic Natural Products:
Phytocannabinoids, Unravelling the Complex Chemistry and Pharmacology of Cannabis
sativa, eds A. D. Kinghorn, H. Falk, S. Gibbons, and J. Kobayashi (Berlin: Springer), doi:
10.1007/978-3-319-45541-9_4
Nationale Drug Monitor Jaarbericht 2020 (2020). Trimbos-instituut, Utrecht/WODC, Den Haag.
Niesink, R.J.M., van Laar, M. (2012). THC, CBD en gezondheidseffecten van wiet en hasj: recente
inzichten. Utrecht, Trimbos-instituut, februari, 2012, pp 1-133.
Niesink, R.J.M., van Laar, M. (2016). THC, CBD en gezondheidseffecten van wiet en hasj: update
2016. Utrecht, Trimbos-instituut, oktober, 2016.
Niesink, R., Planije, M., Rigter, S., Hoek, J., Mostert, L. (2000). THC-concentraties in wiet,
nederwiet en hasj in Nederlandse coffeeshops. Au151. Utrecht, Trimbos-instituut.
Niesink, R., Planije, M., Rigter, S., Hoek, J., Mostert, L. (2001). THC-concentraties in wiet,
nederwiet en hasj in Nederlandse coffeeshops (2000-2001). Au172. Utrecht, Trimbosinstituut.
Niesink, R., Pijlman, F., Rigter, S., Hoek, J., Mostert, L. (2002). THC-concentraties in wiet,
nederwiet en hasj in Nederlandse coffeeshops (2001-2002). Au0207. Utrecht, Trimbosinstituut.
Niesink, R., Pijlman, F., Rigter, S., Hoek, J., Mostert, L. (2003). THC-concentraties in wiet,
nederwiet en hasj in Nederlandse coffeeshops (2002-2003). Au0243. Utrecht, Trimbosinstituut.
Niesink, R., Rigter, S., Hoek, J. (2004). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in
Nederlandse coffeeshops (2003-2004). AF0531. Utrecht, Trimbos-instituut.
Niesink, R., Rigter, S., Hoek, J. (2005). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in
Nederlandse coffeeshops (2004-2005). AF0622. Utrecht, Trimbos-instituut.
Niesink, R., Rigter, S., Hoek.J., Goldschmidt, H. (2006). THC-concentraties in wiet, nederwiet en
hasj in Nederlandse coffeeshops (2005-2006). AU0299. Utrecht, Trimbos-instituut.
Niesink, R., Rigter, S., Hoek, J., Goldschmidt, H. (2007). THC-concentraties in wiet, nederwiet en
hasj in Nederlandse coffeeshops (2006-2007). AF0768. Utrecht, Trimbos-instituut.
Niesink, R., Rigter, S., Hoek, J., Goldschmidt, H. (2008). THC-concentraties in wiet, nederwiet en
hasj in Nederlandse coffeeshops (2007-2008). AF0829. Utrecht, Trimbos-instituut.
Niesink, R., Rigter, S. (2013). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops (2012-2013). AF1221. Utrecht, Trimbos-instituut.

