Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 740

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 oktober 2022
Met deze brief reageer ik op het verzoek van de Vaste Kamercommissie
Justitie en Veiligheid om een reactie te geven op het jaarverslag van de
Raad voor de rechtspraak, meer specifiek de gesignaleerde buikpijndossiers bij Regeling van Werkzaamheden van 17 mei 2022, gerappelleerd op
29 september 2022.
Zoals ik in het «Staat van de Rechtsstaat» debat met de Eerste Kamer op
21 juni 2022 meldde (Handelingen I 2021/22, nr. 34, item 7), zijn de door de
Raad voor de rechtspraak gesignaleerde knelpunten ingebracht in de
lopende inventarisatie van hardvochtige wet- en regelgeving, ter
uitvoering van de motie van de leden Ploumen en Jetten.1 Het kabinet
heeft u bij brief van 11 juli 2022 geïnformeerd over de voortgang van de
uitvoering van deze motie.2 Daarin zijn de departementen waar dit voor
hen aan de orde is, ingegaan op de signalen die de Raad voor de
rechtspraak aan de wetgever heeft gegeven. Voor zover concrete
knelpunten niet onder die motie vallen, komen deze hieronder aan bod.
Deze brief past ook bij de wijze waarop uitvoering zal geven aan de
motie-Talsma, waarin het kabinet wordt verzocht om signalen van
instituties als de Hoge Raad, de Raad van State, de Nationale
ombudsman, de Raad voor de rechtspraak, het Openbaar Ministerie en de
advocatuur over knelpunten in wetgeving en over zorgen over de effecten
van wetgeving in de praktijk jaarlijks te bundelen en – voorzien van een
kabinetsreactie – toe te sturen aan beide Kamers der Staten-Generaal.3
Het kabinet kiest ervoor uw Kamers zo veel mogelijk via reguliere
beleidsbrieven over de specifieke inhoudelijke beleidsthema’s te informeren over de opvolging van de op dat terrein ontvangen signalen.

1

Kamerstuk 35 510, nr. 24.
Kamerstuk 35 510, nr. 102.
3
Kamerstuk 35 925 VI, V.
2

kst-29279-740
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

1

Reactie jaarverslag Raad voor de rechtspraak 2021
Op 25 mei 2022 heb ik uw Kamer het jaarverslag over 2021 van de Raad
voor de rechtspraak toegestuurd.4 In zijn jaarverslag over 2021 is de Raad
voor de rechtspraak ingegaan op de rol van de rechter en de rechtspraak
en benadrukt de Raad het belang van het voeren van een dialoog tussen
de staatsmachten. In dat kader signaleert de Raad trends in wetgeving en
buikpijndossiers. Hieronder ga ik daar achtereenvolgens op in.
Tendensen in wetsvoorstellen – inperking van grondrechten
De Raad voor de rechtspraak constateert dat hij bij het vervullen van zijn
adviserende werkzaamheden in 2021 meerdere wetsvoorstellen kreeg
voorgelegd die voorzagen in het stellen van beperkingen op grondrechten. Met de Raad voor de rechtspraak meen ik dat aan de motivering
van grondrechteninperkingen hoge eisen mogen worden gesteld. Dat
vloeit voort uit de aard van de grondrechten en de daaraan ten grondslag
liggende waarden en in het verlengde daarvan uit de beperkingensystematiek van de Nederlandse Grondwet, het Handvest van de Grondrechten
van de Europese Unie, het Verdrag tot bescherming van de rechten van de
mens en de fundamentele vrijheden en de VN-mensenrechtenverdragen.
Bij de departementale voorbereiding van wetgeving die voorziet in
beperkingen van grondrechten wordt daarom nadrukkelijk aandacht
besteed aan constitutionele aspecten. Ook de interdepartementale
samenwerking bevordert zorgvuldigheid bij het beoordelen van
wetgeving die raakt aan grondrechten. Zo verricht het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een zogeheten constitutionele
toets en wordt in de rijksbrede wetgevingstoetsing door het Ministerie
van Justitie en Veiligheid gelet op de zorgvuldige belangenafweging in en
motivering van wetsvoorstellen die grondrechtenbeperkingen mogelijk
maken. Van grote waarde is bovendien het werk van de Afdeling
advisering van de Raad van State, die in haar adviezen indringend toeziet
op de constitutionele kwaliteit van wetgeving, en van het College voor de
rechten van de mens dat gevraagd en ongevraagd adviezen uitbrengt ten
aanzien van wetsvoorstellen die grondrechten beogen te beperken.
Voor zover het wetten in formele zin betreft, is de toetsing aan de
Grondwet vooralsnog een exclusieve bevoegdheid van de formele
wetgever, daarin bijgestaan door de Raad van State. De Raad voor de
rechtspraak herhaalt zijn pleidooi voor het mogelijk maken van rechterlijke
toetsing van de wet aan de Grondwet in individuele zaken. Ik verwelkom
dit pleidooi. In het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) is
aangekondigd dat het kabinet de uitwerking van constitutionele toetsing
in lijn met het advies van de Staatscommissie Parlementair stelsel ter
hand neemt. Kort voor het zomerreces zond de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, samen met mij, een brief met daarin de
hoofdlijnen van de voorgenomen uitwerking van constitutionele toetsing.5
Uit die brief blijkt dat het kabinet de voorkeur geeft aan de variant van
constitutionele toetsing waarbij iedere rechter bevoegd is tot toetsing aan
met name genoemde grondwetsbepalingen over vrijheidsrechten. Over
die brief zal binnenkort met beide Kamers van gedachten worden
gewisseld.6
4

