Nationaal rapport van de Universal Periodic Review
tweede cyclus
Koninkrijk der Nederlanden
1 maart 2012

1. Inleiding................................................................................................................. 3
2. Methode en overleg............................................................................................... 3
3. Nieuwe constitutionele betrekkingen .................................................................. 3
4. Wapenfeiten en praktijken ..................................................................................... 4
Nederlands College voor de Rechten van de Mens............................................... 4
Kinderombudsman in Nederland ........................................................................... 4
Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen (ADV) in Nederland ....................... 5
Landsverordening inzake de leerplichtop Aruba .................................................... 5
Landsverordening inzake strafrechtprocedures op Aruba...................................... 5
Wetboek van strafrecht voor Curaçao ................................................................... 5
Ombudsman voor Sint Maarten............................................................................. 6
Constitutioneel Hof van Sint Maarten .................................................................... 6
Ervaringen............................................................................................................. 6
5. Uitdagingen en beperkingen.................................................................................. 7
Privacy .................................................................................................................. 7
Elektronisch patiëntendossier................................................................................ 8
Constitutionele verandering ................................................................................... 8
Informatie aan het publiek op Aruba ...................................................................... 9
6. Internationale verdragen........................................................................................ 9
Bekrachtiging......................................................................................................... 9
Voorbehouden..................................................................................................... 10
Rapporten ........................................................................................................... 10
7. Non-discriminatie................................................................................................. 10
7.1 Non-discriminatie (inclusief rassendiscriminatie)............................................ 11
Verordening van Sint Maarten inzake de verklaring van vaderschap................... 11
Inventarisatie van de situatie van kinderen en vrouwen op Aruba........................ 11
Overige aanbevelingen........................................................................................ 12
Wetboek van strafrecht inzake aanzetting tot haat .............................................. 12
7.2. Gender, genderidentiteit en seksuele gerichtheid ......................................... 12
Centrum voor de ontwikkeling van vrouwen op Aruba ......................................... 13
7.3 Werkgelegenheid........................................................................................... 13
Discriminatie van etnische minderheden op de arbeidsmarkt .............................. 14
8. Integratie en maatschappij .................................................................................. 15
9. Huiselijk geweld................................................................................................... 17
Geweld in huiselijke kring .................................................................................... 17
Genderspecifieke aanpak.................................................................................... 17
Kindermishandeling ............................................................................................. 17
Ouderen .............................................................................................................. 18

1

10. Mensenhandel................................................................................................... 18
Kinderporno, handel in kinderen en kindersekstoerisme...................................... 20
11. Vluchtelingen en asielzoekers ........................................................................... 21
Asielprocedure .................................................................................................... 21
Strafbaarstelling van illegaal verblijf..................................................................... 21
12. Onderwijs .......................................................................................................... 22
Mensenrechteneducatie en bewustwording op Aruba.......................................... 23
Leerplicht op Sint Maarten................................................................................... 23
13. Overige aanbevelingen...................................................................................... 23
Evaluatie van maatregelen tot terrorismebestrijding ............................................ 23
Reikwijdte van de vrijheid van meningsuiting....................................................... 24
Vervolging van de bedenker van de film Fitna ..................................................... 24

2

1. Inleiding
De landen van het Koninkrijk zijn democratische staten waar de rechtsstaat geldt.
Bijgevolg wordt hier zeer veel waarde gehecht aan de eerbiediging en bevordering van
internationaal erkende fundamentele rechten. De bevordering van de mensenrechten
houdt nooit op. Deze taak verdient én krijgt voortdurend aandacht binnen de nationale
sfeer teneinde de mensenrechtensituatie te verbeteren. In de landen van het Koninkrijk is
men ervan doordrongen dat institutionele bescherming van de mensenrechten essentieel is
en dat niet volstaan kan worden met slechts het waarborgen van de eerbiediging van de
fundamentele rechten. Waar het op aankomt is dat deze rechten in de praktijk worden
geëerbiedigd.
De landen van het Koninkrijk onderschrijven de UPR zonder voorbehoud. De UPR draagt
veel bij aan het verbeteren van de mensenrechtensituatie wereldwijd, want hiermee wordt
gewaarborgd dat elk land dat behoort tot de Verenigde Naties om de vier jaar wordt
onderzocht, waarbij de mensenrechten onderwerp worden van het politieke debat.
Nederland beschouwt de UPR als een continu proces. Daarom nam men in 2010 het
initiatief tot indiening van een tussentijds rapport naar aanleiding van de aanbevelingen uit
2008. Nederland beoogt dat ook in de toekomst voort te zetten en daarmee in gesprek te
blijven met de desbetreffende mensenrechtenorganisaties. Nederland draagt ook actief bij
aan de UPR-onderzoeken naar andere landen.

2. Methode en overleg
Dit rapport door het Koninkrijk der Nederlanden is opgesteld volgens de richtlijnen van de
Raad voor de Mensenrechten (A/HRC/DEC/17/119). Het betreft een nationaal rapport dat
de mensenrechtensituatie beschrijft in de vier landen van het Koninkrijk der Nederlanden:
Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Nederland. Tenzij anders aangegeven, heeft de tekst
betrekking op het hele Koninkrijk der Nederlanden. Voor de opstelling van dit rapport werd
tweemaal overlegd met non-gouvernementele organisaties en instanties ter bescherming
van de mensenrechten in Nederland: de Commissie voor Gelijke Behandeling, de Nationale
Ombudsman, de Kinderombudsman en het College Bescherming Persoonsgegevens.
Het eerste overleg (december 2011) werd bijgewoond door twintig vertegenwoordigers
van verschillende organisaties. Er werd op constructieve wijze van gedachten gewisseld
over de verschillende thema’s die volgens de aanwezigen in het nationale rapport aan de
orde moesten komen. Vervolgens werd er een gedetailleerd conceptrapport uitgewerkt,
waarin de geventileerde opvattingen werden meegenomen. De tweede bijeenkomst
(januari 2012) leidde tot een constructieve dialoog tussen de functionarissen/ambtenaren
en vertegenwoordigers van de organisaties over de inhoud van het landenrapport en de
schaduwrapportages.

3. Nieuwe constitutionele betrekkingen
Sinds het vorige rapport heeft het Koninkrijk der Nederlanden een aantal constitutionele
veranderingen ondergaan. Deze hebben betrekking op de voormalige Nederlandse Antillen,
die bestonden uit de eilanden Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De
veranderingen zijn gebaseerd op referenda. Op 10 oktober 2010 hielden de Nederlandse
Antillen op te bestaan als land.
De nieuwe structuur betekent dat de eilanden Curaçao en Sint Maarten nu de status van
land hebben binnen het Koninkrijk, vergelijkbaar met die van Aruba. Aruba behoudt zijn

3

status van land binnen het Koninkrijk die het sinds 1986 heeft. Sinds 10 oktober 2010
bestaat het Koninkrijk der Nederlanden dus uit vier in plaats van drie landen met een
gelijke status: Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. De overige drie eilanden,
Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn onderdeel geworden van Nederland. Nederland
bestaat nu uit twee delen: een Europees deel en een Caribisch deel (Bonaire, Sint
Eustatius en Saba).

4. Wapenfeiten en praktijken
Nederlands College voor de Rechten van de Mens
Nederland heeft wetgeving aangenomen tot oprichting van een College voor de rechten
van de mens dat zijn deuren zal openen in 2012. Het College zal opereren in
overeenstemming met de zogenaamde ‘Paris Principles’. Haar missie is om de
mensenrechten te beschermen en de bewustwording en eerbiediging ervan te bevorderen.
Daartoe zal het College onderzoek doen, verslag uitbrengen van de mensenrechtensituatie
en systematisch samenwerken met maatschappelijke organisaties en nationale, Europese
en andere internationale instellingen die betrokken zijn bij de bescherming van de
mensenrechten. Het college zal zich inzetten voor:
- de bekrachtiging, implementatie en naleving van mensenrechtenverdragen en de
intrekking van voorbehouden ten aanzien van die verdragen;
- de implementatie en naleving van bindende resoluties van internationale
mensenrechtenorganisaties;
- naleving van Europese en andere internationale aanbevelingen op het gebied van de
mensenrechten.
Het College zal deze taken - met uitzondering van oordelen omtrent gelijke behandeling ook uitvoeren voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
De Directie Buitenlandse Betrekkingen van Curaçao treft momenteel voorbereidingen voor
de benoeming van een comité dat de regering van Curaçao zal adviseren bij de oprichting
van een mensenrechteninstituut.
Kinderombudsman in Nederland
Sinds 1 april 2011 kent Nederland een aparte ombudsman voor kinderen. De
Kinderombudsman is een nieuw nationaal instituut dat zich onafhankelijk inzet voor de
bevordering van de naleving van de rechten van kinderen en jongeren tot 18 jaar. De
Kinderombudsman maakt deel uit van de organisatie van de Nationale Ombudsman. Op 1
april 2011 werd dhr. Marc Dullaert benoemd als Nederlands eerste Kinderombudsman.
De Kinderombudsman adviseert het parlement en organisaties en is tevens belast met het
bevorderen van de bekendheid met de rechten van het kind onder kinderen en jongeren.
De werkzaamheden van de Kinderombudsman zijn gebaseerd op het Internationaal
verdrag van de rechten van het kind en zijn verantwoordelijkheden zijn vastgelegd in de
Wet Kinderombudsman:
-

bevorderen dat de rechten van jeugdigen worden geëerbiedigd door bestuursorganen en

-

gevraagd en ongevraagd aanbevelingen doen over wetgeving die de rechten van jeugdigen

-

een actieve rol spelen bij de voorlichting aan het publiek over de rechten van kinderen;

privaatrechtelijke organisaties;
raakt;

4

-

klachten onderzoeken, niet alleen over bestuursorganen maar ook over andere
organisaties die op enige wijze verantwoordelijk zijn voor jongeren, zoals scholen,
instellingen voor jeugdzorg en ziekenhuizen;

