Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 346

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 26 maart 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken, de vaste commissie voor
Europese Zaken en de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap hebben op 25 februari 2015 overleg gevoerd met Minister
Kamp van Economische Zaken en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over:
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 2 december 2014 inzake het verslag van een schriftelijk overleg over
de Raad voor Concurrentievermogen op 4 en 5 december 2014
in Brussel (Kamerstuk 21 501–30, nr. 339);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
19 december 2014 inzake het verslag van de Raad voor
Concurrentievermogen van 4 en 5 december 2014 (Kamerstuk
21 501-30, nr. 340);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 11 februari 2015 inzake de geannoteerde agenda van de Raad voor
Concurrentievermogen van 2 en 3 maart 2015 (Kamerstuk
21 501-30, nr. 341);
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 16 januari 2015 inzake het fiche: Verordening betreffende geharmoniseerde indexcijfers van de consumptieprijzen en tot intrekking
van Verordening (EG) nr. 2494/95 (Kamerstuk 22 112,
nr. 1937);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 24 februari 2015 inzake de aanvulling geannoteerde agenda van de
Raad voor Concurrentievermogen (Kamerstuk 21 501-30,
nr. 342).

kst-21501-30-346
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Azmani
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Wolbert
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

2

Voorzitter: De Liefde
Griffier: Koerselman
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: De Liefde, Van Veen,
Verhoeven en Jan Vos,
en Minister Kamp van Economische Zaken en Staatssecretaris Dekker van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, die vergezeld zijn van enkele
ambtenaren van hun ministeries.
Aanvang 14.00 uur.
De voorzitter: Ik heet iedereen welkom. Wij zijn hier bijeen voor het
algemeen overleg over de Raad voor het Concurrentievermogen van
volgende week. Ik heet de mensen op de publieke tribune en de mensen
die met ons meeluisteren van harte welkom, evenals de Minister, de
Staatssecretaris en hun ondersteuning en de collega’s uit de Kamer. De
spreektijd is drie minuten per fractie. Voordat ik als eerste het woord geef
aan de heer Van Veen van de VVD wil ik even inventariseren of er vragen
zijn van de heer Van Veen of van de heer Vos aan de Staatssecretaris.
Mocht dat niet het geval zijn, dan zou de Staatssecretaris wellicht eerder
kunnen vertrekken.
De heer Jan Vos (PvdA): Ik zou de Staatssecretaris er graag bij willen
hebben, maar in dit bijzondere geval wil ik hem excuseren.
De voorzitter: Ik stel vast dat de heer Van Veen ook geen vragen heeft,
dus ik dank de Staatssecretaris voor zijn zeer korte aanwezigheid en wens
hem veel plezier met zijn onverwachte vrije uur.
Minister Kamp: Kunt u dat ook even namens mij vragen?
De voorzitter: Ik vrees dat de Minister hier wel mag blijven.
De heer Van Veen (VVD): Voorzitter. Ik ben er blij mee dat de Minister het
thema smart industry op de Europese agenda heeft gezet en onderdeel
wil laten zijn van het Europese industriebeleid. De wijze waarop Fokker,
VDL en anderen bezig zijn met de integratie van geautomatiseerde
kwaliteitssystemen en streven naar zero defects en gebruikmaken van
onze data-infrastructuur in Nederland zou een voorbeeld moeten en
kunnen zijn voor heel Europa. Ik hoop dat smart industry voor de
Nederlandse industrie zal zijn wat Lean Six Sigma voor Toyota en later
General Electric heeft betekend.
Eerdere uitspraken van de Minister suggereerden dat er geen geld
beschikbaar zou zijn voor het opzetten van een netwerk van fieldlabs ten
behoeve van smart industries. Ik constateer dat er toch een mogelijkheid
is gevonden om smart industries met Europees geld te steunen. Wat mij
betreft is dat prima nieuws. Daar ontvang ik graag een toelichting van de
Minister op. Wat kan het EU-programma Competitiveness of Enterprises
and Small and Medium-sized Enterprises betekenen en over hoeveel geld
praten we dan? Is het als Europees geld voor heel Nederland beschikbaar
en hoe kunnen we als rijksoverheid helpen om dit bedrag zo veel mogelijk
op te plussen?
Dat geldt ook voor Horizon 2020. De Europese Commissie probeert 315
miljard euro vrij te maken voor de economie en tegelijk wordt er 2,7
miljard euro uit het Horizon 2020-fonds geplukt. Ik lees dat de Minister
daar kritisch op is. Welke consequenties heeft dat voor de Nederlandse
innovatie? Hoe gaan wij onze onderzoekers en ondernemers helpen om
nog effectiever gelden uit dit fonds te halen, zodat we onze positie als
netto-ontvanger behouden? De kaarten kunnen, zo blijkt, ieder moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

