Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 248

Invoering Diagnose Behandeling Combinaties
(DBCs)

23 235

Thuiszorg en wijkverpleging

Nr. 337

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 november 2022
In deze brief gaan wij in op de noodzaak van collectieve afspraken tussen
zorgverzekeraars en zorgaanbieders in de medisch-specialistische zorg
(msz) en de wijkverpleging ten gevolge van pandemische crisissituaties.
Onder normale omstandigheden past het niet bij onze rol om in te gaan
op het contracteerproces tussen zorgaanbieders en verzekeraars. Binnen
het zorgverzekeringsstelsel maken immers individuele aanbieders
afspraken met individuele verzekeraars. Wij constateren echter dat de
continuïteit van zorg ten gevolge van een eerdere (wijkverpleging) en
mogelijke nieuwe pandemische crisissituatie (msz) zonder collectieve
afspraken in deze sectoren ernstig onder druk kan komen te staan.
Betrokken partijen hebben bovendien aangegeven collectieve afspraken te
willen maken om de continuïteit van zorg te borgen1.
Gelet op de uitzonderlijke context en het publieke belang om de continuïteit van zorg te borgen, geven wij met deze brief daarom bij hoge
uitzondering aan dat wij collectieve afspraken op een aantal specifieke
onderdelen in de msz en de wijkverpleging noodzakelijk acht en stellen we
kaders waarbinnen deze afspraken zich dienen te voltrekken. In het
verlengde daarvan geven wij de zorgverzekeraars en zorgaanbieders de
opdracht de door hen voorgenomen afspraken met het oog op de
continuïteit van zorg en binnen de gestelde kaders te effectueren.
Algemeen
Individuele contractering is één van de belangrijke pijlers binnen de Zvw.
Dit grondbeginsel stelt zorgverzekeraars en zorgaanbieders in staat om
gerichte afspraken te maken over de kwaliteit, omvang en prijs van zorg,
1

kst-29248-337
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zorgverzekeraars Nederland heeft reeds gepubliceerd over de afspraken voor de msz (Nieuwsbericht – Zorgverzekeraars Nederland (zn.nl)) en ook in Skipr is hierover bericht (Ziekenhuizen
en zorgverzekeraars maken nieuwe financiële afspraken coronasteun – Skipr).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 248, nr. 337

