Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 351

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2020
Hierbij stuur ik u – mede namens de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media – het verslag van het onderwijsdeel van de informele
videoconferentie van de Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport Raad
(OJCS-Raad) van 30 november jl. Ook het verslag van de bekrachtiging
van de Osnabrück-Verklaring wordt hierin meegenomen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

kst-21501-34-351
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 351

1

Verslag bekrachtiging Osnabrück-Verklaring
Voorafgaand aan de Raad vond een videoconferentie plaats ter bekrachtiging van de Osnabrück-verklaring. Dit was door het Duitse Voorzitterschap vanuit Berlijn en voor de hoofdsteden georganiseerd. Het «Kopenhagenproces» is een samenwerking tussen de lidstaten, kandidaatlidstaten, landen van de Europese Economische Ruimte/EFTA, Europese
sociale partners en de Europese Commissie.1 Het doel van de OsnabrückVerklaring is een actualisering van deze al langer bestaande samenwerking met een aantal beleidsacties rond het beroepsonderwijs. Onder
meer excellentie, een sterkere leercultuur, en de verbinding met digitalisering en duurzaamheid staan hierbij centraal. Nederland was als één van
de EU lidstaten gevraagd te reageren, naast vertegenwoordigers van de
andere voornoemde partijen.
Nederland heeft het nieuwe perspectief in de Osnabrück-Verklaring
verwelkomd, waaronder de versterkte focus op leven lang ontwikkelen en
vervolgberoepsonderwijs en aandacht voor digitalisering. De Verklaring
ondersteunt het Nederlandse beleid gericht op flexibilisering van het mbo.
Nederland is ook ingenomen met de aandacht voor het stimuleren van de
Centra van Excellent Beroepsonderwijs, die kunnen bijdragen aan hoger
kwalitatief beroepsonderwijs in heel Europa. Wat betreft mobiliteit en
leven lang ontwikkelen kan het nieuwe Europass platform een stimulerende rol vervullen, ook gezien de introductie van digitale kwalificaties.
Tenslotte kan het realiseren van de doelstellingen in de Verklaring
bijdragen aan het vinden van een duurzame, inclusieve en welvarende
uitweg uit de huidige Covid-19 crisis, door burgers toe te rusten met de
juiste set van vaardigheden.
Verslag informele videoconferentie OJCS-Raad (onderwijs)
Solidariteitsbetuiging slachtoffers recente aanslagen
De eigenlijke Raad begon met een solidariteitsbetuiging voor de slachtoffers van de recente aanslagen in Frankrijk en Oostenrijk en een
statement voor de vrijheid van meningsuiting en Europese waarden, met
name n.a.v. de aanslag op Samuel Patty, een leraar in Frankrijk. Na de
interventies van het Duitse Voorzitterschap, de Europese Commissie,
Frankrijk en Oostenrijk hielden alle ministers tijdens een moment stilte de
tekst van art. 11 van het Handvest van de Grondrechten over de vrijheid
van meningsuiting in beeld.
Beleidsdebat Europese Onderwijsruimte
Het Duitse Voorzitterschap had een beleidsdebat georganiseerd over de
Europese Onderwijsruimte. Het oorspronkelijk door de EU-regeringsleiders in 2017 geformuleerde2 en hierna door de Raad verder uitgewerkte
streven3 is een Europese Onderwijsruimte te realiseren waarin iedereen
toegang heeft tot hoogwaardig onderwijs zonder obstakels, en waarin ook
leermobiliteit een centrale rol heeft. De Commissie heeft in de recente
mededeling over de Europese Onderwijsruimte4 voorgesteld de realisering met als streefjaar 2025 ook aan te merken als het politieke kader
voor de samenwerking op onderwijsgebied tussen de lidstaten als
opvolger van het dit jaar aflopende Education and Training 2020 (ET2020)
1

Kamerstuk 21 501-34, nr. 346.
Conclusies Europese Raad 14 december 2017, https://www.consilium.europa.eu/media/32209/
14-final-conclusions-rev1-nl.pdf
3
Kamerstuk 21 501-34, nr. 300.
4
Kamerstuk 22 112, nr. 2965.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 351

