Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 839

Jeugdzorg

Nr. 417

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2014
Hierbij ontvangt u, mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, de eindrapportage «Zes jaar toezicht jeugdzorg
plus»1. Deze rapportage is het sluitstuk van het stapsgewijs toezicht dat de
inspecties Jeugdzorg, Gezondheidszorg en Onderwijs de afgelopen zes
jaar hebben uitgeoefend bij de instellingen en de scholen voor jeugdzorgplus. Het toezicht vond plaats in drie stappen:
– Stap 1: de rechtspositie;
– Stap 2: het leefklimaat en de kwaliteit van het onderwijs in de scholen
voor jeugdzorgplus en de samenwerking tussen de scholen en de
instellingen;
– Stap 3: het behandeltraject
De rapporten over deze stappen en de samenvattende tussenrapportages
over stap 1 en 2 heeft u de afgelopen jaren ontvangen.
In deze eindrapportage kijken de inspecties terug op deze gehele periode
en besteden zij extra aandacht aan de derde stap. Zij geven een algemene
beschouwing, signaleren knelpunten en spreken hun verwachtingen uit.
Belangrijkste uitkomsten van zes jaar stapsgewijs toezicht jeugdzorgplus
Het eindrapport van de inspecties verschijnt op een uitgelezen moment.
Immers, we staan aan de vooravond van de invoering van de Jeugdwet.
Op basis daarvan verschuift de verantwoordelijkheid voor alle jeugdhulp
naar de gemeenten. Dat geldt ook voor jeugdzorgplus. Dat juist nu de
inspecties de balans opmaken van zes jaar jeugdzorgplus komt alle
partijen van pas. Niet alleen omdat de inspecties een overwegend positief
beeld schetsen van de jeugdzorgplus, maar ook omdat zij aangeven hoe
deze positieve ontwikkeling voortgezet kan worden.
Ik onderschrijf het compliment dat de inspecties uitdelen aan de instellingen voor jeugdzorgplus. De instellingen hebben zich in de afgelopen
zes jaar versterkt. Met de scholen leveren zij steeds meer de zorg en het
1