1

om zo passende zorg in te kunnen kopen voor hun verzekerden. Keuzemogelijkheden voor patiënten en verzekerden zorgen voor prikkels voor
zorgverzekeraars en zorgaanbieders om zich hiervoor in te spannen. De
mededingingsregels die hiermee gepaard gaan, zijn nodig om de
belangen van patiënten en verzekerden, te weten kwalitatief goede,
toegankelijke en betaalbare zorg, nu en in de toekomst, te beschermen.
Zonder concurrentie neemt de prikkel in het systeem immers af voor
partijen om zich optimaal in te spannen voor de best passende zorg voor
de patiënt. Dit uitgangspunt van ons stelsel staat niet ter discussie. In deze
brief lichten wij toe waarom wij desondanks, bij hoge uitzondering en in
deze zeer specifieke omstandigheden, instem met het voorstel van
zorgverzekeraars en zorgaanbieders in de betreffende sectoren om af te
wijken van het reguliere inkoopproces en tot collectieve afspraken te
komen, en hen de opdracht geef die afspraken binnen de in deze brief
gestelde kaders te effectueren.
Bij de totstandkoming van dit besluit hebben wij een afweging gemaakt
tussen de ernst van de risico’s voor de continuïteit van zorg in deze
sectoren ten gevolge van (wijkverpleging) of anticiperend op (msz)
pandemische crisissituaties bij gebrek aan collectieve actie enerzijds, en
de mogelijke negatieve gevolgen van die collectieve afspraken anderzijds.
Belangrijke uitgangspunten zijn daarbij de mate waarin de continuïteit van
zorg daadwerkelijk onder druk staat of kan komen te staan ten gevolge
van de pandemie, de mate waarin collectieve afspraken een oplossing
bieden om de zorgcontinuïteit te borgen, en de mate waarin de risico’s
van collectieve afspraken te mitigeren zijn.
Collectieve afspraken noodzakelijk over productie-uitval gerelateerd aan patiëntenspreiding in eventuele fases 2D en 3 in najaar
2022 en het jaar 2023
Allereerst hechten wij eraan te benadrukken dat, zoals reeds gecommuniceerd aan de Tweede Kamer 14 oktober jl.,2 het uitgangspunt blijft dat alle
zorgverzekeraars en zorgaanbieders individuele afspraken maken over de
vergoeding van eventuele COVID-meerkosten, ook binnen de msz. De
opdracht in deze brief beperkt zich strikt tot de collectiviteit die nodig is in
fase 2D of 3. Het verzoek is daarmee een concretisering van de kabinetsreactie op het advies van het expertteam COVID-zorg in ziekenhuizen in de
Kamerbrief van 13 juni jl.3 om voor fase 2D en 3 collectieve afspraken
mogelijk te maken. Het verzoek betreft twee onderdelen: compensatie
voor productie-uitval gerelateerd aan patiëntenspreiding in fase 2D en 3
en op voorhand comfort bieden voor generieke meerkosten die in fase 2D
en 3 vermoedelijk gemaakt moeten worden, zoals extra kosten voor de
inrichting van nieuwe werkprocessen.
Wij benadrukken dat fase 2D en 3 in onze ogen zeer uitzonderlijke en
ontwrichtende fases zijn, die worden vastgesteld door de Minister van
VWS op voordracht van het zorgveld met check door IGJ en NZa, en
waarin het, gelet op het belang van de msz voor het openhouden van de
samenleving, in het publieke belang is dat concurrentieprikkels geen
belemmering of reden tot vertraging vormen voor aanbieders van msz om
direct in het publieke belang te handelen.

2
3

Kamerstuk 25 295, nr. 1954.
Kabinetsreactie op het advies van het Expertteam COVID-zorg (Kamerstuk 25 295, nr. 1883).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 248, nr. 337

2

Collectieve afspraken over productie-uitval gerelateerd aan patiëntenspreiding in eventuele fases 2D en 3.
Indien een fase 2D of 3 zich aandient, is het van essentieel maatschappelijk belang dat de capaciteit van ziekenhuizen optimaal wordt benut en
de patiëntenspreiding in het land en de regio efficiënt en effectief
verloopt.
Daarbij overwegen wij ten eerste dat de impact van deze patiëntenspreiding op de bedrijfsvoering van individuele ziekenhuizen zeer groot
kan zijn. Patiënten moeten gespreid worden en ziekenhuizen moeten in
het collectief belang opnamecapaciteit vrijspelen, vaak ten koste van
reguliere zorg en daaraan gerelateerde zorgomzet. Verder overwegen wij
dat het ondoenlijk is om in een dergelijke pandemische situatie scherp
onderscheid te maken tussen productie-uitval direct ten gevolge van
patiëntenspreiding en uitval ten gevolge van bijvoorbeeld ziekteverzuim.
Wij zijn van mening dat een maximale continuïteit van zorg en goede
patiëntenspreiding daarom alleen tot stand komen als op voorhand
zekerheid gegeven wordt aan aanbieders van msz over compensatie voor
productie-uitval in den brede in fasen 2D en 3.
Voorts zijn wij van mening dat collectieve afspraken hierover noodzakelijk
zijn om de afspraken mogelijk te maken. Het doel van goede patiëntenspreiding en maximale continuïteit van zorg in pandemische crisissituaties vergt immers dat zorgaanbieders en verzekeraars zekerheid hebben
dat de benodigde acties in het collectieve belang, maar met nadelige
gevolgen voor de individuele bedrijfsvoering, op een eerlijke en transparante manier gecompenseerd worden.
Het belang van de totstandkoming van deze afspraken weegt voor ons
zwaarder dan de risico’s die collectieve afspraken met zich meebrengen.
De potentiële risico’s bestaan uit een verminderde prikkel tot doelmatigheid van de afspraken, een verminderde mogelijkheid tot maatwerk, en
een beperking van de keuzemogelijkheden van patiënten en verzekerden
of goede mededinging van alle aanbieders en verzekeraars, met als risico
dat de partijen in het collectief zich onafhankelijk van het publieke belang
op kunnen stellen. Om deze risico’s te beperken en het zwaarwegende
publieke belang waar dit verzoek op gericht is te benadrukken, geven wij
partijen bij de opdracht de volgende kaders mee:
• ZN, NVZ en NFU maken collectieve afspraken die voorzien in transparante sectorbrede afspraken die voorzien in de zekerheid van compensatie voor productie-uitval in fases 2D en 3.
• De afspraken beperken zich enkel tot compensatie voor productieuitval in deze fases. Het gecompenseerde productieniveau kan niet
hoger zijn dan in een vergelijkbare pre-corona periode gecompenseerd
voor benodigde (UPZ) indexaties en telt mee bij de vulling van
eventueel in individuele afspraken overeengekomen budgetplafondafspraken.
• Wij gaan ervanuit uit dat partijen (ZN, NVZ en NFU) zich houden aan
deze afspraken en dat zij zich er actief voor inzetten dat hetzelfde geldt
voor het gedeelte van hun achterban dat bij deze afspraken betrokken
is.
• Áls individuele zorgaanbieders en zorgverzekeraars zich onttrekken
aan de collectieve overeenkomst, communiceren zij transparant voor
andere partijen en toezichthouders over hoe zij de bereidheid in
pandemische crisissituaties in het collectief belang te handelen op
hetzelfde niveau kunnen garanderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 248, nr. 337