3

anders liggen waardoor aanvragers uit Nederlands straks wellicht het
nakijken hebben. Die zorg is volgens mij niet helemaal onterecht. Mijn
collega Bart de Liefde heeft de afgelopen jaren aangedrongen op de
afschaffing van de roamingkosten en het behoud van netneutraliteit. De
voorstellen daarvoor kunnen zomaar veranderen. Het Italiaans voorzitterschap verwaterde vorig jaar al het Kroes-pakket in het voordeel van de
Alpen- en vakantielanden en nu gooit het Letse voorzitterschap er nog een
emmer water bij, waardoor het Kroes-pakket nauwelijks nog herkenbaar
is. De VVD vraagt de Minister om vast te blijven houden aan de volledige
afschaffing van roamingkosten en het behoud van netneutraliteit. Ik zou
graag van de Minister willen weten hoe en wanneer hij dat zal doen.
De heer Jan Vos (PvdA): Voorzitter. Het is niet toevallig dat de VVD, D66
en de PvdA hier gezamenlijk zitten, want wij staan alle drie op het
standpunt dat de netneutraliteit 100% moet zijn en de roamingkosten
moeten worden afgeschaft. Dat is een belangrijk punt voor de burgers van
de Europese Unie. Is dat nu naar de mening van de Minister voldoende
gegarandeerd? Wat betekent de invoering van die RLAH+-toeslag nou
eigenlijk precies voor de Nederlandse burger? Hoeveel gaat dat onze
burgers kosten op jaarbasis? Waarom is de doelstelling van het gelijktrekken van alle tarieven, zoals alle drie fracties hier aanwezig dat graag
zouden zien, verlaten? Op welke punten heeft Nederland op dit moment te
weinig steun in de Raad om het doel te bereiken? Denkt de Minister dat
het met steun van het Europees parlement in tweede lezing wel lukt? Kan
hij, zodra de Raad in eerste lezing een akkoord bereikt, de Kamer hiervan
een appreciatie sturen alsmede een verwachting geven van de tweede
lezing? Zoals gezegd: dit punt leeft erg onder de burgers van de Unie,
maar vooral ook in Nederland.
De Minister heeft ons op 24 februari een brief gestuurd waarin staat dat er
een zogenaamd A-punt aan de agenda van de Raad voor het Concurrentievermogen is toegevoegd. Dat punt betreft genetisch gemodificeerde
organismen. Het gaat specifiek over het toestaan van het gewas maïs
1507. Daar is twaalf jaar lang discussie over gevoerd. Nu wordt dat punt
toegevoegd aan de Concurrentieraad. Dat vinden wij verbazingwekkend.
Wij zouden liever zien dat dat bij de Milieuraad of de LNV-Raad besproken
wordt, want daar lijkt het ons beter passen. Ook zouden wij graag zien dat
er een stemming mogelijk wordt gemaakt. Wij willen het niet als A-punt,
dus niet als hamerstuk behandeld zien, maar zouden het graag onthamerd
willen hebben. Wij vragen de Minister of hij daarover een toezegging kan
doen. Als er twaalf jaar over gediscussieerd wordt, hoeft het nu niet als
hamerstuk op het laatste moment aan de Concurrentieraad te worden
toegevoegd, aldus mijn fractie.
Voorzitter, hoeveel minuten heb ik nog?
De voorzitter: Een halve minuut.
De heer Jan Vos (PvdA): Het is altijd te kort.
In november is de Annual Growth Survey 2015 gepubliceerd. Kan de
Minister zich vinden in de prioriteiten van de Europese Commissie? Is
volgens hem het Nederlandse kabinetsbeleid in overeenstemming met de
landenspecifieke aanbevelingen voor 2014 aan Nederland? Een aantal van
die punten worden op dit moment in Nederland uitgevoerd, maar een
aantal andere punten bevinden zich nog in het voorstadium van wat we
zouden willen gaan doen. Daarbij denk ik onder andere aan de discussie
omtrent de pensioenen maar ook het eventueel verder versoepelen van
de hypotheekrenteaftrek. Dat zijn in Nederland politiek gevoelige punten
die daar dan toch eventjes genoemd worden. Hoe ziet de Minister dat?
Laten we dan toch niet vergeten dat de groei in Nederland op dit moment
toeneemt, dat onze export groeit en dat onze werkloosheid afneemt.
Daarmee wil ik de Minister dan toch complimenteren. Ik hoop dan ook dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