Kamerstuk 29 279, nr. 713.
Kamerstuk 35 925 VII, nr. 169.
6
Naar ik begreep is de Vaste Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
uit de Tweede Kamer voornemens over deze brief een rondetafelgesprek te beleggen. De Vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat/Algemene Zaken en Huis
van de Koning uit de Eerste Kamer heeft bij brief van 11 oktober jl. vragen gesteld over brief
met de hoofdlijnen van constitutionele toetsing. Die vragen zullen schriftelijk worden
beantwoord.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

2

Aandacht voor rechtsbescherming in toelichtingen
In zijn jaarverslag opperde de Raad voor de rechtspraak de rechtsbeschermingsaspecten in nieuwe wet- en regelgeving zo expliciet en concreet
mogelijk uit te werken zodat hierover geen onduidelijkheid kan ontstaan.
Ook gaf de Raad in overweging om in de toelichting bij wetgeving met
rechtsbeschermingsaspecten standaard een aparte rechtsbeschermingsparagraaf op te nemen.
Tijdens het commissiedebat met de Vaste Kamercommissie voor Justitie
en Veiligheid van 8 september jl. (Kamerstuk 29 668, nr. 68) gaf ik aan
enthousiast te zijn over de suggestie om bij regelgeving waarbij rechtsbescherming een belangrijk aandachtspunt is, in de toelichting daar
explicieter aandacht aan te besteden. Op dit moment is het al gebruikelijk
om in toelichtingen bij wetgeving die belangrijke gevolgen heeft voor de
(belasting van de) rechterlijke macht, nader in te gaan op die gevolgen. De
suggestie van de Raad voor de rechtspraak ziet evenwel op het
perspectief van de rechtzoekende. De Aanwijzingen voor de regelgeving
dringen erop aan regelingen zodanig in te richten dat ze zo weinig
mogelijk conflicten oproepen.7 Dat laat onverlet dat het tot op zekere
hoogte onvermijdelijk zal zijn dat in de praktijk geschillen ontstaan over de
toepassing van regelingen. Met de Raad acht ik het daarom gewenst om,
waar aangewezen, duidelijkheid te verschaffen over de rechtsbescherming die openstaat voor rechtzoekenden. Ik zal daarom bevorderen
dat deze suggestie deel gaat uitmaken van het rijksbrede wetgevingskwaliteitsbeleid.
Een eerste concrete stap die ik daartoe wil zetten betreft het versterken
van de aandacht voor rechtsbescherming in het rijksbrede instrumentarium ter bevordering van de kwaliteit van beleid en regelgeving. Ik denk
hierbij aan mogelijke aanvullingen van het Beleidskompas, de Aanwijzingen voor de regelgeving en de Schrijfwijzer memorie van toelichting.8
Het Beleidskompas, dat zoals ik u onlangs berichtte in de eerste helft van
2023 zal worden gelanceerd als opvolger van het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving, biedt een richtinggevende structuur die
helpt om het beleidsvormingsproces goed in te richten met als doel een
goede beleidskwaliteit.9 Het zorgt dat alle relevante beslisinformatie in
beeld is en beschikbare hulpbronnen geraadpleegd zijn. De Aanwijzingen
voor de regelgeving zien hoofdzakelijk op de te hanteren wetgevingstechniek. De Schrijfwijzer geeft beleidsmedewerkers en wetgevingsjuristen praktische handvatten bij het schrijven van toelichtingen op
wetsvoorstellen en andere regelingen.
In hetzelfde commissiedebat van 8 september jl. is overigens ook
gesproken over de Staat van de wetgevingskwaliteit. Graag maak ik van
de gelegenheid gebruik te melden dat ik later dit jaar uw Kamer in een
afzonderlijke brief zal berichten over de opzet en planning van de Staat
van de wetgevingskwaliteit.
Implementatie- en uitvoeringswetgeving
Bij het opstellen van implementatie- en uitvoeringswetgeving bestaat,
zoals de Raad voor de rechtspraak terecht stelt, geregeld ruimte voor het
maken van inpassingskeuzes. Wanneer die keuzes gevolgen hebben op
7

