Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

Nr. 482

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juni 2020
Suïcidepreventie is een belangrijk onderwerp. Deze lastige tijd brengt veel
onzekerheden met zich mee en kan daarbij extra spanningen en kwetsbaarheden aan het licht brengen. Juist in deze periode is het van belang
om extra alert te zijn op mogelijke psychische problematiek die ontstaat
en open over emoties te spreken, ook over de meest wanhopige.
Op 17 oktober 2019 vond het laatste AO suïcidepreventie plaats
(Kamerstuk 32 793, nr. 455). Met deze brief informeer ik u over de stand
van zaken op het gebied van suïcidepreventie. Ik zal daarbij conform
eerdere toezeggingen ingaan op de ontwikkelingen met betrekking tot de
capaciteit en toegankelijkheid van de hulpverlening en de stand van zaken
van de nieuwe Landelijke Agenda (LA) Suïcidepreventie (2021–2025). Tot
slot zal ik nog kort ingaan op de stand van zaken wat betreft een aantal
eerder gedane toezeggingen op dit onderwerp.
Capaciteit en toegankelijkheid hulpverlening
De coronacrisis en de maatschappelijke gevolgen daarvan kunnen van
invloed zijn op het aantal mensen met psychische klachten en ook op het
aantal mensen met suïcidale gedachten. Daarom is 113 Zelfmoordpreventie ook vanaf de start nauw betrokken bij de door mij ingezette
crisisaanpak corona&ggz. Vooralsnog ziet 113 Zelfmoordpreventie geen
toename van het aantal hulpvragen. De hulpverlening door 113
Zelfmoordpreventie is van grote waarde voor mensen met suïcidale
gedachten. De afgelopen periode ben ik actief met 113 Zelfmoordpreventie in gesprek gegaan over de ontwikkelingen die zij zien en de
komende periode verwachten. Daarbij hebben we in samenspraak
bekeken wat nodig is aan mensen en middelen om op een goede manier
hulpverlening te kunnen blijven aanbieden en tegelijkertijd de wachttijden
van 113 Zelfmoordpreventie terug te dringen. Ik heb met 113 Zelfmoordpreventie afgesproken dat ik voornemens ben om extra middelen ter
beschikking te stellen om de hulpverlening in 2020 verder te verstevigen.