-

onderzoeken van mogelijke schendingen van de rechten van het kind in Nederland.
Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen (ADV) in Nederland
Een belangrijke ontwikkeling in Nederland was de opzet van gemeentelijke
Antidiscriminatievoorzieningen die in 2009 operationeel werden. Iedereen kan zich nu
wenden tot een ADV om mogelijke gevallen van discriminatie te melden of te vragen om
hulp en advies. De wet tot oprichting van de ADV’s moet in 2012 worden geëvalueerd.
Om discriminatie effectief te kunnen bestrijden is het van belang dat het publiek mogelijke
gevallen van discriminatie meldt bij een ADV of de politie. In 2009 en 2010 werden twee
grootschalige informatiecampagnes opgezet om het publiek daartoe aan te moedigen. Het
thema discriminatie komt uitgebreid aan de orde in punt 7.
Landsverordening inzake de leerplichtop Aruba
In december 2011 nam het parlement de landsverordening inzake de leerplicht aan. De
leerplicht geldt voor iedereen tussen de 4 en 17 jaar. Het onderliggende principe is dat
kinderen goed moeten worden voorbereid op de persoonlijke en sociale
verantwoordelijkheden die behoren bij de volwassenheid en daarom onderwijs moeten
hebben genoten, bestaande uit ongeveer twee jaar kleuterschool, gevolgd door zes jaar
basisonderwijs en ten minste drie jaar voortgezet onderwijs.
Landsverordening inzake strafrechtprocedures op Aruba
De afgelopen jaren zijn er gecoördineerde inspanningen geleverd om het strafrechtwaar
nodig snel te moderniseren, met name op het gebied van het strafprocesrecht en detentie.
Aruba heeft nu moderne wetgeving afgestemd op de mensenrechtenverdragen en een
aantal wetgevingsprojecten zijn bijna afgerond.
Het Arubaanse wetboek van strafvordering wordt herzien en momenteel getoetst door de
adviesraad van Aruba waarna het in de nabije toekomst zal worden voorgelegd aan het
parlement van Aruba. Met deze wetgeving wordt de duur van de voorlopige hechtenis
beperkt. Op grond van deze wet hebben verdachten het recht binnen twee dagen na hun
aanhouding te worden voorgeleid aan de rechter.
Wetboek van strafrecht voor Curaçao
Met de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek van strafrecht van Curaçao op 15
november 2011 is op diverse fronten vooruitgang geboekt met de bevordering en
bescherming van de mensenrechten op Curaçao. Een grote stap voorwaarts is de
strafbaarstelling van mensenhandel. Het nieuwe wetboek van strafrecht maakt zware
straffen mogelijk voor degenen die zich schuldig hebben gemaakt aan mensenhandel.
Verder is de doodstraf afgestraft. Het jeugdstrafrecht is eveneens gemoderniseerd met
onder meer een mildere strafmaat voor daders jonger dan 16. Indien een jongere een
strafbaar feit heeft gepleegd, kan hem nu jeugddetentie, een alternatieve straf of een
boete worden opgelegd en bij een overtreding een alternatieve straf of een boete. Door de
nieuwe vorm van straffen kunnen jeugdige daders onder een vorm van toezicht worden
geplaatst en een training volgen. Op basis van het nieuwe wetboek van strafrecht kunnen
gedetineerden die een levenslange gevangenisstraf hebben gekregen na 20 jaar

5

vrijkomen, indien het Gemeenschappelijke Hof van Justitie oordeelt dat langere
gevangenisstraf noch voor de gedetineerde noch voor de maatschappij iets zal opleveren.
Verder wordt pornografie in het nieuwe wetboek van strafrecht onderworpen aan
beperkingen en geldt er nu een totaalverbod op kinderporno. Ook staan er zwaardere
straffen op het plegen van zedenmisdrijven jegens minderjarigen.
Ombudsman voor Sint Maarten
De Ombudsman is een nieuwe instantie op Sint Maarten die tegelijk werd ingevoerd met
zijn nieuwe constitutionele status. Dr. Nilda Arduin is de eerste die dit ambt bekleedt. De
Ombudsman maakt deel uit van de Hoge Colleges van Staat en is verankerd in de
Staatsregeling. De Ombudsman is verantwoordelijk voor de bevordering van goed bestuur
en treedt op als hoeder van de Staatsregeling van Sint Maarten. De voornaamste taak van
de Ombudsman bestaat uit het, naar aanleiding van klachten van het publiek of uit eigen
beweging, onderzoeken van maatregelen van de overheid en andere publieke autoriteiten
(of het uitblijven daarvan).
Constitutioneel Hof van Sint Maarten
Het Constitutioneel Hof van Sint Maarten is het enige in zijn soort binnen het Koninkrijk.
Zijn taak is vast te stellen of bekrachtigde wet- en regelgeving die nog niet in werking is
getreden verenigbaar is met de Staatsregeling. Zaken kunnen uitsluitend via een door de
Ombudsman ingediend schriftelijk verzoek - waarin gesteld wordt dat iets onverenigbaar is
met de Staatsregeling - worden voorgelegd aan het Hof. President van het Constitutioneel
Hof is Jacob Wit.
Ervaringen
Nederland
In Nederland hebben de rijksoverheid en gemeenten akkoorden gesloten ter verbetering
van de veiligheid van homoseksuelen en transseksuelen zodat zij beter kunnen opkomen
voor hun rechten en ter bevordering van de maatschappelijke aanvaarding van
homoseksualiteit. Lokale autoriteiten worden aangemoedigd het thema op hun agenda te
zetten. Tussen 2011 en 2014 richten gemeenten zich op het verbeteren van de veiligheid
op straat en in wijken.
Aruba
De regering van Aruba gelooft sterk in het zoeken naar consensus over belangrijke
nationale kwesties. In juni 2010 werden dan ook alle sociale partners uit de publieke en
private sector uitgenodigd voor een nationale sociale dialoog. Inzet van deze dialoog is
overleg over belangrijke nationale kwesties zoals de pensioenherziening, gezondheidszorg,
het belastingstelsel en andere publieke en private kwesties. De resultaten zijn tot dusver
positief en op diverse terreinen zijn er al belangrijke besluiten genomen: het
pensioensysteem van de ambtenaren is herzien vanwege de solvabiliteit, er zijn
maatregelen getroffen om de excessieve structurele kostenstijgingen van de algemene
gezondheidszorg te beperken en er is een verplicht pensioensysteem ingevoerd voor de
private sector. Ook het algemene ouderdomspensioen wordt hervormd. Over andere
kwesties duurt het overleg nog voort.
Op uitnodiging van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) heeft de nationaal
coördinator mensenhandel en mensensmokkel twee voordrachten gehouden: één voor de

6

Committee on Hemispheric Securityin Washington DC en één tijdens een multidisciplinaire
training op Antigua en Barbuda. De OAS is zeer geïnteresseerd in de Arubaanse aanpak
van mensenhandel en -smokkel en zou het graag als voorbeeld gebruiken voor de regio.
Op 27 juni 2011 bracht het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zijn nieuwste
TIP-rapport (Trafficking in Persons) uit, waarin Aruba werd gecomplimenteerd met zijn
inspanningen om de mensenhandel te bestrijden en internationale samenwerking in de
regio te bewerkstelligen.
Curaçao
Een goed voorbeeld uit de praktijk op Curaçao is het overleg tussen het Openbaar
Ministerie en zijn partners, bijvoorbeeld uit het strafrechttraject en de maatschappelijke
diensten. Ambtenaren van het OM, de politie, de reclassering, kinderbescherming, de
psychiatrische zorg en een aantal ngo’s verrichten veel goed werk door zich te ontfermen
over de slachtoffers van geweld binnen relaties en/ofhen door te verwijzen naar andere
diensten. Het succes van dit samenwerkingsverband is grotendeels te danken aan de
uitstekende communicatie tussen de betrokkenen, waardoor in specifieke gevallen effectief
en efficiënt actie kan worden ondernomen.
Een ander voorbeeld is het jeugdzorgteam dat in 2009 werd opgezet. Dit is een
multidisciplinair team onder leiding van de overheid belast met de coördinatie van de
jeugdzorg en diensten voor de jeugd. Het team verleent zelf geen zorg, maar doet
aanbevelingen voor de beste aanpak en de beste plaats voor de zorgverlening. Het team
ziet ook toe op de uitvoering van zijn aanbevelingen.
Sint Maarten
Het IND-programma voor integrale wijkontwikkeling is bedoeld om de kwaliteit van het
leven van de burgers van Sint Maarten te verbeteren. Het is een initiatief van de overheid
in samenwerking met de private sector en het maatschappelijk middenveld. Bij het
programma wil men gebruikmaken van sociale, culturele, economische en milieuplannen
om betrokkenheid te bewerkstelligen en capaciteiten op te bouwen binnen de
gemeenschap. Via de projecten worden contacten gelegd tussen het publiek en de
overheidsinstellingen. Het achterliggende doel is de maatschappelijke diensten op een
centrale, goed bereikbare plaats bij de burgers te brengen. De diensten worden verleend in
de gemeenschap.

