Beleidsevaluatie dyslexiezorg
Onderzoek naar de uitwerking van de vergoedingsregeling voor
ernstige, enkelvoudige dyslexie in de praktijk

Eindrapportage

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Inhoudsopgave

INLEIDING ........................................................................................................................................................ 4
HOOFDSTUK 1
1.1
1.2
1.3
1.4

HISTORIE .................................................................................................................................................. 5
DE OPDRACHT EN VRAAGSTELLING ................................................................................................................. 6
NULMETING .............................................................................................................................................. 7
LEESWIJZER ............................................................................................................................................... 8

HOOFDSTUK 2
2.1
2.2
2.3

RESULTATEN TEN AANZIEN VAN DE TOEGANKELIJKHEID VAN DE DYSLEXIEZORG............. 22

INLEIDING ............................................................................................................................................... 22
SOORT EN AANTAL ZORGAANBIEDERS ........................................................................................................... 22
WACHTTIJDEN EN SPREIDING VAN HET AANBOD.............................................................................................. 24
MULTIDISCIPLINARITEIT VAN DE ZORG .......................................................................................................... 28
TOELEIDERSROL VAN SCHOLEN .................................................................................................................... 31
DOELGROEP DIE NIET ONDER DE VERGOEDINGSREGELING VALT .......................................................................... 32
DE WEG RICHTING HULP ............................................................................................................................ 33
INVLOED VAN CONTRACTERING OP DE TOEGANKELIJKHEID VAN ZORG .................................................................. 34

HOOFDSTUK 5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7
5.8
5.9
5.10
5.11

DE VERSCHILLENDE ACTOREN ........................................................................................... 13

INLEIDING ............................................................................................................................................... 13
DE ROL EN POSITIE VAN DE ACTOREN ............................................................................................................ 14
SAMENVATTING STANDPUNTEN VAN DE VERSCHILLENDE ACTOREN ..................................................................... 17

HOOFDSTUK 4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8

AANPAK .............................................................................................................................. 9

OPERATIONALISATIE VAN HET ONDERZOEK ...................................................................................................... 9
METHODIEK DATAVERZAMELING ................................................................................................................... 9
PLANNING VAN HET ONDERZOEK ................................................................................................................. 11

HOOFDSTUK 3
3.1
3.2
3.3

ACHTERGROND ONDERZOEK .............................................................................................. 5

RESULTATEN TEN AANZIEN VAN DE KWALITEIT VAN ZORG .............................................. 36

INLEIDING ............................................................................................................................................... 36
HOE STUREN ZORGVERZEKERAARS OP GOEDE KWALITEIT VAN ZORG .................................................................... 36
KWALITEITSINDICATOREN ZORGAANBIEDERS .................................................................................................. 39
HOE CLIËNTGERICHT IS DE ZORG? ................................................................................................................ 43
HOE TRANSPARANT IS DE ZORG? ................................................................................................................. 45
NALEVING VAN HET PROTOCOL BLOMERT...................................................................................................... 48
EFFECTMETING VAN KWALITEIT VAN DE ZORG................................................................................................. 51
INZET VAN DE BEROEPSGROEPEN ................................................................................................................. 52
HOE IS DE KWALITEIT VAN ONDERSTEUNING OP SCHOLEN? ............................................................................... 58
KWALITEIT EN TOEZICHT VANUIT HET PERSPECTIEF VAN DE OVERHEID .................................................................. 58
DE OVERALL KWALITEIT VAN DE VERGOEDE DYSLEXIEZORG ................................................................................ 60

2

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

HOOFDSTUK 6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.6
6.7

INLEIDING ............................................................................................................................................... 62
SYSTEMATIEK .......................................................................................................................................... 62
GECONTRACTEERDE ZORG .......................................................................................................................... 63
INSTROOM EN DOORLOOPTIJDEN ................................................................................................................. 66
TARIEVEN EN INKOMENSEFFECTEN ............................................................................................................... 68
ADMINISTRATIEVE LASTEN VOOR ZORGAANBIEDERS EN ZORGVERZEKERAARS ........................................................ 72
KOSTEN OP MACRONIVEAU ........................................................................................................................ 74

HOOFDSTUK 7
7.1
7.2
7.3
7.4

RESULTATEN TEN AANZIEN VAN DE BETAALBAARHEID .................................................... 62

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN .................................................................................... 76

DE VERGOEDINGSREGELING IN DE PRAKTIJK ................................................................................................... 76
DE ROL EN POSITIE VAN DE ACTOREN ............................................................................................................ 79
DOELGROEP DIE ZORG ONTVANGT VANUIT VERGOEDINGSREGELING .................................................................... 80
BORGING VAN DE KWALITEIT ...................................................................................................................... 81

BIJLAGE A – AANNAMES ................................................................................................................................ 83
BIJLAGE B – CONCLUSIES PER DEELVRAAG ..................................................................................................... 87
BIJLAGE C – OVERZICHT DECLARATIES IN 2009, 2010 EN 2011 ....................................................................... 96
BIJLAGE D – OVERZICHT VAN GEÏNTERVIEWDE PERSONEN ............................................................................ 97
BIJLAGE E – VERKLARENDE WOORDENLIJST ................................................................................................... 99
BIJLAGE F - BRONNEN .................................................................................................................................. 102
COLOFON ..................................................................................................................................................... 104

3

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Inleiding
Dit document betreft de eindrapportage van de beleidsevaluatie dyslexiezorg, die het gevolg is van
de opname van de aanspraak op ernstige, enkelvoudige dyslexie in de zorgverzekeringswet (Zvw).
Deze beleidsevaluatie is als voorwaarde gesteld bij de introductie van de aanspraak op dyslexiezorg
binnen de Zvw. Daarom heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in
december 2009 een bestek opgesteld ten behoeve van een aanbestedingsprocedure voor deze
beleidsevaluatie en vervolgens Deloitte de opdracht gegund om de evaluatie uit te voeren.
Deze eindrapportage is gebaseerd op de onderzoeksopzet zoals vastgesteld in oktober 2010 en zoals
ook beschreven wordt in de hoofdstukken 1, 2 en 3. Om te komen tot deze eindrapportage is de
beschikbare literatuur bestudeerd, hebben ongeveer vijfentwintig interviews plaatsgevonden met
diverse partijen uit het veld, is er een internetvragenlijst afgenomen onder aanbieders en heeft er
een studie plaatsgevonden in de databases van het KD, NRD, DIS en Vektis.
Naast deze rapportage zijn diverse meer gedetailleerde documenten opgesteld, welke in deze
rapportage zijn samengevat. Deze documenten zijn besproken met de opdrachtgever en zijn tevens
de werkdocumenten voor het projectteam. Het betreft de volgende documenten:


Uitwerking van de aannames bij de introductie van de aanspraak op dyslexiezorg binnen de
Zvw.



Vertaalslag lijst met onderzoeksvragen naar vragenlijsten / gespreksleidraden voor de
interviews van de diverse actoren / stakeholders.



Uitgewerkt overzicht van standpunten van de verschillende actoren / stakeholders ten
aanzien van de belangrijkste onderwerpen.



Overzicht resultaten databaseonderzoek (DIS, NRD, KD, Vektis)

4

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Hoofdstuk 1
1.1

Achtergrond onderzoek

Historie

Per 1 januari 2009 is binnen de Zorgverzekeringswet (Zvw) de aanspraak op dyslexiezorg
opgenomen. Deze toevoeging heeft als doel om jonge leerlingen in het basisonderwijs waarbij wordt
gesignaleerd dat er mogelijk sprake is van ernstige, enkelvoudige dyslexie snel te kunnen
behandelen. De aanspraak binnen de Zvw is onder meer gedaan op basis van het rapport “Dyslexie:
van zorg verzekerd?” van het College voor zorgverzekeringen (CVZ). Dit rapport gaat uit van het feit
dat ernstige dyslexie een (neurobiologische) aandoening is en dat deze stoornis te behandelen is.
Het door het veld ontwikkelde “Protocol Dyslexie Diagnose en Behandeling” gericht op ernstige en
enkelvoudige dyslexie is daarbij leidend geweest. Dit protocol zorgt ervoor dat de begeleiding van
school en de zorgverlening van elkaar zijn gescheiden. De basisschool vervult de rol van ‘toeleider’
naar de zorg ten aanzien van de dyslexiezorg conform de Zvw (eerder werd dit de poortwachtersrol
van de school genoemd). Zij dragen zorg voor een leerlingendossier, dat als onderbouwing dient van
het vermoeden dat sprake is van ernstige, enkelvoudige dyslexie. De ouders van een leerling gaan
met dit dossier naar een gespecialiseerde zorgaanbieder die het verdere vervolgtraject van diagnose
stellen en behandelen verzorgt. Daarnaast hebben scholen een begeleidende rol. De leerling blijft
immers voor, tijdens en na de behandeling op school en heeft daar ondersteuning nodig.
Multidisciplinair samenwerken in de dyslexiezorg is mogelijk gemaakt binnen de Zvw.
In artikel 2.5a, eerste lid, van het Besluit zorgverzekering 1 staat de aanspraak met betrekking tot
dyslexiezorg omschreven als “dyslexiezorg omvat zorg in verband met ernstige dyslexie, aan
kinderen van zeven jaar of ouder die basisonderwijs volgen”. Omdat de behandeling van de stoornis
dyslexie in de kinderjaren het meest effectief is, is de keuze gemaakt om de aanspraak te beperken
tot die kinderen die zich in de basisschoolleeftijd bevinden. Er is gekozen voor een ingroeimodel om
wachtlijsten in de jeugd GGZ te voorkomen en om de zorgverzekeraars niet te laten overstelpen met
aanvragen voor deze nieuwe vorm van zorg. Er is gekozen om de aanspraak vanaf 2009 in vijf jaar uit
te laten breiden tot kinderen die de dertienjarige leeftijd hebben bereikt.
Voor wat betreft de bekostiging is gekozen voor de tweedelijns GGZ, de DBC-systematiek. De keuze
is gemaakt voor de DBC “Overige stoornissen in de kinderleeftijd”. Binnen deze DBC moet het
mogelijk zijn om op basis van de diagnose, de diverse stoornissen die hier onder zijn gebracht, uit
elkaar te halen. Omdat gebruik wordt gemaakt van de spelregels DBC, is voor de kinder- en
jeugdpsycholoog en de orthopedagoog-generalist tot en met de evaluatieperiode (eind 2011) een
tijdelijke uitzondering gemaakt op de spelregels DBC GGZ. In deze spelregels wordt als voorwaarde
gesteld dat een hoofdbehandelaar een Wet BIG-registratie dient te hebben. Niet alle kinder- en
jeugdpsychologen en orthopedagoog-generalisten hebben een BIG registratie. Voor hen is het
tijdelijk mogelijk gemaakt om te kunnen typeren, om de eindverantwoordelijkheid voor de DBC te
kunnen dragen en deze te kunnen openen en sluiten. Het vinden van een structurele oplossing is van
belang voor de voortzetting van de aanspraak na 2011. Er zijn verschillende oplossingen mogelijk. De
voor- en nadelen van deze oplossingen zullen tegen elkaar afgewogen worden, in overleg met alle
(veld)partijen. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft in 2009 een beleidsregel met bijbehorende
5

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

tariefbeschikking afgegeven voor deze vorm van zorg. Voor de dyslexiezorg binnen het budgettair
kader zorg is in 2009 € 27,9 miljoen beschikbaar, oplopend conform ingroeimodel naar circa € 33,5
miljoen in 2013.

1.2

De opdracht en vraagstelling

Het ministerie van VWS vraagt om een beleidsevaluatie die uiterlijk medio december 2011 signaleert
wat de gevolgen zijn van de introductie van dyslexiezorg in de zorgverzekeringswet. Dit document
betreft de eindrapportage van deze evaluatie. De evaluatie behandelt de toetsing van de aannames
die gedaan zijn bij de invoering, de praktische invulling van de Zvw aanspraak op dyslexiezorg en de
rollen van de verschillende actoren. Daarnaast staat inzicht in de kwaliteit, betaalbaarheid en de
toegankelijkheid van de dyslexiezorg centraal, hierbij zal ook gekeken worden naar de relatie tot het
gebruik van de bekostigingssystematiek zoals deze is opgesteld voor de zorgverzekeringswet (DBC’s).
Het ministerie vraagt om een overzicht van feiten en cijfers en een gedegen inhoudelijke
onderbouwing.
Het ministerie van VWS heeft in haar opdracht een viertal overkoepelende vragen geformuleerd:






Hoe is in de praktijk omgegaan met de Zvw-aanspraak op dyslexiezorg? Waar loopt men in
de praktijk tegenaan? Welke rol vervullen de diverse actoren in de dyslexiezorg? Hoe
verhoudt deze rol zich tot het protocol?
Welke groep kinderen maakt van de aanspraak gebruik? Hoe verhoudt deze groep zich tot
de beoogde doelgroep?
Hoe wordt de kwaliteit van dyslexiezorg geborgd?
Welke knelpunten signaleren de onderzoekers op de bovenstaande onderdelen en zijn
hiervoor verbeterpunten te benoemen?

Deze zijn vervolgens toegespitst in onderstaande deelvragen:
Toegankelijkheid
1
Hoe multidisciplinair is de zorg die wordt gecontracteerd?
2
Welke zorgaanbieders zijn er? (naar type en opleidingsniveau)
3
Zijn er voldoende zorgaanbieders?
4
Welke wachtlijsten zijn er? (denk hierbij aan zowel vrijgevestigde aanbieders als instellingen)
5
Wat zijn de (gemiddelde) wachttijden voor diagnose en behandeling?
6
Bij hoeveel kinderen wordt er een diagnose "ernstige, enkelvoudige dyslexie” gesteld zonder
dat de behandeling volgt?
7
Bij hoeveel kinderen wordt er een diagnose "ernstige, enkelvoudige dyslexie” gesteld met de
behandeling tot gevolg?
8
Bij hoeveel kinderen wordt de diagnose ADHD of autisme gesteld met leesbegeleiding tot
gevolg?
9
Welke knelpunten worden er ten aanzien van de aanspraak Zvw gesignaleerd?
Rollen betrokken actoren
10
Welke zorgverleners verlenen de behandeling van ernstige dyslexie? Wat is hun
achtergrond?
11
Hoe wordt toegezien op deze vorm van zorg?
12
Hoe pakken scholen hun rol van toeleider op?
6

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

13
14

Welke knelpunten worden in de rolverdeling tussen actoren in de dyslexiezorg gesignaleerd?
Wat is de invloed van contractering op de toegankelijkheid van de zorg?

Kwaliteit
15
Hoe cliëntgericht is de zorg?
16
Welke kaders zijn er om de kwaliteit te meten?
17
Welke normen, richtlijnen e.d. worden gebruikt voor het meten van de kwaliteit van zorg?
Zijn deze voldoende?
18
Hoe transparant is de zorg?
19
Wat vinden zorgverzekeraars van de kwaliteit van de dienstverlening door aanbieders?
20
Welke kwaliteitseisen stellen zorgverzekeraars?
21
Welke knelpunten worden in de kwaliteit van zorg gesignaleerd?
Betaalbaarheid
22
Wat is de (gemiddelde) doorlooptijd voor behandeling? (verschillen per
zorgaanbieder/regio)
23
Wat is de instroom van kinderen geweest in de jaren 2009, 2010, 2011?
24
Hoeveel kinderen stromen meer dan eenmaal in deze vorm van zorg in?
25
Zijn er administratieve lasten bij aanbieders of zorgverzekeraars?
26
Zijn er gevolgen in de kosten voor aanbieders?
27
Zijn er inkomenseffecten voor aanbieders?
28
Welke bevoorschottingsafspraken worden gemaakt?
29
Zijn er signalen dat de tarieven niet correct zijn?
30
Wat zijn de kosten op macroniveau?
31
Wat is de verwachte instroom in 2012 en 2013?
32
Zijn aanbieders in staat de DBC systematiek adequaat te hanteren?
33
Hoe ontwikkelen de productieafspraken zich in relatie tot het geraamde kader?
34
Welke knelpunten worden er in de betaalbaarheid gesignaleerd?

1.3

Nulmeting

Deze beleidsevaluatie bestaat uit drie meetmomenten, bestaande uit een databasemeting en
kwalitatief onderzoek. De eerste meting is uitgevoerd door de NZa als onderdeel van de GGZ
monitor 2009. Deze meting wordt gezien als nulmeting en dient zodoende ook als uitgangspunt voor
de beleidsevaluatie.
Het volledige rapport van de NZa is als apart document beschikbaar. De belangrijkste bevindingen
worden hieronder kort samengevat:


De NZa beschikt nog over te weinig gegevens voor een definitief beeld van de ervaringen
met dyslexiezorg in het eerste jaar. Dit is mede veroorzaakt door het feit dat dyslexiezorg
wordt betaald op basis van gedeclareerde DBC’s. Dyslexiezorg heeft een looptijd van
gemiddeld 40 tot 60 weken en de DBC’s zijn na één jaar dus minimaal te analyseren.



De analyse van de NZa is gebaseerd op gegevens van de databanken van het KD en het NRD.
Tot oktober 2009 zijn er 2250 dyslexie DBC’s geopend waarvan 37% alleen diagnostiek
bevat.

7

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011



De gemiddelde tijd tussen het moment van aanmelding van een cliënt en de intake bedroeg
in de eerste helft van 2009 74 dagen.



De meerderheid van de zorgverzekeraars beperkt de zorg waar de verzekerde terecht kan
tot de zorgverleners die aangesloten zijn bij het KD en/of het NRD. Indien een cliënt kiest
voor een niet-gecontracteerde zorgverlener, wordt er 75-80% van het overeengekomen
tarief vergoed.

De opdracht zoals deze is geformuleerd voor de beleidsevaluatie dyslexiezorg vergt een
uitgebreidere aanpak dan de aanpak die is gehanteerd door de NZa.
Mede door de beperkte beschikbaarheid van informatie in de periode dat de nulmeting werd
uitgevoerd, kon er nog geen reëel beeld geschetst worden van de toegankelijkheid, betaalbaarheid
en de kwaliteit van de dyslexiezorg sinds deze is opgenomen in de Zorgverzekeringswet. Daarnaast
heeft de NZa enkel gebruik gemaakt van de gegevens in de databases van het KD en het NRD.

1.4

Leeswijzer

Dit rapport is de eindrapportage in het kader van de ‘beleidsevaluatie dyslexiezorg’ die voor het
ministerie van VWS wordt uitgevoerd. Het eerste hoofdstuk geeft de achtergrond weer van de
beleidsevaluatie en bevat de onderzoeksvragen. Hoofdstuk 2 behandelt de onderzoeksaanpak. Hier
komen de operationalisatie van het onderzoek, de methodieken voor de dataverzameling en de
planning aan bod.
In hoofdstuk 3 tot en met 6 worden de bevindingen gepresenteerd. In hoofdstuk 3 worden de
verschillende actoren en hun standpunten geïntroduceerd waarna in de hoofdstukken erna de
belangrijkste onderwerpen tot in detail worden besproken. Hoofdstuk 4 gaat in op de
toegankelijkheid van de dyslexiezorg, hoofdstuk 5 behandelt de kwaliteit van de zorg en in hoofdstuk
6 worden de resultaten ten aanzien van de betaalbaarheid van de dyslexiezorg besproken.
Hoofdstuk 7 geeft de conclusies en aanbevelingen weer in lijn met de overkoepelende vragen van
het ministerie van VWS. In bijlage B zijn de conclusies per deelvraag weergegeven.
Deze eindrapportage is een vervolg op de tweede tussenrapportage, die april 2010 is verschenen. De
hoofdstukken 1 tot en met 3 zijn vrijwel ongewijzigd gebleven ten opzichte van de laatste
tussenrapportage. In hoofdstuk 4 en 5 zijn diverse paragrafen aangevuld met de meest recente
informatie. Hoofdstuk 6 en hoofdstuk 7 zijn nieuw toegevoegd aan de rapportage.

8

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Hoofdstuk 2
2.1

Aanpak

Operationalisatie van het onderzoek

Tijdens de operationalisatie van het onderzoek hebben we de onderzoeksvragen van de
opdrachtgever geanalyseerd en uitgewerkt tot een analysekader dat als basis heeft gediend voor de
opzet van het onderzoek en met behulp waarvan de methoden voor de dataverzameling tot in detail
zijn uitgewerkt.
Allereerst hebben we elke onderzoeksvraag gedefinieerd en geïnterpreteerd en hebben we bepaald
welke parameters van belang zijn voor iedere specifieke vraag. Ook is elke onderzoeksvraag
toegewezen aan een van de drie hoofdthema’s (toegankelijkheid, kwaliteit, betaalbaarheid).
Tenslotte hebben we bepaald hoe, dat wil zeggen met behulp van welke methode(n) van
dataverzameling, elke onderzoeksvraag beantwoord kan worden.
Vervolgens hebben we de verschillende methoden van dataverzameling (literatuurstudie,
interviews, databaseonderzoek) tot in detail uitgewerkt. Zo hebben we voor elke stakeholdergroep
een specifieke vragenlijst opgesteld. En voor elke database hebben we, rekening houdend met de
beschikbare data, een specifiek dataverzoek opgesteld. Het opstellen van een centraal en
samenhangend analysekader als startpunt van de operationalisatie van het onderzoek heeft geleid
tot een effectieve en efficiënte onderzoeksaanpak en wijze van dataverzameling.
Tot slot geldt dat de in het vorige hoofdstuk besproken inventarisatie, beschrijving en analyse van de
aannames, inclusief de toewijzing aan een van de hoofdthema’s van het onderzoek, ook een
belangrijk onderdeel van de operationalisatie van het onderzoek is geweest.

2.2

Methodiek dataverzameling

De onderzoeksaanpak is erop gericht om zo goed mogelijk antwoord te kunnen geven op de
onderzoeksvragen zoals die in de onderzoeksopdracht zijn verwoord. Om een antwoord te geven is
gebruikt gemaakt van zowel kwalitatieve als kwantitatieve gegevens. Op die manier is informatie van
verschillende bronnen met elkaar vergeleken en aangevuld. Concreet is er in de beleidsevaluatie
gebruikt gemaakt van de volgende methoden: 1) literatuurstudie, 2) databaseonderzoek voor de
analyse van kwantitatieve gegevens, 3) interviews met stakeholders, 4) een internetvragenlijst.
Naarmate het onderzoek verder vorderde, is het karakter van het onderzoek geëvolueerd van open
naar meer gesloten. In de eerste fasen van het onderzoek is het open bevragen van de verschillende
stakeholders noodzakelijk geweest om diepgaande informatie en begrip te verkrijgen over de
veelheid aan aspecten gerelateerd aan de dyslexiezorg. In de eindfase van het onderzoek in het
najaar 2011 zijn de opgedane inzichten ter toetsing voorgelegd aan het beleidsveld dat betrokken is
bij de dyslexiezorg.
2.2.1 Literatuurstudie
Er is veel geschreven over de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de dyslexiezorg.
Bovendien liggen er diverse documenten ten grondslag aan de introductie van de aanspraak op
dyslexiezorg binnen de zorgverzekeringswet. Al deze beschikbare literatuur is bestudeerd en waar
9

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

mogelijk zijn onderzoeksvragen (deels) met behulp van de literatuur beantwoord. Documenten die
tijdens het onderzoek zijn verschenen, zijn bestudeerd en de bevindingen hiervan zijn in deze
rapportage meegenomen.
2.2.2 Kwantitatieve dataverzameling
Er zijn meerdere databases gebruikt om informatie te verzamelen om de onderzoeksvragen te
beantwoorden. Deze databases zijn door verschillende instellingen opgezet en beheerd, ieder met
een eigen doel.
DBC Informatie Systeem (DIS) is de meest omvattende database. Deze database wordt beheerd door
DBC Onderhoud. Het doel van het DIS is alle geregistreerde DBC’s verzamelen ten behoeve van de
doorontwikkeling van de DBC systematiek. Dit betekent dat alle organisaties die DBC’s declareren,
verplicht zijn om gegevens aan te leveren bij het DIS. De informatie die wordt aangeleverd is
opgebouwd vanuit de DBC. Het betreft op hoofdlijnen de volgende items: informatie zorginstelling,
geanonimiseerde patiëntgegevens, informatie over het zorgtraject en DBC traject als openingsdatum
en afsluitdatum, behandelde diagnose en het geleverde zorgprofiel. Aangezien het DIS informatie
van alle GGZ DBC’s bevat, is een selectie plaatsgevonden op basis van de diagnoses, leeftijd patiënt
en openingsdatum, zijnde:
Diagnose:

Zorgtraject met als primaire diagnose As 1: leesstoornissen (as1_1.01.01)

Leeftijd:

Patiënt met geboortejaar in of na 2000

Openingsdatum:

Zorgtraject gestart op of na 1/1/2009

Het Nationaal Referentiecentrum Dyslexie heeft een database opgericht om de kwaliteit en het
zorgaanbod voor de diagnostiek en behandeling van dyslexie te monitoren. Deze database is het
NDD (nationale database dyslexie). De informatie in deze database is opgebouwd vanuit de patiënt
en bevat zowel informatie over de DBC als kwaliteitsindicatoren. Er leveren meerdere instanties uit
het hele land die dyslexiebehandeling verzorgen gegevens aan, in totaal leveren ongeveer 42-45
vestigingen data aan de NDD.
Tevens is informatie gebruikt van het Kennisinstituut Dyslexie (KD). In deze database worden DBC
informatie en de resultaten van een enquête naar de ouders ingevoerd. Er zijn diverse organisaties
aangesloten bij het KD, in totaal leveren 156 vestigingen van 74 praktijken gegevens aan bij het KD.
Ook is er informatie van Vektis, het informatiecentrum voor de zorg dat gegevens over de kosten en
de kwaliteit van de gezondheidszorg in Nederland verzamelt en analyseert, verkregen. Concreet
hebben we de GGZ-kosten van alle ambulante DBC's binnen de stoornis "Kindertijd Overig" in 2010,
2009 en de wijzigingen ten opzichte van 2008 ontvangen en geanalyseerd.
Op 2 meetmomenten is informatie uit de databases onttrokken. In totaal zijn de volgende periodes
meegenomen:
DIS

01-01-2009 tot 10-10-2011

KD

01-01-2009 tot 20-10-2011
10

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

NRD

01-01-2009 tot 29-09-2011

Vektis

2009 en 2010
2.2.3 Interviews

Een groot aantal onderzoeksvragen wordt met behulp van interviews met stakeholders beantwoord.
In de interviews zijn ook bevindingen uit het literatuuronderzoek en de bevindingen van de
nulmeting gevalideerd. Bovendien hebben de verschillende actoren tijdens de interviews
ruimschoots de ruimte gekregen om hun visie en standpunten toe te lichten. Tijdens deze eerste
ronde is een grote groep stakeholders benaderd en zijn 17 interview(bijeenkomsten) georganiseerd
waarbij in totaal 27 experts en een aantal ouders/ervaringsdeskundigen zijn geïnterviewd. Op basis
van deze resultaten is er een schema opgesteld voor de tweede ronde van interviews. De tweede
ronde is gericht op het uitdiepen van interviewronde 1 en het monitoren van ontwikkelingen en
trends. Tijdens deze tweede ronde zijn 8 interview(bijeenkomsten) georganiseerd waarbij in totaal
16 experts zijn geïnterviewd.
De interviews waren semi-gestructureerd, wat inhield dat per groep van stakeholders ongeveer
dezelfde vragen gesteld werden, waarbij wel de vrijheid werd genomen om door te vragen of vragen
over te slaan indien niet relevant. De stakeholders die werden betrokken in de interviews zijn
zorgaanbieders, zorgverzekeraars, beroepsverenigingen, cliënten/ouders, scholen, toezichthouders
en brancheorganisaties. In deze rapportage zijn de resultaten van de interviews een belangrijke
component.
2.2.4 Internetvragenlijst
In de periode van de tweede meting is tevens een internetvragenlijst uitgezet onder de
zorgaanbieders van dyslexiezorg. Deze vragenlijst is via de sneeuwbalmethode verspreid onder
zorgaanbieders via de beroepsgroepen en de kwaliteitsinstituten. Via deze aselecte steekproef zijn
234 volledige vragenlijsten op internet anoniem ingevuld. Van deze groep geeft 228 respondenten
aan dat zij ernstige, enkelvoudige dyslexie behandelen. Deze aselecte steekproef kan niet gezien
worden als representatief voor de gehele populatie van aanbieders, maar is wel bruikbaar om
eerdere bevindingen uit het onderzoek te toetsen.

2.3

Planning van het onderzoek

Bij deze evaluatie is gekozen voor een gefaseerde aanpak, waarbij per fase een akkoord wordt
verkregen van de opdrachtgever alvorens over te gaan naar de volgende fase. Deze eindrapportage
is het product van alle fasen waarmee een goed beeld is ontstaan van de stand van zaken ten
aanzien van de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de dyslexiezorg en de rol van de
verschillende actoren. Op basis hiervan komen we tot conclusies en aanbevelingen gebaseerd op
beide meetmomenten. In de volgende figuur (figuur 1) is de planning van het gehele onderzoek
uiteengezet.

11

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Fasen

Opzetten
onderzoek

Meting 1

Meting 2

Eindrapportage

Activiteiten

1)Start van de Beleidsevaluatie
2)Ontwerpen en ontwikkelen van de evaluatiestudie
•Nader identificeren informatiebronnen
•Uitwerken onderzoeksmethode
•Operationaliseren van de onderzoeksvragen
3)Analyse en opstellen van Tussenrapportage 1 aan Opdrachtgever

4) Operationeel uitvoeren van de evaluatiestudie – deel 1
•Organiseren en voeren van 15-20 gesprekken/interviews
•Deskresearch
•Uitvoeren eerste meting (DIS, andere databanken, deskresearch)
5) Analyse en opstellen van Tussenrapportage 2

6)Operationeel uitvoeren van de evaluatiestudie – deel 2
•Organiseren en voeren van 15-20 gesprekken/interviews
•Deskresearch
•Gestructureerd verzamelen en analyseren van gegevens
•Uitvoeren eindmeting
7) Afname internetvragenlijst
8) Eindanalyse en Rapporteren van Bevindingen
•Samenhangende analyse en toetsen van de analyse
•Identificeren en signaleren van problemen
•Formuleren van aanbevelingen en verbeterpunten
•Onderbouwing

Planning

Maart 2010 Juni 2010

Oktober 2010 –
Februari 2011

Augustus 2011 –
Oktober 2011

Oktober 2011 –
December 2011

Figuur 1: Planning beleidsevaluatie

12

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Hoofdstuk 3
3.1

De verschillende actoren

Inleiding

Er zijn veel partijen betrokken bij de vergoedingsregeling dyslexie. Deze actoren / stakeholders
hebben uiteenlopende meningen, belangen en invloeden. Het is van belang om inzicht te hebben in
de rol, taken en standpunten van de verschillende partijen. Tijdens het onderzoek hebben wij met
vertegenwoordigers uit alle stakeholdergroepen gesproken.
Alle partijen zien de urgentie en noodzaak voor de vergoede dyslexiezorg, over de manier waarop de
doelstellingen van de regeling het beste bereikt kunnen worden verschillen de partijen soms van
mening. Gebleken is dat er zeven thema’s zijn waarover de verschillende actoren kritisch zijn en/of
verschillende visies en standpunten hebben:
1. De rol van de school: Het uitvoeren van de toeleidersrol van de school en de rol die de
school speelt tijdens de behandeling.
2. Het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling: De interpretatie van het protocol en de
eventuele doorontwikkeling van het protocol.
3. Multidisciplinaire samenwerking: Het multidisciplinair samenwerken tijdens de
dyslexiebehandeling.
4. Type zorgaanbieders: De kwaliteit en geschiktheid van de verschillende typen
zorgaanbieders (gespecialiseerde behandelinstituten, (combinaties van) vrijgevestigde
aanbieders, schoolbegeleidingsdiensten).
5. Inzet medebehandelaars: De eventuele inzet van medebehandelaars tijdens de behandeling
(logopedisten, remedial teachers en psycholinguïsten).
6. Kwaliteitsindicatoren: Het meten van de kwaliteit, de wijze waarop de kwaliteit gemeten
wordt en welke indicatoren daarvoor gebruikt worden.
7. DBC GGZ als wijze van financieren: De geschiktheid van de DBC GGZ voor de
vergoedingsregeling dyslexie.
In dit hoofdstuk zullen we eerst de verschillende stakeholders en hun positie in het
dyslexielandschap presenteren. Vervolgens zullen we een korte samenvatting geven van de
belangrijkste kritische geluiden en verschillen van mening van de diverse actoren op de zeven
genoemde thema’s. In de volgende hoofdstukken zullen deze en andere thema’s uitgebreider aan
bod komen.

13

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

3.2

De rol en positie van de actoren

Bij de vergoede dyslexiezorg zijn veel actoren betrokken. In de figuur hieronder hebben we de
verschillende stakeholders plus hun rol en positie grafisch weergegeven. De figuur maakt duidelijk
dat er sprake is van een complex veld van stakeholders met diverse belangen, verbanden en rollen.

Wetenschap

Overheid

Ring 2

Ring 1

KD en NRD

ZN, CVZ

Zorgverzekeraars

NRD
KD
Overheid
Wetenschap

OuderVereniging
Balans

Patiënt
Ouders

KD
NRD

Vergoedingsregeling
Zorgaanbieders
Dyslexiezorg

NVO
NIP
LBRT
NVLF
Dysling

Scholen

Masterplan

Wetenschap

Overheid

Figuur 2: Krachtenveldanalyse

Het centrum van de figuur wordt gevormd door twee driehoeken:
1. De vergoedingsregeling voor ernstige, enkelvoudige dyslexie. Directe betrokkenen hierbij
zijn de patiënt/ouders, de zorgaanbieders en de zorgverzekeraars.
2. De dyslexiezorg. De diagnostiek en behandeling van dyslexie speelt zich immers af binnen de
driehoek patiënt/ouders – zorg(aanbieder) – school.
In de eerste ring daaromheen (“Ring 1”) treffen we de partijen aan die de direct betrokkenen bij de
dyslexiezorg en de vergoedingsregeling vertegenwoordigen en/of ondersteunen en/of beïnvloeden:
14

Wetenschap
Overheid

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

-

Het Masterplan Dyslexie. Het Masterplan Dyslexie is gericht op de implementatie van de
dyslexieprotocollen voor het onderwijs. Via voorlichting, informatievoorziening en
professionalisering werkt het Masterplan aan de verbreding en verbetering van draagvlak,
kennis en vaardigheden.

-

Ouderverenging Balans. De landelijke oudervereniging Balans zet zich in voor een
verbetering van het leer- en leefklimaat van kinderen met dyslexie (en andere
ontwikkelingsstoornissen). Dit willen zij bereiken door: 1) informatie geven en verspreiden,
2) belangenbehartiging, 3) ondersteunen en bevorderen van onderling contact.

-

De beroepsverengingen NIP, NVO, LBRT, NVLF en Dysling. De belangenbehartigers en
vertegenwoordigers van de bij de verschillende typen zorgaanbieders actieve
beroepsgroepen (psychologen, orthopedagogen, logopedisten, remedial teachers en
psycholinguïsten/taalwetenschappers). Zij vertegenwoordigen alle leden van de
beroepsgroep, dus zowel de leden die als vrijgevestigde aanbieder opereren als de leden in
(loon)dienst bij de in dyslexie gespecialiseerde behandelinstituten.
o

Het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) is met bijna 13.000 leden de
grootste beroepsvereniging van psychologen in Nederland. De vereniging behartigt
de belangen van haar leden en biedt hen een platform voor het uitwisselen van
kennis. Daarnaast bevordert het NIP de psychologiebeoefening in het algemeen.

o

De NVO is de Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen. Doel
van de vereniging is om de kwaliteit van de beroepsuitoefening van haar leden –,
(ortho)pedagogen en onderwijskundigen – te waarborgen en te bevorderen, en de
belangen van haar leden op een herkenbare manier te behartigen. Het ledenbestand
van de NVO wordt gevormd door zo’n 5500 universitair opgeleide professionals.

o

De NVLF is de beroepsvereniging van en voor logopedisten. De vereniging telt 4000
leden. De vereniging behartigt de collectieve en individuele belangen van de leden
werkzaam in loondienst in het onderwijs en de gezondheidszorg en van leden die
zich als zelfstandig logopedist hebben gevestigd. De NVLF stelt zich daarnaast ten
doel het vakgebied logopedie en de kwaliteit van het logopedisch handelen
voortdurend te verbeteren.

o

De LBRT is een vereniging van leerkrachten die zich hebben gespecialiseerd in de
hulp aan kinderen en volwassenen met leerproblemen. Remedial teachers helpen
leerlingen/cliënten op school of in hun eigen praktijk. De LBRT richt zich, binnen alle
vormen van onderwijs, op de kwaliteitsbewaking van remedial teaching en de
professionaliteit van de remedial teacher. Daarnaast behartigt zij de belangen van
haar 3000 leden.

o

Dysling is de beroepsvereniging voor taalwetenschappers die gespecialiseerd zijn in
dyslexie. Dyslexielinguïsten hebben een universitaire opleiding op het gebied van de
klinische linguïstiek (Taalwetenschap) voltooid. Dyslexielinguïsten hebben een
afstudeerrichting gekozen als spraaktaalpathologie of neurolinguïstiek met drie
hoofdgebieden: taalontwikkelingsstoornissen, afasie en dyslexie. Hierbij komen alle
15

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

facetten aan bod: theoretische en medische achtergrond, diagnostiek en
behandeling.
-

-

Kwaliteitsinstituut Dyslexie (KD) en Nationaal Referentiecentrum Dyslexie (NRD). De zelf
benoemde kwaliteitsinstituten die de belangen behartigen van de behandelinstituten die bij
hen zijn aangesloten (en die samen een groot deel van de zorgaanbieders vormen). KD en
NRD hebben een groter bereik, en daarmee meer invloed, dan de andere actoren in deze
ring. De zorgverzekeraars leunen sterk op deze kwaliteitsinstituten. Bovendien zorgt het
kwaliteitskeurmerk en het feit dat zorgverzekeraars vrijwel alleen aanbieders contracteren
die een keurmerk van KD of NRD bezitten ervoor dat ook de patiënt en de ouders worden
bereikt. Verder geldt dat het initiatief tot de oprichting van één kwaliteitsinstituut (KD) is
genomen door de oudervereniging Balans. Wel zijn er als gevolg van uiteenlopende visies
met betrekking tot voornamelijk de behandeling van dyslexie twee kwaliteitsinstituten
ontstaan.
o

“Het Kwaliteitsinstituut Dyslexie is een onafhankelijk instituut dat ernaar streeft dat
ieder kind met lees- en spellingsproblemen op een uniforme en kwalitatief goede
manier gediagnosticeerd en behandeld wordt door een team van gespecialiseerde
behandelaren. Om de kwaliteit van de dyslexiezorg voor ieder kind te waarborgen
dienen deze behandelaars gecertificeerd te zijn door het Kwaliteitsinstituut
Dyslexie.”

o

“Het Nationaal Referentiecentrum Dyslexie (NRD) is een stichting die zorg draagt
voor de borging van het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling. … Het NRD
implementeert een kwaliteitssysteem en registreert de dyslexie zorgaanbieders. Het
NRD is hiermee tevens een platform van deze beroepsgroep. Op deze manier
bevordert het NRD het zorgaanbod voor kinderen met dyslexie conform de hoogste
kwaliteitseisen die beschikbaar zijn.”

Zorgverzekeraars Nederland (vertegenwoordiging zorgverzekeraars) en het College voor
Zorgverzekeringen (o.a. ondersteuning zorgverzekeraars).
o

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) behartigt de belangen van de ondernemingen die
in Nederland zorgverzekeringen aanbieden. De hoofdactiviteit van ZN is het
realiseren van voorwaarden waarbinnen de leden het vak van zorgverzekeraar
optimaal kunnen uitoefenen. Denk aan procesondersteuning, informatievoorziening
en PR en het vertegenwoordigen van de branche in overleg met de overheid en
branche- en beroepsorganisaties in de zorg.

o

Het College voor zorgverzekeringen is zowel een advies- als uitvoeringsorganisatie
voor de wettelijke ziektekostenverzekeringen: de Zvw en de AWBZ. Het CVZ heeft
een belangrijk aandeel in het op peil houden van de kwaliteit, toegankelijkheid en
betaalbaarheid van de Nederlandse gezondheidszorg. Dit aandeel levert het CVZ
door het uitvoeren van drie kerntaken: 1) Adviseren over inhoud basispakket, 2)
Verdelen van premiegeld onder zorgverzekeraars, 3) Uitvoeren van regelingen voor
specifieke groepen.