kst-32793-482
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 793, nr. 482

1

Hierbij geldt het uitgangspunt dat de huidige bezetting van de hulplijn van
113 Zelfmoordpreventie wordt geoptimaliseerd om een effectieve respons
van 95 procent te behalen. Zo kan 113 Zelfmoordpreventie met behulp
van deze middelen o.a. meer mensen inzetten voor de hulpverlening en
hun inzet in de nacht verdubbelen. Met deze versteviging geef ik
uitvoering aan de motie van de leden Van Brenk en Van der Staaij die de
regering verzocht extra middelen vrij te maken als het noodzakelijk is om
de capaciteit van 113 Zelfmoordpreventie te vergroten.1 Daarnaast geef ik
hiermee uitvoering aan de motie van de leden Renkema en Wörsdörfer
die verzocht om tot een oplossing te komen om de wachttijden terug te
dringen en te bezien of verdere handelingsbevoegdheid van de professionals bij 113 wenselijk en uitvoerbaar is.2
Naast het verstevigen van de capaciteit voor de hulpverlening is de
afgelopen periode ook gewerkt aan het vergroten van de toegankelijkheid
van 113 Zelfmoordpreventie. Naar aanleiding van het AO suïcidepreventie
op 17 oktober 2019 is met behulp van het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat en andere betrokkenen hard gewerkt aan het
beschikbaar stellen van het telefoonnummer 113 voor de stichting. Ik ben
verheugd te kunnen melden dat dit telefoonnummer uiterlijk op 1 juli
aanstaande beschikbaar zal zijn voor de stichting. Gedurende de
afgelopen periode is gebleken dat het vanwege juridische en technische
belemmeringen niet mogelijk is om het nummer 113 op de korte termijn
gratis en anoniem beschikbaar te stellen. Daarom heeft 113 Zelfmoordpreventie mij verzocht om te kiezen voor het uitdragen van het gratis en
anonieme nummer 0800–0113 naast het nummer 113. Hierdoor is de
brede bereikbaarheid vergroot en is anoniem en kosteloos kunnen bellen
met 113 Zelfmoordpreventie geborgd. Dit zijn waardevolle verbeteringen
ten opzichte van de eerdere praktijk. Hierbij blijft gelden dat betrokken
partijen blijvend toezien op de effectiviteit van de maatregelen die zijn
genomen om «misdialing» met alarmnummer 112 te voorkomen en die
maatregelen aanpassen wanneer de omstandigheden daarom vragen.
Volgend jaar zal worden geëvalueerd of de inzet van beide nummers door
113 Zelfmoordpreventie tot knelpunten of klachten leidt. Daarnaast vind ik
het belangrijk om te vermelden dat ook de naamsbekendheid van 113
Zelfmoordpreventie de afgelopen jaren sterk is toegenomen. In 2015 was
slechts 3 procent van de Nederlandse bevolking bekend met 113
Zelfmoordpreventie. Inmiddels is dit percentage opgelopen via 56 procent
in 2018 tot 75 procent (2019). Hieruit blijkt dat steeds meer mensen de
weg vinden om een indringend gesprek te voeren waarin hopelijk een
ander handelingsperspectief geboden kan worden.
Nieuwe Landelijke Agenda Suïcidepreventie (2021–2025)
Tijdens het AO op 17 oktober 2019 heb ik uw Kamer toegezegd voor de
zomer te informeren over de stand van zaken Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2021–2025. In het onderstaande ga ik hierop in.
113 Zelfmoordpreventie heeft de afgelopen periode gewerkt aan het
opstellen van een concept agenda voor de komende jaren. Binnen deze
agenda zijn zeven doelstellingen opgesteld met verschillende acties die in
de toekomst ingezet zouden kunnen worden op het gebied van suïcidepreventie. Het gaat om de volgende zeven doelstellingen:
1. Durven en leren praten over suïcide.
2. Professionals opleiden, bijscholen en toerusten.
3. Suïcidepreventie in de wijk verstevigen, op scholen en in de
sociaaleconomische sector.
1
2

Kamerstuk 25 295, nr. 368
Kamerstuk 32 793, nr. 465

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 793, nr. 482

2

4.
5.
6.
7.

Bereik van specifieke doelgroepen vergroten.
Veiligheid en effectiviteit van zorg verbeteren vanuit samenwerking
tussen professionals, naasten en ervaringsdeskundigen.
Barrières opwerpen voor de beschikbaarheid van dodelijke middelen.
Opzet van een landelijk lerend systeem.