3

Collectieve afspraken noodzakelijk over generieke meerkosten in
eventuele fase 2D en 3 in 2023.
Ook met betrekking tot een eventuele toename in generieke meerkosten in
fasen 2D en 3 zijn wij van mening dat het noodzakelijk is om op voorhand
goede collectieve afspraken te maken. Het doel daarvan is om zorgaanbieders in deze sector op voorhand het comfort te geven dat zij in een
eventuele fase 2D of 3 die vraagt om extra investeringen, direct kunnen
handelen zonder risico’s voor de bedrijfsvoering.
Hierbij overwegen wij dat eventuele pandemische crisissituaties in fase
2D en 3 dusdanig ontwrichtend zijn dat zij tot significante extra
meerkosten voor zorgaanbieders kunnen leiden. Zorgaanbieders die
onvoldoende zekerheid hebben dat zij in deze eventuele kosten gecompenseerd worden kunnen een drempel ervaren om (tijdig) de benodigde
uitgaven te doen. Wij vinden het daarom in het publieke belang dat op
voorhand voldoende comfort kan worden geboden. Wij zijn ook van
mening dat een opdracht tot collectieve afspraken noodzakelijk is om dit
comfort te bieden. Het is immers in het collectieve belang van alle
zorgaanbieders en verzekeraars dat individuele zorgaanbieders in de
genoemde fases tijdig meewerken aan de patiëntenspreiding die nodig is
om landelijk de pandemie het hoofd te kunnen bieden. Een opdracht tot
collectieve afspraken maakt voor partijen duidelijk wat nodig is in het
collectieve belang, en ook wat daarbij de kaders zijn, waarbuiten de
reguliere eigen verantwoordelijkheid geldt.
Om de risico’s van het collectieve handelen te beperken, geven wij
partijen bij de opdracht de volgende kaders mee:
• ZN, NVZ en NFU maken collectief afspraken om comfort te geven voor
benodigde uitgaven voor extra generieke COVID-meerkosten die in
fase 2D en 3 van een pandemische crisis nodig kunnen zijn doordat er
dan extra maatregelen moeten worden genomen. Het doel is ervoor te
zorgen dat zorgaanbieders bij een eventuele sterke toename van
meerkosten in die situaties geen vertraging oplopen om de uitgaven
tijdig te kunnen doen.
• Om dit comfort op voorhand te kunnen bieden is het redelijk de hoogte
van de afspraken te baseren op historische meerkosten in pandemische crisissituaties en gecompenseerd voor benodigde (UPZ)
indexaties. Dit geeft partijen op voorhand het comfort dat er een
redelijke buffer is om extra uitgaven te doen als fase 2D en/of 3 zich
aandient.
• Het gaat daarbij alleen om extra meerkosten in fase 2D en 3 ten
opzichte van de meerkosten die in andere fases gemaakt worden en
waarover individuele afspraken worden gemaakt. De hoogte van de
compensatie beperkt zich verder tot wat redelijkerwijs afgeleid kan
worden op basis van de hoogte van de extra meerkosten in eerdere
vergelijkbare pandemische fases. Het is immers nog te onzeker hoe
een dergelijke nieuwe pandemische crisissituatie er precies uit zou zien
en wij achten het niet nodig daar op voorhand al overmatig ruime
afspraken over te maken. Wij verzoeken de partijen wel dringend met
elkaar in gesprek te blijven en zodra duidelijk is dat een nieuwe
pandemische crisissituatie zich aandient met andersoortige kosten, de
gemaakte afspraken daarop aan te passen.
• Wij gaan ervanuit uit dat partijen (ZN, NVZ en NFU) zich houden aan
deze afspraken en dat zij zich er actief voor inzetten dat hetzelfde geldt
voor het gedeelte van hun achterban dat bij deze afspraken betrokken
is.
• Áls individuele zorgaanbieders en zorgverzekeraars zich onttrekken
aan de collectieve overeenkomst, communiceren zij transparant voor
andere partijen en toezichthouders over hoe zij de bereidheid in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 248, nr. 337

