Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 430

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 november 2023
In deze brief wil ik de Eerste en Tweede Kamer graag informeren over de
volgende twee toezeggingen.
• In de Kamerbrief van 28 februari 2023 (Kamerstuk 26 485, nr. 408) heb
ik aangegeven om bij het aflopen van de eerste openstelling op
26 september 2023 van het subsidiebeleidskader voor Sectorale
Samenwerking de balans op te maken om te beoordelen of de regeling
de juiste vorm heeft of dat een aangepaste vorm hiervoor in de plaats
moet komen.
• De toezegging in het Jaarverslag BHOS 2022 (Kamerstuk 36 360 V,
nr. 1) dat de resultaten van de eerste nieuwe tussenmeting over de
naleving van de OESO-richtlijnen naar verwachting na de zomer van
2023 beschikbaar zullen zijn en worden meegenomen in het Jaarverslag BHOS 2023.
Uitkomsten peilmoment sectorale samenwerking
Allereerst wil ik uw Kamer graag informeren over de uitkomsten van mijn
beoordeling inzake het peilmoment van het subsidiebeleidskader voor
sectorale samenwerking, die gericht was op de volgende elementen:
• onder welke criteria de overheid actief betrokken kan zijn en of
uitbreiding van de betrokkenheid van de overheid mogelijk en
wenselijk is, ook in relatie tot wetgeving;
• welke organisatie de uitvoering het beste kan begeleiden (secretariaatsfunctie);
• hoe de dekking per sector vergroot kan worden;
• hoe zowel het mkb, als grote bedrijven bediend kunnen worden;
• hoe duurzame financiering mogelijk is, op welke manier maatschappelijke organisaties hun onafhankelijke rol kunnen blijven vervullen en
hoe tegelijkertijd aansluiting wordt behouden bij de ondersteuningsbehoefte van het bedrijfsleven;

kst-26485-430
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 430

1

•

óf en hoe sectorale samenwerkingsverbanden kunnen meewegen in
het toezichtregime en aan welke criteria een samenwerkingsverband
moet voldoen om een rol te spelen in de toezichtstrategie.

Alvorens hierop in te gaan, licht ik graag eerst mijn visie op sectorale
samenwerking binnen het IMVO-beleid toe en de rol die het Subsidiekader
Sectorale Samenwerking hierbij speelt. Vervolgens ga ik in op de
beoordeling van het Subsidiekader op de genoemde aandachtspunten en
hoe ik sectorale samenwerking in de toekomst wil vormgeven.
Visie op sectorale samenwerking
Internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO) is een
belangrijke ambitie van het kabinet. Met mijn collega’s bevorder ik
daarom de toepassing van de UN Guiding Principles on Business and
Human Rights (hierna UNGP’s) en de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (hierna OESO-richtlijnen). Het kabinet zet hiervoor
een brede mix van elkaar versterkende vrijwillige en verplichtende
maatregelen in waarin sectorale samenwerking een belangrijk element is.
Sectorale samenwerking is een instrument dat door bedrijven kan worden
benut om de toepassing van IMVO te bevorderen. Hiertoe heb ik als
vervolg op de convenantenaanpak eind vorig jaar het Subsidiebeleidskader Sectorale Samenwerking gelanceerd. Doel van dit instrument is om
samenwerking binnen de gehele waardeketen te faciliteren en te
stimuleren, zodat potentiële risico’s voor mens en milieu beter kunnen
worden geïdentificeerd, voorkomen en gemitigeerd. Bedrijven nemen
hierbij het initiatief, maar staan er zeker niet alleen voor. Met ondersteuning van de overheid en maatschappelijke organisaties werken zij aan
concrete activiteiten die zijn gericht op het collectief zetten van een of
meerdere stappen in het gepaste zorgvuldigheidsproces. Ook het
OS-instrumentarium helpt producenten en stakeholders (lokale NGO’s,
vakbonden en overheden) in productielanden bij het verduurzamen van
hun deel van de internationale waardeketens (flankerend beleid). Met deze
gezamenlijke aanpak willen we impact maken in internationale waardeketens. Daarbij biedt sectorale samenwerking bedrijven de mogelijkheid
zich tijdig voor te bereiden op aanstaande (Europese) wetgeving.
Zoals aangekondigd, heb ik na een jaar de balans opgemaakt om te bezien
of het instrument op de beoogde wijze functioneert. In het volgende deel
ga ik in op de totstandkoming van mijn oordeel en de wijze waarop ik het
instrument in de toekomst wil vormgeven.
De totstandkoming
In de voorbereiding op het peilmoment heb ik geïnvesteerd in het
consulteren van verschillende stakeholders. Ik spreek graag mijn dank en
waardering uit voor hun inzet. In de periode maart tot en met september
van dit jaar vonden drie consultatiemomenten plaats, waarvan een
schriftelijke ronde en twee stakeholderbijeenkomsten waarbij VNO-NCW/
MKB-Nederland, MVO Nederland, MVO Platform, FNV en CNV actief
participeerden.
Ook sprak ik op 14 september jl. met deze stakeholders over de verschillende onderzoekselementen en de voorgestelde vormgeving van het
Subsidiebeleidskader in de toekomst. Gezamenlijk hebben we geconcludeerd dat de voorgestelde vormgeving tegemoet komt aan de wensen
van de stakeholders en een goede basis vormt voor sectorale samenwerking in de toekomst. Zoals aangegeven in de Kamerbrief van
28 februari jl. is op 22 september jl. tevens de achterban van VNO-NCW/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 430

