Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

30 010

Gedetineerdenbegeleiding buitenland

29 344

Terugkeerbeleid

Nr. 46

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSECRETARIS VAN JUSTITIE
EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 september 2019
Hierbij doen wij uw Kamer de rapportage van de Inspectie Justitie en
Veiligheid (hierna: Inspectie) «Internationale Rechtshulp Gewogen:
Casusonderzoek (strafrechtelijke) informatie-uitwisseling met
Bangladesh» toekomen1. Deze rapportage kwam tot stand naar aanleiding
van een gedwongen begeleide terugkeer van een vreemdeling (hierna:
betrokkene) naar Bangladesh in januari 2018.
De Inspectie JenV houdt toezicht op het terugkeerproces van vreemdelingen en ontvangt hierover rapportages van de Koninklijke Marechaussee
(KMar). Bij deze casus werd de KMar bij uitzetting van een vreemdeling
naar Bangladesh verrast door het feit dat betrokkene bij aankomst op de
luchthaven in Dhaka werd opgewacht door Bengaalse autoriteiten die de
beschikking hadden over stukken uit het Nederlandse strafrechtelijk
onderzoek. De Bengaalse autoriteiten hebben destijds bericht dat
betrokkene is aangehouden en enkele dagen in detentie heeft gezeten. Het
rapport van de Inspectie richt zich niet op de gebeurtenissen na de
overdracht aan de Bengaalse autoriteiten.
Betrokkene is voorafgaand aan zijn gedwongen uitzetting enige tijd
verdachte geweest in een Nederlands strafrechtelijk onderzoek naar
illegale export van beendermeel. In het kader van dit strafrechtelijk
onderzoek is op meerdere momenten informatie uitgewisseld tussen de
Nederlandse en de Bengaalse autoriteiten. De Inspectie heeft onderzocht
hoe deze informatie-uitwisseling over het strafrechtelijk onderzoek naar
betrokkene is verlopen. Daarbij heeft de Inspectie gekeken op welke wijze
actoren in de strafrechtketen en de vreemdelingenketen elkaar daarover
hebben geïnformeerd en hoe deze informatie is betrokken bij de
afwegingen die binnen de ketens zijn gemaakt.

1

kst-30010-46
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 010, nr. 46

1

De Inspectie komt tot het oordeel dat de kwaliteit van de taakuitvoering en
het ketenbewustzijn met betrekking tot uitgaande rechtshulp met landen
waarmee Nederland nauwelijks of geen rechtshulprelatie onderhoudt,
dient te worden verbeterd. Dit geldt ook voor de kwaliteit van de
informatie-uitwisseling op dit punt tussen de strafrechtketen en de
vreemdelingenketen. De Inspectie doet een aantal aanbevelingen om
beter te borgen dat politiegegevens zorgvuldig worden getoetst voordat
ze met het buitenland worden gedeeld. Ook doet zij de aanbeveling de
uitwisseling van politiegegevens – indien van toepassing – te betrekken bij
afwegingen binnen de vreemdelingenketen met betrekking tot
gedwongen (begeleide) terugkeer. De Inspectie raadt aan om ten aanzien
van deze punten concrete procesbeschrijvingen, -protocollen en werkinstructies op te stellen.
Het rapport van de Inspectie toont aan dat het proces van uitwisseling van
politiegegevens met derde landen, zeker ook in het kader van internationale rechtshulp, vaak een veelheid aan actoren kent. Dat maakt dat het
van groot belang is dat dit proces zodanig moet zijn ingericht dat
betrokken actoren op het juiste moment in het proces en zoveel mogelijk
in gezamenlijkheid een juiste afweging maken. Daarbij wordt enerzijds
rekening gehouden met het opsporingsbelang en anderzijds met de
mogelijke risico’s voor betrokken individuen. In deze casus blijkt dat
betrokken actoren elkaar niet altijd goed in beeld hebben gehad, waardoor
essentiële processtappen niet zijn gevolgd. Wij betreuren deze gang van
zaken en nemen de conclusies en aanbevelingen van de Inspectie zeer
serieus.
Om de samenwerking en rolverdeling bij internationale rechtshulp te
verbeteren, zijn reeds verschillende trajecten in gang gezet.
Ten eerste stelt de Wet politiegegevens (Wpg) sinds 1 januari 2019
strengere regels aan de doorgifte van politiegegevens aan derde landen
dan ten tijde van deze casus het geval was. Doorgifte is op grond van
artikel 17a Wpg aan strenge eisen gebonden. In het geval van uitgaande
verzoeken in het kader van de opsporing of vervolging van strafbare feiten
geldt dat gegevens alleen mogen worden verstrekt aan een derde land in
een afzonderlijk geval. De bevraging dient tot de meest strikt noodzakelijke gegevens te worden beperkt en de grondrechten en fundamentele
vrijheden van de betrokkene dienen te worden afgewogen tegen het
belang van doorgifte. Dit vergt per geval een afzonderlijke afweging.
Uitgangspunt is daarnaast dat de te verstrekken gegevens in relatie tot het
doel van de doorgifte toereikend, ter zake dienend en niet bovenmatig
zijn. Hiervoor wordt een gezamenlijke instructie voor de politie, de KMar
en de bijzondere opsporingsdiensten opgesteld.
Ten tweede zal het Openbaar Ministerie (OM) op korte termijn de
Aanwijzing over de inlichtingenuitwisseling tussen Nederlandse en
buitenlandse opsporingsdiensten afronden. Die Aanwijzing vloeit voort uit
de artikelen 5.1.7 en 5.1.2 van het Wetboek van Strafvordering (WvSv) en
vervangt de «Aanwijzing nr. 2008A024 inzake de informatie-uitwisseling in
het kader van de wederzijdse rechtshulp in strafzaken (552i Sv.) De
Aanwijzing zal zien op alle vormen van samenwerking met buitenlandse
autoriteiten in het kader van de opsporing, vervolging en berechting van
strafbare feiten of verzoeken in het kader van de tenuitvoerlegging van
straffen. In deze Aanwijzing wordt beschreven in welke gevallen opsporingsdiensten politiegegevens zonder tussenkomst van de officier mogen
uitwisselen met buitenlandse collega’s, zowel in het geval van inkomende
als van uitgaande rechtshulpverzoeken. Deze toetsing aan het WvSv zal in
de praktijk gelijktijdig plaatsvinden met de beoordeling of is voldaan aan
de criteria voor doorgifte die de Wpg stelt. Daarnaast geeft deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 010, nr. 46