kst-31839-417
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 417

1

onderwijs die zij bij de start in 2008 beoogden. De inspecties zijn van
oordeel dat de jeugdzorgplus instellingen en de scholen aan jeugdigen die
een zwaardere vorm van gespecialiseerde jeugdhulp nodig hebben
adequate zorg en onderwijs kunnen bieden. Het is belangrijk dat deze
positieve trend voortgezet wordt. De inspecties hebben aangegeven welke
punten verbetering behoeven en welke knelpunten aangepakt moeten
worden. Hieronder ga ik daar nader op in. Ik betrek daarbij ook hetgeen de
inspecties hebben uitgesproken over wat zij verwachten van het Rijk, de
gemeenten en de instellingen in de nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden.
Aanpak van verbeter- en knelpunten
• Verdere verbeteringen op basis van het toetsingskader stap 3 zijn
mogelijk
Vrijwel alle instellingen hebben een of meerdere punten ter verbetering
meegekregen tijdens het toezicht stap 3. Een voorbeeld hiervan is dat
sommige instellingen geen zicht hebben op hoe het jeugdigen vergaat na
vertrek uit de instelling. Zij kunnen leren van andere instellingen die
jeugdigen één tot twee jaar monitoren of een follow-up onderzoek
uitvoeren. Datzelfde geldt voor instellingen waar het meer dan twee
werkdagen duurt voordat de jeugdige naar school gaat, na start bij de
instelling. De ervaring, met eerder genoemde verbeterpunten, heeft
geleerd dat instellingen en scholen deze punten hebben aangepakt.
Daarom verwacht ik dat de jeugdzorgplus instellingen, ook met deze
verbeterpunten uit het toezicht stap 3, aan de slag gaan en de hier
gewenste verbeteringen kunnen realiseren.
• Uitkomsten Monitor Jeugdzorgplus zijn niet of nauwelijks beschikbaar
De Monitor Jeugdzorgplus is nog in ontwikkeling. De deze zomer
verschenen rapportage over 2013 is het cijfermatige resultaat van
anderhalf jaar gebruik van de monitor. Dat de uitkomsten nog beperkt
bruikbaar zijn komt voor een belangrijk deel doordat de onderzoeksgroep
alleen bestaat uit jeugdigen die toestemming hebben gegeven om hun
gegevens te gebruiken. Deze toestemming is nodig in het kader van de
Wet bescherming persoonsgegevens. Er vindt vanwege deze beperking in
de tweede helft van 2014 nader onderzoek plaats naar de representativiteit
van de cijfers om te komen tot verbetering van de kwaliteit van de data. Ik
verwacht daarom dat de instellingen ook dit verbeterpunt met succes
kunnen aanpakken.
• De doorstroming in de keten (zorg en onderwijs) kent belemmeringen
Ondanks de inspanningen van de instellingen en de scholen is er
regelmatig geen sprake van continuïteit van het zorgtraject en kan
doorstroming naar de meest passend geachte verblijfplaats en onderwijsvorm soms niet goed worden geregeld als gevolg van wachtlijsten,
lastige aansluiting met de jeugd-GGZ, buitenregionale plaatsingen,
ontbreken van samenwerkingsovereenkomsten tussen scholen en
belemmeringen vanuit onderwijsregelgeving. De verwachting is dat in het
nieuwe stelsel waarin de gemeenten de financier zijn van de gehele
jeugdhulp de voorwaarden voor doorstroming binnen de jeugdhulp en de
doorstroom naar een passende plek in het onderwijs verbeterd zijn. Ik
onderschrijf daarom de verwachting die de inspecties uitspreken in de
richting van de gemeenten.
De inspecties doen verder de aanbeveling in de beleidsmonitor van de
jeugdwet specifiek aandacht te besteden aan een adequate doorstroming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 417

