Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 697

Gebiedsgerichte economische perspectieven en
Regionaal Economisch Beleid

Nr. 112

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2023
Inleiding
Tijdens de vele gesprekken die ik overal in Nederland voer, ervaar ik
steeds weer de kracht en eigenheid van de regio’s. Van Noardwest Fryslân
tot Zeeuws-Vlaanderen. Van Zuid-Limburg tot de Achterhoek. De meeste
mensen zijn trots op het gebied waar ze wonen, voelen zich er mee
verbonden en leven er graag.
Dit kabinet vindt het belangrijk om deze manier van leven te koesteren,
ook in het licht van opgaven die zich voordoen in deze regio’s. Hierbij is
het niet genoeg om ons te laten leiden door hoe het economisch gaat: we
moeten en willen ook naar welvaart en welzijn kijken. Naar alles wat onze
samenleving bindt en wat mensen waardevol vinden. Zoals gezondheid,
sociale verbondenheid en veiligheid. Naar wat we ook wel «brede
welvaart» noemen.
Daarom heeft dit kabinet € 900 miljoen beschikbaar gesteld voor Regio
Deals. Ik was onder de indruk van de veelheid aan sterke voorstellen die
regio’s uit heel Nederland opstelden voor de vierde tranche Regio Deals.
Regionale overheden, kennis- en culturele instituten, ondernemers en
maatschappelijke organisaties maakten samen een integrale aanpak die
past bij de opgave en het DNA van het gebied. De kracht van de regio was
hierbij het uitgangspunt. Het kabinet selecteerde veertien voorstellen, die
nu door deze regio’s samen met het Rijk worden uitgewerkt tot Regio
Deals en dit najaar ondertekend zullen worden.
Het kabinet heeft besloten om € 84 miljoen van de gereserveerde
middelen van de zesde tranche over te hevelen naar de vijfde tranche.
Deze verhoging houdt verband met het aantal voorstellen in de vierde
tranche en een toezegging die het kabinet heeft gedaan naar aanleiding
van de parlementaire enquêtecommissie Aardgaswinning Groningen. Bij

kst-29697-112
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 697, nr. 112

1

de excuses die het Kabinet aanbood is één van de 50 maatregelen die het
kabinet heeft voorgesteld, om in de eerstvolgende tranche Regio Deals
€ 50 miljoen te reserveren voor voorstellen die worden aangedragen
vanuit deze regio. Voor de vijfde tranche Regio Deals reserveert het
kabinet in totaal dus € 384,6 miljoen, en voor de zesde tranche is een
bedrag van € 216,6 miljoen beschikbaar. De vijfde tranche wordt vanaf
7 juli opengesteld en vanaf die datum kunnen regio’s hiervoor een
propositie indienen.
Met deze brief informeer ik u over de aanpak van de vijfde tranche Regio
Deals. Op verzoek van mijn ministerie is er een evaluatie uitgevoerd over
hoe de selectie van de vierde tranche Regio Deals verlopen is. Ik zal daar
eerst bij stilstaan voordat ik toelichting geef op het vervolgproces.
Evaluatie aanpak vierde tranche
Alvorens de aanpak voor de vijfde tranche Regio Deals te bepalen, is
Lysias Advies gevraagd om de aanpak van de vierde tranche te evalueren.
Er is gekeken naar het proces van voorlichting en indiening van de
voorstellen. Daaruit blijkt dat er waardering was voor de informatievoorziening en communicatie over de Regio Deals. Vooral over het laagdrempelige contact tijdens de Regio Deal dagen en de kansen om te netwerken
tussen regionale partijen en met het Rijk waren regio’s positief. De
spreiding van deze Regio Deal dagen over het land werd als prettig
ervaren. De bovenstaande aspecten zullen dus voortgezet worden in de
aanpak van de vijfde tranche Regio Deals.
Voor het vervolg neem ik de volgende leerpunten mee:
– De Regio Deal dagen en het Webinar worden eerder in het aanvraagproces en in afstemming met regio’s georganiseerd, zodat deze beter
aansluiten bij hun informatiebehoefte en planning.
– Lysias adviseert om de regio’s meer ruimte te geven in de aanvraag.
Daarom is besloten om bij de vijfde tranche niet meer met een
formulier te werken. In plaats daarvan wordt aan regio’s gevraagd om
hun voorstel te presenteren in een maximaal aantal pagina’s. Daarbij is
het verzoek om de volgende onderdelen in het voorstel op te nemen:
opgave, aanpak, financiën en organisatie. Bovendien zullen dezelfde
afwegingscriteria gebruikt worden als in tranche 4. Om de vergelijkbaarheid tussen voorstellen in stand te houden, worden via de RVO
website de voorwaarden gecommuniceerd over bijvoorbeeld de
opmaak van de voorstellen. Ten tweede adviseert Lysias duidelijk te
zijn over het wel of niet kunnen meesturen van bijlagen. Om de
vergelijkbaarheid tussen voorstellen in stand te kunnen houden, is
besloten om in de vijfde tranche geen bijlagen mee te nemen in het
beoordelen van de voorstellen. Voor een volledig overzicht van de
voorwaarden kunnen indieners terecht op de website van RVO.
Afwegingskader vijfde tranche Regio Deals
Net als in de vorige tranches, vormen de integrale voorstellen van de
regio’s de eerste stap en het uitgangspunt voor de Regio Deals. Deze
voorstellen worden beoordeeld door de betrokken departementen met
behulp van het onderstaande afwegingskader.
Het kabinet zal op basis van een integrale beoordeling besluiten over een
voorlopige toekenning van budget voor de indieners van de Regio Deals.
Vervolgens zullen de betrokken departementen en de geselecteerde
regio’s samen een concrete, te ondertekenen Regio Deal uitwerken. In
partnerschap werken aan maatschappelijke opgaven staat centraal.Waarbij de regio zelf het best voor ogen heeft welke opgaven er in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 697, nr. 112

