Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3115

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 mei 2021
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 4 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling financieringsstrategie voor de financiering van Next
Generation EU (Kamerstuk 22 112, nr. 3112)
Fiche: Mededeling EU-strategie tegen mensenhandel 2021–2025
(Kamerstuk 22 112, nr. 3113)
Fiche: Mededeling EU-strategie aanpak georganiseerde criminaliteit
(Kamerstuk 22 112, nr. 3114)
Fiche: Aanbeveling mandaat onderhandelingen samenwerkingsovereenkomst EU-Interpol
Deze fiches zijn opgesteld volgens een nieuw format dat vanaf heden zal
worden gehanteerd om meer recht te doen aan de toenemende aandacht
van Commissievoorstellen voor geopolitieke aspecten van de EU.
Daarnaast is een aantal andere aanpassingen doorgevoerd, waaronder
het verwijderen van het aparte kopje administratieve lasten in het format
voor mededelingen, aangezien deze vallen onder het overkoepelende
begrip «regeldruk». Tevens is een aantal verschuivingen gedaan in het
format voor wetgevende voorstellen om de financiële gevolgen en de
gevolgen voor verzwaring van uitvoeringswerkzaamheden voor respectievelijk rijksoverheid en medeoverheden en gevolgen voor regeldruk voor
bedrijfsleven en burger beter te laten terugkomen onder paragrafen 5 en 7
in de fiches over wetgevende voorstellen.

kst-22112-3115
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

1

Voor de goede orde stuur ik met deze fiches ook de nieuwe sjablonen mee
voor mededeling / aanbeveling en voor wetgevende voorstellen (Bijlage
bij Kamerstuk 22 112, nr. 3112).
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

2

Fiche: Aanbeveling mandaat onderhandelingen samenwerkingsovereenkomst EU-Interpol
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Aanbeveling voor een besluit van de Raad houdende machtiging tot het
openen van onderhandelingen over een samenwerkingsovereenkomst
tussen de Europese Unie en de Internationale Criminele Politieorganisatie
(ICPO-Interpol)
b) Datum ontvangst Commissiedocument
14 april 2021
c) Nr. Commissiedocument
COM(2021) 177 final
d) EUR-Lex
https://eur-lex.Europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/
?uri=CELEX:52021PC0177&from=es
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
n.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Raad Justitie en Binnenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Justitie en Veiligheid
2. Essentie voorstel
Het voorstel houdt een aanbeveling aan de Raad in tot het verstrekken van
een mandaat aan de Commissie voor het openen van onderhandelingen
over een akkoord tussen de EU en de Internationale Criminele Politieorganisatie – INTERPOL (hierna: Interpol). Dit heeft tot doel om samenwerking
met Interpol en informatie-uitwisseling te versterken en te verbreden.
Voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit en terrorisme bestaat
er operationele noodzaak tot nauwere samenwerking. De behoefte volgt
ook uit de EU-terrorismebestrijdingsagenda 2020,1 de EU Veiligheidsunie
strategie 2020,2 en een oproep van de Raad aan lidstaten om gegevens
over gestolen en verloren reisdocumenten via Interpol uit te wisselen met
derde landen.3
Het mandaat voor het openen van onderhandelingen overeen akkoord is
meerledig. Met het mandaat wordt van EU-zijde ingezet op een algemeen
samenwerkingsraamwerk voor de relatie van de EU met Interpol en
bijzondere regelingen daarbinnen, te weten een vernieuwing van de
juridische basis voor de bestaande samenwerkingsrelatie tussen Interpol
en respectievelijk Europol, Frontex en Eurojust, en een grondslag voor
een samenwerkingsrelatie tussen het Europees Openbaar Ministerie
(EOM) en Interpol. Zo wordt aanbevolen bepaald Frontex- en Europolpersoneel directe toegang te verschaffen tot Interpols databanken, in plaats
van via verbindingsofficieren van de betrokken organisaties.

