HET EFFECT VAN
VOORLICHTING OVER
OUDERENMISHANDELING
AMSTERDAM, JANUARI 2015

2

INHOUDSOPGAVE

VOORAF

ACHTERGROND EN DOEL 04
ONDERZOEKSVRAGEN 05
ONDERZOEKSAANPAK 06
RESPONDENTEN 07
ANALYSE & LEESWIJZER 08
CONCLUSIES

OVERALL CONCLUSIES 10
HET BELANG VAN AANDACHT VOOR OUDERENMISHANDELING WORDT ERKEND 11
DE KENNIS OVER OUDERENMISHANDELING NEEMT TOE 13
DE KENNIS TEN AANZIEN VAN HANDELINGSPERSPECTIEF NEEMT TOE 19
BONDEN VOORNEMENS OM AANDACHT AAN HET THEMA TE BLIJVEN BESTEDEN 26
AFSLUITEND
BIJLAGEN

VERANTWOORDING
VRAGENLIJSTEN

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

3

VOORAF

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

4

VOORAF

ACHTERGROND EN DOEL
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is verantwoordelijk voor het
actieplan ‘Ouderen in veilige handen’ dat wordt ingezet om ouderenmishandeling te bestrijden.
Een belangrijk doel van het actieplan is om ouderenmishandeling herkenbaar en bespreekbaar
te maken, zodat mensen weten wat zij kunnen doen als zij ouderenmishandeling vermoeden.
Een onderdeel van het actieplan is voorlichting aan ouderen via de ouderenbonden ANBO, Unie
KBO, PCOB en NOOM. Deze voorlichting werd, in de periode april 2013 t/m december 2014,
gegeven door getrainde vrijwilligers van de bonden, op – veelal regionale – bijeenkomsten van
ouderenbonden. Deze bijeenkomsten werden bezocht door leden en eventueel andere
geïnteresseerden.
Ruigrok | NetPanel is door VWS gevraagd om de voorlichtingsbijeenkomsten te evalueren: in
hoeverre dragen de bijeenkomsten bij aan het herkennen en erkennen van
ouderenmishandeling, en het bieden van handelingsperspectief.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

5

VOORAF

ONDERZOEKSVRAGEN
Voor dit onderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:

1. Wat is het effect van het bijwonen van voorlichtingsbijeenkomsten op de kennis en houding
ten aanzien van ouderenmishandeling?
Subvragen:
• In hoeverre erkennen ouderen ouderenmishandeling als bestaand probleem?
• In hoeverre zijn ouderen in staat ouderenmishandeling te herkennen?
• In hoeverre weten ouderen wat te doen als men ouderenmishandeling vermoed?

2. In hoeverre draagt de voorlichting (met behulp van externe gelden) bij aan het structureel
agenderen van het thema ouderenmishandeling bij de ouderenbonden?
Subvragen:
• In hoeverre ziet men het belang van het agenderen van ouderenmishandeling?
• In hoeverre is men voornemens ouderenmishandeling als blijvend onderdeel van het beleid
op te nemen al dan niet in samenhang met andere thema’s?

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

6

VOORAF

ONDERZOEKSAANPAK
Om de gewenste inzichten te verkrijgen, zijn verschillende doelgroepen in het onderzoek
betrokken.

Inzicht in het effect van de voorlichtingsbijeenkomsten is verkregen door:
• Deelnemers aan de voorlichtingsbijeenkomsten direct na afloop een enquête in te laten
vullen. De voorlichters deelden deze uit en zamelden ze ook weer in, waarna de antwoorden
door het onderzoeksbureau in een database zijn gezet.
• Daarnaast is een vergelijkbare vragenlijst uitgezet onder het Algemeen Nederlands Publiek
van 50 jaar en ouder, zij hebben de vragenlijst online in kunnen vullen. Het Algemeen
Nederlands Publiek fungeert als controlegroep, om inzicht te krijgen in de kennis en houding
van de doelgroep die geen voorlichtingsbijeenkomst heeft bezocht.
• Daarnaast zijn twee groepsgesprekken met voorlichters gevoerd om inzicht te krijgen in hun
ervaringen tijdens de voorlichtingen.
Inzicht in hoeverre de voorlichting bijdraagt aan het structureel agenderen van het thema door
ouderenbonden is verkregen door:
• Kaderleden van de ouderenbonden middels een online vragenlijst om hun mening te vragen.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

7

VOORAF

RESPONDENTEN
Hieronder volgt een overzicht van de respondenten:
Deelnemers aan voorlichtingsbijeenkomsten, n=686
• De vragenlijsten zijn op 25 bijeenkomsten in de periode juni tot en met november 2014
verzameld, verspreid over de ouderenorganisaties ANBO, Unie KBO, PCOB en de meeste
migrantenouderenorganisaties aangesloten bij NOOM.
Algemeen Nederlands Publiek (50+), n=543
• De datacollectie liep in de weken 39 en 40 van 2014.
• De respondenten komen uit de NetPanel Adviesraad en het Nationale 50-plus panel (online
consumentenpanels van Ruigrok | NetPanel).
Voorlichters van bijeenkomsten over ouderenmishandeling, n=8
• De twee groepsgesprekken vonden plaats op donderdag 5 juni 2014 voorafgaand aan de
landelijke terugkomdag van voorlichters in Woerden.
• De voorlichters zijn via de ouderenorganisaties benaderd, vanuit elke deelnemende
ouderenbond twee personen.
Kaderleden van de ouderenorganisaties, n=127
• De link naar de online vragenlijst is via de projectleiders van de ouderenorganisaties onder de
kaderleden verspreid in de periode 2 september tot en met 27 oktober 2014. Kaderleden van
de verschillende ouderenorganisaties hebben de vragenlijst ingevuld. Kaderleden zijn
afdelings- en landelijke bestuurders en regio- of netwerkcoördinatoren.
Ruigrok | NetPanel - januari 2015

8

VOORAF

ANALYSE
In de analyse is gekeken naar het verschil tussen het algemeen Nederlands publiek (de
controlegroep die de basishouding en –kennis van de doelgroep vertegenwoordigt) en de
deelnemers aan de bijeenkomsten. De basishouding en – kennis van de deelnemers aan de
bijeenkomsten is niet onderzocht, zij hebben alleen na afloop van de bijeenkomst een vragenlijst
ingevuld. Waar interessant is gekeken naar eventuele relevante verschillen in
achtergrondkenmerken van het algemeen Nederlands publiek (leeftijd, geslacht en opleiding).
Daarnaast zijn in de analyse enkele specifieke crossings gemaakt om inzicht te krijgen in
verbanden tussen bepaalde meningen. Indien relevant worden deze beschreven in het rapport.
De kwalitatieve inzichten uit de groepsgesprekken met de voorlichters gebruiken we om de
cijfers van het algemeen Nederlands publiek en de deelnemers aan de bijeenkomsten te
illustreren.
De resultaten van de kaderleden zijn apart geanalyseerd.

