Actiepunten 2017 van de overheid
m.b.t. de uitvoering van het ‘Convenant
ten aanzien van de verbeteringen in de
steenkoolketen’

1.Inleiding
In het Steenkoolconvenant, dat in 2014 is gesloten, zijn het Ministerie van
Economische- en Buitenlandse Zaken en de Nederlandse energiebedrijven
overeengekomen acties te ondernemen ten aanzien van de verbetering van
de steenkoolketen. De overheid heeft zelf verantwoordelijkheden met
betrekking tot het beschermen van mensenrechten, maar verwacht ook van
internationale bedrijven die in Nederland gevestigd zijn dat zij volgens
internationale richtlijnen ondernemen. De overheid draagt graag bij aan een
klimaat waarin MVO gedijt en doet dat onder andere door samenwerking te
zoeken met andere overheden.
Op basis van de UNGP’s en OESO-richtlijnen rust op bedrijven een
verantwoordelijkheid tot het voorkomen en verminderen van negatieve
impact op mens en milieu door de eigen onderneming of zakelijke relaties in
de productie- of toeleveringsketen. De acties die van bedrijven worden
verwacht in geval van een negatieve impact, zijn afhankelijk van de relatie
tot de impact. Veroorzaken bedrijven de negatieve impact, dragen ze eraan
bij of zijn ze aan de misstanden verbonden? Het verschil wordt duidelijk in
onderstaande figuur.

Figuur gebruikt met toestemming van Shift Project Ltd

Wanneer een impact gelieerd is aan de activiteiten, producten of diensten via
een zakelijke relatie, behoort een bedrijf, hetzij zelfstandig, hetzij in
samenwerking met anderen, waar gepast, haar invloed aan te wenden om
de partij die de impact veroorzaakt te beïnvloeden met als doel de impact te
voorkomen of te verminderen. Welke actie gepast is hangt onder andere af
van de ernst van en de kans op de impact en hoe cruciaal een toeleverancier
is voor de onderneming. Indien het uitoefenen van de invloed niet leidt tot
1

het voorkomen of verminderen van de impact, dient het bedrijf te overwegen
om de zakenrelatie te beëindigen. In haar besluit tot stopzetting van een
relatie dient een onderneming mogelijke sociaaleconomisch ongunstige
effecten van die stopzetting mede in overweging te nemen.
Due diligence is een eerste en noodzakelijke stap voor het boeken van
resultaten. Due diligence conform de UNGP’s en de OESO-richtlijnen is niet
eenmalig, het is een voortdurende activiteit.
Het actieplan voor 2017 omschrijft de acties en inzet van de Nederlandse
overheid om de steenkoolketen verder verantwoord te maken. Rol van de
Nederlandse overheid is om samen te werken met energiebedrijven, het
maatschappelijk middenveld en internationale organisaties zoals de OESO.
Daarin speelt de Nederlandse overheid een verbindende rol en ondersteunt
de samenwerking waar nodig.

2

2. Afspraken uit het 'Convenant ten aanzien van de
verbeteringen in de steenkolenketen' en bijbehorende acties
overheid voor 2017
Overheden aanspreken met betrekking tot hun verantwoordelijkheden in
de steenkolenketen.
Artikel 4.1
- Inkomend bezoek van stakeholders uit een steenkool producerend land
faciliteren. Hierbij betreffende overheid zo goed mogelijk betrekken.
- Verdere uitvoering van het MoU Mijnbouw tussen Nederland en
Colombia.
- Waar van toepassing worden ambassades ingezet om het thema aan de
orde te stellen in hun relaties met andere overheden.
- Er wordt rekening gehouden met dit thema in de werkbezoeken van
bewindspersonen aan betrokken landen, bijvoorbeeld door het te
bespreken in bilaterale gesprekken.
Landen stimuleren lid te worden van het Voluntary Principles Initiative
(VPI) en ondersteunen bij toepassing van de Voluntary Principles (VP’s).
Artikel 4.2
- Ondersteunen van organisaties die door middel van workshops,
bijeenkomsten, campagnes en andere middelen de bekendheid van de
VP’s vergroten.
- Nederland zal per 3 maart 2017 het voorzitterschap van het VPI op zich
nemen. Dit biedt extra gelegenheid om de VP’s onder de aandacht te
brengen van andere overheden, bedrijven en maatschappelijke
organisaties en zo te helpen de positieve impact van bedrijven op de
mensenrechtensituatie te vergroten. De VPI-leden hebben gezamenlijk
besloten meer te richten op binnenlandse implementatie en richten zich
daarbij op vier pilotlanden: Myanmar, Nigeria, Ghana en Peru.
- In geval mijnbouwbedrijven willen toetreden tot de VP’s zal Nederland
specifieke aandacht hebben voor het plan van aanpak van dat bedrijf met
betrekking tot de impact op de lokale mensenrechtensituatie.
Ondersteunen ontwikkeling van Bettercoal en het initiatief actief onder de
aandacht brengen
Artikel 4.3
- Onder de aandacht brengen van het Bettercoal initiatief bij Europese
vertegenwoordiging, EU-lidstaten, VP-landen.
- In publieke uitingen toont de overheid zich voorstander van Bettercoal,
zonder de kritische houding te verliezen op de ontwikkelpunten van het
initiatief, zoals meer transparantie. De overheid zal in dit kader de