16

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

In de buitenste ring tenslotte (“Ring 2”) staan de overheid (in deze vertegenwoordigd door VWS en
OCW) en de wetenschap geplaatst. Zij hebben een kaderstellende invloed op het gehele speelveld
van de (vergoede) dyslexiezorg en hebben een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van de
vergoedingsregeling. Vanaf de buitenste ring spelen zij een rol richting het dyslexieveld, waarbij
geldt dat zij voornamelijk direct contact onderhouden met de spelers in “Ring 1” en nauwelijks
contact hebben met de direct bij de vergoede dyslexiezorg betrokken partijen. Op hun beurt worden
ook zij het meest beïnvloed door de partijen in de middelste ring (de kwaliteitsinstituten, de
beroepsverenigingen e.d.). Overigens is er net als bij de kwaliteitsinstituten in de wetenschap ook
sprake van een tweetal stromingen, ongeveer overeenkomstig de stromingen bij het KD en NRD.
Blomert, de opsteller van het behandelprotocol, is de belangrijkste vertegenwoordiger van de ene
stroming (gelieerd aan het NRD). De andere stroming bestaat uit enkele wetenschappers die ook in
Stichting Dyslexie Nederland (SDN) verband opereren en meer gelieerd zijn aan het KD.
De vergoede dyslexiezorg betreft een dynamisch speelveld met veel verbanden en wederzijdse
afhankelijkheden. Er zijn veel tegenstellingen tussen de verschillende actoren en veel actoren
spannen zich in om de eigen belangen en invloeden te waarborgen en/of te vergroten. Kortom, er is
nog geen harmonieus en efficiënt functionerend speelveld ontstaan dat zich in gezamenlijkheid richt
op de best mogelijke zorg voor kinderen met ernstige, enkelvoudige dyslexie.

3.3

Samenvatting standpunten van de verschillende actoren

Het belangrijkste standpunt dat door alle betrokken actoren wordt onderschreven is dat men het
“overall” een goede zaak vindt dat de vergoedingsregeling is geïntroduceerd. De introductie van de
aanspraak op ernstige, enkelvoudige dyslexie leidt er immers toe dat er meer kinderen worden
behandeld voor ernstige, enkelvoudige dyslexie. Alle geïnterviewden geven dit aan en als
onderbouwing worden voornamelijk de volgende twee aspecten aangedragen. Allereerst geven de
zorgaanbieders aan dat zij een nieuwe en andere populatie aan kinderen qua achtergrond en
opleidingsniveau een beroep zien doen op de zorg (interviews met zorgaanbieders, 2010 en 2011).
Bovendien zie je dat de gespecialiseerde behandelinstituten sinds de introductie van de
vergoedingsregeling sterk zijn gegroeid qua totaal aantal cliënten (d.w.z. de vergoede plus niet de
vergoede zorg), ondanks dat er sprake is van een afname van de niet vergoede dyslexiezorg
(interviews met zorgaanbieders, 2010). Dit is een sterke aanwijzing voor een toename van het aantal
behandelde kinderen met ernstige, enkelvoudige dyslexie in 2009 en 2010. Er is waarschijnlijk zowel
sprake van een verschuiving van de niet vergoede zorg naar de vergoede zorg als van een nieuwe
groep kinderen met ernstige, enkelvoudige dyslexie die via de vergoedingsregeling behandeld
worden en die voorheen niet behandeld werden.
Over de wijze waarop de vergoedingsregeling is uitgewerkt en uitpakt in de praktijk zijn de actoren
vaak wel kritisch en hebben de verschillende actoren uiteenlopende standpunten. Zoals aangegeven
zijn er zeven thema’s waarop deze kritische geluiden en meningsverschillen voornamelijk tot uiting
komen. In het onderstaande kader worden de belangrijkste standpunten van de actoren op deze
thema’s samengevat.

17

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Thema

Samenvatting belangrijkste standpunten van de actoren

Rol van de school

De school heeft twee belangrijke rollen in het kader van de
vergoedingsregeling: 1) de toeleidersrol in het voortraject richting de zorg, 2)
een ondersteunende rol tijdens de behandeling. De ervaringen met de wijze
waarop de school deze rollen invult zijn wisselend, want afhankelijk van de
individuele school, leerkracht, begeleider. Sommige actoren spreken hun
tevredenheid uit, anderen hun onvrede. De algemene opinie is wel dat de
kwaliteit van de scholen over de gehele linie verbetert. Scholen zelf geven
aan dat de administratieve last behorend bij de vergoedingsregeling groot is,
iets dat niet door alle andere actoren wordt onderschreven.

Protocol Dyslexie
Diagnostiek en
Behandeling

Er bestaat verschil van inzicht over de interpretatie van het protocol. Een
deel van de actoren is van mening dat het protocol eenduidig is en strikt
gevolgd moet worden. Een ander deel is echter van mening dat het protocol
ruimte biedt voor een ruimere interpretatie en zorgaanbieders de
mogelijkheid geeft om de behandelmethode enigszins aan te passen.
Verder is iedereen ervan overtuigd dat het protocol doorontwikkeld en
verder verbeterd moet worden, iets dat ook afgesproken is bij de invoering
van de vergoedingsregeling. Probleem is alleen dat er geen
overeenstemming is over de wijze waarop het protocol doorontwikkeld
dient te worden, wie de regie op zich gaat nemen en in welke vorm er wordt
samengewerkt door de verschillende stakeholders.

Multidisciplinaire
samenwerking

Er bestaat bij de verschillende actoren geen eenduidig begrip van wat
multidisciplinaire samenwerking inhoudt, wanneer er wel/niet sprake is van
multidisciplinaire samenwerking en wanneer multidisciplinaire
samenwerking wel/niet noodzakelijk is.
Bij veel zorgaanbieders worden de dyslexiebehandelingen uitgevoerd door
één persoon en vindt er overleg plaats over de behandelingen in een
multidisciplinair team. Deze aanbieders geven aan dat er dan sprake is van
multidisciplinaire samenwerking en dat multidisciplinaire samenwerking
noodzakelijk is. Een deel van de actoren is echter van mening dat je in dit
geval niet kunt spreken van multidisciplinaire samenwerking.

Type zorgaanbieders

Er bestaat verschil van mening over de kwaliteit en de geschiktheid van de
verschillende typen zorgaanbieders. Hierbij worden er grofweg drie groepen
van aanbieders onderscheiden: 1) gespecialiseerde behandelinstituten, 2)
(combinaties van) vrijgevestigde aanbieders, 3) schoolbegeleidingsdiensten.
De gespecialiseerde behandelinstituten hebben in een aantal gevallen kritiek
op de kwaliteit van de instituten die aangesloten zijn bij het “andere”
kwaliteitsinstituut dan degene waarbij ze zelf aangesloten zijn.
NRD, KD en veel van de bij hen aangesloten instituten en de
18

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

zorgverzekeraars zijn van mening dat de meeste (combinaties van)
vrijgevestigde aanbieders niet over voldoende kwaliteit beschikken vanwege
een gebrek aan mogelijkheden en schaalgrootte om kennis op te bouwen en
de kwaliteitscontrole te organiseren. De vrijgevestigde aanbieders en de
beroepsverenigingen zijn het hier niet mee eens. Zij zijn van mening dat de
vrijgevestigde aanbieders wel kwaliteit kunnen leveren, maar dat het hen
bijna onmogelijk wordt gemaakt de kwaliteit van de geleverde zorg aan te
tonen als gevolg van de (gezamenlijke) opstelling van de behandelinstituten,
KD, NRD en de zorgverzekeraars. Zij vinden dat de kwaliteitsinstituten en
zorgverzekeraars hen op verkeerde gronden uitsluiten van de vergoede
dyslexiezorg. De beroepsverenigingen NIP en NVO vinden dat de deskundige
professionals en de beroepsgroepen zelf verantwoordelijk zijn voor de eigen
kwaliteitsbewaking.
Over de kwaliteit van de schoolbegeleidingsdiensten, die zich verenigd
hebben in ONL en als zorgaanbieder opereren en aangesloten zijn bij KD, zijn
de meningen verdeeld. De voorstanders geven aan dat de kwaliteit goed is,
dat de ingezette medebehandelaars goed opgeleid zijn en dat het een
voordeel is dat de lijnen met de school kort zijn. De scheiding tussen het
onderwijs en de zorg wordt expliciet bewaakt. De critici zijn van mening dat
de medewerkers en de gestandaardiseerde behandelplannen, weliswaar
afgeleid van het protocol, van de schoolbegeleidingsdiensten onvoldoende
kwaliteit hebben en onvoldoende cliëntgericht zijn.
Inzet
medebehandelaars

Er bestaat een groot verschil van inzicht over de eventuele inzet en de
kwaliteit van medebehandelaars tijdens de behandeling. De
meningsverschillen doen zich voor met betrekking tot logopedisten en
vooral remedial teachers. Een groot aantal actoren is van mening dat
remedial teachers niet in staat zijn om de vereiste kwaliteit te leveren om
ingezet te kunnen worden tijdens de dyslexiebehandelingen. Daar komt bij
dat remedial teachers geen CONO-registratie hebben en geen tijd mogen
schrijven op een DBC. Logopedisten daarentegen mogen wel tijd schrijven op
een DBC, omdat zij voorkomen op de hiervoor bepalende GGZberoepentabel. Toch uit een groep actoren ook zijn twijfels over de kwaliteit
en geschiktheid van logopedisten om een rol te kunnen spelen in de
behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie. De critici ten aanzien van
de inzet van remedial teachers en logopedisten zijn van mening dat zij alleen
in staat zijn een rol te spelen bij het begeleiden van kinderen met lichtere
vormen van dyslexie en jongere kinderen. De beroepsverenigingen van de
logopedisten (NVLF) / remedial teachers (LBRT), NIP en NVO en een aantal
andere actoren zijn van mening dat de met een dyslexie specialisatie
geregistreerde logopedisten / remedial teachers wel in staat zijn de vereiste
kwaliteit te leveren en een goede rol kunnen spelen. Ook vinden zij dat de
critici onterecht geen onderscheid maken tussen deze specialisten en de niet
gespecialiseerde logopedisten / remedial teachers.
19

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Kwaliteitsindicatoren

In feite hebben bijna alle meningsverschillen en discussies met betrekking
tot de dyslexiezorg betrekking op het onderwerp kwaliteit. Er is geen
algemeen geaccepteerde autoriteit op het gebied van kwaliteit en er zijn
geen algemeen geldende kwaliteitsindicatoren. Bovendien wordt er geen
(actief) toezicht gehouden op de dyslexiezorg. De kwaliteitscontroles die
worden uitgevoerd gebeuren op (eigen) initiatief van de verschillende
actoren (behandelinstituten, KD, NRD, beroepsverenigingen) en worden
veelal door de andere actoren bekritiseerd of in twijfel getrokken.

DBC GGZ als wijze van De vergoedingsregeling voor dyslexiezorg en de financiering ervan via de
DBC GGZ sluiten niet naadloos op elkaar aan. Dit is het gevolg van het feit
financieren
dat eerst het besluit is genomen om een vergoedingsregeling voor de
dyslexiezorg in te voeren en dat daarna een (bestaande) financieringsvorm
erbij is gezocht. Toch is een deel van de actoren van mening dat de DBC GGZ
wijze van financieren weliswaar niet ideaal, maar toch de best mogelijke
financieringswijze is voor de vergoede dyslexiezorg.
Andere actoren zijn kritischer over de DBC GGZ als wijze van financieren voor
de vergoede dyslexiezorg. Deze kritiek is van uiteenlopende aard.
Zorgaanbieders ervaren de DBC structuur als een zware belasting op de
organisatie en de financiële middelen, voor kleinere (vrijgevestigde)
aanbieders is dit soms zelfs een onoverkomelijke drempel. Administratieve
lasten, problemen met bevoorschotting en problemen bij samenwerking
tussen twee entiteiten worden in dit verband genoemd. Verder geven de
voorstanders van de inzet van remedial teachers als medebehandelaar aan
dat het een probleem is dat deze beroepsgroep geen tijd mag schrijven.
De kritiek en de uiteenlopende standpunten zijn voor een deel begrijpelijk en verklaarbaar.
Allereerst geldt dat de vergoedingsregeling voor de dyslexiezorg nog maar kort van kracht is en dus
moeten de markt en de spelers / actoren de tijd krijgen om zich tot een volwassen samenspel te
organiseren. Bovendien blijkt uit de literatuurstudie dat de verschillende officiële documenten
waarop de vergoedingsregeling gebaseerd is bepaalde facetten van de vergoede dyslexiezorg net
anders formuleren en/of uitleggen. Dit is een voedingsbodem voor discussie. Het is dan ook niet
verbazingwekkend dat de facetten die net anders geformuleerd en/of uitgelegd worden voor een
deel overeenkomen met de hierboven besproken 7 thema’s: multidisciplinaire samenwerking, inzet
(mede)behandelaars, doorontwikkeling kwaliteit & vergoedingsregeling, comorbiditeit etc. Concreet
zie je dat de verschillende actoren de bewoordingen en het document citeren dat hen het beste
uitkomt om hun argumenten en positie kracht bij te zetten. Hierbij putten de actoren voornamelijk
uit de volgende vijf documenten:
1. Aanwijzing ex Wmg ter introductie dyslexiezorg, brief van de Minister van VWS, 25
november 2008, CZ CGG-2895571 / CZ CGG-2895567.
2. Aanwijzing van de Minister van VWS, 18 december 2008, CZ CGG-2902762 houdende op
grond van artikel 7 van de Wet marktordening gezondheidszorg inzake dyslexiezorg.
Publicatie in de Staatscourant 8 januari 2009 – nr 4.
20

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

3. Verslag van schriftelijk overleg Tweede Kamer der Staten-Generaal op 9 februari 2009.
Beantwoording van de Minister van VWS van de op 12 december 2008 toegezonden vragen
naar aanleiding van de brief van 25 november 2008.
4. Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling, Blomert (2006).
5. Dyslexie: van zorg verzekerd?, CVZ (2007).
Kortom, er is (nog) geen sprake van een eenduidige interpretatie van wat er wel en niet mag en/of
wat er exact beoogd is met de vergoedingsregeling voor het behandelen van kinderen met ernstige,
enkelvoudige dyslexie.

21

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Hoofdstuk 4
4.1

Resultaten ten aanzien van de toegankelijkheid van
de dyslexiezorg

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de toegankelijkheid van de vergoede dyslexiezorg. Met
toegankelijk bedoelen we of de zorg bereikbaar is voor de groep waar deze voor bedoeld is. Daarom
zal in eerste instantie worden gekeken welke partijen de zorg aanbieden. Vervolgens wordt
nagegaan of er voldoende aanbod is om diagnostiek en behandeling voor iedereen bereikbaar te
maken. Bij de aanbod kant is de multidisciplinariteit van het behandelteam een belangrijk item, waar
veel over wordt gesproken in het veld. Daarom zal in kaart worden gebracht hoe multidisciplinair het
zorgaanbod is. Om toegang te krijgen tot de zorg is de toeleidersrol van scholen cruciaal. In
paragraaf 5.5 zal daarom verder worden ingegaan op de wijze waarop scholen deze rol vervullen.
Tenslotte wordt uiteengezet welke weg ouders en het kind bewandelen voor ze bij een bepaalde
zorgaanbieder uitkomen.
Maar voordat op deze facetten wordt ingegaan moet worden opgemerkt dat met de invoering van
de regeling de toegang tot deze zorg aanzienlijk is verbeterd. Kinderen die voorheen geen
(vergoede) zorg kregen, krijgen deze nu wel. Dyslexiebehandeling is een duur traject en zwaar voor
zowel ouders als kind. Er zijn nog steeds ouders die besluiten dat het kind niet in behandeling gaat
vanwege de intensiteit van de behandeling (gedurende anderhalf jaar wekelijks naar de praktijk en
zeer veel thuis oefenen). Maar nu de financiële obstakels zijn weggenomen, krijgen meer kinderen
de hulp die ze nodig hebben. Dit wordt door alle partijen onderstreept.

4.2

Soort en aantal zorgaanbieders

Dyslexiezorg wordt geboden in verschillende behandelsettings, namelijk:
1. Gespecialiseerde behandelinstituten, inclusief de (algemene) GGZ instellingen die zich
richten op dyslexie.
2. Zelfstandige vrijgevestigde zorgaanbieders en samenwerkingsverbanden of combinaties van
vrijgevestigde aanbieders
3. Schoolbegeleidingsdiensten
Verreweg het grootste deel van de dyslexiebehandelingen in het kader van de vergoedingsregeling
wordt verzorgd door de gespecialiseerde behandelinstituten. Enkele van deze instituten richten zich
volledig op dyslexie, anderen richten zich meer op lees- en rekenstoornissen in het algemeen, of nog
breder op leer-, gedrag en opvoedingsproblematiek. Bij deze praktijken zijn meerdere soorten
professionals werkzaam en kunnen daarmee multidisciplinaire zorg aanbieden. Veel van de
praktijken hebben meerdere vestigingen in een regio. Deze praktijken zijn veelal aangesloten bij de
kwaliteitsinstituten het Nationaal Referentiecentrum Dyslexie (NRD) of het Kwaliteitsinstituut
Dyslexie (KD). Bij het NRD zijn momenteel 13 praktijken aangesloten, wat neer komt op ongeveer 42
tot 45 verschillende behandellocaties. Bij het KD zijn in totaal 74 verschillende praktijken
aangesloten en in totaal 156 behandellocaties.
22

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Een aparte groep aanbieders zijn de schoolbegeleidingsdiensten. Vanuit EDventure,
branchevereniging voor schoolbegeleidingsdiensten, is ten tijde van het bekend worden van de
vergoedingsregeling dyslexie Onderwijszorg Nederland (ONL) opgestart. ONL is een coöperatie van
24 onderwijsadviesbureaus van EDventure en biedt gespecialiseerde zorg bij diagnose en
behandeling van (ernstige) dyslexie bij kinderen. ONL heeft onder meer gespecialiseerde
orthopedagogen en psychologen in dienst. De begeleidingsdiensten aangesloten bij ONL zijn tevens
aangesloten bij KD en opgenomen in bovenstaande telling.
Daarnaast wordt dyslexiezorg ook door zelfstandige aanbieders aangeboden. Dit zijn vrijgevestigde
GZ psychologen, kinder- en jeugdpsychologen en orthopedagoog-generalisten die, al dan niet in
samenwerking met andere vrijgevestigde behandelaars/praktijken (bijvoorbeeld logopedisten),
dyslexiebehandeling aanbieden. NIP en NVO hebben sinds 2005 een deskundigenbestand waarin alle
psychologen en orthopedagogen zijn opgenomen die zijn gespecialiseerd op het terrein van dyslexie,
lid zijn van NVO en/of NIP en minimaal geregistreerd staan als Orthopedagoog-generalist, Kinder- en
Jeugdpsycholoog of GZ-psycholoog. Op deze lijst staan in november 2011, 474 behandelaars.
Daarnaast is er een bestand van dyslexiespecialisten uit de eigen beroepsvereniging voor
logopedisten, waar ongeveer 300 logopedisten op staan.
Het is voor vrijgevestigde behandelaars echter lastig om via de Zvw vergoede dyslexiezorg aan te
bieden. Belangrijk obstakel daarin is de DBC systematiek. De ingewikkelde regelgeving, de aanschaf
van de benodigde software en aanvullende registratie zijn daarin belangrijke knelpunten (interviews
met NVLF, NIP, NVO, zorgaanbieders, 2010 en 2011). Bovendien sluiten zorgverzekeraars
momenteel vrijwel alleen contracten af met organisaties die zijn aangesloten bij het KD of NRD. Op
dit moment contracteert alleen Achmea vrijgevestigde praktijken (interviews met ZN, CZ, Achmea
e.a., 2010 en 2011). Aansluiting bij de kwaliteitsinstituten vraagt echter behoorlijk wat van een
organisatie, wat voor een vrijgevestigde moeilijk is op te brengen. Inmiddels is het KD overigens wel
een initiatief gestart voor mede behandelaars om zich bij het KD te registreren. Daarnaast is het wel
mogelijk om een gedeelte van de dyslexiebehandeling bij een vrijgevestigde via de
vergoedingsregeling te laten lopen, namelijk door middel van het restitutietarief voor niet
gecontracteerde zorg. In dit geval wordt ongeveer 75-80% van de zorg vergoed (afhankelijk van de
zorgverzekeraar). Over de mate waarin dit gebeurd zijn echter geen getallen beschikbaar, maar in
diverse interviews werd duidelijk dat dit niet veel is.
Vrijgevestigde psychologen, orthopedagogen, logopedisten en remedial teachers zoeken de
samenwerking met elkaar of met een behandelpraktijk op. Aangezien logopedisten en remedial
teachers niet zelfstandig behandelingen kunnen uitvoeren, maar wel een rol kunnen spelen in de
behandeling werken ze samen met een GZ psycholoog, orthopedagoog-generalist of kinder- en
jeugdpsycholoog. Vanuit de beroepsverenigingen is er een richtlijn opgesteld om het
samenwerkingsverband contractueel vast te leggen; “Richtlijn multidisciplinair samenwerken bij
diagnostiek en behandeling van ernstige enkelvoudige dyslexie bij kinderen en jeugdigen”. In deze
samenwerking zou de GZ psycholoog, orthopedagoog-generalist of kinder- en jeugdpsycholoog de
diagnostiek uitvoeren en de hoofdbehandelaar zijn. De behandeling wordt dan (deels) uitgevoerd
door de logopedist of remedial teacher. Deze samenwerkingsverbanden komen echter moeizaam
van de grond vanwege de ingewikkelde DBC systematiek en andere praktische problemen.
(interviews NVLF e.a., 2010).
23

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Medebehandelaars die niet op de CONO-beroepenlijst staan mogen geen tijdschrijven, maar kunnen
wel in een verlengde armconstructie samenwerken met een hoofdbehandelaar. Ook in andere ggzsectoren is er sprake van zogenaamde ‘ondersteunende beroepen’ die niet op de CONO-lijst staan.
De kosten van de inzet van niet-tijdschrijvende beroepen, ondersteuners, zijn meegenomen bij de
bepaling van de hoogte van de kosten van de hoofdbehandelaar, en daarmee indirect
medebepalend voor de kostprijs per DBC. In de praktijk betekent dit dat een hoofdbehandelaar de
ondersteuner moet vergoeden uit het DBC-tarief. Het is aan zorgverzekeraars om te bepalen of zij
toepassing van een dergelijke verlengde arm-constructie bij contractering willen honoreren.
Conform de Zorgverzekeringswet (Zvw) kunnen zij ervoor kiezen om dit niet te doen. Het is bekend
dat zij, vanuit het oogpunt van scherpere inkoop en kwaliteit van zorg in de hele curatieve ggz
terughoudender zijn geworden hierin. ZN heeft een circulaire uitgestuurd waarin de verzekeraars
wordt geadviseerd om de verlengde arm-constructie bij dyslexiezorg niet te honoreren.
De beroepsgroep taalwetenschappers behandelt sinds de invoering van de vergoedingsregeling niet
of nauwelijks meer patiënten met de diagnose ernstige, enkelvoudige dyslexie. Zij hebben geen
CONO- of BIG-geregistreerd beroep. Tijdens de invoering van de vergoedingsregeling is de
beroepsgroep dyslexielinguïsten niet aangewezen als beroepsgroep die tijd mag schrijven op DBC’s.
De inzet van dyslexielinguïsten als ondersteuner bij de behandeling gebeurt in de praktijk niet of
nauwelijks.
In paragraaf 5.8 wordt verder ingegaan op oorzaken van het beperkte zorgaanbod van vrijgevestigde
psychologen, orthopedagogen, logopedisten, remedial teachers en taalwetenschappers.

4.3

Wachttijden en spreiding van het aanbod

Of er voldoende aanbod is van zorg is meetbaar door middel van de wachtlijsten. Lange
toegangstijden zijn een signaal voor een te kort aan behandelplekken. In de Treeknormen is
gespecificeerd hoe lang de wachttijden maximaal mogen zijn. In dit geval hanteren we de Treeknorm
voor de GGZ als referentiekader. Daarnaast is een landelijke spreiding van belang. Aangezien het in
dit geval over jonge kinderen gaat, zijn lange reistijden voor specialistische zorg beperkt acceptabel.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen wachttijden voor aanmelding (moment tussen
aanmelding en intake / eerste gesprek), beoordeling (eerste contact tot aan diagnose datum of
beoordelingsgesprek) en wachttijd tot behandeling (periode tussen stellen van diagnose en start van
de behandeling). In de interviews is aangegeven dat de wachttijd voor aanmelding momenteel
varieert van een aantal weken tot 6 maanden, afhankelijk van de regio (interviews met
zorgaanbieders, 2010 en 2011). Uit de historische gegevens blijkt dat bij invoering van de regeling,
de wachttijden behoorlijk lang zijn geweest, maar inmiddels komen de wachttijden meer in de buurt
van de Treeknormen (zie figuur 3). KD en NRD geven aan dat de gegevens van 2011 nog niet door
alle aanbieders volledig zijn aangeleverd. Hierdoor is de weergave van 2011 niet representatief.

24

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Figuur 3: Wachttijden - gemiddelde van 3105 trajecten (KD en NRD)

De gemiddelde wachttijden voor diagnose vallen eind 2010 onder de treeknormen. De gemiddelde
wachttijd is minder dan 4 weken. De wachttijd tussen diagnose en behandeling is gemiddeld gezien
langer. Deze mag volgens de Treeknorm maximaal 42 dagen zijn. Deze norm is in april en mei 2011
gehaald. Op dit moment kan nog niet worden vastgesteld of de trend van dalende wachttijden voor
behandeling wordt doorgezet.
4.3.1 Spreiding van het aanbod
Of er voldoende aanbod is, hangt tevens af van de vraag of er voldoende spreiding is over het land.
Als een kind in Groningen behandeling nodig heeft, heeft hij er weinig aan als er in Amsterdam veel
aanbieders zitten die geen wachtlijst hebben. In figuur 4 zijn de bij het KD (blauw) en NRD (rood)
aangesloten praktijken weergegeven op de kaart van Nederland. Hieruit is af te leiden dat de
spreiding redelijk is, maar dat er nog een aantal witte vlekken zijn. In Friesland, Drenthe, Zeeland en
delen van Noord Holland, Utrecht, Gelderland, Noord-Brabant, Groningen en Limburg is de dekking
minder. Ouders en kind moeten hier behoorlijke afstanden afleggen om de zorg te krijgen waar ze
recht op hebben. Tijdens de interviewronde is door de ouders aangegeven dat ze een reisafstand tot
een half uur acceptabel vinden en is door de verzekeraars aangegeven dat ‘enige reistijd’ geen
probleem is voor dyslexiezorg.

25

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Figuur 4: Spreiding zorgaanbieders NRD en KD in Nederland (www.nrd.nu en
www.kwaliteitsinstituutdyslexie.nl)

Aanbieders die niet aangesloten zijn bij het KD of het NRD zijn in figuur 4 niet meegenomen. Uit de
gehouden interviews blijkt dat het aantal praktijken dat binnen de vergoedingsregeling dyslexiezorg
levert zonder aansluiting bij KD of NRD niet groot is.
Om na te gaan of cliënten uit het hele land gebruik maken van de vergoedingsregeling, is figuur 5
opgesteld. Figuur 5 laat de kaart van Nederland zien met daarop alle cliënten die in 2009, 2010 en
2011 de behandeling van vergoede dyslexie hebben ontvangen (gebaseerd op postcodegegevens
van cliënten in DIS). Hoe groter de stip op de kaart, hoe meer leerlingen uit dat postcodegebied zorg
hebben ontvangen. Hieruit blijkt dat er gebieden zijn waar veel gebruik gemaakt is van de
vergoedingsregeling voor ernstige, enkelvoudige dyslexie en dat er gebieden zijn waar vrijwel geen
gebruik is gemaakt van de vergoedingsregeling. Ondanks dat in figuur 5 geen rekening is gehouden
met de spreiding van het totaal aantal kinderen in de schoolgaande leeftijd, wekken deze
uitkomsten de indruk dat er in de provincies Friesland, Drenthe, Zeeland en delen van Noord
Holland, Utrecht, Gelderland, Noord-Brabant, Groningen en Limburg beduidend minder cliënten
vergoede dyslexiezorg hebben ontvangen dan in andere delen van Nederland.

26

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Figuur 5 Cliënten die zorg hebben ontvangen vanuit de vergoedingsregeling dyslexie (op basis van gegevens
uit DIS, gesorteerd op postcode)

De wachttijden in de regio’s met minder cliënten zijn niet hoger dan de gemiddelde wachttijden,
deze laten dezelfde trendbeweging zien als figuur 3. Het lijkt er dus op dat er in deze regio’s minder
zorg gevraagd wordt dan in de regio’s met veel cliënten.
Het lijkt er op dat de tot nu toe geleverde vergoede dyslexiezorg voornamelijk aan cliënten in de
Randstedelijke gebieden, Zuid-Limburg en in delen van Twente en Groningen is geleverd. In de
afgelopen twee jaar is er in (delen van) een aantal provincies niet of nauwelijks dyslexiezorg geleverd
vanuit de vergoedingsregeling. Voor deze onevenredige verdeling zijn de volgende verklaringen
mogelijk:
a. Het aanbod in de gebieden met minder zwarte stippen is pas later op gang gekomen. Omdat
er alleen gekeken is naar afgesloten zorgtrajecten, zijn de lopende behandelingen niet
zichtbaar in figuur 5.
b. Scholen en ouders zoeken naar andere mogelijkheden om dyslexie te behandelen, doordat
er weinig zorgaanbod in deze regio’s voor handen is.
Masterplan Dyslexie heeft onlangs een onderzoek afgerond naar de invoering van de
vergoedingsregeling vanuit het perspectief van het onderwijs. Dit onderzoek toont aan dat er een
groep kinderen is met de diagnose ernstige, enkelvoudige dyslexie is geen gebruik maken van de
27

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

vergoede zorg ontvangen. In het rapport staat hierover ‘Van de leerlingen die wel recht hebben op
vergoede behandeling, maakt toch een relatief grote groep geen gebruik van dat recht. Het gaat om
respectievelijk 38,9; 29,6 en 21,5 procent van de leerlingen in respectievelijk de groepen 3, 4 en 5.
Als verklaringen worden onder andere genoemd dat ouders geen behandeling willen (25,3%) of dat
de behandeling te ver weg is (15,2%).’ Bij de invoering van de vergoede zorg is er rekening mee
gehouden dat er altijd een groep zal zijn die geen gebruik zal willen maken van de zorg. Met name
de bevinding dat de bereikbaarheid van de zorg soms nog onvoldoende is, komt overeen met het
beeld vanuit de gegevens in DIS, weergegeven in figuur 5.

4.4

Multidisciplinariteit van de zorg

Dyslexiezorg kan worden geboden door verschillende soorten professionals, in de zin dat ze een
andere beroepsachtergrond hebben. In het protocol van Blomert zijn de volgende beroepsgroepen
aangemerkt als mogelijke behandelaars: GZ-psychologen, orthopedagoog-generalisten en kinder- en
jeugdpsychologen. Opmerkelijk is dat in het protocol van Blomert niet gesproken wordt over twee
veel bediscussieerde onderwerpen: 1) de inzet van medebehandelaars en 2) multidisciplinaire
samenwerking. De termen medebehandelaar en multidisciplinair komen zelfs niet in de tekst voor.
Deze aspecten zijn in latere documenten met betrekking tot de vergoedingsregeling voor het eerst
geïntroduceerd (CVZ rapport Dyslexie van zorg verzekerd?). Vervolgens zijn deze soms zelfs
gedefinieerd en beschreven, echter niet altijd op consistente wijze.
Over de definitie van multidisciplinair zorgaanbod is enige verwarring. Gevonden definities zijn: “De
samenwerking tussen disciplines vanuit de eigen expertise. Door deze samenwerking wordt kennis en
zorg rondom een patiënt gebundeld.” (I.Wijkamp, J. Klaster, P, van Wilgen, 2008). Stichting Dyslexie
Nederland onderstreept de mogelijkheden om multidisciplinair samen te werken bij de
dyslexiebehandeling en geeft als definitie: “Geïntegreerde (keten)zorg die door meerdere
zorgaanbieders met verschillende disciplinaire achtergrond in samenhang wordt geleverd en waarbij
regie noodzakelijk is om het zorgproces rondom de cliënt adequaat te kunnen vormgeven.” Beide
definities geven aan het dat er meerdere beroepsgroepen betrokken zijn bij de behandeling van één
cliënt.
Uit de interviews is naar voren gekomen dat er bij de verschillende gespecialiseerde
behandelpraktijken vaak meerdere beroepsgroepen werkzaam zijn. Men onderstreept ook het
belang van multidisciplinaire behandelteams voor de dyslexiebehandeling, sommigen gaan daar
echter verder in dan anderen. “Bij de dyslexiebehandeling werken we met een multidisciplinair team
en het team is niet compleet wanneer je geen mensen vanuit het onderwijs in dit team hebt. In een
team moeten linguïsten, leerkrachten, orthopedagogen, logopedisten, psychologen zitten” (Interview
zorgaanbieder, 2010).
In bijna alle gevallen werd echter wel aangegeven dat men het voor de continuïteit van de
behandeling belangrijk vindt, dat het kind met slechts één behandelaar te maken heeft. Uit de
internetvragenlijst komt naar voren dat een kind gemiddeld 1 à 2 behandelaars ziet. 72% van de
respondenten vindt het van belang voor de continuïteit van de behandeling dat een kind slechts met
1 behandelaar te maken heeft. (n=228). De definitie van multidisciplinair samenwerken wordt
daarom vaak opgerekt, in de zin dat met een multidisciplinair team overleggen over een kind ook
28

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

multidisciplinair samenwerken betekent. Niet iedereen is overtuigd van de noodzaak en het nut van
multidisciplinaire samenwerking “bij een enkelvoudig probleem” (interview zorgaanbieder, 2010).
Echter geeft in de vragenlijst onder zorgaanbieders slechts 18% van de respondenten aan het eens
te zijn met de stelling: ‘Multidisciplinair samenwerken is niet noodzakelijk bij de behandeling van
enkelvoudige, ernstige dyslexie. 81% van de respondenten is het oneens met de stelling (n=228).
In figuur 6 laten gegevens van het DIS zien welke beroepsgroepen in de praktijk tijd hebben
geschreven op DBC’s. Bij de beroepen die het meest voorkomen staat het percentage aangegeven
bij de cirkeldiagram. De overige beroepen en het percentage staan genoemd aan de rechterkant van
de diagram. Bij de introductie van de vergoedingsregeling is er geen specifieke instructie geweest
over hoe tijd te schrijven door de orthopedagoog-generalist, de kinder- en jeugdpsycholoog en
eventuele medebehandelaars. Aan de DIS gegevens is af te leiden dat er wordt geschreven op
diverse beroepsgroepen waarvan afgevraagd kan worden of zij een rol spelen in de dyslexiezorg. Zo
blijkt uit figuur 6 dat de GGZ-agoog 4,6% van de dyslexiezorg heeft verleend. In de internetvragenlijst
(n=228) geeft geen enkele respondent aan zelf een GGZ-agoog te zijn of met een GGZ-agoog samen
te werken. In de lijst komen diverse beroepen voor waarvan vermoed kan worden dat zij geen rol
spelen bij de dyslexiezorg.

Figuur 6 Beroepen die tijd schrijven op de DBC’s (DIS)

Uit de gegevens van DIS blijkt dat bepaalde beroepsgroepen (zoals de orthopedagoog-generalist met
NVO-registratie en de kinder- en jeugdpsycholoog met NIP-registratie) waarvan bekend is dat zij
dyslexie behandelen, nu niet zichtbaar zijn in deze wijze van registreren. Tegelijkertijd komen er
beroepsgroepen voor in de gegevens waarvan het niet logisch is dat zij dyslexiezorg zouden verlenen
(zoals bijvoorbeeld de GGZ-agoog). Op basis hiervan kan de conclusie getrokken worden dat deze
gegevens geen goed beeld geven van de betrokken beroepsgroepen bij dyslexie en dat het
onduidelijkheid is op welke wijze er geregistreerd dient te worden.
29

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

In de vragenlijst onder zorgaanbieders is de vraag gesteld ‘In welk verband voert u (of voerde u) de
behandeling van enkelvoudige, ernstige dyslexie uit?’ 18% van de respondenten antwoordt hierop
dat zij de behandeling alleen uitvoeren, als hoofdbehandelaar. 82% van de respondenten geeft aan
de behandeling altijd uit te voeren in teamverband (als hoofdbehandelaar of als medebehandelaar).

GZ-psycholoog (BIG)

Orthopedagooggeneralist (NVO)

Kinder- en
Jeugdpsycholoog (NIP)

(ortho)pedagoog

Psycholoog

Logopedist

Remedial Teacher

Leerkracht

Onderwijskundige

Taalwetenschapper

Vervolgens is de vraag gesteld: ‘Wanneer u in teamverband werkt, met welke beroepsgroepen werkt
u dan samen? Bij deze vraag waren meerdere antwoorden mogelijk. In tabel 1 wordt weergegeven
in percentages met wie de respondenten hebben aangegeven in teamverband samen te werken bij
de uitvoering van de dyslexiebehandeling. Aan de linkerkant in de rij staat de beroepsgroep van de
respondent. Bovenaan in de kolommen staan de beroepsgroepen met wie zij aangeven samen te
werken.

GZ-psycholoog (BIG)

72%

47%

46%

77%

61%

59%

59%

22%

11%

16%

Orthopedagoog- generalist (NVO)

64%

64%

42%

82%

45%

61%

58%

27%

6%

3%

Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP)

75%

50%

65%

73%

58%

60%

70%

20%

8%

13%

(ortho)pedagoog

70%

30%

37%

70%

60%

51%

49%

31%

9%

9%

Psycholoog

72%

26%

24%

70%

61%

43%

35%

41%

7%

9%

Logopedist

87%

52%

25%

46%

25%

55%

45%

59%

10%

6%

Remedial Teacher

65%

25%

45%

45%

40%

45%

70%

50%

10%

15%

Leerkracht

56%

13%

25%

50%

50%

44%

44%

44%

13%

13%

Onderwijskundige

71%

14%

29%

14%

14%

43%

57%

57%

0%

14%

Taalwetenschapper

67%

44%

33%

44%

33%

33%

33%

22%

0%

56%

Beroep (registratie)

Tabel 1: Antwoord van zorgaanbieders op de vraag ‘Wanneer u in teamverband werkt, met welke
beroepsgroepen werkt u dan samen?’ (n=228)

Uit tabel 1 blijkt dat degene die in teamverband werken met veel verschillende beroepsgroepen
samenwerken, waaronder ook veelvuldig met hun eigen beroepsgroep. Met de beroepsgroepen
onderwijskundige en taalwetenschapper wordt het minst samengewerkt.