LEESWIJZER
We beginnen het rapport met de hoofdconclusies die antwoord geven op de
hoofdonderzoeksvragen (1 en 2). De hoofdconclusies onderbouwen we, indien relevant, met
subconclusies die we staven met de inzichten uit het onderzoek. Het rapport sluit af met een
epiloog.
In de bijlagen zijn de vragenlijsten opgenomen. Er is een apart tabellenboek waarin alle tabellen
zijn opgenomen en alle antwoorden op open vragen.
Ruigrok | NetPanel - januari 2015

9

CONCLUSIES

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

10

OVERALL CONCLUSIES

Met behulp van de resultaten uit het onderzoek kunnen wij de volgende conclusies trekken:

1. De bijeenkomsten over ouderenmishandeling sorteren effect

1.1 Het belang van aandacht
voor ouderenmishandeling
wordt erkend

1.2 De kennis over
ouderenmishandeling neemt
toe

1.3 De kennis ten aanzien van
handelingsperspectief neemt
toe

(pagina 11-13)

(pagina 14-20)

(pagina 21-27)

2. Ouderenbonden zijn voornemens om aandacht aan
ouderenmishandeling te blijven besteden
(pagina 28-31)

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

11

1.1 Het belang van aandacht voor ouderenmishandeling wordt erkend

12

HET BELANG VAN AANDACHT VOOR OUDERENMISHANDELING WORDT ERKEND

AANDACHT VOOR OUDERENMISHANDELING VINDT MEN BELANGRIJK
Algemeen Nederlands Publiek (n=543)

Deelnemers aan een bijeenkomst
(n=686)

(Zeer) belangrijk
88%

Niet belangrijk,
niet onbelangrijk
1%

Belangrijk
100%

(Zeer) onbelangrijk
10%

Weet niet 1%

• Een groot deel van het algemeen Nederlands publiek (87%) vindt het onder de aandacht
brengen van ouderenmishandeling belangrijk. Men ziet in dat ouderenmishandeling een
probleem is in Nederland (81% van de Nederlanders ziet ouderenmishandeling als klein tot
zeer groot probleem). Ook uit antwoorden op een open vraag blijkt dit: Ik ben blij dat dit

meer onder de aandacht wordt gebracht, want ik denk dat dit meer voorkomt dan we
vermoeden en Het is goed dat het onder de aandacht gebracht wordt want ik denk dat de
meeste mensen niet beseffen dat dit zo vaak voorkomt.

• Onder de deelnemers aan de bijeenkomsten twijfelt niemand aan het belang van aandacht
voor ouderenmishandeling: alle deelnemers aan de bijeenkomsten vinden dit belangrijk.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015
Bijeenkomst: Vindt u het wel of niet belangrijk dat er aandacht is voor ouderenmishandeling?
ANP: In hoeverre vindt u het belangrijk dat er aandacht is voor ouderenmishandeling?

13

1.2 De kennis over ouderenmishandeling neemt toe

14

DE KENNIS OVER OUDERENMISHANDELING NEEMT TOE

BIJEENKOMST HEEFT POSITIEF EFFECT OP KENNIS OUDERENMISHANDELING
Welke van de volgende zaken vallen volgens jou onder de term
ouderenmishandeling?

Lichamelijke
mishandeling

Bijeenkomst

83%

88%

ANP

Bijeenkomst
Psychische
mishandeling
ANP

77%

Bijeenkomst

75%

Verwaarlozing
Financieel
misbruik
Seksueel
misbruik

90%
96%

21%

85%

Bijeenkomst

79%

15%

94%

87%

ANP

ANP

94%

17%

ANP

Bijeenkomst

96%

13%

58%

31%

89%

60%

Dat wist ik al voor deze bijeenkomst / Dit valt volgens
mij onder de term ouderenmishandeling
Dat heb ik op deze bijeenkomst voor het eerst
gehoord

Bijeenkomst: Wist uRuigrok
al voor |deze
bijeenkomst
lichamelijke mishandeling een vorm van
NetPanel
- januaridat
2015
ouderenmishandeling is of hoorde u dat voor het eerst op deze bijeenkomst?
ANP: Welke van de volgende zaken vallen volgens jou onder de term ouderenmishandeling?

Hoewel de kennis over verschillende vormen
van ouderenmishandeling over het algemeen
hoog is, is die van het algemeen Nederlands
publiek hoger dan de basiskennis van de
deelnemers aan de bijeenkomsten (wat zij
vóór de bijeenkomst al wisten).
De kennis onder het algemeen Nederlands
publiek is hoger in de groep 50-70 jaar. Het
algemeen Nederlands publiek vanaf 70 jaar
heeft een vergelijkbaar kennisniveau als dat
van de bezoekers aan de bijeenkomsten.
Ná de bijeenkomst is het kennisniveau van de
deelnemers op alle onderdelen hoger dan dat
van het algemeen Nederland publiek.
Het effect van de bijeenkomsten op het
kennisniveau is duidelijk: 13 tot 31% leert
tijdens de bijeenkomst over relatief
onbekende vormen van ouderenmishandeling. Seksueel misbruik (31%) en
verwaarlozing (21%) zijn vormen die relatief
veel deelnemers tijdens de bijeenkomst als
ouderenmishandeling hebben leren kennen.

15

DE KENNIS OVER OUDERENMISHANDELING NEEMT TOE

BIJEENKOMST VERHOOGT INHOUDELIJKE KENNIS OUDERENMISHANDELING (1/2)
Deelnemers aan een bijeenkomst
(n=686)

Zijn er meer vormen van ouderenmishandeling dan u voor
deze bijeenkomst dacht?
Niet bekend met
alle vormen voor
bijeenkomst

Bekend met alle
vormen voor
bijeenkomst

61%

44%

13%

47%

26%

9%

Ja, er zijn meer vormen van ouderenmishandeling dan ik dacht
Nee, ik was bekend met alle vormen van ouderenmishandeling die tijdens de bijeenkomst zijn besproken
Dat weet ik niet

Ruim twee vijfde (44%) van de deelnemers aan de bijeenkomsten die aangeven alle genoemde vormen
van mishandeling te herkennen als ouderenmishandeling, geven na de bijeenkomst aan dat er méér
situaties/ mogelijke uitingen van ouderenmishandeling zijn dan zij van tevoren dachten.
Omdat er niet meer vormen van ouderenmishandeling bestaan, gaan wij ervan uit dat deze deelnemers
méér inhoudelijke kennis hebben opgedaan over de verschillende vormen van ouderenmishandeling.
De verschillende praktijkvoorbeelden die tijdens de voorlichting aan bod komen, verlevendigen en
nuanceren het beeld dat men van ouderenmishandeling heeft.
Ruigrok | NetPanel - januari 2015

16

DE KENNIS OVER OUDERENMISHANDELING NEEMT TOE

BIJEENKOMST VERHOOGT INHOUDELIJKE KENNIS OUDERENMISHANDELING (2/2)
Ook uit de toelichtingen vanuit het algemeen Nederlands publiek blijkt dat de ‘containerbegrippen’ an
sich niet zo veel zeggen en dat men behoefte heeft aan invulling van deze begrippen:
• Bij een dove vrouw geen gehoorapparaten indoen, is dat ook een vorm van mishandeling?
• Wat is de grens van verwaarlozing? Is dat eenzaamheid (als er al ooit visite komt dat er nog niet naar

je geluisterd wordt omdat je hersens trager zijn en je slecht hoort)? Of afhankelijk zijn van je kind (die
bijvoorbeeld je financiën beheert en vindt dat je niet teveel moet uitgeven omdat de erfenis anders
kleiner wordt)? Dat je niets kunt zeggen, een machteloze positie, is dat ook mishandeling? Een
voorbeeldverhaaltje erbij zou mij wel helpen!