Aanwijzing 2.8 van de Aanwijzingen voor de regelgeving.
Zie https://www.kcbr.nl/beleid-en-regelgeving-ontwikkelen/schrijfwijzer-memorie-vantoelichting.
9
Zie over het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving thans nog https://
www.naarhetiak.nl.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

3

het terrein van de rechtspleging, kan de Raad voor de rechtspraak op
grond van artikel 95 van de Wet op de rechterlijke organisaties advies
uitbrengen. Het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving
(over enkele maanden: het Beleidskompas) schrijft voor dat een officiële
adviesaanvraag aan de Raad moet worden gericht wanneer een voorstel
naar verwachting gevolgen zal hebben voor de organisatie en de werklast
bij de gerechten. Naar aanleiding van de oproep van de Raad voor de
rechtspraak wordt de noodzaak tot consultatie van de Raad nogmaals
onder de aandacht gebracht van de wetgevingsdirecties van de
ministeries.
Gesignaleerde knelpunten in de uitvoering van wetgeving en «buikpijndossiers»
De Raad noemt 11 «buikpijndossiers» in het civiele, straf- en bestuursrecht. Deze zijn hieronder in cursief vermeld.
Civiel recht
Arbeidsrecht: transitievergoeding ex artikel 7:673 van het Burgerlijk
Wetboek
Binnen de Rechtspraak bestaat het beeld dat de transitievergoeding meer
dan knellend is. Een werkgever kan er nauwelijks aan ontkomen. Door de
coronacrisis getroffen ondernemers zagen zich de afgelopen tijd in
toenemende mate genoodzaakt de onderneming te staken om een
faillissement te voorkomen. Voordat de beslissing tot stoppen door
ondernemers is genomen, zijn vaak het spaargeld, de pensioenvoorziening en dergelijke al in de onderneming gestopt. Deze ondernemers
lopen er vervolgens tegenaan dat toch de transitievergoeding moet
worden betaald en dat er geen uitweg is. Het oude «habe nichts-verweer»
had in deze gevallen uitkomst kunnen bieden. Wanneer een werkgever het
initiatief neemt om zijn werknemer te ontslaan of zijn contract niet te
verlengen, dan heeft de werknemer recht op een vergoeding. Dit heet de
transitievergoeding.
Het beeld dat de transitievergoeding knelt wordt vooralsnog niet goed
herkend. Er zijn geen data bekend waaruit blijkt dat de transitievergoeding
een belangrijke belemmering vormt. Daarnaast biedt de huidige regelgeving al de nodige flexibiliteit aan werkgevers. Zo biedt de wet de
werkgever de mogelijkheid om de vergoeding in termijnen te betalen als
betaling van de transitievergoeding leidt tot onaanvaardbare gevolgen
voor de bedrijfsvoering. Bovendien vindt beëindiging van het dienstverband in de meeste gevallen met wederzijds goedvinden plaats. In die
gevallen is geen transitievergoeding verplicht en kunnen partijen andere
passende afspraken maken rekening houdend met elkaars gerechtvaardigde belangen. Het Ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid
gaat graag met de Raad voor de Rechtspraak in gesprek om te achterhalen waar dit beeld vandaan komt.
Zorgverzekeringswet: CAK-boete
De Rechtspraak ziet dat er in de uitvoering van artikel 18a door zorgverzekeraars en het Centraal Administratie Kantoor (CAK) weinig ruimte is voor
de menselijke maat en dat in deze zaken kwetsbare mensen en mensen
met schulden, die jarenlang klant zijn van het CAK een boetepremie
moeten betalen bij een achterstand in de betaling van de premie
waardoor de problemen juist oplopen. Door het niet of niet op tijd betalen
van eigen risico of zorgkosten aan de eigen verzekeraar, krijgen zij dan
ook nog eens te maken met torenhoge proces- en beslagkosten. Dit soort
zaken wordt veelvuldig bij verstek afgedaan. Omdat geen verweer wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