4

hij in Europees verband erin slaagt om enkele specifieke landen zover te
krijgen dat zij een voorbeeld nemen aan de wijze waarop Nederland dat
heeft aangepakt, zodat zij zich ook kunnen voegen bij de groeiende
Europese economieën.
De voorzitter: Dan geef ik nu het woord aan de heer Verhoeven van
Democraten 66, die later is binnengekomen.
De heer Verhoeven (D66): Ook wel afgekort als D66, voorzitter.
Zoals mijn collega’s van VVD en Partij van de Arbeid terecht al zeiden, is
roaming het eerste punt dat ik zou willen inbrengen. Naar verluidt is het
voorstel van de Europese Raad dat er maar 5 MB ineens beschikbaar zou
zijn in plaats van dat er volledig vrije toegang is.Daarmee is het originele
voorstel eigenlijk al geheel van tafel. 5 MB is namelijk niks; daar ben je in
een uur doorheen.
Ook op het punt van de neutneutraliteit sluit ik mij graag aan bij de
woorden van de vorige sprekers. Mijn collega’s zeiden dat het voorstel
daarover ook aan het verwateren is en misschien zelfs wel helemaal uit
zicht raakt. Omdat men zich nu is gaan focussen op het roamen, lijkt de
discussie over netneutraliteit en wat dat dan echt is, ook een beetje weg te
vallen. In het voorstel wordt gesproken over «noodzakelijke flexibiliteit»
en «gespecialiseerde diensten». Dat zijn allemaal manieren om ervoor te
zorgen dat je toch weer kunt gaan afknijpen, toch weer kunt gaan
vertragen en bepaalde informatie op internet toch weer kunt stopzetten,
waardoor je dus geen echte netneutraliteit meer hebt. Ik vraag de
Minister, net als mijn collega’s, om er met betrekking tot de inzet van
Nederland richting de collega’s alles aan te doen, opdat de belangrijke
voorstellen niet verder worden afgezwakt of uitgesteld. Dat zeg ik niet
alleen omdat de roamingkosten omlaag moeten en er echte netneutraliteit
moet komen, maar ook omdat we met zijn allen in Europa dromen van
een interne digitale markt als een soort oase voor allerlei nieuwe
bedrijven en technologische kansen. Als we er namelijk niet eens in
slagen om een van de puzzelstukjes te leggen, namelijk de telecommarkt,
dan is die interne digitale markt heel ver weg. Ik hoor dus graag van de
Minister of hij die inzet inderdaad wil plegen. Dat heeft hij in het verleden
steeds gedaan; daar ben ik hem ook erkentelijk voor. Ook krijg ik graag
zijn inschatting van de verhoudingen op dit moment bij de andere landen
en collega’s.
Ik sluit af met het punt van de data-economie. Er schuilt een grote kans in,
maar ook is er het gevaar van de afbreuk van privacy doordat persoonsgegevens op steeds meer manieren gebruikt kunnen worden en gaan
worden. In de geannoteerde agenda zie ik daar niets van terug. Ik vraag de
Minister dus om ook daar aandacht voor te vragen, om ervoor te zorgen
dat er een balans gevonden wordt tussen enerzijds de ruimte en de
kansen voor big data en anderzijds goede privacywaarborgen, omdat
daarmee het vertrouwen van mensen in digitale technologie en digitale
diensten overeind blijft. Ik hoop dat de Minister daar ook nog op wil
reageren.
De voorzitter: Ik dank de heer Verhoeven. Daarmee zijn we aan het eind
gekomen van de eerste termijn van de zijde van de Kamer. De Minister
kan meteen antwoorden.
De heer Jan Vos (PvdA): Ik heb een kort punt van orde. Helaas zal ik om
14.20 uur de vergadering even moeten verlaten voor de regeling van
werkzaamheden.
De voorzitter: Oké. Dan zien we u daarna weer terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

