Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

866
Vragen van het lid Bouchallikh (GroenLinks) aan de Minister en de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over varend ontgassen in
Flevoland (ingezonden 27 oktober 2021).
Antwoord van Minister Visser (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen
23 november 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Structureel kankerverwekkend gas geloosd in
meren Flevoland»1?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat er tussen de 100 en 400 keer per jaar grote hoeveelheden
kankerverwekkende stoffen uit binnenvaarttankers worden vrijgelaten op het
Marker- en IJsselmeer? Zo nee, waarom niet? Hoeveel keer per jaar gebeurt
dat in andere dunbevolkte gebieden?
Antwoord 2
Bij de invoering van het provinciale ontgasverbod heeft de provincie
Flevoland onderzoek laten doen naar de omvang van het ontgassen in de
provincie (Ontgassingen in kaart ten behoeve van een ontgassingsverbod in
Flevoland, CE Delft mei 2017). De aantallen van 100 tot 400 lozingen per jaar
die in de media worden genoemd komen voort uit dit onderzoek. De
provincie Flevoland heeft dit aantal vervolgens nader geduid naar aanleiding
van schriftelijke vragen vanuit de Statenfractie van het CDA2.
Bij de totstandkoming van het internationaal afgesproken verbod op varend
ontgassen heeft het ministerie in 2016 een onderzoek laten uitvoeren naar de
aard en omvang van het varend ontgassen in Nederland, niet specifiek in
dunbevolkte gebieden. Hieruit kwam naar voren dat in heel Nederland in
2014 naar schatting ongeveer 3.300 ontgassingen hebben plaatsgevonden.
1

Algemeen Dagblad, 25 oktober 2021, Structureel kankerverwekkend gas geloosd in meren
Flevoland (https://www.ad.nl/binnenland/structureel-kankerverwekkend-gas-geloosd-in-merenflevoland~a450be06/)
2
https://stateninformatie.flevoland.nl/documenten/schriftelijke-vragen/DOCUVITP-2863621-v2Beantwoording-schriftelijke-vragen-CDA-Ontgassen.PDF

ah-tk-20212022-866
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe staat deze praktijk in relatie tot de aangenomen motie van het lid Laçin
c.s. om al per 1 juli 2020 een verbod op varend ontgassen in te voeren
(Kamerstuk 31 409, nr. 263)?3 Waarom is die opdracht van de Kamer nog
steeds niet uitgevoerd?
Antwoord 3
Laat ik voorop stellen dat ook ik het verbod op varend ontgassen snel van
kracht wil laten worden. Nederland heeft in 2017 overeenstemming bereikt
met de andere verdragsstaten om het Scheepsafvalstoffenverdrag uit te
breiden met een verbod op het uitstoten van vervluchtigende gevaarlijke
stoffen naar de atmosfeer en heeft dit vastgelegd in nationale wetgeving4 5.
In voornoemde motie werd de regering verzocht om per 1 juli 2020 een
landelijk verbod op varend ontgassen in te voeren. Door middel van een
Kamerbrief van 30 april 2020 heb ik de Kamer geïnformeerd over de
uitvoering van deze motie6. In die brief is aangegeven dat het Scheepsafvalstoffenverdrag (het CDNI-verdrag, het Verdrag inzake de Verzameling, Afgifte
en Inname van Afval in de Rijn- en Binnenvaart), waarin het verbod is
geregeld, bepaalt dat het verbod van kracht wordt zes maanden nadat de
laatste verdragsstaat het verbod heeft opgenomen in de eigen nationale
wetgeving. Nederland is gebonden aan dit verdrag en kan daarom niet
eigenstandig een nationaal verbod invoeren.
Om te beginnen worden de buurlanden geregeld verzocht om vaart te maken
met de ratificatie van het verdrag. Ondertussen zitten we niet stil: binnen de
Taskforce «Varend Ontgassen» werkt het Rijk samen met de provincies,
brancheorganisaties uit de petrochemie, de binnenvaart en de havens aan de
voorbereidingen van de invoering van het varend ontgassen door o.a.
ontgassingsinstallaties te laten testen en onderzoek te doen naar de
benodigde vergunningen. Daarnaast worden de buurlanden geregeld
verzocht om vaart te maken met de ratificatie van het verdrag.
Tot slot heb ik recent nog een constructief overleg gehad over deze kwestie
met de gedeputeerden van de provincies Flevoland en Zeeland. Gezien de
bovengenoemde beperking heb ik met de gedeputeerden afgesproken om
nog dit jaar met de sector om tafel gaan om te kijken hoe zij, in aanloop naar
een verbod, alvast het ontgassen kan verminderen. Mogelijkheden hiertoe
zijn bijvoorbeeld het gebruik maken van succesvol geteste installaties en het
zodanig organiseren van de vervoersstromen dat ontgassen minder tot niet
nodig is. Ook verkennen de deelnemers van de taskforce Varend Ontgassen
of voor de financiering gebruik gemaakt kan worden van een EU-subsidie.
Vraag 4
Wat is het effect op milieu en gezondheid voor de inwoners van de provincies Flevoland en Zeeland? Vindt u het aanvaardbaar dat inwoners van deze
provincies en een Natura 2000-gebied bloot worden gesteld aan gevaarlijke
stoffen?
Antwoord 4
Varend ontgassen is belastend voor mens en milieu. Vandaar dat Nederland
zich internationaal hard heeft gemaakt voor een verbod op varend ontgassen
en dat op initiatief van Nederland dit verbod er ook gaat komen7 8. Helaas
moeten we wachten op de ratificatie van het verdrag in de andere landen. De
Europese overeenkomst voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over de
binnenwateren (het ADN) stelt wel voorwaarden aan het ontgassen van
schepen. Dit mag namelijk niet plaatsvinden in dichtbevolkte gebieden, en in
de buurt van bruggen, sluizen en hun voorhavens. Deze regel wordt door de
ILT gehandhaafd. Hierover is uw Kamer op 21 augustus 2019 geïnformeerd9.