30

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

4.5

Toeleidersrol van scholen

Dyslexie is een lees- en/of spellingprobleem dat zich als eerste op school manifesteert. De aanpak
van lees- en spellingproblemen is primair de verantwoordelijkheid van scholen. De school zal de
kinderen van wie het vermoeden bestaat dat zij (ernstige) dyslexie hebben, moeten signaleren. Via
signaleren en intensief begeleiden stelt de school leerachterstand en didactische resistentie vast. Als
ouders aanspraak willen maken op vergoeding van diagnostiek en behandeling bij ernstige
enkelvoudige dyslexie, moet de school het leerlingendossier leveren waarmee het vermoeden van
(ernstige) dyslexie wordt onderbouwd (wegwijzer, Masterplan Dyslexie). Het leerlingdossier is een
afgeleide van het leerlingvolgsysteem. Dit is het systeem waarin scholen de gegevens
(toetsresultaten, observaties, handelingsplannen etc.) verzamelen die zicht geven op de voortgang
van de leerlingen. De school heeft dus een signalerende functie en toeleidende rol naar de zorg.
De beoordeling van het dossier wordt gedaan door de zorgaanbieder. Het dossier wordt
gecontroleerd op volledigheid van informatie, maar ook of inhoudelijk de juiste stappen zijn gezet.
Het is afhankelijk van dit oordeel of er overgegaan kan worden tot diagnostiek en aanspraak kan
worden gemaakt op de vergoedingsregeling voor het behandelen van dyslexie. Daarmee is de
zorgaanbieder de poortwachter, maar is het voorbereidende werk van school cruciaal. Masterplan
dyslexie heeft uitgebreide protocollen en handleidingen geschreven voor scholen hoe zij invulling
kunnen geven aan deze rol.
Vanuit scholen komt het geluid dat het opstellen van het leerlingendossier zodat deze voldoet aan
de eisen, de leerkracht te veel werk kost. “De leraren zouden liever alleen de informatie uit het
leerlingvolgsysteem en de handelingsplannen aanleveren en niet alle extra uitleg en documentatie
die er nu komt kijken bij het rapport” (bijeenkomst vergoedingsregeling, 2010). Masterplan Dyslexie
e.a. geven echter aan dat als scholen het leerlingvolgsysteem goed op orde hebben, er weinig extra
informatie aangeleverd hoeft te worden. “ Als het dossier op orde is, hoeft het niet meer dan een half
uur te kosten om het dossier klaar te hebben”. Ze begrijpen de bezwaren van scholen echter wel.
Naast de taken die scholen al hebben, is er een extra taak bijgekomen namelijk het vervullen van de
toeleidersrol.
De heer Blomert heeft te kennen gegeven dat de invulling van scholen aan het leerlingendossier en
het programma van toetsing uitgebreider is dan hij had bedoeld in zijn protocol. “Kinderen worden
suf getest”. Hij onderstreept dat de testen in het kader van de diagnostiek niet op school moeten
plaatsvinden. Hierbij is door andere partijen wel de kanttekening geplaatst dat verschillende testen
andere doelen hebben dan het vermoeden van ernstige dyslexie aantonen. Het Masterplan Dyslexie
geeft bijvoorbeeld aan dat scholen leerlingen niet primair testen om ze door te verwijzen, maar om
hun eigen handelen te sturen en de leerlingen beter te ondersteunen. En dat OCW en de
Onderwijsinspectie dit ook stimuleren in het kader van opbrengstgericht werken van scholen.
Verder geven NIP en NVO in dit verband aan niet voor onnodige diagnostische activiteiten te zijn. Zij
vinden het van belang dat de diagnosticus gebruik kan maken van een adequaat gevuld
schooldossier en uitsluitend aanvullende diagnostische handelingen verricht in geval van lacunes om
tot een integraal diagnostisch beeld te kunnen komen. Een dergelijke inschatting vergt veel
vakbekwaamheid van diagnostici.
31

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Uit de interviews en de getallen blijkt dat de dossiers steeds beter op orde zijn. De dossiers zijn
completer en het vermoeden dat er mogelijk sprake is van ernstige dyslexie wordt steeds beter
onderbouwd. Er heeft veel afstemming plaatsgevonden tussen zorgaanbieders en scholen over wat
de inhoud van leerlingendossier moet zijn. Opvallend is dat zorgaanbieders verschillende eisen
stellen, wat voor onduidelijkheid en frustratie zorgt bij scholen. De praktijken aangesloten bij het
NRD en het KD hebben in hun databases bijgehouden of een dossier ontvankelijk wordt verklaard.
Dit houdt in dat een dossier voldoende wordt bevonden om met de diagnostiek te starten. Bij het
NRD is 82% van de dossiers (uiteindelijk) goed gekeurd. Bij het KD is dit 90%. Het is niet inzichtelijk of
dossiers tussendoor nog gecorrigeerd zijn. Uit deze getallen blijkt dat scholen maar een beperkte
groep kinderen onterecht doorstuurt en ze lijken dus niet geneigd onnodig een beroep te doen op
de zorg. Scholen zijn steeds beter in staat om de rol van toeleider in te vullen.
In gesprekken met ouders, oudervereniging Balans en het Masterplan Dyslexie wordt de
afhankelijkheid van ouders van de inzet van school benadrukt. Masterplan Dyslexie heeft scholen
allerlei materiaal gegeven om een goed beleid uit te zetten voor kinderen met dyslexie, maar helaas
is dat nog lang niet op alle scholen het geval. Er zijn nog grote verschillen tussen scholen en
individuele leerkrachten in de alertheid op mogelijk dyslexie; “De leerkracht heeft nooit iets gedaan
met zijn dyslexie en nu heeft onze zoon een achterstand van 2,5 jaar en een deuk in zijn
zelfvertrouwen”. Als een dossier niet op orde is, kan toegang tot zorg worden geweigerd en is het
kind het slachtoffer. Daarom wordt vanuit Balans de wens geuit dat de Onderwijsinspectie meer
aandacht besteed aan het opstellen van de dossiers, het dyslexiebeleid van een school en het volgen
van de protocollen zoals deze door Masterplan Dyslexie zijn opgesteld.
Uit figuur 5 in paragraaf 4.3 blijkt dat er regio’s zijn waar er geen of slechts enkele kinderen
behandeld zijn voor dyslexie. Daarnaast blijkt uit de gegevens van het NRD dat 10% van de scholen
40% van de leerlingen naar zorg toeleidt. Dit lijkt er op te duiden dat er nog grote verschillen zijn
tussen scholen in welke mate zij hun rol als toeleider tot zorg oppakken. Masterplan Dyslexie geeft
aan dat deze cijfers mogelijkerwijs aangeven dat de genoemde 10% van de scholen ouders
duidelijker adviseert in welke behandelaar te kiezen dan de overige scholen (Masterplan Dyslexie,
2011).

4.6

Doelgroep die niet onder de vergoedingsregeling valt
4.6.1. Lichte vorm van dyslexie

De vergoedingsregeling is beperkt tot ernstige, enkelvoudige dyslexie, wat inhoudt dat lichte
dyslexie niet vergoed wordt via de vergoedingsregeling. Indien er een lichte vorm van dyslexie wordt
vastgesteld bij een leerling, dient dit door de school begeleidt te worden en ouders kunnen
onvergoede zorg inschakelen - net als voor de invoering van de vergoedingsregeling.
Uit interviews met zorgaanbieders (2011) is naar voren gekomen dat ouders vaker afzien van zorg
voor kinderen met een lichte vorm van dyslexie dan voordat de vergoedingsregeling er was. Ouders
gaan er in die gevallen vanuit dat een lichte vorm van dyslexie niet behandeld hoeft te worden,
omdat deze vorm van dyslexie anders wel was opgenomen in de vergoedingsregeling. In de
vragenlijst onder zorgaanbieders geeft 93% van de respondenten (n=228) aan het eens te zijn met
32

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

de stelling: Het komt voor dat kinderen na de diagnose van lichte dyslexie zich niet laten behandelen,
omdat deze zorg niet onder de vergoeding valt.
4.6.2. Comorbiditeit
De vergoedingsregeling is beperkt tot ernstige enkelvoudige dyslexie, wat inhoudt dat er geen
sprake kan zijn van comorbiditeit om de dyslexiebehandeling via deze weg vergoed te krijgen. Reden
hiervoor is dat de behandeling van dyslexie dan via de “andere” aandoening en bijbehorende
vergoedingsregeling plaatsvindt. In verschillende interviews is toch de wens geuit om de
vergoedingsregeling uit te breiden en vergoede behandeling ook toegankelijk te maken voor
kinderen met andere stoornissen of aandoeningen, dit omdat men signalen heeft dat dyslexie in
deze gevallen niet of ontoereikend behandeld wordt. Zorgaanbieders geven aan dat zorgaanbod in
de AWBZ momenteel onvoldoende is waardoor het kind op een lange wachtlijst komt (interviews,
2011). Masterplan Dyslexie geeft aan dat de behandeling die gegeven wordt vaak gericht is op de
andere aandoeningen en dat dyslexie dan onderbelicht blijft. Het KD heeft aangegeven de komende
periode te beginnen met het verzamelen van informatie over de behandeling van kinderen waarbij
sprake is van comorbiditeit. Opmerkelijk is dat een enkele zorgaanbieder van mening is dat het
onder de huidige vergoedingsregeling wel mogelijk is om kinderen waarbij sprake is van
comorbiditeit voor dyslexie te behandelen via de vergoedingsregeling. Ook gaf een zorgverzekeraar
aan coulant om te gaan met de regeling.
Zorgaanbieders (interviews 2011) geven aan dat het goed zou zijn wanneer de hoofdbehandelaar de
bevoegdheid krijgt om in te schatten of de andere aandoening(en) de behandeling negatief
beïnvloedt. Indien dit niet het geval is, zou de behandeling alsnog via de vergoedingsregeling voor
ernstige enkelvoudige dyslexie moeten kunnen plaatsvinden. Zorgverzekeraars zouden hiervoor als
eis kunnen stellen dat er tijdens de tussentijdse evaluatie vooruitgang zichtbaar moeten zijn.
Overigens benadrukken de zorgaanbieders het belang van het afbakenden van de
vergoedingsregeling, omdat de kosten anders onbeheersbaar zouden zijn.
Tot slot geldt dat uit de literatuurstudie is gebleken dat verschillende officiële documenten andere
argumenten gebruiken voor het niet opnemen van de behandeling van dyslectici met comorbiditeit
in de vergoedingsregeling. Het lijkt er op dat er geen overeenstemming is over of dyslexie in geval
van comorbiditeit wel/niet behandeld kan worden. In het interview gaf de heer Blomert aan dat er
inhoudelijk geen redenen zijn om kinderen met een andere aandoening niet volgens het protocol te
behandelen. Toch sluit het protocol de behandeling van comorbiditeit in eerste instantie wel uit, bij
een multiple stoornis dient er een andere zorgbehandeling via een ander specialisme plaats te
vinden. Na een succesvolle behandeling van de “andere” stoornis kan er dan alsnog een
dyslexiebehandeling plaatsvinden.

4.7

De weg richting hulp

Een belangrijke doelstelling van de vergoedingsregeling was dat meer kinderen met ernstige
enkelvoudige dyslexie toegang krijgen tot de zorg. Belangrijk aspect om na te gaan of de
toegankelijkheid is toegenomen is of ouders de weg ook daadwerkelijk weten te vinden.
Uit de interviews blijkt dat er drie wegen zijn hoe ouders bij een behandelpraktijk uitkomen:
33

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011



Verwezen door (de helpdesk van) de zorgverzekeraar



Aangeraden door de school



Aangeraden door vrienden en familie

Ouders hebben veel vragen over de vergoedingsregeling. Steunpunt Dyslexie van de
oudervereniging Balans geeft antwoord op veel van deze vragen. Negen van de tien meest
voorkomende vragen hebben betrekking op de toegankelijkheid van de regeling; val ik er nu wel
onder of niet?
In de verschillende interviews met ouders en Balans is aangekaart dat de helpdesks van de
zorgverzekeraars niet altijd even adequate informatie geven. Zo worden de criteria voor vergoede
dyslexiebehandeling niet duidelijk uitgelegd. Sommige ouders zijn bijvoorbeeld in de
veronderstelling dat alle dyslexiebehandelingen worden vergoed, waar dit in werkelijkheid alleen
geldt voor een bepaalde leeftijdsgroep met ernstige enkelvoudige dyslexie. Ook krijgen ouders niet
altijd adequate informatie over de rol van de school of de eisen aan de inhoud van een dossier.
Ook worden ouders niet altijd goed geïnformeerd vanuit de scholen. Door zorgaanbieders en
Masterplan Dyslexie wordt er veel aandacht besteed om scholen beter te informeren.

4.8

Invloed van contractering op de toegankelijkheid van zorg

Geconcludeerd kan worden dat de aanbodkant zeer sterk bepaald wordt door de twee
kwaliteitsinstituten. Gebaseerd op de verschillende interviews kan worden geconcludeerd dat er
momenteel weinig vrijgevestigde psychologen en orthopedagogen zijn die dyslexiezorg vallend
onder de vergoedingsregeling aanbieden. Als belangrijkste argumenten worden hier aangevoerd:


De DBC systematiek is ingewikkeld en complex.



De DBC systematiek vraagt om vele randvoorwaarden zoals een ICT systeem, verbinding
met VECOZO en DIS, aanpassingen in de boekhouding en zo meer.



Zorgverzekeraars sluiten vrijwel geen contracten met vrijgevestigde zorgaanbieders en
daarmee is het lastig om de rekening vergoed te krijgen. Zorgverzekeraars hebben in het
verleden aangegeven de voorkeur te hebben voor behandeling van dyslexie bij de grote
behandelinstituten, voornamelijk vanwege de kwaliteit, de transparantie en de
scheiding van het onderwijs zo beredeneren zij.



Zorgverzekeraars sluiten enkel contracten met samenwerkende aanbieders als er een
aparte rechtspersoon kan worden gecontracteerd. Een formeel samenwerkingsverband
is onvoldoende.



Zorgverzekeraars sluiten vrijwel alleen contracten met zorgaanbieders die zijn
aangesloten bij het KD of NRD. Het is de rol van de zorgverzekeraars om in het kader van
de Zvw maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat kwaliteit van zorg ingekocht
wordt. Daarbij is het geoorloofd c.q. normaal om in de contractering (aanvullende) eisen
te stellen en dus is het legitiem dat aansluiting bij een kwaliteitsinstituut vereist is.
34

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011



Aansluiten bij KD en NRD als vrijgevestigde zorgaanbieder is zeer lastig, gezien de
voorwaarden die zij stellen. Een combinatie of samenwerkingsverband van
vrijgevestigde aanbieders zou hier wellicht beter en makkelijker toe in staat zijn, dit zie
je in de praktijk echter (nog) niet voorkomen.

Doordat vrijwel alle zorgverzekeraars eisen dat een zorgaanbieder bij KD of NRD is aangesloten
hebben de kwaliteitsinstituten een belangrijke machtspositie gekregen in de markt van dyslexiezorg.
Zorgverzekeraar Achmea vormt hierop een uitzondering. Zij contracteren wel vrijgevestigde
praktijken mits zij een contract hebben met Stichting Benchmark GGZ (SBG). Desalniettemin
beslissen de twee kwaliteitsinstituten voor een groot deel welke partijen toe mogen treden tot de
markt. Als één van deze twee instituten na visitatie besluit dat een aanbieder goede kwaliteit van
zorg levert en aan de andere voorwaarden voldoet, mag deze toetreden tot de markt. Het is voor
een vrijgevestigde psycholoog of orthopedagoog echter lastig om aan de voorwaarden te voldoen.
Kortom, de combinatie van de voorwaarden van zorgverzekeraars en de werkwijze van KD en NRD
maakt dat de markt slecht toegankelijk is voor vrijgevestigde zorgaanbieders, al dan niet in een
(multidisciplinair) samenwerkingsverband.
Op basis van de bevindingen uit dit hoofdstuk kan geconcludeerd worden dat de invoering van de
vergoedingsregeling gevolgen heeft gehad voor de toegankelijkheid van de zorg voor cliënten.
Enerzijds is deze toegenomen omdat cliënten nu zorg krijgen die dat voorheen niet kregen (met
name kinderen uit achtergestelde milieus). Anderzijds lijkt deze niet toegenomen voor het gehele
land. De huidige vraag naar vergoede dyslexiezorg komt met name vanuit de Randstad. In de
afgelopen twee jaar is er in een aantal provincies niet of nauwelijks vraag geweest naar dyslexiezorg
vanuit de vergoedingsregeling.

35

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Hoofdstuk 5
5.1

Resultaten ten aanzien van de kwaliteit van zorg

Inleiding

De zorgverzekeraars en het samenspel tussen zorgaanbieders en kwaliteitsinstituten hebben in de
praktijk de meeste impact op de kwaliteitsborging van de dyslexiezorg. In de eerste twee paragrafen
van dit hoofdstuk zullen we dan ook de zorgverzekeraars (5.2) en de zorgaanbieders en
kwaliteitsinstituten (5.3) in relatie tot de kwaliteit van de zorg bespreken. In de volgende paragrafen
zullen we twee belangrijke aspecten van de kwaliteit van de dyslexiezorg bespreken, namelijk de
cliëntgerichtheid (5.4) en de transparantie van de zorg (5.5). Vervolgens zal er in 5.6 aandacht
worden besteed aan het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling (Blomert, 2006), leidend bij
het behandelen van ernstige, enkelvoudige dyslexie onder de vergoedingsregeling en daarmee een
belangrijke kwaliteitswaarborging. In paragraaf 5.7 wordt ingegaan op effectmetingen om de
kwaliteit van de zorg in kaart te brengen. Hierna zal in 5.8 worden besproken welke beroepsgroepen
worden ingezet tijdens dyslexiebehandelingen in relatie tot de kwaliteit van de zorg. De wijze
waarop de school haar rol vervult is ook een kwaliteitsaspect, hier zal in 5.9 aandacht aan worden
besteed. In paragraaf 5.10 zullen de onderwerpen toezicht en kwaliteit vanuit het gezichtspunt van
de overheid worden behandeld. Tot slot zal dit hoofdstuk worden afgesloten met een totaalbeeld
van de kwaliteit van de dyslexiezorg en welke invloed de invoering van de vergoedingsregeling
dyslexiezorg hierop heeft gehad. (5.11).

5.2

Hoe sturen zorgverzekeraars op goede kwaliteit van zorg

In deze paragraaf wordt besproken welke rol de zorgverzekeraars spelen bij de kwaliteit van de
dyslexiezorg, hoe zij toezien op de kwaliteit en welke kwaliteitsmetingen zij uitvoeren.
Zorgverzekeraars hebben immers een zorgplicht en willen voor de patiënt kwalitatief goede zorg
beschikbaar maken. Om de kwaliteit van de ingekochte dyslexiezorg te waarborgen kunnen ze
potentieel een vijftal instrumenten gebruiken;
1. Het contracteren van praktijken aangesloten bij een kwaliteitsinstituut.
2. Gebruik maken van algemene consumententevredenheidsinstrumenten zoals het ROM
(Routine Outcome Measurement en CQI (Consumer Quality Index).
3. Het analyseren van de benchmarkgegevens vanuit de database van de zorgverzekeraars of
vanuit de gegevens van het onafhankelijke kenniscentrum voor GGZ instellingen en
zorgverzekeraars in Nederland.
4. Het verplicht stellen aan de zorgaanbieders van het indienen van een
ontvankelijkheidsverklaring om zo zicht te houden op wie er behandeld wordt en door welke
praktijken de behandeling wordt uitgevoerd.
5. Het onderzoeken van klachten/signalen die zorgverzekeraars ontvangen van patiënten of
van andere praktijken.
In de praktijk passen drie van de vier grootste zorgverzekeraars voornamelijk het eerste instrument
toe; het contracteren van praktijken aangesloten bij een kwaliteitsinstituut. Achmea stelt als enige
van de grote zorgverzekeraars de eis dat zorgaanbieders een contract hebben met Stichting
36

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Benchmark GGZ (SBG). Zij hoeven niet aangesloten te zijn bij een kwaliteitsinstituut. Dit houdt in dat
aansluiting bij Achmea ook voor vrijgevestigde aanbieders die niet zijn aangesloten bij een
kwaliteitsinstituut toegankelijk is.
Voor zorgverzekeraars is het momenteel lastig om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de geleverde
zorg. Dit gebrek aan transparantie is een hindernis om zorg van hoge kwaliteit in te kopen. In het
dyslexieveld zijn de kwaliteitsinstituten in dit gat gesprongen. Zij beschikken over meer informatie
over de organisaties die bij hen zijn aangesloten. De kwaliteitsinstituten informeren de
zorgverzekeraars over wat kwaliteit van dyslexiezorg inhoudt, hoe zij de kwaliteit van hun leden
volgen en wat zij doen om zo nodig in te grijpen. Via de kwaliteitsinstituten kunnen zorgverzekeraars
momenteel de meeste invloed uitoefenen op de kwaliteit van de zorg. De instituten maken bij het
monitoren van hun leden gebruik van eigen databases en de gegevens die ze daarin ontvangen van
praktijken. Daarnaast vinden er visitaties plaats. Sommige zorgverzekeraars geven aan het lastig te
vinden dat ze afhankelijk zijn van de kwaliteitsinstituten en van de wijze waarop deze de kwaliteit
monitoren. Daarom voelen zij zich genoodzaakt om op hun beurt de kwaliteitsinstituten als het ware
te monitoren (interview met zorgverzekeraar, 2010). Voor zorgverzekeraar Achmea geldt dit niet,
omdat aansluiting bij een kwaliteitsinstituut geen vereiste is (interview Achmea, 2011).
Bij de invoering van de vergoedingsregeling kozen sommige zorgverzekeraars ervoor om enkel NRDof KD-praktijken te contracteren. Dit leverde problemen op met de landelijke spreiding van aanbod,
omdat de aangesloten praktijken bij één kwaliteitsinstituut niet volstonden voor een landelijke
dekking. Inmiddels hebben drie van de vier grootste zorgverzekeraars ervoor gekozen dat zowel KDals NRD-praktijken contracten af kunnen sluiten met de zorgverzekeraars (interviews
zorgaanbieders, 2010).
Bij andere vormen van zorg wordt gebruik gemaakt van Routine Outcome Measurement (ROM) of
de Consumer Quality Index (CQI) om de cliënttevredenheid te meten. Deze gestandaardiseerde
methodieken meten, analyseren en rapporteren klantervaringen in de zorg door middel van digitale
vragenlijsten. Tijdens het interview met ZN bleek dat deze methodes nog niet worden gebruikt
binnen de dyslexiezorg. Dit kunnen wel methodes zijn om de kwaliteit van zorg in de toekomst te
meten.
Daarnaast kunnen zorgverzekeraars door het vergelijken van benchmarkgegevens uit de eigen
database mogelijk de kwaliteit gaan monitoren. Vergelijking van de schadelast per aanbieder levert
bijvoorbeeld inzicht in afwijkende declaraties. Wanneer een behandelaar bijvoorbeeld alleen maar
diagnostiek declareert, is dit een teken dat de praktijk geen behandelingen uitvoert terwijl volgens
de vergoedingsregeling een praktijk zowel diagnostiek als behandeling moet aanbieden. Op dit
moment zijn er nog onvoldoende gegevens beschikbaar, in de toekomst zullen deze
benchmarkanalyses wellicht gaan plaatsvinden (interview met zorgverzekeraar, 2010). Een andere
mogelijkheid tot het monitoren van kwaliteit van individuele aanbieders is door middel van
aansluiting bij SBG. Op deze wijze wordt het voor zorgverzekeraars transparanter om op kwaliteit
zorg in te kopen (interview met zorgverzekeraar, 2011).
In diverse gesprekken kwam naar voren dat sommige zorgverzekeraars bij de invoering van de
regeling aanvankelijk ook het leerlingendossier controleerden (interview met Balans, CZ en
zorgaanbieders, 2010 en 2011). Doel hiervan was om te verifiëren of er voldoende aanleiding was
37

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

om een kind op dyslexie te laten testen. Inmiddels zijn de verzekeraars vanwege een gebrek aan
kennis en een te groot tijdsbeslag afgestapt van deze werkwijze en laten ze de kwaliteitsbeoordeling
aan de zorgverlener.
Op dit moment is het noodzakelijk dat een praktijk een ontvankelijkheidsverklaring af geeft. In deze
verklaring geeft de hoofdbehandelaar aan dat het schooldossier volledig en conform het protocol is
samengesteld. Deze ontvankelijkheidsverklaring is voor zorgverzekeraars naast kwaliteitsborging een
middel om inzichtelijk te maken hoeveel declaraties men kan verwachten. Een nadeel van de
ontvankelijkheidsverklaring, die per patiënt aangeleverd moet worden, ligt in de bijkomende
administratieve handelingen voor zowel zorgaanbieder als zorgverzekeraar.
Naast de ontvankelijkheidsverklaring maken zorgverzekeraars gebruik van hun eigen
informatiekanalen, zoals verzekerden die vragen stellen of klachten indienen over een behandelaar.
Ook worden signalen opgevangen over twijfels ten aanzien van bepaalde behandelpraktijken. Deze
signalen worden door de zorgverzekeraars verzameld. Dit kan vervolgens leiden tot verder
onderzoek naar een bepaalde praktijk. Achmea heeft aangegeven tot nu toe slechts enkele klachten
te hebben ontvangen over individuele zorgaanbieders. CZ heeft naar aanleiding van binnengekomen
klachten aangegeven eventueel te starten met controles bij de aanbieders om klachten te verifiëren.
Zorgaanbieders geven aan dat een aantal zorgverzekeraars heeft aangekondigd te starten met
controles (interview zorgaanbieders, 2011). Bij deze controles wordt vooral aandacht besteed aan
het voldoen aan de criteria zoals opgesteld door de zorgverzekeraar en zoals vermeld in het contract
tussen de aanbieder en de zorgverzekeraar. CZ controleert volgens hun website op de volgende
criteria:
1. De hoofdbehandelaar is een GZ psycholoog (BIG geregistreerd). Ook klinisch
psychologen, psychotherapeuten en psychiaters (allen BIG registratie), die de afgelopen
jaren ook binnen hun behandelaanbod dyslexiebehandeling hadden, kunnen in
aanmerking komen voor een contract mits aan alle eisen is voldaan.
2. Het protocol Dyslexie Diagnostiek & Behandeling (CVZ protocol) wordt gevolgd tijdens
de gehele diagnose en behandeling.
3. De instelling of vrijgevestigde is aangesloten bij het NRD of een ander
kwaliteitskeurmerk voor dyslexiebehandeling, bijvoorbeeld "Keurmerk
kwaliteitsinstituut dyslexie".
4. De hoofdbehandelaar werkt multidisciplinair en in samenwerking met het onderwijs.
5. Het gaat om zowel diagnostiek als behandeling.
6. Afrekening vindt plaats in DBC´s van de GGZ.
7. Bij elke behandeling is een akkoordverklaring van de zorgverzekeraar vereist.
8. Voorafgaand aan de akkoordverklaring wordt er de ontvankelijkheidverklaring ingevuld.
9. De leeftijd van het kind.
Bij een eventuele uitvoering van controle door een zorgverzekeraar neemt men bijvoorbeeld
geanonimiseerde steekproeven uit de dossiers, kan bekeken kunnen worden welke professionals er
in dienst zijn en wie de hoofd- en medebehandelaars zijn. Ook kunnen er materiële controles
worden uitgevoerd om vast te stellen of de gedeclareerde prestatie daadwerkelijk en terecht is
geleverd en of er sprake is van doelmatige zorgverlening. Bij een eventueel gebruik van de hier
beschreven controlemogelijkheden in de toekomst zullen de zorgverzekeraars zorgvuldig en volgens
38

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

goedgekeurde protocollen moeten opereren, om binnen de geldende regelgeving op het gebied van
privacy te blijven.
Vanwege de criteria die gehanteerd worden door drie van de vier grote zorgverzekeraars is het voor
de vrijgevestigde aanbieders lastig om een contract af te sluiten met een zorgverzekeraar. Wel
wordt aangegeven dat het aantal vrijgevestigde aanbieders op dit moment laag is (interview met
Achmea, 2011). Wanneer er geen contract is met een verzekeraar dan krijgt een behandelaar
ongeveer 65% van het geldende DBC-tarief vergoed. Eventuele aanvullende kosten worden door
ouders betaald. Wanneer er dus ook gecontracteerde aanbieders in de buurt gevestigd zijn, zal
waarschijnlijk minder snel gekozen worden voor een niet-gecontracteerde zorgaanbieder. Omdat
een groot deel van de vrijgevestigden niet in beeld is bij de zorgverzekeraars is er geen zicht op de
geleverde kwaliteit van deze doelgroep.
Het is voor zorgverzekeraars over het algemeen een uitdaging om de kwaliteit te meten. De
vergoedingsregeling is relatief kortgeleden ingevoerd, wat een zorgverzekeraar tot de volgende
uitspraak bracht: “We kunnen de praktijken nog niet op hun blauwe ogen geloven” (quote
zorgverzekeraar, 2010). De zorgverzekeraars hebben de intentie om meer zicht te krijgen op de
kwaliteit van de verschillende behandelinstituten. Omdat de dyslexiezorg een relatief kleine markt
is, heeft dit echter geen grote prioriteit.

5.3

Kwaliteitsindicatoren zorgaanbieders

In deze paragraaf wordt besproken op welke wijze de kwaliteit van de aanbieders geborgd wordt.
Het blijkt dat de kwaliteitsinstituten hierbij een belangrijke rol vervullen, door toe te zien op de
kwaliteit van de aanbieders en door kwaliteitsmetingen uit te voeren. Dit doen zij door middel van
visitaties en het beheren van databases waarin gegevens over kwaliteitsindicatoren aangeleverd
worden. Eerst bespreken we de twee kwaliteitsinstituten (NRD en KD). Daarna zullen de
kwaliteitsindicatoren van de aanbieders die niet aangesloten zijn bij een kwaliteitsinstituut, de
vrijgevestigde aanbieders, besproken worden.
5.3.1 NRD en de kwaliteitsindicatoren
Tijdens de aanloop naar het invoeren van de vergoedingsregeling bleek het noodzakelijk om een
kwaliteitssysteem in te richten om te verifiëren of behandelaars werken volgens het protocol.
Daarom werd in 2006 het NRD opgericht door bestuurders van twee grote dyslexie instituten, zijnde
het Regionaal Instituut voor Dyslexie (RID) en het instituut voor dyslexie IWAL. Het doel was om zorg
te dragen voor de borging van het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling en om een
referentiecentrum op te richten die de kwaliteit kan waarborgen (website IWAL). Bij de oprichting
waren er een twintigtal praktijken aangesloten, wat nu is uitgegroeid tot ongeveer 45 praktijken in
Nederland (cijfers NRD, 2011).
Tegenwoordig is “het Nationaal Referentiecentrum Dyslexie (NRD) een stichting die zorg draagt
voor de borging van het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling” (website NRD).

39

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Wanneer een praktijk zich volledig wil aansluiten bij het NRD dan moet de praktijk aan de volgende
eisen voldoen:












De praktijk beschikt minimaal over één GZ-psycholoog of een psycholoog/orthopedagoog
met een gelijkwaardige registratie. Grotere praktijken streven ernaar om binnen vijf jaar een
redelijk aantal geregistreerde psychologen/orthopedagogen in dienst te hebben.
De praktijk moet zowel diagnostisch dyslexieonderzoek als dyslexiebehandelingen
aanbieden (DBC).
De praktijk moet kunnen aantonen ervaring te hebben met verklarende diagnostiek van
dyslexie, door 30 dossiers te kunnen overleggen die niet ouder zijn dan 1-1-2006.
De praktijk moet kunnen aantonen ervaring te hebben met een taalgeoriënteerde
behandeling van dyslexie, door 30 dossiers te kunnen overleggen waaruit blijkt dat er
geregeld behandelresultaten worden geëvalueerd (pre- en posttests op gebied van lezen en
spellen) en ontwikkeling van de behandeling wordt bijgehouden. Ook deze dossiers mogen
niet meer dan 3 jaar oud zijn.
Er kan een beschrijving van gestandaardiseerde behandeling worden overlegd dat aansluit
bij het protocol zoals beschreven in het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling 1-122006.
De praktijk zegt toe alle gewenste data van alle in verband met dyslexie onderzochte
cliënten, geboren na 1-1-2000 en schoolgaand op de basisschool te zullen aanleveren aan de
database.
De praktijk zegt toe dat voor de diagnostiek en voor evaluatie van behandeling de door het
NRD vastgestelde basisset van tests zullen worden gebruikt, om analyse niet onnodig
complex te maken.

Wanneer een praktijk lid wil worden van het NRD vindt er een visitatie plaats. Tijdens de visitatie
wordt een praktijk gecontroleerd op bovenstaande criteria. Deze visitatie wordt uitgevoerd door een
GZ-psycholoog van een andere NRD-praktijk en een notulist. Zij bezoeken de praktijk en controleren
volgens het visitatiewerkdocument. Vervolgens schrijven zij een rapport over de bevindingen en
wordt er een advies gegeven aan het bestuur van het NRD over het laten aansluiten van de praktijk.
Het bestuur besluit ten slotte of een praktijk zich kan aansluiten of niet. Nadat een praktijk eenmaal
is aangesloten bij het NRD vindt er iedere drie jaar een visitatie plaats om vast te stellen of de
praktijk nog aan de criteria voldoet.
Wanneer een praktijk is aangesloten bij het NRD dient men informatie aan te leveren aan de
Nationale Database Dyslexie (NDD). Deze database wordt gebruikt om de kwaliteit en het
zorgaanbod voor de diagnostiek en behandeling van dyslexie te monitoren. De database wordt
gebruikt voor een evaluatie van het proces en om inzicht te krijgen in de effectiviteit van de
behandeling. In deze database wordt per behandeltraject informatie verzameld over de aanmelding,
de wachttijd, de vergoeding en de totale behandeltijd. De NDD geeft inzicht in de stand van zaken bij
de verschillende praktijken. Door middel van het uitvoeren van (benchmark)analyses met deze data
heeft het NRD inzicht in de kwaliteit van de diverse praktijken.
Naast de NDD en de visitaties worden er ook andere methodes gebruikt door het NRD om de
kwaliteit te waarborgen. Zo zal er komend jaar een tevredenheidsonderzoek worden uitgevoerd bij
40

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

de aangesloten praktijken. Bovendien heeft het NRD aangegeven zich te willen richten op
doorontwikkelen van het protocol (interview NRD, 2010).
5.3.2 KD en de kwaliteitsindicatoren
In 2007 bleek dat er wegens de strenge aanmeldingseisen maar een beperkt aantal praktijken zich
aan kon sluiten bij het NRD. Dit aantal was niet dekkend voor alle dyslexiebehandelingen in
Nederland. Daarom besloten oudervereniging Balans en Stichting Dyslexie Nederland om een
tweede kwaliteitsinstituut op te richten (interview met Balans, 2010). Zo werd op 28 november 2008
officieel het Kwaliteitsinstituut Dyslexie opgericht. Het doel van het KD is om een kwaliteitskeurmerk
te verschaffen en door middel van het verzamelen van data zorg te dragen voor het toezicht op de
kwaliteit van de zorg en op de beheersbaarheid van de voorziening.
Het KD schrijft het volgende: “Het Kwaliteitsinstituut Dyslexie is een onafhankelijk instituut dat
ernaar streeft dat ieder kind met lees- en spellingsproblemen op een uniforme en kwalitatief goede
manier gediagnosticeerd en behandeld wordt door een team van gespecialiseerde behandelaren”
(website KD).
Wanneer een praktijk zich aan wil sluiten bij het KD moet er allereerst een vragenlijst ingevuld
worden bestaande uit 122 vragen. Hierin wordt ingegaan op de toeleidersfunctie, amnese,
diagnostiek, behandelingsplan, vorm van de behandeling, meetmomenten, behandelaars,
multidisciplinariteit, intern protocol en scholing (visitatieformulier KD, 2010). Vervolgens vindt er
een visitatie plaats. De visitatie wordt uitgevoerd door een onafhankelijke partij, het HKZ. Het HKZ is
een kwaliteitsinstituut dat normen opstelt voor diverse branches binnen de gezondheidszorg
(website HKZ). Tijdens de visitatie vergelijkt de visiteur de situatie met de gestelde normen en
bekijkt of er afwijkingen bestaan. Alle resultaten worden vastgelegd in een rapport dat wordt
beoordeeld door het KD; zij trekken een conclusie over eventueel lidmaatschap van de praktijk en
roepen daarbij eventueel de hulp in van de eigen auditcommissie bestaande uit behandelaars en
wetenschappers.
Het KD verzamelt diverse informatie bij de aangesloten praktijken in hun database. Deze database is
opgezet in augustus 2009, praktijken worden geacht informatie in te vullen over iedere behandeling.
Deze data worden door het KD gebruikt om de kwaliteit van de diverse praktijken te waarborgen. In
de database staat informatie over de start en duur van de diagnose/behandeling, de wachttijd en
informatie betreffende een cliënttevredenheidsonderzoek die de praktijken behoren uit te voeren
na afloop van de behandeling. De database van het KD (evenals de database van het NRD) staat los
van de database van het DIS. Dit betekent dat praktijken zowel de data in de database van het KD of
NRD als in de database van het DIS in moeten voeren. Het is niet mogelijk om deze data te koppelen,
wat veel administratie oplevert voor praktijken.
Naast de visitatie en het beheer van de database houdt het KD zich bezig met het volgen van
internationale ontwikkelingen rondom dyslexiebehandeling en het opzetten van wetenschappelijk
onderzoek. Ook zij hebben zich tot doel gesteld om het protocol door te ontwikkelen om tot een
meer evidence based protocol te komen (interview KD, 2010).

41

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

5.3.3 Vrijgevestigde aanbieders en kwaliteitsindicatoren
De vrijgevestigde aanbieders en de beroepsverenigingen NIP en NVO hebben een andere visie op
kwaliteit en kwaliteitsborging. Zij zijn van mening dat kwaliteit van de behandeling de
verantwoordelijkheid is van de professional in de zorg. Als beroepsvereniging kun je niet
voorschrijven hoe een behandeling er uit moet zien; de deskundige professional bepaalt dit zelf op
basis van de gestelde diagnose. Daarom houden NIP en NVO geen toezicht op de kwaliteit van de
dyslexiebehandelaar via visitaties en controles. NIP en NVO kiezen er voor om de kwaliteit van de bij
hen aangesloten leden, zowel van professionals in loondienst als vrijgevestigden, te bewaken en
bevorderen door hun vakbekwaamheid te toetsen (registratie, herregistratie) en men te houden aan
het werken volgens de beroepscode. Ook benadrukken zij het bevorderen van de vakbekwaamheid
en kwaliteit van de beroepsgroep als geheel. De vrijgevestigde aanbieders werken allen volgens het
protocol. NIP en NVO houden een bestand van deskundigen bij. In dit bestand zijn psychologen en
orthopedagogen opgenomen die lid zijn van NVO en/of NIP, die minimaal geregistreerd zijn als
orthopedagoog-generalist, kinder- en jeugdpsycholoog of GZ-psycholoog en de vrijwillige eigen
verklaring hebben ondertekend en opgestuurd. De in het bestand opgenomen professionals
beoordelen zichzelf op basis van de gestelde kaders als deskundig.
NIP en NVO zijn niet principieel tegen aansluiting bij de kwaliteitsinstituten, wel hebben ze bezwaren
tegen de eisen en werkwijze van KD en NRD en op het verschil in visie op kwaliteitsborging. NIP en
NVO hebben drie belangrijke bezwaren:
1. De kwaliteitsinstituten richten zich naast de beoordeling/monitoring van de zorg in
generieke zin ook op het toetsen van de kwaliteit van de aangesloten professionals, iets dat
ook al gedaan wordt door de beroepsverenigingen via de beroepsregistraties. NIP en NVO
zijn dan ook van mening dat dit onnodig bureaucratisch is en bovendien geen extra garantie
biedt ten aanzien van de vakbekwaamheid van de professionals.
2. NIP en NVO vinden dat de database(eisen) van de kwaliteitsinstituten onevenredig veel
bureaucratie met zich mee brengen en onnodig kostenverhogend zijn voor de zorg en de
zorgaanbieders. “De vraag is: wat leveren de visitaties en de extra eisen van de
kwaliteitsinstituten op voor de kwaliteit van de zorg?”
3. Verder zijn NIP en NVO van mening dat de kwaliteit van de behandeling behoort tot de
autonome verantwoordelijkheid van de professional en dat terughoudendheid bij het
toezicht houden op de kwaliteit van de behandeling gepast is: “We controleren niet wat er
gebeurt in de spreekkamer, dat hoort niet. Onze leden volgen het protocol, maar wel
moeten ze de vrijheid hebben om op basis van de eigen deskundige inschatting hiervan af te
wijken. De professional zelf is te allen tijde verantwoordelijk om zich over de behandeling te
verantwoorden” (interview met NIP/NVO, 2010 en 2011).
Ook geven NIP en NVO aan zich zorgen te maken of de werkwijze van de kwaliteitsinstituten wel
genoeg waarborg kan geven dat voldaan wordt aan de geldende regels en normen op terreinen als
beroepsethiek en privacy. De kwaliteitsinstituten zijn het hier niet mee eens. Bovendien zijn NRD, KD
en veel van de bij hen aangesloten instituten van mening dat de meeste (combinaties van)
vrijgevestigde aanbieders niet over voldoende kwaliteit beschikken. De redenen die zij aandragen
zijn een gebrek aan mogelijkheden en schaalgrootte om kennis op te bouwen en de
42

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

kwaliteitscontrole te organiseren (diverse interviews met de kwaliteitsinstituten en zorgaanbieders,
2010).
Het NVLF, de beroepsvereniging voor logopedisten, stelt eisen aan logopedisten om opgenomen te
worden in het dyslexiebestand van de beroepsvereniging. Opname in dit bestand is een voorwaarde
om een rol als medebehandelaar te kunnen krijgen. Om opgenomen te worden in dit bestand dient
een logopedist volgens de criteria van de NVLF aan minimaal 2 van de volgende drie criteria te
voldoen:


Met goed gevolg afgeronde Post HBO-opleiding dyslexiespecialist OSO-instituut
(Windesheim, Fontys Hogeschool, Seminarie voor Orthopedagogiek) of Masteropleiding,
uitstroomrichting “dyslexie” bij dezelfde geaccrediteerde instituten



Aantoonbaar minimaal 10 dagdelen bij- en nascholing hebben gevolgd op het gebied van
dyslexie na 1 januari 2005.