4

gevoerd worden veel schrijnende situaties ook niet gezien door de
Rechtspraak.
Het Ministerie van VWS heeft hierop in de eerdergenoemde brief van
11 juli 2022 gereageerd.10
Veroordeling tot betaling van het griffierecht van de wederpartij
In het huurrecht leidt de griffierechtenregeling tot knellende situaties;
rechtspersonen betalen meer griffierechten dan privépersonen. Bij verlies
van de procedure moet een privépersoon het griffierecht van de rechtspersoon betalen. De Rechtspraak ziet vaak situaties waarin huurders met
een huurachterstand met hoge proceskosten worden geconfronteerd.
Vaak hebben zij al meerdere schulden en schuldhulpverlening nodig.
Huurders komen hierdoor vaak nog verder in de problemen. Verder wordt
regelmatig gesignaleerd dat een huurder een betalingsregeling heeft
gevraagd, maar dat de verhuurder daarover pas in gesprek wil ná de
rechtszitting. De proceskosten zijn dan al gemaakt en komen vaak
bovenop de schuldenlast die de huurder al draagt. In zijn algemeenheid
zou de rechter de gedaagde meer bescherming kunnen bieden als hij de
mogelijkheid krijgt om betalingsregelingen op redelijkheid te toetsen en
hij die betalingsregelingen zelf zou kunnen opleggen. Schuldeisers zijn
dan mogelijk geneigd om eerder in te gaan op een aanbod om een
betalingsregeling te treffen.
Het Wetsvoorstel opleggen betalingsregeling door de rechter voorziet erin
dat de rechter een passende betalingsregeling kan opleggen, wanneer het
op grond van de redelijkheid en billijkheid niet van de schuldenaar kan
worden gevergd dat hij zijn vordering in één keer betaalt. De rechter kan
dit ook doen tegen de wil van de schuldeiser. De betalingsregeling mag de
schuldeiser echter niet onevenredig benadelen. De verwachting is dat van
de mogelijkheid van het opleggen van een betalingsregeling door de
rechter een preventieve en normerende werking uit zal gaan en zal leiden
tot meer inspanningen van de schuldeiser in de minnelijke fase om tot
een betalingsregeling te komen om extra kosten te voorkomen. Op dit
moment worden de reacties op de internetconsultatie, die liep tot
15 september jl., geïnventariseerd en geanalyseerd.
Daarnaast zijn in de Wet kwaliteit incassodienstverlening (WIK) die per
1 juli 2023 in werking zal treden inhoudelijke kwaliteitseisen gesteld aan
de uitvoering van de werkzaamheden van incassodienstverleners. De
eisen die in dit kader aan een zorgvuldige incasso worden gesteld gelden
via de aanvullende werking van de redelijkheid en billijkheid (art. 6:248
BW) en de verplichting zich jegens een schuldenaar te gedragen overeenkomstig de eisen van redelijkheid en billijkheid (art. 6:2 BW) ook voor
schuldeisers die zelf incasseren. Een van de kwaliteitseisen betreft de
correcte omgang met schuldenaren en het bieden van informatie. Dit
betekent o.a. dat waar mogelijk betalingsregelingen worden aangeboden
die maatschappelijk verantwoord zijn. Dit punt van het aanbieden van een
betalingsregeling wordt ook opgenomen in het Besluit kwaliteit incassodienstverlening (BIK). Dit besluit is in de fase verwerking consultatiereacties.
Wat betreft de hoge griffierechten bij proceskostenveroordelingen biedt
art. 237, vijfde lid, Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering al uitkomst. In
dit artikel wordt de proceskostenveroordeling geregeld en biedt de rechter
de mogelijkheid om in sommige gevallen burgers tegemoet te komen bij
de proceskostenveroordeling om misbruik van de machtspositie door een
10