3

http://parlisweb/parlis/document.aspx?Id=778da987-5edc-44a0-98c4-842dc160b47a
Kamerstuk 31 409 nr. 121
5
Kamerstuk 25 868 nr. 25
6
Kamerstuk 31 409 nr. 275
7
Kamerstuk 31 409 nr. 121
8
Kamerstuk 25 868 nr. 25
9
Kamerstuk 31 409 nr. 254
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Daarnaast geldt op alle binnenwateren momenteel wel al een algemeen
ontgassingsverbod voor benzine (UN1203) op grond van een EU-richtlijn.
Daar wordt op gehandhaafd door RWS, ILT, havendiensten en politie.
Vraag 5
Klopt het dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) varend ontgassen
blijft gedogen in afwachting van het internationale verbod?
Antwoord 5
Nee, dit klopt niet. Er is geen sprake van een gedoogbeleid. Het varend
ontgassen wordt thans gereguleerd in het ADN. Die regelgeving bepaalt dat
schepen niet mogen ontgassen in dichtbevolkte gebieden, in de buurt van
bruggen, sluizen en hun voorhavens. Op deze regelgeving wordt door de ILT
gehandhaafd. Zij voert controleacties uit waarin schepen die toch in
dichtbevolkte gebieden ontgassen worden aangepakt10. Via de Taskforce
Varend ontgassen bereiden Rijk, provincies, brancheverenigingen van de
petrochemische industrie, de binnenvaart en de havens zich voor op de
succesvolle implementatie van een algemeen verbod zo gauw dat mogelijk is.
Vraag 6
Klopt het dat alleen Zwitserland het Scheepvaartafvalstoffenverdrag nog
moet ratificeren? Op welke termijn verwacht u dat dit gerealiseerd zal zijn?
Klopt het dat nieuwe regelgeving waarschijnlijk pas in 2026 ingaat? Kunt u
druk uitoefenen op uw collega’s in Zwitserland om dit proces te versnellen?
Antwoord 6
Alle landen zijn het inhoudelijk eens over het feit dat er een ontgasverbod
dient te komen. Naast Zwitserland dienen ook Frankrijk en België de
verdragswijziging nog te ratificeren. Volgens de laatste stand van zaken
verwacht Zwitserland eind 2023 de ratificatie te hebben voltooid. Zwitserland
heeft aangegeven dat ratificatie een complexe aangelegenheid betreft, mede
omdat Zwitserland de ratificatie van dit verdrag koppelt aan de ratificatie van
een ander scheepvaartverdrag. Frankrijk verwacht medio 2022 de verdragswijziging te ratificeren. Ik zal over de ratificatie nog persoonlijk overleg plegen
met de Franse gedelegeerde Minister van Verkeer, zodat ook op dat niveau de
Nederlandse urgentie wordt gevoeld. In België hoeft enkel het Waalse gewest
de verdragswijziging nog te ratificeren. België verwacht begin 2022 te
ratificeren. Afgelopen zomer zijn deze landen bezocht door de Nederlandse
ambassades, waarbij nogmaals is verzocht om een spoedige ratificatie. In de
laatste CDNI vergadering van begin november jl. is ook op ambtelijk niveau
hier weer aandacht voor gevraagd.
Het verbod op varend ontgassen gaat zes maanden na ratificatie door de
laatste verdragsstaat in. Het verbod wordt in drie fasen ingevoerd. Het verbod
zal telkens op meer stoffen van toepassing zijn. De eerste fase zou dan na
verwachting medio 2024 ingaan. De eerste fase betreft de meest vervoerde
stoffen (zoals motorbrandstoffen), waardoor een groot deel van de ontgassingen direct zal zijn verboden. De tweede fase bevat een verbod op het
ontgassen van ruwe aardolie, ontvlambare vloeistoffen en koolwaterstoffen
met meer dan 10% benzeen en gaat in twee jaar na de eerste fase. De derde
en laatste fase (onder andere aceton, ethanol en methanol) zou dan naar
verwachting in 2027 of 2028 moeten ingaan.
Vraag 7
Wat is uw oordeel over het feit dat de provincie Flevoland zelf een verordening heeft moeten invoeren om varend ontgassen te verbieden, ondanks het
feit dat de omgevingsdienst daar eigenlijk de middelen niet voor heeft om dat
te handhaven? Vindt u het niet zorgelijk dat de provincie in deze positie is
geplaatst?
Antwoord 7
Het Rijk en de provincies zijn het er over eens dat dat het varend ontgassen
van binnenvaarttankers zo snel mogelijk moet stoppen. Sinds 2013 is
Nederland in het Scheepsafvalstoffenverdrag de voortrekker voor uitbreiding
10