60

Niesink RJ, Rigter S, Koeter MW, Brunt TM. (2015). Potency trends of Delta9-tetrahydrocannabinol,
cannabidiol and cannabinol in cannabis in the Netherlands: 2005-15. Addiction
110(12):1941-50.
Paland, N. et al. (2013). Does Cannabidiol Protect Against Adverse Psychological Effects of THC?
Front Psychiatry 4:130.
Niesink RJ, van Laar MW. (2021). The Immunopathology of COVID-19 and the Cannabis Paradigm.
Front Immunol 12:631233.
Paris, M. Nahas, G.G. (1973). Botany: The unstabilized species. In: Marihuana in science and
medicine, Nahas, G.G. (Ed.). Raven Press, New York. 1973.
Pijlman, F., Rigter, S., Hoek, J., Goldschmidt, H., Niesink, R. (2005). Strong increase in total deltaTHC in cannabis preparations sold in Dutch coffee shops. Addict. Biol. 10, 171-180.
Radwan, M.M., ElSohly,M.A., Slade,D., Ahmed,S.A., Khan,I.A., Ross,S.A. (2009). Biologically Active
Cannabinoids from High-Potency Cannabis sativa. J Nat.Prod.
Rigter, S., Hoek, J., en Niesink, R. (2009). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in
Nederlandse coffeeshops 2008-2009. AF0894. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2010). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2009-2010. AF0994. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2011). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2010-2011. AF1067. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2012). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2011-2012. AF1148. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2014). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2013-2014. AF1292. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2015). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2014-2015. AF1388. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2016). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2015-2016. AF1471. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2017). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2016-2017. AF1560. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Niesink, R. (2018). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2017-2018. AF1560. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Bossong M. (2019). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2018-2019. AF1653. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S. en Oomen P. (2019). THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse
coffeeshops 2019-2020. AF1801. Utrecht, Trimbos-instituut.
Rigter, S., van Laar, M., Bossong, M. (2019) Aanbod en gebruik van cannabisproducten in de
coffeeshop. AF1699. Utrecht, Trimbos-instituut.
Ross, S., El-Sohly, M. (1997). CBN and ∆ 9-THC concentration ratio as an indicator of the age of
stored marijuana samples. Bulletin on Narcotics XLIX and L, 139-147.
Rup, J., Freeman, T.P., Perlman, C., Hammond, D. (2021). Cannabis and mental health:
Prevalence of use and modes of cannabis administration by mental health status.
Addictive Behaviors, 121:106991.
Russell, C., Rueda, S., Room, R., Tyndall, M., Fischer, B. (2018) Routes of administration for
cannabis use – basic prevalence and related health outcomes : A scoping review and
synthesis. Int. J. Drug Policy 52, 87–96.
Russo, E. B. (2016). Current therapeutic cannabis controversies and clinical trial design issues.
Frontiers in pharmacology, 7.
Sheehan, T.J., Hamnett, H.J., Beasley, R., Fitzmaurice, P.S., 2018. Chemical and physical
variations of cannabis smoke from a variety of cannabis samples in New Zealand. Forensic
Sci. Res. 1790, 1–11.
Sherif, M., Radhakrishnan, R., D'Souza, D.C., Ranganathan, M. (2016). Human Laboratory Studies
on Cannabinoids and Psychosis. Biol Psychiatry 79(7):526-38.
Strada, L., Rigter, S., van Laar, M., Bossong M. (2019). Factsheet: Gebruikswijzen van cannabis en
hun effecten en gezondheidsrisico’s. AF1700. Utrecht, Trimbos-instituut.

61

Thorpe, H.H.A., Talhat, M.A., Khokhar, J.Y.. (2020). High genes: Genetic underpinnings of cannabis
use phenotypes. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry, 106:110164.
Trimbos (2020). Vervuilde hasj en wiet in omloop.
https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/bericht/vervuilde-hasj-en-wiet-in-omloop
Troelstra, S., Croes, E., Willemsen, M. (2020). Factsheet: Elektronische sigaretten (E-sigaretten).
AF1765. Utrecht, Trimbos-instituut.
van der Steur, S. J., Batalla, A., & Bossong, M. G. (2020). Factors moderating the association
between cannabis use and psychosis risk: A systematic review. Brain Sciences, 10(2), 1–
17.
van Laar, M.W., Oomen, P.E., van Miltenburg, C.J.A., Vercoulen, E., Freeman, T.P., Hall, W.D.
(2020). Cannabis and COVID-19: Reasons for Concern. Frontiers in Psychiatry 11, 1-6.
van Os, J., Bak, M., Hanssen, M., Bijl, R.V., de Graaf, R., Verdoux, H. (2002). Cannabis
use and psychosis: a longitudinal population-based study. Am. J. Epidemiol. 156, 319–327.
Vercoulen, E., van Miltenburg, C., Rigter, S., van Laar, M. (2020). Factsheet De impact van COVID19 en de coronamaatregelen op cannabisgebruik. AF1782. Utrecht, Trimbos-instituut.
Zamengo, L., Bettin, C., Badocco, D., Frison, G. (2020). Cannabis potency in North-East Italy: A
ten-year study (2010–2019). Forensic Science International. 370:110556.
Zandstra, P. (2020). In de coffeeshop ligt naast de nederwiet nu Wedding Pie. NRC Handelsblad,
geraadpleegd via https://www.nrc.nl/nieuws/2020/01/24/in-de-coffeeshop-ligt-naast-denederwiet-nu-wedding-pie-a3988020.
Zinberg, N.E. (1984). Drug, Set, and Setting: The Basis for Controlled Intoxicant Use. New Haven,
Yale University Press.
Zuardi, A.W. (2008). Cannabidiol: from an inactive cannabinoid to a drug with wide spectrum of
action. Rev. Bras. Psiquiatr. 30, 271-280.
Zuardi AW, Crippa JA, Hallak JE, Bhattacharyya S, Atakan Z, Martin-Santos R, McGuire PK,
Guimarães FS. (2012). A critical review of the antipsychotic effects of cannabidiol: 30
years of a translational investigation. Curr Pharm Des. 18(32):5131-40.