Kamerstuk 35 510, nr. 102, p. 44.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

5

financieel draagkrachtige partij te voorkomen. Bovendien zijn op 1 januari
2022 met de wijziging van de Wet griffierechten burgerlijke zaken de
verschillen tussen natuurlijke en niet-natuurlijke personen voor kantonzaken verkleind (Stb. 2021, nr. 507).
In het wetsvoorstel verlaging griffierechten worden, conform het
coalitieakkoord, de tarieven voor de griffierechten in het bestuursrecht en
voor civiele zaken verlaagd met 25%. Op dit moment worden de consultatiereacties op dit wetsvoorstel geïnventariseerd en geanalyseerd. De
verwachting is dat dit wetsvoorstel in 2024 in werking zal treden.
Toegang tot de rechter in hoger beroep voor werknemers
De Rechtspraak ziet een knelpunt in de toegang tot de rechter in hoger
beroep voor werknemers. De meeste arbeidszaken die door werknemers
worden voorgelegd aan de gerechtshoven, betreffen zaken waarin wordt
geprocedeerd met gefinancierde rechtsbijstand, ofwel op kosten van een
rechtsbijstandsverzekering of een vakbeweging, dan wel door
werknemers die een (zeer) hoog loon verdienen. Gerechtshoven zien in
toenemende mate arbeidszaken (waarin de werknemer appellant is), van
werknemers met een laag of hoog loon. Werknemers met een gemiddeld
inkomen gaan relatief minder vaak in hoger beroep. De Rechtspraak
vermoedt dat de vrees voor een (hoge) proceskosten- (veroordeling)
hiervoor redengevend is. Als mogelijke oplossing kan worden gedacht
aan verlaging van het griffierecht of een bepaling vergelijkbaar met die
van artikel 7:629a lid 6 BW (alleen een veroordeling in de kosten van de
werkgever als sprake is van kennelijk onredelijk gebruik van procesrecht)
of proceskosten voor behoud van werk weer aftrekbaar maken voor de
inkomstenbelasting. Dit probleem doet zich trouwens ook voor op andere
rechtsgebieden, zoals huurrecht en consumentenrecht.
Naast verlaging van de griffierechten zet het kabinet zich ook in bredere
zin in op de versterking van de toegang van het recht. Dit wordt langs drie
pijlers gedaan, namelijk 1) het beschikken over objectieve (betrouwbare)
informatie over rechten en plichten; 2) advies en ondersteuning bij het
uitoefenen van rechten en het oplossen van geschillen; en 3) de
mogelijkheid tot het verkrijgen van een beslissing van een onafhankelijke
en deskundige instantie. Naar aanleiding van een eerste inventarisatie van
mogelijke maatregelen die kunnen worden verkend, voortgezet of in gang
gezet om deze drie pijlers te versterken is een beleidsdocument opgesteld.
Dit document wordt momenteel als leidraad gebruikt tijdens een
informele consultatie van betrokken partners die een rol hebben in het
recht, waaronder de rechtspraak, advocatuur, deurwaarders. Daarnaast
worden ideeën opgehaald bij rechtszoekenden over de versterking van de
toegang tot het recht. Het is de verwachting dat deze informele consultatie
begin volgend jaar zal leiden tot verder uitgewerkte voorstellen voor de
versterking van de toegang tot het recht.
In het coalitieakkoord is voorts de ambitie opgenomen de aanbevelingen
uit het rapport van het aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten
(aanjaagteam Roemer) uit te voeren. In het rapport van het aanjaagteam
Roemer is aanbevolen om een arbeidscommissie (een laagdrempelige
vorm van conflictbeslechting) in het leven te roepen om de toegang tot
het recht te verbeteren. Het lijkt, gelet op eerdere rapporten op het gebied
van de arbeidsmarkt, wenselijk dat de arbeidscommissie zich richt op
kwetsbare werknemers, niet enkel op arbeidsmigranten. Momenteel
wordt deze verbreding en de vormgeving van de arbeidscommissie,
samen met sociale partners en andere betrokken partijen, verkend.
Politieke besluitvorming hierover vindt dit najaar plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