5. Uitdagingen en beperkingen
Privacy
Het recht op bescherming van de persoonsgegevens is verankerd in artikel 10 van de
Grondwet. Nederland staat voor de uitdaging deze rechten te blijven beschermen in het
huidige tijdperk van de toenemende digitalisering en automatisering. Enerzijds zijn er
allerlei manieren om de huidige taken die voortvloeien uit de uitoefening van het openbaar
gezag effectiever en goedkoper uit te voeren. Het gebruik van bijvoorbeeld DigID, het
digitale loket van de overheid, maakt het makkelijker om online belastingaangifte te doen
en verzoeken om specifieke diensten in te dienen bij de gemeentelijke autoriteiten.
Digitalisering biedt bovendien allerlei mogelijkheden op het gebied van bestuur en
wetshandhaving, bijvoorbeeld de opname van vingerafdrukken bij de paspoortregistratie
(waaronder toepassingen voor de handhaving) en de installatie van camera’s langs de
weg, bijvoorbeeld voor automatische herkenning van kentekens. Anderzijds brengen

7

nieuwe technologieën ook nieuwe uitdagingen voor de eerbiediging van de mensenrechten
met zich mee, bijvoorbeeld het waarborgen dat alleen relevante gegevens worden bewerkt
ten behoeve van vooraf vastgestelde en gerechtvaardigde doeleinden, waarbij de
systemen bovendien adequaat beveiligd zijn.
Het bewaren van het evenwicht tussen de verschillende belangen in deze nieuwe context is
vaak het onderwerp van verhitte debatten in de Nederlandse politiek. Het regeerakkoord
van 2010 bevat een specifieke paragraaf over het verbeteren van de informatiebeveiliging
en de bescherming van de persoonsgegevens, waaronder scherper toezicht op
grootschalige automatiseringsprojecten.De Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid, een onafhankelijke denktank, bracht aan het begin van 2011 een
gezaghebbend rapport uit. Dit rapport over de ‘iGovernment’ onderstreepte dat publieke
autoriteiten zich bewust moeten zijn van de nieuwe realiteiten en problemen die nieuwe
technologieën met zich meebrengen.
Bij de totstandkoming van het regeerakkoord en naar aanleiding van het iGovernmentrapport, heeft het kabinet diverse maatregelen getroffen om privacybevorderende
technologieën te stimuleren en te waarborgen dat de verschillende belangen in de
toekomst consequent, coherent en transparant tegen elkaar worden afgewogen. Een brief
aan het parlement in april 2011 bevatte een lijst van concrete maatregelen, waaronder het
stimuleren van het gebruik van apparatuur met geïntegreerde privacybescherming (Privacy
by design) en het verplicht stellen van privacy-analyses (PIA’s) met een beschrijving van
de modaliteiten voor de beoogde verwerking van persoonsgegevens. Onlangs werd een
PIA verricht in verband met een wetsvoorstel voor toepassing van automatische
kentekenherkenning voor een beperkt aantal doelstellingen op het gebied van de
handhaving. Het kabinet kondigde in een brief aan het parlement van oktober 2011 voorts
aan dat in wetgeving inzake de digitale verwerking van persoonsgegevens ook een
passage moet worden opgenomen waarin aannemelijk wordt gemaakt dat de verschillende
individuele belangen met elkaar in evenwicht zijn. De uitdaging is nu te waarborgen dat al
deze maatregelen ook worden geïmplementeerd. Mede naar aanleiding van zorgen geuit in
het parlement worden bepaalde beleidsmaatregelen die van invloed zijn op de privacy
aangepast. Zo wordt de vastlegging van vingerafdrukgegevens op nationale
identiteitskaarten en in de paspoortendatabase opgeschort.
Elektronisch patiëntendossier
De invoering van het elektronisch patiëntendossier was tijdelijk opgeschort, maar wordt nu
hervat onder toezicht van private partijen. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport van Nederland blijft gedurende een overgangsperiode subsidie verlenen - voor een
contactpunt voor vragen vanuit het publiek - maar is verder niet inhoudelijk betrokken bij
dit initiatief, dat uiteraard wordt geïmplementeerd in overeenstemming met bestaande
wetgeving. Het uitwerken van de details is aan de private partijen. Opgemerkt moet
worden dat de betrokken partijen hebben verklaard dat zij een opt-in model voor ogen
hadden. Momenteel vindt overleg plaats met het College Persoonsgegevens over de
precieze invulling.
Constitutionele verandering
Zoals hierboven genoemd, is de constitutionele positie van Curaçao met ingang van 10
oktober 2010 veranderd. Het eiland is nu een zelfstandig land binnen het Koninkrijk.
Gedurende de vijf jaar die daaraan voorafgingen, besteedde de toenmalige regering van de

8

Nederlandse Antillen veel tijd en energie aan het voltooien van de constitutionele
hervorming. Zoals de zaken er nu voorstaan, is Curaçao een nieuw land dat zich nog aan
het ontwikkelen is. Het bestuursapparaat heeft nog niet zijn definitieve vorm gekregen.
Het embryonale stadium van de instellingen van het land vormt zonder meer een probleem
bij het implementeren van de verschillende aanbevelingen die zijn gedaan op het gebied
van de mensenrechten.
Ook Sint Maarten kreeg heel wat constitutionele hervormingen te verwerken. Het land
moest helemaal bij het begin beginnen met beperkte menskracht en nieuwe instellingen en
ministeries die pas sinds 10 oktober 2010 bestaan. Deze ontwikkelingen zijn ten koste
gegaan van een adequate respons op de problemen op mensenrechtengebied.
Informatie aan het publiek op Aruba
De Directie Buitenlandse Betrekkingen van Aruba heeft de voorlichting aan het publiek
over mensenrechten aangemerkt als een prioriteit die op korte termijn moet worden
aangepakt. Er zijn plannen om de mensenrechtencommissie van Aruba en de commissie
voor de rechten van het kind weer nieuw leven in te blazen. De comités moeten
rapporteren over de situatie rond de mensenrechtenverdragen die van toepassing zijn op
Aruba, de regering adviseren bij haar beleid in dezen en een brede maatschappelijke
bewustwordingscampagne voeren rond de mensenrechten.

6. Internationale verdragen
Bekrachtiging
Sinds de UPR van 2008 heeft het Koninkrijk der Nederlanden de volgende internationale
verdragen bekrachtigd:
-

het Internationaal Verdrag inzake de bescherming van alle personen tegen

-

het Facultatief protocol bij het Verdrag tegen foltering en andere wrede,

gedwongen verdwijning werd bekrachtigd op 23 maart 2011.
onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing werd bekrachtigd op 28
september 2010.
-

het Facultatief protocol bij het Verdrag inzake de rechten van het kind inzake de
betrokkenheid van kinderen bij gewapende conflicten werd bekrachtigd op 24
september 2009.

Ten behoeve van het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap bereidt
Nederland momenteel een wet voor ter goedkeuring door het parlement. Ook worden
voorbereidingen getroffen voor ondertekening van het facultatieve protocol daarbij.
Zoals eerder vermeld, blijft Nederland bij zijn standpunt dat het niet zal toetreden tot het
Internationaal Verdrag inzake bescherming van de rechten van alle migrerende
werknemers en hun gezinsleden. Nederland maakt op grond van zijn nationaal beleid
inzake sociale voorzieningen bezwaar tegen de paragrafen van het verdrag waarin vermeld
wordt dat voorzieningen op gelijke voet toegankelijk moeten zijn voor migranten die
illegaal verblijven op het grondgebied van het land van bestemming en/of aldaar illegaal
werkzaam zijn, terwijl hun verblijf wederrechtelijk is en deze personen geen belastingen of
premies betalen voor de instandhouding van deze diensten en zij bovendien niet verzekerd
zijn. Nederland is van mening dat personen die illegaal verblijven of werkzaam zijn in dit
land hier in principe niet dezelfde sociaaleconomische rechten behoren te krijgen als
degenen die hier wel rechtmatig verblijven en/of werkzaam zijn. Uitzonderingen worden

9

gemaakt voor het onderwijs aan leerplichtige kinderen, acute medische hulp en voor
rechtsbijstand.
Voorbehouden
Verdrag inzake de rechten van het kind
In de tussentijdse UPR van 2010 verklaarde het Koninkrijk te overwegen zijn
voorbehouden bij het VN-verdrag inzake de rechten van het kind in te trekken. Bij nadere
bestudering en gelet op bepaalde ontwikkelingen met betrekking tot het voorbehoud bij
artikel 37, letter c, van het verdrag, is echter afgezien van intrekking. In een kamerbrief
ging de staatssecretaris voor Veiligheid en Justitie in op de beoogde invoering van
bijzondere bepalingen in het wetboek van strafrecht voor adolescenten tussen 15 en
23.Doel hiervan is het mogelijk te maken bij het opleggen van een straf of maatregel een
meer op de ontwikkeling van de betrokken jongere toegesneden aanpak te kiezen na
gericht persoonlijk advies en onder toezicht van gedragsdeskundigen. De bepalingen van
het wetboek van strafrecht voorzien ook in op het specifieke ontwikkelingsstadium
toegesneden sancties. Het Nederlandse recht voorziet thans in de mogelijkheid
opvoedkundige sancties op te leggen aan jongvolwassenen tot de leeftijd van 21 (artikel
77, letter c, van het Wetboek van strafrecht).Daarmee wordt het mogelijk sancties uit het
pedagogisch georiënteerde jeugdstrafrecht op te leggen aan jongeren tot 23 jaar. De
mogelijkheid een sanctie uit het reguliere strafrecht op te leggen aan een jongere van 16
of 17 die een misdrijf heeft gepleegd blijft bestaan in het nieuwe systeem. De rechter
hanteert met name de ontwikkeling van de jongere als uitgangspunt bij zijn beslissing tot
het opleggen van een straf of een maatregel in het reguliere strafrecht. Het kabinet acht
dit een belangrijk middel om te voorkomen dat er over de hele linie disproportioneel
zwaardere straffen moeten worden geïntroduceerd in het milde jeugdstrafrecht. Tegen
deze achtergrond heeft het Koninkrijk der Nederlanden besloten zijn voorbehoud bij artikel
37, letter c, van het VN-verdrag inzake de rechten van het kind te handhaven. In
dergelijke gevallen blijft de zaak van de minderjarige onder de kinderrechter. Het
voorbehoud komt uitgebreid aan de orde in het vierde periodieke rapport van Nederland
over de implementatie van het Verdrag van de rechten van het kind.
Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten
In december 2011 besloot de Raad van Ministers van Curaçao het voorbehoud bij artikel 8
van het Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten in te
trekken. Het Koninkrijk der Nederlanden zal te zijner tijd de nodige grondwettelijke
procedures voor de intrekking initiëren.
Rapporten
Wat betreft de rapportage inzake de implementatie van verdragen tracht het Koninkrijk
der Nederlanden te bewerkstelligen dat de vier landen hun rapporten gezamenlijk
indienen.