Aantoonbare deskundigheidsbevordering door bijvoorbeeld deelname aan werkgroepen /
commissies/ (kwaliteits)kringen op het gebied van dyslexie. Lid zijn van een kwaliteitskring
dyslexie zoals bedoeld in het Kwaliteitsbeleid van de NVLF.

Voor de andere beroepsgroepen gelden vergelijkbare kwaliteitseisen om toegelaten te worden tot
het bestand van specialisten.
Daarnaast is het afhankelijk van de praktijk of er zicht is op de kwaliteit en of hiervoor methodes zijn
ontwikkeld. Zo kan een praktijk intern gebruik maken van bijvoorbeeld effectmetingen of
cliënttevredenheidsonderzoek. Vrijgevestigde aanbieders zijn in de meeste gevallen kleine praktijken
met maar één behandelaar, waardoor de praktijk zelf weinig aandacht en tijd kan steken in het
meten van de kwaliteit. Een mogelijke oplossing is de vorming van samenwerkingsverbanden van
vrijgevestigde aanbieders.

5.4

Hoe cliëntgericht is de zorg?

De cliëntgerichtheid van de dyslexiezorg is vooral vanuit het perspectief van de ouders bekeken. Er
komt steeds meer aandacht voor cliëntgericht werken in de zorg. Bij cliëntgerichte zorg nemen de
behoeften en belevingswereld van de cliënten een centrale(re) plaats in de zorg in en is de zorg
zoveel mogelijk toegesneden op de individuele behoeften van de cliënt (definitie Trendrapportage
GGZ 2010, Trimbos). Wanneer er cliëntgerichte zorg verleend wordt zijn de volgende twee zaken van
belang:


Aandacht voor psychische en sociale aspecten



Cliënt is actief en medeverantwoordelijk

Het leveren van cliëntgerichte zorg wordt ook benadrukt in het protocol Dyslexie Diagnostiek en
Behandeling (Blomert, 2006). Een van de randvoorwaarden in het protocol Dyslexie Diagnostiek en
behandeling is dat er “voldoende motivatie is bij de cliënt/ouders/verzorgers voor aanvullend
oefenen in school- en thuissituaties” (Blomert, 2006, p.13). Vanwege deze randvoorwaarde wordt er
van de praktijken verwacht dat de ouders worden betrokken bij de behandeling. De meeste
praktijken geven aan dat voor het behalen van resultaten het noodzakelijk is dat een kind ook thuis
43

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

oefent. In de meeste gevallen wordt er verwacht dat een ouder ongeveer vier keer per week oefent
met het kind.
De ruimte die het protocol biedt om cliëntgerichte zorg te leveren wordt door zorgaanbieders
enigszins uiteenlopend geïnterpreteerd. Zo geven partijen aan dat ONL te veel geprotocolleerde
voorgeschreven behandelingen biedt waarin weinig ruimte voor maatwerk wordt gelaten
(interviews met zorgaanbieders, 2011). ONL geeft aan dat er een vast omschreven behandelplan is,
maar dat er wel degelijk afgeweken kan worden wanneer de situatie van een kind daarom vraagt
(interview ONL, 2011). De behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie kan dus ook vanuit het
perspectief van de cliënt als cliëntgericht omschreven worden wegens de mogelijkheid tot
maatwerk.
Door de zorgaanbieders wordt de rol van de ouders verschillend omschreven, maar in de meeste
gevallen worden de ouders als volgt bij de behandeling betrokken. Allereerst wordt het
behandelplan afgestemd met de ouders. Daarnaast vindt er regelmatig een evaluatie plaats waarbij
de ouders aanwezig zijn. Enkele praktijken geven aan dat de ouders ook aanwezig moeten zijn bij de
behandelsessies, zodat de ouders kunnen leren wat hun rol is tijdens de behandeling en hoe ze thuis
moeten oefenen. Ze moeten de methodes en technieken begrijpen en deze thuis goed toepassen.
Daarvoor is het noodzakelijk dat zij ook de behandeling bijwonen (interviews met zorgaanbieders,
2010 en 2011). Niet alle praktijken kiezen hier echter voor. In het kader van cliëntgerichtheid richt
de behandelaar zich uiteraard ook op het gemotiveerd krijgen en houden van het kind, noodzakelijk
om thuis en op school te blijven oefenen. Wanneer een kind niet gemotiveerd is, dan kan door de
behandelaar worden besloten om te stoppen met de behandeling.
Tijdens de interviews met ouders (2010) blijkt dat zij het erg belangrijk vinden dat er een goede
afstemming plaatsvindt. Over het algemeen zijn ze tevreden over de mate waarin zij betrokken
worden bij de behandeling en bij het opstellen van het behandelplan. Daarnaast zijn in de database
van het KD ook de gegevens van een enquête beschikbaar die wordt uitgestuurd naar de ouders
wanneer een behandeling voltooid is. Deze enquête betreft zaken als de kwaliteit van de
behandeling, de deskundigheid van de hulpverlener en de verstrekking van informatie. Ook is er een
aantal vragen met betrekking tot de cliëntgerichtheid van de zorg: over het feit of de ouders kunnen
meebeslissen over de behandeling, of de ouders invloed hebben op het behandelplan en over de
interesse van de behandelaar in het kind. 80% van de ouders geeft aan dat ze invloed hebben en
kunnen meebeslissen over de behandeling van het kind (database KD, 2010).
Cliëntgerichte zorg is zoveel mogelijk toegesneden op de individuele behoeften van de cliënt. De
mogelijkheden om maatwerk te bieden door de zorg af te stemmen op de cliënt en door de ouders
te betrekken, vormt een vergroting van cliëntgerichtheid in de zorg en een positieve ontwikkeling
met betrekking tot de kwaliteit van de geleverde zorg.
In hoofdstuk vier is de gerealiseerde zorgvraag in kaart gebracht (figuur 5, paragraaf 3.3.2). Wat
opvalt, is dat de gerealiseerde zorgvraag volgens een vergelijkbaar patroon over het land is verdeeld
als de vestigingen van de aanbieders. Waar zich weinig tot geen zorgaanbieders bevinden, lijkt ook
weinig tot geen zorg gevraagd te worden. Dit doet vermoeden dat de vraag naar zorg het aanbod
volgt, wat een teken is van aanbodgerichte zorg in plaats van cliëntgerichte zorg. De zorg die
44

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

daadwerkelijk geleverd is, is cliëntgericht. Maar met het oog op de toegankelijkheid lijkt de zorg (in
een aantal gebieden) aanbodgericht te zijn.

5.5

Hoe transparant is de zorg?

Transparantie van de zorg is een aspect dat voor meerdere stakeholdergroepen van belang is. Hier
wordt transparantie besproken vanuit het oogpunt van de ouders, zorgverzekeraars, behandelaars
en scholen. Kwalitatief goede zorg vereist immers dat de zorg voor al deze groepen transparant is.
Het gaat er om of de zorg goed te vinden is en of het voor elke partij duidelijk is welke rol en taken
zij heeft. Ook kijken we naar de knelpunten waar de verschillende partijen tegenaan lopen bij het
uitvoeren van hun taak.
5.5.1 Ouders
Voor de ouders is het lastig om de juiste informatie te krijgen over de vergoedingsregeling, want
zowel vanuit de school als vanuit de zorgverzekeraars wordt er onvolledige of in sommige gevallen
verkeerde informatie verstrekt. De oudervereniging Balans krijgt bijvoorbeeld regelmatig vragen
over de vergoedingsregeling (interview met Balans, 2010).
De communicatie vanuit de zorgverzekeraars is niet altijd eenduidig, bijvoorbeeld wanneer er
contact wordt opgenomen met een callcenter van de zorgverzekeraar. Het komt geregeld voor dat
niet alle voorwaarden worden genoemd. Zo zijn er voorbeelden waarbij alleen werd bekeken hoe
oud het kind is zonder te benadrukken dat het om ernstige, enkelvoudige dyslexie moet gaan. Ook
de toeleidersfunctie van de school wordt geregeld niet genoemd. Dit alles kan leiden tot verwarring
bij de ouders (interviews met zorgaanbieders en ouders, 2010). Bij de invoering van de regeling
bleek ook de informatie op de websites van de zorgverzekeraars onvolledig of onjuist, maar na een
analyse van diverse websites blijkt dat inmiddels wel de volledige criteria om in aanmerking te
komen voor vergoede dyslexiebehandeling worden vermeld.
Daarnaast zijn de scholen niet altijd op de hoogte van de vergoedingsregeling en de voorwaarden.
De communicatie naar de ouders is daardoor niet altijd correct en volledig. Hierdoor ontstaan
misverstanden, bijvoorbeeld wanneer een ouder wordt verteld vergoede behandeling te ontvangen
terwijl het kind ook ADHD heeft en wegens het voorkomen van comorbiditeit dus buiten de regeling
valt (interview met zorgaanbieders, 2010). Zorgaanbieders geven aan dat de scholen steeds beter op
de hoogte zijn van de regeling en dat misverstanden daardoor minder vaak voorkomen (interview
met zorgaanbieders 2011).
Het vinden van een zorgaanbieder gebeurt in de meeste gevallen via de school. Op basis van
ervaringen die de school heeft met de behandelaar geeft de school een advies waar het kind
behandeld kan worden. Ook komt het voor dat men via de zorgverzekeraar naar een aanbieder
verwezen wordt. Vanuit de zorgverzekeraars worden er eisen gesteld aan de aanbieders, zij vereisen
vaak een praktijk die is aangesloten bij het KD of het NRD. Deze praktijken zijn te vinden op de
websites van het KD het NRD en soms op die van de zorgverzekeraar. Ouders geven aan geen
problemen te ondervinden in het vinden van een zorgaanbieder. Tenslotte komt het voor dat een
aanbieder aangeraden wordt door familie of vrienden (bijeenkomst vergoedingsregeling, 2010 en
interview met ouders, 2010). Zorgverzekeraars geven aan dat zorgaanbieders niet altijd vermelden
45

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

dat zij alleen onvergoede zorg bieden, waardoor ouders de rekening niet volledig kunnen declareren
(interview met zorgaanbieder, 2011).
Kortom, het is lastig voor ouders om de juiste informatie te verkrijgen. Zowel de scholen,
zorgverzekeraars als zorgaanbieders verstrekken niet altijd volledige en juiste informatie over
geldende regels. Deze signalen nemen echter wel af naarmate men meer ervaring heeft met de
vergoedingsregeling. Ouders geven aan geen problemen te ondervinden met het vinden van een
zorgaanbieder.
5.5.2 Zorgverzekeraars
Bij de invoering van de vergoedingsregeling wisten de zorgverzekeraars niet goed wat men kon
verwachten, hoeveel kinderen in aanmerking komen voor de vergoeding en welke aanbieders
declareren. Ten behoeve van de transparantie hebben de zorgverzekeraars de eerder besproken
ontvankelijkheidsverklaring ingevoerd. De zorgaanbieders moeten voordat ze starten met de
diagnostiek een ontvankelijkheidsverklaring indienen om te laten zien dat ze het schooldossier
hebben goedgekeurd, dat ze ernstige, enkelvoudige dyslexie vermoeden en dat ze graag een DBC
willen openen.
De zorgverzekeraars geven verder aan dat het schrijven van de dyslexiebehandelingen op de DBC
“overige stoornissen in de kindertijd” niet leidt tot transparantie, integendeel zelfs. Zij geven aan dat
het binnen deze DBC niet duidelijk is welke productcodes behoren bij dyslexie, doordat de DBC wat
productgroepen betreft niet specifiek is ingericht voor dyslexie. Dit maakt het lastig om analyses te
doen en benchmarks uit te voeren met deze DBC. Voor de informatievoorziening voor
zorgverzekeraars is inzage in gegevens makkelijker te realiseren wanneer er een aparte
productgroep ingericht wordt (interview met zorgverzekeraars, 2010 en 2011). DBC-Onderhoud
geeft aan dat zij in samenwerking met het veld een verkenning naar deze en andere mogelijke
oplossingsrichtingen uit wil voeren om de transparantie te verbeteren (DBC-Onderhoud, 2011)
Door het gebrek aan transparantie is het voor de zorgverzekeraars lastig om de kwaliteit van de
zorgaanbieders te controleren, zoals eerder besproken in paragraaf 5.2. Bijkomend probleem voor
de transparantie voor de zorgverzekeraars is dat er twee verschillende kwaliteitsinstituten zijn. Een
reactie van een zorgverzekeraar is dan ook “Het is toch waanzin, zo’n kleine wereld en dan twee
kwaliteitsinstituten?” (interview met zorgverzekeraar, 2010). De verschillen tussen de beide
instituten zijn niet duidelijk voor de zorgverzekeraars, ook is het lastig dat met beide instituten apart
contact moet worden gehouden en dat de beide instituten er aparte richtlijnen en databases op
nahouden.
5.5.3 Behandelinstituten
De behandelaars sluiten contracten af met verschillende zorgverzekeraars. De praktijken hebben
met iedere zorgverzekeraar een ander contract met uiteenlopende criteria, tarieven en eisen. De
voornaamste verschillen tussen zorgverzekeraars zitten in de volgende drie zaken; coulance, criteria
ten aanzien van medebehandelaars en het werken met bevoorschottingsafspraken (interview met
zorgaanbieders, 2010 en 2011). In de andere zorgmarkten van de curatieve GGZ zijn de afspraken
met de zorgverzekeraars uniform omdat gewerkt wordt met het representatiemodel. Bij de inkoop
van zorg onderhandelt de verzekeraar met het grootste marktaandeel met de GGZ-instellingen over
46

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

de kwaliteit en hoeveelheid zorg. Dit zogeheten representatiemodel bespaart tijd en
(transactie)kosten maar vermindert de concurrentie. Het model staat haaks op prestatiebekostiging,
dat juist de concurrentie wil bevorderen. Omdat dyslexiezorg in een concurrerende markt is
geplaatst, is het representatiemodel niet van toepassing en zijn zorgverzekeraars vrij hun eigen
inkoopbeleid te voeren. De behandelinstituten geven aan dat de uiteenlopende criteria, tarieven en
eisen die de zorgverzekeraars stellen voor hen niet transparant zijn.
De behandelinstituten geven aan dat voor hen de eisen van de DBC-structuur niet transparant zijn.
Net als de zorgverzekeraars geven de zorgaanbieders aan dat de structuur van de DBC “overige
stoornissen in de kindertijd” niet is ingericht op dyslexiezorg, waardoor de productcodes niet als
logisch worden ervaren. De zorgaanbieders missen een handleiding waarin beschreven staat op
welke wijze bijvoorbeeld indirecte en directe tijd geregistreerd moet worden. Zij zien een aparte
productgroep voor dyslexiezorg als oplossing om de DBC-systematiek eenvoudiger te maken
(interview met zorgaanbieders, 2011). DBC-Onderhoud geeft aan dat er documentatie beschikbaar is
waarin regels omtrent registratie toegelicht worden. DBC-Onderhoud geeft ook aan, wanneer
dyslexiezorg binnen de Zvw blijft vallen, de mogelijkheden te willen onderzoeken om
informatievoorziening richting zorgaanbieders meer op maat te maken (DBC-Onderhoud, 2011).
Ook de behandelinstituten geven aan dat zij het vreemd vinden dat er twee verschillende
kwaliteitsinstituten zijn. Het is voor een praktijk haast onmogelijk om zowel bij het KD als het NRD
aangesloten te zijn, omdat de eisen waaraan je moet voldoen tussen deze instituten erg groot zijn.
Met name de eisen die de instituten stellen met betrekking tot het aanleveren van data zijn te hoog
om bij beide kwaliteitsinstituten aan te kunnen sluiten (interview met zorgaanbieders, 2010 en
2011). Vandaar dat behandelpraktijken vaak bij één instituut aangesloten zijn. In diverse interviews
kwam naar voren dat het voor de markt beter is slechts één kwaliteitsinstituut te hebben. Vaak
wordt opgemerkt dat het “eigen” instituut dan leidend moet zijn bij de totstandkoming van één
instituut. In het verleden is meerdere keren geprobeerd om te komen tot één instituut, bijvoorbeeld
via een samengaan van KD en NRD, helaas is het dyslexieveld daar (nog) niet in geslaagd.
Kortom, voor behandelpraktijken zijn er diverse zaken die de situatie niet transparant maken. Zo zijn
er grote verschillen tussen de zorgverzekeraars en hun regelgeving. Daarnaast is de DBC-structuur
voor hen niet transparant en is het onnodig ingewikkeld dat er twee verschillende
kwaliteitsinstituten naast elkaar bestaan.
5.5.4 Scholen
Door Masterplan Dyslexie wordt er regelmatig een bijeenkomst georganiseerd voor
samenwerkingsverbanden van scholen. Het doel van deze bijeenkomsten is om meer uitleg te geven
over de vergoedingsregeling en over de rol van de school. Deze bijeenkomsten zorgen voor meer
transparantie. Tijdens deze bijeenkomsten blijken de volgende zaken vragen op te roepen.
In de praktijk blijken alle behandelinstituten andere eisen te stellen aan het schooldossier. Vooraf
stemmen de scholen af met de praktijken wat de eisen zijn voor wat betreft het schooldossier. De
strengheid van deze eisen blijkt van invloed te zijn op het advies dat de scholen geven aan de
ouders. Ouders vragen namelijk regelmatig advies aan de school, wanneer ze een keuze moeten

47

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

maken voor een behandelinstituut. Het lijkt er op dat bij dit advies de scholen vaak hun eigen
tevredenheid over de contacten met en de eisen gesteld door de instituten meenemen.
Voor de scholen is er een apart protocol opgesteld door Masterplan Dyslexie. Hierin staat de rol van
de scholen exact en duidelijk beschreven, zodat het als leidraad kan dienen bij het uitvoeren van de
taak van de school. Wel bleek uit het interview met Blomert (2010) dat er in het protocol opgesteld
door het Masterplan Dyslexie meer eisen worden gesteld aan de scholen dan de intentie was van
Blomert. Hij gaf aan dat de school met behulp van niet veel meer dan de gegevens uit het
leerlingvolgsysteem in staat moet zijn om dyslexie te vermoeden en een kind door te verwijzen naar
een behandelinstituut waar de diagnostiek plaats vindt. Het is volgens hem niet noodzakelijk dat er
extra testen worden uitgevoerd op de scholen, want de scholen hebben hier geen tijd en kennis
voor. Ook lijdt dit tot het overtesten van kinderen, aldus Blomert (2010). Masterplan Dyslexie geeft
aan dat de tests die scholen doen, de reguliere toetsen zijn die afgenomen worden bij alle leerlingen
in het kader van hun handelingsgericht werken. Volgens Masterplan Dyslexie wordt er niet
aanvullend of afwijkend van het protocol getest door scholen (Masterplan Dyslexie, 2011).
Tijdens de bijeenkomsten bleek dat het Masterplan Dyslexie en de scholen sommige aspecten net
wat anders interpreteren dan anderen (dat bedoeld hebben). Twee voorbeelden uit een bezochte
bijeenkomst zijn de veronderstelling dat de school onderdeel is van het multidisciplinaire
samenwerken en de veronderstelling dat KD en NRD op verzoek van de zorgverzekeraars de
behandelinstituten visiteren om de kwaliteit en de dossiers te beoordelen. Ook het bestaan van de
twee verschillende kwaliteitsinstituten vinden de scholen verwarrend.
Kortom, voor scholen is ondanks de goede rol van het Masterplan Dyslexie nog niet alles helder met
betrekking tot de vergoedingsregeling en de rol van de school daarbij. Meer afstemming tussen het
Masterplan en andere actoren is vereist om de transparantie voor de scholen te vergroten en de
afstemming tussen het onderwijs en de zorg verder te verbeteren.

5.6

Naleving van het protocol Blomert

Vanwege de belangrijke rol die het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling (Blomert, 2006)
inneemt, besteden wij in dit hoofdstuk aandacht aan de ontstaansgeschiedenis, de implementatie
en uitvoerbaarheid in de praktijk, de ruimte voor verschillende behandelmethodes en de verdere
ontwikkeling van het protocol.
Het Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling behoort gebruikt te worden door alle
behandelaren als richtlijn over hoe de diagnostiek en behandeling uitgevoerd dient te worden. Deze
voorwaarde is gesteld tijdens het introduceren van de vergoedingsregeling in 2009, geldt nog altijd
en wordt door de zorgverzekeraars gehanteerd. Kortom, binnen de dyslexiezorg is het toekennen
van vergoedingen strak gekoppeld aan het volgen van het protocol van Blomert (2006), wanneer er
niet volgens het protocol gewerkt wordt kan er geen aanspraak worden gemaakt op de vergoeding.
5.6.1 Ontstaansgeschiedenis
Het protocol heeft een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van de vergoedingsregeling
voor dyslexiezorg. Dit is geen gangbare rol voor een protocol voor diagnostiek en behandeling van
een aandoening c.q. van een protocol gericht op de kwaliteit van de zorg. Toch is Blomert om deze
48

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

reden in 2005 in opdracht van het CVZ gestart met de ontwikkeling van het Protocol Dyslexie
Diagnostiek en Behandeling (interview met Blomert, 2010). Het protocol is opgesteld door middel
van het bestuderen van internationale literatuur, het evalueren van de situatie in de diverse
behandelpraktijken in Nederland en door het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek. De basis
voor de vergoedingsregeling is dat er met behulp van het protocol betrouwbaar en in
overeenstemming met de wetenschappelijke stand van zaken ernstige, enkelvoudige dyslexie kan
worden vastgesteld en behandeld (Blomert, 2006). Tijdens de eindfase van het protocol hebben
diverse actoren de mogelijkheid gehad om input te leveren met als doel draagvlak voor en kwaliteit
van het protocol. Bij de afronding van het protocol in december 2006 stemden de vier betrokken
beroepsgroepen (LBRT, NVLF, NIP en NVO) in met het protocol.
Een aantal actoren is niet tevreden met het proces en de wijze waarop het protocol destijds tot
stand is gekomen. Mede hierdoor is men niet in staat om tot een gedeelde visie te komen voor wat
betreft de doorontwikkeling van het protocol en eventuele afgeleide behandelmethoden. Er lijkt niet
veel bereidheid bij de verschillende actoren om constructief in overleg te treden, tot elkaar te
komen en, indien nodig, werkbare compromissen te sluiten.
5.6.2 Uitvoerbaarheid
De uitvoerbaarheid van het protocol wordt beoordeeld door te bekijken hoe gemakkelijk is het om
het protocol na te leven en uit te voeren. Het protocol behandelt eerst de diagnostiek en geeft
daarna richtlijnen met betrekking tot de behandeling. Vandaar dat de diverse meningen en
verbeterpunten zijn opgedeeld in diagnostiek en behandeling.
Met betrekking tot de beschrijving van de diagnostiek zijn de meeste partijen positief. De algemene
mening is dat de diagnostiek zeer duidelijk is beschreven. Een nadeel dat genoemd wordt is dat er
momenteel maar één test beschikbaar is die alle aspecten uit het protocol kan meten, namelijk
3DM. Een aantal behandelaars geeft aan dat de kosten die in rekening worden gebracht voor
aanbieders die niet aangesloten zijn bij NRD onevenredig hoog is. Zij zien dit als een oneigenlijk
concurrentievoordeel voor aanbieders aangesloten bij NRD. Een ander bezwaar van aanbieders die
niet aangesloten zijn bij het NRD, is dat de data die ingevoerd worden bij het afnemen van de test
opgenomen worden in de database van het NRD. De aanbieders geven aan dat zij zelf willen bepalen
aan wie zij wel of niet hun data beschikbaar stellen. Een gevolg hiervan is dat deze aanbieders kiezen
voor een combinatie van andere tests, waarmee ze ook kunnen voldoen aan het protocol. Het
nadeel hiervan is dat het afnemen van meerdere tests meer tijd kost en dat dit zowel voor de
patiënt als voor de zorgaanbieder niet efficiënt is. Deze aanbieders geven aan dat er behoefte is aan
een onafhankelijke COTAN genormeerde tool die alle aspecten uit het protocol kan meten (interview
zorgaanbieders, 2011).
Voor wat betreft de beschrijving van de behandeling in het protocol zijn de meningen sterker
verdeeld. Een deel van de behandelaars is groot fan van het behandelprotocol en volgt dit strikt. Een
ander deel is van mening dat het protocol te specifiek en te gedetailleerd aangeeft hoe de
behandeling moet worden uitgevoerd en daarbij te weinig ruimte laat aan de specifieke inschatting
van de situatie van de cliënt door de behandelaar. Er wordt immers een precies begin- en eindpunt
aangegeven, er wordt verteld hoe vaak de behandeling plaats moet vinden en hoe lang iedere stap
moet duren. Een deel van de critici heeft het protocol zo opgevat dat er geen enkele afwijking in de
49

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

behandelingsmethode geoorloofd is. Een ander deel van de critici verklaart dat het protocol wel
enige ruimte biedt voor een aanpassing van de behandelmethoden en past deze dan ook aan. Ook
bij de voorstanders van het protocol zijn de meningen verdeeld over in hoeverre een aanpassing of
afwijking van de behandelmethode geoorloofd is. Kortom, het protocol wordt voor wat betreft de
ruimte tot maatwerk niet eenduidig geïnterpreteerd.
5.6.3 Behandelwijze binnen het protocol
Er zijn dus verschillende interpretaties over hoeveel ruimte het protocol biedt voor aangepaste
behandelmethodes. Een aantal behandelaars vindt dat het protocol (te) specifiek voorschrijft wat er
exact gedaan moet worden en ziet weinig mogelijkheid tot een eigen interpretatie. Andere
behandelaars zien wel ruimte voor een eigen invulling en hebben op basis hiervan hun eigen
behandelmethode ontwikkeld c.q. afgeleid van het protocol. Deze behandelmethoden zijn
ontwikkeld door specifieke behandelaars en instituten. Zij werken met de eigen behandelmethode
en waarborgen tegelijk dat zij ook voldoen aan het Protocol Dyslexie Diagnostiek & Behandeling.
Twee voorbeelden zijn:
1. Een behandelmethode opgesteld door Loykens et al. (2009). Deze behandelmethode legt
iets meer accent dan Blomert op aspecten als compensatie, houding en beleving naast het
trainen.
2. Een behandelmethode van ONL. ONL heeft het protocol verder gestandaardiseerd tot een
draaiboek waarin voor alle sessies exact staat beschreven wat er moet gebeuren. Alle leden
van ONL, de schoolbegeleidingsdiensten, krijgen een cursus over hoe dit draaiboek
toegepast moet worden.
In feite gebruiken de bovengenoemde behandelaars het protocol van Blomert als de algemeen
geldende richtlijn en hebben ze daarbinnen hun eigen behandelmethode ontwikkeld, die volgens
hen voldoet aan de voorwaarden en eisen van het protocol. Niet iedereen in de dyslexiesector is er
echter van overtuigd dat deze interpretatie en aanpak juist is. Is er nu wel of niet sprake van een
gedetailleerd behandelprotocol dat strikt gevolgd moet worden? Hoeveel eigen interpretatie van de
behandelende professional is mogelijk/wenselijk? Kortom, het dyslexieveld zal met elkaar in overleg
moeten treden en gezamenlijk tot een visie moeten komen over wat wel/niet de bedoeling is.
5.1.18. Ontwikkeling
In het dyslexieveld is men unaniem van mening dat het protocol verder doorontwikkeld moet
worden. Verschillende partijen/stromingen voelen zich individueel verantwoordelijk en vinden
zichzelf de beste partij om doorontwikkeling op te pakken, maar er is geen gezamenlijke
verantwoordelijkheid en geen geaccepteerde regie.
Bij de doorontwikkeling van het protocol moet onderscheid gemaakt worden tussen
verduidelijkingen en aanscherpingen van het huidige protocol enerzijds en een fundamentele en
deels op de wetenschap gebaseerde doorontwikkeling van het protocol anderzijds.
Bij het verduidelijken en aanscherpen van het huidige protocol kan gedacht worden aan:

50

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011



Het nader specificeren van de ruimte die het protocol biedt aan aanpassingen in de
behandelmethoden en op andere terreinen. Dit na een inventarisatie van
interpretatieverschillen.



Een eventuele bijstelling van de richtlijn van 40-60 behandelingen. De geïnterviewden geven
veelal aan dat de behandeltijd te beperkt is. Tegelijkertijd geven de doorlooptijden van de
zorgtrajecten in DIS vooralsnog een ander beeld. Daaruit blijkt (met de huidige gegevens)
namelijk dat bijna 80% van alle behandeltrajecten binnen de 60 weken wordt uitgevoerd. In
hoofdstuk 6 wordt dit verder toegelicht.



Het opstellen van exacte criteria en verwachtingen voor de toeleidersrol van de school,
bijvoorbeeld door aan te geven welke methodes moeten worden gebruikt tijdens de
interventies. Dit zou de rol voor de scholen verduidelijken.

Bij een fundamentele doorontwikkeling van het protocol gaat het onder andere om het op basis van
(langjarige) effectmetingen en wetenschappelijk onderzoek doorontwikkelen van het huidige
protocol voor diagnostiek en behandeling en eventueel daarbinnen passende andere
behandelmethoden. Aspecten als de kwaliteit van de behandeling en de vraag of de kinderen nu
eigenlijk de best mogelijke zorg krijgen zouden centraal moeten staan bij deze doorontwikkeling.
Zowel het NRD/Blomert als de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) heeft aangegeven de
(fundamentele) doorontwikkeling van het protocol op te willen pakken. SDN en NRD werken echter
niet samen op het gebied van de doorontwikkeling van het protocol. Ook NIP en NVO zijn bereid om
een bijdrage te leveren. Naast de doorontwikkeling van het protocol zal er ook gekeken moeten
worden of en in hoeverre (nieuwe) behandelmethoden voldoen aan het protocol, effectief zijn en
hoe dat beoordeeld moet worden.
Er kan worden geconstateerd dat er binnen het dyslexieveld geen regie is over wie er
verantwoordelijk is voor het doorontwikkelen, verduidelijken en aanscherpen van het protocol. Voor
een gedragen protocol lijkt het echter wel verstandig wanneer het veld hierin gezamenlijk gaat
optrekken.

5.7

Effectmeting van kwaliteit van de zorg

Met effectmetingen is het mogelijk om de kwaliteit van de zorg meetbaar en inzichtelijk te maken.
Verschillende actoren hebben aangegeven behoefte te hebben aan transparante en onafhankelijke
informatie over de kwaliteit van de zorg. De zorgaanbieders en zorgprofessionals geven aan
behoefte te hebben aan informatie over de effecten van de zorg ten behoeven van sturing en
verbetering van het eigen zorgproces. De Inspectie voor de Gezondheidszorg wil dergelijke
informatie gebruiken om te identificeren waar het risico op onverantwoorde zorg aanwezig is.
Ouders willen deze informatie gebruiken om een keuze te maken voor zorgaanbieder.
Zorgverzekeraars geven aan de informatie te gaan gebruiken als leidraad voor het inkopen van
kwalitatief goede zorg (Trendrapportage GGZ, 2010; interview met zorgverzekeraar, 2011).
Het protocol ‘Dyslexie Diagnostiek en Behandeling’ van Blomert gaat in op het belang van de
ontwikkeling van “kwaliteitscriteria voor de beoordeling van behandelprogramma’s *…+ en daarnaast
51

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

wetenschappelijk onderzoek *…+ voor de omzetting van het dyslexie protocol van ‘practice based’
naar ‘evidence based’”. Partijen in het veld geven aan dat het op basis van het protocol niet mogelijk
is om effecten van behandeling te monitoren; het protocol vormt een richtlijn en de methodiek is
nog niet voldoende uitgewerkt om tot goede indicatoren te komen. Eerst moeten de criteria
omtrent de verschillende behandelmethoden helder worden (interview NIP/NVO, 2011).
Er moet enige tijd verstreken zijn voordat een effectmeting voor de vergoede dyslexiezorg
uitgevoerd kan worden, omdat een gemiddeld behandeltraject 40 tot 60 weken duurt (op basis van
het protocol) en de vergoedingsregeling recent (2009) is ingevoerd.
Recentelijk heeft het RID (Regionaal Instituut voor Dyslexie) haar eerste effectmeting onder 215
cliënten afgerond. Deze behandelingen zijn allen conform protocol uitgevoerd. Het effect van de
behandeling is bij deze meting gerelateerd aan de standaardscores van leeftijdsgenoten. Uit de
meting blijkt dat een groot percentage kinderen met de diagnose ernstige, enkelvoudige dyslexie
hun achterstand, na geprotocolleerde behandeling (aantal behandelingen gem.= 67, SD=11), inhaalt
ten opzichte van leeftijdsgenoten (Gerretsen en Ekkebus, 2011).
Een aantal actoren (interviews, 2011) geeft aan dat de effectmetingen van de vergoede dyslexiezorg
het beste uitgevoerd kunnen worden door Stichting Benchmark GGZ (SBG) omdat zij als
onafhankelijke partij van alle zorgaanbieders data kunnen verzamelen en analyseren. Deze stichting
verzamelt op uniforme wijze alle gegevens binnen de GGZ om tot vergelijkbare effectmetingen te
komen. Voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars brengt die uniformiteit in de aanlevering van
gegevens grotere transparantie met zich mee, omdat deze tussen de instellingen te vergelijken zijn.
Voor de vergoede dyslexiezorg is door SBG inmiddels een start gemaakt. Er wordt met de
kwaliteitsinstituten gekeken welke gegevens vanuit hun databases gebruikt kunnen worden voor de
effectmetingen van het SBG. Ook (samenwerkingsverbanden van) vrijgevestigde aanbieders kunnen
een contract sluiten met SGB voor de aanlevering van gegevens voor de effectmeting.

5.8

Inzet van de beroepsgroepen

In deze paragraaf wordt besproken welke beroepsgroepen in de praktijk worden ingezet tijdens de
behandeling van dyslexie en wat dit zegt over de kwaliteit van de zorg. In dit verband wordt er ook
gekeken naar wat het protocol hierover meldt.
Binnen de dyslexiebehandeling wordt er gesproken over hoofd en medebehandelaars. Een
hoofbehandelaar is een “professional die (binnen de kaders van de wet BIG) in de instelling of
praktijk als bevoegd en bekwaam gezien wordt om een diagnose te stellen conform DSM IV, een
behandelplan voor de patiënt uit te zetten en binnen de instelling/praktijk eindverantwoordelijk is
voor het geleverde zorgprofiel van een patiënt.” (verklarende woordenlijst GGZ Nederland). Binnen
het GGZ-beleid betreffende het schrijven op DBC’s wordt geen definitie gegeven van het
medebehandelaarschap. Ook in het protocol wordt de inzet van een medebehandelaar niet
genoemd.
In het protocol wordt de volgende omschrijving gegeven over wie er verantwoordelijk is voor de
uitvoering van het protocol en hiermee dus gezien wordt als hoofdbehandelaar. “Psychologen en
52

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

orthopedagogen op het niveau van GZ-psycholoog met (postacademische) specialisatie op het gebied
van leren en cognitieve informatieverwerking, leer- en cognitieve functiestoornissen en diagnostiek
en behandeling van dyslexie” (Blomert, 2006). In het protocol wordt niet gesproken over een
medebehandelaar. Er wordt gesproken over een persoon die de behandeling uitvoert en die
verantwoordelijk is. Het protocol geeft daarnaast aan dat wanneer er een verandering plaatsvindt
van de dyslexiebehandelaar, dit dan ook verantwoord en schriftelijk moet worden toegelicht in het
dossier.
Er bestaat veel discussie en verschil van mening in het dyslexieveld over welke beroepsgroepen
ingezet mogen worden als behandelaar en als medebehandelaar. Zelfs binnen de bij NRD
aangesloten instituten en/of de bij KD aangesloten instituten bestaat er geen eenduidige mening
over het al dan niet inzetten van bepaalde beroepsgroepen als medebehandelaar. Uit interviews
met zorgaanbieders (2011) komt naar voren dat een aantal aanbieders het onderscheid in
beroepsgroepen geen juiste vinden. ‘Het gaat om de opleiding en de ervaring die iemand heeft.
Wanneer iemand gespecialiseerd is in dyslexie en aantoonbare ervaring heeft, dan is de
beroepsgroep van ondergeschikt belang. Zowel een remedial teacher, logopedist als
taalwetenschapper kan uitstekend fungeren als medebehandelaar, mits hij/zij de juiste specialisatie
in dyslexie en ervaring heeft.’
In hoofdstuk 4 is gebleken dat er in de praktijk verschillende beroepsgroepen worden ingezet bij de
diagnose en behandeling. De eerste reden hiervoor is dat in de praktijk alle CONO-beroepen tijd
kunnen schrijven op de DBC en hierdoor de mogelijkheid hebben om (een gedeelte van) de
behandeling uit te voeren. Blomert en meerdere behandelaars hebben tijdens de interviews
aangegeven dit een kwalijke zaak te vinden. “Hoe is het in godsnaam mogelijk dat al die beroepen
tijd mogen schrijven op deze DBC. Dan ga je weer terug naar af.” Daarnaast geven zij aan dat in het
protocol precies is aangegeven wie dyslexie mogen en kunnen behandelen en dat het inzetten van al
deze beroepsgroepen ten koste gaat van de kwaliteit.
De tweede reden voor de ondoorzichtigheid van de inzet van verschillende beroepsgroepen is de
gebruikmaking van de verlengde-armconstructie. Medebehandelaars die niet op de CONOberoepenlijst staan mogen geen tijdschrijven, maar kunnen wel in een verlengde armconstructie
samenwerken met een hoofdbehandelaar. Ook in andere ggz-sectoren is er sprake van zogenaamde
‘ondersteunende beroepen’ die niet op de CONO-lijst staan. De kosten van de inzet van niettijdschrijvende beroepen zijn meegenomen bij de bepaling van de hoogte van de kosten van de
hoofdbehandelaar, en daarmee indirect medebepalend voor de kostprijs per DBC. Het is aan
zorgverzekeraars om te bepalen of zij toepassing van een dergelijke verlengde arm-constructie bij
contractering willen honoreren. Conform de Zorgverzekeringswet (Zvw) kunnen zij ervoor kiezen om
dit niet te doen. Het is bekend dat zij, vanuit het oogpunt van scherpere inkoop en kwaliteit van zorg
in de hele curatieve ggz terughoudender zijn geworden hierin. ZN en de zorgverzekeraars hebben
aangegeven bezwaar te hebben tegen de verlengde-armconstructie, omdat hierdoor niet inzichtelijk
is welke beroepsgroepen betrokken zijn bij de zorgverlening. VWS en de NZa geven aan geen
problemen te hebben met de inzet van niet-CONO-beroepen, omdat de hoofdbehandelaar de
verantwoordelijkheid heeft voor het inschakelen van adequate zorgverleners. Het gevolg van de
verschillende meningen over de verlengde-armconstructie is dat het dyslexieveld verschillende eisen
hanteert voor medebehandelaars en dat hierdoor sommige ‘niet-CONO-beroepen’ buiten de
vergoedingsregeling vallen en anderen via de verlengde-armconstructie wel vergoede zorg leveren.
53

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Zorgaanbieders zijn verdeeld over wie er als hoofdbehandelaar op zou moeten treden. Op de
stelling: “Alleen de beroepsgroepen: GZ-psycholoog, orthopedagoog-generalisten en kinder- en
jeugdpsychologen hebben de juiste kennis en ervaring om als zorgverlener eindverantwoordelijk te
zijn bij de behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie” antwoordt 48% van de respondenten
eens, 45% van de respondenten oneens en 7% weet niet. NIP en NVO hebben aangegeven het
structureel maken van de tijdelijke regeling / uitzondering voor de orthopedagogen-generalist en de
kinder- en jeugdpsycholoog om de eindverantwoordelijkheid voor de DBC te kunnen dragen en deze
te kunnen openen en sluiten de beste manier te vinden om de aanspraak na 2011 voort te zetten.
5.8.1 Inzet van logopedisten
Logopedisten mogen, omdat ze in de GGZ-beroepentabel (een samenstelling van CONO-beroepen
en somatische beroepen) staan, tijd schrijven op DBC’s. Alle beroepen in de GGZ-beroepentabel
mogen dit en daarom is het mogelijk voor logopedisten om als medebehandelaar dyslexiezorg te
bieden. Het is voor logopedisten niet mogelijk om een DBC te openen of te declareren, dit dient
door een GZ-psycholoog, kinder- en jeugdpsycholoog of orthopedagoog-generalist te worden
gedaan. Hierdoor zijn logopedisten in de praktijk werkzaam als medebehandelaar en blijft de GZpsycholoog, kinder- en jeugdpsycholoog of orthopedagoog-generalist hoofdbehandelaar en dus
verantwoordelijk. Van oudsher zijn logopedisten betrokken bij de dyslexiezorg, ook daarom zijn zij
van mening een goede rol te kunnen spelen bij de behandeling van dyslexie. Dat deden zij vroeger
immers ook (interview NVLF, 2010).
Begin mei 2010 heeft de NVLF een vragenlijst verstuurd naar de logopedisten uit het
dyslexiebestand (ongeveer 300 leden) om een beeld te krijgen over de rol die logopedisten spelen in
de vergoedingsregeling. Hieruit bleek dat slechts 25% van de gespecialiseerde logopedisten kinderen
met dyslexie behandelt op basis van de vergoedingsregeling. De vragenlijst uitgezet in het kader van
deze beleidsevaluatie (eind oktober 2011) is door 69 logopedisten ingevuld die ernstige,
enkelvoudige dyslexie behandelen of behandelden. 55% van hen behandelde dyslexie zowel voor als
na de invoering van de vergoedingsregeling, 42% behandelt pas sinds de invoering van de
vergoeding en 3% behandelde alleen voorafgaand aan de vergoedingsregeling. 46 van de 69
logopedisten geven aan dat het aantal cliënten dat zij behandelen is toegenomen (met gemiddeld 19
cliënten per jaar) sinds de invoering van de vergoedingsregeling. 8 van de 69 logopedisten geven aan
dat het aantal cliënten dat zij behandelen is afgenomen (met gemiddeld 9 cliënten per jaar) sinds de
invoering van de vergoedingsregeling. Logischerwijs kan verondersteld worden dat deze vragenlijst
via de sneeuwbalmethode met name terecht is gekomen bij het deel van de logopedisten die nog
wel behandelen. Desalniettemin geven deze cijfers aan dat logopedisten nog een rol spelen in het
behandelen van kinderen onder de vergoedingsregeling en dat er na de invoering van de
vergoedingsregeling logopedisten als medebehandelaars zijn bijgekomen.
Tegelijkertijd ontvangt de NVLF signalen van hun achterban dat de samenwerkingsverbanden met
gedragswetenschappers lastig te vormen zijn en het tijd kunnen schrijven op de DBC in de praktijk
niet eenvoudig te realiseren is. Daarnaast kiezen logopedisten er bewust voor om kinderen te
behandelen buiten de vergoedingsregeling, omdat ze dan niet aan de behandelwijze van het
protocol vast zitten (Boersma, 2010).

