Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

27 561

Nationaal Antennebeleid

Nr. 37

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 november 2008
Eind 2007 heeft de minister van Economische Zaken (TK, ez07000612,
3 december 2007) toegezegd een reactie op het BioInitiative rapport aan
de Kamer te zenden, nadat de reactie van het Kennisplatform Elektromagnetische velden op dit rapport bekend zou zijn. Op 24 juli jl. heeft het
Kennisplatform deze reactie gegeven. Daarnaast heeft ook de Gezondheidsraad op 2 september jl. – op eigen initiatief – in een briefadvies een
oordeel op hoofdlijnen gegeven over de wetenschappelijke waarde van
het BioInitiative rapport. De reactie van het Kennisplatform en het briefadvies van de Gezondheidsraad zijn als bijlage bij deze brief gevoegd.1
Aan de hand hiervan stuur ik u, mede namens de minister van Economische Zaken en de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, onze
reactie op het BioInitiative rapport.
De Gezondheidsraad heeft fundamentele kritiek op de wijze waarop het
BioInitiative rapport tot stand is gekomen. In het advies wordt dit aan de
hand van voorbeelden duidelijk gemaakt. De Gezondheidsraad concludeert: «In aanmerking genomen de wijze van tot stand komen, het selectieve gebruik van wetenschappelijke gegevens en de verdere tekortkomingen concludeert de commissie dat het BioInitiative rapport geen
gebalanceerd en objectief beeld geeft van de huidige stand van de wetenschap. Het rapport geeft dan ook geen aanleiding om de gangbare opvattingen over de risico’s van blootstelling aan elektromagnetische velden te
herzien. Het BioInitiative rapport pleit voor het voorkómen van elk effect
van elektromagnetische velden op biologische systemen en gaat daarbij
voorbij aan het onderscheid dat door experts gemaakt wordt tussen effect
en schade. De commissie deelt deze benadering niet en heeft hiervoor in
eerdere publicaties argumenten aangedragen (bijvoorbeeld in het advies
Mobiele telefoons – een gezondheidskundige analyse uit 2002). In het
Jaarbericht Elektromagnetische velden 2008 zal zij aan dit onderwerp
wederom aandacht besteden.»

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

KST125461
0809tkkst27561-37
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 561, nr. 37