1

COM(2020) 795 final. Zie ook BNC-fiche: Kamerstuk 22 112, nr. 3039.
COM(2020) 605 final. Zie ook BNC-fiche: Kamerstuk 22 112, nr. 2925.
3
Council Common Position 2005/69/JHA.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

3

Het algemene samenwerkingsraamwerk zou algemene voorwaarden
moeten bevatten voor samenwerking tussen de EU en Interpol. De
Commissie legt daarbij in het bijzonder nadruk op het hedendaagse
EU-gegevensbeschermingsregime en het EU-Handvest van de grondrechten. Daarnaast beoogt de Commissie nadere uitwerking te geven aan
het bereiken van interoperabiliteit tussen de informatiesystemen van de
EU en Interpol. In de interoperabiliteitsverordeningen4 en de verordening
betreffende het Europees reisinformatie- en -autorisatiesysteem (ETIAS)5
werd reeds voorzien in gecontroleerde toegang voor EU-lidstaten en
-agentschappen via het Europees zoekportaal (ESP) tot enkele databanken
van Interpol, zoals die over gestolen en verloren reisdocumenten (in de
gegevensbank Stolen en Lost Traveldocuments (SLTD)). Met de onderhandelingen over het akkoord beoogt de Commissie de vereiste rechtsgrondslag en de nodige garanties op het gebied van gegevensbescherming vast te leggen en mogelijk te maken dat het ESP verbinding
maakt met de databanken van Interpol.
Volgens het mandaat dient het akkoord tot slot in andere vormen van
samenwerking te voorzien, waaronder een gestructureerde dialoog tussen
de EU en Interpol. Daarnaast beoogt de Commissie met het voorstel te
bereiken dat de beveiligingsdiensten van de Commissie, van de Europese
Dienst voor Extern Optreden (EDEO), van de Raad en van het parlement
toegang tot bepaalde Interpol-gegevensbanken worden verleend ten
behoeve van antecedentenonderzoek, opsporing en interne onderzoeken
naar onderdanen van derde landen. De Commissie wil tevens notificaties
over gestolen en ingetrokken EU-laissez-passers6 in Interpols databank
SLTD kunnen zetten.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinet onderschrijft de noodzaak van een goede juridische basis voor
de samenwerking tussen de EU en Interpol, welke als aanvulling moet
worden gezien op de bi- en multilaterale samenwerking van de politie en
andere opsporingsdiensten van de lidstaten in Interpol-verband. Het
kabinet wenst de EU-Interpolsamenwerking te versterken om optimaal
gebruik te maken van bestaande EU- en internationale samenwerkingsstructuren en om de mondiale reikwijdte van Interpol en haar instrumenten ten volle te benutten. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld, ziet het
kabinet in een verdere samenwerking tussen Interpol en de EU in het
algemeen, en met Europol specifiek, een manier om beter gebruik te
maken van bestaande systemen voor informatie-uitwisseling en signale-

4

Verordening (EU) 2019/817 van het Europees parlement en de Raad van 20 mei 2019 tot
vaststelling van een kader voor interoperabiliteit tussen de Unie-informatiesystemen op het
gebied van grenzen en visa en tot wijziging van Verordeningen (EG) nr. 767/2008, (EU)
2016/399, (EU) 2017/2226, (EU) 2018/1240, (EU) 2018/1726 en (EU) 2018/1861 van het Europees
parlement en de Raad, Beschikking 2004/512/EG van de Raad en Besluit 2008/633/JBZ van de
Raad (PB L 135 van 22.5.2019, blz. 27) en Verordening (EU) 2019/818 van het Europees
parlement en de Raad van 20 mei 2019 tot vaststelling van een kader voor interoperabiliteit
tussen de Unie-informatiesystemen op het gebied van politiële en justitiële samenwerking,
asiel en migratie en tot wijziging van Verordeningen (EU) 2018/1726, (EU) 2018/1862 en (EU)
2019/816 (PB L 135 van 22 mei 2019, blz. 85).
5
Verordening (EU) 2018/1240 van het Europees parlement en de Raad van 12 september 2018 tot
oprichting van een Europees reisinformatie- en -autorisatiesysteem (Etias) en tot wijziging van
de Verordeningen (EU) nr. 1077/2011, (EU) nr. 515/2014, (EU) 2016/399, (EU) 2016/1624 en (EU)
2017/2226 (PB L 236 van 19.9.2018, blz. 1).
6
Een EU-laissez-passer is een beveiligd e-reisdocument dat door de Europese Unie wordt
afgegeven aan haar vertegenwoordigers en personeelsleden met een internationaal bereik,
alsook aan hun familieleden onder bepaalde voorwaarden (zie Verordening 1417/2013).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