54

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Volgens de NVLF is het juist in het belang van het kind om logopedisten in te zetten als
medebehandelaar (interview met NVLF, 2010). De redenen die ze hiervoor geven:


Logopedisten zijn breed inzetbaar, zowel tijdens de diagnostiek als tijdens de behandeling



Logopedisten werken op natuurlijke wijze samen met verschillende partijen, bijvoorbeeld
met de interne begeleiders en leerkrachten op scholen.



Logopedisten zijn laagdrempelig, goed toegankelijk en geografisch gezien goed bereikbaar

In het protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling (Blomert, 2006) worden logopedisten niet
genoemd. In een interview gaf Blomert aan hen niet geschikt te vinden om ingezet te worden als
behandelaar (interview met Blomert, 2010). Volgens hem zijn in het protocol niet voor niets alleen
psychologen en orthopedagogen genoemd als behandelaars van ernstige, enkelvoudige dyslexie. Dit
sluit volgens hem aan bij het besluit van de gezondheidsraad in 1995, die aangaf dat een
gespecialiseerde deskundige noodzakelijk is als behandelaar van dyslexie. NIP en NVO geven
daarentegen aan dat het onder de professionele autonomie en verantwoordelijkheid van de
hoofdbehandelaar valt om in te schatten of zij kunnen samenwerken met andere zorgprofessionals
bij de behandeling (interview met NIP NVO, 2010 en 2011). ONL (interview 2011) geeft aan dat het
wat hen betreft niet zou moeten gaan om de beroepsgroep, maar om de opleiding in combinatie
met de ervaring die de logopedist heeft.
5.8.2 Inzet van remedial teachers
De meeste discussie en meningsverschillen doen zich voor over het al dan niet inzetten van remedial
teachers, opgenomen in het bestand van dyslexiespecialisten van de LBRT, als medebehandelaar bij
de dyslexiebehandeling. Een aantal groepen geeft aan dat deze remedial teachers bekwaam zijn om
als medebehandelaar op te treden binnen de dyslexiezorg. De GZ-psycholoog, kinder- en
jeugdpsycholoog of orthopedagoog-generalist blijft in dit geval hoofdbehandelaar en
eindverantwoordelijk, maar de behandeling kan (deels) uitgevoerd worden door remedial teachers.
Hier wordt wel altijd aan toegevoegd dat het noodzakelijk is dat de remedial teachers ervaring
hebben met dyslexiebehandeling en een extra opleiding hebben gevolgd tot dyslexiespecialist. Dit
kan door een instelling zelf worden verzorgd of door het volgen van de post-HBO opleiding tot
dyslexiespecialist bij een van de drie hogescholen. De term remedial teacher roept bij sommigen een
verkeerd beeld op (“oubollig, een oud-leraar die nog een paar uurtjes in de week aan het werk gaat
als remedial teacher”). Daarom werd er tijdens de verschillende interviews de nadruk gelegd op het
feit dat extra scholing tot dyslexiespecialist en voldoende ervaring op het gebied noodzakelijk is,
voordat een remedial teacher wordt ingezet als medebehandelaar.
De voorstanders van de inzet van remedial teachers als medebehandelaar hebben de volgende
argumenten:


De didactische ervaring. Didactiek is erg belangrijk tijdens de dyslexiebehandeling en hier
kan de remedial teacher een belangrijke rol vervullen.



Goed in staat om onder begeleiding van een GZ-psycholoog, kinder- en jeugdpsycholoog of
orthopedagoog-generalist een deel van de behandeling op zich te nemen.

55

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011



Er zijn in dyslexie gespecialiseerde remedial teachers beschikbaar: 1) met relevante en
recente behandelervaring, 2) met een gespecialiseerde opleiding, 3) met een focus op
dyslexiezorg via deelname aan intervisiegroepen e.d.

De tegenstanders van de inzet van remedial teachers als medebehandelaar hebben de volgende
argumenten:


Remedial teachers missen de juiste achtergrond en opleiding.



Remedial teachers worden niet erkend door het protocol en zijn geen CONO-beroep
waardoor ze geen tijd kunnen schrijven op de DBC’s.



Ernstige, enkelvoudige dyslexie is een stoornis waarvoor zorg nodig is en waarvoor
begeleiding of remediëring van een remedial teacher niet voldoende is.



Bij de inzet van remedial teachers vervaagt de grens tussen de zorg en het onderwijs.

Uit de internetvragenlijst, ingevuld door 20 remedial teachers, blijkt dat 85% van hen dyslexie zowel
voor als na de invoering van de vergoedingsregeling behandelt, 18% behandelde alleen voorafgaand
aan de vergoedingsregeling. 9 van de 20 remedial teachers geven aan dat het aantal cliënten dat zij
behandelen is toegenomen (met gemiddeld 100 cliënten per jaar) sinds de invoering van de
vergoedingsregeling. 5 van 20 remedial teachers geven aan dat het aantal cliënten dat zij
behandelen is afgenomen (met gemiddeld 16 cliënten per jaar) sinds de invoering van de
vergoedingsregeling. Vanwege het relatief klein aantal remedial teachers dat de vragenlijst heeft
ingevuld zijn deze gegevens niet representatief voor de gehele groep. Desalniettemin geven deze
cijfers aan dat sommige remedial teachers een rol spelen in het behandelen van kinderen onder de
vergoedingsregeling en dat een deel van hen een flink aantal meer leerlingen behandelt dan voor de
vergoedingsregeling.
Een oplossing voor de omstreden inzet van remedial teachers, die door meerdere voorstanders is
aangedragen, is het inzetten van een remedial teacher onder verantwoordelijkheid van de
hoofdbehandelaar, bijvoorbeeld een GZ-psycholoog. In dit geval blijft de GZ-psycholoog persoonlijk
verantwoordelijk, moet hij toezicht houden op de kwaliteit van de behandeling, maar kan de
behandeling (deels) uitgevoerd worden door een remedial teacher (interviews met
beroepsverenigingen en zorgaanbieders, 2010 en 2011).
Zorgverzekeraars willen niet dat een remedial teacher wordt ingezet tijdens de behandeling, wegens
verschillende oorzaken. Zo geeft een zorgverzekeraar aan tegen de inzet van een remedial teacher
te zijn omdat dit niet volgens protocol is en zij niet-CONO-geregistreerd zijn (interview met
zorgaanbieder, 2011). Anderzijds geven zorgverzekeraars aan dit de inzet van een remedial teacher
negatief is voor de kwaliteit van de behandeling, zoals aangegeven door kwaliteitsinstituten.
Sommige zorgverzekeraars hebben dit expliciet in de contracten opgenomen (interview met
zorgaanbieders, 2010). Dit is een opmerkelijke opstelling. Bij geen enkele andere beroepsgroep of
eventuele medebehandelaar nemen zij een dergelijk standpunt in. Bovendien is het niet gebruikelijk
dat zorgverzekeraars een standpunt innemen dat zo dicht raakt aan de inhoud van de zorg.

56

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

5.8.3 Inzet van taalwetenschappers
Taalwetenschappers zijn op universitair niveau opgeleid op het gebied van de klinische linguïstiek.
Tijdens deze opleiding komen theoretische en medische achtergrond, diagnostiek en behandeling
aan bod. Voor de invoering van de vergoedingsregeling voor ernstige, enkelvoudige dyslexie
behandelden dyslexielinguïsten patiënten met deze diagnose veelvuldig. Klinisch linguïst is echter
geen CONO-geregistreerd beroep, waardoor na de invoering van de vergoedingsregeling deze groep
zorgaanbieders geen tijd kan schrijven op een DBC. In het protocol van Blomert wordt de inzet van
taalwetenschappers bij de behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie niet genoemd. In de
praktijk komt het bijna niet tot nooit voor dat een hoofdbehandelaar de inzet van een klinisch
linguïst als medebehandelaar bekostigt uit de opslag op de DBC. DysLing, de beroepsvereniging voor
dyslexielinguïsten, vindt dit een kwalijke ontwikkeling. Zij geven aan dat als universitair opgeleide en
ervaren taalwetenschappers, met een specialisatie in de behandeling van ernstige dyslexie
(afstudeerrichting als spraaktaalpathologie of neurolinguïstiek), zij heel geschikt zijn om te
behandelen. De behandelwijze van de linguïsten is, zo geven ze aan, geheel volgens het protocol van
Blomert. “Het is zonde dat deze capaciteit op dit moment niet meer benut wordt.” DysLing vindt dat
het inschakelen van meer en meer logopedisten of remedial teachers de kwaliteit van de
behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie niet ten goede komt (interview met DysLing, 2011).
Uit de internetvragenlijst, ingevuld door 9 taalwetenschappers, blijkt dat 44% van hen dyslexie zowel
voor als na de invoering van de vergoedingsregeling behandelt, 56% behandelde alleen voorafgaand
aan de vergoedingsregeling. 2 van de 9 taalwetenschappers geven aan dat het aantal cliënten dat zij
behandelen is toegenomen sinds de invoering van de vergoedingsregeling. 4 van 9
taalwetenschappers geven aan dat het aantal cliënten dat zij behandelen is afgenomen (met
gemiddeld 21 cliënten per jaar) sinds de invoering van de vergoedingsregeling. Deze cijfers sluiten
aan bij het beeld dat door de beroepsvereniging Dysling is geschetst.
5.8.4 Opleiding tot dyslexiespecialist
Op meerdere hogescholen in Nederland is het mogelijk om een opleiding te volgen tot
dyslexiespecialist door de Master SEN (Special Educational Needs) te volgen. Tijdens deze post-HBO
opleiding kunnen bijvoorbeeld remedial teachers en logopedisten zich verdiepen op het gebied van
handelingsgerichte diagnostiek en behandeling van dyslectische leerlingen. Na contact met een van
de opleidingsinstituten, namelijk Fontys/OSO, blijkt dat deze opleiding sinds 1999 bestaat en dat er
per jaar ongeveer 40 studenten afstuderen bij deze opleiding.
Het afronden van deze opleiding is bij zowel de LBRT als NVLF een vereiste om geregistreerd te
kunnen worden in het dyslexiebestand. Daarnaast eisen zij praktijkervaring en het up to date
houden van kennis en ervaring door middel van scholing en deelname aan intervisiegroepen. Alleen
onder die voorwaarden zien zowel het LBRT als de NVLF een logopedist of remedial teacher geschikt
als medebehandelaar.
Volgens Blomert mogen deze dyslexiespecialisten niet worden ingezet binnen de
vergoedingsregeling. De rol voor deze dyslexiespecialisten kan bestaan uit het behandelen en
ondersteunen van zwakke leerlingen. Dit zijn kinderen die moeite hebben met lezen en spellen,
maar die geen diagnose ernstige, enkelvoudige dyslexie hebben.

57

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Vanuit de behandelpraktijken wordt er verschillend gedacht over deze opleiding tot
dyslexiespecialist. Sommige behandelinstituten geven aan dat de eigen interne opleiding beter is
dan de opleiding tot dyslexiespecialist en alleen vertrouwen hebben in de kwaliteit van de remedial
teachers en logopedisten die zij zelf hebben opgeleid.
Ook is het mogelijk om op universitair niveau tot dyslexiespecialist te worden opgeleid. Zo biedt de
Rijksuniversiteit Groningen de Master Algemene Taalwetenschap, waarin binnen de
afstudeerrichting neurolinguïstiek men zich kan specialiseren in taalontwikkelingsstoornissen,
waaronder dyslexie.

5.9

Hoe is de kwaliteit van ondersteuning op scholen?

Hier wordt de kwaliteit van de ondersteuning van de scholen op het gebied van de dyslexiezorg in de
praktijk besproken. Voor de voortgang van de behandeling zijn drie partijen belangrijk. Allereerst het
behandelinstituut, hier vindt wekelijks de behandeling plaats. Daarnaast de cliënt en de ouders, van
hen wordt verwacht dat er minimaal vier keer per week met het kind geoefend wordt. En als laatste
de school, van hen wordt ondersteuning verwacht bij de dyslexiebehandeling.
In het protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling (Blomert, 2006) staat dat de school dient te
worden geïnformeerd over de aard en duur van de behandeling en eventueel over de resultaten.
Daarnaast geldt dat de dyslexiebehandelingen en de begeleiding van de leerling op het gebied van
dyslexie op school op elkaar afgestemd moet worden. Het verschilt per school hoeveel interesse er
voor deze betrokkenheid en afstemming is. In de meeste gevallen neemt de behandelpraktijk
contact op met de school bij de start van de behandeling om af te stemmen. Tevens wordt er dan
afgesproken met welke regelmaat er contact zal zijn. Dit is afhankelijk van de wensen van de docent,
soms vindt dit contact wekelijks plaats, maar meestal vindt het contact elke 3 maanden plaats,
omdat er dan ook een evaluatie heeft plaatsgevonden. In sommige gevallen is er weinig interesse
vanuit de school en is er tijdens het verloop van de behandeling nauwelijks contact met de school.
De ervaringen van de behandelinstituten met de rol van de school tijdens de behandeling zijn
wisselend en vaak afhankelijk van de individuele school en/of het individu binnen de school. De ene
school, de ene intern begeleider en/of leraar vult deze rol beter in dan de andere. Overigens zijn er
ook gevallen waarin het juist de behandelaar is die weinig tot geen afstemming zoekt, terwijl de
school daar wel om vraagt.

5.10 Kwaliteit en toezicht vanuit het perspectief van de overheid
In deze paragraaf zal de kwaliteit en het toezicht vanuit het perspectief van de overheid worden
behandeld. Welke partijen houden zich namens de overheid bezig met kwaliteit van en toezicht op
de vergoede dyslexiemarkt en op welke manier gebeurt dit. De verantwoordelijkheid voor de
kwaliteit van de zorg kan immers niet alleen door de kwaliteitsinstituten, de aanbieders en de
zorgverzekeraars gedragen worden. Enige mate van toezicht op de kwaliteit van de zorg door de
overheid is gewenst. De overheid heeft de verantwoordelijkheid om te waarborgen dat de zorg voor
iedereen toegankelijk is, dat de kwaliteit van de aangeboden zorg voldoende is en dat de belangen
van de patiënt niet in het geding komen. Een samenspel van de inspectie van de gezondheidszorg

58

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

(IGZ), de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en het ministerie van VWS moet deze waarborg
realiseren.
Het blijkt dat er op dit moment nauwelijks actief toezicht wordt gehouden op de dyslexiezorg. De
inspectie van de gezondheidszorg is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van de zorg
en kijkt hierbij vooral naar risicoprofielen van organisaties. Eerst brengt de inspectie in kaart waar de
risico's voor de kwaliteit van de zorg groot zijn. Vervolgens spoort zij via inspectiebezoeken of
handhavingsmaatregelen zorgaanbieders aan tot kwaliteitsverbetering. Tot nog toe zijn geen
signalen bij de IGZ binnengekomen waaruit blijkt dat er risico’s zijn met betrekking tot de kwaliteit
van de zorg. Inspectiebezoeken of andere handhavingsmaatregelen zijn dan ook niet aan de orde.
De NZa heeft als taak een goed werkende zorgmarkt te maken en te bewaken. Dit doet zij samen
met de sector en daarbij staan de belangen van de patiënt centraal. De NZa houdt toezicht op het
gedrag van alle zorgaanbieders en zorgverzekeraars op de zorgmarkt en kijkt of zij de wet en de
condities voor marktwerking naleven. De NZa kan ingrijpen op het moment dat de belangen van de
patiënt in het geding komen door een verstoorde marktwerking. De NZa kan onderzoek doen naar
de werking van de zorgmarkt, de wijze van contractering door zorgverzekeraars en de posities van
de verschillende zorgaanbieders en overige betrokkenen. De NZa neemt altijd de belangen van de
patiënt als uitgangspunt om een onderzoek te starten. Tot nog toe zijn er geen signalen bij de NZa
binnengekomen die aanleiding tot een onderzoek vormden (interview met NZa, 2011). NIP en NVO
hebben aangegeven dat zij van mening zijn dat de NZa haar rol als marktmeester niet adequaat
vervult (interview NIP/NVO, 2010 en 2011). De NZa is door NIP en NVO gewezen op knelpunten op
de volgende terreinen: toetredingsbarrières voor zorgaanbieders, overtreden van privacyregels en
druk op de kwaliteit van de zorg (door het niet autonoom kunnen inrichten van behandeltrajecten
en de inzet onderwijsprofessionals in de zorg). De NZa heeft aangegeven niet tot onderzoek over te
gaan omdat de kwaliteit niet in het geding is zolang volgens protocol gehandeld wordt en het belang
van de patiënt de primaire focus is. Toetredingsbarrières voor zorgaanbieders worden onderzocht
wanneer het bestaan van barrières leidt tot verminderde toegankelijkheid van zorg en/of
verminderde kwaliteit van zorg. De NZa is van mening dat dit nu niet het geval is en gaat dan ook
niet over tot nader onderzoek (interview NZa, 2011).
Het ministerie van VWS heeft gewoonlijk geen rol op het gebied van toezicht. VWS kan binnen het
werkplan van de IGZ vragen om thematisch onderzoek of aandacht voor een bepaald zorgonderdeel.
Tot op heden is dit niet gedaan. Ook kan de NZa gevraagd worden een onderzoek uit te voeren
wanneer er signalen zijn van een verstoorde marktwerking. De toezichthoudende partijen zien
onvoldoende aanleiding een onderzoek te starten. Kortom, het verdient aanbeveling dat de
dyslexiesector er zelf in gezamenlijkheid voor zorgt dat er overeenstemming bestaat over de
geldende kwaliteitsindicatoren en kwaliteitscontroles.
De onderwijsinspectie kijkt bij het toezicht op scholen naar leesonderwijs en de begeleiding van
leerproblemen door middel van thematisch onderzoek. Hierbij komt regelmatig ook
dyslexiebehandeling aan de orde. Er wordt bekeken wanneer wordt gewerkt met
behandelingsplannen en extra begeleiding van leerlingen. In sommige gevallen wordt zelfs specifiek
het gebruik van het dyslexieprotocol genoemd en wordt bekeken of er voldoende
signaleringsinstrumenten worden gebruikt om dyslexie aan te tonen. Uit deze inspecties blijkt dat er
59

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

grote verschillen bestaan tussen scholen en dat niet alle scholen voldoende bezig zijn met het
signaleren van dyslexie en het begeleiden van leerlingen met leesproblemen (gesprek met
ministeries van VWS en OCW, 2010).

5.11 De overall kwaliteit van de vergoede dyslexiezorg
Tot slot wordt hier ingegaan op de totale kwaliteit van de dyslexiezorg en het effect van de invoering
van de vergoedingsregeling op deze kwaliteit. In de vorige paragrafen zijn deelaspecten besproken
en is aangegeven wat de actoren doen om de kwaliteit te verhogen en waarborgen. Hier wordt de
kwaliteit van de dyslexiezorg als geheel besproken en wordt het totaalbeeld geschetst. Vooral zullen
we proberen aan te geven of de kwaliteit is toegenomen na de invoering van de
vergoedingsregeling.
Het lijkt er op dat de invoering van de vergoedingsregeling en de invoering van het protocol Dyslexie
Diagnostiek en Behandeling (Blomert, 2006) hebben geleid tot een verbetering in de kwaliteit in de
dyslexiezorg. Uit de internetvragenlijst blijkt dat 64% van de respondenten (n=243) vindt dat de
kwaliteit duidelijk of enigszins verbeterd is sinds de invoering van de vergoedingsregeling. Slechts 7%
van de respondenten vindt dat er sprake is van een duidelijke of enige verslechtering van de
kwaliteit. De overige respondenten, 2 9%, geeft aan dat er geen sprake is van een verbetering of
verslechtering van de kwaliteit. In de interviews (2010 en 2011) zijn de volgende punten genoemd
ten aanzien van de toename van de kwaliteit na de invoering van de vergoedingsregeling:
 Ondanks de verschillende standpunten van KD en NRD heeft de oprichting van deze twee
kwaliteitsinstituten ervoor gezorgd dat er meer aandacht is voor kwaliteit bij de
zorgaanbieders en dat er meer kwaliteitscontroles worden uitgevoerd. De oprichting van KD
en NRD is dan ook een kwaliteitsimpuls voor de dyslexiesector. Wel geldt dat de
meningsverschillen en het gebrek aan afstemming van de instituten er toe leidt dat het
volledige potentieel van een instantie als een kwaliteitsinstituut nog niet wordt benut. NIP
en NVO geven aan dat zij de eisen van de kwaliteitsinstituten niet als toegevoegde waarde
zien voor de kwaliteit van de dyslexiezorg.
 De kwaliteit van de scholen op het gebied van het signaleren en begeleiden van kinderen
met dyslexie is toegenomen. Scholen die ervaring hierin hebben opgedaan, hebben meer
kennis van dyslexie en vullen de toeleidersrol steeds beter in.
 De invoering van het protocol heeft ervoor gezorgd dat de gebruikte behandelmethoden en
de kwaliteit van de behandelaars over de gehele linie verbeterd zijn. Er worden alleen nog
maar behandelmethoden gebruikt die passen binnen het protocol en er is bijvoorbeeld geen
plek meer voor de zogenaamde “dyslexietherapieën” (incl. speciale brillen, diëten,
muziekmethodes enz.). Wel is een doorontwikkeling van het protocol mogelijk en gewenst.
Ook kan nader gespecificeerd worden welke beroepsgroepen wel/niet en onder welke
voorwaarden als medebehandelaar kunnen functioneren en wat de geldende definitie en
het nut van multidisciplinair samenwerken is. Ook dit zal leiden tot een verdere
kwaliteitstoename.
 De zorgverzekeraars varen op de twee kwaliteitsinstituten om zicht te houden op de
kwaliteit van de dyslexiezorg en hebben het gevoel op hun beurt de kwaliteit van de
instituten te moeten monitoren. Voor hen is het dan ook lastig om de kwaliteit te
60

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011



beoordelen, een duidelijke en algemeen geaccepteerde lijst met kwaliteitseisen en –
indicatoren kan de overall kwaliteit en het gevoel van zekerheid van de verzekeraars wellicht
verder verbeteren en de administratieve lasten van alle partijen terugbrengen.
Uiteindelijk zal het dyslexieveld moeten aantonen dat de kinderen de juiste zorg krijgen en
baat hebben bij de zorg en een betere plek krijgen in de samenleving als gevolg van onder
meer blijvende positieve effecten voor wat betreft lezen en spellen. Langjarige
effectmetingen van een selectie van door het veld geaccepteerde en gebruikte
behandelmethoden zal dit moeten aantonen. Gezamenlijk optrekken van het veld op dit
terrein kan ervoor zorgen dat de kwaliteit van de dyslexiezorg ook op de korte termijn
verder toeneemt.

61

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Hoofdstuk 6
6.1

Resultaten ten aanzien van de betaalbaarheid

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de betaalbaarheid van de dyslexiezorg na de invoering van de
vergoedingsregeling. Sinds de invoering van de vergoedingsregeling in 2009 is onvoldoende tijd
verstreken om een volledig beeld te geven over meerdere jaren. Daar is een duidelijke verklaring
voor. Een gemiddelde dyslexiebehandeling duurt 40 tot 60 weken, zoals vastgesteld tijdens de
nulmeting van de NZa. Daarbij kan het aanleveren van DBC-gegevens na afronding van de
behandeling nog een jaar duren. Het is mogelijk om over het jaar 2009 een nagenoeg volledig beeld
te geven. Bij de jaren 2010 en 2011 plaatsen wij de kanttekening dat de totale omvang van de zorg
nog niet zeker is. Dit hoofdstuk presenteert de op dit moment beschikbare informatie met
betrekking tot de betaalbaarheid van de dyslexiezorg na de invoering van de vergoedingsregeling.
Hiertoe wordt kwantitatieve informatie gebruikt, afkomstig van het DBC Informatie Systeem (DIS),
het KD en het NRD. Ter aanvulling op deze kwantitatieve bronnen zijn kwalitatieve middelen ingezet
die ingaan op onderwerpen met betrekking tot de betaalbaarheid van de dyslexiezorg. In dit
hoofdstuk gaan we, in lijn met de onderzoeksvragen, achtereenvolgens in op de wijze waarop de
DBC-systematiek gehanteerd wordt (6.1); de wijze waarop de dyslexiezorg gecontracteerd wordt
(6.2), de instroom en doorlooptijden (6.3), de tarieven en inkomenseffecten (6.4) de administratieve
lasten voor de zorgaanbieders en de zorgverzekeraars (6.5) en de kosten op macroniveau (6.6). In de
conclusie (6.7) gaan we in op de beantwoording van de onderzoeksvragen.

6.2

Systematiek

Zorgaanbieders geven aan dat voor een groot deel van hen het werken volgens de DBC-systematiek
volledig nieuw was bij de invoering van de vergoedingsregeling. Deze paragraaf gaat in op de mate
waarin zorgaanbieders de DBC-systematiek adequaat hanteren.
Omdat zorgtrajecten een gemiddelde doorlooptijd hebben van 40 tot 60 weken en aanlevering van
gegevens bij het DIS met name kort na de invoering van de vergoedingsregeling een lange
aanleverperiode hadden, is er vanuit de kwantitatieve data nog weinig bekend over het adequaat
hanteren van de DBC-systematiek. Wel zijn er tijdens de eerste en de tweede meting signalen
ontvangen waaruit blijkt dat het hanteren van de DBC-systematiek niet bij alle zorgaanbieders
uniform en volgens de regels verloopt.
Zoals vastgesteld in de beleidsmaatregel van de NZa kan dyslexiezorg geregistreerd worden op de
productcodes ‘overige kindertijd’ en ‘diagnostiek’. De gegevens van het DIS laten zien dat de regels
zoals vastgesteld bij de implementatie van de vergoedingsregeling niet strikt gehanteerd worden.
Gegevens van het DIS zijn inconsistent met de regels wat betreft de registratie van de diagnose, het
schrijven van directe en indirecte uren en het registreren op volgens de beleidsmaatregel
uitgesloten productcodes. DBC-Onderhoud geeft aan dat de uitsluitingen die in de beleidsmaatregel
zijn aangegeven, niet conform DBC-systematiek zijn opgebouwd en onlogisch zijn. DBC-Onderhoud
heeft mogelijkheden tot verruiming van de beleidsmaatregel bij VWS aangekaart (DBC-Onderhoud,
2011). Een kenmerk van ernstige, enkelvoudige dyslexie is dat het niet voor mag komen in
combinatie met andere stoornissen. Toch komt het in de gegevens van het DIS voor dat een
62

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

diagnose is gesteld op meerdere assen. Dit is een indicatie van comorbiditeit, wat betekent dat het
desbetreffende kind geen enkelvoudige dyslexie heeft en dus niet in aanmerking hoort te komen
voor de vergoedingsregeling. Dit komt echter vrij weinig voor. Daarnaast blijkt uit de gegevens van
het DIS dat er tijd op de productcodes ‘behandeling kort’ en ‘indirect’ wordt geregistreerd, terwijl
dyslexiezorg volgens de beleidsmaatregel geregistreerd hoort te worden onder de productcodes
’diagnostiek’ en ‘overige kindertijd’. De mate waarin registratie op ‘verkeerde’ productcodes
voorkomt neemt over de jaren snel af naar zo’n 1,5 % in 2010. In verdere hoofdstukken behandelen
we een aantal aannemelijke verklaringen voor het afwijken van de regels omtrent het schrijven op
DBC’s. Bij het interpreteren van resultaten in dit hoofdstuk moet rekening gehouden worden met de
problemen die zorgaanbieders ervaren bij het registreren van DBC-gegevens.
Uit de interviews met zorgaanbieders blijkt dat het hanteren van de DBC-systematiek moeizaam
verloopt. Het invoeren van de gegevens kost veel extra tijd. Het DBC-systeem sluit niet goed aan op
systemen die door kwaliteitsinstituten of in de eigen praktijk gebruikt worden. Ook is er
onduidelijkheid over de regelgeving behorende bij de DBC-systematiek. Zo geven zorgaanbieders
aan dat sommige praktijken niet op de hoogte zijn van de mogelijkheid indirecte tijd te schrijven.
Een zorgaanbieder omschrijft de situatie door aan te geven dat de DBC-systematiek niet adequaat is
voor de dyslexiezorg.
Ook zorgverzekeraars geven aan niet gelukkig te zijn met de keuze voor het toevoegen van
dyslexiezorg aan een bestaande DBC. Zo is het voor de zorgverzekeraar niet inzichtelijk om welk type
stoornis en daaropvolgend de geleverde zorg het gaat wanneer er onder ‘kindertijd overige’
geschreven wordt. DBC-Onderhoud geeft aan in samenwerking met het veld mogelijkheden tot
verbetering van de registratie te willen verkennen.
Deze signalen geven aan dat er problemen zijn met het hanteren van de DBC-systematiek door
zorgaanbieders vanwege ingewikkelde regelgeving en een veelvoud aan registratie.
Zorgverzekeraars geven aan onvoldoende informatie te verkrijgen uit de huidige wijze van
registreren.

6.3

Gecontracteerde zorg

Bij de invoering van de vergoedingsregeling dyslexiezorg is gekozen om dyslexie in een
concurrerende markt te zetten. Dit houdt in dat zorgverzekeraars vrij zijn hun eigen inkoopbeleid te
voeren. Dit leidt tot verschillen in het inkoopbeleid van zorgverzekeraars.
Om een globaal overzicht van de gecontracteerde zorg te krijgen, kijken we naar de vier grootste
zorgverzekeraars in Nederland, op basis van het aantal verzekerden. De voorwaarden zijn
weergegeven zoals deze worden gecommuniceerd aan cliënten en zoals aangeboden aan
zorgaanbieders. Dit geeft op hoofdlijnen een overzicht van de polissen zoals gehanteerd door deze
zorgverzekeraars.

63

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Zorgverzekeraar

Diagnostiek

Aantal
behandelingen

Aansluiting bij
kwaliteitsinstituut
als voorwaarde
voor contract?
Nee; Contract met
SBG (KZN)

Maximumtarief*

85%

Restitutiepercentage** (niet
gecontracteerde
aanbieders)
80%

Achmea

Ja

Max 6000
minuten of 60
behandelinge
n

UVIT

Ja

Ja; KD of NRD

75%

78%

CZ

Ja

70 zittingen
(60 minuten)

Ja; KD of NRD

80%

75%

Menzis

Ja 15 uur

Max 60 uur
behandeling

Ja; KD of NRD

85%, 30005999 min.
72%

80%

Tabel 2: Overzicht met contractvoorwaarden 2011

*Maximumtarief= Het maximumpercentage van de DBC-tarieven dat wordt uitgekeerd aan de
zorgaanbieders door de zorgverzekeraars.
**Restitutiepercentage= Wanneer de verzekerde de behandeling laat uitvoeren door een nietgecontracteerde aanbieder, dan krijgt de verzekerde dit percentage vergoed van het gemiddelde
overeengekomen tarief met gecontracteerde zorgverleners. In de praktijk komt dit neer op ongeveer
65% van het maximum DBC-tarief.
De grote zorgverzekeraars hanteren verschillende maximumtarieven. Uit de gegevens van het DIS
blijkt dat in de praktijk de gemiddelde verkoopprijs 83% van het DBC-tarief bedraagt. Dit sluit aan bij
het beeld dat de maximumtarieven geven op basis van de door de vier grootste zorgverzekeraars
gehanteerde contractvoorwaarden.
Het aantal gestelde diagnoses ernstige, enkelvoudige dyslexie zonder behandeling bij dezelfde
zorgaanbieder tot gevolg is als volgt (uit de DIS gegevens):
2009

251 (totaal 513 DBC’s; 48,9%)

2010

612 (totaal 3650 DBC’s; 16,8%)

2011

321 (totaal 3803 DBC’s; 8,4%)

Mogelijkerwijs worden deze aantallen (enigszins) vertekend door:
•

Mogelijk foutieve registratie van zorgaanbieders: zij openen een nieuwe DBC nadat het
diagnostische traject afgerond is, terwijl er onder dezelfde DBC geschreven hoort te worden.
Dit is echter niet verder onderzocht. De sterke dalende trend kan erop wijzen dat
zorgaanbieders inmiddels de regels beter kennen.

64

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

•

De cliënt volgt de behandeling bij een andere zorgaanbieder dan waar de diagnostiek
plaatvond: in het DIS krijgt een kind dan een nieuw zorgtraject ID. Uit interviews (2011) met
zorgaanbieders is naar voren gekomen dat het hen opvalt dat het vaker gebeurt dat cliënten
naar hen toekomen voor behandeling, terwijl de diagnose al bij een andere aanbieder is
uitgevoerd.

Het aantal gestelde diagnoses ernstige, enkelvoudige dyslexie met behandeling bij dezelfde
zorgaanbieder tot gevolg is als volgt (uit de DIS gegevens):
2009

262 (totaal 513 DBC’s; 51,1%)

2010

3038 (totaal 3650 DBC’s; 83,2%)

2011

3482 (totaal 3803 DBC’s; 91,6%)

Mogelijkerwijs worden deze aantallen (enigszins) vertekend doordat DIS alleen DBC’s weergeeft.
Wanneer een DBC langer duurt dan 365 dagen dan wordt deze administratief afgesloten en volgt
een vervolg-DBC voor dezelfde cliënt. Het aantal zorgtrajecten kan dus (iets) lager liggen.
6.3.1 Bevoorschottingsafspraken
Sommige zorgverzekeraars bieden de mogelijkheid tot bevoorschottingsafspraken met
gecontracteerde zorgaanbieders. Zorgaanbieders sluiten bij zorgverzekeraars een
betaalovereenkomst of contract af. Op basis van het onderhanden zijnde werk wordt door sommige
zorgverzekeraars voorgefinancierd. Achmea hanteert bijvoorbeeld een inkoopbeleid waarbij de helft
van de door de zorgaanbieder verwachte declaraties op jaarbasis als grondslag genomen wordt voor
de bevoorschotting. Voor vrijgevestigde aanbieders blijkt het in de praktijk soms lastig om een
bevoorschottingsafspraak te maken, omdat het regelen van de bevoorschotting een grote
administratieve drempel vormt. Het is voor vrijgevestigden soms aantrekkelijker om een lening bij
een bank af te sluiten.
Er zijn ook zorgverzekeraars die geen bevoorschottingsafspraken maken (interview met
zorgaanbieders, 2010). In dat geval kan de zorgaanbieder met eigen middelen of via een bank
voorfinancieren. Zorgverzekeraars willen na verloop van tijd kritischer naar de
bevoorschottingsafspraken kijken. Zij zijn dan ook steeds beter in staat om een inschatting te maken
van een reële bevoorschotting op basis van hun ervaring met de vergoeding van dyslexiezorg.
6.3.2 Productieafspraken
Zorgverzekeraars geven aan momenteel geen aanleiding te zien om productieafspraken aan te gaan
met zorgaanbieders. Het plafond van het budget wordt niet bereikt (zoals in komende hoofdstukken
toegelicht wordt). Bovendien zijn er momenteel wachtlijsten en is de verwachting dat, na uitbreiding
van de dyslexieregeling met de 11- 12- en 13-jarigen, de vraag naar dyslexiezorg zal stijgen. Daarbij
zijn zorgverzekeraars van mening dat er onvoldoende inzicht is in de volumeontwikkelingen binnen
de dyslexiezorg om over te gaan tot weloverwogen productieafspraken.