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

17

DE KENNIS OVER OUDERENMISHANDELING NEEMT TOE

CASUÏSTIEK BRENGT DIVERSE VORMEN OUDERENMISHANDELING TOT LEVEN
Ook uit de groepsgesprekken met de voorlichters blijkt dat het bespreken van casuïstiek bijdraagt
aan de inhoudelijke bekendheid en de herkenning van ouderenmishandeling onder de bezoekers
van de bijeenkomst. De voorlichters hebben allen zo hun eigen manier om specifieke voorbeelden
van vormen van ouderenmishandeling ter sprake te brengen:
• Een voorbeeld dat een voorlichter altijd gebruikt tijdens de bijeenkomst over ontspoorde
mantelzorg van een partner, doet deelnemers aan de bijeenkomst beseffen dat de pleger niet
altijd vanuit kwade bedoelingen handelt. De vrouw in dit voorbeeld sluit haar dementerende
echtgenoot op in de slaapkamer als zij de deur uit moet. Dit begon als een eenmalige oplossing,
maar is van kwaad tot erger geworden waardoor de echtgenoot steeds vaker wordt opgesloten.
De vrouw weet niet wat ze met haar echtgenoot aan moet, maar durft en weet niet goed hoe ze
hulp kan vragen. Een alerte vriendin spreekt de vrouw hierop aan en zorgt dat ze wel hulp zoekt.
• Een ander voorbeeld waar met name voorlichters in allochtone groepen mee werken is dat
verbale ‘agressie’ ook een vorm van ouderenmishandeling kan zijn. In sommige groepen komt
verbale heftigheid meer voor en is men het gewend. Door de bijeenkomst leert men dat dit niet
altijd goed is.
• Dat financiële uitbuiting niet per definitie om ‘stelen’ gaat of doelbewust gebeurt, probeert een
voorlichter aan te geven door te benadrukken dat het goed is om duidelijke afspraken te maken
en grenzen te stellen aan het financiële mandaat van familieleden. Dan kan er geen
onduidelijkheid ontstaan en voorkom je dat ‘de gelegenheid de dief maakt’.
Overigens werd casuïstiek vooral gebruikt om de ontstaansgeschiedenis en impact van ouderenmishandeling
in beeld te brengen, de emotionele kant achter de feiten en kennis. Dit blijkt echter onmisbaar om effect te
sorteren.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

18

DE KENNIS OVER OUDERENMISHANDELING NEEMT TOE

BIJEENKOMST POSITIEF EFFECT OP HERKENNEN OUDERENMISHANDELING
Algemeen Nederlands Publiek (n=543)
Hoe moeilijk of gemakkelijk vindt u het om
ouderenmishandeling te herkennen?
11%

5%

Deelnemers aan een bijeenkomst (n=686)
Vindt u het na het bijwonen van deze bijeenkomst moeilijker
of gemakkelijker om ouderenmishandeling te herkennen?
9%

(Zeer) gemakkelijk

Gemakkelijker

8%
26%

Niet moeilijk, niet
gemakkelijk
(Zeer) moeilijk
Weet ik niet

Niet moeilijker en ook
niet gemakkelijker

50%
33%

Moeilijker
Weet ik niet

58%

• Van het algemeen Nederlands publiek geeft de meerderheid (58%) aan het (zeer) moeilijk te
vinden om ouderenmishandeling te herkennen. Dit percentage nemen we als uitgangspunt
(de doelgroep die geen voorlichtingsbijeenkomst heeft bezocht).
• Het bijwonen van de bijeenkomst heeft een positief effect op het kunnen herkennen van
ouderenmishandeling: na de bijeenkomst geeft de helft van de deelnemers aan dat zij het
gemakkelijker vinden om ouderenmishandeling te herkennen.
• Een derde van de deelnemers vindt het herkennen van ouderenmishandeling na het bijwonen
van een bijeenkomst niet moeilijker maar ook niet makkelijker.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

19

1.3 De kennis ten aanzien van handelingsperspectief neemt toe

20

DE KENNIS TEN AANZIEN VAN HANDELINGSPERSPECTIEF NEEMT TOE

DOOR BIJEENKOMST WEET MEN BIJ WELKE INSTANTIE MEN TERECHT KAN

Weet u (door deze bijeenkomst*) bij welke instantie u terecht kunt
bij (een vermoeden van) ouderenmishandeling?

81%

19%

ANP (n=543)

88%
Ja dat weet ik
(nu beter*)
Nee

12%

Bijeenkomst (n=679)

• Eén vijfde van het Algemeen Nederlands publiek (19%) weet bij welke instantie zij terecht kan
voor (het vermoeden van) ouderenmishandeling. Uit de antwoorden op de open vraag waar
men dan terecht kan, blijkt dat zij vooral denken aan de politie of huisarts en een enkeling aan
maatschappelijk werk of een vertrouwensarts. Slechts drie keer wordt het Steunpunt Huiselijk
Geweld (SHG) genoemd.
• Na de bijeenkomst weet 88% waar men terecht kan (bij het vermoeden van)
ouderenmishandeling.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

Bijeenkomst: Weet u door deze bijeenkomst beter bij wie of welke instantie u terecht kan bij
(het vermoeden van) ouderenmishandeling?
ANP: Weet u bij welke instantie u terecht kunt bij (een vermoeden van) ouderenmishandeling?

21

DE KENNIS TEN AANZIEN VAN HANDELINGSPERSPECTIEF NEEMT TOE

BEKENDHEID SHG EN LANDELIJK NUMMER STIJGT DOOR BIJEENKOMST
Bent u bekend met Stichting Huiselijk Geweld? En bent u bekend
met het landelijke telefoonnummer dat u kunt bellen als u
ouderenmishandeling vermoedt?

93%

88%

66%

22%

ANP (n=543)
Kent SHG

Bijeenkomst (n=679)
Kent landelijk telefoonnummer

• Twee derde van de Nederlanders (66%) heeft wel eens van het SHG gehoord. Deze instantie
associeert men echter niet als de plek waar men terecht kan bij een vermoeden van
ouderenmishandeling. Ook het bestaan van een landelijk telefoonnummer dat men kan bellen
voor advies en hulp is grotendeels onbekend (78% kent dit niet).
• Een bijeenkomst heeft een positief effect op de bekendheid van SHG en het landelijke
telefoonnummer: bijna alle bezoekers van de voorlichting weten dat ze met een vermoeden
terecht kunnen bij SHG (93%). Ook weet 88% dat er een landelijk telefoonnummer is dat
gebeld kan worden voor advies en hulp.
Ruigrok | NetPanel - januari 2015

22

DE KENNIS TEN AANZIEN VAN HANDELINGSPERSPECTIEF NEEMT TOE

BIJEENKOMST GUNSTIG VOOR BESPREEKBAAR MAKEN OUDERENMISHANDELING (1/2)
Algemeen Nederlands Publiek (n=543)
Hoe moeilijk of gemakkelijk vindt u het om (een vermoeden
van) ouderenmishandeling bespreekbaar te maken?