4

•

pandemische crisissituaties in het collectief belang te handelen op
hetzelfde niveau kunnen garanderen.
Wij verzoeken partijen dringend zich ervan te vergewissen dat deze
afspraken alleen in voor deze uitzonderlijke situaties gelden, met als
doel om de risico’s voor de continuïteit van de zorg te mitigeren. In het
bijzonder verwachten wij dat verzekeraars en zorgaanbieders voor
fases 2A t/m 2C individuele afspraken maken over COVID-gerelateerde
meerkosten. Er is immers voldoende bekend over de aard van de
meerkosten, zodat dit naar onze mening buiten de zeer uitzonderlijke
fases 2D en 3 onder de individuele verantwoordelijkheid van verzekeraars en zorgaanbieders valt.

Collectieve afspraken ter compensatie personele meerkosten
wijkverpleging begin 2022 noodzakelijk
Allereerst constateren wij dat de continuïteit van wijkverpleegkundige
zorg ten gevolge van de uitzonderlijke pandemische crisissituatie begin
2022 significant onder druk is komen te staan. In december 2021 ontstond
als gevolg van de verspreiding van de omikron-variant een zeer disruptieve en ontregelende periode waarin de zorg zich in fase 2D bevond. Er
bereiken ons overtuigende signalen dat er in de wijkverpleging in die
periode significante personele meerkosten gemaakt zijn door hoog
ziekteverzuim en omzetuitval, gerelateerd aan de periode waarin corona
sterk oplaaide (januari – april 2022). Alle betrokken partijen bevestigen
bovendien dat deze kosten hoger zijn dan voorzien en ook hoger zijn dan
door middel van eerdere regelingen gecompenseerd kunnen worden. Het
is ons duidelijk dat de continuïteit van de wijkverpleging onder druk is
komen te staan ten gevolge van die pandemische periode, en wij zijn van
mening dat compensatie voor deze kosten specifiek voor deze sector
noodzakelijk is.
Verder zijn wij ervan overtuigd dat een opdracht tot het maken van
collectieve afspraken in belangrijke mate bijdraagt aan het borgen van de
continuïteit van zorg. Daarbij overwegen wij dat de meerkosten een
significante impact hebben op de bedrijfsvoering van zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders, dat zij direct gerelateerd zijn aan een uitzonderlijke, duidelijk afgebakende crisisperiode ten gevolge van corona en dat
een collectief karakter van de afspraken noodzakelijk is met het oog op het
borgen van de continuïteit van zorg in de sector als geheel. Ook in de
praktijk hebben wij een zorgwekkende stagnatie van de totstandkoming
van individuele afspraken gezien, die naar onze overtuiging doorbroken
kan worden door een opdracht tot collectieve afspraken. De bovengenoemde samenloop van omstandigheden is uniek voor deze sector en
voor de genoemde periode.
Tot slot zijn wij van mening dat het ons lukt om de risico’s van collectieve
afspraken ten gevolge van dit verzoek voldoende te beperken. Ook voor
deze sector gelden de risico’s van een verminderde prikkel tot doelmatigheid van de afspraken, een verminderde mogelijkheid tot maatwerk, en
een beperking van de keuzemogelijkheden van patiënten en verzekerden
doordat zorgaanbieders en zorgverzekeraars zich niet meer kunnen
onderscheiden, waardoor andere publieke belangen onder druk kunnen
komen te staan. Om deze risico’s te beperken en het publieke belang waar
dit verzoek op gericht is te benadrukken, geven wij partijen bij de opdracht
de volgende kaders mee:
• ZN, Actiz en Zorgthuis NL maken collectieve afspraken die de
personele meerkosten in de wijkverpleging ten gevolge van de
pandemische crisissituatie in de periode van januari tot en met april
2022 compenseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 248, nr. 337