65

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

6.4

Instroom en doorlooptijden
6.4.1 Instroom

Om inzicht te krijgen in de instroom van kinderen in de dyslexiediagnostiek en -behandeling is er een
overzicht gemaakt van het aantal zorgtrajecten dat is aangemeld bij het KD en bij het NRD. Omdat
de dataset van het DIS alleen gesloten DBC’s laat zien en niet zeker is of het zorgtraject is beëindigd,
geeft dit geen volledig beeld over de reeds gestarte trajecten. De resultaten laten alleen gegevens
zien van de instellingen die aangesloten zijn bij het KD en bij het NRD, vrijgevestigde aanbieders
worden hierbij buiten beschouwing gelaten. Het aantal aanmeldingen bij het KD en NRD geeft wel
een vrij volledig beeld. Drie van de vier grote zorgverzekeraars geven in hun inkoopvoorwaarden aan
alleen contracten te sluiten met aanbieders aangesloten bij het KD dan wel NRD. Daarnaast schatten
diverse experts dat ongeveer 90% van de behandelingen momenteel verlopen via instituten die zijn
aangesloten bij KD of NRD.
Bij het interpreteren van de resultaten moet rekening gehouden worden met achterstand in de
aanlevering van de gegevens. De gegevens van 2011 zijn nog niet door alle aanbieders aangeleverd.

Figuur 7: Aanmeldingen KD en NRD opgeteld

Over het algemeen is een trendbeweging te zien in de loop van de jaren. Zowel in 2009, 2010 als in
2011 ligt het aantal aanmeldingen in de eerste paar maanden van het jaar het hoogst. Het is
aannemelijk dat het opstellen van het leerlingendossier hier een rol speelt. Over een periode van
minimaal 6 maanden moet de school testresultaten bijhouden en opnemen in dit dossier. Wanneer
aan het begin van het schooljaar gestart wordt met de opbouw van het leerlingendossier is na een
periode van 6 maanden voldoende informatie beschikbaar om een kind door te verwijzen naar de
dyslexiezorg.
In de zomermaanden neemt het aantal aanmeldingen af. Scholen hebben zomervakantie in de
maanden juli en augustus. Logischerwijze is de school dan niet in staat om hun toeleidersrol uit te
oefenen, waarmee zij de eerste schakel in de gang naar dyslexiezorg zijn. De aanmeldingen die wel
plaatsvinden in de zomer zijn waarschijnlijk verlate aanmeldingen van de maanden ervoor.
De voorlopige conclusie lijkt dat het aantal aanmeldingen in de eerste helft van 2010 hoger lag dan
in de eerste helft van 2011, waarmee het aantal aanmeldingen lijkt af te nemen. Omdat het jaar
66

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

2011 nog niet compleet is, kunnen wij niet met zekerheid spreken van een toename of afname in het
aantal aanmeldingen. De enige solide uitspraak over verwachte groei van het aantal aanmeldingen
komt voort uit de uitbreiding van de vergoedingsregeling. In de jaren 2012 en 2013 wordt de
vergoedingsregeling dyslexiezorg op basis van het ingroeimodel uitgebreid, zodanig dat per 2013
kinderen vanaf 7 jaar of ouder in het primaire onderwijs gebruik van deze vergoedingsregeling
kunnen maken. Daarnaast is het bestaan van wachtlijsten een teken dat het aantal aanmeldingen in
ieder geval niet afneemt.
Op basis van de beschikbare data is het niet mogelijk om iets te zeggen over het opnieuw instromen
van kinderen. Een zorgtraject kan uit meerdere DBC’s bestaan. Het is mogelijk dat de volledige
behandeling boven de 52 weken uitkomt en dus niet in één DBC geregistreerd wordt. In dat geval
wordt er een vervolg-DBC aangemaakt. Omdat pas sinds 2009 volgens de DBC-systematiek wordt
gewerkt en de aanlevering bij het DIS in het uiterste geval een jaar achter kan lopen, is nog
onvoldoende tijd verstreken om degene die opnieuw instromen te onderscheiden. Dit wordt
bovendien bemoeilijkt door de wijze van registreren van zorgtrajecten. Wanneer een patiënt bij een
andere zorgaanbieder opnieuw instroomt, wordt er een nieuw zorgtraject aangemaakt en is dus niet
te herleiden of er eerder een dyslexiebehandeling heeft plaatsgevonden. DBC-Onderhoud geeft aan
dat dit in de toekomst wel mogelijk wordt. Door DBC’s te pseudonimiseren kunnen cliënten in de
toekomst ook tussen zorginstellingen gevolgd worden.
6.4.2 Doorlooptijden
Er kan op twee manieren gekeken worden naar de doorlooptijden: per DBC en per zorgtraject. Wij
kiezen er voor om de doorlooptijd per zorgtraject in kaart te brengen, omdat op deze manier
inzichtelijk wordt gemaakt wat de doorlooptijd per patiënt is. In de dyslexiezorg komt het voor dat
een zorgtraject uit meerdere DBC’s bestaat wegens de vrij lange doorlooptijd van de behandeling.
Die vormen samen het zorgtraject. Figuur 8 laat alle zorgtrajecten zien, waarbij de doorlooptijd is
berekend op basis van het verschil tussen de datum van de eerste behandelactiviteit en de datum
van de laatste behandelactiviteit.

Figuur 8. Doorlooptijd per zorgtraject in aantal dagen, met bandbreedte aantal behandeldagen volgens
protocol (280 dagen/40 weken tot 420 dagen/60 weken)

67

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Gemiddeld duurt een dyslexiebehandeling tussen de 40 en 60 weken; dus tussen de 280 en 420
dagen. In bovenstaande figuur wordt door middel van een curve aangegeven hoe de doorlooptijden
van zorgtrajecten eruit ziet, geselecteerd op de datum van de eerste, en de laatste
behandelactiviteit. Uit de grafiek blijkt dat ongeveer 85% van de zorgtrajecten 365 dagen of korter
duurt. Het valt op dat een groot deel van de zorgtrajecten (van ongeveer 50% tot en met ongeveer
85%) 365 dagen duren. Dit omvat dus een kalenderjaar. Aannemelijke reden voor dit verschijnsel is
administratief: men kan wachten met het officieel afsluiten van de DBC tot het wegens het
verstrijken van het volledige jaar verplicht is de DBC te sluiten. Ongeveer 85% van de zorgtrajecten
heeft een doorlooptijd die korter dan de norm van 60 weken is. Dat betekent dat 15% van de
zorgtrajecten langer dan de volgens het protocol aangegeven normen duurt. Het gros van de
zorgtrajecten (volledige behandelingen) vindt dus ruim binnen de 60 weken plaats.

6.5

Tarieven en inkomenseffecten

De tarieven voor de DBC ‘overige stoornissen in de kindertijd’ zijn opgesteld door DBC Onderhoud
en vastgesteld door de NZa. Deze tarieven zijn tot stand gekomen voordat dyslexiezorg is
toegevoegd aan de DBC. De tarieven zijn dus niet afgestemd op de specifieke kosten voor
diagnostiek en behandeling van het bieden van dyslexiezorg. In tabel 2 zijn de vastgestelde tarieven
per productgroep weergegeven in de jaren 2009, 2010 en 2011. Zorgverzekeraars hebben in het
contract met de zorgaanbieder opgenomen welk percentage van het maximumtarief zij uitkeren.
Volgens de data uit het DIS komt de gemiddelde verkoopprijs gehanteerd door zorgverzekeraars
neer op 83% van het DBC-tarief. In de nulmeting van de NZa was dit nog 95%.
6.5.1 Declaraties van DBC’s
Om aanvullend inzicht te krijgen in de declaraties van DBC’s en de daaraan verbonden kosten
(declaratiegedrag), hebben wij over de jaren 2009, 2010 en 2011 inzichtelijk gemaakt wat het
volume per productgroep is, gekoppeld aan de gemiddelde verkoopprijs zoals gehanteerd door
zorgaanbieders. Zoals bij alle gerapporteerde data moet rekening gehouden worden met het
ontbreken van nog openstaande DBC’s over de jaren 2010 en 2011.
Dyslexie vallend onder de vergoedingsregeling hoort geregistreerd te worden onder de
diagnosecode as1_1.01.01. Op as 3 wordt vastgelegd dat het om een enkelvoudige stoornis gaat. Uit
de resultaten van het DIS komt naar voren dat gedeclareerd wordt onder de niet-toegestane
productcodes ‘behandeling kort’ en ‘indirect’. De registratie op de productcode ‘behandeling kort’ is
goed te verklaren. De productcode ‘overige stoornissen kindertijd’ wordt namelijk middels DBCsystematiek aangesproken wanneer er minimaal 250 minuten directe tijd (met de patiënt) heeft
plaatsgevonden, zoals ook te zien is in tabel 2. In de GGZ worden behandelingen korter dan 250
minuten directe tijd onder de productcode ‘behandeling kort’ geregistreerd. Er is echter tijdens de
invoering van de vergoedingsregeling en de aanvullende beleidsmaatregel geen rekening gehouden
met het voorkomen van bijvoorbeeld een verhuizing van een patiënt, met als gevolg het
overstappen naar een andere zorgaanbieder. Het is dan mogelijk dat de eerste behandelaar minder
dan 250 minuten directe behandeltijd heeft geboden en de gemaakte tijd daarom volgens het
systeem niet geregistreerd kan worden onder ‘overige stoornissen kindertijd’. In dat geval wordt
middels DBC-systematiek de productcode ‘behandeling kort’ aangesproken. In 2009 zijn 15 DBC’s
geregistreerd onder ‘behandeling kort’, dit is 2.9% van het totaal aantal DBC’s. In 2010 bedroeg dit
68

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

getal 110, ofwel 3,0%. In 2011 zijn 94 DBC’s gedeclareerd onder ‘behandeling kort’, wat 2,5% van het
totaal aantal gedeclareerde DBC’s tot nu toe bedraagt. Sinds de invoering van de
vergoedingsregeling lijkt de aanspraak op de productcode ‘behandeling kort’ vrij stabiel tussen de
2,5% en 3,0% van het totaal aantal gedeclareerde DBC’s te liggen. Hieruit blijkt dat de
beleidsmaatregel niet aansluit op de werking van de DBC-systematiek. Om dit punt wat betreft
registratie te verhelpen, lijkt het logisch de beleidsmaatregel te verruimen zodat de registratie
volgens DBC-systematiek gevolgd wordt.
Bijlage C geeft een overzicht van de voorkomende productgroepen, hoe vaak onder de
productgroepen geregistreerd wordt en de totale kosten op basis van de gemiddelde verkoopprijs.
Deze prijs laat de totale kosten van de afgeronde DBC’s per kalenderjaar zien.
In het jaar 2009 is het laagste aantal DBC’s gedeclareerd, in het jaar 2010 ligt dit aantal vele malen
hoger. In 2011 valt op dat het aantal gedeclareerde DBC’s al hoger ligt dan voorgaande jaren,
ondanks dat het jaar nog niet is afgerond. Dat is te verklaren omdat deze dataset alleen afgeronde
DBC’s laat zien. Daarbij kan er in het uiterste geval een jaar liggen tussen het afronden van een DBC
en het verwerken van de gegevens in de data van het DIS. Dit houdt in dat een DBC die in 2010 is
afgerond, in 2011 gesloten kan worden. Omdat de vergoedingsregeling in 2009 is ingevoerd, is het
vanzelfsprekend dat er in 2009 weinig DBC’s afgerond zijn, gelet op de gemiddelde behandelingstijd
van 40 tot 60 weken.
Wat opvalt, is dat productcode 042 - overige kindertijd van 1800 tot en met 2999 minuten – in zowel
2010 als 2011 de meest voorkomende productcode is en daarbij ook het hoogste gedeclareerde
bedrag geeft. In 2010 is bijna 46% onder deze productcode geregistreerd, in 2011 is dat ruim 51%.
Omgerekend biedt deze productcode ruimte voor maximaal 50 uur aan geschreven tijd.
De tweede meest voorkomende productcode binnen de DBC ‘overige kindertijd’ is van 800 tot en
met 1799 minuten (productcode 041), daarna de productcode 135. Dit geeft aan dat in het
algemeen de meeste DBC’s minder dan 2999 minuten bevatten: in 2010 besloeg dit 75% van de
behandelingen, in 2011 ruim 76%. Gelet op het gemiddelde aantal behandelingen van 40 tot 60
betekent dit dat er relatief veel vervolg-DBC’s geopend worden. Dit is weergegeven in figuur 2. De
figuur laat zien dat in 2011 bijna de helft van de DBC’s een vervolg-DBC betreft.

69

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Figuur 9: Verhouding initiële en vervolg-DBC's (DIS)

Uit figuur 9 blijkt dat het aantal aanmeldingen ruim onder de aanname ligt, zoals deze gedaan is
voorafgaand aan de invoering van de vergoedingsregeling. In de raming wordt op jaarbasis
uitgegaan van 12.000 kinderen die in aanmerking komen voor diagnostiek en 5040 kinderen die in
aanmerking komen voor behandeling. Uit figuur 9 blijkt echter dat voor diagnostiek en behandeling
samen (zoals de DBC geregistreerd wordt) in 2010 bijvoorbeeld, slechts 3639 kinderen
gediagnosticeerd en/of behandeld zijn. In 2011 bedraagt dit (tot nu toe) 3776 kinderen.
In zowel 2009, 2010 als 2011 wordt er op de productcode ‘behandeling kort’ geregistreerd. Zoals
eerder genoemd is dit verklaarbaar door rekening te houden met voortijdig afgebroken
behandelingen die korter dan 250 minuten directe tijd hebben omvat, of omdat de behandeling niet
volledig in de voorgaande DBC geschreven kan worden wegens de 365-dagen termijn.
Ook is te zien in bijlage C dat het in alle jaren voorkomt dat er alleen indirecte tijd wordt geschreven,
terwijl dit volgens de vergoedingsregeling niet toegestaan is. Een mogelijke verklaring voor het
registreren van alleen indirecte tijd is het voorkomen van administratieve handelingen aan het einde
van een zorgtraject. Wanneer een DBC wegens administratieve redenen gesloten moet worden
maar het traject nog niet volledig is afgerond, kan het voorkomen dat men alleen nog indirecte tijd
biedt. Denk hierbij aan overleg met scholen, ouders of andere betrokkenen. Deze tijd wordt dan in
een vervolg-DBC geregistreerd onder de productcode ‘indirect’. Uit de data is op te maken dat dit
een heel klein percentage van de totale DBC’s omvat: in 2009 nog 11,5%, in 2010 1,5% en in 2011
0,5%. Dit is een indicatie dat behandelaren in de loop der jaren beter om weten te gaan met de DBCsystematiek behorende bij dyslexiezorg.
Ook laat de tabel in bijlage C zien dat er geregistreerd wordt op de productcode ‘diagnostiek’.
Omdat ten behoeve van de analyse alleen data uit het DIS is opgevraagd waarbij de diagnose
ernstige, enkelvoudige dyslexie is gesteld kan eigenlijk niet alleen geregistreerd worden op de
productgroep diagnostiek. Dit omdat na het stellen van de diagnose, in principe behandeling volgt
en de DBC vervolgens valt onder de productgroep ‘kindertijd overig’. De DBC’s die geregistreerd
worden onder diagnostiek zijn dus trajecten waar wel de diagnose is gesteld, maar waar geen
behandeling is gestart. Dit kan verschillende redenen hebben. De eerste reden lijkt van
administratieve aard; het is goed mogelijk dat zorgaanbieders niet helemaal juist registreerden vlak
na de invoering van de vergoedingsregeling. In 2009 zijn 513 DBC’s onder ‘diagnostiek’ gedeclareerd,
wat 48,9% van het totaal aantal DBC’s bedraagt. Het is niet aannemelijk dat bijna de helft van de
kinderen die de diagnose ernstige, enkelvoudige dyslexie hebben gekregen uiteindelijk geen
behandeling hebben gevolgd. Aannemelijker is dan zorgaanbieders na het diagnostisch traject een
nieuwe DBC openden voor de behandeling. Deze redenering wordt ondersteund door een afname
van het percentage DBC’s onder ‘diagnostiek’ naarmate de vergoedingsregeling langer van kracht is:
in 2010 bedroeg het 612 DBC’s (16,8% van de het totaal aan gedeclareerde DBC’s in 2010) en in 2011
zijn dit er tot nu toe 321: 8,4% van het totaal aantal gedeclareerde DBC’s tot nu toe. Hieruit blijkt dat
zorgaanbieders inmiddels beter om weten te gaan met registratie volgens de DBC-systematiek.
Een andere verklaring voor het registreren op de productgroep ‘diagnostiek’ is het uitblijven van de
behandeling na de diagnosestelling of het volgen van de behandeling bij een andere zorgaanbieder.
70

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Mogelijke reden voor het volgen van een behandeling bij een andere zorgaanbieder is een
verhuizing van de cliënt of het aansluiten bij een zorgaanbieder met een minder lange wachttijd dan
de praktijk die het diagnostisch traject uitvoerde. In dit onderzoek is dit niet nader onderzocht.
De kosten op macroniveau liggen opvallend lager dan het geraamde budget op basis van het
ingroeimodel. Volgens het ingroeimodel, waarmee rekening is gehouden met de verwachte
instroom in de dyslexiezorg, de gemiddelde behandeltijd en het verwachte tarief per uur is geschat
dat in 2009 de jaarlijkse kosten van de dyslexiezorg 27,9 miljoen euro bedragen. Omdat tot en met
2013 jaarlijks de doelgroep uitgebreid wordt met een leeftijdscategorie is geschat dat de kosten op
jaarbasis met 1,4 miljoen zullen stijgen, met in 2013 dus een budget van 33,5 miljoen. In 2009 zijn de
werkelijke kosten op basis van gedeclareerde DBC’s en de door zorgverzekeraars en zorgaanbieders
onderhandelde verkoopprijs bijna 678.000 euro. Dit ligt zeer ruim onder de gebudgetteerde 27,9
miljoen euro. In 2010 werd voor bijna 9,6 miljoen euro gedeclareerd, in 2011 – tot nu toe – 10,8
miljoen euro. Een mogelijke oorzaak voor de lage kosten kan liggen in de instroom van kinderen.
Volgens de schattingen voor de invoering van de vergoedingsregeling stromen in 2009 al 5040
kinderen in in de vergoede behandeling van dyslexie (dus exclusief diagnostiek). Het totaal aantal
aanmeldingen (diagnostiek en behandeling) in 2009 op basis van data van het KD en NRD opgeteld
komt op ruim 3300 (zie hoofdstuk instroom). Hoewel het aantal aanmeldingen groeit in 2010 en
2011, is het aantal aanmeldingen lager dan verwacht.
In een volgende sectie behandelen we de kosten op macroniveau en wordt een vergelijking gemaakt
met de door Vektis aangeleverde kosten op macroniveau. Daar gaan we dieper in op gemaakte
kosten.
6.5.2 Inkomenseffecten
Op de inkomenseffecten van de vergoedingsregeling krijgen zorgverzekeraars inmiddels meer zicht.
Zij geven aan dat de tarieven in principe toereikend zijn, maar dat de productgroep waarin een
behandeling eindigt daarin een rol speelt. Zo geeft een behandelaar aan dat het gemiddelde
uurtarief van een DBC onder de 60 euro duikt wanneer een behandeling bovenin het aantal minuten
van de productgroep eindigt. Dit uurtarief is volgens de zorgaanbieder niet voldoende om de praktijk
te kunnen draaien. Daar staat echter tegenover dat behandelingen soms ook in de onderkant van
een productgroep eindigen, met als gevolg een (grote) stijging van het uurtarief. De effecten van
productgroep en gemiddeld tarief middelen elkaar uit; mits de zorgaanbieder een goede registratie
voert. Deze kanttekening wordt geplaatst omdat zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders de zorg
hebben geuit dat behandelaars soms aanvullende behandelingen schrijven om in een hogere
productgroep terecht te komen en zo op een hoger uurtarief te komen. Dit is in dit onderzoek niet
verder onderzocht.
Zorgverzekeraars geven aan dat de tarieven zoals vastgesteld in de DBC-productstructuur slecht
passen voor de vergoede dyslexiezorg. Uit de DIS-dataset blijkt dat zorgverzekeraars gemiddeld 83%
van het DBC-tarief uitkeren aan zorgaanbieders. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de tarieven
zoals vastgesteld binnen de DBC ruim toereikend zijn. Omdat zorgaanbieders zelf aangeven dat de
onderhandelde tarieven met zorgverzekeraars toereikend zijn, concluderen wij dat de
inkomenseffecten voor gecontracteerde aanbieders van vergoede dyslexiezorg niet leiden tot
onvrede over de inkomenseffecten.
71

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Voor beroepsgroepen die nu geen ernstig, enkelvoudige dyslexiezorg meer leveren en dat voorheen
wel deden, ligt de situatie anders. Taalwetenschappers geven bijvoorbeeld aan dat het hen veelal
niet lukt om gecontracteerd te worden door zorgverzekeraars (i.c.m. een hoofdbehandelaar).
Zorgaanbieders die niet gecontracteerd zijn, krijgen een lager percentage vergoed van de
verzekeraar. Ouders moeten in dat geval een gedeelte van de behandeling zelf betalen, waardoor
minder ouders kiezen voor behandeling bij zorgaanbieders die niet gecontracteerd zijn. Voor de
beroepsgroepen die dit betreft zijn de inkomenseffecten van de invoering van de
vergoedingsregeling dan ook negatief.

6.6

Administratieve lasten voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars

Zowel voor de zorgaanbieders als voor de verzekeraars heeft de invoering van de
vergoedingsregeling dyslexiezorg effect gehad op de manier van werken. In onderstaande
hoofdstukken lichten wij de effecten op de administratieve lasten toe.
6.6.1 Administratieve lasten voor zorgaanbieders
Zorgaanbieders geven aan dat de administratieve lasten sterk zijn toegenomen sinds de introductie
van de vergoedingsregeling. Voor de invoering van de vergoedingsregeling werd een factuur direct
naar de patiënt verstuurd. Om volgens het huidige systeem declaraties in te voeren is het
noodzakelijk om een apart softwarepakket aan te schaffen. Dit leverde voor veel zorgaanbieders een
hoge kostenpost op, vooral voor kleinere praktijken. Naast de aanschaf dienen de zorgpraktijken
bekend te worden met de software en de DBC-procedure. Voor zorgaanbieders is het – in mindere
of meerdere mate – ingewikkeld gebleken om te leren gaan met de DBC-structuur en de nieuwe
bijbehorende software.
Inmiddels geven zorgaanbieders aan dat ze redelijk bekend zijn met de software en de werking van
de DBC-structuur. Desondanks ervaren zij extra administratieve lasten. De reden hiervoor is de
hoeveelheid informatie die verschaft moet worden aan het DIS en aan het kwaliteitsinstituut. Dit zijn
aparte databases, ook de informatie die moet worden ingevoerd is verschillend. De databases van
de kwaliteitsinstituten zijn meer gericht op de inhoud, het DIS is gericht is op de DBC-registratie.
Het KD werkt bijvoorbeeld met een database via het internet. Dit betekent dat de aangesloten
zorgaanbieders via het internet gegevens in moeten voeren voor het KD. Daarnaast voeren zij de
DBC-gegevens in via de software behorende bij het DIS. Dit is een dubbele handeling die
vanzelfsprekend extra tijd kost. De meeste behandelpraktijken hebben hiervoor een administratief
medewerker ingehuurd, die de gegevens in de systemen verwerkt. Een zorgaanbieder heeft tijdens
een interview aangegeven op een praktijk van 8 medewerkers een medewerker fulltime in dienst te
hebben om te voldoen aan alle registratieplichten.
Een van de zorgaanbieders geeft de volgende indicatie over hoeveel tijd men gemiddeld kwijt is met
de administratie per patiënt, alleen voor het kwaliteitsinstituut:




Nieuwe patiënt invoeren x 40 minuten
50 behandelingen x 5 minuten
Per evaluatie x 20 minuten
72

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Daarbij geven zorgaanbieders aan per patiënt gemiddeld een kwartier nodig te hebben ter
voorbereiding op de behandeling. Ook de overlegtijd met ouders, scholen en multidisciplinaire
teams vergt extra tijd. Om de administratieve lasten op te vangen schrijven zorgaanbieders indirecte
tijd op een DBC. Dit kan onder ‘algemene registratie’. In onderstaande figuur is te zien hoe de
verhouding tussen patiëntgebonden tijd en indirecte tijd per gemiddelde DBC liggen.

Figuur 10. Administratieve lasten voor zorgaanbieders

Op basis van bovenstaande figuur is inzichtelijk gemaakt welke percentage van de tijd gemiddeld
geschreven op een DBC, besteed is aan indirecte tijd: 34%. Dit betekent dat ruim een derde van de
tijd van behandelaars opgaat aan registratie. Dat sluit redelijk aan bij het beeld dat zorgaanbieders
geven over de administratieve lasten. Dat het aansluit, neemt echter niet weg dat het een hoog
percentage is. Het terugbrengen van administratieve lasten is gewenst door zorgaanbieders en heeft
naar verwachting ook een kostenverlagend effect op de gehele DBC.
Naast de extra administratieve lasten veroorzaakt door het meervoudig aanleveren van gegevens
brengt voorfinanciering aanvullende lasten en kosten met zich mee. Zorgaanbieders ontvangen de
volledige vergoeding van een DBC wanneer die afgesloten is. DBC’s kunnen pas afgesloten worden
wanneer de behandeling is beëindigd, of na een volledig jaar (wanneer de behandeling langer dan
een jaar loopt). Gevolg van deze constructie is dat de behandeling voorgefinancierd moet worden;
praktijken moeten immers maandelijks behandelaars uitbetalen. De voorfinanciering vindt plaats
door middel van bevoorschottingsafspraken met zorgverzekeraars (afhankelijk van het beleid van de
zorgverzekeraar). De extra administratieve lasten worden veroorzaakt door het schatten van het op
handen zijnde werk en de daarop volgende procedure. Zorgaanbieders geven aan wegens de
administratieve lasten soms te kiezen voor alternatieve methoden van financiering. In een dergelijk
geval kan voorfinanciering plaatsvinden via eigen middelen of via een bank.

73

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

6.6.2 Administratieve lasten voor zorgverzekeraars
Zorgverzekeraars schetsen een uiteenlopend beeld van de administratieve lasten. Dit lijkt voort te
vloeien uit het gehanteerde inkoopbeleid, dat verschilt per zorgverzekeraar. We noemen een aantal
voorbeelden, ter illustratie van de administratieve lasten die zorgverzekeraars zichzelf en
zorgaanbieders opleggen.
Bij een aantal zorgverzekeraars is het noodzakelijk dat de zorgaanbieders een
ontvankelijkheidsverklaring indienen op het moment dat ze starten met de diagnostiek of
behandeling. Op deze manier krijgt de zorgverzekeraar inzicht in het aantal behandelingen dat loopt,
en kan er een inschatting gemaakt worden van de kosten op basis van gedeclareerde DBC’s. Al deze
ontvankelijkheidsverklaringen worden handmatig beoordeeld en ondertekend (interview CZ, 2010).
Zowel de zorgaanbieder als de verzekeraar heeft extra administratieve lasten ten gevolge van het
indienen van een ontvankelijkheidsverklaring.
Bij de invoering van de vergoedingsregeling waren er zorgverzekeraars die zelf leerlingendossiers
controleerden. Hiermee legden de zorgverzekeraars zichzelf een grote aanvullende administratieve
last op. Bovendien is uiteindelijk gebleken dat zij niet voldoende kennis bezaten om de
leerlingendossiers op kwaliteit en noodzaak tot doorverwijzen in te schatten; deze controle is
inmiddels bij zorgaanbieders belegd.
Ook het beoordelen van de kwaliteit van de zorgaanbieders levert extra administratieve
werkzaamheden voor een aantal zorgverzekeraars op. Zo controleert CZ bijvoorbeeld de databases
van het KD en NRD (interview CZ, 2010). Bovendien geeft CZ aan controles uit te voeren bij
verschillende aanbieders door steekproeven te nemen onder behandelaars en medebehandelaars.
Achmea bijvoorbeeld hanteert een ander inkoopbeleid, waarbij aansluiting bij en kwaliteitsinstituut
niet nodig is om in aanmerking te komen voor gecontracteerde zorg. In plaats daarvan hanteert
Achmea aansluiting bij SBG als criterium. Vooropgesteld dat data herleidbaar is naar een individuele
aanbieder, hanteert Achmea geen criteria over de eventuele aanlevering van data bij een
kwaliteitsinstituut. Hieruit blijkt dat Achmea zichzelf en de zorgaanbieder minder administratieve
lasten oplegt dan blijkt uit interviews met andere zorgverzekeraars.

6.7

Kosten op macroniveau

Gegevens over de kosten en kwaliteit van de gezondheidszorg in Nederland worden bijgehouden en
geanalyseerd door Vektis. In hun data is ongeveer 90% van de Nederlandse zorgverzekeraars
opgenomen. Op basis van de data van Vektis kan dus een betrouwbare inschatting gedaan worden
over de ontwikkelingen in de kosten op macroniveau voor de DBC ‘overige stoornissen in de
kindertijd’. Het is op basis van deze dataset niet mogelijk om de kosten van voor, en van na de
invoering van de vergoedingsregeling te vergelijken omdat dit de kosten van de gehele productcode
‘overige stoornissen in de kindertijd’ bedraagt. Hier valt dus ook andere zorg dan dyslexiezorg onder.
Zoals eerder aangegeven heeft VWS op basis van verwachte instroom en te hanteren uurtarief
berekend dat in 2009 de kosten van de vergoedingsregeling dyslexiezorg 27,9 miljoen euro
bedragen. Deze kostenstijging is niet terug te vinden in de door zorgverzekeraars uitgekeerde
bedragen op basis van de DBC waar dyslexiezorg onder valt. Vektis geeft de kosten op macroniveau
neer gebaseerd op het kalenderjaar waarin de DBC geopend is. De conclusie over het jaar 2009 is
74

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

dan ook dat de van tevoren door het ministerie van VWS geraamde kosten voor het jaar 2009 hoger
liggen dan de daadwerkelijke kosten. In het jaar 2010 bedragen de kosten volgens gegevens van het
DIS tot nu toe 9,6 miljoen euro. Op basis van de kostenraming in het ingroeimodel van VWS is voor
het jaar 2010 geschat dat de kosten van dyslexiezorg 29,3 miljoen euro bedragen. Op basis van de
beschikbare gegevens tot nu toe, lijkt ook dit bedrag ruimschoots hoger te liggen dan de
daadwerkelijke kosten. De data van Vektis onderschrijven dat de DBC ‘overige stoornissen in de
kindertijd’ niet met de ingeschatte bedragen is toegenomen.
Tijdens de invoering van de vergoedingsregeling is de aanname gedaan dat de totale kosten van een
zorgtraject gemiddeld tussen de 4.500 euro en de 5.000 euro uitkomen. Uit de data van het DIS blijkt
dat een zorgtraject over 2009, 2010 en 2011 tot nu toe gemiddeld 3.104 euro bedragen over alle
zorgtrajecten. Wanneer we alleen naar gesloten zorgtrajecten kijken, bedraagt de gemiddelde
verkoopprijs 3.315 euro. Hier moet wel rekening gehouden worden met afwijkende registratie,
waardoor zorgtrajecten in verschillende delen zijn opgeknipt door apart op diagnostiek en
behandeling te schrijven of wanneer de behandeling bij een andere zorgaanbieder vervolgd wordt.
Dit komt echter in 2010 en 2011 steeds minder voor, waardoor de data betrouwbaarder worden. De
gemiddelde prijs van een zorgtraject ligt ruim lager dan de beoogde kosten. Omdat dyslexiezorg in
een concurrerende markt is gezet, kunnen de verzekeraars individueel van elkaar onderhandelen
over de tarieven die zij hanteren. Dit kan (deels) een verklaring zijn voor het lager uitvallen van de
kosten voor een zorgtraject. Gemiddeld hanteren de zorgverzekeraars een tarief van 83% van het
vastgestelde DBC-tarief.
Kortom, de cijfers op macroniveau tonen aan dat de daadwerkelijke kosten ruim lager liggen dan de
bij de invoering van de vergoedingsregeling geraamde kosten. Hiervoor zijn twee verklaringen: (1) de
gemiddelde kosten voor een zorgtraject liggen lager dan van tevoren geschat, zoals hierboven
toegelicht en (2) het aantal aanmeldingen blijft ruim onder de verwachtingen, zoals besproken in
paragraaf 6.3.1.
Daarnaast kan het ook nog zo zijn dat de aannames die vooraf gedaan zijn ten aanzien van de
zorgvraag wel juist zijn, maar dat er een langere periode nodig is om deze aantallen te bereiken. Bij
het interpreteren van de gegevens moet rekening worden gehouden met het feit dat de database
van het DIS alleen de afgesloten DBC’s laat zien. De huidige behandeltrajecten (met een duur van
een jaar tot anderhalf jaar) zijn hierin nog niet zichtbaar. Het KD en NRD geven aan momenteel
gezamenlijk ongeveer 7600 kinderen in behandeling te hebben (interview KD en NRD, 2011). KD en
NRD samen hebben ongeveer 90% van de dyslexiepatiënten in behandeling. Dit laat zien dat de
aantallen cliënten die vergoede dyslexiezorg ontvangen nog steeds toeneemt.

75

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Hoofdstuk 7

Conclusies en aanbevelingen

Het ministerie van VWS heeft gevraagd om een beleidsevaluatie die signaleert wat de gevolgen zijn
van de introductie van dyslexiezorg in de zorgverzekeringswet. Dit document betreft de
eindrapportage van deze evaluatie. De evaluatie behandelt de toetsing van de aannames die gedaan
zijn bij de invoering, de praktische invulling van de Zvw-aanspraak op dyslexiezorg en de rollen van
de verschillende actoren. Daarnaast staat inzicht in de kwaliteit, betaalbaarheid en de
toegankelijkheid van de dyslexiezorg centraal, hierbij is ook gekeken naar de relatie tot het gebruik
van de bekostigingssystematiek zoals deze is opgesteld voor de zorgverzekeringswet (DBC’s).
De onderzoeksaanpak is erop gericht om zo goed mogelijk antwoord te kunnen geven op de
onderzoeksvragen zoals die in de onderzoeksopdracht zijn verwoord. Om een antwoord te geven is
gebruikt gemaakt van zowel kwalitatieve als kwantitatieve gegevens. Op die manier is informatie van
verschillende bronnen met elkaar vergeleken en aangevuld. Concreet is er in deze beleidsevaluatie
gebruikt gemaakt van de volgende methoden: 1) literatuurstudie, 2) databaseonderzoek voor de
analyse van kwantitatieve gegevens, 3) interviews met stakeholders, 4) een internetvragenlijst.
In dit hoofdstuk worden de conclusies en aanbevelingen op basis van de bevindingen in de
voorgaande hoofdstukken weergegeven langs de lijn van de overkoepelende vragen van het
ministerie van VWS:
• Hoe is in de praktijk omgegaan met de Zvw-aanspraak op dyslexiezorg? Waar loopt men in de
praktijk tegenaan? Welke rol vervullen de diverse actoren in de dyslexiezorg? Hoe verhoudt deze
rol zich tot het protocol?
• Welke groep kinderen maakt van de aanspraak gebruik? Hoe verhoudt deze groep zich tot de
beoogde doelgroep?
• Hoe wordt de kwaliteit van dyslexiezorg geborgd?
• Welke knelpunten signaleren de onderzoekers op de bovenstaande onderdelen en zijn hiervoor
verbeterpunten te benoemen?
De conclusies uitgesplitst naar de deelvragen, zoals weergegeven in paragraaf 1.2, zijn opgenomen
in bijlage B.

7.1

De vergoedingsregeling in de praktijk

Met de introductie van de vergoedingsregeling in 2009 is de dyslexiezorg voor leerlingen met
enkelvoudige, ernstige dyslexie in een gereguleerde concurrerende markt geplaatst. Dit heeft er
voor gezorgd dat bestaande actoren zich moesten aanpassen aan de nieuwe situatie en dat nieuwe
actoren binnen de gestelde regels konden toetreden tot deze markt. We zien momenteel een
dynamisch speelveld waarin de actoren zich inspannen om de eigen belangen en invloeden te
waarborgen en waar mogelijk te vergroten. Veel van de actoren moeten nog wennen aan hun rol als
marktpartij en zijn niet gewend aan het marktgedrag van de andere partijen. Dit leidt er toe dat de
actoren veelal kritisch zijn over elkaars gedrag en functioneren. Dit past bij een speelveld dat zich
nog niet zo lang in een concurrerende markt begeeft. De verwachting is dat de dynamiek in het
76

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

dyslexieveld zal afnemen, wanneer alle partijen bewuster worden van de consequenties van een
concurrerende markt.
NIP en NVO geven specifiek aan dat in hun ogen de gereguleerde markt niet goed werkt. Zij hebben
de NZa geïnformeerd over knelpunten op de volgende terreinen: toetredingsbarrières voor
zorgaanbieders, overtreden van privacyregels en druk op de kwaliteit van de zorg (door het niet
autonoom kunnen inrichten van behandeltrajecten en de inzet onderwijsprofessionals in de zorg).
De NZa heeft aangegeven niet tot onderzoek over te gaan omdat de kwaliteit niet in het geding is
zolang volgens protocol gehandeld wordt en het belang van de patiënt de primaire focus is.
Over één gevolg van de vergoedingsregeling zijn alle actoren het eens: meer kinderen hebben
toegang gekregen tot zorg voor ernstige, enkelvoudige dyslexie. We gaan hier verder op in onder 7.3
‘doelgroep die zorg ontvangt vanuit de vergoedingsregeling’.
Naast de effecten die de actoren ondervinden van de concurrerende markt, lopen zij in de praktijk
ook tegen een aantal andere knelpunten van de vergoedingsregeling op:
 De regels van de vergoedingsregeling zijn onduidelijk en worden door verschillende partijen
anders weergegeven. Uit de literatuurstudie is gebleken dat de verschillende officiële
documenten waarop de vergoedingsregeling gebaseerd is bepaalde facetten van de vergoede
dyslexiezorg net anders formuleren en/of uitleggen. Dit is een voedingsbodem voor discussie.
Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de facetten die net anders geformuleerd en/of
uitgelegd worden voor een deel overeenkomen met de in paragraaf 3.3. besproken punten
waarover meningsverschillen zijn: multidisciplinaire samenwerking, inzet (mede)behandelaars,
doorontwikkeling kwaliteit & vergoedingsregeling, comorbiditeit etc. Concreet zie je dat de
verschillende actoren alleen de bewoordingen en het document citeren dat past bij hun
argument en positie.
 De vergoedingsregeling voor dyslexiezorg en de financiering ervan via de DBC GGZ sluiten niet
naadloos op elkaar aan. Dit is het gevolg van het feit dat eerst het besluit is genomen om een
vergoedingsregeling voor de dyslexiezorg in te voeren en dat daarna een (bestaande)
financieringsvorm erbij is gezocht. Dit leidt concreet tot de volgende knelpunten:
o Zorgaanbieders ervaren de DBC structuur als een zware belasting op de organisatie en
de financiële middelen. Voor kleinere (vrijgevestigde) aanbieders is dit soms zelfs een
onoverkomelijke drempel.
o Niet alle beroepsgroepen die ernstige, enkelvoudige dyslexiezorg bieden, kunnen tijd
schrijven op een DBC. Of de verlengde-armconstructie gebruikt mag worden, wat voor
het tijdschrijven van medebehandelaars die niet-CONO-geregistreerd zijn een oplossing
biedt, is voor veel aanbieders onduidelijk. Het ministerie van VWS geeft aan dat de
kosten van de inzet van niet-tijdschrijvende beroepen zijn meegenomen bij de bepaling
van de hoogte van de kosten van de hoofdbehandelaar, en daarmee indirect
medebepalend voor de kostprijs per DBC. Het is aan zorgverzekeraars om te bepalen of
zij toepassing van een dergelijke verlengde arm-constructie bij contractering willen
honoreren. Conform de Zorgverzekeringswet (Zvw) kunnen zij ervoor kiezen om dit niet
te doen. Het is bekend dat zij, vanuit het oogpunt van scherpere inkoop en kwaliteit van
zorg in de hele curatieve ggz terughoudender zijn geworden hierin.
77

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

o



Het gebruik van een al bestaande DBC heeft tot gevolg dat zorgverzekeraars naar eigen
zeggen onvoldoende inzicht hebben in de zorg die geleverd wordt, omdat het
onderscheid van andere stoornissen in de kinderleeftijd niet te maken is op basis van de
geregistreerde gegevens.
o Het gebruik van de DBC-systematiek wordt door zorgaanbieders als lastig ervaren. Uit de
analyse van de DBC gegevens blijkt dat er op verkeerde productgroepen wordt
geregistreerd.
Voor (vrijgevestigde) aanbieders die relatief weinig behandelingen geven is de dyslexiezorg
binnen de vergoedingsregeling niet rendabel.
o De kwaliteitsinstituten spelen een grote rol in het bepalen van de toegang tot de
vergoedingsregeling omdat vrijwel alleen aanbieders aangesloten bij de
kwaliteitsinstituten worden gecontracteerd door zorgaanbieders. De kwaliteitsinstituten
stellen strenge eisen aan de verantwoording over de kwaliteit van de zorg aan de
aanbieders. Kleine (vrijgevestigde) aanbieders kunnen hier veelal niet aan voldoen. Voor
hen is het daarom lastig om van de vergoedingsregeling gebruik te maken.
o De administratieve lasten zijn vanwege de eisen van de kwaliteitsinstituten en vanwege
de financieringssystematiek hoog. Voor (vrijgevestigde) aanbieders zijn de kosten van de
administratieve lasten veelal uit verhouding met de vergoeding uit de Zvw.
7.1.1 Aanbevelingen ten aanzien van de vergoedingsregeling

In onze gesprekken met de stakeholders hebben we ervaren dat de discussies voornamelijk worden
gevoerd onder de vlag van kwaliteit. Wij adviseren alle stakeholders om voor zichzelf en met elkaar
na te gaan welke van hun kritieken worden veroorzaakt door marktgedrag van de ander. Wanneer
men het eens is en/of zich neerlegt bij de consequenties die een concurrerende markt met zich
meebrengt, zal samenwerking en afstemming tussen de actoren - ook al zijn zij concurrenten makkelijker worden.
Eenduidige toepassing van de bestaande vergoedingsregeling is van belang voor het dyslexieveld.
Daarom adviseren wij het ministerie van VWS om een handreiking op te (laten) stellen, waarin een
toelichting wordt gegeven op alle op dit moment onduidelijke facetten van de vergoedingsregeling.
Van de veldpartijen mag verwacht worden dat zij daarmee in staat zijn om hun marktpositie te
vervullen, zoals dat ook geldt voor andere zorgaanbieders.
Op dit moment is de dyslexiezorg vanuit de vergoedingsregeling alleen rendabel wanneer
aanbieders een behoorlijk volume aan dyslexiezorg verlenen. In de zorg is er de trend naar
specialisatie. Een arts moet nu al in bepaalde gevallen voldoen aan een zogeheten volumecriterium.
Dat betekent dat een arts een minimum aantal operaties moet verrichten om aan de norm te
voldoen. De gedachte hierachter is dat dit de kwaliteit van zijn operaties doet toenemen. Indien het
ministerie van VWS specialisatie ook wenselijk vindt binnen de dyslexiezorg dan is aanpassing van de
financieringsystematiek niet noodzakelijk voor het verlagen van de drempels voor kleine aanbieders.
DBC-Onderhoud heeft aangegeven met het veld in overleg te willen treden om na te gaan welke
knelpunten ten aanzien van de DBC-systematiek verbeterd kunnen worden. Indien de bestaande
knelpunten niet weggenomen kunnen worden en er efficiency winst valt te verwachten door
78

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

aanpassingen door te voeren, adviseren wij het ministerie van VWS om te overwegen of er een meer
passende financieringssystematiek mogelijk is.