Kamerstuk 31 409 nr. 254

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

van het verbod op varend ontgassen. Om de urgentie van het probleem
internationaal te benadrukken, is dankbaar gebruik gemaakt van de provinciale ontgassingsverboden die in 2015 en 2016 in werking traden. Nederland
heeft uiteindelijk in 2017 overeenstemming bereikt met de andere verdragsstaten om het Scheepsafvalstoffenverdrag uit te breiden met een verbod op
het uitstoten van vervluchtigende gevaarlijke stoffen naar de atmosfeer en
heeft dit vastgelegd in nationale wetgeving11 12. In het internationaal
afgesproken verbod is ook opgenomen dat de verladers (degene die de
vervoersopdrachten verlenen) verantwoordelijk zijn voor het bekostigen van
de benodigde ontgassing, een aspect wat in de provinciale verboden niet is
geregeld.
Helaas kan Nederland het verbod niet eigenstandig in werking laten treden.
Pas 6 maanden nadat het Scheepsafvalstoffenverdrag is geratificeerd door
alle deelnemende landen wordt het verbod van kracht.
In afwachting van deze ratificatie wordt varend ontgassen gereguleerd op
grond van de Europese overeenkomst voor het vervoer van gevaarlijke
stoffen over de binnenwateren (het ADN). Het ADN is gericht op het
minimaliseren van veiligheidsrisico’s in de nabije omgeving van het schip dat
de gevaarlijke stoffen vervoert. Het ADN kent geen ontgassingsverbod. Het
stelt alleen veiligheidsvoorwaarden aan het varend ontgassen. Zo mag er niet
worden ontgast in dichtbevolkte gebieden en in de nabijheid van bruggen,
sluizen en hun voorhavens. Het regelt daarom niet de randvoorwaarden die
bij een algemeen verbod nodig zijn. Voor een algeheel verbod op ontgassen
biedt het ADN geen basis. Op deze regelgeving wordt door de ILT gehandhaafd. Zij voert geregeld controleacties uit. In het geval de ILT een overtreding signaleert, treedt zij handhavend op13.
De verantwoordelijkheid voor de handhaving van provinciale verordeningen
ligt bij de provincies. Het provinciale verbod op varend ontgassen geeft de
Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek echter geen mandaat om
op Rijkswateren te handhaven.
Vraag 8
Waarom heeft de ILT groene vaarroutes in Flevoland aangegeven op hun
kaartje, terwijl zij bekend zijn met het lokale verbod? Hoe verhoudt zich dit tot
het optreden als één overheid? Hoe voorkomt u een waterbedeffect nu er wel
een effectief verbod is in andere regio’s?
Antwoord 8
De verantwoordelijkheid voor de handhaving van provinciale verordeningen
ligt bij de provincies. Het provinciale verbod op varend ontgassen geeft de
Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek echter geen mandaat om
op Rijkswateren te handhaven.
Op alle binnenwateren geldt sinds 2006 alleen een algemeen ontgassingsverbod voor benzine (UN1203) op grond van een EU-richtlijn. Daar wordt op
gehandhaafd door RWS, ILT, havendiensten en politie. De landelijke handhaving op de huidige en toekomstige regelgeving op het gebied van ontgassen
is voldoende op orde. De provincies moeten erop toezien dat de ontgassingsinstallaties voldoen aan de voorwaarden die het Scheepsafvalstoffenverdrag
hieraan stelt.
Toen de provincies hun verboden op varend ontgassen instelden, is via
meerdere kanalen en ministeries aan de provincies kenbaar gemaakt dat de
provinciale verboden niet geldig zijn op Rijkswateren. Ook is dit destijds aan
de Tweede Kamer gemeld door middel van beantwoording van Kamervragen
van de leden Dijkstra en Schonis14 en de leden van Gerven en Van Tongeren15.
Vraag 9
Zijn er intussen voldoende ontgassingsinstallaties in Nederland gerealiseerd
om de behoefte te kunnen vervullen? Zo nee, wat gaat u doen om dit zo snel
mogelijk te realiseren?
11

