Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 628

Politie

35 570 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2021

Nr. 1034

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 augustus 2021
Hierbij bieden wij u het onderzoeksrapport «in dienst van het belang» aan
dat het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
op hun verzoek heeft laten uitvoeren1. In deze brief geven wij tevens onze
reactie op de uitkomsten van het onderzoek.
Aanleiding
In 2018 is Nederland geëvalueerd door «the Group of States against
Corruption» van de Raad van Europa (GRECO). Eén van de aanbevelingen
betrof het uitvoeren van een onderzoek naar het risico van belangenconflicten na uitdiensttreding met betrekking tot medewerkers van de
Nederlandse Politie en Koninklijke Marechaussee (KMar). Hierop is op
22 februari 2019, door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Minister van Justitie en Veiligheid en de Minister van Defensie
aan uw Kamer een verkennend onderzoek toegezegd (Kamerstukken 35
000 VII en 35 00 VI, nr. 91). Deze is in opdracht van het WODC door USBO
Advies van de Universiteit Utrecht uitgevoerd.
Uitkomsten van de verkenning
De onderzoekers troffen geen relevante documentatie of dossiers aan
over belangenconflicten na uitdiensttreding bij de politie en de KMar, zij
concluderen daarom dat er momenteel weinig bekend is over de
betekenis en aard van belangenconflicten na uitdiensttreding bij deze
organisaties. Wel blijkt uit het onderzoek dat belangenconflicten na
uitdiensttreding in verschillende vormen kunnen voorkomen. Het kan
voorkomen in alle lagen van de organisatie en bij verschillende typen
functies, zowel bij vrijwillig als bij gedwongen vertrokken personeel.
1

kst-29628-1034
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 628, nr. 1034

1

Belangenconflicten na uitdiensttreding hebben soms al hun oorsprong in
de periode dat medewerkers nog in dienst zijn en/of voornemens zijn om
de organisatie te verlaten. De ondervraagde respondenten zien daarbij
extra risico’s wanneer medewerkers vertrekken naar ICT-, particuliere
recherche- of beveiligingsbedrijven.
Verder constateren de onderzoekers dat het ingewikkeld is om specifiek
beleid te ontwikkelen rondom belangenconflicten na uitdiensttreding. De
mogelijkheden om bij ex-medewerkers regels af te dwingen of hen
sancties op te leggen zijn namelijk beperkt. Daarnaast ontstaan de
belangenconflicten mogelijk pas vanwege omstandigheden waarvan de
ex-werkgever geen weet meer heeft.
Uit het onderzoek blijkt dat de politie en de KMar veel preventieve- en
repressieve maatregelen nemen met betrekking tot mogelijke belangenconflicten tijdens het dienstverband. Bij de politie en Defensie wordt
integriteit gezien als integraal onderdeel van de professionaliteit van haar
medewerkers. Het integriteitsbeleid omvat regels en maatregelen (onder
andere de Eed of/belofte of naleving van de Gedragscode) en legt daarbij
vooral de nadruk op het verkrijgen van een professionele beroepshouding
waarbij bewustwording en eigen verantwoordelijkheid centraal staan. De
verkregen morele competenties kunnen ook na het dienstverband een
positieve uitwerking hebben op ex-medewerkers, mits er voldoende
aandacht is voor het psychologisch contract.
Vervolgstappen
Op basis van het rapport kunnen veel maatregelen tegen belangenconflicten na het dienstverband worden geïdentificeerd, maar onderzoek naar
de effectiviteit daarvan is beperkt.
De aanbevelingen van het rapport passen bij reeds ingezette initiatieven
om huidig personeel van de politie en de KMar bewust te maken van
integriteitsrisico’s. Wij zien de onderzoeksresultaten als stimulans om
deze initiatieven voort te zetten en aan te vullen, met hierbij specifieke
aandacht voor medewerkers die de organisaties gaan verlaten. Het gaat
om de volgende reeds lopende initiatieven bij de politie en de KMar:
1. Praktische verdieping en een breed gesprek tussen leiding, medewerkers en beleidsmakers over de betekenis van formele, expliciete en
eenduidige definities of omschrijvingen van belangenconflicten na
uitdiensttreding.
2. Het uitvoeren van een risicoanalyse naar specifieke kwetsbare
functie(s) en functiegroepen met aandacht voor de meest ernstige of
veelvoorkomende risico’s van belangenconflicten na uitdiensttreding.
3. Aandacht voor bewustwording van belangenconflicten na uitdiensttreding en advisering bij (aanstaande) vertrek uit de organisatie.
Hierop aanpassen van bestaande handreikingen, leidraad, folders –
over belangenconflicten tijdens en na het dienstverband.
4. Agendeer en bespreek risico’s (aan de hand van casuïstiek), mede
met het oog op huidige en toekomstige ontwikkelingen zoals
publiek-private samenwerkingen en toenemende mobiliteit.
5. Interventies uitvoeren gericht op het behoud of herstel van de relatie
tussen werkgever en ex-medewerkers. Bijvoorbeeld in de vorm van
actief alumnibeleid, nazorg bij disciplinair onderzoek of strafontslag,
begeleiding bij reorganisaties en het voeren van exitgesprekken.
6. Het verkennen van de (juridische) mogelijkheden met betrekking tot
het maken van (aanvullende) afspraken, beperkende clausules,
verboden of het instellen van een afkoelingsperiode na het
dienstverband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 628, nr. 1034

2

Tot slot
Wij streven naar een voortdurende verbetering van het integriteitsbeleid
bij zowel politie als Defensie. De aanbevelingen van het rapport zullen
worden gebruikt voor het verder professionaliseren van beide
organisaties.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 628, nr. 1034

3