7. Non-discriminatie
Iedereen in Nederland wordt bij wet beschermd tegen discriminatie. Het verbod op
discriminatie is vervat in artikel 1 van de Nederlandse Grondwet. Het kabinet wijst iedere
vorm van discriminatie wegens ras, godsdienst, levensovertuiging, geslacht, seksuele
geaardheid of op welke grond dan ook af. Discriminatie is onverenigbaar met burgerschap:
het belet mensen betrokken te raken bij de maatschappij en deel te nemen aan en te
investeren in hun leefomgeving.

10

7.1 Non-discriminatie (inclusief rassendiscriminatie)
De Tweede Kamer wordt doorlopend op de hoogte gehouden van de resultaten van de
aanpak van discriminatie. Op 13 september 2010 deed het toenmalige kabinet een
actieprogramma tegen discriminatie aan de Tweede Kamer toekomen. Op 7 juli 2011 legde
het huidige kabinet zijn plannen voor aan de Tweede Kamer om de maatregelen uit dit
actieprogramma verder aan te scherpen.
De Nederlandse regering hecht sterk aan een goed informatiesysteem waarmee
ontwikkelingen op het gebied van discriminatie kunnen worden gevolgd. Periodiek worden
er “monitors” gepubliceerd over rassen- en andere vormen van discriminatie in de ruimste
zin van het woord en specifiekere onderwerpen. Het Nederlandse kabinet heeft onlangs
geïnvesteerd in het upgraden van zijn informatiesysteem.
Kamerbrieven betroffen ook preventieve maatregelen voor bijvoorbeeld discriminatie in het
onderwijs, richtlijnen voor website-moderators om strafbare discriminerende
boodschappen tegen te gaan en ondersteuning van de rijksoverheid bij lokaal
antidiscriminatiebeleid.
In de brieven worden alle methoden beschreven voor het opsporen en vervolgen van
degenen die zich schuldig maken aan discriminatie. Wanneer iemand wordt vervolgd
wegens een strafbaar feit dat gepaard gaat met discriminatie, gelden de discriminatoire
aspecten voor het OM als verzwarende omstandigheid bij de strafeis. Discriminatie wordt
sinds 2009 omschreven als een verzwarende omstandigheid die kan leiden tot verhoging
van de strafmaat met 50%. Voorheen was dat 25%. Met ingang van mei 2011 is er nog
een verzwarende omstandigheid opgenomen voor dergelijke feiten. Op grond hiervan kan
de strafeis met 100% worden verhoogd. De officier van justitie kan daarom verzoeken bij
ernstige misdrijven die zijn ingegeven door discriminerende factoren.
Met ingang van het najaar van 2012 zal de regering jaarlijks een brief publiceren waarin
verslag wordt gedaan van de voortgang.
In oktober 2011 nam het parlement van Curaçao een landsverordening aan tot wijziging
van boek I van het Burgerlijk Wetboek, waardoor het mogelijk wordt het vaderschap via
de rechter vast te laten stellen voor buitenechtelijke kinderen en kinderen die niet zijn
erkend door hun vader. Dit maakte een einde aan de ongelijke behandeling tot dusver bij
onder andere het erfrecht van wettige en buitenechtelijke kinderen en kinderen die wel en
kinderen die niet erkend zijn door hun vader.
Landsverordening van Sint Maarten inzake de gerechtelijke vaststelling van het
vaderschap
De Landsverordening inzake de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap is
aangenomen door het parlement van Sint Maarten en wacht nu op publicatie. Door de
verordening kan een kind, de moeder of de voogdijinstelling een verzoek indienen om
formele vaststelling van de naam van de vader. Buitenechtelijke kinderen krijgen dezelfde
status als wettige kinderen.
Inventarisatie van de situatie van kinderen en vrouwen op Aruba
In 2011 heeft UNICEF de situatie van vrouwen en kinderen op Aruba geïnventariseerd en
geanalyseerd. Bij het onderzoek richtte men zich op de mensenrechten aan de hand van
kwalitatieve en kwantitatieve methodes. De voorlopige bevindingen worden in februari

11

2012 gepresenteerd aan de regering en stakeholders. De regering zal de definitieve
conclusies en aanbevelingen hanteren voor het formuleren en evalueren van sociaal beleid
gericht op kinderen, jongeren en vrouwen.
Overige aanbevelingen
Met het oog op de aanpak van racistische of xenofobe programma’s van politieke partijen
wenst Nederland te benadrukken dat de omschrijving van racistische of xenofobe
uitspraken gepaard moet gaan met de omschrijving van een strafbaar feit. Een dergelijke
conclusie kan pas worden getrokken nadat een rechter heeft bepaald dat een politieke
partij een dergelijk strafbaar feit heeft gepleegd. Dit is tot dusver nog niet het geval
geweest. De vrijheid van meningsuiting is een fundament van elke democratie waarbij
beperkingen vooraf uitgesloten zijn.
Voor wat betreft de aanbeveling om alle aanbevelingen van het Comité ter uitbanning van
rassendiscriminatie (CERD) over te nemen verwijst de regering naar het tussentijdse
rapport dat de permanente afgevaardigde op 20 juli 2010 heeft ingediend bij het CERD.
Wetboek van strafrecht inzake aanzetting tot haat
De artikelen 137c tot en met e van het Nederlandse wetboek van strafrecht hebben
betrekking op een breed scala aan strafbare feiten, waaronder aanzetting tot haat en het
in het openbaar doen van uitlatingen die beledigend zijn voor groepen mensen wegens hun
ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun seksuele gerichtheid of handicap. Deze
bepalingen stellen het kabinet in staat zijn verplichtingen uit hoofde van de belangrijkste
internationale verdragen tegen discriminatie en racisme actief na te komen binnen het
huidige internationale kader ter bescherming van de burgerrechten en politieke rechten.
Het Koninkrijk der Nederlanden meent dat er geen aanvullende maatregelen behoeven te
worden geïmplementeerd.
Op 1 november 2010 is het Koninkrijk der Nederlanden toegetreden tot het Aanvullend
Protocol inzake de bestrijding van strafbare feiten verbonden met elektronische netwerken,
betreffende de strafbaarstelling van handelingen van racistische of xenofobische aard
verricht via computersystemen (Straatsburg, 28 januari 2003).
Behalve het stimuleren van de bewustwording van discriminatie en het aanmoedigen van
de slachtoffers aangifte te doen - en de aangifte te vergemakkelijken - acht de
Nederlandse regering het van belang effectieve, proportionele en afschrikwekkende
sancties op te leggen aan degenen die zich schuldig maken aan discriminerende of
racistische activiteiten. Het Openbaar Ministerie heeft bijgevolg alle officieren van justitie
geïnstrueerd de strafeis met 100% te verhogen in zaken waarin het strafbare feit was
ingegeven door een vorm van discriminatie.
7.2. Gender, genderidentiteit en seksuele gerichtheid
Het kabinet heeft de Tweede Kamer een brief toegezonden waarin het aan de hand van
een aantal “actielijnen” zijn beleid voor gelijke kansen uiteenzet voor de periode 2011 2015. Zo wordt in het kader van het actieplan laaggeletterdheid extra aandacht besteed
aan de aanpak van dit probleem onder vrouwen.De Nederlandse regering beschouwt de
onafhankelijkheid van vrouwen en in het bijzonder de afhankelijkheid van veel jonge
vrouwen die naar Nederland komen om een gezin te stichten of in het kader van de
gezinshereniging als een zeer belangrijke kwestie. Te weinig talenkennis en opleiding in

12

combinatie met onbekendheid met de Nederlandse instituties vormt een grote
belemmering voor gelijke kansen en de vooruitzichten voor de toekomst voor deze
immigranten. In dit verband dragen het inburgeringsexamen en de nieuwe toelatingseisen
voor migrerende gezinsleden bij aan de zelfstandigheid van deze groep.
Op het gebied van genderidentiteit en seksuele gerichtheid is de Nederlandse benadering
gericht op de aanpak van discriminatie, het bevorderen van gelijke behandeling en het
opkomen voor de mensenrechten van de kwetsbare groepen van homoseksuelen en
transseksuelen. Sinds 2008 organiseert Nederland ieder jaar op 11 oktober de National
Coming Out Day. Om beter zicht te krijgen op de kwetsbare positie van transseksuelen
heeft Nederland het Sociaal en Cultureel Planbureau verzocht de specifieke problemen van
deze groep op het gebied van werkgelegenheid en gezondheidszorg te onderzoeken. Na de
afronding van voorbereidend veldonderzoek via internet wordt nu wetgeving voorbereid
voor de erkenning van genderidentiteit.
De doelstellingen voor het onderwijs worden toegelicht. Seksualiteit en seksuele diversiteit
worden opgenomen in de doelstellingen voor primair (nr. 38), secundair (nr. 43) en
bijzonder onderwijs (nr. 53).
De regering hanteert de grondbeginselen van gendermainstreaming. Bij het formuleren
van beleid worden dus de mogelijk uiteenlopende gevolgen voor mannen en vrouwen
meegenomen. Nederland verwerkt genderoverwegingen in zijn beleid door erop toe te zien
dat de gevolgen van het beleid van de lijnministeries voor vrouwen zo transparant en
verifieerbaar mogelijk zijn en door verbetering van de kennis van gelijke kansen in het
algemeen en van gendergelijkheid in het bijzonder.
Centrum voor de ontwikkeling van vrouwen op Aruba
Het Centro pa Desaroyo di Hende Muher (centrum voor de ontwikkeling van vrouwen,
CEDEHM), werd bij landsbesluit opgericht in 2010. Het CEDEHM opende zijn deuren op 8
maart 2011 en is een overheidsinstantie met een eigen budget. Het opereert op basis van
gendergelijkheid en gendermainstreaming. Het primaire doel is bevordering van gelijke
rechten en gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de Arubaanse maatschappij. Het
CEDEHM tracht bovendien de positie van vrouwen te verbeteren, zowel in de publieke
sector als in het private domein. Het onderliggende doel is groepen in een
achterstandspositie, zoals gescheiden vrouwen en alleenstaande moeders, zelfstandiger te
maken. Dit hoopt men te bewerkstelligen door hen bewuster te maken van hun rechten en
begeleiding en ondersteuning te bieden.
In januari 2012 lanceerde het CEDEHM het pilotproject ‘Big Sister Little Sister
Mentorship’.Hiervoor wordt samengewerkt met Stichting Kindertelefoon en de Stichting
Katholiek Onderwijs Aruba. Het doel is begeleiding en ondersteuning te bieden aan meisjes
tussen 10 en 14 jaar die in hun onmiddellijke leefomgeving blootstaan aan risicofactoren
om te voorkomen dat ze in moeilijkheden raken.
7.3 Werkgelegenheid
Op het gebied van werkgelegenheid ondervinden vrouwen verschillende vormen van
discriminatie. Zo is er soms sprake van discriminatie wegens zwangerschap, zijn er
verschillen in beloning en zijn vrouwen in de hoogste posities ondervertegenwoordigd en
dat geldt voor zowel de private als de publieke sector.