4

ringen over verdachte derdelanders alsook andere beschikbare expertise.7
Dat biedt in de ogen van het kabinet tevens een doeltreffend alternatief
voor het uitbreiden van bepaalde bevoegdheden op Europees niveau,
zoals de door de Commissie voorgestelde bevoegdheid van Europol om
signaleringen in het Schengen Informatiesysteem te plaatsen.8
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet is positief over het initiatief voor het openen van onderhandelingen over een breed akkoord tussen de EU en Interpol, waarvoor het
kabinet heeft gepleit, en ondersteunt de intentie van de Commissie deze
onderhandelingen te starten. Op deze manier worden Interpol’s informatie
en mogelijkheden beter en meer integraal betrokken bij de EU-aanpak van
georganiseerde criminaliteit en terrorisme. De in het mandaat voorziene
samenwerkingsovereenkomst is ook van waarde voor de
EU-agentschappen Europol, Frontex en Eurojust en voor het EOM voor de
uitvoering van hun taken overeenkomstig hun mandaat. De voorgestelde,
directe toegang van EU-lidstaten en agentschappen tot Interpoldatabanken neemt administratieve last in de informatie-uitwisseling weg,
terwijl noodzakelijke waarborgen in stand blijven en de samenwerkingsbasis bijgewerkt wordt naar de hedendaagse, Europese standaarden.
De voorwaarden die de Commissie aan de samenwerking met Interpol wil
stellen, waaronder dat samenwerking in lijn moet zijn met het meest
recente EU-gegevensbeschermingsregime, vereisen ook verifieerbaarheid
van de informatie van Interpol en transparantie over de herkomst ervan.
Dit zijn belangrijke eisen voor de kwaliteit van de informatie en de
bescherming van grondrechten.9 Het kabinet zal tijdens de onderhandelingen over dit mandaat en tijdens de voortgang van de onderhandelingen
tussen de Commissie en Interpol bewaken dat deze eisen goed in de
uiteindelijke overeenkomst worden verwerkt.
In de algemene context moet ook rekening worden gehouden met het
gegeven van Interpol als mondiale organisatie met 194 lidstaten. Met het
oog op een succesvol verloop van de onderhandelingen is het van belang
dat er door de Commissie voldoende aandacht wordt besteed aan
wederkerigheid in de overeenkomst, een overeenkomst die zowel de EU
als Interpol moet ondersteunen in het uitvoeren van hun respectievelijke
mandaat.
Hieronder wordt nader ingegaan op de specifieke voorstellen van de
Commissie ten aanzien van de samenwerking van Interpol met de
EU-agentschappen en het EOM en de interoperabiliteit tussen de
systemen van de EU en Interpol, alsmede de voorgestelde andere vormen
van samenwerking.
Voor het vervullen van zijn kerntaken is het essentieel dat Europol
samenwerkt met Interpol. Door deze samenwerking te vergemakkelijken,
kunnen op een EU-brede en geïntegreerde wijze veiligheidsrisico’s, zoals
die voortkomen uit terugkerende jihadstrijders en internationale drugs- en
mensensmokkelactiviteiten, sneller en meer worden onderkend.10 De
samenwerking tussen Europol en Interpol is momenteel gebaseerd op een

7

BNC-Fiche Wijziging Verordening Schengen Informatiesysteem voor Europol, p. 4 (Kamerstuk
22 112, nr. 3009).
8
BNC-fiche Mededeling Terrorismebestrijdingsagenda EU (Kamerstuk 22 112, nr. 3039) en
BNC-fiche Wijziging Verordening Schengen Informatiesysteem voor Europol (Kamerstuk
22 112, nr. 3009).
9
Kamerstuk 35 745, B.
10
Kamerstuk 32 317, nr. 662.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

