Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 322

Kinderopvang

Nr. 265

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2014
In het verlengde van het Algemeen Overleg Kinderopvang op
24 september jl. (Kamerstuk 31 322, nr. 260) beantwoord ik met deze brief
het verzoek van uw Kamer om de samenhang tussen lopende trajecten op
het terrein van kinderopvang1 te schetsen.
Eerst geef ik een korte schets van het Nederlandse kinderopvangbeleid.
Daarna ga ik in op wat ik als mijn belangrijkste ontwikkelopdrachten
beschouw.
Achtergrond kinderopvangbeleid
De voorzieningen die nu onder de Wet Kinderopvang vallen, zijn relatief
jong. In 1990 startte de eerste Stimuleringsregeling Kinderopvang. De
Stimuleringsmaatregelen zijn in verschillende vormen gecontinueerd tot
2004 vanuit een economisch motief, namelijk meer inzet van vrouwen op
de arbeidsmarkt. Hierbij stond vooral de financiële toegankelijkheid van
de voorzieningen centraal. In 2005 trad de Wet Kinderopvang in werking,
die ook het borgen van kwaliteit van de voorzieningen tot een belangrijke
pijler maakte van het kinderopvangbeleid. De betekenis van kinderopvang
voor de ontwikkeling van kinderen werd in pedagogische doelen
verankerd. De Wet Kinderopvang is in 2010 uitgebouwd tot de Wet
kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen, zoals die nu geldt.
De Wet Ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie (Wet Oke) heeft in
2010 geleid tot een landelijk kwaliteitskader voor peuterspeelzalen,
waarmee een groot deel van de kwaliteitsregels voor de kinderopvang
ook van toepassing is geworden op het peuterspeelzaalwerk. Hiermee is
een eerste stap naar de harmonisatie van voorschoolse voorzieningen
gezet. Binnen het peuterspeelzaalwerk heeft dit de afgelopen jaren tot een
kwaliteitsslag geleid. Peuterspeelzalen en kinderopvang zijn langzaam
1

kst-31322-265
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Onder kinderopvang wordt verstaan: dagopvang, buitenschoolse opvang, gastouderopvang,
peuterspeelzaalwerk (uit de Wet kinderopvang).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 322, nr. 265

1

maar zeker naar elkaar toegegroeid. Tevens zijn voor gastouders de
kwaliteitseisen aangescherpt om deze vorm van opvang verder te
professionaliseren.
Tegen deze achtergrond krijgen ontwikkelingen op het terrein van de
kinderopvang hun huidige context. De branche kinderopvang beweegt
zich op het snijvlak van arbeidsmarkt, zorg en onderwijs. De combinatie
van arbeid en de zorg voor jonge kinderen blijft een belangrijk
uitgangspunt van het kinderopvangbeleid, maar ook de ontwikkeling van
kinderen moet niet uit het oog worden verloren. Hiervoor moet altijd
sprake zijn van een gezonde en veilige omgeving. Het kabinet onderschrijft beide pijlers vanuit de overtuiging dat zij onlosmakelijk met elkaar
zijn verbonden. De kinderopvang levert een bijdrage aan de ontwikkeling
en opvoeding van kinderen, zodat ouders zonder zorgen kunnen
deelnemen aan het arbeidsproces.
Huidige ontwikkelopdrachten
Het Nederlandse kinderopvangbeleid staat voorlopig niet stil. Er zijn al
belangrijke stappen gezet, maar ik zie nog ruimte voor verbetering om het
stelsel toekomstbestendiger te maken. Ik schaar de belangrijkste
ontwikkelopdrachten onder drie noemers:
1. Versterking van de pedagogische kwaliteit van de kinderopvang
2. Harmonisatie van voorzieningen en doeltreffender regelgeving en
toezicht
3. Vereenvoudiging en betere toegankelijkheid voor ouders
1. Versterking van de pedagogische kwaliteit van de kinderopvang
Door kwaliteitseisen te stellen voor de kinderopvang en toezicht te
houden op de naleving hiervan, borgt de overheid dat er sprake is van een
verantwoorde en veilige omgeving waarin kinderen zich kunnen ontwikkelen. De sector heeft het initiatief genomen om met het Bureau Kwaliteit
Kinderopvang (BKK) een integrale visie op kwaliteit te ontwikkelen, vanuit
het programma «Kwaliteitsimpuls: focus, effectiviteit en verbinding». De
visie van de onafhankelijke Commissie Kwaliteit van BKK treft u bij deze
brief aan2. De aanbevelingen die zijn gedaan voor een kwaliteitsimpuls,
worden meegenomen in andere trajecten, waaronder Een betere basis
voor peuters (Kamerstuk 31 322, nr. 227) en Het Nieuwe Toezicht en de
maatwerkaanpak regeldruk (Kamerstuk 31 322, nr. 225).
De Commissie Kwaliteit benadrukt dat de kwaliteit van de kinderopvang
en de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen voor een groot deel
worden bepaald door de kwaliteit van de pedagogisch medewerkers. Deze
moeten kunnen terugvallen op een organisatie die hen consequent
ondersteunt. Deze aanbeveling sluit goed aan bij voorgenomen beleid om
de pedagogische kwaliteit te verhogen. Dit betreft onder andere de
subsidieregeling taal- en interactievaardigheden voor pedagogisch
medewerkers. BKK adviseert bij de beoordeling van de trainingsprogramma’s waarvoor houders van kinderdagverblijven, buitenschoolse
opvang en gastouderbureaus subsidie kunnen aanvragen. De
programma’s richten zich zowel op het trainen van individuele pedagogische medewerkers als op het trainen van stafmedewerkers, (locatie)management en bemiddelingsmedewerkers. Zij kunnen op hun beurt
vervolgens «eigen» pedagogisch medewerkers en gastouders trainen.
Doel is om zoveel mogelijk beroepskrachten te bereiken.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 322, nr. 265