2

regio spelen en welke aanpak daarop goed aansluit. De aanpak moet een
bijdrage leveren aan het vergroten van de Brede welvaart in die regio.
Regio’s die in de vorige kabinetsperiode een Regio Deal sloten, en regio’s
waarvan het voorstel voor de vierde tranche niet geselecteerd is, kunnen
ook in deze 5e tranche opnieuw een voorstel indienen. Bij de beoordeling
van voorstellen uit regio’s die in de vorige kabinetsperiode al een deal
sloten, zal rekening gehouden worden met de fase van de nog lopende
Regio Deal. In de selectie van alle Regio Deals wordt gekeken naar een
evenwichtige verdeling van de toe te kennen middelen over Nederland.
Daarnaast is speciale aandacht voor regio’s waarin de brede welvaart
onder druk staat. Het gaat dan zowel om kwetsbare stedelijke als
landelijke regio’s.
Bij het selecteren, uitwerken en afsluiten van de Regio Deals wordt het
brede welvaartkader toegepast. In de kamerbrief over de aanpak vierde
tranche Regio Deals (Kamerstuk 29 697, nr. 109) omschreef ik welke
definitie daarbij gehanteerd wordt en hoe inzichten over brede welvaart
worden meegenomen bij de inrichting van de Regio Deals.
Het afwegingskader telt vier aspecten: opgave, aanpak, financiën en
organisatie.
1. Opgave
a. De propositie schetst een breed beeld van de huidige situatie in de regio (bijvoorbeeld aan
de hand van de regionale Monitor Brede Welvaart, en eventueel aangevuld met andere
vergelijkbare bronnen).
b. De propositie omvat een regionaal streefbeeld: de gewenste situatie in relatie tot brede
welvaart waar regionale partijen naar toe willen werken. De gewenste situatie kan breder
zijn dan de opgaven die in de beoogde Regio Deal worden geadresseerd. Regionale partijen
wordt verzocht in hun propositie ook te benoemen welke instrumenten en/of fondsen zij
voor deze of andere opgaven in hun regio (willen) inzetten.
c. De propositie omschrijft de regionale opgave die met de beoogde Regio Deal aangepakt
moet worden.
– De regionale opgave en de urgentie daarvan zijn onderbouwd met (objectieve) bronnen
(onderzoeken, rapporten, data over brede welvaart, etc.).
d. Er is bij punt c. sprake van een meervoudige opgave.
– De opgave kent een samenspel van brede welvaartaspecten1 gerelateerd aan: kwaliteit van
leven, wonen en werken en gaat dus over meerdere beleidsdomeinen.
– De verschillende elementen van de opgaven vormen samen een onlosmakelijk verbonden
opgave die een enkel beleidsdomein overstijgt e/o waarbij het geheel meer is dan de som
der delen.
2. Aanpak
a. Er is een te verwachten positief effect op het verhogen van de kwaliteit van leven, werken
en wonen (brede welvaart) van inwoners en ondernemers.
– De propositie omschrijft hoe de beoogde Regio Deal, en iedere interventie daarin, bijdraagt
aan de kwaliteit van leven, wonen en werken (brede welvaart) in de regio. Hier en nu, later
en elders.
b. Er is sprake van een integrale aanpak van de regionale opgave.
– Er is een duidelijk verband tussen de voorgestelde aanpak en de meervoudige regionale
opgave (doeltreffendheid).
– De aanpak bestaat uit een aantal verschillende, samenhangende onderdelen.
c. Het is helder welke (niet-financiële) bijdrage de regio van het Rijk verwacht.
– De propositie omschrijft wat de toegevoegde waarde is van de rijksbijdrage voor het
aanpakken van de regionale opgave.
– Er wordt toegelicht waar de regio verdere niet-financiële ondersteuning, kennis en kunde
van het Rijk of rijksdiensten nodig heeft.
– De propositie omschrijft hoe de aanpak ook bijdraagt aan de brede landelijke opgaven,
zoals bijvoorbeeld het terugdringen van armoede en schulden, werken aan gezondheid, het
benutten van regionale economische kansen, en het bevorderen van klimaatadaptatie en de
kwaliteit van de fysieke leefomgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 697, nr. 112