7.2

De rol en positie van de actoren

In het protocol (Blomert, 2006) wordt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het protocol
met betrekking tot de diagnostiek en behandeling van dyslexie bij psychologen en orthopedagogen
gelegd op het niveau van GZ-psycholoog met (postacademische) specialisatie:
 leren en cognitieve informatieverwerking
 leer- en cognitieve functiestoornissen
 diagnostiek en behandeling van dyslexie
In het protocol wordt naast het benoemen van deze hoofdbehandelaars niet gesproken over
medebehandelaars. Andere beroepsgroepen dan de psychologen en orthopedagogen worden niet
genoemd in het protocol.
In de praktijk is bij de vergoede dyslexiezorg altijd een hoofdbehandelaar - een GZ-psycholoog,
orthopedagoog-generalist of kinder- en jeugdpsycholoog - betrokken. Zij zijn de enige die
momenteel DBC’s kunnen openen. Voor de orthopedagoog generalist en kinder- en jeugdpsycholoog
die niet BIG geregistreerd zijn, is het tijdelijk mogelijk gemaakt om DBC’s te openen door middel van
een beleidsregel uitgegeven door de NZa. Voor deze tijdelijke situatie zal een structurele oplossing
gevonden moeten worden.
Ten aanzien van de inzet van medebehandelaars is het lastiger te benoemen welke beroepsgroepen
betrokken zijn bij de dyslexiezorg. Op basis van interviews en de vragenlijst onder zorgaanbieders
komen wij in ieder geval tot de volgende beroepen: logopedisten, remedial teachers,
onderwijskundigen en taalwetenschappers.
In hoofdstuk 3 wordt de rol en de positie van alle actoren uitgebreid besproken. In paragraaf 5.8
wordt nader ingegaan op de inzet van medebehandelaars.
7.2.1 Aanbevelingen ten aanzien van de rol en de positie van de actoren
Omdat gebruik wordt gemaakt van de spelregels behorende bij de DBC-systematiek, is voor de
kinder- en jeugdpsycholoog en de orthopedagoog-generalist tot en met de evaluatieperiode (eind
2011) een tijdelijke uitzondering gemaakt op de spelregels DBC GGZ. Het vinden van een structurele
oplossing is van belang voor de voortzetting van de aanspraak na 2011. Er zijn verschillende
oplossingen mogelijk. Wij adviseren het ministerie van VWS om de voor- en nadelen van de
verschillende oplossingen tegen elkaar af te wegen, in overleg met alle (veld)partijen. Op korte
termijn adviseren wij om de tijdelijke uitzondering via de beleidsmaatregel te continueren. Op de
langere termijn is het van belang om de keuze voor de financieringssystematiek mee te nemen in de
overweging.
Wij doen de aanbeveling dat het ministerie van VWS in de eerder genoemde handreiking - met
eenduidige afspraken ten aanzien van de vergoedingsregeling – op te nemen op welke wijze
medebehandelaars geselecteerd mogen worden. Er is behoefte aan een eenduidige toelichting op
79

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

welke beroepen op een DBC mogen schrijven omdat zij BIG- of CONO-geregistreerd zijn, en hoe de
verdiscontering via het kostprijsmodel werkt voor beroepsgroepen die niet BIG- of CONOgeregistreerd zijn.

7.3

Doelgroep die zorg ontvangt vanuit vergoedingsregeling

Alle actoren binnen de dyslexiezorg geven aan dat de toegankelijkheid van de zorg is toegenomen
omdat meer cliënten nu zorg krijgen die dat voorheen niet kregen (met name kinderen uit
achtergestelde milieus). Hierover zijn alle partijen zeer positief. Tegelijkertijd lijkt het er op dat de
tot nu toe geleverde vergoede dyslexiezorg voornamelijk aan cliënten in de Randstedelijke gebieden,
Zuid-Limburg en in delen van Twente en Groningen is geleverd (zie figuur 5 op pagina 27). In de
afgelopen periode is er in (delen van) een aantal provincies niet of nauwelijks dyslexiezorg geleverd
vanuit de vergoedingsregeling. Voor deze onevenredige verdeling zijn de volgende verklaringen
mogelijk:
a.

Het aanbod in de gebieden met minder zwarte stippen is pas later op gang gekomen. Omdat
er alleen gekeken is naar afgesloten DBC’s, zijn de lopende behandelingen niet zichtbaar in
figuur 5.

b.

Scholen en ouders zoeken naar andere mogelijkheden om dyslexie te behandelen, doordat er
weinig zorgaanbod in deze regio’s voor handen is.

Het onderzoek van Masterplan Dyslexie toont aan dat een relatief grote groep kinderen die wel
recht heeft op vergoede dyslexiezorg, deze zorg niet ontvangt. In 15,2% van deze gevallen geven de
ouders als reden op dat de behandeling te ver weg is.
Uit de kwantitatieve analyse – welke slechts een beeld geeft van de eerste drie jaar dat de
vergoedingsregeling is ingesteld – is gebleken dat het besteedde budget op macroniveau ruim lager
ligt dan de bij de invoering van de vergoedingsregeling geraamde kosten. Uit de analyse blijken
hiervoor twee verklaringen: (1) de gemiddelde kosten voor een zorgtraject liggen lager dan van
tevoren geschat, zoals toegelicht in paragraaf 6.7 en (2) het aantal aanmeldingen blijft ruim onder de
verwachtingen, zoals besproken in paragraaf 6.4.1.
Het kan zijn dat de aannames die vooraf gedaan zijn ten aanzien van de zorgvraag wel juist zijn, maar
dat er een langere periode nodig is om deze aantallen te bereiken. Bij het interpreteren van de
gegevens moet rekening worden gehouden met het feit dat in deze analyse alleen de afgesloten
DBC’s zijn opgenomen. De huidige behandeltrajecten (met een duur van een jaar tot anderhalf jaar)
zijn hierin niet zichtbaar. Het KD en NRD geven aan momenteel gezamenlijk ongeveer 7600 kinderen
in behandeling te hebben (interview KD en NRD, 2011). KD en NRD samen hebben ongeveer 90% van
de dyslexiepatiënten in behandeling. Dit laat zien dat de aantallen cliënten die vergoede dyslexiezorg
ontvangen nog steeds toeneemt.
Cliënten met lichte dyslexie of met een andere stoornis naast dyslexie (comorbiditeit) kunnen geen
aanspraak maken op de vergoedingsregeling. De strikte afbakening van de diagnose ernstige,
enkelvoudige dyslexie wordt door zorgaanbieders als een knelpunt ervaren. Zij geven aan dat op
deze manier kinderen met ADHD en autisme niet of onvoldoende worden behandeld. Hun suggestie
80

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

is om de hoofdbehandelaar de bevoegdheid te geven om in te schatten of de andere aandoening(en)
de behandeling negatief beïnvloedt. Indien dit niet het geval is, zou de behandeling alsnog via de
vergoedingsregeling voor ernstige enkelvoudige dyslexie moeten kunnen plaatsvinden. Tegelijkertijd
geven de zorgaanbieders aan dat heldere criteria van belang voor een heldere afbakening van de
vergoedingsregeling.
7.3.1 Aanbevelingen ten aanzien van de doelgroep die zorg ontvangt vanuit de
vergoedingsregeling
Wij doen de aanbeveling aan het ministerie van OCW om na te gaan in hoeverre de toeleidersrol van
de scholen er toe leidt dat de zorgvraag in verschillende (delen van) provincies lager is dan in de
Randstedelijke gebieden. Indien blijkt dat er scholen zijn die nog niet actief hun rol van toeleider
vervullen adviseren wij het ministerie van OCW om na te gaan wat hiervan de reden is en de
knelpunten bij deze scholen weg te nemen. Het onderzoek van Masterplan Dyslexie naar de
werkwijze van scholen met het leerlingendossier en het vervullen van de toeleidersrol kan een
startpunt vormen voor verder onderzoek.
Wij doen de aanbeveling aan de huidige aanbieders van dyslexiezorg en aan mogelijke nieuwe
aanbieders om na te gaan of zij (ook) zorg kunnen gaan bieden op plaatsen in Nederland waar
momenteel nog weinig tot geen zorgaanbod is. De aanbieders zouden in gesprek kunnen gaan met
lokale scholen om samenwerking te initiëren.
Wij doen de aanbeveling aan de Nederlandse Zorgautoriteit om een specifieker beeld te vormen van
de spreiding van zorgaanbieders en de gevolgen hiervan voor de toegang tot zorg. Indien in
bepaalde gebieden van Nederland de toegang tot zorg onvoldoende geregeld is, kan dat voor de NZa
een reden zijn om te kijken naar de toegankelijkheid van de markt voor aanbieders.
Wij adviseren het ministerie van VWS om de suggestie van de zorgaanbieders ten aanzien van de
behandeling van dyslexie bij comorbiditeit te onderzoeken. Zij stellen voor om de hoofdbehandelaar
de bevoegdheid te geven om in te schatten of de andere aandoening(en) de behandeling negatief
zal beïnvloeden. Indien zij inschatten dat dit niet het geval is, zou de behandeling alsnog via de
vergoedingsregeling voor ernstige enkelvoudige dyslexie kunnen plaatsvinden. Er zal bekeken
moeten worden of deze mogelijkheid betaalbaar is vanuit het huidige budget.

7.4

Borging van de kwaliteit

De invoering van het protocol heeft ervoor gezorgd dat de gebruikte behandelmethoden en de
kwaliteit van de behandelaars over de gehele linie verbeterd zijn. Er worden alleen nog maar
behandelmethoden gebruikt die passen binnen het protocol en er is bijvoorbeeld geen plek meer
voor de zogenaamde “dyslexietherapieën” (incl. speciale brillen, diëten, muziekmethodes enz.). Wel
is een doorontwikkeling van het protocol mogelijk en gewenst. Ook kan nader gespecificeerd
worden welke beroepsgroepen wel/niet en onder welke voorwaarden als medebehandelaar kunnen
functioneren en wat de geldende definitie en het nut van multidisciplinair samenwerken is. Ook dit
zal leiden tot een verdere kwaliteitstoename.

81

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

De zorgverzekeraars varen voornamelijk op de twee kwaliteitsinstituten om zicht te houden op de
kwaliteit van de dyslexiezorg en hebben het gevoel op hun beurt de kwaliteit van de instituten te
moeten monitoren. Doordat een duidelijke en algemeen geaccepteerde lijst met kwaliteitseisen en –
indicatoren ontbreekt, kunnen de verzekeraars geen goed beeld krijgen van de kwaliteit van de zorg.
De kwaliteitsinstituten hanteren ieder eigen normen voor de kwaliteit en controleren
zorgaanbieders hierop. Zorgaanbieders geven aan dat het vastleggen van alle gevraagde gegevens,
zorgt voor hoge administratieve lasten.
Uiteindelijk zal het dyslexieveld moeten aantonen dat de kinderen de juiste zorg krijgen en dat zij als
gevolg daarvan blijvende positieve effecten ervaren waarmee ze een betere plek krijgen in de
samenleving. Langjarige effectmetingen van een selectie van door het veld geaccepteerde en
gebruikte behandelmethoden zal dit kunnen aantonen. Gezamenlijk optrekken van het veld op dit
terrein kan ervoor zorgen dat de kwaliteit van de dyslexiezorg ook op de korte termijn verder
toeneemt.
7.4.1 Aanbevelingen ten aanzien van de borging van de kwaliteit
We adviseren het dyslexieveld om gezamenlijk een duidelijke en algemeen geaccepteerde lijst met
kwaliteitseisen en –indicatoren op te stellen, waarmee de kwaliteit van de zorg eenduidig gemeten
kan worden. Op die manier kan het veld zichzelf veel administratieve lasten besparen.
We doen tevens de aanbeveling aan het dyslexieveld om gezamenlijk te zorgen voor de
doorontwikkeling van het protocol. Het ministerie van VWS kan, indien het dyslexieveld dit wenst,
de start van dit proces faciliteren. In lijn met de doorontwikkeling van het protocol kan gekozen
worden voor een uniforme manier van meten van de effecten van de dyslexiezorg. Wij adviseren de
betrokken actoren om te overwegen of samenwerking hierin met de Stichting Benchmark GGZ op
korte termijn kan leiden tot vergelijkbare effectmetingen.

82

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Bijlage A – Aannames
Bij de invoering van dyslexiezorg in de Zorgverzekeringswet is er een aantal aannames gedaan. De
aanspraak op dyslexie binnen de Zorgverzekeringswet (Zvw) is opgenomen op basis van onder
andere het rapport “Dyslexie: van zorg verzekerd?” van het College voor zorgverzekeringen (CVZ) en
de communicatie van de Minister met betrekking tot de introductie van de aanspraak op
dyslexiezorg binnen de Zvw. De aannames die ten grondslag liggen aan de introductie van de
aanspraak op dyslexiezorg binnen de Zvw zijn destijds echter niet expliciet benoemd. Bij de start van
de beleidsevaluatie is er voor gekozen om de aannames alsnog expliciet te benoemen, dit ten
behoeve van de verhoging van de kwaliteit en de toegevoegde waarde van de evaluatie. Vandaar dat
wij ter voorbereiding op de eerste tussenrapportage de aannames hebben overgenomen uit een
drietal documenten en hebben voorgelegd aan en besproken met VWS. Ook hebben we de
aannames tijdens de operationalisatie van het onderzoek toegewezen aan het hoofdthema waar ze
het beste bij passen. Tijdens de uitvoering van de het onderzoek wordt onderzocht hoe de
aannames, die destijds zijn bepaald, zijn uitgepakt in de praktijk en of ze het beoogde effect hebben
gesorteerd etc. In de eindrapportage zullen we kort op elke aanname ingaan.
In deze paragraaf bespreken we de aannames zoals die tijdens de operationalisatie van het
onderzoek zijn gedefinieerd en die een van de uitgangspunten van de beleidsevaluatie dyslexiezorg
vormen.
Concreet zijn er drie documenten waar de aannames uit zijn overgenomen:


Dyslexie: van zorg verzekerd? (CVZ)



Brief van de minister; Aanwijzing ex Wmg ter introductie dyslexiezorg. Aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal. 25 november 2008.



Antwoorden van minister op vragen van de vaste Kamercommissie voor VWS naar
aanleiding van brieven van 25 november 2008. 9 februari 2009.

Onderstaand treft U een overzicht van de aannames die in overleg met het ministerie van VWS als
uitgangspunt zijn genomen voor de beleidsevaluatie.
Kwaliteit en toegankelijkheid
1. Voor de invoering was er sprake van onderbehandeling vanwege de hoge kosten voor het
individu (Gezondheidsraad). De toegankelijkheid zal worden verbeterd met invoering van de
regeling waardoor meer kinderen de zorg krijgen die zij nodig hebben.
2. Scholen zijn in staat om dyslexie te herkennen. Door de toeleidersfunctie van scholen wordt
onnodig gebruik van deze vorm van zorg voorkomen.
3. Er zijn aparte protocollen voor het onderwijs. De scholen volgen deze protocollen en
gebruiken ze als leidraad voor het formuleren van het dyslexiebeleid. Scholen hebben
overigens niet de verplichting opgelegd gekregen om deze protocollen te volgen.
4. Het protocol voor diagnose en behandeling is leidend bij de overstap van leesbegeleiding
naar leesbehandeling en daadwerkelijke behandeling.

83

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

5. Het is voor, daarvoor bevoegde personen, mogelijk om op basis van het protocol Blomert
ernstige enkelvoudige dyslexie te onderscheiden van andere lees, - en spellingsproblemen.
6. De rol van orthopedagoog-generalisten en kinder- en jeugdpsychologen is dermate van
belang in het zorgproces dat zij, als niet CONO-beroep, tijdelijk in staat gesteld worden om
te kunnen declareren door middel van de beleidsregel dyslexie.
7. Door een tijdelijke toevoeging van de orthopedagoog-generalist en de kinder- en
jeugdpsycholoog aan de beleidsregel dyslexie zijn deze twee registertitels voor wat betreft
deze beleidsregel gelijk gesteld aan de GZ-psycholoog. Hiermee zijn de bestaande DBC GGZ
spelregels voor iedereen van toepassing, zoals verder is uitgewerkt in de beleidsregel
dyslexie.
8. Andere beroepsgroepen dan de GZ-psycholoog, orthopedagoog-generalisten en kinder- en
jeugdpsychologen hebben in het kader van de zorg onvoldoende kennis en ervaring om als
zorgverlener zelfstandig te kunnen functioneren bij de behandeling van dyslexie.
9. Multidisciplinaire zorg kan geboden worden via medebehandelaarschap, waardoor
beroepsgroepen die niet in de CONO-tabel voorkomen met de GZ psycholoog,
orthopedagoog-generalist of kinder- en jeugdpsycholoog gezamenlijk zorg kunnen leveren.
10. Medebehandelaars kunnen zijn; logopedisten, leerkrachten, Remedial teachers,
taalkundigen, onderwijskundigen en zo nodig andere beroepsbeoefenaren die in de
aanwijzing niet als hoofdbehandelaar zijn benoemd.
11. De medebehandelaars zijn samen met de hoofdbehandelaar complementair in de
behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie. De GZ-psycholoog, orthopedagooggeneralist of kinder- en jeugdpsycholoog monitort, als eindverantwoordelijke, de voortgang
van alle behandelingen. (Doordat de GZ-psycholoog, orthopedagoog-generalist en kinder- en
jeugdpsycholoog verantwoordelijk zijn voor de zorg zal worden voldaan aan de in
zorgprotocol gestelde eisen en richtlijnen voor kwalitatief goede zorg.)
12. Door het ontwerp van de regeling (in het financieel kader van de curatieve GGZ) en de keuze
voor de DBC-systematiek blijft de eindverantwoordelijkheid van de behandeling bij
gespecialiseerde psychologen en orthopedagogen, zoals deze in het huidig protocol Blomert
is toebedeeld.
13. Met het opnemen van de kinder- en jeugd psycholoog en de orthopedagoog-generalist aan
de beleidsregel is er voldoende behandelcapaciteit beschikbaar.
14. Registratie bij de beroepsverenigingen biedt zorgverzekeraars voldoende handvaten om
goede zorg in te kopen.
15. Zorgverzekeraars en aanbieders maken samen afspraken over de vormgeving van de
multidisciplinaire samenwerking voor het aanbieden van dyslexiezorg.
16. De implementatierichtlijn, die door NIP NVO is opgesteld in het document “Protocol
Dyslexie Diagnostiek en Behandeling – Implementatie in de praktijk”, borgt een eenduidige
hantering van het bestaande protocol wat betreft de diagnose en behandeling van kinderen
met ernstige en enkelvoudige dyslexie.
Betaalbaarheid
17. Zorg voor ernstige enkelvoudige dyslexie wordt geregistreerd en vervolgens gedeclareerd in
de productgroep “overige stoornissen in de kindertijd”.
84

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

18. Aangenomen wordt dat veel kinderen afhaken vanwege de intensiteit van de behandeling.
De verwachting is dat 70% van de kinderen met ernstige enkelvoudige dyslexie gebruik
zullen maken van de behandeling.
19. Kosten die samenhangen met diagnostiek en behandeling bij instituten variëren van €
4.500,- tot € 5.000,-.
20. Het CVZ rapport “Dyslexie: van zorg verzekerd?”, waarop de introductie van de aanspraak op
dyslexiezorg binnen de Zvw onder andere is gebaseerd, geeft een drietal
kostenramingsvarianten (te weten van 50%, 60% en 70% van de kinderen die mogelijk in
behandeling gaan). VWS is bij de uiteindelijke raming van de kosten uitgegaan van de 70%
variant en een uurtarief van € 75,- (CVZ ging uit van € 72,-). De inschatting voor kosten
uitgaand van 70% van kinderen dat zich laat behandelen ziet er dan als volgt uit. 12.000
kinderen komen in aanmerking voor diagnostiek, 7200 kinderen hiervan komen in
aanmerking voor behandeling en 70% hier weer van wordt behandeld. De kosten zijn
gebaseerd op de gemiddelde behandeltijd en het gemiddelde uurtarief van €75,-.
Aantal kinderen

Aantal uren

Tarief per uur €

Kosten €

Diagnostiek

12.000

10

75

9.000.000

Behandeling

5040

50

75

18.900.000

Totaal

27.900.0001

Bronnen: 1) CVZ rapport ‘Dyslexie: van zorg verzekerd?’2007, 2) VWS

21. Benodigde reservering voor behandeling van dyslexie vanaf 2009= € 27,9 miljoen.
22. Meerkosten van dyslexie vanaf 2010 = € 1,4 miljoen per jaar. Tijdens de uitwerking van het
ingroeimodel is de vraag gesteld of dit voor het budget consequenties zou kunnen hebben.
VWS is er vanuit gegaan dat het ingroeimodel leidt tot een groei van de vraag. Het is de
verwachting dat er 4 jaar na de introductie van de aanspraak op dyslexie in totaal 20% meer
leerlingen voor diagnose doorverwezen wordt dan de door het CVZ geschatte aantal van
12.000 en dat een vergelijkbaar percentage (70%) wordt behandeld. Dit leidt tot een
verhoging van het budget van € 5,6 mln. (20% van € 27,9 mln.) in vier jaar. VWS is er van
uitgegaan dat er sprake zal zijn van een evenredige ingroei waardoor er per jaar een extra
bedrag van € 1,4 mln. gebudgetteerd wordt.
23. Benodigde reservering voor behandeling van dyslexie vanaf 2013= € 33,5 miljoen (€ 27,9
mln. + € 5,6 mln.).
24. Zorgverzekeraars maken productieafspraken in termen van DBC’s met aanbieders met
bijbehorende tarieven.
Doorontwikkeling
25. Betrokken dyslexie zorgverleners zullen het zorgprotocol indien nodig door ontwikkelen.
26. Psychiaters en neuropsychologen zullen meer betrokken worden bij de zorg aan kinderen
met ernstige, enkelvoudige dyslexie, wat de verdere onderbouwing van diagnose en
behandeling bij ernstige dyslexie verbeterd. Dit komt de verdere wetenschappelijke
onderbouwing van het huidige practise based protocol ten goede.
1

Bron: begroting VWS 2009

85

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

27. Na de evaluatie kan er een structurele oplossing worden gevonden voor plek van
orthopedagoog-generalisten en kinder- en jeugdpsychologen in het systeem. Hierbij is het
niet de bedoeling om deze groep professionals BIG registratie te geven zonder dat zij de
betreffende postdoctorale opleiding gevolgd hebben. Er zijn verschillende oplossingen
mogelijk waaronder: aanpassing van de DBC spelregels voor de gehele ggz, handhaving van
de uitzondering voor dyslexiezorg, harmonisatie van dyslexiezorg aan bestaande eisen in
jeugd-ggz of herziening van de beroepenstructuur zodanig dat binnen de Wet BIG betere
garanties zijn voor kwaliteitszorg bij zorgaanbieders in de jeugdsector.
28. De Inspectie voor de Gezondheidszorg ziet toe op naleving van het bestaande zorgprotocol.
Zij doet dit indien er gevraagd wordt om onderzoek volgens de daarvoor geldende
procedures.

86

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Bijlage B – Conclusies per deelvraag
Toegankelijkheid
1.
Hoe multidisciplinair is de zorg die wordt gecontracteerd?
De definitie van multidisciplinariteit tijdens de dyslexiebehandeling wordt verschillend
geïnterpreteerd. In de praktijk voert in de meeste gevallen één behandelaar de gehele behandeling
uit en vindt er multidisciplinair overleg plaats met andere beroepsgroepen. De beroepsgroepen
waarmee overlegd wordt zijn zeer divers. Alle behandelinstituten en schoolbegeleidingsdiensten
hebben een multidisciplinaire samenstelling. Zorgverzekeraar Achmea, de enige zorgaanbieder die
ook vrijgevestigde aanbieders contracteert, stelt als criterium voor een contract dat er minimaal 3
beroepsgroepen werkzaam zijn bij de behandelpraktijk. Op basis hiervan kan de conclusie getrokken
worden dat alle zorg die gecontracteerd wordt een multidisciplinair karakter heeft, waarbij er met
minimaal drie beroepsgroepen overleg plaatsvindt over de behandeling.
2.

Welke zorgaanbieders zijn er?

Dyslexiezorg wordt geboden in verschillende behandelsettings, namelijk:
• Gespecialiseerde behandelinstituten, inclusief de (algemene) GGZ instellingen die zich richten op
dyslexie.
• Zelfstandige vrijgevestigde zorgaanbieders en samenwerkingsverbanden of combinaties van
vrijgevestigde aanbieders
• Schoolbegeleidingsdiensten
Verreweg het grootste deel van de dyslexiebehandelingen in het kader van de vergoedingsregeling
wordt verzorgd door de gespecialiseerde behandelinstituten die aangesloten zijn bij het KD of het
NRD. Daarna wordt de meeste zorg geleverd door de schoolbegeleidingsdiensten, aangesloten bij
het KD. De zelfstandige vrijgevestigde aanbieders leveren slechts een klein deel van de zorg (alleen
wanneer zij gecontracteerd zijn door Achmea of onder het regime van ongecontracteerde zorg).
3.

Zijn er voldoende zorgaanbieders?

De spreiding van dyslexiebehandelaars in Nederland is niet optimaal. Vooral in Friesland, Drenthe,
Zeeland en delen van Noord Holland, Utrecht, Gelderland, Noord-Brabant, Groningen en Limburg
zitten maar een beperkt aantal praktijken, voor zover bekend bij het KD en/of NRD die het overgrote
deel van de zorgaanbieders vertegenwoordigen. Zorgverzekeraars geven aan dat het uitbreiden van
de behandelcapaciteit in deze regio’s een aandachtspunt is.
4.

Welke wachtlijsten zijn er?

De wachtlijsten bij de verschillende aanbieders zijn divers. De wachttijden per wachtlijst lopen sterk
uiteen. Momenteel kan de wachttijd voor een cliënt variëren van enkele weken tot 6 maanden.

87

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

5.

Wat zijn de (gemiddelde) wachttijden voor diagnose en behandeling?

De gemiddelde wachttijden voor diagnose vallen momenteel onder de treeknormen. De gemiddelde
wachttijd is minder van 4 weken. De wachttijd tussen diagnose en behandeling is gemiddeld gezien
langer. Deze mag volgens de Treeknorm maximaal 42 dagen zijn. Deze norm is in april en mei 2011
gehaald. In juli 2011 is de norm niet gehaald. Op dit moment kan nog niet worden vastgesteld of de
trend van dalende wachttijden voor behandeling wordt doorgezet. Er is geen tot nauwelijks verschil
in de wachttijden tussen provincies.
6.

Bij hoeveel kinderen wordt er een diagnose "ernstige, enkelvoudige dyslexie” gesteld
zonder dat de behandeling volgt?

Het aantal gestelde diagnoses ernstige, enkelvoudige dyslexie zonder behandeling bij dezelfde
zorgaanbieder tot gevolg (uit de DIS gegevens):
2009

251 (totaal 513 DBC’s; 48,9%)

2010

612 (totaal 3650 DBC’s; 16,8%)

2011

321 (totaal 3803 DBC’s; 8,4%)

Mogelijkerwijs worden deze aantallen (enigszins) vertekend door:
• Mogelijk foutieve registratie van zorgaanbieders: zij openen een nieuwe DBC nadat het
diagnostische traject afgerond is, terwijl er onder dezelfde DBC geregistreerd hoort te worden.
De sterke dalende trend kan erop wijzen dat zorgaanbieders inmiddels de regels beter kennen.
• De cliënt volgt de behandeling bij een andere zorgaanbieder dan waar de diagnostiek plaatvond:
in het DIS krijgt een kind dan een nieuw zorgtraject ID.
7.

Bij hoeveel kinderen wordt er een diagnose "ernstige, enkelvoudige dyslexie” gesteld met
de behandeling tot gevolg?

Het aantal gestelde diagnoses ernstige, enkelvoudige dyslexie met behandeling bij dezelfde
zorgaanbieder tot gevolg (uit de DIS gegevens):
2009

262 (totaal 513 DBC’s; 51,1%)

2010

3038 (totaal 3650 DBC’s; 83,2%)

2011

3482 (totaal 3803 DBC’s; 91,6%)

Mogelijkerwijs worden deze aantallen (enigszins) vertekend doordat DIS alleen DBC’s weergeeft.
Wanneer een behandeltraject langer duurt dan 365 dagen dan wordt de initiële DBC administratief
afgesloten en volgt een vervolg-DBC voor dezelfde cliënt. Het aantal zorgtrajecten kan dus (iets)
lager liggen.

88

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

8.

Bij hoeveel kinderen wordt de diagnose ADHD of autisme gesteld met leesbegeleiding tot
gevolg?

Het aantal kinderen waarbij de diagnose ADHD of autisme wordt gesteld met leesbegeleiding tot
gevolg is niet te herleiden uit de bestudeerde datasets. Wel is uit de interviews naar voren gekomen
dat dyslexie in het geval van comorbiditeit (veelal met ADHD of autisme) niet of ontoereikend
behandeld wordt. Zorgaanbieders geven aan dat zorgaanbod in de AWBZ momenteel onvoldoende
is waardoor het kind op een lange wachtlijst komt (interviews, 2011). Masterplan Dyslexie geeft aan
dat de behandeling die gegeven wordt vaak gericht is op de andere aandoeningen en dat dyslexie
dan onderbelicht blijft.
9.

Welke knelpunten worden er ten aanzien van de aanspraak Zvw gesignaleerd?

De strikte afbakening van de diagnose ernstige, enkelvoudige dyslexie wordt door zorgaanbieders als
een knelpunt ervaren. Zij geven aan dat op deze manier kinderen met ADHD en autisme niet of
onvoldoende worden behandeld. Hun suggestie is om de hoofdbehandelaar de bevoegdheid te
geven om in te schatten of de andere aandoening(en) de behandeling negatief beïnvloedt. Indien dit
niet het geval is, zou de behandeling alsnog via de vergoedingsregeling voor ernstige enkelvoudige
dyslexie moeten kunnen plaatsvinden.
Het is voor vrijgevestigde behandelaars lastig om via de Zvw vergoede dyslexiezorg aan te bieden.
Belangrijk obstakel daarin is de DBC-systematiek. De ingewikkelde regelgeving, de aanschaf van de
benodigde software en aanvullende registratie zijn daarin belangrijke knelpunten. Bovendien sluiten
zorgverzekeraars momenteel vrijwel alleen contracten af met organisaties die zijn aangesloten bij
het KD of NRD. Aan de eisen van de kwaliteitsinstituten kunnen vrijgevestigden vaak niet voldoen.
Tevens zijn voor praktijken met een beperkte behandelcapaciteit de tarieven ontoereikend.
Rollen betrokken actoren
10.
Welke zorgverleners verlenen de behandeling van ernstige dyslexie? Wat is hun
achtergrond?
In DIS wordt er op veel verschillende beroepscodes tijd geschreven die niet altijd aansluiten bij wat
er gedefinieerd is in het protocol. Ook uit de internetvragenlijst blijkt dat er beroepsgroepen
dyslexiezorg verlenen die niet zijn opgenomen in het protocol. De eerste reden hiervoor is dat in de
praktijk alle CONO-beroepen tijd kunnen schrijven op de DBC en hierdoor de mogelijkheid hebben
om (een gedeelte van) de behandeling uit te voeren. De tweede reden voor de ondoorzichtigheid
van de inzet van verschillende beroepsgroepen is de gebruikmaking van de verlengdearmconstructie. Medebehandelaars die niet op de CONO-beroepenlijst staan mogen geen
tijdschrijven, maar kunnen wel in een verlengde armconstructie samenwerken met een
hoofdbehandelaar. Het is aan zorgverzekeraars om te bepalen of zij toepassing van een dergelijke
verlengde arm-constructie bij contractering willen honoreren. Conform de Zorgverzekeringswet
(Zvw) kunnen zij ervoor kiezen om dit niet te doen. Het is bekend dat zij, vanuit het oogpunt van
scherpere inkoop en kwaliteit van zorg in de hele curatieve ggz terughoudender zijn geworden
hierin. ZN en de zorgverzekeraars hebben aangegeven bezwaar te hebben tegen de verlengdearmconstructie, omdat hierdoor niet inzichtelijk is welke beroepsgroepen betrokken zijn bij de
zorgverlening. VWS en de NZa geven aan geen problemen te hebben met de inzet van niet-CONO89

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

beroepen, omdat de hoofdbehandelaar de verantwoordelijkheid heeft voor het inschakelen van
adequate zorgverleners. Het gevolg van de verschillende meningen over de verlengde-arm
constructie is dat het dyslexieveld verschillende eisen hanteert voor medebehandelaars en dat
hierdoor sommige ‘niet-CONO-beroepen’ buiten de vergoedingsregeling vallen en anderen via de
verlengde-armconstructie wel vergoede zorg leveren.
11.

Hoe wordt toegezien op deze vorm van zorg?

Het blijkt dat er op dit moment nauwelijks actief toezicht wordt gehouden op de dyslexiezorg. De
inspectie van de gezondheidszorg is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van de zorg
en kijkt hierbij vooral naar risicoprofielen van organisaties. De algemene werkwijze is dat zij in actie
komen wanneer er signalen zijn van problemen. Op het gebied van de dyslexiezorg is de inspectie
nog niet actief geweest.
De NZa heeft als taak een goed werkende zorgmarkt te maken en te bewaken. Dit doet zij samen
met de sector en daarbij staan de belangen van de consument centraal. De NZa houdt toezicht op
het gedrag van alle zorgaanbieders en zorgverzekeraars op de zorgmarkt en kijkt of zij de wet en de
condities voor marktwerking naleven. Er zijn geen signalen binnengekomen dat de wet of de
condities voor marktwerking worden geschonden.
12.

Hoe pakken scholen hun rol van toeleider op?

De rol van de scholen wordt steeds beter uitgevoerd en de scholen die ervaring hebben opgedaan
met het toeleiden van leerlingen naar zorg weten inmiddels wat er van hen verwacht wordt. Het lijkt
er op dat nog niet alle scholen de rol van toeleider uitvoeren.
13.

Welke knelpunten worden in de rolverdeling tussen actoren in de dyslexiezorg
gesignaleerd?

De vergoede dyslexiezorg betreft een dynamisch speelveld met veel verbanden en wederzijdse
afhankelijkheden. Er zijn veel tegenstellingen tussen de verschillende actoren en veel actoren
spannen zich in om de eigen belangen en invloeden te waarborgen en/of te vergroten. Er is nog
geen harmonieus en efficiënt functionerend speelveld ontstaan dat zich in gezamenlijkheid richt op
de best mogelijke zorg voor kinderen met ernstige, enkelvoudige dyslexie.
14.

Wat is de invloed van contractering op de toegankelijkheid van de zorg?

Zorgverzekeraars contracteren alleen zorgaanbieders die voldoen aan een aantal criteria. Hierdoor is
de markt voor aanbieders beperkt toegankelijk. Vrijwel alle zorgverzekeraars stellen als eis dat de
zorgaanbieder is aangesloten bij een van de kwaliteitsinstituten. Met name voor vrijgevestigde
aanbieders is de markt hierdoor niet makkelijk toegankelijk.
Kwaliteit
15.
Hoe cliëntgericht is de zorg?
De cliëntgerichtheid van de behandelpraktijken is over het algemeen goed. Ouders en kind worden
betrokken tijdens de behandeling en op basis van het protocol is dit ook noodzakelijk voor een goed
resultaat.
90

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

16.

Welke kaders zijn er om de kwaliteit te meten?

Er zijn geen eenduidige kwaliteitsindicatoren vastgesteld om de kwaliteit te meten. Behalve de
kwaliteitsinstituten zijn er geen instanties die toezicht houden op de kwaliteit van de dyslexiezorg.
De kwaliteitsinstituten hebben beide een andere benadering bij het meten van de kwaliteit van de
behandelpraktijken.
Voor zorgverzekeraars is het lastig om toezicht te houden op de kwaliteit van de zorg. Er zijn geen
methodes gedefinieerd.
17.
Welke normen, richtlijnen e.d. worden gebruikt voor het meten van de kwaliteit van zorg?
Zijn deze voldoende?
Er zijn geen eenduidige kwaliteitsindicatoren vastgesteld om de kwaliteit te meten. Wel is er één
protocol (Blomert, 2006) dat door alle aanbieders gehanteerd wordt (soms in een afgeleide vorm).
Met betrekking tot dit protocol zijn de volgende dingen genoemd:

18.

o

Het protocol wordt verschillend geïnterpreteerd door de verschillende partijen, er wordt
door sommigen aangegeven dat het protocol niet eenduidig is.

o

Vrijwel alle partijen geven aan dat doorontwikkeling noodzakelijk is

o

Het is noodzakelijk om hierbij draagvlak te creëren, zodat het door alle partijen
ondersteund wordt

o

Zorg ervoor dat het protocol niet teveel dicht zit getimmerd, dat er mogelijkheden zijn
tot eigen behandelmethodes.

o

Een optie zou kunnen zijn om een richtlijn neer te zetten met daarbinnen meerdere
behandelprotocollen, zodat praktijken hun eigen inzichten in behandelwijze kunnen
toepassen.