2

Tevens ben ik in gesprek met de Brancheorganisatie Kinderopvang om in
2015 te starten met het organiseren van een serie pilots voor permanente
educatie van pedagogisch medewerkers. Doel is om tot één landelijk
systeem te komen voor nascholing voor de gehele branche. Deze scholing
biedt zowel leerstof over het opgroeiende kind in verschillende leeftijden,
als leerstof gebaseerd op inzicht over het eigen functioneren als
volwassene ten opzichte van kind, ouders en omgeving/organisatie. De
landelijke uitrol van permanente educatie voor de kinderopvang is beoogd
voor 2017. Deze ambitie maakt deel uit van de kwaliteitsverhogende
maatregelen binnen Een betere basis voor peuters, aangekondigd in de
brief d.d. 17 juni 2014 (Kamerstuk 31 322, nr. 243). In die brief zijn ook
andere maatregelen voor kwaliteitsverhoging aangekondigd, die
momenteel met betrokken partijen verder worden uitgewerkt voor
implementatie tussen 2015 en 2017.
2. Harmonisatie van voorzieningen en doeltreffender regelgeving en
toezicht
Voor de kwaliteit van kinderopvang is afstemming en samenwerking
tussen voorschoolse voorzieningen en het onderwijs van groot belang.
Verschillen tussen de kwaliteitseisen van de diverse voorzieningen
vormen hiervoor een belemmering. Met de kabinetsbrief d.d. 1 december
2013: Een betere basis voor peuters (Kamerstuk 31 322, nr. 227) hebben de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en ik
aangekondigd dat wij streven naar de volledige harmonisatie van
peuterspeelzaalwerk en kinderopvang, in de vorm van één kwaliteitskader.
Zo wordt voor alle kinderen hetzelfde minimale kwaliteitsniveau van
voorschoolse voorzieningen gegarandeerd.
De harmonisatie van de kwaliteitseisen voor kinderopvang en peuterspeelzaalwerk voor Een betere basis voor peuters loopt mee in de
herijking van kwaliteitseisen van het traject Het Nieuwe Toezicht,
waarbinnen een algehele herijking wordt uitgevoerd van de kwaliteitseisen voor kinderopvang, het peuterspeelzaalwerk en de buitenschoolse
opvang. Hiervoor heb ik gekozen omwille van de samenhang tussen de
kwaliteitseisen voor verschillende leeftijdscategorieën binnen de
kinderopvang. Zo kan tevens het aantal momenten worden beperkt
waarop de sector te maken krijgt met beleidswijzigingen.
Binnen Het Nieuwe Toezicht wordt de huidige gedetailleerde regelgeving
voor ondernemers in de kinderopvang tegen het licht gehouden. Het
uitgangspunt is dat de pedagogische kwaliteit van opvang meer centraal
komt te staan en moet worden vervat in simpeler en doeltreffender
regelgeving, toezicht en handhaving. Hiervoor is de ontwikkeling van een
gedeeld kwaliteitsbegrip essentieel. Dit geeft richting aan kinderopvanginstellingen en vormt de basis waarop een kwaliteitsoordeel kan worden
geveld door de toezichthouder. Met ondernemers, medewerkers en
ouders binnen de kinderopvang breng ik de regeldruk integraal in beeld.
Deze integrale aanpak is in lijn met de Maatwerkaanpak Regeldichte
domeinen van het kabinet (Kamerstuk 29 362, nr. 212). Hierbij is ook
sprake van vervlechting met het proces van herijking van de kwaliteitseisen en de hervorming van het toezicht, conform de motie van de leden
Tellegen, Heerma en Van Weyenberg (Kamerstuk 31 322, nr. 221). In de
herijking betrek ik bovendien de wijze waarop de kwaliteitseisen voor
basisonderwijs en kinderopvang beter op elkaar kunnen aansluiten.
Hiermee geef ik uitvoering aan de motie Yücel/Tellegen (Kamerstuk
31 322, nr. 237).
Begin 2015 wil ik met betrokken partijen overeenstemming bereiken over
het nieuwe kwaliteitskader voor kinderopvang en peuterspeelzaalwerk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 322, nr. 265