5

Minister Kamp: Voorzitter. Ik begin met het punt dat ook de heer Vos heeft
aangesneden, namelijk roaming en netneutraliteit. De Kamer bepaalt
natuurlijk zelf waar ze over spreekt, en als de Kamer iets aan de orde stelt,
zal ik altijd proberen om daarop te reageren. Dit is echter geen punt voor
de Raad voor het Concurrentievermogen maar voor de Telecomraad. De
Telecomraad komt over een tijdje weer bijeen. Daar staat een apart
algemeen overleg voor gepland op 12 maart. Dat zou de beste
gelegenheid zijn geweest om over netneutraliteit en roaming te spreken,
maar ik herhaal: de Kamer bepaalt zelf wat ze inbrengt en ik zal proberen
om daar toch op te reageren.
Van de netneutraliteit is door de Kamer, met name door de drie woordvoerders die daarover in dit overleg aan het woord zijn geweest, een
groot punt gemaakt. Ik vind dat ook zeer terecht. Het mag dus niet zo zijn
dat degenen die dat kunnen, diensten gaan blokkeren en vertragen en met
verschillende prijzen voor verschillende afnemers gaan werken. Het is niet
de bedoeling dat een goede marktwerking en het optimaal gebruikmaken
van diensten door consumenten, wordt verstoord en voor eigen financieel
voordeel wordt bijgestuurd. Daar voelen wij allemaal heel weinig voor.
Wij proberen dus om de netneutraliteit zo veel mogelijk in stand te
houden. Ik moet zeggen dat daar in Europa toch wel heel verschillend
over wordt gedacht. Als je niet of moeilijker gebruik kunt maken van de
mogelijkheid om gratis te bellen via internet, kunnen de telecombedrijven
daarvan profiteren en meer verdienen. In de zuidelijke lidstaten vinden ze
dat erg aantrekkelijk, ook omdat ze grote belangen in die telecombedrijven hebben. Verder hebben die telecombedrijven veel geïnvesteerd in
hun netwerken. Dat geld moet er uitkomen. Daarom proberen de landen
in het zuiden van Europa de zaak zo vorm te geven dat ze daar zo veel
mogelijk hun eigen belang mee kunnen nastreven en het ook zo veel
mogelijk is afgedekt door Europa. Wij gaan er dus tegenin. Wij zijn van
mening dat je niet moet gaan werken met verschillende prijzen en dat je
diensten ook niet moet gaan blokkeren en vertragen om het aanbod aan
de consument als het ware te manipuleren. Wij proberen dat zo veel
mogelijk tegen te houden.
Ik moet zeggen dat dat niet zo lekker loopt. Ik ben dus niet gerust op een
goede uitkomst. Dat betekent dat we de volgende verdedigingslinie, het
Europees parlement, hebben. Ik zal zelf ook proberen om de Nederlandse
leden in het Europees parlement daar informatie over te geven en hen
argumenten aan te reiken en daarin te ondersteunen, maar ik weet zeker
dat het van groot belang is als ook de woordvoerders gebruikmaken van
hun goede contacten met de leden van het Europees parlement. Dan
moeten we maar eens kijken hoever we kunnen komen.
Gelet op de verschillende belangen in Europa gaat het op dit moment dus
niet de goede kant op. Ook moeten we bedenken dat het in Europa
uiteindelijk niet de vorm krijgt van een richtlijn maar van een verordening.
Dat betekent dat we er ook meteen keihard aan vastzitten. Dat is het
speelveld op dit moment. Het is zowel voor mij als voor de woordvoerders noodzakelijk om daar aandacht aan te blijven geven zoals dat
steeds het geval is geweest, maar dan nu richting het Europees
parlement.
Wat roaming betreft willen wij dat Nederlandse consumenten de prijzen
die zij in Nederland betalen voor het gebruik van hun mobiele telefoon,
ook betalen als zij in andere delen van Europa zijn. Het probleem is echter
dat landen in Zuid-Europa de toeristen uit het noordwesten van Europa
krijgen. Die gaan daar bellen tegen een hoge prijs; daar verdienen de
telecombedrijven in het zuiden van Europa aan en dus willen zij de
situatie graag houden zoals zij is.
De heer Verhoeven (D66): Ik krijg zojuist het bericht dat misschien alle
leden bij de regeling van werkzaamheden aanwezig zullen moeten zijn. Ik
ga het risico niet lopen, dus zal ik nu helaas even het AO moeten verlaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

6

Mijn excuses daarvoor. Ik probeer zo snel mogelijk terug te komen, maar
ik schat in dat dat zomaar twintig minuten kan duren. Dat geldt voor mijn
fractie, maar misschien niet voor andere fracties.
De voorzitter: Ik zal de griffier vragen om even uit te zoeken of er
rondom de regeling inderdaad een hoofdelijke stemming wordt verwacht.
Ik denk dat we tot die tijd toch door moeten gaan.
Minister Kamp: Dan ga ik door. Bedrijven in Zuid-Europa hebben er dus
belang bij om de huidige situatie qua roaming te handhaven. Wat wij
hebben geprobeerd, is om die situatie te veranderen en ervoor te zorgen
dat onze mensen niet méér moeten betalen als ze in het zuiden van
Europa zijn. Daar is Europa al een hele tijd mee bezig. Wat er nu uitkomt,
is dat de zogenaamde wholesale-roamingplafonds goed in beeld zijn
gebracht. Dat betekent dat de bedrijven in Europa in de eerste plaats
elkaar de kosten in rekening moeten brengen. Dat gebeurt tegen de
groothandelsprijzen, waar ik het net over had. Als je met name de
bedrijven in Zuid-Europa zou verplichten om diensten te leveren tegen de
basistarieven die ook in Nederland door de consumenten worden betaald,
zouden zij genoodzaakt zijn om de groothandelsprijzen te betalen die op
dit moment vrij hoog zijn. Dan zouden zij gewoon verlies lijden op hun
diensten. Dat kan dus ook niet. Wat er moet gebeuren, is dat die groothandelsprijzen naar beneden gaan. Als die prijzen naar beneden zijn gegaan,
zou je als volgende stap die hele roaming kunnen afschaffen en overal in
Europa dezelfde prijzen kunnen gaan berekenen. Op dit moment lijkt er
een constructie aan te komen waarbij de kosten die door de providers
gemaakt moeten worden voor de wholesale-roamingplafonds, in rekening
mogen worden gebracht. Daar zou het bij moeten blijven. Dan zou men
niet meer de vaak behoorlijk grote opslag mogen berekenen. Vaak
bedraagt die opslag in totaliteit 24 cent per MB, terwijl het wholesaleroamingplafond niet hoger is dan 6 cent. Als wij nu naar de situatie toe
kunnen dat bovenop het basistarief alleen maar dat wholesaleroamingplafond in rekening mag worden gebracht, hebben we al een heel
grote stap in de goede richting gezet, zonder dat we al zijn waar we
uiteindelijk willen zijn.
De heer Van Veen (VVD): Voor de VVD is het belangrijk dat we standvastig zijn en vasthouden aan de uitgangspunten die we hebben gekozen,
namelijk de afschaffing van die roamingkosten. Kan de Minister
toezeggen dat hij binnen Europa, in het platform waarin het wordt
besproken, dat signaal zo duidelijk afgeeft dat andere landen weten dat ze
niet met allerlei compromissen naar ons moeten komen en het afschaffen
van de roamingkosten ons uitgangspunt is?
Minister Kamp: Dat gaat op dit moment dus niet lukken. Daar is onvoldoende steun voor. Daarom proberen wij om dat compromis zo redelijk
mogelijk te laten zijn. Wat er op dit moment maximaal uitgehaald kan
worden, is dat compromis. Ik denk dat we moeten proberen om dat zo
veel mogelijk positief te beïnvloeden en daar dan maar voor de korte
termijn mee moeten instemmen. Ik vind het niet goed, maar vanuit de
optiek van een aantal landen is daar wel enig begrip voor op te brengen.
Vandaar ook dat zij enigszins tegemoetgekomen worden. Het voorstel
voor het nieuwe regime betekent in de praktijk toch wel een behoorlijke
verbetering voor de consument.
Daarnaast – daar verwees de heer Verhoeven ook naar – is de situatie
dusdanig van aard dat de consumenten voor dat lage basistarief in elk
geval enkele belminuten en een paar MB’s krijgen. Dat stelt niet zo veel
voor; het is meer een geste in de richting van de consument. Laten we dat
dan maar als geste accepteren. Het stelt dus niet zo veel voor, maar het
feit dat we dan een basistarief plus het wholesaletarief hebben, is al een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

