1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

20 043

Parlementaire Assemblee van de Raad van
Europa

BX/ nr. 138

VERSLAG VAN DE RAAD VAN EUROPA-CONFERENTIE VAN
PARLEMENTSVOORZITTERS
Vastgesteld 9 november 2023
1. Inleiding
Eerste Kamervoorzitter Jan Anthonie Bruijn en de Voorzitter van de
Tweede Kamer, Vera Bergkamp, namen op 28 en 29 september 2023 deel
aan de tweejaarlijkse Raad van Europa-conferentie van parlementsvoorzitters. Zij ontmoetten collega-voorzitters uit de 46 landen van de Raad
van Europa, die in 1949 is opgericht ter bescherming van mensenrechten,
democratie en rechtsstaat. Het Ierse parlement Oireachtas organiseerde
deze bijeenkomst in Dublin, voorgezeten door senator Tiny Kox, President
van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa (PACE). Zo’n
zestig (onder)voorzitters van parlementen waren aanwezig. De Raad van
Europa is niet de Europese Unie. Landen als Turkije, Albanië en landen
van de voormalige Sovjetunie maken deel uit van de Raad van Europa, die
gebaseerd is op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Op de agenda van de conferentie stonden de oorlog in Oekraïne en de rol
van nationale parlementen in de wederopbouw, de uitdagingen van
representatieve democratie in veranderlijke tijden en gelijkheid en
diversiteit in publieke representatie. Op dag twee kwamen de
secretarissen-generaal bijeen in een eigen vergadering waaraan Remco
Nehmelman en Geert-Jan Hamilton deelnamen, respectievelijk de Griffier
van de Eerste Kamer en de waarnemend Griffier van de Tweede Kamer. Zij
spraken over gedrags- en integriteitscodes en maatregelen in het kader
van sociale veiligheid in de verschillende parlementen.
2. Interventies in de themasessies
De parlementsvoorzitters bespraken drie onderwerpen op de conferentie.
Het eerste debat ging over de consequentie van de Russische oorlog van
agressie tegen Oekraïne en de rol van nationale parlementen bij de
wederopbouw van Oekraïne. Ruslan Stefanchuk, voorzitter van de
Verkovna Rada van Oekraïne herinnerde de aanwezigen aan de dagelijkse
gevolgen van de agressie van Rusland tegen Oekraïne. Hij bedankte de

kst-20043-138
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Staten-Generaal, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 138

1

Raad van Europa voor zijn niet-aflatende steun bij het helpen van
Oekraïne om de gevolgen van de Russische agressie te boven te komen,
waaronder de oprichting van het Internationale Schaderegister. «Dit is een
lichtstraal van hoop voor de talloze slachtoffers, en een eerste stap in de
richting van het opzetten van een internationaal compensatiemechanisme
voor degenen die getroffen zijn door de Russische agressie,» zei hij. Hij
verwelkomde het feit dat sommige landen al processen zijn gestart om
bevroren Russische tegoeden in beslag te nemen en over te dragen aan
Oekraïne als herstelbetalingen. «Dit is een complexe juridische kwestie en
een taak voor ons, voor wetgevers, maar ik geloof dat u en uw parlementen klaar zijn voor dit werk,» voegde hij eraan toe. De rol van
nationale parlementen in de wederopbouw na conflicten is cruciaal. «We
vragen u dringend om ons niet alleen financieel te steunen, maar ook met
uw kennis, ervaring en toewijding aan de beginselen van het internationaal recht,» besloot de heer Stefanchuk.
De voorzitter van het Britse Lagerhuis, Sir Lindsay Hoyle, begon met te
herinneren aan de grondbeginselen waarop de Raad van Europa is
gebouwd – mensenrechten, democratie en de rechtsstaat. «De reactie op
de Russische agressie in Oekraïne getuigt van het blijvende belang van
deze waarden,» benadrukte hij. «Sinds 2022 is Rusland geen lid meer van
de organisatie. Oekraïne heeft al een lange oorlog uitgevochten, en de
oorlog duurt voort,» onderstreepte Sir Lindsay. «De verliezen die tot nu
toe zijn geleden, zijn immens en Oekraïne zal alle steun nodig hebben om
ze te herstellen. We zijn het aan hen verplicht om Oekraïne bij te staan
zolang dat nodig is,» voegde hij eraan toe.
Sir Lindsay benadrukte verschillende initiatieven die al lopen om Oekraïne
te helpen bij de wederopbouw. «In juni van dit jaar werd tijdens de Global
Recovery Conference in Londen meer dan 60 miljard dollar bijeengebracht, waaronder een nieuwe EU-faciliteit van 50 miljard euro en Britse
garanties van 3 miljard dollar voor leningen van de Wereldbank. Verder
hebben meer dan 600 bedrijven uit 42 landen toegezegd de wederopbouw
van Oekraïne te steunen in het Ukraine Business Compact. Voorts
benadrukte hij dat nationale parlementen ook een rol spelen bij de
wederopbouw van Oekraïne door de Verkhovna Rada te steunen via
formele overeenkomsten en via informele groepen parlementariërs. «We
kunnen druk uitoefenen op onze regeringen om ervoor te zorgen dat de
middelen beschikbaar worden gesteld om de idealen waar Oekraïne voor
vecht te ondersteunen,» besloot hij. In hun conclusies zeiden
PACE-President Kox en de voorzitters van beide Kamers van de Oireachtas
dat Oekraïne de waarden verdedigt die door alle Europese democratieën
worden gedeeld. Ze merkten op dat onze vastberadenheid om Oekraïne
vandaag te steunen morgen de toekomst van Europa en de wereld zal
bepalen. Parlementariërs zouden leiderschap kunnen tonen, de echte inzet
van de oorlog kunnen uitleggen, regeringen kunnen aanmoedigen om
niet te verzwakken in hun vastberadenheid en de steun veilig kunnen
stellen die Oekraïne nodig heeft om een rechtvaardige en duurzame vrede
te bereiken en het land weer op te bouwen.
Het tweede thema ging over de uitdagingen voor de representatieve
democratie in veranderlijke tijden. Volgens de Voorzitter van de Franse
Nationale Assemblee, Yaël Braun-Pivet, is het mogelijk om het democratisch pact te versterken door de burgers te overtuigen dat hun stem telt en
gehoord zal worden door middel van een kieswet die voor iedereen
begrijpelijk is en een telling die boven elke twijfel verheven is.
Om het vertrouwen van de burger in de politiek in Nederland te herstellen
refereerde Vera Bergkamp naar de initiatieven van de Tweede Kamer.
«Een belangrijk onderdeel hierbij is om het werk dat we doen in de
Tweede Kamer zo transparant mogelijk te maken. We zijn actief op sociale
media, leggen uit wat we doen, al onze debatten worden live gestreamd