13

Verschillende instrumenten worden ingezet om de benoeming van meer vrouwen op hoge
posities te bevorderen, waaronder netwerken, werving- en selectiebureaus en
actieprogramma’s voor het recruteren, opleiden en aan boord houden van vrouwelijke
kandidaten. Om zelf het goede voorbeeld te geven zijn adviesorganen van de overheid in
Nederland verplicht te waarborgen dat mannen en vrouwen in gelijke aantallen worden
aangesteld. Sinds 2007 is het percentage vrouwen dat een toppositie in de publieke sector
bekleedt gestegen van 23% tot 26%. Op Curaçao wordt 50% van de topfuncties bij de
overheid (op het niveau van Directeur of Permanent Secretaris) momenteel bekleed door
vrouwen (aanbeveling 27). Het percentage vrouwen in dienst van de Nederlandse overheid
is sinds 2007 met twee procentpunten gestegen tot 52%. Van degenen die in 2010 in
dienst traden bij de overheid was 59% vrouw. Volgens de volkstelling op Aruba in 2010,
was 43,8% van de ambtenaren vrouw (in totaal 1987 vrouwen). Van hen bekleedde 26%
een topfunctie. Vrouwen nemen 51,6% van alle topfuncties in de gehele Arubaanse
publieke sector voor hun rekening.
Aan het eind van 2011 hadden bijna 200 organisaties, ondernemingen en publieke
instellingen het Talent to the Tophandvest ondertekend, waarmee zij zich schaarden achter
het ontwikkelen of voortzetten van een strategie om de toestroom van vrouwen tot
managementfuncties te bevorderen. De ondertekenaars stellen hun eigen kwantitatieve
doelstellingen vast, toetsen de voortgang en brengen verslag uit aan een
monitoringcommissie. Deze commissie brengt ieder jaar verslag uit en publiceert de
resultaten die de ondertekenaars geboekt hebben.
Om de economische zelfstandigheid van vrouwen te bevorderen worden vrouwen die
financieel afhankelijk zijn van een kostwinner niet langer fiscaal ondersteund. Het
programma Eigen kracht is gericht op laagopgeleide vrouwen (vaak betreft het migranten)
zonder werk en zonder uitkering. 21 grote en middelgrote gemeenten hebben een
intentieverklaring ondertekend om laagopgeleide vrouwen op weg te helpen naar een baan
of opleiding. De activiteiten zijn deels gericht op de sociale omgeving van de vrouwen. Met
dit programma wil de overheid een culturele verschuiving bewerkstelligen zodat alle
vrouwen en de mensen in hun omgeving het vanzelfsprekend vinden dat ze betaald werk
aanvaarden.
Discriminatie van etnische minderheden op de arbeidsmarkt
Nederland vindt het belangrijk de participatie van migranten op de arbeidsmarkt te
bevorderen. Het kabinet tracht dit te bewerkstelligen met behulp van algemene
maatregelen en door belemmeringen weg te nemen die werkzoekenden ondervinden door
persoonlijke begeleiding waarbij hun afkomst geen enkele rol speelt. Dit vergt maatregelen
en instrumenten die zijn toegesneden op de persoonlijke situatie van elke werkzoekende.
Dit geldt in gelijke mate voor alle werkzoekenden, ongeacht of zij afkomstig zijn uit
Westerse landen of niet. De lokale overheid speelt een voortrekkersrol in dit verband. Het
kabinet ondersteunt de gemeentes met programma’s als Impuls Vakmanschap ter
verbetering van de effectiviteit, efficiency en de kwaliteit van de dienstverlening van de
sociale diensten.
Het kabinet blijft jongeren aansporen zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor het
vinden van een baan of opleiding. Zij moeten zich actief opstellen en gebruikmaken van de
kansen op de arbeidsmarkt. Het aanscherpen van de voorwaarden en sancties voor

14

jongeren via de wet Werk en Bijstand draagt hieraan bij. De regionale aanpak die werd
geïntroduceerd met het Actieplan Jeugdwerkloosheid blijft centraal staan in het reguliere
beleid.
Voor jongeren die niet op eigen kracht meteen toegang vinden tot de arbeidsmarkt is
goede samenwerking tussen de zorgsector, onderwijs en re-integratie onontbeerlijk.
Door decentralisatie (bijvoorbeeld van het toezicht, de Wet werken naar vermogen,
jeugdzorg en ondersteuning van cliënten) kregen de gemeenten meer zeggenschap bij het
opzetten van een integrale aanpak om jongeren aan het werk te helpen.
In 2006 leidde de relatief hoge werkloosheid onder voormalige vluchtelingen tot een
project voor deze groep. Doel was binnen drie jaar 2500 voormalige vluchtelingen extra te
helpen bij het vinden van werk. In 2009 bleek dat deze doelstelling al bijna (90%) was
bereikt. In 2010 werd een nieuw project gelanceerd dat doorloopt tot 2013.
Tot slot moet de participatie van etnische minderheden in de publieke sector worden
genoemd. De werkgelegenheid slinkt namelijk niet alleen, maar wordt ook diverser. De
Nederlandse regering hecht veel waarde aan de diversiteit van personeel in de publieke
sector voor een betere aansluiting op de Nederlandse pluriforme maatschappij.
Ieder jaar monitort de Nederlandse regering de ontwikkeling van de diversiteit wat betreft
sekse, leeftijd en etniciteit. Om de verschillende takken van de publieke sector te helpen
bij hun diversiteitsbeleid is er een diversiteitsindex ontwikkeld. Dit verschaft de publieke
sector een helder beeld van de samenstelling van zijn personeelsbestand. In 2010 bestond
7,9% van het personeelsbestand in de publieke sector uit etnische minderheden.

8. Integratie en maatschappij
Nederland
Integratie is een langdurig proces. In veel opzichten zijn immigranten van latere
generaties beter geïntegreerd dan hun ouders of grootouders. Desondanks bestaat er
grote zorg over bepaalde groepen immigranten die er niet in slagen op eigen benen te
gaan staan in Nederland en over de spanningen binnen de Nederlandse maatschappij.
Integratie vereist inzet van zowel de immigranten als de Nederlandse regering. Essentieel
is dat immigranten voldoende vaardigheden opdoen om als volwaardig lid deel te kunnen
nemen aan de Nederlandse maatschappij. De Nederlandse regering wil ervoor zorgen dat
het algemene Nederlandse beleid op het gebied van onderwijs, werkgelegenheid en
gezondheidszorg voorziet in de behoeften van eenieder, ongeacht herkomst, religie of
levensovertuiging. Scholen met grote aantallen migrantenkinderen krijgen ondersteuning
om de kwaliteit van het onderwijs op peil te houden. Beter onderwijs bevordert de
integratie en voorkomt sociale segregatie. Het integratiebeleid wordt gezien als onderdeel
van breder beleid om de eigen verantwoordelijkheid van alle burgers te bevorderen en
grotere sociale cohesie te bewerkstelligen. Om hun rechten effectief te kunnen uitoefenen
moeten migranten de Nederlandse taal goed beheersen. Met het Nederlandse
integratiebeleid worden immigranten toegerust om volop deel te nemen aan de
Nederlandse maatschappij.