3

-

-

volgende punten ter overweging voorleggen in zijn contacten met
Bettercoal en energiebedrijven:
o Begin met geaggregeerd publiceren van bevindingen in 2017
(naarmate de informatie toeneemt kan deze over de jaren verder
worden toegespitst op regio’s en landen);
o Vergroot thematisch transparantie over risico’s die bijvoorbeeld
overal groot zijn, dit biedt ook gelegenheid om best practices uit te
lichten;
o Garandeer dat materiële risico’s die uit audits in 2017 naar boven
komen met lokale omwonenden en gemeenschappen worden
gedeeld.
Rondom ‘mijlpalen’ (bv. jaarvergadering van Bettercoal of
stakeholderbijeenkomst in Q4) voeren het ministerie van Buitenlandse
Zaken en het bestuur van Bettercoal overleg over knelpunten en
bespreken of en hoe de overheid kan bijdragen om deze knelpunten weg
te werken.
Waar passend zal Nederland Bettercoal als voorbeeld gebruiken van een
collectieve aanpak die – via identificatie van problemen door middel van
audits – bijdraagt aan verbetering van de situatie ter plaatse.

Agenderen van Europese samenwerking
Artikel 4.4
- Door middel van een specifieke bijeenkomst aandacht genereren voor de
rol van handelaren met betrekking tot verantwoord ondernemen in de
steenkoolketen, onder andere met de Zwitserse overheid die momenteel
bezig is met het opstellen van richtlijnen voor handelaren.
- Verkennen van mogelijkheden voor samenwerking en afstemming met
andere Europese spelers ter verbetering van de steenkoolketen. De
Nederlandse overheid zal conference calls organiseren om deze
samenwerking te verkennen en stelt zich tot doel naast de samenwerking
met Zwitserland met nog een andere Europese overheid gezamenlijke
acties te formuleren.
- Er wordt ingezet op de effectievere implementatie van het
duurzaamheidshoofdstuk in handelsovereenkomsten, waaronder het
handelsverdrag tussen de EU en Colombia.
Publicatie overzicht geleverde inspanningen
Artikel 4.6
- Publiceren van een geaggregeerd overzicht van inspanningen met
betrekking tot de in het convenant genoemde activiteiten (Q3).

4

Organiseren stakeholder bijeenkomst
Artikel 5.1
Gezamenlijk met de energiebedrijven organiseren van een
stakeholderbijeenkomst. Voor deze bijeenkomst worden relevante
stakeholders, zoals NGO’s, CBO’s, vakbonden, mijnbouwbedrijven,
overslagbedrijven, havens, handelaren en overheden van steenkool
importerende en exporterende landen uitgenodigd om de voortgang van
de uitvoering van de afspraken in het convenant te gespreken. Daarnaast
wordt vooruitgekeken naar de activiteiten in het volgende jaar. Mede op
basis van de uitkomsten van de ontwikkelingen in 2017 zal het
programma voor de stakeholderbijeenkomst in 2017 in de loop van het
jaar worden opgesteld.
Inspanningen in exporterende landen
Het convenant is gericht op verbeteringen in de gehele steenkoolketen,
wereldwijd. In een aantal landen wordt echter specifieke acties uitgevoerd.
Ondersteuning in Colombia (artikel 4.5)
-

-

1

Zoals al bleek uit de door de overheid gefinancierde en in 2014
gepubliceerde Scoping Mission1, zijn er diverse uitdagingen in de
Colombiaanse steenkoolsector. Naast milieuproblematiek spelen sociale
uitdagingen, onder meer met betrekking tot herhuisvesting van
omwonenden van steenkoolmijnen. Vakbondsleden hebben het zwaar in
heel Colombia, ook in de regio Cesar. Het ministerie en de ambassade in
Bogota laten zich informeren over de stand van zaken door betrokken
maatschappelijke organisaties en vakbonden en bespreken zorgen en
ontwikkelingen met energiebedrijven en mijnbouwbedrijven.
Komen tot een project ter implementatie van de belangrijkste
aanbevelingen uit de Sector Wide Impact Assessment (SWIA) in de
Colombiaanse mijnbouwregio Cesar, idealiter in samenwerking met
andere donoren, waarbij de Colombiaanse overheid – bijvoorbeeld in de
hoedanigheid van de Ombudsman - en bedrijven nauw betrokken
worden. De SWIA werd mede door Nederland gefinancierd en is in
augustus 2016 (in Engels) gepubliceerd (link SWIA). Sinds de publicatie
zet de Nederlandse overheid zich in voor een brede verspreiding van de
aanbevelingen, door o.a. het organiseren van diverse bijeenkomsten met
bedrijven, maatschappelijke organisaties en onderzoekers in Nederland,
en wil dat desgewenst in 2017 blijven doen.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/10/01/scoping-missionunderstanding-the-context-of-the-colombian-coal-sector-engels

