Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200

Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën

Nr. 78

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 5 oktober 2022
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de brief van 20 september 2022 inzake
het Bijlagenboek bij de Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën
(Kamerstuk 36 200, nr. 2).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 30 september
2022. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
Adjunct-griffier van de commissie,
Lips

kst-36200-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 78

1

Vraag 1
Kunt u een verdere uitsplitsing geven van de actualisatie Zorgverzekeringswet? Over welke onderdelen ten aanzien van de sectoren die geen
onderdeel zijn van het Integraal Zorgakkoord en waarvoor ook de
verwachte structurele effecten zijn verwerkt gaat dit precies en welke
bijstellingen zijn gedaan?
Antwoord op vraag 1
Bij alle sectoren die geen onderdeel zijn van het Integraal Zorgakkoord zijn
structurele bijstellingen verwerkt naar aanleiding van nieuwe realisatiecijfers. Zie onderstaande tabel voor een volledig overzicht.
(bedragen in mln. euro’s)
2022
Actualisatiecijfers Q2 structureel
Eerstelijnszorg
Waarvan tandheelkundige
zorg
Waarvan fysiotherapie
Waarvan logopedie
Waarvan ergotherapie
Waarvan dieetadvisering
Waarvan oefentherapie
Waarvan verloskunde
Waarvan kraamzorg
Waarvan zorg voor zintuiglijk
gehandicapten
Tweedelijnszorg
Waarvan geriatrische revalidatiezorg
Waarvan eerstelijnsverblijf
Waarvan overig curatieve
zorg
Waarvan BBB academische zorg
Waarvan BBB overig msz
Waarvan BBB kapitaallasten academische component
Apotheekzorg en hulpmiddelen
Waarvan apotheekzorg
Waarvan hulpmiddelen
Ziekenvervoer
Waarvan ambulancevervoer
Waarvan overig ziekenvervoer

2023

2024

2025

2026

2027

– 110

– 110

– 110

– 110

– 110

– 24
13
14
12
4
3
2
– 11

– 24
13
14
12
4
3
2
– 11

– 24
13
14
12
4
3
2
– 11

– 24
13
14
12
4
3
2
– 11

– 24
13
14
12
4
3
2
– 11

–2

–2

–2

–2

–2

– 36
– 59

– 36
– 59

– 36
– 59

– 36
– 59

– 36
– 59

5
1
11

5
1
11

5
1
11

5
1
11

5
1
11

–7

–7

–7

–7

–7

– 21
– 29

– 21
– 29

– 21
– 29

– 21
– 29

– 21
– 29

27

27

27

27

27

– 12

– 12

– 12

– 12

– 12

Vraag 2
Klopt het dat er tussen regeerakkoord en startnota geen inhoudelijke
beslissingen zijn genomen? Kan het kabinet toelichten wat het verschil is
in het bedrag voor lastenverlichting middeninkomens? Kan het kabinet dit
in een tabel vorm weergeven.
Vraag 6
Kan het kabinet aangeven op welke manier de 3 miljard euro lastenverlichting voor de middeninkomens in de loop van de tijd is ingevuld in het
regeerakkoord, startnota en nu in de Miljoenennota?
Vraag 7
Kan het kabinet het verschil tussen regeerakkoord en startnota toelichten
in de gereserveerde bedragen hiervoor?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 78

2

Antwoord op vraag 2, 6 en 7
In de budgettaire bijlage bij het regeerakkoord (Bijlage bij Kamerstuk
35 788, nr. 77) is een reservering van 3 mld. opgenomen voor lastenverlichting middeninkomens. Bij de startnota is aan dit pakket een voorlopige
invulling gegeven. In de startnota (Kamerstuk 35 925, nr. 143) wordt
toegelicht dat nog steeds sprake is van structureel 3 mld. euro lastenverlichting, maar dat de lastenverlichting door een samenloop met andere
maatregelen in 2025 per saldo 2,7 mld. bedraagt. In de jaren na 2025 loopt
de lastenverlichting op naar 3 mld. Het belangrijkste onderdeel van het
pakket in de startnota is de verhoging en snellere afbouw van de
arbeidskorting. Daarnaast wordt in die invulling de ouderenkorting
verhoogd, de jonggehandicaptenkorting gehalveerd, de eerste schijf
ingekort en het tarief eerste schijf verhoogd.
Vervolgens is bij de voorjaarsnota besloten om de ouderenkorting niet te
verhogen, als dekking voor de koppeling van de AOW-uitkering aan de
verhoging van het wettelijk minimumloon. Daardoor bedraagt de
structurele omvang van het pakket nog 2,4 mld. De invulling van dit
pakket is in de Miljoenennota ongewijzigd gebleven.
Maatregel

Structureel
budgettair
beslag (€_mld.)

Pakket lastenverlichting middeninkomens coalitieakkoord
Terugdraaien verhoging ouderenkorting
Pakket lastenverlichting Voorjaarsnota en Miljoenennota

3,0
– 0,6
2,4

Vraag 3
Wat is momenteel de omvang van de risicoreservering Traditioneel Eigen
Middelen (TEM)? Welke verwachte kasreeks ligt momenteel ten grondslag
aan deze reservering? Is er in een van de jaren een verschil tussen de
kasreeks en de omvang van de reservering? Is de verwachting dat de
reservering voor 2022 tot besteding zal komen?
Antwoord op vraag 3
De reservering voor hoge naheffingen op de afdracht van invoerrechten
aan de EU (Traditioneel Eigen Middelen, TEM) kent de volgende omvang
en bijbehorend kasritme.
in € mln.