7

behoorlijke stap vooruit. Dat is voor ons niet genoeg, maar op dit moment
is er voor ons niet méér haalbaar. Wij zullen ons er dus ook voor blijven
inzetten om uiteindelijk de gewenste situatie te bereiken, namelijk het
geheel afschaffen van de roamingtarieven, zoals ook de heer Van Veen dat
wil.
De heer Van Veen (VVD): Dat is helder. De Minister heeft duidelijk
aangegeven hoe de huidige situatie is. Uit het begin van de beantwoording van de Minister heb ik begrepen dat in een AO Telecommunicatie daar nog op terug wordt gekomen. Ik zit hier nu namelijk niet met zo
heel veel collega’s en ik kan mij voorstellen dat de niet aanwezige
collega’s wel op de hoogte willen zijn van wat dat compromis dan precies
inhoudt en hoe de Kamer daarover geïnformeerd wordt. Dat lijkt mij toch
wel belangrijke informatie.
Minister Kamp: De informatie die ik nu geef, is de informatie die voor de
Kamer bruikbaar is. Er komt dus een nieuw regime in beeld, met een
toeslag die gelijk is aan het huidige maximale wholesaletarief. Ter
indicatie: voorheen moest er vaak 24 cent per MB bovenop het basistarief
worden betaald; dat is nu ongeveer 6 cent. Dat is de feitelijke informatie
die ik kan geven, maar ik ben zeer bereid om daar in het volgende AO op
12 maart verder op in te gaan met de Kamerleden die de Telecomraad
voorbereiden. Tot zover de thema’s netneutraliteit en roaming.
De heer Van Veen heeft het onderwerp smart industry aangesneden.
Daarin zijn hij en ik zeer geïnteresseerd. Smart industry is de noodzakelijke volgende stap die onze industrie moet gaan zetten. Het gaat daarbij
om het optimaal gebruikmaken van ICT-mogelijkheden en internettoepassingen. Een aantal bedrijven is in dat opzicht al heel ver. Wil je echter de
concurrentie in de wereld aankunnen – Nederlandse bedrijven kunnen dat
als weinig andere bedrijven – dan moet je ook de stap richting smart
industry zetten. Daarom is het goed dat een voormalig collega van de
heer Van Veen en mij, mevrouw Dezentjé, tegenwoordig voorzitter van
FME, dit hele proces trekt. Zij heeft eerst de agenda opgesteld en is nu
bezig om die geïmplementeerd te krijgen. Onderdeel daarvan is, zoals de
heer Van Veen aangaf, dat er tien fieldlabs worden gerealiseerd. Fieldlabs
zijn organisaties in het land die wij samen met het bedrijfsleven opzetten.
Bedrijven kunnen daarin smart industry-oplossingen ontwikkelen. De
ontwikkelingskosten en -omvang zouden de mogelijkheden van één
bedrijf te boven gaan, maar door samen te werken zouden meerdere
bedrijven in een sector ervan kunnen profiteren. Om daar zo veel mogelijk
bedrijven bij te betrekken, willen we een tiental fysieke fieldlabs in het
hele land realiseren. Dat we de vorige keer niet positief konden zijn over
de financiering, is omdat wij daarvoor de EFRO-middelen wilden
gebruiken, maar die middelen waren al toegezegd aan de provincies.
Inmiddels zijn we met de provincies overeengekomen dat een deel van
die EFRO-middelen gebruikt wordt om de benodigde financiering van de
fieldlabs te realiseren. Dat betekent dat wij, de regio maar ook de
rijksoverheid, voor cofinanciering zullen zorgen om dat voor elkaar te
krijgen. Daarmee hebben wij de financiering van de fieldlabs veiliggesteld.
Dat is belangrijk voor de verdere ontwikkeling van smart industry.
De heer Van Veen heeft ook gesproken over de bedreiging die uitgaat van
{.
De heer Van Veen (VVD): Ik had de Minister ook gevraagd naar het
bedrag. Er was aanvankelijk geen geld, maar ik denk dat het toch wel
nieuws is, ook voor al die bedrijven die op dit moment bezig zijn om
smart industry tot een succes te maken en die fieldlabs in te richten, om te
weten hoe de cofinanciering is vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