1

De reactie van de Gezondheidsraad is in overeenstemming met de eerder
uitgebrachte reactie van het Kennisplatform. Het Kennisplatform geeft aan
dat een goede weergave van de stand van de wetenschap alleen mogelijk
is door een systematische beoordeling van alle beschikbare literatuur over
een onderwerp. Het Kennisplatform vindt dat het BioInitiative rapport
daarin niet volledig is en dat het pleidooi voor een wijziging van de grenswaarden (deel 1 van het rapport) conclusies bevat die stelliger zijn dan die
in de ondersteunende hoofdstukken in deel 2 van het rapport. Bovendien
worden biologische effecten onterecht doorvertaald naar gezondheidseffecten. Het Kennisplatform is van mening dat de conclusie in het rapport
niet wordt onderbouwd vanuit een evenwichtige beoordeling van de
beschikbare wetenschappelijke kennis, maar dat selectief wetenschappelijke informatie en argumenten zijn gekozen om tot de conclusie te komen.
Op basis van het voorgaande ben ik samen met mijn collega’s, de minister
van Economische Zaken en de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van mening dat het BioInitiative rapport geen basis vormt om in
het algemeen het beleid ten aanzien van blootstelling aan elektromagnetische velden te wijzigen en in het bijzonder de in Nederland gehanteerde
grens- en advieswaarden te heroverwegen.
Het kabinet merkt op dat het de zorgen binnen de maatschappij met
betrekking tot de mogelijke gezondheidseffecten van elektromagnetische
velden serieus neemt. Mede daarom is het beleid gebaseerd op wetenschappelijke informatie en het voorzorgbeginsel. De Gezondheidsraad
brengt gevraagd en ongevraagd regelmatig adviezen uit waarin de wetenschappelijke inzichten over blootstelling aan elektromagnetische velden
en gezondheid zijn verwoord, op basis van een analyse van de resultaten
van alle (internationale) wetenschappelijke publicaties op dit onderwerp.
Besluiten over de toepassing van het voorzorgbeginsel zijn politiek van
aard. Het beginsel wordt toegepast indien er op grond van een voorlopige
maar objectieve risico evaluatie, aanwijzingen zijn voor potentieel gevaar,
maar het bestaan, de omvang en de gevolgen hiervan niet volledig
kunnen worden aangetoond wegens onvoldoende of onzekere wetenschappelijke gegevens. Het voorzorgsbeginsel rechtvaardigt nooit het
nemen van een willekeurig besluit.
Bij het nemen van maatregelen op grond van het voorzorgsbeginsel moet
ook rekening worden gehouden met de gebleken onzekerheden, met de
gevolgen van «niet handelen» en moet een afweging worden gemaakt
van de voor- en nadelen van de verschillende opties. Het beginsel van
proportionaliteit tussen maatregelen en (potentieel) risico dient daarbij in
acht te worden genomen.
Met betrekking tot hoogspanningslijnen wordt rekening gehouden met de
wetenschappelijke informatie omtrent de relatie tussen het voorkomen
van kinderleukemie en blootstelling aan magnetische velden. Deze informatie is onzeker en niet voldoende om een uitgebreide risico-evaluatie uit
te voeren en grenswaarden te stellen aan de blootstelling van kinderen.
De voorlopige en objectieve informatie geeft echter wel aanwijzingen voor
een potentieel gevaar. Door toepassing van het voorzorgbeginsel en rekening houdend met het proportionaliteitsbeginsel, is in 2005 het Rijksbeleid
aangepast en is geadviseerd om in nieuwe situaties rekening te houden
met de blootstelling aan een magnetisch veld van 0,4 microtesla. De
sindsdien beschikbaar gekomen wetenschappelijk goed gefundeerde
informatie1 heeft niet geleid tot wezenlijk nieuwe inzichten en dit advies
wordt thans gecontinueerd.
1

zie bijv. fact sheet no 322, van de WHO, juni
2007; http://www.who.int/peh-emf/
publications/facts/fs322_ELF_fields_
dutch.pdf

Met betrekking tot radiofrequente velden afkomstig van radio- en
tv-zenders en antennes voor mobiele (tele)communicatie, zijn tot nu toe,
op basis van wetenschappelijke informatie, geen aanwijzingen gevonden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 561, nr. 37

2

voor een potentieel gevaar van langdurige blootstelling aan de veldsterktes die in de leefomgeving voorkomen. Een verlaging van de betreffende blootstellinglimieten zou dus subjectief zijn en geen wetenschappelijke onderbouwing hebben.
Bovendien zijn de veldsterktes (van antennes) waaraan de bevolking
daadwerkelijk wordt blootgesteld1, in Nederland substantieel lager dan de
huidige blootstellingslimieten. Daarom worden op dit moment in het
kader van het Nationaal Antennebeleid geen nadere maatregelen
genomen om bijvoorbeeld de blootstellinglimieten te verlagen.
Om een goede invulling te kunnen blijven geven aan het voorzorgbeginsel
blijft het kabinet zich op de hoogte stellen van de wetenschappelijke
ontwikkelingen zodat hier rekening mee kan worden gehouden. Dit
gebeurt in het algemeen via kennisinstituten en het Kennisplatform en in
het bijzonder via de Gezondheidsraad. Dit adviesorgaan is ingesteld als
adviseur van het kabinet en brengt in dat verband zowel gevraagd als
ongevraagd regelmatig adviezen uit over onderzoek naar biologische en
gezondheidseffecten van elektromagnetische velden.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. M. Cramer

1

Agentschap Telecom «Veilige veldsterktes –
veldsterktemetingen in het kader van het
convenant kleine antennes», mei 2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 561, nr. 37

3