15

Acceptatie van diversiteit en pluralisme is een waarde binnen de Nederlandse maatschappij
en vastgelegd in de grondwet. Harmonieus samenleven terwijl pluraliteit en individualisme
toenemen, vergt inzet, vastberadenheid en saamhorigheidsgevoel. Het kabinet stelt vast
dat er behoefte is aan burgerschap met respect voor verschillen en geloof in de individuele
en collectieve verantwoordelijkheid. Zij werkt daartoe samen met de gemeenten, het
maatschappelijk middenveld en vertegenwoordigers van het publiek aan een gezamenlijke
agenda voor modern burgerschap.Deze nieuwe agenda stelt burgers in staat zelf
verantwoordelijkheid te nemen, initiatieven te ontplooien en de sociale cohesie te
versterken. Op deze manier tracht de Nederlandse regering de tolerantie en het wederzijds
begrip te stimuleren.
Het maatschappelijke en politieke debat zijn belangrijke aspecten van burgerschap en
democratie en moeten worden gezien tegen de achtergrond van het grondrecht van
vrijheid van meningsuiting. De publieke autoriteiten in Nederland handhaven de
voorwaarden voor het debat door de fundamentele rechten van degenen die eraan
deelnemen te waarborgen. In het beleid en de communicatie worden voorts de waarden
uitgedragen waarop de Nederlandse maatschappij en rechtsstaat gebaseerd zijn: vrijheid,
gelijkheid, tolerantie en solidariteit.
De Nederlandse regering waardeert ook het werk en de inzet van de
immigrantengroeperingen. Voor de publieke autoriteiten is het onderhouden van nauwe
banden met prominente personen en organisaties die bekend zijn met
migrantengemeenschappen en grote netwerken in die gemeenschappen cruciaal om
voeling te houden met maatschappelijke stromingen en om te controleren of het algemeen
beleid effectief genoeg is (zie punt 13).
Curaçao
De autoriteiten op Curaçao werken momenteel samen met de Universiteit van Curaçao aan
een onderzoek naar de migratie en integratie van nieuwe migrantengroepen (uit Colombia,
de Dominicaanse Republiek, Haïti, Jamaica en Venezuela) op het eiland om een beter beeld
te krijgen van het beroep dat zij doen op de sociale voorzieningen. De bevindingen zullen
uiteindelijk worden gebruikt voor beleid dat specifiek gericht is op de integratie van nieuwe
groepen in de maatschappij.
Aruba
Aruba kent vanwege de vele immigranten een zeer pluriforme maatschappij met bijna 100
verschillende nationaliteiten. Het beleid van de overheid is erop gericht de
maatschappelijke betrokkenheid te vergroten door een sterker gemeenschapsgevoel te
genereren. In 2011 heeft de regering internationale deskundigen uitgenodigd voor de
Happy Community Conference om hun visie op het functioneren van de maatschappij te
delen met de Arubaanse samenleving.
Burgerparticipatie en publieke initiatieven staan centraal bij het grote renovatieproject Bo
Bario (Jouw wijk) om de leefkwaliteit in de wijken te verbeteren.
In oktober 2011 nam het parlement een wetsvoorstel aan voor het opleiden van
jongemannen tussen 18 en 24 zonder werk die geen opleiding volgen en niet beschikken
over kwalificaties. Twintig jongemannen zijn begonnen aan de eerste fase van het
programma. Vier maanden lang ondergaan ze een fysieke training en worden hun

16

discipline, omgangsvormen en waarden bijgebracht. Na deze basistraining volgt een
opleiding van 8 maanden waarin ze een vak leren. Ze krijgen een specifieke
beroepsopleiding aangeboden om hun kansen op de arbeidsmarkt te optimaliseren. Ook
volgen ze een breder onderwijsprogramma bestaande uit Engels, sollicitatietraining en
algemene ontwikkeling.
Het Prismaprogramma werd opgezet om kinderen die geen Nederlands spreken het
Nederlands bij te brengen als vreemde taal. Ook lokale kinderen die moeite hebben met
Nederlands mogen eraan deelnemen. Via een apart programma wordt leerlingen een jaar
Nederlands aangeboden ter voorbereiding op het reguliere voortgezet onderwijs.

9. Huiselijk geweld
Geweld in huiselijke kring
Getracht wordt het geweld in de huiselijke kring aan te pakken. Dit is een overkoepelende
term voor allerlei soorten geweld: huiselijk geweld, kindermishandeling, eergerelateerd
geweld en mishandeling van ouderen. Belangrijke elementen van de aanpak zijn
ondersteuning van de slachtoffers, een specifieke aanpak van de daders en maatregelen
om het patroon dat geweld van de ene generatie overgaat op de andere te doorbreken.
Op Curaçao kunnen slachtoffers van geweld in de relationele sfeer zich tot de rechter
wenden om een locatieverbod zodat de dader niet meer in hun straat mag komen. Op
grond van het nieuwe Wetboek van Strafrecht dat op 15 november 2011 van kracht werd
kan de rechter ook een iets ander verbod opleggen waarmee de dader de toegang tot een
bepaald omschreven gebied wordt ontzegd.
Genderspecifieke aanpak
Huiselijk geweld treft vrouwen onevenredig zwaar en wordt vaak gepleegd door mannen,
meestal hun partner of ex-partner. Ook mannen kunnen soms echter het slachtoffer zijn
van huiselijk geweld, al zijn zij verreweg in de minderheid. Met het Nederlandse beleid ter
bestrijding van huiselijk geweld wordt daarom getracht alle slachtoffers te ondersteunen
en ook alle verschillende vormen van geweld aan te pakken.
In het kader van het nationale beleid ter bestrijding van huiselijk geweld ontwikkelen de
betrokken ministeries een gerichte aanpak om genderkwesties te integreren in de
beleidsontwikkeling. Dit zal bijvoorbeeld gebeuren bij het specifieke beleid om “intieme
geweldplegers” die de ernstigste misdrijven plegen in de huiselijke sfeer aan te pakken.
Kindermishandeling
In januari 2012 gaat de campagne Kinderen Veilig van start. Kinderen zijn buitengewoon
kwetsbaar in hun relaties met degenen die hen opvoeden en verzorgen en minder goed in
staat voor zichzelf op te komen dan volwassenen. Uit recent onderzoek blijkt dat er in
2010 119.000 kinderen mishandeld werden. Het nieuwe actieplan omvat aanvullende
maatregelen voor de komende jaren. Deze maatregelen zijn gericht op het voorkomen,
herkennen en stoppen van kindermishandeling en op het beperken van de gevolgen door
de kinderen de behandeling te bieden die ze nodig hebben. Daarnaast ligt de nadruk in het
nieuwe beleid op het belang van het waarborgen van de fysieke veiligheid van kinderen en
het aanpakken van seksueel misbruik.
Wet tijdelijk huisverbod

17

De Wet tijdelijk huisverbod machtigt burgemeesters een tijdelijk huisverbod van maximaal
tien dagen op te leggen aan plegers van huiselijk geweld wanneer er sprake is van acute
dreiging. In die tijd worden hulpprogramma’s opgezet voor de betrokkenen. Dankzij deze
maatregel hoeven de slachtoffers van huiselijk geweld (vaak vrouwen en kinderen) hun
huis niet te ontvluchten, maar wordt de dader weggehaald. Dit sterkt de slachtoffers en
moedigt hen aan hun situatie te veranderen. Huisverboden worden vrij vaak opgelegd en
de professionals uit het veld beschouwen de optie over het algemeen als een positieve
ontwikkeling. Huisverboden hebben duidelijk een toegevoegde waarde bij de aanpak van
huiselijk geweld.
De regering van Curaçao werkt samen met ngo’s op het eiland bij het opstellen van een
nationaal plan om huiselijk geweld en kindermishandeling een halt toe te roepen. Een
concept van het nationale plan is onlangs besproken in het parlement. In januari 2012
moet een publiek debat plaatsvinden waarbij alle stakeholders betrokken zullen worden.
In verschillende modules op de politieacademie op Aruba komt het thema van de omgang
met slachtoffers van huiselijk geweld aan de orde. Met ingang van 2012 krijgen
politieagenten in opleiding tijdens de modules “misdaad” en “openbare orde en sociale
zorg” specifiekere informatie over huiselijk geweld. Deze modules worden ondersteund met
interactieve lezingen door Bureau Sostenemi (bureau ‘Ondersteun Mij’ ),de Fundacion
Respetami (stichting ‘Respecteer Mij’ ), de Kindertelefoon en het ministerie van Sociale
Zaken.
Ouderen
In het regeerakkoord roept de Nederlandse regering op tot positieve actie om
mishandeling van ouderen uit te bannen. In het actieplan Ouderen in veilige handen
worden tien maatregelen gepresenteerd om ouderenmishandeling uit te bannen. Ze
hebben betrekking op preventie, het herkennen van risico’s, maatregelen bij
daadwerkelijke mishandeling van ouderen en betere hulp aan slachtoffers. Het actieplan
loopt van 2011 tot en met 2014. Er is structureel €10 miljoen per jaar uitgetrokken voor
de implementatie. Het plan geldt zowel voor geweld in de professionele setting als in de
thuissituatie.

10. Mensenhandel
De uitbanning van mensenhandel behoort tot de prioriteiten van de Nederlandse regering.
Er is dan ook een heel scala aan maatregelen en activiteiten geïnitieerd om dit probleem
effectief aan te pakken.
Het mandaat van de in 2008 opgezette Task Force Aanpak Mensenhandel is verlengd tot
2014 en de task force zelf is uitgebreid. De task force bestaat uit vertegenwoordigers van
vijf ministeries, het Openbaar Ministerie, politie, de IND (Immigratie- en
Naturalisatiedienst), de Koninklijke Nederlandse Marechaussee, drie burgemeesters (van
Alkmaar, Utrecht en Den Haag, binnenkort gevolgd door die van Amsterdam), een
locoburgemeester (Rotterdam), de rechterlijke macht, de Nationale Rapporteur
mensenhandel en CoMensha, een ngo. Nederland gelooft sterk in de kracht van een
multidisciplinaire aanpak bij de bestrijding van criminaliteit, met inbegrip van
mensenhandel. De traditionele aanpak via de reguliere handhavingskanalen volstaat niet
voor mensenhandel. Om mensenhandel effectief aan te kunnen pakken is ook de
medewerking van de Koninklijke Marechaussee, de IND en de lokale overheid nodig. De