2

MKB-Nederland geraadpleegd en is op verschillende momenten
gesproken met de RVO en SER, als ook met verschillende toezichthouders.
De uitkomsten van de verschillende gesprekken zijn samengevat in de
bijlage Uitkomsten Peilmoment Sectorale Samenwerking.
Vormgeving instrument sectorale samenwerking
Hieronder schets ik u graag per onderzocht element de verbeteringen die
ik voor ogen heb.
Rol van de overheid
Eén van de wensen van de stakeholders was een actieve betrokkenheid
van de overheid bij sectorale initiatieven. Ik ben het met hen eens dat de
overheid sectoren effectief moet ondersteunen. Op basis van de wensen
van stakeholders, voorzie ik een actieve overheid die meerdere rollen kan
spelen, daarbij rekening houdend met het feit dat de overheid ook
subsidieverstrekker is. Ik voorzie de rol van aanjager, partner, kwaliteitsbewaker en financier.
• De overheid als aanjager: allereerst speelt de overheid een belangrijke
rol in het faciliteren van het opstellen en uitvoeren van sectorale
samenwerkingsverbanden. De overheid kan actief nieuwe samenwerkingsverbanden blijven aanjagen en sectoren stimuleren de samenwerking op te zoeken;
• De overheid als partner: De overheid zal bij elk samenwerkingsverband
op niveau betrokken zijn via een beleidsdialoog (elk kwartaal) om
beschikbare kennis, netwerken en expertise aan te bieden, bijvoorbeeld als het gaat om Internationale Sociale Voorwaarden in de
Rijksinkoop, samenwerking met andere EU-lidstaten en betrokkenheid
van de posten;
• De overheid als kwaliteitsbewaker: de overheid kan sturen op ambitie
en kwaliteit conform de OESO-richtlijnen en UNGP’s;
• De overheid als co-financier: door de inzet van middelen kan de
overheid ondersteunen en tegelijkertijd de kosten voor deelname van
bedrijven aan sectorovereenkomsten verlagen.
Dekkingsgraad en deelname MKB en grote bedrijven
•

•

•

Een andere wens van de stakeholders is om de deelname van
bedrijven en sectoren te vergroten. Dat is ook mijn ambitie. Bij het
aanjagen van nieuwe initiatieven streef ik naar een hoge dekkingsgraad in sectoren, en deelname van zowel mkb als grote bedrijven.
Voorbeelden zijn (publieke) promotie in de sector samen met brancheverenigingen, en voorlichting over sectorale samenwerking via o.a. het
subsidieloket van de RVO;
Brancheverenigingen spelen een verbindende rol in sectoren en
kunnen als penvoerder optreden namens een sectoraal samenwerkingsverband onder de voorwaarde dat voldoende bedrijven in hun
achterban zijn aangesloten en actief meedoen.
De overheid ondersteunt brancheverenigingen in het verleiden tot
deelname aan samenwerkingsverbanden. Ik wil stimuleren dat
sectorale samenwerkingsverbanden zo worden vormgegeven dat
leden met een verschillende IMVO-volwassenheid daarin kunnen
meedraaien.

Onafhankelijke uitvoerders van sectorale samenwerking
•

Twee organisaties heb ik op het oog voor de uitvoering. De SER kan
het onderhandelen en uitvoeren van sectorale initiatieven begeleiden
zoals hij dit nu al doet bij de nog lopende IMVO-convenanten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 430

3

•

•

RVO kan zich dan volledig richten op het uitvoeren van het Subsidiebeleidskader en de ontwikkeling van tools en richtsnoeren. De budgettaire voorwaarden in het subsidiebeleidskader worden beperkt tot het
meest noodzakelijke zodat het aantrekkelijk blijft voor partijen om een
aanvraag in te dienen.
Beide uitvoerders kunnen de synergie opzoeken in het optimaal
ondersteunen van sectoren.

Duurzame financiering maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven
•

•

Vanwege de aanvullende wensen van stakeholders, kan de overheid
minder samenwerkingsverbanden financieren dan eerder voorzien, dit
betreft ongeveer vier samenwerkingsverbanden. Voor wat betreft de
financiële bijdrage per samenwerkingsverband ben ik voornemens
dezelfde verdeling als bij de huidige convenanten aan te houden. De
overheid draagt 47% bij, de SER 20% en de sector 33%. En wil ik
initiatieven met een looptijd van 5 jaar financieren.1
Maatschappelijke organisaties kunnen voor deelname aan samenwerkingsverbanden zelfstandig financiële ondersteuning aanvragen via de
RVO.