3

d. Het is duidelijk hoe de aanpak in de beoogde Regio Deal leidt tot een aantal concrete
resultaten op zowel korte termijn (in de periode 2024- 2025) als langere termijn.
e. Het is duidelijk op welke doelgroep(en) de beoogde Regio Deal zich richt.
– Het is helder welke specifieke groep(en) het verschil gaat/gaan merken van deze Regio
Deal en waarom.
– Het is helder op welke wijze de doelgroep is betrokken bij (het formuleren van) de aanpak.
3. Financiële aspecten
a. Aan het Rijk wordt een bijdrage gevraagd binnen de bandbreedte van € 5–40 miljoen (incl.
BTW) voor de uitvoering.
b. Er zijn toezeggingen/intenties omtrent (ten minste) evenredige publieke en/of private
regionale financiering en/of een evenredige bijdrage in natura. Waarbij kwetsbare regio’s
beargumenteerd mogen afwijken.
c. Het is inzichtelijk welke partijen voornemens zijn te investeren in de activiteiten opgenomen in de beoogde Regio Deal.
d. De propositie omschrijft op welke manier is geborgd dat na afronding van de Regio Deals
de opgezette initiatieven structureel wordt ingebed in de Regio zonder Rijksbijdrage.
e. De propositie omschrijft hoe de doelmatige besteding van middelen wordt geborgd.
f. De gevraagde bijdrage vanuit de Regio Envelop staat in verhouding tot de omvang van de
opgave en de geformuleerde ambitie en doelen.
4. Organisatorische aspecten
a. In de propositie wordt aangegeven hoe de regio de organisatie en afstemming voor zich
ziet (mensen en middelen) in het kader van realisatie van de Regio Deal.
– De regio heeft een voorstel van hoe men samen wil sturen op het realiseren van de
gestelde doelen in regionaal en Rijk-regio verband
– De propositie omschrijft hoe geborgd wordt dat regionale partijen zich ook na afloop van
de Regio Deal gezamenlijk langjarig blijven inspannen voor het versterken van de kwaliteit
van leven, wonen en werken (brede welvaart) van inwoners.
b. De propositie omschrijft hoe de regionale samenwerking wordt vormgegeven.
– Er wordt helder uitgelegd hoe de indienende partijen zorgen dat het voorstel breed wordt
gedragen in de regio.
– Het is duidelijk hoe burgers, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en kennis- en
culturele instellingen in de samenwerking worden betrokken.
– Het is helder wat er wordt verwacht van de in het voorstel genoemde partijen.
– De in het voorstel genoemde partijen waren betrokken bij de analyse van de regionale
opgaven en het formuleren van de aanpak.
– De staten, raden en algemene besturen van waterschappen (indien relevant) zijn
betrokken.
1