8%

Deelnemers aan een bijeenkomst (n=686)
Vindt u het na het bijwonen van deze bijeenkomst
moeilijker of gemakkelijker om (het vermoeden van)
ouderenmishandeling bespreekbaar te maken?
7%

15%
(Zeer) gemakkelijk

11%

Niet moeilijk, niet
gemakkelijk

Gemakkelijker
46%

(Zeer) moeilijk

41%
36%

Weet ik niet

36%

• Twee op de vijf Nederlanders (41%) vindt het (zeer) moeilijk om (een vermoeden van)
ouderenmishandeling bespreekbaar te maken. Ruim een derde (36%) geeft aan het niet
moeilijk maar ook niet gemakkelijk te vinden. Dit nemen we als basis, met andere woorden:
zo denkt de doelgroep die geen voorlichtingsbijeenkomst heeft bezocht.
• Een bijeenkomst heeft een positief effect op het bespreekbaar maken van (een vermoeden
van) ouderenmishandeling: na de bijeenkomst geeft bijna de helft van de deelnemers (46%)
aan het gemakkelijker te vinden.
Ruigrok | NetPanel - januari 2015

Niet moeilijker, niet
gemakkelijker
Moeilijker
Weet ik niet

23

DE KENNIS TEN AANZIEN VAN HANDELINGSPERSPECTIEF NEEMT TOE

BIJEENKOMST GUNSTIG VOOR BESPREEKBAAR MAKEN OUDERENMISHANDELING (2/2)
• Een kleine groep (11%) geeft aan het na een bijeenkomst moeilijker te vinden om
ouderenmishandeling bespreekbaar te maken. Een verdere uitsplitsing van deze groep leert
ons dat de bezoekers die meer kennis hebben opgedaan tijdens de voorlichting (men hoort
over meer vormen dan men aanvankelijk dacht dat er bestaan), dit vaker moeilijker zijn gaan
vinden (14%) dan bezoekers die alle vormen al kenden (8%). Het lijkt erop dat de zaken die zij
eerst niet als ouderenmishandeling ervoeren de complexiteit doet vergroten om het te
bespreken.
Het algemeen Nederlands publiek heeft de mogelijkheid gehad om nog iets op te merken over
het onderwerp ouderenmishandeling. Uit enkele van deze opmerkingen blijkt dat onzekerheid of
de gebeurtenis wel of geen ouderenmishandeling is, een rol speelt in het bespreekbaar maken
van een vermoeden:
• Ik wil wel benadrukken dat het heel moeilijk is om meteen een oordeel te vellen. Wat is er

gebeurd? Het is heel moeilijk om als hulpverlener, kind of familielid goed te kunnen
functioneren en je moet ook een heel dik vel hebben. Je bent ook maar een mens!
• Het is moeilijk om vast te stellen of het inderdaad om misbruik gaat. Je moet het toch wel
zeker weten, je kunt niet zomaar iemand beschuldigen.

Kortom:
Het bespreken van (het vermoeden van) ouderenmishandeling wordt niet alleen moeilijker als
men zich onzeker voelt of het ook daadwerkelijk om ouderenmishandeling gaat, maar ook als
men is gaan ervaren dat het onderwerp complexer is dan men aanvankelijk dacht.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

24

DE KENNIS TEN AANZIEN VAN HANDELINGSPERSPECTIEF NEEMT TOE

ONDANKS HANDELINGSPERSPECTIEF LIJKT DAADWERKELIJK HANDELEN
NOG EEN BRUG TE VER
In de groepsgesprekken geven de voorlichters aan dat de bijeenkomst bijdraagt aan de
bewustwording van ouderenmishandeling en daarmee ook aan de bewustwording van het ouder
en kwetsbaarder worden.
Doordat men tijdens de bijeenkomst leert over de nuances en complexiteit van
ouderenmishandeling, gaat het onderwerp leven en herkent men situaties uit de eigen omgeving
die ‘niet helemaal pluis’ zijn. Alle voorlichters geven aan dat de bijeenkomst heel wat
teweegbrengt en veel impact heeft. Zij merken dit aan non-verbaal gedrag (stiller worden, schuiven
op de stoelen) en vragen of opmerkingen tijdens het plenaire gedeelte, maar ook aan de informele
gesprekjes die zij na de bijeenkomst met de deelnemers voeren.
Tijdens de voorlichting wordt handelingsperspectief geboden (en uit de enquêtes blijkt dat de
deelnemers de mogelijkheden – zoals contact opnemen met SHG of het landelijke telefoonnummer
– kennen), maar de voorlichters betwijfelen of de bijeenkomst leidt tot daadwerkelijk handelen bij
(een vermoeden van) ouderenmishandeling. De deelnemers moeten enerzijds bijkomen van de
verkregen inzichten en hebben tijd nodig om die te verwerken. Anderzijds vermoeden de
voorlichters dat men bang is voor de gevolgen van een melding. Door contact op te nemen met
SHG lijkt het alsof men het vermoeden van ouderenmishandeling bevestigt, terwijl men daar in de
meeste gevallen nog over twijfelt. Ook is men bang voor mogelijke (grote) gevolgen van een
melding voor dader en slachtoffer. De voorlichters hebben de indruk dat de informatie over de
meldcode en de stappen die SHG zet bij een melding niet goed blijven hangen bij de deelnemers,
maar dat die wel belangrijk zijn om in te kunnen schatten wat er na een melding gebeurt. Als men
weet dat SHG niet over een nacht ijs gaat en in eerste instantie vooral een luisterend oor en advies
biedt, zal men eerder geneigd zijn om contact op te nemen.

De voorlichters pleiten voor een vervolg op een bijeenkomst waarin deelnemers terug kunnen
Ruigrok
| NetPanel
- januari 2015
komen
met vragen
en opmerkingen, zodat daadwerkelijk handelen dichterbij komt.

25

DE KENNIS TEN AANZIEN VAN HANDELINGSPERSPECTIEF NEEMT TOE

OOK UIT PRAKTIJK BLIJKT CONTACT MET SHG LAAG
Algemeen Nederlands Publiek (n=543)
Heeft u (in uw omgeving) wel eens te maken gehad
met (een vermoeden van) ouderenmishandeling?