Ik zal deze zeven doelstellingen samen met 113 Zelfmoordpreventie met
betrokken stakeholders bespreken om na te gaan voor welke doelstellingen breed draagvlak is en waar hierin wordt voorzien door reeds
ingezette maatregelen en acties, dan wel specifieke extra maatregelen
noodzakelijk zijn. Daar waar relevant zal ik deze ook afstemmen met mijn
collega bewindspersonen (onder andere de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media en de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid).
Op basis van de gesprekken met andere bewindspersonen en stakeholders kan de landelijke agenda nog worden aangepast en aangevuld.
Conform de motie van het lid Voordewind zal de nieuwe landelijke agenda
suïcidepreventie uiterlijk in oktober met u worden gedeeld.3 Bij het verder
uitwerken van de nieuwe landelijke agenda zal een aantal punten expliciet
worden meegenomen. Hieronder ga ik hier puntsgewijs op in.
Vervolgacties onderzoek suïcides in 2017 onder jongeren
Op 16 januari jongstleden bent u geïnformeerd over de uitkomsten van
het onderzoeksrapport suïcides in 2017 onder jongeren.4 Conform de
toezegging in deze brief is op 4 maart een brede stakeholdersbijeenkomst
georganiseerd, waarbij de uitkomsten van het onderzoek zijn besproken
en aan de deelnemers is gevraagd welke acties ze bereid zijn te ondernemen. Belangrijkste conclusie is dat er een grote motivatie is vanuit de
deelnemers om actief mee te werken aan verbeteringen die nodig zijn,
waaronder het verkennen van de mogelijkheden van de uitvoering van de
zogenaamde «psychologische autopsie»; het uitvoeren van onderzoek
nadat een suïcide heeft plaatsgevonden en het verder betrekken van de
jeugdzorginstellingen bij de aanpak van Supranet (GGZ). We zullen de
acties van de betrokken organisaties in het verlengde van het stakeholdersonderzoek waar relevant meenemen in de nieuwe landelijke agenda.
Uitkomsten gesprek ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
Conform de toezegging uit het laatste AO op 17 oktober 2019 heeft dit
voorjaar een overleg plaatsgevonden met het Ministerie van OCW over
het onderwerp «suïcides voorkomen door opleiding van artsen en
hulpverleners». Tijdens dit gesprek is wederom naar voren gekomen dat
beroepsgroepen zelf de inhoud van de opleidingen bepalen. Met deze
uitkomst zal rekening worden gehouden bij het verder vormgeven van
landelijke agenda, waarover ook met het Ministerie van OCW gesproken
zal worden. Bij dit gesprek zal ook de verdere aanpak van het STORMproject betrokken worden.
Stand van zaken overige toezeggingen
Opsporen van uitingen van suïcidale gedachten op social media/internet
en inzet algoritmes
Tijdens het laatste AO is toegezegd om uw Kamer te informeren over de
manier waarop 113 Zelfmoordpreventie gaat acteren op het opsporen van
3
4

Kamerstuk 32 793, nr. 466
Kamerstuk 32 793, nr. 470

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 793, nr. 482

3

uitingen van suïcidale gedachten op de sociale media en internet en
inzet/gebruik van mogelijk algoritmes. 113 Zelfmoordpreventie maakt
momenteel op verschillende manieren gebruik van algoritmes. Ten eerste
wordt met behulp van Google inzicht verkregen in het zoekgedrag van
mensen op het internet naar methoden en middelen om suïcide te plegen.
Daarnaast wordt machine learning onderzoek ingezet om de kwaliteit van
de 113 online hulpverlening te onderzoeken en bij het in kaart brengen
van een opstapeling van risicofactoren voor suïcide. Tot slot wordt een
overzicht gemaakt van de mogelijkheden van machine learning, waarna
de sterkste optie die de meeste suïcides potentieel voorkomt, verder
uitgewerkt zal worden.
Uitkomsten gesprek Netflix
Daarnaast heb ik eerder toegezegd uw Kamer te informeren over de
uitkomst van mijn gesprek met Netflix over het vermelden van de
organisatie 113 Zelfmoordpreventie bij programma’s of series die
mogelijk aanzetten tot suïcidale gedachten. Dit is opgepakt door met
Netflix afspraken te maken over het opnemen van een verwijzing naar de
organisatie 113 Zelfmoordpreventie bij programma’s of series die
mogelijk aanzetten tot suïcidale gedachten. Tot nu toe heeft Netflix dat
gedaan op twee plekken: de serie 13 Reasons why en de film All the bright
places, die zich beide richten op jongeren. Indien er in de toekomst andere
producties zijn waarbij een verwijzing relevant is en Netflix dit nog niet
zelf heeft opgepakt, zal Netflix hier actief door 113 Zelfmoordpreventie op
worden gewezen.
Tot slot
Met de bovenstaande acties en activiteiten wil ik onderstrepen dat het
belangrijk is dat we de komende periode in gezamenlijkheid blijven
werken aan suïcidepreventie. We moeten dit met elkaar doen, als
samenleving, individu, overheid en professional die in aanraking komt
met kwetsbare mensen.
Naar verwachting zal het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) begin
juli de landelijke suïcidecijfers over 2019 publiceren. Ik zal uw Kamer
hierover informeren, waarbij ik tevens zal ingaan op de stand van zaken
van de activiteiten die lopen in het kader van de huidige Landelijke
Agenda Suïcidepreventie (2018–2021).
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 793, nr. 482

4