5

•

•

•

•

•

Deze afspraken beperken zich tot een realistische inschatting van de
personele meerkosten in bovengenoemde periode, waarbij zoveel
mogelijk uitgegaan wordt van objectieve verzuim- en omzetuitvalcijfers ten opzichte van een pre-corona vergelijkingsperiode. Eventuele
afspraken over compensatie van zorgaanbieders voor andere periodes
of andere oorzaken zijn geen onderdeel van de collectieve afspraken
en worden individueel onderhandeld.
Waar uitvoeringstechnisch mogelijk worden zo veel als mogelijk
gegevens van individuele zorgaanbieders gebruikt om de benodigde
compensatie te bepalen.
Wij gaan ervanuit uit dat ZN, Actiz en Zorgthuis NL zich houden aan
deze afspraken en ook actief bevorderen dat hun volledige achterban
dit doet.
Áls individuele zorgaanbieders en zorgverzekeraars zich toch onttrekken aan de collectieve overeenkomst, communiceren zij transparant
voor andere partijen en toezichthouders over hoe zij de bereidheid in
pandemische crisissituaties in het collectief belang te handelen op
hetzelfde niveau kunnen garanderen.
Partijen vergewissen zich ervan dat deze afspraken alleen in deze
uitzonderlijke situatie gelden, met als doel om de risico’s voor de
continuïteit van de zorg in de sector ten gevolge van de situatie begin
2022 te mitigeren. Voor overige periodes en doeleinden geldt deze
uitzondering op de individuele contractering vanzelfsprekend niet.

Tot slot
Wij zijn ervan overtuigd dat het gezien de uitzonderlijke omstandigheden
noodzakelijk is om op deze manier bij hoge uitzondering in te grijpen in
het individuele contracteerproces en te komen tot collectieve afspraken
tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders, met als doel de continuïteit
van zorg in pandemische crisissituaties te borgen. Daarbij hebben wij een
bewuste afweging gemaakt van de maatschappelijke voor- en nadelen van
dit besluit.
Voor de wijkverpleging is de uitvoering van de collectieve afspraken
mogelijk via de bestaande route van de door de NZa vastgestelde
prestatiebeschrijving voor meerkosten in verband met het coronavirus
(geldig voor 2022).
Wij hechten eraan nogmaals te benadrukken dat voor 2023 en de jaren
daarna het maken van afspraken via de bilaterale contractering het
nadrukkelijke uitgangspunt blijft, zowel in de msz als in de wijkverpleging.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 248, nr. 337

6