Heeft u toen actie ondernomen om hier iets aan te
(laten) doen?
Basis: Indien te maken gehad met (vermoeden van)
ouderenmishandeling, n=61
37%

Ja, ik heb dit aangekaart bij familie

11%

89%

Ja

Nee

Ja, ik heb dit aangekaart bij zorgpersoneel

29%

Ja, ik heb dit aangekaart bij het slachtoffer

25%

Ja, ik heb dit aangekaart bij een (huis)arts

18%

Ja, ik heb dit aangekaart bij de politie

15%

Ja, ik heb dit aangekaart bij bekenden

11%

Ja, ik heb dit aangekaart bij het Steunpunt
Huiselijk geweld
Ja, ik heb dit aangekaart bij een geestelijke
(bijvoorbeeld pastoor of dominee)
Nee, ik heb geen actie ondernomen

3%
3%
17%

• Eén op de tien Nederlanders van 50 jaar of ouder (11%) heeft wel eens te maken gehad met
(een vermoeden van) ouderenmishandeling in de eigen omgeving.
• Van hen heeft 83% op de één of andere manier actie ondernomen: met name door het aan te
kaarten bij familie (37%), zorgpersoneel (29%) en het slachtoffer zelf (25%). Daarnaast worden
(huis)arts (18%), politie (15%) en bekenden (11%) als personen/ instanties aangegeven. SHG is
slechts door 3% benaderd.
• Redenen om geen actie te ondernemen, waren: onzekerheid of het wel ouderenmishandeling
was, bang voor direct verstrekkende gevolgen, angst om het alleen aan te kaarten,
onbekendheid over waar aan te kaarten.
Ruigrok | NetPanel - januari 2015

26

2. Ouderenbonden zijn voornemens om aandacht aan ouderenmishandeling te blijven
besteden

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

27

BONDEN VOORNEMENS OM AANDACHT AAN HET THEMA TE BLIJVEN BESTEDEN

KADERLEDEN HECHTEN BELANG AAN AANDACHT VOOR
OUDERENMISHANDELING DOOR EIGEN ORGANISATIE ÉN OVERHEID
Hoe belangrijk vindt u het dat uw ouderenorganisatie / de
landelijke overheid aandacht besteedt aan het thema
ouderenmishandeling?
Basis: Kaderleden (n=127)

Binnen de
eigen vereniging

In de landelijke
overheid

44%

52%

41%

31%

6% 7%

13%

Zeer belangrijk

Belangrijk

Niet belangrijk, niet onbelangrijk

Onbelangrijk

Zeer onbelangrijk

Weet ik niet/geen mening

Kaderleden hechten belang aan het geven van aandacht aan ouderenmishandeling, zowel door
de landelijke overheid (83% (zeer) belangrijk ) als binnen de eigen vereniging (85%):
• Aandacht voor het thema geeft bewustwording bij slachtoffers en ‘daders’.
• Taboedoorbrekend, signalerend en de weg wijzend naar een oplossing.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

28

BONDEN VOORNEMENS OM AANDACHT AAN HET THEMA TE BLIJVEN BESTEDEN

OUDERENMISHANDELING BLIJFT OP AGENDA OUDERENBONDEN
Op welke wijze vindt u dat uw organisatie zich vanaf
2015 met het thema ouderenmishandeling zou moeten
bezighouden?
Basis: Kaderleden (n=127)
Door informatie over het onderwerp
aan de leden op website, in magazines
en nieuwsbrieven

57%

Door (continuering van de) voorlichting

57%

Door op te komen voor de belangen
van alle leden bij de politiek en
dergelijke

49%

Door ondersteuning van individuele
leden

44%

Op een andere manier, namelijk...

9%

Niet

Vrijwel alle kaderleden vindt dat de eigen
organisatie zich in 2015 op één of andere manier
moet bezighouden met het thema
ouderenmishandeling.
Bijna drie vijfde van de kaderleden (57%) vindt dat
(continuering van de) voorlichting de wijze is
waarop de eigen organisatie aandacht aan
ouderenmishandeling moet blijven besteden.
Een zelfde percentage kaderleden vindt dat de
ouderenorganisatie door informatie over het
onderwerp in diverse communicatiemiddelen de
manier is om met ouderenmishandeling bezig te
zijn.
Ook wordt collectieve belangenbehartiging (49%)
en individuele belangenbehartiging (44%) gezien
als manieren om in 2015 met het thema bezig te
zijn.
Bij ‘Anders, namelijk…’ wordt het organiseren van
gespreksgroepen vaker genoemd.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

29

BONDEN VOORNEMENS OM AANDACHT AAN HET THEMA TE BLIJVEN BESTEDEN

KADERLEDEN GELOVEN DAT VOORLICHTINGSCAMPAGNE BIJDRAAGT AAN
BESPREEKBAAR MAKEN
Draagt de voorlichtingscampagne ‘Ouderen in veilige handen’ bij
aan bespreekbaar maken van ouderenmishandeling?
Basis: Kaderleden (n=127)

Zeker wel

Zeker niet

+/64%

27%

1%

Bijna twee derde van de kaderleden (64%) vindt dat de voorlichtingscampagne ‘Ouderen in
veilige handen’ heeft bijgedragen aan het bespreekbaar maken van dit belangrijke thema:
• Door er meer over te praten durven mensen misschien actie te ondernemen.
Ruim een kwart (27%) is echter (nog) niet volledig overtuigd van de effectiviteit van de
voorlichting op dit gebied.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

30

BONDEN VOORNEMENS OM AANDACHT AAN HET THEMA TE BLIJVEN BESTEDEN

KADERLEDEN DIE EEN BIJEENKOMST HEBBEN BEZOCHT ZIJN VAKER
OVERTUIGD
Kaderleden die een regionale kaderbijeenkomst en/ of een bijeenkomst van de eigen bond over
ouderenmishandeling hebben bezocht, zijn vaker overtuigd dat de voorlichtingscampagne
bijdraagt aan het bespreekbaar maken van het onderwerp.
Zeker wel

Misschien

Zeker niet

Kaderleden die regionale kaderbijeenkomst over
ouderenmishandeling hebben bezocht, n=23

79%

21%

0%

Kaderleden die bijeenkomst van de eigen bond
over ouderenmishandeling hebben bezocht, n=66

83%

13%

4%

Kaderleden die geen van bovenstaande
bijeenkomsten hebben bezocht, n=49

41%

37%

22%

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

31

AFSLUITEND

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

32

AFSLUITEND

EPILOOG
De voorlichtingsbijeenkomsten door – en voor – ouderen brengen ouderenmishandeling dichter
bij de doelgroep:
• Deelnemers worden zich bewust van het feit dat zij ouder en kwetsbaarder worden en
realiseren zich dat ook zij te maken kunnen krijgen met ouderenmishandeling. Dit draagt bij
aan alertheid ten aanzien van ouderenmishandeling.
• De casuïstiek die tijdens de bijeenkomsten wordt behandeld laat het onderwerp meer leven.
De nuances en complexiteit van verschillende praktijkvoorbeelden laten zien dat
ouderenmishandeling niet zwart/wit is maar uit heel veel grijstinten bestaat. Dit is een goede
voedingsbodem voor het herkennen van ouderenmishandeling.
De voorlichtingsbijeenkomsten zorgen dat deelnemers beter weten wat zij kunnen doen als zij
ouderenmishandeling vermoeden:
• Waar slechts een vijfde van het algemeen Nederlands publiek zegt te weten waar zij terecht
kunnen als zij ouderenmishandeling vermoeden (zij noemen dan voornamelijk huis-/
vertrouwensarts, politie en maatschappelijk werk), weet negen op de tien deelnemers waar zij
werkelijk terecht kunnen (namelijk SHG en het landelijke telefoonnummer).
SHG is als instantie wel bekend bij twee derde van het algemeen Nederlands publiek, maar men
associeert dit niet met ouderenmishandeling.
Kaderleden van de ouderenbonden zien zowel een rol voor ouderenbonden als voor de overheid
in het terugdringen van ouderenmishandeling en zijn dan ook voornemens om aandacht aan het
thema te blijven besteden. De kaderleden zien verschillende manieren om met het thema bezig
te zijn, met name door voorlichtingsbijeenkomsten te (blijven) organiseren en er in diverse
communicatiemiddelen aandacht aan te besteden.
Ruigrok | NetPanel - januari 2015

