Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1152
Vragen van de leden Tielen, Veldman en Werverling (allen VVD) aan de
Ministers van Economische Zaken en Klimaat en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over het bericht «Maakbedrijven trekken naar India wegens
groeiend gebrek aan Nederlandse ingenieurs» (ingezonden 15 januari 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat) en
van Minister van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen
13 februari 2018)
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Maakbedrijven trekken naar India wegens
groeiend gebrek aan Nederlandse ingenieurs»?1
Antwoord 1
Ja, dit artikel is mij bekend.
Vraag 2
Heeft u inzicht in hoe groot het verwachte tekort aan hoogopgeleid technisch
personeel in de komende jaren is?
Antwoord 2
Door de economische groei en door de toepassing van technologie neemt de
vraag naar voldoende en goed opgeleid technisch talent alleen maar toe. Het
tekort aan bèta-technici is een belemmering voor de Nederlandse economische groei in de komende jaren. Uit de recente rapportage De Arbeidsmarkt
naar opleiding en beroep tot 2022van het Researchcentrum voor onderwijs en
arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht, kan indicatief afgeleid
worden dat de verwachte tekorten op de bèta-technische arbeidsmarkt groot
zijn (zie tabel). Het is goed om te beseffen dat we niet alleen behoefte hebben
aan hoogopgeleide bèta en technisch geschoolde mensen, maar vooral ook
aan vakmensen. Mensen die dingen kunnen maken zoals lassers, installateurs, metselaars, elektriciens etc.

1

ah-tk-20172018-1152
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Het Financieele Dagblad, 10 januari 2018, «Maakbedrijven trekken naar India wegens groeiend
gebrek aan Nederlandse ingenieurs»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Periode 2017–2022
Opleidingstype
Mbo 2/3 GROEN
Mbo 2/3 TECHNIEK
mbo 2/3 media en vormgeving
mbo 2/3 werktuigbouwkunde en
metaalbewerking
mbo 2/3 technische installatie
mbo 2/3 operator
mbo 2/3 voertuigtechniek
mbo 2/3 techniek overig
mbo 2/3 bouw en infra
mbo 2/3 transport en logistiek
Mbo 4 GROEN
Mbo 4 TECHNIEK
mbo 4 media en vormgeving
mbo 4 werktuigbouwkunde en
metaalbewerking
mbo 4 technische installatie
mbo 4 operator
mbo 4 voertuigtechniek
mbo 4 techniek overig
mbo 4 bouw en infra
mbo 4 transport en logistiek
Hbo TECHNIEK
Hbo informatica
Hbo werktuigbouwkunde
Hbo elektrotechniek
Hbo chemie
Hbo Bouwkunde en Civiele techniek
Hbo Transport en Logistiek
Hbo LANDBOUW EN NATUUR
Hbo natuur en milieu
Hbo Landbouw
Wo TECHNIEK
Wo informatica
Wo Werktuigbouwkunde en
elektrotechniek
Wo Bouwkunde en civiele techniek
Wo LANDBOUW EN NATUUR
Wo biologie, wiskunde, landbouw en
milieu
Wo natuur– en scheikunde

Baanopeningen

Instroom

Verschil

9.200
107.000
7.100

16.700
106.500
5.800

7.500
–500
–1.300

12.200

14.300

2.100

24.400
4.200
11.000
10.700
20.600
16.800
13.800
101.800
7.700

19.300
7.500
14.500
8.100
18.100
18.900
11.800
83.500
26.400

–5.100
3.300
3.500
–2.600
–2.500
2.100
–2.000
–18.300
18.700

18.900
22.700
5.800
8.900
14.800
16.300
6.700
120.700
16.100
32.500
22.900
12.000
28.000
9.300
15.500
10.100
5.400
61.700
19.500

5.900

–13.000

5.800
4.000
5.400
17.200
7.900
10.800
60.800
13.200
9.800
14.400
3.100
13.500
6.900
13.700
10.000
3.700
29.500
8.300

–16.900
–1.800
–3.500
2.400
–8.400
4.100
–59.900
–2.900
–22.700
–8.500
–8.900
–14.500
–2.400
–1.800
–100
–1.700
–32.200
–11.200