3

het nieuwe kwaliteitskader buitenschoolse opvang. In 2015 en 2016
worden de herijkte kwaliteitseisen vertaald in wet- en regelgeving en in
een nieuwe werkwijze voor de toezichthouder en handhaver. Parallel
hieraan wordt met GGDGHOR NL en de VNG aan de equipering van de
toezichthouder en de handhaver gewerkt, zodat de toezichthouders en
handhavers tijdig geprepareerd zijn om te werken met de herijkte
kwaliteitseisen en de normerings- en toetsingskaders. Tevens zal er, met
de sector, een implementatietraject worden gestart om ondernemers,
pedagogisch medewerkers en ouders voor te bereiden op de wijzigingen.
Voor alle afzonderlijke stappen binnen Het Nieuwe Toezicht verwijs ik u
naar de brief «Meer ruimte voor (pedagogische) kwaliteit in de kinderopvang». Deze wordt aan uw Kamer separaat toegestuurd (Kamerstuk
31 322, nr. 263).
Door het gelijkschakelen van de kwaliteitseisen voor kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk, verdwijnt het institutionele onderscheid tussen deze
voorzieningen. Zoals in het kabinetsplan Een betere basis voor peuters is
aangekondigd, leidt de harmonisatie van voorzieningen ertoe dat vanaf
2017 ook kinderopvangtoeslag kan worden aangevraagd voor
voorschools aanbod in peuterspeelzalen. In de brief «Voortgang overleg
met VNG over harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzalen» schets ik
op verzoek van uw Kamer de financiële overwegingen die een rol spelen
bij het kabinetsplan en het VNG voorstel. Deze brief wordt apart toegezonden (Kamerstuk 31 322, nr. 264).
3. Vereenvoudiging en betere toegankelijkheid voor ouders
Ouders zijn gebaat bij een eenvoudig en toegankelijk stelsel, waarover zij
zelf zeggenschap hebben en waarin zij zelf de kwaliteit van de opvang
kunnen beoordelen. Met het wetsvoorstel versterking positie ouders wil ik
de rol van ouders vergroten. Zo wordt het adviesrecht van oudercommissies over de kwaliteit van de kinderopvang versterkt en wordt de
houder – de eigenaar van een kinderopvanginstelling – verplicht de
inspectierapporten met de oudercommissie te bespreken. In die situaties
dat er een conflict is tussen de ouder of de oudercommissie en een
houder van een kinderopvanginstelling, kan een geschillencommissie een
bindende uitspraak doen. Het wetsvoorstel ligt momenteel ter behandeling aan uw Kamer voor.
Het eenvoudiger maken van de financieringssystematiek van de kinderopvang draagt ook bij aan een eenvoudiger en goed toegankelijk stelsel.
Zoals op Prinsjesdag is aangekondigd, onderzoekt het kabinet of een
rechtstreekse bekostiging van kinderopvanginstellingen mogelijk is,
waarbij de eigen bijdrage van ouders afhangt van iemands vastgesteld
inkomen in plaats van een geschat inkomen in het lopende jaar. Deze
nieuwe systematiek zou in de plaats komen van het huidige systeem van
kinderopvangtoeslag en moet leiden tot een minder complex en minder
fout- en fraudegevoelig stelsel. In de separate brief «Hoofdlijnen nieuwe
financieringssystematiek kinderopvang» d.d. 17 november jl. (Kamerstuk
31 322, nr. 261) gaan de Staatssecretaris van Financiën en ik hier nader op
in. Voor ouders betekent de beoogde nieuwe systematiek dat zij vrijwel
geen gegevens meer hoeven aan te leveren aan de uitvoerder. Zij
ontvangen eveneens geen grote bedragen aan toeslag meer op hun
bankrekening die vervolgens moeten worden overgemaakt aan de
instelling. Het kabinet toetst het plan op uitvoerbaarheid en maakt in het
voorjaar van 2015 de definitieve afweging of het kiest voor een nieuwe
financieringssystematiek voor de kinderopvang.
In deze brief heb ik de belangrijkste ontwikkelopdrachten geschetst die ik
op dit moment voor ogen heb. Ik wil langs deze lijnen blijven werken aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 322, nr. 265

4

verbetering van het kinderopvangbeleid voor kinderen, voor ouders en
voor ondernemers. De beleidsdoorlichting van de Wet Kinderopvang in
2015 heeft tot doel de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
kinderopvangbeleid te wegen. Dit kan tot nieuwe overwegingen leiden.
Hierbij zal ik ook aandacht besteden aan de gastouderopvang.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 322, nr. 265

5