33

BIJLAGEN

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

34

BEKENDHEID CAMPAGNE ‘OUDEREN IN VEILIGE HANDEN’

TWEE DERDE VAN DE NEDERLANDERS BEKEND MET CAMPAGNE
Algemeen Nederlands Publiek (n=543)
Heeft u wel eens iets gezien of gehoord van deze
campagne?
3%
Ja, die heb ik zeker
gezien of gehoord
Ja, die heb ik
17%
misschien gezien of
gehoord
Nee, die heb ik zeker
niet gezien of
gehoord

13%

67%

• Twee derde van het algemeen Nederlands publiek van 50 jaar en
ouder (67%) geeft aan zeker iets van de campagne over
ouderenmishandeling te hebben gezien of gehoord. 17% heeft
misschien iets van de campagne gezien of gehoord en 13% heeft
het niet gezien.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

35

VERANTWOORDING

STEEKPROEF






Er is onderzoek uitgevoerd onder het algemeen Nederlands publiek, voorlichters van de
bijeenkomsten, bezoekers van de bijeenkomsten en kaderleden.
Als steekproefkader is voor het algemeen Nederlands publiek gebruik gemaakt van de
NetPanel Adviesraad en het Nationale 50plus panel, de voorlichters zijn geworven uit
bestanden van de ouderenbonden en de bezoekers van de bijeenkomsten hebben hun
mening aansluitend aan de bijeenkomsten gegeven.
De kaderleden zijn benaderd via een open link in nieuwsbrieven van de ouderenbonden.
De respons onder het algemeen Nederlands publiek ziet er als volgt uit (respons: 28%):
Omschrijving

Aantal

Panelleden uitgenodigd

2.371

Bouncers (niet bereikt)

402

Gestart met vragenlijst

788

Geen doelgroep (heeft OMH bijeenkomst
bezocht)

26

Uitgescreend (quotum vol)

110

Afgehaakt

109

Gekwalificeerde respondenten

543

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

36

VERANTWOORDING

STEEKPROEF








De steekproef van kaderleden bestaat uit n=127
De steekproef van bezoekers vaan de bijeenkomst bestaat tot dusverre uit n=686
Bij de steekproeven horen steekproefmarges, dit wil bijvoorbeeld zeggen dat bij een
waarde van 50% in het ANP, de werkelijke waarde tussen de 45,8 en de 54,2% ligt. Dit zijn
de steekproefmarges voor alle steekproeven:
Marge bij 50%

Marge bij 5%

ANP (n=543)

4,2%

1,8%

Kaderleden (n=127)

8,7%

3,8%

Bezoekers
bijeenkomst (n=686)

3,7%

1,6%

De steekproef van het algemeen Nederlands publiek is representatief voor de Nederlander
van 50 jaar en ouder naar geslacht, leeftijd en opleidingsniveau op basis van de CBS
Gouden Standaard 2013.
Representativiteit is bereikt door gestratificeerd uitsturen en een kleine weging achteraf.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

37

VERANTWOORDING

VRAGENLIJST








De vragenlijsten zijn opgesteld door Ruigrok | NetPanel en afgestemd met VWS.
Het aantal vragen van de vragenlijsten is als volgt:

Kaderleden: 9

Bezoekers bijeenkomst: 14

Algemeen Nederlands publiek: 15
Invultijd, afname tijd
Bij het opstellen van de vragenlijst voor de bezoekers van de bijeenkomst was het
belangrijk dat deze op B1 taalniveau werd geschreven. De vragenlijst is bij een taalbureau
gecontroleerd op dit niveau.
Daarnaast is de vragenlijst voor de bezoekers van de bijeenkomsten van NOOM voor een
aantal bijeenkomsten in het Chinees vertaald.

UITVOERING



Het veldwerk is gestart op 5 juni (groepsgesprekken met de voorlichters). De evaluatie van
de bijeenkomsten is eind november 2014 afgerond.
Het onderzoek onder kaderleden is 27 oktober afgerond, het onderzoek onder het
algemeen Nederlands publiek is op 29 september afgerond.

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

38

In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 28-11-2014.

Marit Klooster, Marit@ruigroknetpanel.nl
Lianne Worrell, Lianne@ruigroknetpanel.nl
Marieke Boerma, Marieke@ruigroknetpanel.nl

Ruigrok | NetPanel - januari 2015

VRAGENLIJST, VERSIE: DEFINITIEF

VWS / OUDERENMISHANDELING –
ALGEMEEN PUBLIEK
AMSTERDAM, 22 SEPTEMBER 2014
Achtergrond
We zetten de vragenlijst uit in ons consumentenpanel (de NetPanel Adviesraad) waarin we
altijd tutoyeren.
We selecteren een groep respondenten vanaf 50 jaar die representatief is voor de
Nederlandse bevolking op basis van leeftijd en opleidingsniveau, netto steekproef: n=500
volgens onderstaande verdeling.

Man

Vrouw

50 tot en met 59
60 tot en met 70
70 +
50 tot en met 59
60 tot en met 70
70 +

Laag
29
29
26
38
45
54

Middel
40
31
23
38
25
20

Hoog
28
21
13
21
11
8

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst controlegroep – definitief – 22 september 2014

1

Mailtekst
Afzender: NetPanel
Subject: Hoe goed ben jij op de hoogte van een actueel maatschappelijk thema?
Beste {$respondent_name},
We willen je graag een aantal vragen stellen over een actueel maatschappelijk onderwerp. In
de vragenlijst delen we enkele feiten over het actuele thema, dus je steekt er nog iets van op
ook.
Het invullen van het onderzoek duurt ongeveer 5 minuten.
Klik op de onderstaande link om de vragenlijst te starten:
{$url_reference_pwd} / {$url_reference}
(Werkt deze link niet, kopieer en plak deze dan in de adresbalk van je internet browser.)