8

Minister Kamp: Dat weten ze, want toen we die afspraken hebben
gemaakt, heb ik daar meteen met ze over gesproken. Ik heb een conferentie onder leiding van mevrouw Dezentjé bezocht, waarop honderden
van die ondernemers aanwezig waren. Bij die gelegenheid heb ik het
bedrag genoemd. Uit mijn hoofd gesproken gaat het om een bijdrage in
de orde van grootte van 15 miljoen. Mocht ik daarin gecorrigeerd moeten
worden, dan zal ik dat de heer Van Veen zo dadelijk laten weten.
De heer Van Veen heeft ook gesproken over het zogenoemde
plan-Juncker, het EFSI. Daarmee komt er financiering voor op zichzelf
rendabele projecten, waarbij ook de Europese Unie een garantie geeft
voor een deel van die financiering. Het is niet zozeer een subsidieregeling
als wel een financieringsregeling. Om die regeling te kunnen financieren
wordt er onder andere op bestaande programma’s gekort. Een van die
programma’s is Horizon 2020. Dat vinden wij natuurlijk helemaal niet leuk,
omdat Horizon 2020 een bijzonder belangrijk innovatieprogramma is,
waar Nederland heel actief aan meedoet en goed van profiteert. Tegelijk is
het heel belangrijk dat het plan-Juncker, het EFSI, een succes wordt. We
hebben in Europa echt een probleem, omdat er te weinig geïnvesteerd
wordt in vergelijking met Amerika en andere gebieden waarmee we ons
kunnen vergelijken. Te weinig investeren is slecht voor onze economische
toekomst. Het tekort aan investeringen wordt geraamd op 300 miljard. Dat
programma is dus bedoeld om dat in te halen. Ik vind het heel belangrijk
dat we dat ook realiseren. Ik heb er ook begrip voor dat de Europese
Commissie bekijkt hoe zij daar door middel van het verschuiven van
middelen de benodigde dekking voor kan geven. Zij probeert de schade
voor Horizon 2020 zo veel mogelijk te beperken. Het is in ieder geval
positief dat dat onderdeel van Horizon 2020 waar wij het meest gebruik
van maken, namelijk de European Research Council, relatief wordt
ontzien. Dat is een meevaller. Het is kiezen tussen twee kwaden: als je dan
met een kwaad wordt geconfronteerd, is het zaak om de schade daarvan
zo veel mogelijk te beperken.
Ik zal proberen om voor het eind van deze vergadering aan te geven wat
onze bijdrage aan de fieldlabs is. Onze bijdrage is een onderdeel van een
groter geheel. Het gaat om een combinatie van EFRO-middelen, die via de
provincies lopen, en middelen waarmee wij voor cofinanciering zorgen. Ik
zal proberen om het bedrag dat specifiek door de overheid ter beschikking
wordt gesteld, voor het einde van deze bijeenkomst te vermelden. De
totale financiering die vanuit verschillende bronnen door diverse
overheden aan de fieldlabs wordt geboden, bedraagt tussen de 60 en 90
miljoen euro.
De heer Vos heeft gesproken over een brief van mij van gisteren, waarin ik
de Kamer erop heb gewezen dat voor deze Raad de genetisch gemodificeerde organismen als A-stuk zijn geagendeerd. Hij vroeg zich af wat
daarmee gaat gebeuren. Ik heb die brief naar de Kamer gestuurd, omdat
ik zag dat dit op het laatst als hamerstuk was toegevoegd aan de stukken
voor de vergadering van volgende week van de Raad voor het Concurrentievermogen. Ik weet hoe belangrijk dit onderwerp voor de Kamer is. Ik
heb de Kamer die brief gestuurd om haar erop te attenderen dat dit op dit
moment actueel is. Naar aanleiding van de vragen van de heer Vos zal ik
toelichten wat er op dit punt aan de hand is. Ten aanzien van de genetisch
gemodificeerde organismen heeft Nederland het standpunt ingenomen
dat wijzelf de bevoegdheid willen behouden om te beslissen over wat wij
wel of niet toelaten op ons eigen grondgebied; welke teelt van genetisch
gemodificeerde organismen mag al dan niet plaatsvinden? De Europese
Commissie heeft voorgesteld – daarover moet nog worden onderhandeld
met het Europees parlement – om genetisch gemodificeerde gewassen
alleen tot de EU-markt toe te laten als ze veilig zijn voor mens, dier en
milieu; dat moet op Europees niveau worden geborgd. Dat is het eerste
punt. Het tweede punt is dat de landen zelf daarover mogen beslissen. De
landen houden dus zelf hun nationale teeltbevoegdheid. Dat zijn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