5

bilaterale overeenkomst die dateert uit 2001. Sindsdien hebben beide
instellingen zich verder ontwikkeld, waardoor een wijziging van de basis
voor samenwerking ook naar het oordeel van het kabinet noodzakelijk is.
De door de Commissie beschreven aspecten van de toegang van Europol
tot Interpols gegevensbanken zijn volgens het kabinet een relevant
onderdeel van de gewenste ontwikkeling van de bilaterale samenwerking.
Overeenkomstig de Eurojust-verordening (2018/1727) moet Eurojust
onder andere zorgen voor ondersteuning en versterking van de coördinatie en de samenwerking tussen nationale autoriteiten bij de bestrijding
van de zware criminaliteit waarvoor Eurojust bevoegd is. Het kabinet
onderschrijft de door de Commissie geconstateerde operationele
noodzaak voor intensivering van de samenwerking met Interpol en het
creëren van een rechtsgrondslag voor de uitwisseling van persoonsgegevens opdat Eurojust zijn taken goed kan uitvoeren.
In de EOM-verordening (2017/1939) is reeds voorzien in de mogelijkheid
voor het EOM om samenwerkingsverbanden met internationale organisaties, waaronder Interpol, op te zetten en te onderhouden voor zover dit
nodig is voor de uitvoering van zijn taken. Daarbij gaat het onder andere
om toegang tot informatie in de Interpol-databanken, bijvoorbeeld
kennisgevingen over personen en documenten die relevant zijn in
corruptie- en fraudezaken. Het is voor het kabinet daarbij van belang dat
de samenwerking alleen plaatsvindt binnen de grenzen van het mandaat
van het EOM, zoals de Commissie ook beoogt.
Via de Europese grens- en kustwacht verordening (2019/1896) heeft
Frontex een permanent korps tot haar beschikking gekregen, bestaande
uit onder andere statutair personeel van het agentschap met uitvoerende
bevoegdheden. Deze personeelsleden kregen hiermee tevens de
bevoegdheid om grenstoezichtstaken uit te voeren, in overeenstemming
met de Schengengrenscode (2016/399), waaronder de controle van
personen uit derde landen aan de hand van de Interpol-databanken. Het
kabinet deelt de geconstateerde operationele noodzaak om het personeel
van het permanente korps in staat te stellen om de Interpol-databanken te
kunnen raadplegen, zodat zij hun taken kunnen uitvoeren en de lidstaten
kunnen ondersteunen in de uitvoering van de grenscontrole.
Over de aansluiting van het Europees informatie- en reisautorisatiesysteem (ETIAS) en het Visuminformatiesysteem (VIS) – de EU-databank
met informatie over personen die een Schengenvisum aanvragen – op de
Interpoldatabank SLTD, bent u eerder geïnformeerd.11 Het kabinet
onderschrijft het belang van deze interoperabiliteit en de componenten
door middel waarvan die moeten worden verwezenlijkt. Door de
interoperabiliteit van de systemen zal de informatiepositie van onder
andere de Nederlandse visa-, grens- en rechtshandhavingsautoriteiten
worden verbeterd waardoor zij beter, gerichter en efficiënter hun taak
kunnen uitvoeren. Dit draagt bij aan een goed functionerend grensbeheer
en effectievere aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit.
Voor wat betreft de andere vormen van samenwerking die door de
Commissie worden voorgesteld, in het bijzonder de toegang van de
beveiligingsdiensten van EU-organen tot Interpoldatabanken en het
notificeren van EU-laissez-passers in de Interpoldatabank, is het kabinet
nog niet overtuigd van de noodzaak voor organisaties die geen opsporingsbevoegdheden hebben om dit te kunnen. Het kabinet zal de
Commissie vragen om nadere onderbouwing hiervan.
11

BNC-Fiche Wijzigingsvoorstellen ETIAS (Kamerstuk 22 112, nr. 2771) en BNC-Fiche Verordening Aanpassingen Visuminformatiesysteem (Kamerstuk 22 112, nr. 2603).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

6

c) Eerste inschatting van krachtenveld
Bij een eerste bespreking van de aanbeveling bleek dat de meeste
lidstaten het initiatief verwelkomen. De lidstaten hadden daarbij vooral
vragen over de beoogde tijdlijn van de onderhandelingen, gezien de
kruisverbanden met de implementatie van de interoperabiliteitsverordeningen gepland voor het einde van 2023. Daarnaast is stilgestaan bij de
bepaling in de EU-verordeningen inzake interoperabiliteit en ETIAS die
vastlegt dat bevragingen in de Interpol gegevensbanken zo worden
uitgevoerd dat, in geval van een positief zoekresultaat, geen informatie
wordt doorgegeven aan de eigenaar van de overeenkomende gegevens.
Dit is echter in strijd met de Rules on the Processing of Data (RPD) van
Interpol, die voorschrijven dat de eigenaar van de gegevens in kennis
wordt gesteld in geval van een positief zoekresultaat in een Interpol
gegevensbank (art. 104 RPD). De Commissie heeft aangegeven op dit punt
te zullen zoeken naar een oplossing waar beide partijen zich in kunnen
vinden.
Het standpunt van het Europees parlement is nog niet bekend.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk,
concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is
positief, al zal een materiële rechtsgrondslag moeten worden toegevoegd.
De EU is op grond van artikel 3, lid 2 VWEU exclusief bevoegd om een
internationale overeenkomst te sluiten wanneer die sluiting gemeenschappelijke regels kan aantasten of de strekking daarvan kan wijzigen.
Daarvan is sprake wanneer het toepassingsgebied van de overeenkomst
gedeeltelijk samenvalt met dat van de EU-wetgeving of voor een groot
deel door het EU-recht wordt geregeld. De beoogde samenwerkingsovereenkomst met Interpol betreft aspecten waarvoor gemeenschappelijke
regels gelden op basis van de artikelen 16, 77, 79, 85 en 86, artikel 87,
leden 1 en 2, en artikel 88 VWEU.
De Raad verleent haar machtiging voor het openen van onderhandelingen
op basis van artikel 218 VWEU. Op grond van artikel 218, lid 3 VWEU kan
de Commissie aanbevelingen doen aan de Raad voor de vaststelling van
een Raadsbesluit waarbij machtiging wordt gegeven om onderhandelingen over een verdrag te openen en om de onderhandelaar namens de
Unie aan te wijzen. Op grond van artikel 218, lid 4 VWEU kan de Raad de
onderhandelaar richtsnoeren meegeven en een bijzonder comité
aanwijzen in overleg waarmee de onderhandelingen moeten worden
gevoerd. De andere vormen van samenwerking zoals uiteengezet in het
voorstel zullen door de Commissie worden opgenomen in een afzonderlijk
instrument met Interpol op basis van artikel 220 VWEU. Het kabinet zal
tijdens de onderhandelingen aandacht vragen voor het toevoegen van de
juiste materiële rechtsgrondslag.
b) Subsidiariteit
Niet van toepassing, gegeven de exclusieve (externe) bevoegdheid van de
EU voor het sluiten van deze overeenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