5

-

-

-

De Nederlandse overheid staat een inclusieve benadering voor, waarin
transitional justice - ingebed in het vredesakkoord met FARC - voorziet in
genoegdoening voor slachtoffers van het gewapend conflict in Colombia.
Ten tijde van de opstelling van dit actieplan, moeten de kaders van de
aangekondigde waarheidscommissie en het vredestribunaal nog worden
uitgewerkt. Nederland zal, in overleg met Colombiaanse autoriteiten,
bepalen waar een eventuele Nederlandse bijdrage aan het transitional
justice proces zich op kan richten. Ook zullen mogelijkheden worden
verkend voor samenwerking met andere landen op dit vlak.
De Nederlandse overheid steunt bij de implementatie van het
vredesakkoord in het bijzonder het ter verantwoording roepen van
derden (waaronder bedrijven) voor hun rol in het gewapende conflict als
onderdeel van het transitional justice proces. Het is belangrijk te leren
van de lessen uit het verleden als het gaat over de rol van bedrijven in
conflictsituaties, juist in de fase van transitional justice. De Nederlandse
overheid is bereid om dialoog over dit onderwerp te stimuleren, mogelijk
mede naar aanleiding van het in 2017 te verschijnen onderzoek van PAX
en de Universiteit van Oxford over dit onderwerp.
In 2015 legden Nederland en Colombia intenties voor samenwerking op
het gebied van verantwoorde mijnbouw vast in een MoU. In 2017
worden deze intenties verder omgezet in concrete afspraken voor
samenwerking. Initiatieven op het gebied van water en mijnbouw
hebben hierbij prioriteit. November 2016 vond al een fact finding missie
water/mijnbouw plaats. Voor medio 2017 staat een vervolg missie
gepland om assistentie te verlenen vanuit Nederland bij uitdagingen in
de mijnbouwsector aan het gebruik van water.

Ondersteuning in Zuid-Afrika
- In 2017 worden ter opvolging van het bezoek aan de steenkoolsector in
Zuid-Afrika (november 2016) de volgende acties ondernomen:
o Opvolging dialoog over uitdagingen voor mens en milieu met ZuidAfrikaanse stakeholders door:
In te gaan op de uitnodiging van het Department of Mineral
Resources (DMR) een videoconferentie op te zetten met de
Nederlandse overheid, energiebedrijven en Bettercoal om de
uitdagingen op het gebied van sociale en milieuomstandigheden
te bespreken.
Het organiseren van een inkomend bezoek van Zuid-Afrikaanse
Department of Water and Sanitation & Department of Mineral
Resources, mijnbouwbedrijven, vakbonden en NGOs/CBO’s om
ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren, o.a. m.b.t.
luchtvervuiling, rehabilitatie en hervestiging (zoals bij mijnen in
Duitsland). Bij het inkomend bezoek worden ook EU-lidstaten en
de Europese Vertegenwoordiging in Den Haag betrokken.
6

Onderzocht wordt of dit bezoek i.k.v. het ‘Influential Program’ van
RVO kan worden uitgevoerd.
o Op verzoek van convenantspartijen is de Nederlandse ambassade in
Pretoria bereid, gezamenlijk of afzonderlijk, de bedrijven en
gemeenschappen opnieuw te bezoeken en hen te begeleiden.
o De Nederlandse overheid en de Ambassade in Pretoria zullen het
Bettercoal initiatief onder de aandacht brengen bij Europese
vertegenwoordiging, andere Europese lidstaten en VP-landen zowel
via Brussel als in Zuid-Afrika.
o Samenwerking met energiebedrijven in het kader van de Orange
Corners wordt onderzocht. Met het Orange Corners (OC) initiatief
geeft de ambassade in samenwerking met partners (bedrijfsleven &
kennisinstellingen) op een vernieuwende manier invulling aan de ‘van
hulp naar handel’ agenda.
Clean Coal China
De Nederlandse overheid ondersteunt het initiatief ‘Clean Coal China’ binnen
het publiek-private programma Partners for International Business (PIB). Het
initiatief is gestart op 1 december 2015 en heeft tot doel expertise en
technologieën te leveren die helpen de lucht- en watervervuiling in China
drastisch te verminderen.
Overige inspanningen door de Nederlandse overheid:
De Nederlandse overheid steunt de samenwerking tussen energiebedrijven,
Bettercoal en de OESO RBC Unit gericht op een verantwoorde
steenkoolketen. De ontwikkeling van het ‘Mineral Risk Handbook’ door de
OESO RBC Unit, waarin steenkool wordt ingebed, is een specifiek onderwerp
voor samenwerking. Van 2-4 mei zal de Nederlandse overheid deelnemen
aan het ‘11th Forum on Responsible Mineral Supply Chains’, dat mede
georganiseerd wordt door de OESO. Tijdens het forum zal het ‘mineral risk
handbook’, waarin ook steenkool wordt behandeld, worden gepubliceerd.

7