Staten-Generaal, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 138

2

en, vrij uniek internationaal gezien, al onze commissievergaderingen zijn
openbaar. Dit geeft ons de kans om te communiceren met kiezers en te
luisteren naar wat voor hen belangrijk is,» zei Bergkamp. Zij lichtte voorts
toe dat transparantie ook een keerzijde heeft: «Met de opkomst van
sociale media worden fragmenten uit een debat geknipt en zonder
volledige context van het debat online gebruikt. Ook zien we dat er een
toename is op sociale media van het bedreigen van parlementsleden
vanwege de mening die zij hebben. Dat is een zeer gevaarlijke ontwikkeling.»
Het derde debat stond in het teken van gelijkheid en diversiteit in publieke
vertegenwoordiging. De participatie van jongeren, vrouwen en etnische
en sociale groepen als leden van parlementen. Eerste Kamer Voorzitter
Jan Anthonie Bruijn lichtte toe dat ook in het Nederlandse parlement nog
geen gelijke man-vrouw vertegenwoordiging is, wel dat het percentage is
gestegen naar bijna 40% vrouwelijke senatoren. «In Nederland heeft het
parlement geen rol om op gelijke participatie sturen, dit is aan de politieke
partijen. Wel stel ik voor dat we als voorzitters van parlementen in ons
eigen land de voorzitters van politieke partijen uitnodigen om te
bespreken hoe we eerlijke vertegenwoordiging kunnen bespoedigen en
bereiken,» aldus Bruijn. In zijn speech verwees Bruijn ook naar de
pré-conferentie op de eerste dag waar gesproken werd over haat zaaiende
taal en bedreigingen tegen gekozen vertegenwoordigers en de variabiliteit
van straffen voor dergelijke misdrijven. Hij stelde aan de Raad van Europa
voor om te overwegen een vergelijkend, retrospectief onderzoek uit te
voeren naar de variabiliteit van wettelijke straffen en veroordelingen van
haat zaaien en bedreigingen van gekozen vertegenwoordigers1.
De Voorzitter van de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers,
Eliane Tillieux, meldde dat voor het eerst in hun geschiedenis de beide
Kamers worden voorgezeten door vrouwen, de premier een vrouw is
evenals de Minister van defensie. Voorts voorziet de Belgische kieswetgeving in gelijke aanwezigheid van mannen en vrouwen op kandidatenlijsten voor federale verkiezingen. De wet bepaalt ook dat de eerste twee
kandidaten op de lijst niet van hetzelfde geslacht mogen zijn. «Dankzij
deze wetswijziging, in combinatie met andere maatregelen, is het aantal
vrouwen in de Kamer van Volksvertegenwoordigers in minder dan 25 jaar
gestegen van 12% naar 41%,» aldus Tillieux.
3. Overige
De Voorzitters gebruikten de conferentie om bilaterale gesprekken te
voeren met hun internationale collega’s. Zo vonden er ontmoetingen
plaats met Igor Grosu uit Moldavië en met Amir Ohana, voorzitter van de
Knesset, het Israëlische parlement. Grosu sprak zijn grote dank uit voor de
Nederlandse steun aan de opbouw van de veiligheidssector in Moldavië.
Ook sprak de delegatie met Tiny Kox over zijn voorzitterschap van de
Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa en zijn laatste
maanden. Volgens Kox zouden parlementsleden meer steun moeten
krijgen om hun internationale werk te doen. «Ons Nederlands parlement
zou de internationale diplomatie, wat we doen via de diverse interparlementaire assemblees, serieuzer moeten nemen,» zei Kox. Mevrouw
Bergkamp onderstreepte de grote saamhorigheid te voelen op de drie
thema’s van de conferentie onder de parlementsvoorzitters deze twee
dagen en het nut om ervaringen vanuit de diverse parlementen te
wisselen.

1

De speech is integraal te lezen op: https://www.eerstekamer.nl/eu/nieuws/20231005/
kamervoorzitters_bij_conferentie

Staten-Generaal, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 138

3

En marge van de bijeenkomst had de delegatie een onderhoud met
Maaike Koldam, de Nederlandse ambassadeur in Ierland. Ook maakte de
delegatie kennis met enkele topstukken uit de beroemde Fagel-collectie in
Trinity College Dublin. Tussen 1670 en 1795 was het griffierschap van de
Staten-Generaal in handen van de leden van de familie Fagel. Deze familie
bezat één van de grootste particuliere collectie boeken uit de 18e eeuw.
De voorzitter van de delegatie,
Bruijn
Griffier van de Eerste Kamer,
Nehmelman

Staten-Generaal, vergaderjaar 2023–2024, 20 043, nr. 138

4