6

Strafrecht
Het taakstrafverbod
Al vaker is aangegeven dat het taakstrafverbod van artikel 22b Wetboek
van Strafrecht (Sr) als knellend wordt ervaren. Het verbod om in de hier
aangegeven gevallen een taakstraf op te leggen, kan maatwerk verhinderen. Iemand een gevangenisstraf of een geldboete op moeten leggen
terwijl het delict, de omstandigheden waaronder het is gepleegd en de
persoonlijke omstandigheden van de verdachte, juist alle reden geven om
een taakstraf op te leggen, kan onrechtvaardig voelen. Momenteel ligt het
wetsvoorstel tot uitbreiding van het taakstrafverbod bij de Eerste Kamer.
Als dit wordt aangenomen, zal de ruimte voor de strafrechter om de
meest passende straf op te leggen verder worden beperkt.
Over het wetsvoorstel uitbreiding taakstrafverbod is op 18 oktober jl. in de
Eerste Kamer gestemd. De Eerste Kamer heeft het wetsvoorstel
verworpen (Handelingen I 2022/23, nr. 4, item 11).
Geen schorsende werking bezwaar omzetting taakstraf
Indien een taakstraf wordt opgelegd en deze niet (geheel) wordt uitgevoerd, zet de officier van justitie de taakstraf om in een hechtenis. Voor
elke 2 uur niet uitgevoerde taakstraf dient de veroordeelde dan 1 dag te
zitten. Indien de veroordeelde het niet eens is met de omzetting van de
taakstraf in vervangende hechtenis, kan hij een bezwaarschrift indienen bij
de rechter (artikel 6:6:23 Wetboek van Strafvordering). Dat bezwaarschrift
heeft geen schorsende werking. Omdat de tenuitvoerlegging van straffen
sinds 1 januari 2020 is overgegaan van het OM naar de Minister (het
Administratie- en Informatiecentrum voor de Executieketen, AICE), wordt
een bezwaarschrift bij binnenkomst niet meer magistratelijk op inhoud
bekeken en lijkt het standaard uitgangspunt van «geen schorsende
werking» leidend. Het gevolg is dat de aangehouden veroordeelde in alle
gevallen blijft vastzitten totdat op het bezwaarschrift is beslist. Dit is ook
het geval als op voorhand duidelijk is dat het bezwaarschrift grote of op
zijn minst gedegen kans van slagen heeft. Indien de rechter na een aantal
weken het bezwaarschrift alsnog gegrond verklaart, is het leed al geschied
en heeft de veroordeelde de vervangende hechtenis al uitgezeten, met alle
mogelijke ontwrichtende consequenties voor zijn leven van dien.
Het is inderdaad zo dat de wet van rechtswege geen schorsende werking
toekent aan een bezwaarschrift bij de omzetting van een taakstraf. Echter
kan ik u melden dat het CJIB alle verzoeken tot opschorting individueel
beoordeelt. Het CJIB bekijkt dan of er aanleiding is de hechtenis te
schorsen of de last tot aanhouding in te trekken. Naast persoonlijke
omstandigheden wordt ook gekeken naar de verwachte termijn van de
afhandeling van bezwaarschriften. Het CJIB geeft aan dat door deze toets
in de meerderheid van de gevallen het verzoek tot opschorting toch wordt
gehonoreerd. Samen met CJIB en de Raad voor de rechtspraak wil ik
hierover verder in gesprek.
Ongewenstverklaring van tbs’ers
Een derde onderdeel in het strafrecht waarbij onrecht aan de orde kan
zijn, dient in samenhang met het vreemdelingenrecht te worden
beschouwd. Het betreft veroordeelden tot terbeschikkingstelling (tbs) die
de status van ongewenst vreemdeling hebben gekregen. Zij mogen niet in
Nederland blijven maar kunnen om verschillende redenen (tijdelijk) niet
terugkeren naar het land van herkomst. Tegelijkertijd zijn de behandelmogelijkheden in een tbs-kliniek beperkt. Omdat deze vreemdelingen geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