Kamerstuk 31 409 nr. 121
Kamerstuk 25 868 nr. 25
13
Kamerstuk 31 409 nr. 254
14
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 2223
15
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 1474
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 9
Het is uiteindelijk aan de sector, als gebruiker, om te bepalen of er voldoende
ontgassingsinstallaties zijn. Vanuit de taskforce Varend Ontgassen (waarin het
ministerie, de provincies, de brancheorganisaties in de petrochemie, de
binnenvaart en de havens participeren) wordt de sector ondersteund in deze
behoeftebepaling door het uitvoeren van proeven met mobiele ontgassingsinstallaties. Het ministerie heeft hiervoor destijds budget beschikbaar gesteld.
Er zijn op dit moment vijf installaties getest, verspreid over de door de sector
gewenste locaties zoals Rotterdam, Amsterdam en Zeeland. De installaties
zijn getest met een aantal stoffen die straks onder het verbod vallen, zoals
nafta en ethanol. Deze installaties kunnen op dit moment worden vergund
om te ontgassen voor deze stoffen als daarvoor een aanvraag wordt
ingediend.
De komende periode worden er nog meer proeven met deze installaties
uitgevoerd met andere stoffen. De meest snelle manier om te worden
vergund is wanneer deze installaties hun activiteiten gaan aanbieden bij
bestaande (overslag) bedrijven die hiervoor een uitbreiding van de huidige
vergunning kunnen aanvragen. Voor ontgassen op openbare kades moet nu
nog individueel ontheffing worden verleend. In de taskforce wordt gewerkt
aan een specifiek vergunningenkader voor de situatie waarbij op een
openbare kade met behulp van een mobiele installatie wordt ontgast. Of dit
voldoende is bij het van kracht worden van een verbod moet blijken. Naast
het gebruik maken van een ontgassingsinstallatie kan de sector er immers
ook voor kiezen om vaker dezelfde of verenigbare lading te vervoeren. Dan
hoeft er niet te worden ontgast en kan men de kosten van een ontgassing
besparen.
Omdat er nog geen verplichting bestaat om de ladingdampen af te geven, is
er weinig animo om reeds gebruik te maken van deze installaties. Ik heb
daarom met de gedeputeerden van Flevoland en Zeeland afgesproken om
met de sector om tafel te gaan om te bespreken hoe de sector in aanloop
naar het verbod het aantal ontgassingen al kan verminderen. Mogelijkheden
hiertoe zijn bijvoorbeeld het gebruik maken van succesvol geteste installaties
en het zodanig organiseren van de vervoersstromen dat ontgassen minder tot
niet nodig is. Ook verkennen de deelnemers van de taskforce Varend
Ontgassen of voor de financiering gebruik gemaakt kan worden van een
EU-subsidie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5