18

Task Force heeft ingestemd met het nieuwe actieplan voor 2011-2014. Een van de
doelstellingen van het actieplan is meer organisaties te betrekken bij de bestrijding van
mensenhandel.
Op 9 juni 2009 heeft het parlement een wetsvoorstel aangenomen waarmee de
maximumstraffen voor mensenhandel werden verhoogd. De maximumstraf voor het
basisdelict is van 6 naar 8 jaar gevangenisstraf gegaan, 10 jaar indien twee of meer
personen hebben samengewerkt, 15 jaar bij ernstig lichamelijk letsel en 18 jaar indien er
een dodelijk slachtoffer bij is gevallen. In 2012 zal er wederom een wetsvoorstel tot
verhoging van de maximumstraffen voor mensenhandel worden ingediend.
De regering heeft een wetsvoorstel ingediend om de regelgeving rond prostitutie aan te
scherpen, in het bijzonder ten aanzien van de vergunningsvereisten voor bordelen en
andere seksbedrijven en verbetering van het toezicht door de overheid. Werkgevers die
niet voldoen aan de vergunningsvereisten kunnen vervolgd worden. Cliënten die het
nieuwe systeem omzeilen kunnen eveneens vervolgd worden. Verwacht wordt dat de
strengere regelgeving een krachtig afschrikwekkend effect zal hebben op
mensenhandelaars en uitbuiting zal helpen voorkomen. Deze aanpak zal waarschijnlijk
remmend werken op de vraag. In het wetsvoorstel wordt de minimumleeftijd voor legale
prostitutie bovendien verhoogd van 18 naar 21 jaar. Het wetsvoorstel is aangenomen door
de Tweede Kamer en ligt momenteel voor in de Eerste Kamer.
In december 2011 werd een allesomvattend actieplan gelanceerd voor de aanpak van
loverboys, die kwetsbare meisjes met verleidingstactieken trachten te dwingen tot
prostitutie. Het actieplan dient het bewustzijn te bevorderen, meisjes mondiger te maken
en het fenomeen loverboy over de hele linie te bestrijden, terwijl de opvang en zorg voor
slachtoffers wordt verbeterd.
In 2005 werd het artikel over mensenhandel in het Nederlandse wetboek van strafrecht
verruimd met de omschrijving uit het protocol van Palermo, waarin wordt verwezen naar
zowel dwang tot het verrichten van diensten op seksueel gebied als het gedwongen
verrichten van arbeid en de verwijdering van organen. [artikel 273f WvSr] Het aantal
gevallen van uitbuiting door arbeid is sindsdien ieder jaar gestegen van 26 slachtoffers in
2007 tot 135 in 2010. Hierbij werden vooral mannelijke slachtoffers aangetroffen: ruim
100 in zowel 2009 als in 2010.
In 2010 vond een campagne plaats om het publiek, de vakbonden, werkgevers en
ambtenaren via advertenties op bijvoorbeeld websites op het gebied van de bouw en de
landbouw en artikelen in huis-aan-huisbladen bewust te maken van arbeidsuitbuiting. Dit
leidde tot verschillende meldingen van verdachte situaties.
Nederland werkt nauw samen met de belangrijkste landen van herkomst van slachtoffers
van mensenhandel, waaronder Nigeria. Naar aanleiding van informatie dat Nigeriaanse
minderjarigen verdwenen uit vluchtelingenopvangcentra werd in oktober 2006 een groot
onderzoek gestart. Hierbij werd vastgesteld dat mensenhandelaren minderjarige
Nigeriaanse vrouwen tijdelijk onderbrachten in vluchtelingencentra in Nederland (door hen
te dwingen asiel te vragen) waarna ze mee werden genomen naar Zuid-Europa en
gedwongen in de prostitutie belandden. Bij het onderzoek waren tien andere landen

19

betrokken en dat leidde in november 2007 tot 32 arrestaties en huiszoekingen in acht
landen en nogmaals 51 arrestaties in Italië in januari 2008.
Op 1 januari 2008 is een pilotproject gestart voor beschermde opvang van alleenstaande
minderjarige asielzoekers die het gevaar liepen in handen te vallen van
mensenhandelaren. Vorig jaar werden deze beschermde opvangcentra de norm. Mogelijke
slachtoffers worden ondergebracht in kleinschalige locaties met extra
beveiligingsmaatregelen en personeel.
Het nieuwe wetboek van strafrecht van Curaçao waarin mensenhandel strafbaar werd, trad
in werking in november 2011.Er vond een voorlichtingscampagne plaats over de
wijzigingen van het nieuwe wetboek van strafrecht waarbij ook specifiek werd ingegaan op
mensenhandel. Al verschillende jaren loopt er een algemene voorlichtingscampagne om
het publiek te informeren over mensenhandel. Sinds 2007 is er op Curaçao een
multidisciplinaire werkgroep voor dit thema die onder meer publiekscampagnes opzet. Zo
vond er in 2009 een campagne plaats om tienermoeders bewust te maken van de gevaren
van loverboys. Er zijn lessen gegeven op scholen voor beroepsonderwijs en
televisieprogramma’s aan gewijd. In 2011 werd een documentaire uitgezonden over het
thema en werd op grote schaal een folder verspreid over mensenhandel. In 2008 is er een
memorandum van overeenstemming gesloten tussen de ministers van justitie binnen het
Koninkrijk der Nederlanden om hun krachten te bundelen voor de bestrijding van
mensensmokkel en mensenhandel.
Kinderporno, handel in kinderen en kindersekstoerisme
Het mandaat van de Nationaal Rapporteur mensenhandel is uitgebreid met kinderporno.
Het eerste rapport over dit onderwerp werd in oktober 2011 gepubliceerd. De Nationaal
Rapporteur concludeert dat kinderporno bijna altijd een zaak van een op een is, waarbij
seksueel geweld wordt gebruikt dat niet los gezien kan worden van dit misdrijf. Zij
adviseert een integrale aanpak voor seksueel geweld tegen kinderen met inbegrip van
pornografie te ontwikkelen. Het kabinet werkt de details van zijn aanbevelingen uit als
onderdeel van het actieplan tegen kindermishandeling voor de periode 2012-2016.
In haar zevende rapport over mensenhandel heeft de Nationaal Rapporteur opnieuw
aandacht besteed aan de handel in kinderen. Het aantal minderjarige slachtoffers van
mensenhandel daalde van 199 in 2007 naar 169 in 2008 en naar 111 in 2009.
In januari 2010 lanceerde de minister van Justitie een bewustwordingscampagne voor
kindersekstoerisme getiteld “Doorbreek het stilzwijgen” waarmee Nederlandse toeristen
erop gewezen werden dat seks met kinderen strafbaar is en dat ze verdachte situaties
kunnen melden via een speciale website (www.meldkindersekstoerisme.nl). De minister
van Justitie en de ANVR kwamen overeen nauwer te gaan samenwerken om
kindersekstoerisme te voorkomen. Vanaf 2007 zijn de Nederlandse autoriteiten nationale
actiedagen gaan organiseren op Schiphol waarop passagiers uit de landen van bestemming
voor kindersekstoerisme worden gecontroleerd op kinderporno. Nederland nam samen met
het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Zweden in maart 2011 bovendien deel aan een door
Europol gecoördineerde actiedag.

20

11. Vluchtelingen en asielzoekers
Asielprocedure
Snelle en weloverwogen besluitvorming over asielaanvragen is in het belang van
asielzoekers. In juli 2010 werd de versnelde procedure van 48 uur vervangen door een
procedure van acht dagen. Voorafgaand aan deze termijn van acht dagen krijgt de
asielzoeker een periode van zes dagen voor rust en voorbereiding op de asielprocedure.
Tijdens die zes dagen is er geen contact tussen de IND en de asielzoeker en worden alle
asielzoekers op de hoogte gesteld van hun rechten en hetgeen ze kunnen verwachten van
Vluchtelingenwerk Nederland. Verzoeken om een vrouwelijke tolk worden behandeld en
gecontroleerd wordt of er niets belangrijks vergeten is. De asielzoekers ontvangen gratis
rechtsbijstand en ook hun juridisch adviseur, die zij behouden tijdens de hele procedure,
krijgt tijd om zich voor te bereiden. Via een gezondheidscontrole voorafgaand aan de
algemene asielprocedure wordt gewaarborgd dat de IND ook rekening houdt met medische
en psychologische problemen.
De herziene asielprocedure leidt er niet toe dat alle asielverzoeken binnen acht dagen
worden afgerond. Als er nader onderzoek nodig is, wordt de asielaanvraag behandeld
volgens de verlengde procedure. In de herziene asielprocedure kan de rechter nieuwe
feiten en omstandigheden meewegen, zoals veranderde omstandigheden in het land van
herkomst, ook wanneer die later zijn ingetreden dan het besluit van de IND. Asielzoekers
hebben de mogelijkheid van beroep en kunnen zich vervolgens wenden tot het Europese
Hof voor de Rechten van de Mens. Asielzoekers wier aanvraag in eerste instantie is
afgewezen bij het opvangcentrum en tijdens de verlengde procedure worden gedurende
vier weken opgevangen. Doorgaans doet de rechter binnen deze termijn uitspraak op hun
beroep. Nederland meent daarom dat de herziene asielprocedure voldoende waarborgen
bevat voor een zorgvuldige, volledige en rechtvaardige besluitvorming en een eerlijk
proces.
De herziene asielprocedure wordt in 2013, dus drie jaar na implementatie getoetst. Bij
deze toetsing worden alle aspecten, dus ook de zorgvuldige, volledige en rechtvaardige
besluitvorming en het eerlijke verloop van de procedure onderzocht. Hierbij worden ook de
opvattingen van de betrokkenen, met inbegrip van Vluchtelingenwerk en de advocatuur, in
aanmerking genomen.
Nederland wenst te benadrukken dat talloze waarborgen van toepassing zijn op
uitzonderlijke situaties waarbij in beperkte en proportionele mate gebruik mag worden
gemaakt van dwang bij de uitzetting van vreemdelingen. Een onafhankelijke commissie
houdt toezicht op de terugkeer, gedwongen uitzettingen en het gebruik van geweld. Ieder
jaar concludeert zij dat er geen sprake is van systematisch gebruik van excessief geweld
bij het uitzettingsproces. De commissie doet ook aanbevelingen voor verdere beperking
van de noodzaak in individuele gevallen over te gaan tot het gebruik van geweld. Deze
aanbevelingen worden altijd gebruikt ter verbetering van het terugkeerproces en
gedwongen uitzettingen.
Strafbaarstelling van illegaal verblijf
Het strafbaar stellen van illegaal verblijf is geen doel op zich. Verwacht wordt dat het een
afschrikwekkende werking zal hebben op illegale migranten of mensen die van plan zijn
immigranten illegaal naar Nederland te brengen.