7

verblijfsrecht hebben, kan hen geen verlof worden verleend: niet voor
resocialiseren, niet om de «kwaliteit van leven» te verbeteren, maar ook
niet om via transmuraal verlof naar een passende verblijfinstelling te
gaan. Anderzijds geldt: tijdens de tenuitvoerlegging van een straf of
maatregel, zal er geen uitzetting naar het buitenland volgen. Zo houden
het tbs-systeem en het vreemdelingenbeleid elkaar in een houdgreep en
kan een strafrechter gedwongen worden een tbs-maatregel te verlengen,
ook wanneer dit, bijvoorbeeld door een hoge leeftijd met hulpafhankelijkheid van de tbs-gestelde, niet meer passend is en een andere
voorziening is aangewezen.
Vooropgesteld moet worden dat de situatie die hier geschetst wordt van
toepassing is bij elke vreemdeling zonder verblijfsrecht. Het is hiervoor
niet noodzakelijk dat de vreemdeling een vreemdelingrechtelijke
maatregel in de zin van artikel 67 Vreemdelingenwet 2000 is opgelegd.
Voor de verdere reactie wordt daarom ingegaan op de situatie van een
vreemdeling zonder rechtmatig verblijf met een tbs-maatregel.
De knelpunten ten aanzien van ter beschikking gestelde vreemdelingen
die ontstaan doordat het strafrecht en vreemdelingenrecht samenkomen
en botsen, zijn bekend en worden geadresseerd in het rapport van de
Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming over vreemdelingen in tbs van 28 januari 2021.11 De beleidsreactie op dit rapport wordt
naar verwachting binnen drie maanden met uw Kamer gedeeld.
Door het ontbreken van verblijfsrecht zijn veel vormen van verlof voor de
groep vreemdelingen in tbs niet wenselijk en uitvoerbaar. Vanwege het
koppelingsbeginsel hebben deze onrechtmatig verblijvende vreemdelingen geen recht op voorzieningen in Nederland en dienen zij terug te
keren naar het land van herkomst. Het behandeltraject voor deze
vertrekplichtige vreemdelingen in tbs is gericht op resocialisatie in het
land van herkomst. Het is dus zoeken naar een balans om middels
begeleid verlof te oefenen met vrijheden en tegelijkertijd de focus op
terugkeer naar het land van herkomst te houden. Inmiddels is de
Verlofregeling tbs zo aangepast dat begeleid verlof voor vreemdelingen
verruimd is naar alle gevallen waarin begeleid verlof voor de betreffende
vreemdelingen behandelinhoudelijk geïndiceerd is én veilig en verantwoord kan worden vormgegeven.12 Ik verwacht dat deze verruiming een
goede stap is om behandelimpasses te voorkomen en de behandeling
richting resocialisatie in het land van herkomst en repatriëring te
versoepelen.
Bestuursrecht
Rijbewijszaken
De wettelijke bepalingen uit de Wegenverkeerswet (WVW) 1994 en de
Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid 2011, die
voorschrijven dat het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) een
onderzoek moet laten doen naar de rijgeschiktheid van verzoeker en dat
tot die tijd het CBR het rijbewijs van verzoeker moet schorsen, laten geen
ruimte om een belangenafweging te maken en op grond van persoonlijke
omstandigheden daarvan af te wijken. De gevolgen kunnen daardoor hard
zijn voor de betrokkene, zeker als de afhankelijkheid van een auto in
verband met werk- of privéomstandigheden groot is.
In de eerdergenoemde brief van 11 juli 2022 is erop gewezen dat het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat signalen van de Raad voor de
11
12

Bijlage bij Kamerstukken 29 452 en 19 637, nr. 241
Stcrt. 2022, nr. 545

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

8

rechtspraak betrekt bij het traject waarin hardvochtige effecten van
wetgeving worden geïnventariseerd en geadresseerd.13 Het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat gaat hierover in gesprek met de Raad voor de
rechtspraak.
Tot slot
De dialoog die de Raad voor de rechtspraak met de andere staatsmachten
aangaat in zijn jaarverslag over trends in wetgeving en gesignaleerde
knelpunten in de uitvoering en «buikpijndossiers», waardeer ik zeer.
Hierboven heb ik laten zien op welke wijze deze observaties zijn of worden
geadresseerd. Ik verheug mij op de voortzetting van deze dialoog met de
Raad en ook met uw Kamer.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

13

Kamerstuk 35 510, nr. 102, p. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 279, nr. 740

9