25.100
17.100
19.500

11.800
9.400
21.600

11.900
7.600

14.200
7.400

–13.300
–7.700
2.100
2.300
–200

Vraag 3, 4 en 5
Hoeveel schade loopt de Nederlandse economie op doordat bedrijven uit
Nederland vertrekken vanwege een tekort aan technisch personeel?
Hoeveel bedrijven zijn de afgelopen 10 jaar vanwege een tekort aan technisch
opgeleid personeel vertrokken uit Nederland? Wat is de prognose voor de
komende 10 jaar?
Heeft u inzicht in hoeveel niet-technische arbeidsplaatsen er vervallen
doordat bedrijven naar India zijn vertrokken of gaan vertrekken?
Antwoord 3, 4 en 5
Er worden (door het CBS) geen gegevens bijgehouden over aantallen
bedrijven die uit Nederland vertrekken. Ook is er geen informatie bekend over
de specifieke landen waar deze bedrijven naar vertrekken. Er zijn, kortom,
geen integrale gegevens beschikbaar over hoeveel bedrijven uit Nederland
vertrekken en daarbij een gebrek aan technisch geschoold personeel als
reden aangeven. Bij bedrijfsbeslissingen over vestigingslocaties, zien we in
de praktijk dat een breed palet aan vestigingsklimaatfactoren een rol speelt.
Een besluit om te vertrekken of omgekeerd, in Nederland te gaan vestigen, is
dus zelden aan slechts één factor van het vestigingsklimaat toe te wijzen.
Naast de factor arbeid (o.a. beschikbaarheid van goed opgeleid personeel),
zijn ook andere locatiefactoren van belang, zoals bijvoorbeeld fiscaliteit,
infrastructuur en kwaliteit van leven en leefomgeving.
Er is dus ook geen prognose te maken over hoeveel bedrijven uit Nederland
de komende 10 jaar zullen vertrekken vanwege een tekort aan technisch
geschoold personeel. Dat laat onverlet dat dit een belangrijke factor is van
ons vestigingsklimaat. Het CBS heeft recent nieuwe informatie verzameld
over de outsourcing van bedrijfsonderdelen. Daarin wordt o.a. gevraagd naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

«Ingenieursdiensten en gerelateerde technische diensten» en naar motieven
voor verplaatsing, waaronder een tekort aan personeel. Het CBS verwacht de
resultaten in april te hebben. Wellicht dat deze studie meer inzicht kan bieden
over het belang van deze locatiefactor.
Uiteraard bereiken ons wel signalen, ook vanuit de casuïstiek, dat voldoende
beschikbaarheid van technisch geschoold personeel een aandachtspunt in het
Nederlandse vestigingsklimaat is. Dit blijkt ook uit de recent gepubliceerde
Global Talent Competitiveness Index (GTCI). De GTCI is een jaarlijkse meetlat
waarin het concurrentievermogen van 119 landen op het gebied van talent
wordt vergeleken. Nederland scoort goed in deze ranglijst en staat op plaats
9 (vorig jaar 11e). Nederland scoort met name op het vermogen om talent te
ontwikkelen (1ste plek). Op andere subonderdelen van de lijst, zoals het
aantrekken van talent, het faciliteren van talent, het vermogen om talenten te
binden en de beschikbare voorraden van beroeps- en technische vaardigheden en hoger opgeleiden vaardigheden, doet Nederland het goed, maar staat
het net iets achter de koplopers. Onder andere via het Techniekpact zet het
Kabinet zich in om de positie van Nederland op deze laatste subfactor te
verbeteren (zie ook het antwoord op vraag 7).
Aangezien er geen helder beeld is over hoeveel bedrijven in de afgelopen 10
jaar vanwege een tekort aan technisch personeel zijn vertrokken, is ook geen
beeld te schetsen van hoeveel niet-technische arbeidsplaatsen hierdoor zijn
vervallen. Bekend is dat in technische sectoren ook werkgelegenheid is voor
niet-technici. Daarnaast levert een bedrijf ook regionale werkgelegenheid op,
bijvoorbeeld bij toeleveranciers en facilitaire dienstverlening.
Vraag 6
Heeft u inzicht in hoe in de ons omringende landen wordt omgegaan met
eventuele tekorten aan technisch opgeleid personeel? Kunt u de Kamer
informeren over de in die landen toegepaste oplossingen?
Antwoord 6
Veel landen in Europa kampen met tekorten aan bèta-technisch opgeleiden en
zijn, net als Nederland, zoekende naar de juiste manier om dit gat te dichten.
Recent hebben geïnteresseerde landen de handen ineen geslagen in de EU
STEM Coalition om informatie uit te wisselen over het dichten van het gat.
Dat de Nederlandse aanpak van het Techniekpact in Europees verband wordt
gezien als een voorbeeld, blijkt uit de vele buitenlandse delegaties die
Nederland over dit onderwerp ontvangt en uit het feit dat landen zoals
Denemarken en Estland naar Nederlands voorbeeld een eigen Techniekpact
zijn gestart. Op de site van de EU Stem Coalition staan verschillende
voorbeelden genoemd van aanpakken om de tekorten aan bèta-technisch
personeel aan te pakken. Zie: http://www.stemcoalition.eu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3