9

punten waar het ons om ging. Wij zijn daar dus tevreden mee. Het moet
volgende week nog formeel worden vastgesteld door de Raad. Daarna
beginnen de onderhandelingen met het Europees parlement. Mijn collega
op mijn eigen ministerie, mevrouw Dijksma, en mijn collega van I en M,
mevrouw Mansveld, gaan binnenkort de Kamer een brief schrijven waarin
wordt uiteengezet hoe dat er precies uit gaat zien, hoe dat voor Nederland
uitpakt en hoe zij van plan zijn om daarmee om te gaan.
Voorts heeft de heer Vos gesproken over landenspecifieke aanbevelingen
aan Nederland over pensioenen en hypotheken. Ik weet niet of dit de
gelegenheid is om te filosoferen over wat er in Nederland met de
hypotheekrenteaftrek en de pensioenen moet gebeuren. Er zijn collega’s
mee bezig. Het gaat om complexe dossiers waar met de Kamer intensief
over wordt gesproken. Ik zie niet de meerwaarde voor de Kamer als ik
daar nu over zou gaan spreken. Ik zal dat dus even laten zitten.
De heer Vos sprak ook over de economische groei; wat doet Europa om
de economische groei te stimuleren? Hij is daar positief over en was ook
positief over wat er in Nederland van de grond komt. Ik geloof dat die
positieve benadering van de heer Vos steeds meer gerechtvaardigd lijkt te
zijn. De export in Nederland blijft op peil en de binnenlandse bestedingen,
zowel de investeringen door het bedrijfsleven alsook de consumentenbestedingen, nemen toe. De groei in andere landen van Europa en in de
eurozone als geheel wordt dit jaar geschat op mogelijk 2,25%. Ook
hebben wij de wind mee als gevolg van de lagere eurokoers en de 40%
lagere olieprijs. Er is dus een aantal bewegingen in de goede richting
waarvan wij kunnen profiteren. Daarmee willen we uiteindelijk de
welvaart in Nederland op peil houden en versterken, vooral voor degenen
die daarin nog tekortkomen, en de werkgelegenheid in Nederland
verbeteren. Naar de zin van het kabinet staan er namelijk nog veel te veel
mensen aan de kant.
De heer Verhoeven is ingegaan op roaming en netneutraliteit. Ook heeft
hij kort gesproken over big data. Hij en ik kijken er precies op dezelfde
manier tegen aan. Dat houdt in dat ik vind dat er een goede balans moet
worden gevonden. Aan de ene kant van de balans staan de mogelijkheden
van big data, de commerciële mogelijkheden maar ook de mogelijkheden
om aan de burgers diensten te bieden waar ze echt behoefte aan hebben,
waar ze beter van kunnen worden, waar werk uit voortvloeit en waar
welvaart uit gewonnen kan worden. Daartegen moet zeker de privacybescherming worden afgewogen. Het vinden van die balans is de beleidsopgave waar we voor staan.
Dat was mijn reactie op de eerste termijn van de Kamer.
De voorzitter: Ik dank de Minister. Ik stel vast dat er behoefte is aan een
tweede termijn. Voordat ik de heer Van Veen het woord geef, meld ik ter
verheldering het volgende. Naar aanleiding van roaming en netneutraliteit
zei de Minister dat de Kamer over haar eigen agenda gaat. De eerstvolgende Telecomraad is pas op 12 juni voorzien en de informatie die de
Kamer tot haar beschikking heeft, is dat er op 23 februari in een Raadswerkgroep Telecom over deze onderwerpen is gesproken en dat dit bij een
positieve uitkomst eventueel al in het Coreper van 27 februari ter sprake
zou kunnen komen, en bij de eerstvolgende Raad als inzet voor de tweede
lezing richting het Europees parlement zou kunnen dienen. Dat verklaart
waarom een aantal fracties in dit huis deze Raad voor Concurrentievermogen heeft gebruikt om dit onderwerp aan de orde te stellen.
Ik geef graag het woord aan de heer Van Veen.
De heer Van Veen (VVD): Voorzitter. Ik zal het kort houden. Ik wil mij in
tweede termijn beperken tot smart industry. Het staat nu op de Europese
agenda. In eerste termijn heb ik ook gevraagd wat dat precies betekent
voor smart industries. Gaan we dat nou exporteren, gaat dat een bredere
basis vinden binnen Europa? En op welke wijze gaan wij daar als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