Hoe transparant is de zorg?

In het rapport wordt transparantie besproken vanuit het oogpunt van de ouders, zorgverzekeraars,
behandelaars en scholen.
Ouders
Het is lastig voor ouders om de juiste informatie te verkrijgen. Zowel de scholen, zorgverzekeraars
als zorgaanbieders verstrekken niet altijd volledige en juiste informatie over geldende regels.
Zorgverzekeraars
De tijd die geschreven wordt op de DBC ‘overige stoornissen in de kindertijd’ is voor de
zorgverzekeraars niet transparant. Door het gebrek aan transparantie is het voor de
zorgverzekeraars lastig om de kwaliteit van de zorgaanbieders te controleren. Bijkomend probleem
voor de transparantie voor de zorgverzekeraars is dat er twee verschillende kwaliteitsinstituten zijn.
De verschillen tussen de beide instituten zijn niet duidelijk; beide instituten houden er aparte
richtlijnen en databases op na.
91

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Behandelaars
Voor behandelpraktijken zijn er diverse zaken die de situatie niet transparant maken. Zo zijn er grote
verschillen tussen de zorgverzekeraars en hun regelgeving. Daarnaast is de DBC-structuur voor hen
niet transparant en is het onnodig ingewikkeld dat er twee verschillende kwaliteitsinstituten naast
elkaar bestaan.
Scholen
Voor scholen is ondanks de goede rol van het Masterplan Dyslexie nog niet alles helder met
betrekking tot de vergoedingsregeling en de rol van de school daarbij. Meer afstemming tussen het
Masterplan en andere actoren is vereist om de transparantie voor de scholen te vergroten en de
afstemming tussen het onderwijs en de zorg verder te verbeteren.
19.

Wat vinden zorgverzekeraars van de kwaliteit van de dienstverlening door aanbieders?

Zorgverzekeraars hebben slecht zicht op de kwaliteit van de geboden zorg. Aangezien
zorgverzekeraars weinig klachten binnen krijgen van ouders, gaan zij er vanuit dat de kwaliteit goed
is. Wanneer ze meerdere klachten over een zorgaanbieder ontvangen, stellen ze een onderzoek in.
20.

Welke kwaliteitseisen stellen zorgverzekeraars?

De meeste zorgverzekeraars stellen als belangrijkste eis voor de kwaliteit dat de zorgaanbieder
aangesloten is bij één van de twee kwaliteitsinstituten. Alleen Achmea hanteert een ander criterium
voor zorgaanbieders, namelijk dat zij een contract hebben gesloten met SBG (Stichting Benchmark
GGZ). Voor zorgverzekeraars is het van belang dat er begin en eind metingen worden gedaan, zodat
de kwaliteit van de zorgaanbieders met elkaar vergeleken kan worden.
21.

Welke knelpunten worden in de kwaliteit van zorg gesignaleerd?

In feite hebben bijna alle meningsverschillen en discussies met betrekking tot de dyslexiezorg
betrekking op het onderwerp kwaliteit. Er is geen algemeen geaccepteerde autoriteit op het gebied
van kwaliteit van de zorg en er zijn geen algemeen geldende kwaliteitsindicatoren. Bovendien wordt
er geen (actief) toezicht gehouden op de dyslexiezorg. De kwaliteitscontroles die worden uitgevoerd
gebeuren op (eigen) initiatief van de verschillende actoren (behandelinstituten, KD, NRD,
beroepsverenigingen) en worden veelal door de andere actoren bekritiseerd of in twijfel getrokken.
Vanuit toezichthouders, zorgverzekeraars en ouders zijn er geen signalen ontvangen die doen
twijfelen aan de kwaliteit van de huidige dyslexiezorg.
Betaalbaarheid
22.
Wat is de (gemiddelde) doorlooptijd voor behandeling?
Ongeveer 85% procent van de zorgtrajecten heeft een behandeltijd korter dan een jaar en valt
daarmee ruim binnen de door het protocol gestelde grens van maximaal 60 weken. In 2010 en 2011
zijn de meeste DBC’s gedeclareerd in de productgroep met een bandbreedte van 1800 – 2999
minuten. Bovenstaande gegevens gecombineerd geven aan dat het gros van de volledige
behandelingen binnen protocol en binnen het door zorgverzekeraars maximaal vergoede aantal
behandelingen valt.
92

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

23.

Wat is de instroom van kinderen geweest in de jaren 2009, 2010, 2011?

Het aantal aanmeldingen, op basis van de gegevens van het KD en NRD gezamenlijk, geven aan dat
in het eerste halfjaar van 2010 het aantal aanmeldingen het hoogst is geweest. In 2011 zien we weer
een piek aan het begin van het jaar, het aantal aanmeldingen is echter wel lager dan in 2010. We
kunnen niet met zekerheid zeggen dat het aantal aanmeldingen ook daadwerkelijk is afgenomen
omdat niet zeker is in welke mate de data volledig zijn. Wel is over 2010 een duidelijke toename ten
opzichte van 2009 te zien. De in het ingroeimodel vastgelegde verwachte instroom van 12.000
diagnostische trajecten en 5040 behandeltrajecten in 2009 wordt bij lange na niet gehaald. Op basis
van aanmeldingen bij het KD en NRD zien we ruim 3300 aanmeldingen in 2009. Dit betreft zowel
diagnostiek als behandeling en dekt ongeveer 90% van de aanbieders van dyslexiezorg af.
24.

Hoeveel kinderen stromen meer dan eenmaal in deze vorm van zorg in?

Het is niet mogelijk een beeld te geven over het opnieuw instromen in de vergoede dyslexiezorg.
Met de huidige registratiewijze zal dat in de toekomst lastig blijven. Zorgtrajecten krijgen een unieke
identificatie mee. Wanneer een kind zich bij een andere zorgaanbieder meldt, wordt er echter een
nieuw zorgtraject inclusief nieuwe identificatie aangemaakt. Het is dus alleen mogelijk om een beeld
te krijgen van opnieuw instromen wanneer de patiënten zich bij dezelfde zorgaanbieder aanmelden.
Er is sinds de invoering van de vergoedingsregeling onvoldoende tijd verstreken om hier een beeld
van te krijgen. Om meer inzicht te verkrijgen in het voorkomen van opnieuw instromen, moet op
patiëntniveau uitgevraagd worden of dit voorkomt. In de toekomst wordt het mogelijk om patiënten
tussen zorgaanbieders te volgen omdat DBC-gegevens gepseudonimiseerd in plaats van
geanonimiseerd worden.
25.

Zijn er administratieve lasten bij aanbieders of zorgverzekeraars?

De administratieve lasten zijn voor zorgaanbieders sterk toegenomen na invoering van de
vergoedingsregeling. Uit de analyse van DIS-gegevens blijkt dat aanbieders ruim een derde van hun
tijd besteden aan registratie. Zorgverzekeraars geven diverse signalen af betreffende de
administratieve lasten. In conclusie lijkt de situatie van de zorgverzekeraar afhankelijk van het eigen
inkoopbeleid. Hoe meer voorwaarden er in het inkoopbeleid opgenomen zijn, hoe groter de
administratieve lasten zijn die de zorgverzekeraar ondervindt.
26.

Zijn er gevolgen in de kosten voor aanbieders?

Om een beeld te krijgen van de kosten en inkomenseffecten voor aanbieders die vergoede
dyslexiezorg bieden is enerzijds gekeken naar de signalen vanuit zorgaanbieders, anderzijds naar de
signalen van zorgverzekeraars. Uit de analyse komt duidelijk naar voren dat de kosten voor
zorgaanbieders zijn gestegen na de invoering van de vergoedingsregeling. Dit heeft twee oorzaken:
de eerste is de aanschaf van nieuwe softwaresystemen, de tweede oorzaak betreft de gestegen
administratieve lasten. Die zijn sterk toegenomen na invoer van de vergoedingsregeling, wat kosten
met zich meebrengt omdat men niet alle gemaakte uren kwijt kan in de DBC. Dit betekent dat
zorgaanbieders een negatief inkomenseffect ervaren.

93

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

27.

Zijn er inkomenseffecten voor aanbieders?

Omdat door de invoering van de vergoedingsregeling bepaalde groepen behandelaars (niet CONOgeregistreerde beroepen) nu vaak geen vergoede dyslexiezorg meer bieden en andere groepen
behandelaars een volumestijging meemaken, is het moeilijk een eenduidige conclusie te geven. Voor
de behandelaars die nu geen vergoede dyslexiezorg meer leveren, is het inkomenseffect groot. De
door de zorgverzekeraars gehanteerde tarieven voor ongecontracteerde zorg liggen op ongeveer
65% van het DBC-tarief. Dit betekent dat praktijken die ongecontracteerd zorg leveren, moeite
kunnen hebben om de praktijk draaiende te houden. Voor behandelaars die wel gecontracteerde
zorg leveren, zijn de effecten minder groot. Zij geven aan dat de tarieven soms krap zijn (afhankelijk
van de productgroep) maar dat over het algemeen de tarieven dekkend zijn.
28.

Welke bevoorschottingsafspraken worden gemaakt?

Niet alle zorgverzekeraars bieden de mogelijkheid tot het maken van bevoorschottings-afspraken.
Wanneer dat wel gebeurt, moet de zorgaanbieder een inschatting maken van het op handen zijnde
werk. Dit levert zowel aanvullende administratieve lasten als een financieel risico op, waardoor
sommige zorgaanbieders er voor kiezen geen gebruik te maken van bevoorschottingsafspraken. Een
alternatief is financiering uit eigen middelen of via een lening bij een bank.
29.

Zijn er signalen dat de tarieven niet correct zijn?

De inkomenseffecten voor zorgaanbieders die vergoede dyslexiezorg leveren, zijn gerelateerd aan de
tarieven. Uit de data van het DIS blijkt dat de gemiddelde verkoopprijs op 83% van het DBC-tarief
ligt. Zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders geven aan dat de tarieven toereikend zijn. Wanneer
men in de hogere regionen van een productgroep terecht komt, legt dit druk op de tarieven en
kunnen deze omgerekend tot onder de 60 euro per uur komen. Hier staat echter tegenover dat
DBC’s ook aan de onderkant van een productgroep vallen, waarbij het uurtarief omgerekend hoger
uitkomt. Zorgaanbieders geven aan dat een behoorlijk volume aan patiënten nodig is om deze
effecten uit te laten middelen. Hierdoor kunnen de kleine (zelfstandige) praktijken moeilijk werken
voor deze tarieven.
30.

Wat zijn de kosten op macroniveau?

Het macrobudget voor de vergoedingsregeling dyslexiezorg lijkt bij lange na niet gehaald te worden.
Het aantal aanmeldingen voor vergoede dyslexiezorg is veel lager dan geschat. Logischerwijze ligt
ook het aantal gedeclareerde DBC’s op jaarbasis veel lager. Hieruit blijkt dat veel minder patiënten
gebruik maken van de dyslexiezorg dan van tevoren geschat, waardoor de kosten op macroniveau
minder hoog uitkomen. Ook liggen de gemiddelde kosten per zorgtraject vrij ruim onder de vooraf
ingeschatte gemiddelde kosten (3.315 euro berekend over afgesloten zorgtrajecten/3.104 euro
berekend over alle beschikbare data in plaats van de geschatte 4500-5000 euro), wat de kosten op
macroniveau drukt. Wel is er een stijgende trend te zien in de aanmeldingen. Het is goed mogelijk
dat er meer tijd nodig is om tot de volgens het ingroeimodel gemaakte schattingen wat betreft
aantal aanmeldingen en behandelingen te komen.
Over de jaren 2009, 2010 en 2011 kan de conclusie getrokken worden dat de betaalbaarheid van de
dyslexiezorg ver onder de in het ingroeimodel genoemde schatting uitkomt. Hieraan ten grondslag
94

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

ligt het relatief lage aantal aanmeldingen. De tarieven, gehanteerd door zorgverzekeraars, worden in
de regel als toereikend gezien door zorgaanbieders die gebruik maken van de vergoede dyslexiezorg.
De inkomenseffecten voor zorgaanbieders die niet onder de vergoedingsregeling vallen, zijn
negatief. De administratieve lasten voor zorgaanbieders zijn hoog. Het terugdringen van de
administratieve lasten door bijvoorbeeld de registratieplicht te versimpelen kan op macroniveau tot
een daling van de kosten leiden.
31.

Wat is de verwachte instroom in 2012 en 2013?

De beschikbare data zijn niet voldoende volledig om hier een solide uitspraak over te doen, zoals ook
bij vraag 23 toegelicht. Omdat de vergoedingsregeling wordt uitgebreid op basis van het
ingroeimodel is de verwachting dat de instroom toe zal nemen op basis van uitbreiding van de
doelgroep met 11-, 12- en 13-jarigen tot en met 2013.
32.

Zijn aanbieders in staat de DBC-systematiek adequaat te hanteren?

Zorgaanbieders geven aan in meer of mindere mate moeite te hebben met het werken volgens de
DBC-systematiek. Er is onduidelijkheid over de regels en de te hanteren productgroepen. Dit wordt
onderschreven door de data vanuit het DIS, waarin verschillende mogelijke fouten in de registratie
naar boven komen. DBC-Onderhoud heeft aangegeven met het veld in overleg te willen treden om
na te gaan welke knelpunten ten aanzien van de DBC-systematiek verbeterd kunnen worden.
33.

Hoe ontwikkelen de productieafspraken zich in relatie tot het geraamde kader?

Zorgverzekeraars hebben aangegeven tot nu toe nog geen productieafspraken te maken met
zorgaanbieders. Het plafond van het geraamde budget wordt niet bereikt en er bestaan wachtlijsten;
beiden zijn redenen om nog niet over te gaan tot het maken van productieafspraken.
34.

Welke knelpunten worden er in de betaalbaarheid gesignaleerd?

De meest opvallende bevinding is dat het ingroeimodel, zoals opgesteld door het ministerie van VWS
voorafgaand aan de invoeringsregeling, niet overeenkomt met de werkelijkheid. Het werkelijke
aantal aanmeldingen in 2009, 2010 en 2011 (tot nu toe) ligt vele malen lager dan door het ministerie
geschat, ook liggen de gemiddelde kosten per zorgtraject lager dan van tevoren beoogd. Logische
consequentie hiervan is dat het macrobudget niet wordt benut. Ook liggen de gemiddelde kosten
per zorgtraject lager dan vooraf door VWS geschat. Dyslexiezorg is bij de invoering van de
vergoedingsregeling in een concurrerende markt ondergebracht. Het is aannemelijk dat de
marktwerking effect heeft gehad op de overall kosten van dyslexiezorg. Een voorbeeld hiervan is het
onderhandelde tarief tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars, dat onder het DBC-tarief ligt. De
kosten voor de dyslexiezorg zijn momenteel ruimschoots betaalbaar vanuit het macrobudget.

95

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Bijlage C – Overzicht declaraties in 2009, 2010 en 2011
Jaar

Productgroep

Aantal DBC's Gemiddelde Verkoopprijs

DBC-tarief Totale verkoopprijs

2009 020 Behandeling kort - vanaf 100 tot en met 199 minuten - v1

2

€ 271,00

€ 271,00

€ 542,00

2009 022 Behandeling kort - vanaf 200 tot en met 399 minuten - v1

4

€ 472,10

€ 496,00

€ 1.888,38

2009 024 Behandeling kort - vanaf 400 tot en met 799 minuten - v1

14

€ 826,58

€ 841,00

€ 11.572,17

2009 025 Behandeling kort - vanaf 400 tot en met 799 minuten - v2

1

€ 939,00

€ 939,00

€ 939,00

2009 007 Diagnostiek - vanaf 0 tot en met 99 minuten

4

€ 124,69

€ 133,00

€ 498,75

2009 008 Diagnostiek - vanaf 100 tot en met 199 minuten

5

€ 266,32

€ 278,00

€ 1.331,62

2009 009 Diagnostiek - vanaf 200 tot en met 399 minuten

10

€ 380,48

€ 513,00

€ 3.804,84

2009 162 Diagnostiek - vanaf 400 tot 799 minuten (incl. 10 en 11)

124

€ 1.065,76

€ 1.041,00

€ 138.736,03

2009 163 Diagnostiek - vanaf 800 minuten (incl. productgroep 12)

108

€ 1.854,19

€ 2.124,00

€ 200.253,00

2009 002 Indirect - vanaf 0 tot en met 49 minuten

42

€ 4,16

€ 46,00

€ 174,80

2009 003 Indirect - vanaf 50 tot en met 99 minuten

14

€ 106,21

€ 115,00

€ 1.486,95

2009 004 Indirect - vanaf 100 tot en met 199 minuten

3

€ 202,30

€ 238,00

€ 606,90

2009 040 Overige kindertijd - vanaf 250 tot en met 799 minuten

85

€ 1.014,59

€ 1.069,00

€ 86.240,23

2009 042 Overige kindertijd - vanaf 1800 tot en met 2999 minuten

22

€ 2.976,24

€ 4.049,00

€ 65.477,18

2009 041 Overige kindertijd - vanaf 800 tot en met 1799 minuten

72

€ 2.015,55

€ 2.205,00

€ 145.119,44

2009 135 Overige kindertijd - vanaf 3000 tot en met 5999 minuten

3

€ 6.410,37

€ 6.497,00

€ 19.231,12

513

€ 1.321

€ 1.462

€ 677.902

2010 018 Behandeling kort - vanaf 0 tot en met 99 minuten - v1

11

€ 90,81

€ 101,00

€ 998,93

2010 020 Behandeling kort - vanaf 100 tot en met 199 minuten - v1

17

€ 230,63

€ 265,00

€ 3.920,75

2010 021 Behandeling kort - vanaf 100 tot en met 199 minuten - v2

1

€ 330,00

€ 330,00

€ 330,00

2010 022 Behandeling kort - vanaf 200 tot en met 399 minuten - v1

37

€ 426,46

€ 484,00

€ 15.779,08

2010 023 Behandeling kort - vanaf 200 tot en met 399 minuten - v2

1

€ 589,00

€ 589,00

€ 589,00

2010 024 Behandeling kort - vanaf 400 tot en met 799 minuten - v1

40

€ 832,31

€ 821,00

€ 33.292,52

2010 167 Behandeling kort - vanaf 800 tot en met 1199 minuten

3

€ 1.424,85

€ 1.449,00

€ 4.274,55

2010 007 Diagnostiek - vanaf 0 tot en met 99 minuten

17

€ 121,98

€ 130,00

€ 2.073,59

2010 008 Diagnostiek - vanaf 100 tot en met 199 minuten

16

€ 245,08

€ 271,00

€ 3.921,25

2010 164 Diagnostiek - vanaf 1200 minuten

12

€ 1.802,71

€ 2.545,00

€ 21.632,50

2010 009 Diagnostiek - vanaf 200 tot en met 399 minuten

18

€ 432,64

€ 501,00

€ 7.787,60

2010 162 Diagnostiek - vanaf 400 tot 799 minuten (incl. 10 en 11)

253

€ 881,67

€ 975,00

€ 218.055,25

2010 163 Diagnostiek - vanaf 800 minuten (incl. productgroep 12)

296

€ 1.469,70

€ 1.760,00

€ 427.724,47

2010 002 Indirect - vanaf 0 tot en met 49 minuten

41

€ 12,96

€ 45,00

€ 531,52

2010 003 Indirect - vanaf 50 tot en met 99 minuten

135

€ 101,93

€ 112,00

€ 13.760,19

2010 004 Indirect - vanaf 100 tot en met 199 minuten

8

€ 210,25

€ 232,00

€ 1.682,00

2010 006 Indirect - vanaf 400 minuten

2

€ 1.117,75

€ 1.315,00

€ 2.235,50

2010 160 Indirect - vanaf 400 tot en met 799 minuten

6

€ 895,27

€ 1.033,00

€ 5.371,60

132

€ 949,48

€ 1.044,00

€ 125.331,66

2010 041 Overige kindertijd - vanaf 800 tot en met 1799 minuten

795

€ 1.878,35

€ 2.145,00

€ 1.493.287,62

2010 042 Overige kindertijd - vanaf 1800 tot en met 2999 minuten

1257

€ 3.331,41

€ 3.954,00

€ 4.187.585,07

2010 135 Overige kindertijd - vanaf 3000 tot en met 5999 minuten

543

€ 5.455,13

€ 6.345,00

€ 2.962.133,13

2010 136 Overige kindertijd - vanaf 6000 minuten

8

€ 8.319,45

€ 12.939,00

€ 66.555,63

2010 175 Overige kindertijd - vanaf 6000 tot en met 11999 minuten

1

€ ,00

€ 10.152,00

€ ,00

3650

€ 2.630

€ 3.158

€ 9.598.853
€ 2.890,43

2009 Totaal

2010 040 Overige kindertijd - vanaf 250 tot en met 799 minuten

2010 Totaal
2011 018 Behandeling kort - vanaf 0 tot en met 99 minuten - v1

31

€ 93,24

€ 102,73

2011 020 Behandeling kort - vanaf 100 tot en met 199 minuten - v1

14

€ 140,36

€ 269,55

€ 1.965,08

2011 022 Behandeling kort - vanaf 200 tot en met 399 minuten - v1

31

€ 337,51

€ 492,31

€ 10.462,81

2011 023 Behandeling kort - vanaf 200 tot en met 399 minuten - v2

1

€ 589,

€ 599,11

€ 589,

2011 024 Behandeling kort - vanaf 400 tot en met 799 minuten - v1

16

€ 793,06

€ 835,09

€ 12.688,98

2011 167 Behandeling kort - vanaf 800 tot en met 1199 minuten

1

€ 1.231,65

€ 1.473,87

€ 1.231,65

2011 007 Diagnostiek - vanaf 0 tot en met 99 minuten

24

€ 110,83

€ 132,23

€ 2.659,95

2011 008 Diagnostiek - vanaf 100 tot en met 199 minuten

9

€ 265,93

€ 275,65

€ 2.393,34

2011 009 Diagnostiek - vanaf 200 tot en met 399 minuten

6

€ 255,12

€ 509,6

€ 1.530,7

2011 162 Diagnostiek - vanaf 400 tot en met 799 minuten

139

€ 794,94

€ 991,73

€ 110.496,9

2011 163 Diagnostiek - vanaf 800 tot en met 1199 minuten

132

€ 1.091,74

€ 1.790,2

€ 144.109,25

2011 164 Diagnostiek - vanaf 1200 minuten

11

€ 1.811,51

€ 2.588,67

€ 19.926,65

2011 002 Indirect - vanaf 0 tot en met 49 minuten

4

€ 45,58

€ 45,77

€ 182,31

2011 003 Indirect - vanaf 50 tot en met 99 minuten

15

€ 111,64

€ 133,92

€ 1.674,56

2011 004 Indirect - vanaf 100 tot en met 199 minuten

2

€ 235,98

€ 235,98

€ 471,96

129

€ 827,87

€ 1.061,92

€ 106.795,63

2011 041 Overige kindertijd - vanaf 800 tot en met 1799 minuten

838

€ 1.691,47

€ 2.190,96

€ 1.417.451,87

2011 042 Overige kindertijd - vanaf 1800 tot en met 2999 minuten

1731

€ 3.210,33

€ 4.021,85

€ 5.557.087,14

2011 135 Overige kindertijd - vanaf 3000 tot en met 5999 minuten

668

€ 5.108,22

€ 6.453,88

€ 3.412.289,74

2011 175 Overige kindertijd - vanaf 6000 tot en met 11999 minuten

1

€ 10.152,

€ 10.326,21

€ 10.152,

3803

€ 2.844

€ 3.546

€ 10.817.050

7966

€ 2.648

€ 3.234

€ 21.093.806

2011 040 Overige kindertijd - vanaf 250 tot en met 799 minuten

2011 Totaal
Totaal

96

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Bijlage D – Overzicht van geïnterviewde personen
Naam
Afke Bouten
Albert Cox
Annemarie Kaptein
Barend Spijkers
Beatrijs Brand
Britt van Beek
Chris Struiksma

Clemens Nijenkamp
Daniella de Geus
Denis Koets
Eef Scheltinga
Ellen Loykens

Evelien Krikhaar

Organisatie
DBC Onderhoud
KPC groep
Masterplan dyslexie
Edventure
ONL
Barend Spijkers praktijk
School Psychologische
Praktijk
NIP
KD
Praktijk voor
orthopedagogiek,
studiebegeleiding en
psychologisch advies
DysLing
NVO
Achmea
Audit KD
Mede-Auteur artikel
'Protocol
gespecialiseerde
dyslexiebehandeling
Molendrift
Stichting Dyslexie
Nederland
Masterplan dyslexie
Stichting Dyslexie
Nederland

Fons Waterschoot
Praktijk van
Waterschoot
Frans Sier

ONL
Gonny Hendriks
CVZ
Harm Lieverdink

Heleen de Wit

NZa
DysLing

Functie
Beleidsmedewerker
DBC GGZ

Directeur ONL
GGZ-psycholoog
Orthopedagoog NVO
GZ-psycholoog
Data deskundige KD
Orthopedagoog NVO
Kinder- en Jeugd
Psycholoog
GZ-psycholoog

Groep
DBC Onderhoud
Onderwijs
Onderwijs
Onderwijs
Aanbieder (KD)
Aanbieder (KD)
Psychologen
Orthopedagogen
Psychologen
KD

Orthopedagogen
Psychologen
Psycholinguïsten
Orthopedagogen

Accountmanager
Achmea Zorg GGZ
lid monitoring orgaan

Zorgverzekeraar
KD

Mede-Auteur
GGZ-psycholoog

Aanbieder (KD)
SDN
Scholen
SDN

GZ-psycholoog
Klinisch psycholoog
Psychologen
Orthopedagoog
Orthopedagogen
Adviseur inzake relatie
met zorgverzekeraars
en standaardiseren van
Processen
Aanbieder (KD)
Medewerker afdeling
zorgadvies (pakketten)
Senior
beleidsmedewerker
directie Zorgmarkten
Cure

CVZ

NZa
Psycholinguïsten
97

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Ids Terpstra
Ingrid Buson
Ingrid van Hattem
Jeannette Verbeek
Jolanda Latta

Balans
KD
CZ
Ministerie VWS
DysLing

Marchien Loerts

Marguerite Boersma

Marjolein Rijkeboer
Marlies Schouten
Martin Potjens
Michel Ekkebus
Michelle Olthof
Ouders (diverse)
Remco Reij
Richard Jacobs
Tom Braams
Truus BoogaardKoenen
Vera Namer

Ministerie
Psycholinguïsten

CVZ

CVZ

Molendrift

Behandelaar /
orthopedagoog.

Aanbieder (KD)

Protocol
Dyslexiebehandeling

Auteur

Wetenschap

UM
Manon van der List

Ouders
Aanbieder (KD)
Zorgverzekeraar

Medewerker afdeling
zorgadvies (pakketten)

Kirsten van der Zee
Leo Blomert

directeur
oprichter, bestuurslid
Zorginkoper
Beleidsmedewerker
directie curatieve zorg

Onderzoeker
Lid NVLF
NVLF
Logopedist
Vrijgevestigd aanbieder Orthopedagoog
Bijeenkomst
vergoedingsregeling
Fontys/Opleidingscentr
um Speciale
Onderwijszorg
leerroute:
Orthopedagoog/GZdyslexiespecialist
psycholoog

Wetenschap
Aanbieder
(vrijgevestigd)
Onderwijs

Beleidsmedewerker,
belangenbehartiger van
NVLF
de logopedist
Aanpalende beroepen
Achmea
Kwaliteitsadviseur GGZ zorgverzekeraar
Ministerie OC&W
Ministerie
ZN
Zorgverzekeraar
NRD, RID
Aanbieder (NRD)
Barend Spijkers Praktijk
Aanbieder (KD)
Ouders
NRD
Data deskundige NRD
NRD
CZ
Medisch Adviseur
Zorgverzekeraar
Braams & partners
GGZ-psycholoog
aanbieder (NRD)
bureaudirecteurLBRT
beleidsmedewerker
Aanpalende beroepen
ONL
Projectleider ONL
Aanbieder (KD)

98

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Bijlage E – Verklarende Woordenlijst
Naam

Organisatie

KD

Kwaliteitsinstituut
Dyslexie

NRD

Nationaal
Referentiecentrum
Dyslexie

CVZ

ZN

Omschrijving (verkregen vanaf de website)
Het Kwaliteitsinstituut Dyslexie is een onafhankelijk instituut
dat ernaar streeft dat ieder kind met lees- en
spellingsproblemen op een uniforme en kwalitatief goede
manier gediagnosticeerd en behandeld wordt door een
team van gespecialiseerde behandelaren. Om de kwaliteit
van de dyslexiezorg voor ieder kind te waarborgen dienen
deze behandelaars gecertificeerd te zijn door het
Kwaliteitsinstituut Dyslexie.
Het Nationaal Referentiecentrum Dyslexie (NRD) is een
stichting die zorg draagt voor de borging van het Protocol
Dyslexie Diagnostiek en Behandeling. Dit protocol is
geaccordeerd door het College voor Zorgverzekeringen
(CVZ) en in maart 2007 aangeboden aan de Minister van
VWS.
Om de kwaliteit en het zorgaanbod voor de diagnostiek en
behandeling van dyslexie te monitoren heeft het NRD
inmiddels de Nationale Databank Dyslexie (NDD)
ontwikkeld. Het NRD implementeert een kwaliteitssysteem
en registreert de dyslexie zorgaanbieders. Het NRD is
hiermee tevens een platform van deze beroepsgroep. Op
deze manier bevordert het NRD het zorgaanbod voor
kinderen met dyslexie conform de hoogste kwaliteitseisen
die beschikbaar zijn.

College voor
Zorgverzekeraars

Het College voor zorgverzekeringen (CVZ) is een
overheidsorganisatie die erover waakt dat verzekerden via
de Zorgverzekeringswet en de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten de zorg kunnen krijgen die voor hen
noodzakelijk is.

Zorgverzekeraars
Nederland

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) behartigt de belangen van
de ondernemingen die in Nederland zorgverzekeringen
aanbieden. De hoofdactiviteit van ZN is het realiseren van
voorwaarden waarbinnen de leden het vak van
zorgverzekeraar optimaal kunnen uitoefenen. Daarbij kunt u
denken aan procesondersteuning, informatievoorziening en
PR en het vertegenwoordigen van de branche in overleg met
de overheid en branche- en beroepsorganisaties in de zorg.
ZN wil een gezaghebbende en betrouwbare gesprekspartner
zijn in het veld van de gezondheidszorg, samen met de
overheid en landelijke organisaties van zorgaanbieders,
patiënten en consumenten en andere maatschappelijke
organisaties. ZN neemt actief deel aan het maatschappelijke
debat over de inrichting van het zorgverzekeringsstelsel en
het aanbod en de kwaliteit van de zorgvoorzieningen. Ook
internationaal wordt deze rol steeds belangrijker.

99

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

KPC Groep is een landelijk opererende adviesorganisatie
voor organisaties voor onderwijs en opleidingen.
Onderwijszorg Nederland (ONL) is een coöperatie van 20
onderwijsadviesbureaus van EDventure en biedt
Onderwijszorg
gespecialiseerde landelijke zorg bij diagnose en behandeling
ONL
Nederland
van (ernstige) dyslexie bij kinderen.
EDventure is de branchevereniging van
onderwijsadviesbureaus in Nederland. De leden werken
binnen het primair onderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal
onderwijs en in de Jeugdzorg en zijn actief op pedagogisch,
didactisch, vakinhoudelijk, psychologisch, school
organisatorisch en veranderingskundig terrein. Gemeenten,
provincies, bedrijven en kinderdagverblijven zijn een van de
vele opdrachtgevers. Het optimaliseren van
onderwijskansen voor kinderen, het leveren van hoge
kwaliteit en het uitwisselen van best practises staan o.a.
hoog op de agenda van de leden. Begin 2010 zijn 27
onderwijsadviesbureaus aangesloten bij EDventure; met in
vereniging van
totaal zo’n 3.300 adviseurs is er sprake van een landelijk
Edventure onderwijsadviesbureaus dekkend netwerk.
De NVLF is de beroepsvereniging van en voor logopedisten.
De vereniging telt 4000 leden. De vereniging behartigt de
collectieve en individuele belangen van de leden werkzaam
in loondienst in het onderwijs en de gezondheidszorg en van
leden die zich als zelfstandig logopedist hebben gevestigd.
De NVLF stelt zich daarnaast ten doel het vakgebied
Nederlandse Vereniging logopedie en de kwaliteit van het logopedisch handelen
Logopedisten en
voortdurend te verbeteren. De kerntaken van de NVLF zijn
NVLF
Foniatrie
belangenbehartiging en kwaliteit.
Het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) is met bijna
13.000 leden de grootste beroepsvereniging van
psychologen in Nederland. De vereniging behartigt de
belangen van haar leden en biedt hen een platform voor het
Nederlands Instituut
uitwisselen van kennis. Daarnaast bevordert het NIP de
NIP
Psychologen
psychologiebeoefening in het algemeen.
KPC groep

NVO

De NVO, de Nederlandse vereniging van pedagogen en
onderwijskundigen, is een landelijk opererende
beroepsvereniging. Doel van de vereniging is om de kwaliteit
van de beroepsuitoefening van haar leden –,
(ortho)pedagogen en onderwijskundigen – te waarborgen
en te bevorderen, en de belangen van haar leden op een
herkenbare manier te behartigen.
Nederlandse vereniging Het ledenbestand van de NVO wordt gevormd door zo’n
van pedagogen en
5500 academisch geschoolde professionals, ondersteund
onderwijskundigen
door een permanent bureau, gevestigd in Utrecht.

100

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

LBRT
UM

Landelijke
Beroepsvereniging
Remedial Teachers
Universiteit Maastricht

SDN

Stichting Dyslexie
Nederland

DBC
DIS

Diagnose Behandeling
Combinatie
DBC Informatiesysteem

De LBRT is een vereniging van leerkrachten die zich hebben
gespecialiseerd in de hulp aan kinderen en volwassenen met
leerproblemen. Remedial teachers helpen
leerlingen/cliënten op school of in hun eigen praktijk.
De LBRT richt zich, binnen alle vormen van onderwijs, op de
kwaliteitsbewaking van remedial teaching en de
professionaliteit van de remedial teacher. Daarnaast
behartigt zij de belangen van haar leden.
De Stichting Dyslexie Nederland (SDN) spant zich in voor de
overdracht van wetenschappelijke kennis over dyslexie naar
professionals in het onderwijs en de zorg.
Doel van de Stichting is het bevorderen van
kennisoverdracht van wetenschap naar praktijk, met name
het bevorderen van diagnostiek en behandeling van dyslexie
op een wetenschappelijk verantwoorde wijze.
De Stichting realiseert dit doel door publicaties en het
organiseren van congressen en studiedagen.
Sinds 1 januari 2005 vormt de diagnosebehandelcombinatie
(DBC) in Nederland de basis voor het in kaart brengen, het
bekostigen en het financieren van verleende zorg. DBC’s zijn
belangrijk voor een goede, veilige en betaalbare zorg.

101

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Bijlage F - Bronnen
Officiële documentatie en regelingen:
 Aanwijzing ex Wmg ter introductie dyslexiezorg, brief van de Minister van VWS, 25
november 2008, CZ CGG-2895571 / CZ CGG-2895567.
 Aanwijzing van de Minister van VWS, 18 december 2008, CZ CGG-2902762 houdende op
grond van artikel 7 van de Wet marktordening gezondheidszorg inzake dyslexiezorg.
Publicatie in de Staatscourant 8 januari 2009 – nr 4.
 Verslag van schriftelijk overleg Tweede Kamer der Staten-Generaal op 9 februari 2009.
Beantwoording van de Minister van VWS van de op 12 december 2008 toegezonden vragen
naar aanleiding van de brief van 25 november 2008.
 Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling, Blomert (2006).
 Dyslexie: van zorg verzekerd?, CVZ (2007)
 Tijdelijke regeling dyslexie onder / in de DBC geestelijke gezondheidszorg (Regeling
GG/NR100.098 - NZa).
 Veelgestelde vragen over registratie en declaratie van dyslexiezorg – Nza.
 Declaratiebepalingen DBC GGZ (Regeling GG/NR-100.088 – Nza).
 Tariefbeschikking Dyslexiezorg 450-09-03 NZa.
 Regeling publicatie wachttijden ambulante tweedelijns GGZ (Regeling GG/NR-100.106 –
Nza).
 Productstructuur DBC GGZ 2011 versie 20101018 (DBC Onderhoud)
Geraadpleegde websites:
 www.nrd.nu
 www.kwaliteitsinstituutdyslexie.nl
 www.onderwijszorgnederland.nl/over-onl/
 http://www.centrumklantervaringzorg.nl/wat-is-de-cq-index.html
 http://www.ggznederland.nl/beleid-in-de-ggz/beleidsthemas/kwaliteit-van-zorg/routineoutcome-measurement-rom_.html
 http://www.cz.nl/zorgaanbieders-ggz-dyslexie-overeenkomst-afsluiten
 http://www.iwal.nl/site/news/24/117/Het-IWAL-bestaat-25-jaar.html
 www.hkz.nl
 http://www.medicalfacts.nl/2008/11/27/oprichting-kwaliteitsinstituut-dyslexie/
 http://nvlf.logopedie.nl/site/nvlf_register
 http://www.btsg.nl/infobulletin/zorgconcept.html
 http://www.gezondheidsraad.nl/nl/adviezen/dyslexie-afbakening-en-behandeling
 http://www.nza.nl/organisatie/
 http://toezichtkaart.owinsp.nl/schoolwijzer
 http://www.ggznederland.nl/informatiebeleid/woordenboek-ggz-v2.pdf
 www.dysling.nl
 www.masterplandyslexie.nl

102

Beleidsevaluatie dyslexiezorg – Eindrapportage
Definitieve versie – december 2011

Diverse Interviews (zie bijlage D)
Geraadpleegde publicaties


Boersma, Marguerite (2010) “Vergoedingsregeling ernstige dyslexie in de praktijk lastig” uit
“Logopedie en foniatrie” Jaargang 82 juni 2010 nr. 6



Blomert, Leo (2006) Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling



Blomert, Leo (2006) “Onderzoek en verantwoording behorend bij Protocol Diagnostiek en
Behandeling Dyslexie”, CVZ project nr: 608/001/2005



Kwaliteitsinstituut Dyslexie (2010) Visitatieformulier



Loykens, E.H.M., Ruijssenaars, A.J.M.M., Bron, G.W. & van Mameren-Schoehuizen, G.M.M.
(2009) Behandeling van dyslexie en geprotocolleerd werken



NIP, NVO, LBRT, NVLF, Richtlijn multidisciplinaire samenwerking bij diagnostiek en
behandeling van ernstige dyslexie bij kinderen en jeugdigen, 2008.



NIP, NVO, Protocol Dyslexie Diagnostiek en Behandeling: Implementatie in de praktijk, 2009.



Schuurman, A.R. “Brief aan Ministerie van VWS onderwerp dyslexiezorg”, september 2008



I.Wijkamp, J. Klaster, P, van Wilgen, 2008




Brief van ZN: “Transparantie in zorgaanbod GGZ” (B-11-1076-jkui1)
Effectiviteit geprotocolleerde dyslexiebehandeling; eerste cohort kinderen verzekerde
dyslexiezorg”, P. Gerretsen & M. Ekkebus, november 2011
Trendrapportage GGZ 2010: Deel 3 Kwaliteit en effectiviteit, Trimbos-Instituut



103

Colofon
Titel Beleidsevaluatie dyslexiezorg
Ondertitel Onderzoek naar de uitwerking van de
vergoedingsregeling voor ernstige, enkelvoudige
dyslexie in de praktijk
Status Definitief
In opdracht van Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Opdrachtnemer Deloitte
Auteurs Channa Minke
Hinke Gijzel
Erik Gerritsen
Plaats Amstelveen
Datum 15 december 2011