2

van jeugdigen vanuit jeugdzorgplus naar andere voorzieningen voor
jeugdhulp. Ik ben bereid nader onderzoek te doen. Maar omdat deze
beleidsmonitor geen onderscheid kent naar GGZ en LVB zal ik dat doen
met behulp van de hierboven genoemde monitor jeugdzorgplus.
Ook de plaatsing van jeugdigen in het onderwijs na een verblijf in een
gesloten setting blijft een punt van aandacht. Vanwege de onderbroken
schoolloopbaan en mogelijke gedragsproblemen is plaatsing in vervolgonderwijs niet altijd gemakkelijk. Bij de invoering van passend onderwijs
per 1 augustus 2014 zijn zaken geregeld die bijdragen aan een betere
overgang tussen het onderwijs in geslotenheid en het onderwijs daarna:
• Scholen voor voortgezet speciaal onderwijs cluster 4, die verbonden
zijn aan een instelling voor jeugdzorgplus nemen deel aan de
samenwerkingsverbanden passend onderwijs en maken daar
afspraken over een dekkend onderwijsaanbod.
• De zorgplicht die geldt voor leerlingen die extra ondersteuning nodig
hebben en die inhoudt dat de school waar de leerling wordt aangemeld een passende plek in het onderwijs moet vinden, geldt ook voor
leerlingen die na jeugdzorgplus vervolgonderwijs moeten vinden.
• Ook moeten in het samenwerkingsverband afspraken worden gemaakt
over de terugplaatsing en overplaatsing van leerlingen van het
(voortgezet) speciaal onderwijs naar het regulier onderwijs. Dit moet
worden vastgelegd in het ondersteuningsplan. Ook de school die is
verbonden aan een jeugdzorgplus instelling moet afspraken maken
met het samenwerkingsverband (waartoe de leerling behoorde) over
de terugplaatsing van de leerling na het verblijf.
• Het samenwerkingsverband passend onderwijs en de gemeenten
hebben over en weer de wettelijke opdracht om een op overeenstemming gericht overleg te voeren over de samenwerking tussen
onderwijs en de zorg voor jeugd. Zij kunnen hierbij ook afspraken
maken over de samenhang tussen het verblijf in een jeugdzorgplus
instelling en het onderwijs
Vanaf 1 januari 2015 is de vernieuwde handreiking «Focus op onderwijstraject» beschikbaar voor scholen die zijn verbonden aan een instelling
voor jeugdzorgplus of aan een justitiële jeugdinrichting. In de handreiking
zijn op basis van goede voorbeelden de succesfactoren op een rij gezet
die leiden tot een goede overdracht en plaatsing in het onderwijs na het
verblijf in geslotenheid.
Daarnaast biedt het door OCW gesubsidieerde project Gedragswerk de
scholen in geslotenheid en de samenwerkingsverbanden concrete
ondersteuning om de succesfactoren uit de handreiking te implementeren.
• Voor sommige jeugdigen is minder maatwerk in de verblijfsduur
mogelijk
Jeugdigen met LVB beperking en slachtoffers van loverboys hebben meer
tijd nodig om hun doelen te behalen en om voorbereid te worden op een
veilige en minder gestructureerde vervolgsituatie. Het is daarom
belangrijk om de benodigde verblijfsduur voor deze groepen goed in kaart
te brengen. De inspecties doen de aanbeveling om de benodigde
verblijfsduur in kaart te brengen met de Monitor Jeugdzorgplus. Ik ben
bereid op dit punt aanvullend onderzoek te doen.
• De kwaliteit van het onderwijsaanbod in geslotenheid is kwetsbaar
De diversiteit van de jeugdigen in de jeugdzorgplus en de wisselende,
soms onvoorspelbare verblijfsduur van jeugdigen maken de kwaliteit van
het onderwijsaanbod in een gesloten setting kwetsbaar. Daarom is het
goed te constateren dat de inspecties concluderen dat de kwaliteit van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 417

3

onderwijs voor jeugdigen in de jeugdzorgplus in de afgelopen twee jaren
verbeterd is. Met uitzondering van één school die zwak is bevonden,
hebben alle scholen een basisarrangement van de Inspectie van het
Onderwijs verkregen. Dit is een belangrijke verbetering ten opzichte van
de toezichtresultaten in 2012 waarbij drie scholen zwak en één school zeer
zwak werd bevonden.
Ondanks de betere wettelijke randvoorwaarden en de hierboven
genoemde handreiking worden er nog verschillende knelpunten ervaren
bij het onderwijs in geslotenheid. Daarom heeft recent een commissie van
onafhankelijke deskundigen op het terrein van onderwijs en jeugdhulp
een kort onderzoek uitgevoerd naar de verbetermogelijkheden van het
onderwijs in geslotenheid. De resultaten daarvan worden opgenomen in
de zesde voortgangsrapportage passend onderwijs die eind november
naar uw Kamer wordt gestuurd.
Ontwikkelagenda jeugdzorgplus
De invoering van passend onderwijs en de komende decentralisatie van
de jeugdhulp, waaronder jeugdzorgplus, bieden kansen om een aantal
van de hierboven genoemde en gewenste verbeteringen te realiseren.
Voor de gemeenten ligt er de uitdaging om de positieve ontwikkelingen
die de inspecties gesignaleerd hebben verder te bevorderen. Op dit
moment gaat alle aandacht uit naar de inkoop van jeugdzorgplus door
gemeenten voor 2015. Daarvoor heeft de VNG een Inkoophandreiking
jeugdzorgplus gemaakt. Daarin is ook de aanbeveling opgenomen om een
gezamenlijke ontwikkelagenda op te stellen. Ik zal bevorderen dat daarin
ook aandacht besteed wordt aan de uitkomsten van deze rapportage.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 839, nr. 417

4