62

Bijlage A Boxplots: spreiding van het THC gehalte in de
diverse cannabisproducten.
Figuur A-1 Boxplots van de concentraties THC in de meest populaire nederwiet aangekocht
in 2000 tot en met 2021.

Figuur A-2 Boxplots van de concentraties THC in de sterkste wietsoort aangekocht in
januari 2001 tot en met 2021.

63

Figuur A-3 Boxplots van de concentraties THC in geïmporteerde wiet aangekocht in 2000
tot en met 2021.

Figuur A-4 Boxplots van de concentraties THC in hasj gemaakt van nederwiet (nederhasj)
aangekocht in 2000 tot en met 2021.

64
Figuur A-5 Boxplots van de concentraties THC in geïmporteerde hasj aangekocht in 2000
tot en met 2021.

65

Bijlage B Boxplots: spreiding van het CBD gehalte in de
diverse cannabisproducten.
Figuur B-1 Boxplots van de concentraties CBD in de meest populaire nederwiet aangekocht
in 2000 tot en met 2021.

Figuur B-2 Boxplots van de concentraties CBD in de sterkste wietsoort aangekocht in januari
2001 tot en met 2021.

66
Figuur B-3 Boxplots van de concentraties CBD in geïmporteerde wiet aangekocht in 2000
tot en met 2021.

Figuur B-4 Boxplots van de concentraties CBD in hasj gemaakt van nederwiet (nederhasj)
aangekocht in 2000 tot en met 2021.

67
Figuur B-5 Boxplots van de concentraties CBD in geïmporteerde hasj aangekocht in 2000
tot en met 2021.

69

Bijlage C 5-jaarsboxplots THC-gehalte geïmporteerde
wiet en nederhasj
Figuur C - 1 Boxplots, mediane en gemiddelde hoeveelheden THC in geïmporteerde
wietmonsters. Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 - 2004 t/m 2017 - 2021). De
horizontale rode lijnen geven weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden
significant van elkaar verschillen. Een doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan
dat er geen verschil is tussen de betreffende 5-jaarsgemiddelden.

70
Figuur C - 2 Boxplots, mediane en gemiddelde hoeveelheden THC in nederhasjmonsters.
Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 - 2004 t/m 2017 - 2021). De verschillende
5-jaarsgemiddelden verschillen niet significant van elkaar.

71

Bijlage D Boxplots van 5-jaarsgemiddelden van CBDgehalte in geïmporteerde wiet en nederhasj
Figuur D - 1 Boxplots, mediane en gemiddelde hoeveelheden CBD in geïmporteerde
wietmonsters. Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 - 2004 t/m 2015 -2020).
Hoewel de Anova een ongelijke variantie tussen de 5-jaarsgemiddelden signaleert, kan de
post-hoc test geen significant verschillende homogene groepen identificeren.

72
Figuur D - 2 Boxplots, mediane en gemiddelde hoeveelheden CBD in nederhasjmonsters.
Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 - 2004 t/m 2017 -2021). De horizontale
rode lijnen geven weer in hoeverre de verschillende 5-jaarsgemiddelden significant van
elkaar verschillen. Een doorgetrokken rode lijn op dezelfde hoogte duidt aan dat er geen
verschil is tussen de betreffende 5-jaarsgemiddelden.

73

Bijlage E Boxplots van 5-jaarsgemiddelden van
CBD/THC-ratio’s in geïmporteerde wiet en nederhasj
Figuur E - 1 Boxplots, mediane en gemiddelde hoeveelheden van de CBD/THC-ratio’s in
geïmporteerde wietmonsters. Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 - 2004 t/m
2017 -2021). De verschillende 5-jaarsgemiddelden verschillen niet significant van elkaar.

74
Figuur E - 2 Boxplots, mediane en gemiddelde hoeveelheden van de CBD/THC-ratio’s in
nederhasjmonsters. Weergegeven zijn de 5-jaarsgemiddelden (2000 - 2004 t/m 2017 2021). De horizontale rode lijnen geven weer in hoeverre de verschillende 5jaarsgemiddelden significant van elkaar verschillen. Een doorgetrokken rode lijn op dezelfde
hoogte duidt aan dat er geen verschil is tussen de betreffende 5-jaarsgemiddelden.