Alvast hartelijk bedankt voor je medewerking.
Vriendelijke groeten,
Lianne Worrell
NetPanel

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst controlegroep – definitief – 22 september 2014

2

Vragenlijst
Introductie
Van harte welkom bij dit onderzoek!
1. Heb je de afgelopen twee jaar deelgenomen aan een voorlichtingsbijeenkomst over
ouderenmishandeling / ‘Ouderen in veilige handen’ van een ouderenorganisatie?
 Ja >> EXIT
 Nee

Exit: Voor dit onderzoek is het belangrijk dat je de bijeenkomst ‘Ouderen in veilige handen’
niet bezocht hebt. Omdat je bij deze bijeenkomst aanwezig bent geweest, hebben wij op dit
moment verder geen vragen voor je. Bedankt voor je interesse!
De vragen die we vandaag aan je stellen gaan over ouderenmishandeling.
2. In hoeverre denk je dat ouderenmishandeling een probleem is in Nederland?
 Een zeer groot probleem
 Een redelijk groot probleem
 Een klein probleem
 Amper of geen probleem
 Weet niet
3. Hoe goed of slecht ben jij op de hoogte van wat ouderenmishandeling is?
 Zeer slecht
 Slecht
 Niet goed, maar ook niet slecht
 Goed
 Zeer goed
 Weet niet
4. Hoe moeilijk of gemakkelijk vind jij het om ouderenmishandeling te herkennen?
 Zeer moeilijk
 Moeilijk
 Niet moeilijk, maar ook niet gemakkelijk
 Gemakkelijk
 Zeer gemakkelijk
 Weet niet
5. Welke van de volgende zaken vallen volgens jou onder de term ouderenmishandeling
 Lichamelijke mishandeling
 Psychische mishandeling
 Verwaarlozing
 Financieel misbruik
 Seksueel misbruik
 Weet niet

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst controlegroep – definitief – 22 september 2014

3

Feit: Onder ouderenmishandeling valt lichamelijke mishandeling, psychische mishandeling,
verwaarlozing, financieel misbruik en seksueel misbruik. [Men kan niet meer terug naar de
vorige vraag]
6. Zijn dit meer of minder vormen van ouderenmishandeling dan je van tevoren dacht?
 Meer
 Evenveel
 Minder
7. Hoe moeilijk of gemakkelijk vind jij het om een vermoeden van ouderenmishandeling
bespreekbaar te maken?
 Zeer moeilijk
 Moeilijk
 Niet moeilijk, maar ook niet gemakkelijk
 Gemakkelijk
 Zeer gemakkelijk
 Weet niet
8. Weet jij bij welke instantie je terecht kunt bij (een vermoeden van) ouderenmishandeling?
 Ja, namelijk <open>
 Nee
9. Heb jij wel eens gehoord van het Steunpunt Huiselijk Geweld?
 Ja
 Nee
Feit: Als je ouderenmishandeling vermoedt, dan kun je voor hulp en advies terecht bij een
Steunpunt Huiselijke Geweld. U krijgt een maatschappelijk werker aan de lijn die aandachtig
naar uw verhaal luistert. U kunt samen met deze hulpverlener afspreken wat er moet
gebeuren. [Men kan niet meer terug naar de vorige vraag]
10. Als ik ouderenmishandeling vermoed, weet ik dat er een landelijk telefoonnummer is dat ik
kan bellen voor advies en hulp. Wist jij dit?
 Ja, dat wist ik
 Nee, dat wist ik niet
Feit: Er is een landelijk telefoonnummer, namelijk: 0900 - 126 26 26, waar iedereen het
vermoeden van ouderenmishandeling kan melden. [Men kan niet meer terug naar de vorige
vraag]
11. Heb jij (in je omgeving) wel eens te maken gehad met (een vermoeden van)
ouderenmishandeling?
 Ja
 Nee

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst controlegroep – definitief – 22 september 2014

4

Indien ‘Ja’
12. Heb jij toen actie ondernomen om hier iets aan te (laten) doen? Meer antwoorden mogelijk
 Ja, ik heb dit aangekaart bij het slachtoffer
 Ja, ik heb dit aangekaart bij bekenden
 Ja, ik heb dit aangekaart bij familie
 Ja, ik heb dit aangekaart bij een geestelijke (bijvoorbeeld pastoor of dominee)
 Ja, ik heb dit aangekaart bij een (huis)arts
 Ja, ik heb dit aangekaart bij de politie
 Ja, ik heb dit aangekaart bij het Steunpunt Huiselijk geweld
 Ja, ik heb dit aangekaart bij zorgpersoneel
 Nee, ik heb geen actie ondernomen

Indien ‘Nee, ik heb geen actie ondernomen’
13. Waarom heb je geen actie ondernomen? Meer antwoorden mogelijk
 Omdat ik niet wist waar ik dit kan aankaarten
 Omdat ik bang was dat er direct verstrekkende gevolgen zouden zijn
 Omdat ik dacht dat iemand anders het wel zou aankaarten
 Omdat ik dit niet alleen durfde aan te kaarten
 Omdat ik niet zeker wist of het wel ouderenmishandeling was
 Om een andere reden, namelijk…<open>
 Weet ik niet
14. In hoeverre vind je het belangrijk dat er aandacht is voor ouderenmishandeling?
 Zeer onbelangrijk
 Onbelangrijk
 Niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk
 Belangrijk
 Zeer belangrijk
 Weet niet

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst controlegroep – definitief – 22 september 2014

5

15. Tenslotte willen we graag van je weten of je wel eens iets van de campagne over
ouderenmishandeling gezien of gehoord hebt? De campagne bestond uit
radiocommercials, tv-commercials en advertenties. Hieronder vind je enkele voorbeelden
uit deze campagne.

 Ja, die heb ik zeker gezien of




gehoord
Ja, die heb ik misschien gezien of gehoord
Nee, die heb ik zeker niet gezien of gehoord
Weet ik niet

Wilt u nog iets toevoegen of opmerken naar aanleiding van deze vragenlijst?
(open)
Afsluiting
Dit waren alle vragen, hartelijk dank voor het invullen van de vragenlijst!
Voor meer informatie over (het bestrijden van) ouderenmishandeling kun je kijken op
http://www.vooreenveiligthuis.nl/. [Omleiden naar deze site]

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst controlegroep – definitief – 22 september 2014

6

VRAGENLIJST, VERSIE: DEFINITIEF

VWS / OUDERENMISHANDELING –
BIJEENKOMSTEN
AMSTERDAM, JUNI 2014

Evaluatie voorlichtingsbijeenkomst ‘Ouderen in veilige handen’
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft behoefte aan inzicht in het effect
van voorlichtingsbijeenkomsten over ouderenmishandeling. Daarvoor is deze vragenlijst
opgesteld. Wilt u de vragen beantwoorden? Met uw antwoorden krijgen wij inzicht in
hoeverre dit soort bijeenkomsten bijdraagt in de strijd tegen ouderenmishandeling. Het is
belangrijk dat u alle vragen invult ook al vindt u het soms moeilijk om een antwoord te geven.
Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het gaat om uw mening.
1. Vindt u het wel of niet belangrijk dat er aandacht is voor ouderenmishandeling?
 Ja, dat vind ik wel belangrijk
 Nee, dat vind ik niet belangrijk
2. Zou u iemand anders adviseren om ook naar een bijeenkomst over ouderenmishandeling te
gaan?
 Ja, dat zou ik doen
 Nee, dat zou ik niet doen
3. Wist u al voor deze bijeenkomst dat lichamelijke mishandeling een vorm van
ouderenmishandeling is of hoorde u dat voor het eerst op deze bijeenkomst?
 Dat wist ik al voor deze bijeenkomst
 Dat heb ik op deze bijeenkomst voor het eerst gehoord
 Dat weet ik niet
4. Wist u al voor deze bijeenkomst dat psychische mishandeling een vorm van
ouderenmishandeling is of hoorde u dat voor het eerst op deze bijeenkomst?
 Dat wist ik al voor deze bijeenkomst
 Dat heb ik op deze bijeenkomst voor het eerst gehoord
 Dat weet ik niet
5. Wist u al voor deze bijeenkomst dat verwaarlozing een vorm van ouderenmishandeling is of
hoorde u dat voor het eerst op deze bijeenkomst?
 Dat wist ik al voor deze bijeenkomst
 Dat heb ik op deze bijeenkomst voor het eerst gehoord
 Dat weet ik niet
Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst bijeenkomsten – definitief – juni 2014