Zie Kamerstuk 29 697, nr. 109, pagina 2 over de aanpak vierde tranche Regio Deals voor de
definitie brede welvaart die hierbij gehanteerd wordt.

Financiële inzet Rijk en regio
Voor de vijfde tranche Regio Deals is een bedrag van € 384,6 miljoen
beschikbaar. De verdere financiële inzet en randvoorwaarden voor de
vijfde tranche komen overeen met die van de vierde tranche:
– Met de Regio Deals gaan het Rijk, regionale overheden, kennis- en
culturele instituten, ondernemers en maatschappelijke organisaties
een partnerschap met elkaar aan. Betrokkenheid en inzet van alle
partijen is belangrijk voor een succesvol partnerschap. Financieel
bijdragen door zowel het Rijk als de regio is onderdeel van die inzet.
– De eenmalige Rijksbijdrage uit de Regio Envelop per Deal bedraagt
minimaal € 5 miljoen en maximaal € 40 miljoen.
– Van de regionale partijen die een voorstel indienen, wordt verwacht
dat zij een financiële bijdrage leveren die passend is gegeven de
opgaven en de draagkracht van de regio, waarbij 50% als uitgangspunt
geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 697, nr. 112

4

–

–
–

–

Regio’s dienen in hun propositie zelf de omvang en onderbouwing aan
te geven van hun cofinanciering. De regionale cofinanciering kan van
zowel publieke als private partijen komen.
Kwetsbare regio’s kunnen beargumenteerd afwijken van de 50%
cofinanciering.
De inzet is dat de middelen van het Rijk en haar regionale partners als
een vliegwiel functioneren voor andere investeringen in de regio en
een sterke regionale samenwerking. Daarnaast heeft dit kabinet geld
gereserveerd voor onder andere fysiek-ruimtelijke opgaven, sociaaleconomische thema’s en veiligheid. Het gaat om opgaven die zowel
spelen in stedelijke als landelijke gebieden. De Regio Deal is een op
zichzelf staand instrument, maar in het uitwerken van de Regio Deals
zal verkend worden hoe de inzet vanuit de Regio Envelop hierop goed
afgestemd kan worden. Het doel is hierbij dat de instrumenten en
middelen elkaar kunnen aanvullen en/of versterken.
De middelen uit de Regio Envelop voor de vijfde tranche worden via
een specifieke uitkering beschikbaar gesteld. De verantwoording
gebeurt via de SISA-systematiek. Mijn medewerkers denken aan de
voorkant mee over hoe de administratieve lasten binnen de wettelijke
kaders zoveel mogelijk kunnen worden beperkt.