2

Aanwijzing handvatten aan de officier van justitie wanneer – onder zijn
gezag en slechts na diens toestemming – informatie langs politiële weg
wordt gedeeld met derde landen.
Ten derde heeft de Minister van Justitie en Veiligheid naar aanleiding van
het rapport van de Nationale ombudsman over de klacht van de heer Van
Laarhoven en zijn partner mevrouw Kaen-In aan uw Kamer toegezegd de
samenwerking en rolverdeling bij internationale rechtshulp goed te zullen
beschouwen (Kamerstuk 30 010, nr. 43 en Handelingen II 2018/19, nr. 80,
item 18). De belangenafweging, waarbij ook het belang van de betrokken
individuen dient te worden meegewogen, dient per geval steeds optimaal
gestalte te krijgen. Deze beschouwing zal moeten resulteren in een
heldere en voor de praktijk werkbare instructie. Streven is dat deze
instructie dit najaar zal zijn afgerond. De Internationale Rechtshulpcentra
(IRC’s) zullen een centrale rol moeten gaan vervullen bij uitgaande
rechtshulp. Onontbeerlijk voor internationale informatie-uitwisseling en
rechtshulp is immers dat deze plaatsvindt in een structuur waarbinnen
deskundigheid is gewaarborgd. Het Landelijke Internationale Rechtshulpcentrum (LIRC) speelt hierin een coördinerende rol.
Nu het in deze casus niet alleen gaat om het verstrekken van gegevens in
een strafrechtelijk traject, maar ook in een vreemdelingrechtelijke context,
beveelt de Inspectie tevens aan om aandacht te besteden aan de
wederzijdse informatie-uitwisseling tussen beide ketens. De Inspectie
komt tot het oordeel dat de vreemdelingenketen niet alle relevante
informatie uit de strafrechtketen heeft kunnen betrekken voorafgaand aanen bij de effectuering van de uitzetting van betrokkene. Zoals we hiervoor
uiteengezet hebben, is c.q. wordt in de strafrechtketen reeds voorzien in
waarborgen die voor betrokkenen ongewenste effecten van internationale
samenwerking moeten voorkomen. Voor de doorgifte van politiegegevens
aan derde landen gelden inmiddels striktere voorwaarden, waarbij gronden mensenrechten zwaarwegend zijn bij de keuze om over te gaan tot
doorgifte. Bij deze toets dient door de strafrechtketen ook rekening te
worden gehouden met de vreemdelingrechtelijke status van een
betrokken persoon. Het is mijns inziens in beginsel niet nodig om deze
toets te herhalen binnen de vreemdelingenketen. De Inspectie stelt
evenwel terecht vast dat het voor de operationele taakuitvoering van de
vreemdelingenketen van belang is om op de hoogte te zijn van eerdere
strafrechtelijke samenwerking met het land van herkomst. In het kader
van de huidige herziening van het landelijk ketenprotocol «vreemdelingen
in de strafrechtketen» (het VRIS-protocol), dat de werkafspraken tussen de
betrokken partijen beschrijft met het oog op de afstemming en informatieuitwisseling tussen de strafrechtketen en vreemdelingenketen, zal worden
bezien op welke wijze deze informatie gedeeld kan worden tussen beide
ketens.
We vertrouwen erop dat de combinatie van bovengenoemde maatregelen
de door de Inspectie gesignaleerde problematiek voldoende adresseert.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 010, nr. 46

3