1

6. Wist u al voor deze bijeenkomst dat financieel misbruik een vorm van ouderenmishandeling
is of hoorde u dat voor het eerst op deze bijeenkomst?
 Dat wist ik al voor deze bijeenkomst
 Dat heb ik op deze bijeenkomst voor het eerst gehoord
 Dat weet ik niet
7. Wist u al voor deze bijeenkomst dat seksueel misbruik een vorm van ouderenmishandeling
is of hoorde u dat voor het eerst op deze bijeenkomst?
 Dat wist ik al voor deze bijeenkomst
 Dat heb ik op deze bijeenkomst voor het eerst gehoord
 Dat weet ik niet
8. Op deze bijeenkomst is gesproken over verschillende vormen van ouderenmishandeling.
Zijn er meer vormen van ouderenmishandeling dan u voor deze bijeenkomst dacht?
 Ja, er zijn meer vormen van ouderenmishandeling dan ik dacht
 Nee, ik was bekend met alle vormen van ouderenmishandeling die tijdens de
bijeenkomst zijn besproken
 Dat weet ik niet
9. Vindt u het na het bijwonen van deze bijeenkomst moeilijker of gemakkelijker om (het
vermoeden van) ouderenmishandeling bespreekbaar te maken?
 Dat vind ik nu moeilijker
 Dat vind ik nu gemakkelijker
 Dat vind ik nu niet moeilijker en ook niet gemakkelijker
 Dat weet ik niet
10. Vindt u het na het bijwonen van deze bijeenkomst moeilijker of gemakkelijker om
ouderenmishandeling te herkennen?
 Dat vind ik nu moeilijker
 Dat vind ik nu gemakkelijker
 Dat vind ik nu niet moeilijker en ook niet gemakkelijker
 Dat weet ik niet
11. Weet u door deze bijeenkomst beter bij wie of welke instantie u terecht kan bij (het
vermoeden van) ouderenmishandeling?
 Ja, dat weet ik nu beter
 Nee
12. Heeft u bij vraag 11 ‘Ja, dat weet ik nu beter’ ingevuld? Wilt u hieronder dan invullen bij wie
of welke instantie u terecht kunt bij (het vermoeden van) ouderenmishandeling?
 ……………………………………………………………………………………………………
13. Als ik ouderenmishandeling vermoed, weet ik door de bijeenkomst dat een Steunpunt
Huiselijk Geweld (SHG) mij kan helpen
 Ja
 Nee
Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst bijeenkomsten – definitief – juni 2014

2

14. Als ik ouderenmishandeling vermoed, weet ik dat er een landelijk telefoonnummer is dat ik
kan bellen voor advies en hulp
 Ja
 Nee
Hartelijk bedankt voor uw antwoorden.

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst bijeenkomsten – definitief – juni 2014

3

VRAGENLIJST, VERSIE: DEFINITIEF

VWS / OUDERENMISHANDELING –
KADERLEDEN
AMSTERDAM, SEPTEMBER 2014

Vooraf
Deze vragenlijst is onderdeel van de evaluatie die plaatsvindt over het effect van de
voorlichtingscampagne ‘Ouderen in Veilige Handen’ onder ouderen, die de afgelopen jaren
is uitgevoerd door ANBO, NOOM, PCOB en Unie KBO, samen met het Ministerie van VWS.
Door zo’n 30 getrainde voorlichters uit eigen kring zijn in het totaal zo’n 500
voorlichtingsbijeenkomsten gegeven, waarmee duizenden ouderen, voornamelijk leden, zijn
bereikt.
1. Van welke ouderenorganisatie bent u lid?
 ANBO
 NOOM (hieronder vallen de organisaties Chun Pah, Fos’ten, LIZE, LSMO, MOBiN,
NEHOB, OcaN en TOF)
 PCOB
 Unie KBO

2. Bent u de afgelopen jaren op een bijeenkomst geweest over het thema
ouderenmishandeling, in het kader van de voorlichtingscampagne ‘Ouderen in veilige
handen’? Meer antwoorden mogelijk
 Ja, bij een regionale kaderbijeenkomst in het najaar van 2012 (tijdens deze
bijeenkomsten, die in november 2012 plaatsvonden in Rotterdam, Akersloot,
Hoogeveen en Den Bosch, kwamen de verschillende ouderenorganisaties samen om
kennis te maken met het project ‘Ouderen in veilige handen’)
 Ja, bij een voorlichtingsbijeenkomst (gespreksbijeenkomst) van mijn eigen
ouderenorganisatie in 2013 of 2014
 Nee
3. Denkt u dat deze voorlichtingscampagne aan ouderen van de ouderenorganisaties over
ouderenmishandeling heeft bijgedragen aan het bespreekbaar maken van
ouderenmishandeling?
 Zeker
 Misschien
 Zeker niet
 Weet niet

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst kaderleden – definitief – september 2014

1

4. Hoe belangrijk vindt u het dat de landelijke overheid de laatste jaren zoveel aandacht
besteedt aan het thema ouderenmishandeling?
 Zeer onbelangrijk
 Onbelangrijk
 Niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk
 Belangrijk
 Zeer belangrijk
 Weet niet / geen mening
5. Kunt u het antwoord op de vorige vraag toelichten? Waarom vindt u het <antwoord vorige
vraag> dat de landelijke overheid de laatste jaren zoveel aandacht besteedt aan het thema
ouderenmishandeling?
 ___________________________________________________
6. Hoe belangrijk vindt u het dat uw ouderenorganisatie in de eigen vereniging voorlichting
geeft over het thema ouderenmishandeling?
 Zeer onbelangrijk
 Onbelangrijk
 Niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk
 Belangrijk
 Zeer belangrijk
 Weet niet / geen mening
7. Kunt u het antwoord op de vorige vraag toelichten? Waarom vindt u het <antwoord vorige
vraag> dat uw ouderenorganisatie in de eigen vereniging voorlichting geeft over het thema
ouderenmishandeling?
 ___________________________________________________
8. Op welke wijze vindt u dat uw organisatie zich vanaf 2015 met het thema
ouderenmishandeling zou moeten bezighouden?
 Niet
 Door (continuering van de) voorlichting
 Door op te komen voor de belangen van alle leden bij de politiek e.d.
 Door ondersteuning van individuele leden
 Door informatie over het onderwerp aan de leden op website, in magazines en
nieuwsbrieven
 Anders, namelijk________________
9. Wilt u verder nog iets kwijt over het thema ouderenmishandeling of deze vragenlijst?
 ___________________________________________________
 Nee

Afsluiting
Dit waren alle vragen, hartelijk dank voor het invullen van de vragenlijst!

Ruigrok | NetPanel – VWS – OMH – vragenlijst kaderleden – definitief – september 2014

2