Procedure en startmoment
Regio’s kunnen vanaf 7 juli 2023 een Regio Deal voorstel indienen via de
website van de RVO. Een overzicht van de voorwaarden waaraan een
voorstel moet voldoen is te vinden via www.rvo.nl/regiodeals. Partijen die
in aanmerking willen komen voor een Regio Deal in de vijfde tranche,
dienen hun voorstel aan te leveren vóór 1 november 2023. Regio’s hebben
dus tot en met 31 oktober om hun voorstel in te dienen. Zij zijn ook van
harte uitgenodigd om de komende maanden contact te op te nemen voor
een gesprek met de medewerkers van het programmateam Regio Deals
en met betrokken departementen. Dat kan via de website van RVO of via
regiodeals@minbzk.nl. Ook zijn alle geïnteresseerden die op zoek zijn naar
meer informatie of contact in het kader van de Regio Deals welkom om
aan te sluiten bij het Webinar over de Regio Deals, en een van de vier
Regio Deal dagen. De bijeenkomsten vinden plaats op de onderstaande
vier middagen. Meer informatie over deze bijeenkomsten zal gedeeld
worden via de website: www.elkeregiotelt.nl.
Data van de Regio Deal dagen:
– Rotterdam: 6 september
– Tilburg: 7 september
– Apeldoorn: 13 september
– Groningen: 14 september
Regio’s waar de slagkracht ontbreekt om tot een integraal voorstel te
komen, kunnen een beroep doen op ondersteuning en intensievere
begeleiding vanuit het Rijk. Zij kunnen zich melden via de website van de
RVO of kunnen contact opnemen via het emailadres
Regiodeals@minbzk.nl of telefoonnummer 070–4266277. Dit is geen
garantie voor de toekenning van een Regio Deal.
In november en in december 2023 zal mijn ministerie samen met de
andere betrokken departementen de ingediende voorstellen analyseren
met behulp van het afwegingskader. Begin 2024 besluit het kabinet welke
voorstellen worden uitgewerkt tot een Regio Deal. De gezamenlijke
uitwerking door Rijk en regio kost enkele maanden. Vervolgens worden de
Regio Deals door Rijk en regio ondertekend en volgt het toekennen van de
financiële bijdrage uit de Regio Envelop. Mijn streven is om de vijfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 697, nr. 112

5

tranche Regio Deals medio 2024 te ondertekenen. Ik zal uw Kamer
hierover te zijner tijd informeren.
Brede welvaart
In de Regio Deals staat het verbeteren van de kwaliteit van leven, wonen,
werken van inwoners en ondernemers centraal. Al deze aspecten komen
terug in de regionale Monitor Brede Welvaart, waarin het CBS jaarlijks een
overzicht geeft. Op 5 december 2022 publiceerde het CBS de nieuwe editie
van deze monitor.1 Hieruit blijkt dat de meeste indicatoren voor de brede
welvaart «hier en nu» in de laatste acht jaren stegen of stabiel bleven. De
brede welvaart «later» ontwikkelt zich minder rooskleurig. Economisch en
natuurlijk kapitaal laten op veel plaatsen een achteruitgang zien. Net als in
2021 daalde in veel gemeentes de brede welvaart met betrekking tot
wonen, vooral door de toenemende afstand tot voorzieningen in minder
stedelijke gemeentes. Het CBS geeft aan dat de stedelijkheidsgraad van
gemeentes sommige verschillen dus verklaren.
De conclusie van het CBS dat de brede welvaart in het hier en nu stijgt ten
koste van later, bevestigt hoe belangrijk is dat er wordt nagedacht over
het lange termijn streefbeeld van een regio. Mijn inzet blijft dan ook om
hier met de Regio Deal een impuls aan te geven. Ook onderstrepen de
regionale verschillen die naar voren komen, dat het belangrijk is om
regionaal maatwerk te kunnen bieden.
Tot slot
Op 27 maart 2023 publiceerden de Rli, RVS en ROB hun rapport over
ongewenste regionale verschillen. Met een titel die uw en mijn inzet
bondig samenvat: Elke regio telt. Regio Deals komen in dit rapport naar
voren als een waardevol instrument, waarin nog ruimte is voor verbetering. Zoals aangegeven in mijn vorige Kamerbrief over de voortgangrapportage van de Regio Deals, zal ik een verdiepend onderzoek uit laten
voeren naar dit instrument en welke stappen daar nog in gezet kunnen
worden. Ondertussen blijf ik samen met medeoverheden in heel
Nederland doorwerken aan het vergroten van de brede welvaart in iedere
regio. Ik kijk er dan ook naar uit om weer nieuwe voorstellen, dit keer voor
de vijfde tranche Regio Deals, in ontvangst te nemen en om deze in
partnerschap verder uit te werken.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

1

Regionale Monitor Brede Welvaart 2022, CBS (https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionalemonitor-brede-welvaart).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 697, nr. 112

6