21

Illegaal verblijf wordt aangemerkt als een strafbaar feit. Het verlenen van humanitaire
bijstand of ondersteuning aan illegalen wordt niet aangemerkt als een strafbaar feit in de
zin van medeplichtigheid. Kinderen die illegaal in Nederland verblijven kunnen naar school
blijven gaan en ook illegalen krijgen de nodige medische hulp. In dit opzicht is er niets
veranderd. De strafbaarstelling van illegaal verblijf is gericht op meerderjarige
vreemdelingen. Minderjarige kinderen die onder het gezag van hun ouders verkeren
kunnen vanzelfsprekend niet strafrechtelijk aansprakelijk worden gehouden voor hun
illegale verblijf.
Beoogd wordt dat degenen die veroordeeld worden wegens illegaal verblijf een boete van
de tweede categorie krijgen opgelegd van ten hoogste €3.800, maar over het algemeen
veel minder (ongeveer 200 euro) of een gevangenisstraf van 4 maanden. Vertrek heeft
voorrang boven straf. Een vonnis uitsluitend wegens illegaal verblijf mag nooit in de weg
staan van of leiden tot uitstel van het vertrek. In beginsel wordt illegaal verblijf bestraft
met een boete. Wanneer gevangenisstraf en geen boete wordt opgelegd, krijgt uitzetting
waar mogelijk voorrang.

12. Onderwijs
In de vorige rapporten werd vastgesteld dat basisscholen en scholen voor het voortgezet
onderwijs wettelijk verplicht zijn burgerschap en maatschappelijke integratie te
bevorderen. Deze verplichting heeft een algemeen karakter en heeft impliciet ook
betrekking op de mensenrechten. Een aantal fundamentele waarden en mensenrechten
zijn opgenomen in het kader voor het toezicht door de onderwijsinspectie.
Doelstellingen zoals burgerschap, mensenrechten en de rechten van het kind zijn inherent
aan de doelstellingen van het basis- en voortgezet onderwijs zonder expliciet te worden
genoemd. Doelstelling 47 voor het voortgezet onderwijs bepaalt dat leerlingen actuele
spanningen en conflicten in hun context moeten leren plaatsen en leren over de gevolgen
ervan op alle niveaus, over het belang van mensenrechten en de relevantie van
internationale samenwerking. Van scholen wordt verwacht dat ze zich op alle niveaus via
de onderwijscurricula inzetten voor de doelstellingen. De manier waarop ze dat doen
behoort tot de verantwoordelijkheid van de scholen zelf. Ter ondersteuning is er een
curriculumvoorstel uitgewerkt waarin onderwijs over mensenrechten is verwerkt in een
model voor onderwijs over burgerschap.
Het kabinet ondersteunt het initiatief van de Onderwijsraad voor burgerschap waarmee
wetenschappers, opstellers van onderwijscurricula en de inspectie onderwijsinstellingen
kunnen helpen met programma’s rond identiteit. De wettelijke invoering op 1 augustus
2011 van een systeem waarmee middelbare scholieren een maatschappelijke stage
kunnen lopen bij een non-profit of vrijwilligersorganisatie is een andere manier voor het
bevorderen van burgerschap.
In de jaarlijkse rapporten van de onderwijsinspectie is vastgesteld dat scholen hun
verplichtingen tot burgerschapseducatie nakomen, maar dat er slechts weinig duidelijke
plannen hebben uitgewerkt op dit terrein. Er zijn extra maatregelen nodig om de ambities
te verwezenlijken. De Onderwijsraad van Nederland is verzocht een adviesrapport uit te
brengen aan de regering over aanvullende mogelijkheden om scholen te helpen voldoen
aan hun verplichtingen op het gebied van burgerschapseducatie. Ook de relatie tussen

22

burgerschapseducatie en mensenrechteneducatie zal aan de orde komen in dit rapport dat
verwacht wordt in het voorjaar van 2012.
Mensenrechteneducatie en bewustwording op Aruba
De regering van Aruba wil stereotyperingen voorkomen en onderwijs over gelijkheid
aanmoedigen in alle curricula van de kleuterschool tot en met het voortgezet
beroepsonderwijs. Op de basisschool worden ze geïntegreerd in “bewegen en gezondheid”
en in het voortgezet onderwijs maken ze deel uit van maatschappijleer. In het
beroepsonderwijs komen ze aan de orde bij persoonlijke en sociale educatie. Aruba heeft
voor deze thema’s eigen onderwijsmateriaal opgesteld, dat toegesneden is op de
Arubaanse context en zo goed mogelijk aansluit bij de perceptie van de leerlingen van hun
omgeving.
Een thema dat specifiek aan de orde komt op de politieacademie is het belang van
mensenrechten bij het werk van het Arubaanse politiekorps. Mensenrechten zijn bepalend
voor de opstelling van politieagenten bij de uitvoering van hun taken. Ze zijn zowel direct
(op grond van jurisprudentie) als indirect (de geest van de bepalingen) van toepassing.
De regering heeft samen met een groep burgers het initiatief ‘Fundacion Respeta
Bida...semper corda’ ( Stichting Respect voor het leven ... vergeet nooit) ter bevordering
van de tolerantie, solidariteit, vrijheid en gelijkheid voor iedereen en ter bestrijding van
racisme, anti-semitisme en xenofobie. Het eerste grote project van de stichting was de
onthulling in juni 2011 van een standbeeld van Anne Frank ter herdenking van de
slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Hiermee wil de regering ook een boodschap
uitdragen voor de toekomst: een boodschap van liefde en moed en een waarschuwing
tegen discriminatie en uitsluiting. De bedoeling is dat scholen deze boodschap verwerken
in hun onderwijsprogramma. Een bezoek aan het standbeeld zou daar goed in passen. Het
Anne Frankhuis in Nederland zal scholen helpen bij het ontwikkelen van lespakketten. In
de herfst van 2011 was er een tentoonstelling over het leven van Anne Frank.
Leerplicht op Sint Maarten
In september 2009 begon men op Sint Maarten met de implementatie van de
leerplichtverordening. Volgens deze verordening moeten alle kinderen op Sint Maarten
tussen de 4 en 18 naar school. Deze verordening betekent een verbetering voor de
kinderen die zonder papieren op Sint Maarten verblijven. Sint Maarten heeft besloten de
verordening gefaseerd in te voeren. De invoering is nu in de derde fase. De regering moet
nu waarborgen dat alle kinderen op Sint Maarten tussen 4 en 12 jaar daadwerkelijk
toegang krijgen tot het formele onderwijs. De komende twee schooljaren zijn uitgetrokken
voor de vierde en vijfde fase, die betrekking hebben op respectievelijk de groep van 13 tot
en met 15 en die van 16 tot en met 18 jaar.

13. Overige aanbevelingen
Evaluatie van maatregelen tot terrorismebestrijding
In Nederland moet ontwerpwetgeving, met inbegrip van voorstellen voor maatregelen tot
terrorismebestrijding, onder meer worden beoordeeld op verenigbaarheid met de
fundamentele rechten vervat in het nationale en internationale recht. De uitkomst van een
dergelijke toetsing maakt deel uit van de memorie van toelichting bij wetsvoorstellen.
Daarnaast kan de praktische uitvoering van maatregelen worden getoetst door een
onafhankelijke rechter of een andere instantie, bijvoorbeeld de Nationale Ombudsman.

23

Mede naar aanleiding van een verzoek van de Tweede Kamer heeft Nederland als een van
slechts een handjevol landen zijn anti-terrorismemaatregelen in 2011 geëvalueerd en de
bevindingen naar het parlement gestuurd. Uit het onderzoek, waarvan ook een onderzoek
door juristen deel uitmaakte, bleek dat de Nederlandse maatregelen voor
terrorismebestrijding verenigbaar zijn met de mensenrechten. Nederland zal dit onderzoek
om de vijf jaar herhalen.
Reikwijdte van de vrijheid van meningsuiting
Iedereen mag zijn grondwettelijke rechten uitoefenen. De meeste constitutionele rechten
zijn echter niet absoluut. De fundamentele vrijheid van de een, bijvoorbeeld die van
meningsuiting, reikt tot waar die ten koste zou gaan van de vrijheden van anderen. Dit is
een klassiek conflict tussen grondwettelijke rechten. De vrijheid van meningsuiting stuit
bijvoorbeeld vaak op de vrijheid van godsdienst. De meeste wettelijke beperkingen van de
vrijheid van meningsuiting zijn vastgelegd in het wetboek van strafrecht. De vrijheid van
meningsuiting geldt niet voor uitingen die kwetsend zijn, aanzetten tot haat of
discriminatie of oproepen tot geweld.
Vervolging van de bedenker van de film Fitna
Geert Wilders, die de film Fitna heeft geproduceerd, is de politiek leider van de PVV (Partij
voor de Vrijheid) en lid van de Tweede Kamer. In haar vonnis van 23 juni 2011 sprak de
Amsterdamse rechtbank hem vrij van alle aanklachten wegens aanzet tot haat en
discriminatie en wegens belediging van groepen op discriminerende gronden. Het
Openbaar Ministerie besloot niet in beroep te gaan tegen dit vonnis, waarmee de
strafrechtelijke procedure eindigde.

24