Relatie sectorale samenwerking en wetgeving
•

•

•

•

Toezichthouders zijn het erover eens dat bij toekomstige wetgeving
een sectoraal samenwerkingsverband een rol kan spelen in het
toezichtsregime;
Bij het bepalen onder welke criteria een sectoraal samenwerkingsverband een rol kan spelen in het toezichtsregime zijn verschillende
gradaties mogelijk, zoals het aanduiden van een samenwerkingsverband als best practice of het erkennen van een samenwerkingsverband;
Echter, het is voor een toezichthouder op dit moment ongewenst om,
voordat wetgeving van kracht is, aan te geven onder welke criteria een
sectoraal samenwerkingsverband een rol kan spelen in het toezichtsregime en de gradaties die een toezichthouder daarbij wil hanteren.
Het onderzoek is op dit punt om die reden nog niet afgerond.
Wetgeving is nog in ontwikkeling waardoor ik op dit onderdeel nog
geen volledige beoordeling kan maken. Het streven van het Spaanse
Voorzitterschap is om eind dit jaar een politiek akkoord te bereiken.
Zodra er een politiek akkoord is zal ik uw Kamer informeren over de rol
die sectorale samenwerking heeft gekregen in (het toezicht van) de
richtlijn. Vervolgens hebben lidstaten twee jaar de tijd om de Richtlijn
te implementeren. Ik zal uw Kamer over de voortgang hiervan,
inclusief het vormgeven van de toezichtstrategie, voor de zomer van
2024 informeren.

In mijn gesprekken met stakeholders en de achterban raadpleging bij
VNO-NCW/MKB-Nederland zijn nog andere punten ingebracht die ik bij
het vormgeven van sectorale samenwerking wil meenemen:
• Het gepaste zorgvuldigheidsproces conform de OESO-richtlijnen vormt
het uitgangspunt. Alle zes stappen van gepaste zorgvuldigheid worden
uitgewerkt in samenwerkingsverbanden;
• Het criterium van een goed gerichte sectorale, sociale dialoog conform
motie van het lid Van den Hul c.s (Kamerstuk 26 485, nr. 340) wordt
meegenomen;

1

De ombuiging op artikel 1.1 «Duurzaam handels- en investeringssysteem, incl. MVO» zal
mogelijk gevolgen hebben voor de bestedingsruimte voor sectorale samenwerking; dit kan
leiden tot een meer gefaseerde besteding van het budget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 430

4

•

•
•

•

Het bieden van handelingsperspectief en het werken aan impact staat
voorop bij bedrijven. Ook willen zij dat de overlegstructuur tot een
minimum wordt beperkt. Dat ondersteun ik van harte;
Er wordt rekening gehouden met de ontwikkeling van wetgeving en
hoe bedrijven in voorbereiding daarop ondersteund kunnen worden;
Een samenwerkingsverband zet in op monitoring van de voortgang
van individuele bedrijven op gepaste zorgvuldigheid als ook op
collectieve activiteiten;
Coherentie met gelijksoortige instrumenten, bijvoorbeeld op het vlak
van ontwikkelingssamenwerking.

Vervolgproces
Met de SER en RVO zal gewerkt worden aan de verdere vormgeving van
sectorale samenwerking binnen de hierboven gestelde kaders. Mijn doel
is de nieuwe vorm van sectorale samenwerking in Q1 van 2024 gereed te
hebben. Uiteraard blijf ik ook daarna met de SER, RVO en de andere
stakeholders in gesprek over eventuele verdere verbeteringen in de
toekomst en hoe we het bereik van sectorale samenwerking kunnen
vergroten. Verder zal ik het vraagstuk over hoe sectorale samenwerkingsverbanden kunnen meewegen in het toezichtregime, en aan welke criteria
een samenwerkingsverband moet voldoen om een rol te spelen in de
toezichtstrategie, verder ter hand nemen.
Monitoringsonderzoek naleving OESO-richtlijnen
Tenslotte wil ik ingaan op mijn toezegging in het BHOS-jaarverslag over
2022 (Kamerstuk 36 360 V, nr. 1) over de stand van zaken van het
monitoringsonderzoek naleving OESO-richtlijnen. De oorspronkelijke
90%-doelstelling loopt in 2023 af en zal dit jaar voor het laatst in de
huidige vorm gemonitord worden. Het vooruitzicht van IMVO-wetgeving
is aanleiding geweest om de opzet van het montoringsonderzoek aan te
passen. Dit aangepaste monitoringsonderzoek zal, voor de groep
Nederlandse bedrijven die onder Corporate Sustainability Reporting
Directive (CSRD) vallen, inzicht geven in hoeverre de zes stappen van
gepaste zorgvuldigheid nageleefd worden door deze bedrijven. Zo zal dit
monitoringsonderzoek fungeren als 0-meting voor de huidige brede
beleidsmix op het gebied van IMVO. Naar verwachting zijn de resultaten
begin 2024 beschikbaar.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 430

5