10

Nederland van profiteren, zoals in het verleden ook andere internationale
programma’s heel succesvol zijn geweest voor bedrijven? Dat zou ik
graag willen weten. Ik was ook aanwezig op die bijeenkomst in Rotterdam
waar smart industry werd gelanceerd. Ik heb net niet goed genoeg
opgelet om te horen dat er al zo veel geld vanuit de rijksoverheid en
Europa beschikbaar was. Ik ben daar echt heel blij mee. Ik denk dat het
ook heel goed is dat dit geld nu beschikbaar komt en die fieldlabs hun
waarde voor de Nederlandse industrie kunnen aantonen. Daar bedank ik
de Minister zeer voor.
Minister Kamp: Voorzitter. U zei zelf al dat het toch wel degelijk redelijk is
dat de Kamerleden de telecompunten aan de orde hebben gesteld. Ik
accepteer dat ook graag. Daarom ben ik er ook inhoudelijk op ingegaan.
Met name met betrekking tot de netneutraliteit hebben wij bepleit om
eerder te kunnen ingrijpen bij prijsdiscriminatie. Er wordt wel iets gedaan
tegen prijsdiscriminatie, maar niet genoeg. Wij vinden dat er helemaal
geen prijsdiscriminatie mag zijn. Wij willen dat er geen enkele
mogelijkheid is dat de aanbieders van telecomdiensten bevoordeeld of
benadeeld worden door de prijs. Daar kregen wij geen steun voor; wij
stonden daarin alleen. Wij hebben dus echt moeten bekijken wat haalbaar
was. Op het punt van netneutraliteit en roaming hebben wij, gegeven de
situatie in Europa, geprobeerd er voor dit moment het beste uit te halen.
Wel vinden wij dat de teksten uiteindelijk zo geformuleerd moeten worden
dat de door Nederland gewenste situatie als einddoel wordt geformuleerd. Daar zetten wij ons nu dus ook zo veel mogelijk voor in. De weg via
het Europees parlement zal, voor wat betreft een van de twee onderwerpen die ik net noemde, ook bewandeld moeten worden.
De heer Van Veen vroeg zich af of smart industry ook een exportproduct
wordt. Ik schat in dat het op zichzelf geen exportproduct is. Het gaat erom
dat je als industrieel bedrijf de bedrijfsvoering zodanig organiseert dat je
optimaal gebruikmaakt van die nieuwe mogelijkheden. Laat ik het
voorbeeld noemen van een bedrijf in de Achterhoek dat metalen
onderdelen voor de metaalindustrie maakt. Die onderdelen maken ze op
maat. De vaste klanten van het bedrijf kunnen via internet een onderdeel
bestellen. Rechtstreeks vanaf het computersysteem dat de opdracht
binnenkrijgt, gaat die opdracht het productieproces bij het bedrijf in.
Vervolgens wordt de opdracht automatisch in rekening gebracht en naar
het magazijn doorgeleid. Het enige wat nog met de hand gebeurt, is dat
het onderdeel uit het magazijn wordt gehaald en naar de klant wordt
verzonden. Het is dus vooral van belang dat alle mogelijkheden op het
gebied van ICT en internet worden benut om zo efficiënt mogelijk voor
klanten te produceren. Als je dat doet voor je klanten in Nederland, kun je
het ook doen voor je klanten in het buitenland en sta je sterk ten opzichte
van anderen. Dat is uiteindelijk de bedoeling van smart industry. We zijn
overigens niet de enigen. Andere landen zijn ook een heel eind. In de
Baltische landen zijn ze al een heel eind, Finland is ermee bezig, Duitsland
is al ver. Nederland is de vijfde exporteur ter wereld. We hebben een heel
sterke exportindustrie. Dat betekent dat wij hierin voorop moeten blijven
lopen, om onze positie in de wereld te behouden. Onze industrie, onze
maakindustrie, moet dus stappen zetten om ook in de toekomst weer in
de voorhoede te zitten. Dit is noodzakelijk om te kunnen overleven.
Over de fieldlabs heb ik de algemene informatie gegeven dat het in
totaliteit gaat om 60 tot 90 miljoen aan kosten, met een bijdrage van 15
miljoen van de zijde van de rijksoverheid. Ik ga dit nog even op een rijtje
zetten. Als er vervolgens aanvullende of afwijkende informatie te geven is,
zal ik de Kamer daar nog schriftelijk over informeren.
De voorzitter: Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van dit algemeen
overleg. Er is zojuist één toezegging gedaan. Die zit nog dusdanig vers in
ieders geheugen dat ik haar niet zal herhalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

11

Ik dank de Minister en zijn ondersteuning. Ik dank de collega’s die
inmiddels de zaal hebben verlaten en de collega die nu nog aanwezig is,
alle mensen op de publieke tribune en de mensen die met ons hebben
meegeluisterd.
Er is geen VAO aangevraagd, maar daarmee is niet gegarandeerd dat dat
niet nog zal gebeuren; dat merken we dan wel langs digitale weg.
Sluiting 14.41 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-30, nr. 346

12