7

c) Proportionaliteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
proportionaliteit. Het intensiveren van de samenwerking tussen de EU en
Interpol is noodzakelijk om de lidstaten beter te ondersteunen bij het
voorkomen en bestrijden van terrorisme en georganiseerde criminaliteit.
Ook worden de genoemde EU-agentschappen en het EOM hiermee beter
in staat gesteld om uitvoering te geven aan de taken in hun mandaat. De
aanbeveling voor een onderhandelingsmandaat is toegesneden op
gedetailleerde doelstellingen die aan de orde moeten komen tijdens de
onderhandelingen over een samenwerkingsovereenkomst met Interpol.
Daarbij wordt alleen in nieuwe mogelijkheden voorzien voor zover de
nodige waarborgen en garanties worden geboden. Zo dienen de lidstaten
en EU-agentschappen gecontroleerde toegang te krijgen via het Europees
zoekportaal tot bepaalde Interpol-databanken, voor zover de toegang
noodzakelijk is voor de uitvoering van hun taken en in overeenstemming
met hun toegangsrechten en met het EU-recht of het nationale recht
betreffende die toegang, en met volledige inachtneming van de
EU-vereisten inzake gegevensbescherming en de grondrechten. Wel zal
het kabinet ter beoordeling van de proportionaliteit nog verduidelijking
vragen over de noodzaak van de toegang van de beveiligingsdiensten van
EU-organen tot Interpoldatabanken en het door de Commissie notificeren
van EU-laissez-passers in de Interpoldatabank.
d) Financiële gevolgen
De aanbeveling voor het mandaat leidt in huidige vorm niet tot financiële
gevolgen en bevat ook geen vermeldingen van beoogde concrete
bedragen inzake EU-investeringen of die van lidstaten worden verwacht.
Het kabinet is van mening dat eventuele financiële middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
het MFK 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting van de EU. Eventuele budgettaire gevolgen
voor de Nederlandse begroting worden ingepast op de begroting van het
beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de
budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
De aanbeveling heeft geen gevolgen voor de regeldruk of concurrentiekracht. Ten aanzien van geopolitieke aspecten is duidelijk dat Interpol als
grootste intergouvernementele politieorganisatie ter wereld een belangrijke partner is voor de EU in de bestrijding van terrorisme en georganiseerde misdaad, alsook op het gebied van geïntegreerd grensbeheer. Het
mandaat om te komen tot een samenwerkingsovereenkomst tussen de EU
en Interpol draagt bij aan de internationale slagkracht van beide partijen
in het waarborgen van de internationale veiligheid. De ontwikkeling van
de samenwerking tussen Europol en Interpol enerzijds en tussen Europol
en niet-EU Interpol-lidstaten anderzijds heeft de afgelopen twee decennia
soms tot stroeve verhoudingen geleid. Als lid van beide organisaties wil
Nederland vanaf de eerste besprekingen stimuleren dat deze onderhandelingen en de uiteindelijke overeenkomst(en) een serieuze stap voorwaarts
zijn voor een effectieve, gelijkwaardige, meer efficiënte en complementaire samenwerking tussen de EU en Interpol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3115

8