2

samenwerkingskader. Aan de hand van een discussiestuk van het Duitse
Voorzitterschap gingen de lidstaten in op de vraag wat voor hen de
belangrijkste doelen op dit vlak zijn de komende jaren, en wat ze vinden
van de streefcijfers die in de mededeling zijn voorgesteld voor 2030.
Namens de Commissie spraken vicePresident Schinas en Commissaris
Gabriel. Schinas stond stil bij COVID-19 en de grote gevolgen van de
gezondheidsprotocollen voor het onderwijs. Hij wees op uitzonderlijke
inspanningen van onderwijsinstellingen en leerkrachten en de noodzaak
dat de EU-burgers beschikken over toereikende digitale vaardigheden.
Commissaris Gabriel wees in dit verband op het recent gepubliceerde
Actieplan Digitaal Onderwijs.5 Wat betreft de Europese Onderwijsruimte
benadrukte zij het grote belang van basisvaardigheden en transversale
vaardigheden. Daarover moet iedereen kunnen beschikken om volwaardig
deel te nemen aan de samenleving. Gabriel benadrukte ook het belang
van het meten van de voortgang in de onderwijsdoelstellingen. Onlangs is
de Education and Training Monitor 2020 gepresenteerd. Er is succes
behaald in het verlagen van voortijdig schoolverlaten en de deelname aan
tertiair onderwijs en voorschoolse educatie te vergroten. Op andere
vlakken zoals basisvaardigheden en digitale vaardigheden is blijvende
respectievelijk nieuwe aandacht nodig. In co-creatie met lidstaten zullen
alle instrumenten vorm moeten krijgen in de periode 2020–2025, op
innovatieve, resultaatgerichte wijze in nauwe samenhang met andere
beleidsterreinen.
Nederland heeft zich in het debat positief getoond over de zes hoofddimensies die zijn voorgesteld voor de Europese Onderwijsruimte, en
daarbij specifiek het belang van de thema’s onderwijskwaliteit, inclusie en
kansengelijkheid, duurzaamheid en digitalisering benadrukt. Bij de
streefdoelen heeft Nederland kanttekeningen geplaatst over het ontbreken
van data voor sommige streefdoelen, en bij de ontbrekende samenhang
met onder meer de dimensies van de Europese Onderwijsruimte en
andere agenda’s zoals de Vaardighedenagenda en de Sustainable
Development Goals van de VN.
Veel lidstaten wezen op het grote belang van de Europese Onderwijsruimte, in het bijzonder gezien de rol van onderwijs voor digitalisering en
vergroening, en op het belang van goede onderwijskwaliteit en inclusie,
een goede digitale infrastructuur en digitale vaardigheden en de inzet en
professionele ontwikkeling van leraren. Er was brede steun voor de zes
dimensies die de Commissie heeft voorgesteld en over de bijdrage die
besluitvorming hierover kan leveren aan economisch herstel in relatie tot
de huidige COVID-19 pandemie. Er was ook steun voor het benutten van
het doel van de Europese Onderwijsruimte als politiek kader voor de
samenwerking tussen lidstaten gericht op onderwijs. Veel lidstaten,
waaronder Nederland, pleitten echter wel voor een holistische benadering
in deze samenwerking, door deze te richten op onderwijs in alle levensfases en op alle niveaus. Hiervoor is volgens deze lidstaten afstemming en
synergie tussen de Europese Onderwijsruimte, het Bolognaproces en de
Vaardighedenagenda, de Europese Onderzoeksruimte en de recente
Aanbeveling beroepsonderwijs nodig. Ook werd vaker opgemerkt dat
voortgebouwd moet worden op al bestaande effectieve samenwerkingsvormen.
Over de kwantitatieve doelen in het voorstel sprak een relatief groot
aantal lidstaten zich minder positief uit. Er werden zowel kanttekeningen
geplaatst bij het te hoge ambitieniveau en over de keuze voor specifieke
doelstellingen, als bij vooralsnog ontbrekende internationaal vergelijkbare
5

Kamerstuk 22 112, nr. 2966.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 351

3

data en de versnipperde monitoring die de Commissie recent heeft
voorgesteld in verschillende initiatieven. Sommige lidstaten waren
bezorgd over de haalbaarheid van de doelstellingen in tijden van
pandemie en economische crisis en over het te weinig oog hebben voor
nationale omstandigheden en stelsels. Ook waren er lidstaten die hun
zorg uitspraken over het gebruik van de onderwijsstreefdoelen in het
kader van het Europees Semester, en de koppeling die mogelijk wordt
voorgesteld om toegang te krijgen tot financiële middelen van de EU.
Het Voorzitterschap vatte het beleidsdebat samen dat alle lidstaten willen
dat het vervolg van de samenwerking tussen de EU-Lidstaten op
onderwijsterrein inclusief wordt voor alle onderwijssectoren, dat digitale
vaardigheden van het grootste belang zijn gebleken in de COVID-19
pandemie en dat we moeten voortbouwen op bestaande samenwerking
en instrumenten die hun sporen verdiend hebben.
Het triovoorzitterschap van Duitsland, Slovenië en Portugal zet in op
besluitvorming over de inhoudelijke zwaartepunten en organisatie van de
realisering van de Europese onderwijsruimte begin 2021.
Daarnaast gaf het Voorzitterschap onder het agendapunt «overige
punten» de stand van zaken weer over de onderhandelingen over het
nieuwe Erasmus+ programma. De politieke triloog, waar het Duitse
Voorzitterschap namens de Raad aanwezig was, vond plaats op 7 en
11 december jl. Een definitief akkoord over Erasmus+ is pas mogelijk als
er een definitief akkoord over het EU Meerjarig Financieel Kader is. Tot
slot werd de Raad geïnformeerd over en de formele vaststelling van de
Raadsaanbeveling beroepsonderwijs en Raadsconclusies digitaal
onderwijs via de formele schriftelijke procedure.
Het inkomende Portugese Voorzitterschap gaf een presentatie over de
prioriteiten in het eerste semester van 2021. O.a. werd een informele
OJCS-Raad (Onderwijs) aangekondigd op 22 januari 2021, ter voorbereiding van een Sociale Top later in het semester, en een formele OJCS
Raad op 18 februari (Onderwijs) en op 17 mei 2021. Besluitvorming over
het strategische kader voor onderwijssamenwerking, Europese Universiteitenallianties en het stimuleren van kansengelijkheid, inclusie en
onderwijssucces vormen vooralsnog de belangrijkste onderwijsprioriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-34, nr. 351

4