2022

2023

2024

2025

2026

2027

TEM stand Miljoenennota

188,6

350

450

450

300

300

De raming heeft zowel betrekking op reeds opgelegde (maar betwiste)
naheffingen, als op mogelijke nieuwe naheffingen. De omvang van met
name het tweede element is moeilijk te ramen, evenals het benodigde
kasritme. In 2022 bedroeg de reservering aanvankelijk (bij Startnota) 300
mln. Daarvan is tot nu toe 111,4 mln. ingezet. Op dit moment is er geen
aanleiding om te veronderstellen dat het restant van de reservering in
2022 niet volledig tot besteding zal komen. Inzet van de reservering zal
geboekt worden bij 2e suppletoire begroting en/of bij Slotwet.
Vraag 4
Waarom worden de uitgaven die direct samenhangen met de oorlog in
Oekraïne buiten het uitgavenplafond verwerkt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 78

3

Antwoord op vraag 4
Het kabinet heeft er bij Voorjaarsnota voor gekozen om kosten die direct
samenhangen met de oorlog in Oekraïne buiten het uitgavenplafond te
verwerken, omdat het onvoorziene uitgaven betreft die met grote urgentie
doorgang moesten vinden. Ook was het op dat moment zeer onzeker hoe
deze kosten zich zouden ontwikkelen. Als deze uitgaven op de gangbare
wijze waren verwerkt, had het kabinet hiervoor ruimte moeten maken
onder het uitgavenplafond. Dit achtte het kabinet onwenselijk.
Vraag 5
Van welke rentestand is er precies uitgegaan als het gaat om de stijging
van de rente-uitgaven van structureel 1,1 miljard euro per jaar? Van welke
rentestand wordt er precies uitgegaan bij de structurele tegenvaller van 3
miljard euro per jaar?
Antwoord op vraag 5
Het kabinet gaat uit van de rentestanden zoals geraamd door het CPB in
de Macro-economische verkenning (MEV). Voor de geraamde rentelasten
in 2023 en verder is vooral de lange rente van belang. De lange rente in de
MEV is 1,1% in 2022 en 1,6% in 2023. Het structurele effect van 1,1 miljard
euro per jaar doet zich voor als alleen voor deze jaren sprake is van een
hogere rente. Voor 2024 en verder zijn nog geen nieuwe renteramingen
door het CPB. Als er echter vanuit gegaan wordt dat de rente ook in 2024
en verder 1,6% wordt, leidt dit tot een aanvullende structurele tegenvaller
oplopend tot 3 miljard euro per jaar.
Vraag 6
Kan het kabinet aangeven op welke manier de 3 miljard euro lastenverlichting voor de middeninkomens in de loop van de tijd is ingevuld in het
regeerakkoord, startnota en nu in de Miljoenennota?
Antwoord op vraag 6
Zie antwoord op vraag 2.
Vraag 7
Kan het kabinet het verschil tussen regeerakkoord en startnota toelichten
in de gereserveerde bedragen hiervoor?
Antwoord op vraag 7
Zie antwoord op vraag 2
Vraag 8
Hoe komt het dat er in 2022 sprake is van 3,7 miljard euro meer inkomsten
als het gaat om de loon- en inkomensheffing?
Vraag 9
Hoe komt het dat er in 2023 sprake is van 2,9 miljard euro meer inkomsten
als het gaat om de loon- en inkomensheffing?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 78

4

Antwoord op vraag 8 en 9
In tabel 4.3.1 en 4.4.1 van bijlage 4 wordt een vergelijking gemaakt tussen
de inkomstenraming in de Miljoenennota (Kamerstuk 35 925, nrs. 1 en 2)
van vorig jaar en die van dit jaar (Kamerstuk 36 200, nrs. 1 en 2). De loonen inkomensheffing komen in de meest recente raming in 2022
gezamenlijk 3,7 mld. hoger uit. Hiervan wordt 4,6 mld. veroorzaakt door
de loonheffing en – 0,9 mld. door de inkomensheffing.
De hogere opbrengst bij de loonheffing wordt volledig veroorzaakt door
endogene ontwikkeling. De werkzame beroepsbevolking in 2022 is harder
gegroeid dan verwacht (2,5% in plaats van 1,1%) en hetzelfde geldt voor
het cao-loon (2,9% in plaats van 2,2%). Hierdoor stijgt de totale grondslag
waarover loonheffing wordt geheven.
Bij de inkomensheffing leidt de gunstige economische ontwikkeling in
2022 ook tot hogere endogene ontvangsten (+1,0 mld.). Beleidsmatig
dalen de opbrengsten echter (– 1,9 mld.), vooral als het gevolg van de
toewijzing van het massaal bezwaar over box 3. De herstelbedragen over
belastingjaren 2021 en ouder worden in 2022 uitgekeerd.
In 2023 is de geraamde opbrengst van de loon- en inkomensheffing 2,9
mld. hoger dan verwacht bij de Miljoenennota van vorig jaar. De raming
voor 2022 is het uitgangspunt voor de raming voor 2023. De hogere
opbrengsten van 3,7 mld. uit 2022 werken dus door naar 2023. Lastenverzwaringen (zoals het afschaffen van de doelmatigheidsmarge gebruikelijk
loon) en lastenverlichtingen (zoals het verhogen van de arbeidskorting) in
de loon- en inkomensheffing die het afgelopen jaar zijn aangekondigd
voor 2023 vallen ongeveer tegen elkaar weg. Endogeen stijgen de
opbrengsten iets minder hard dan verwacht, omdat een deel van de
stijging al in 2022 heeft plaatsgevonden.
Vraag 10
Hoeveel zullen de vliegtickets naar verwachting stijgen als gevolg van de
verhoging van de vliegbelasting (in euro’s)?
Antwoord op vraag 10
Als de verhoging volledig wordt doorgerekend in de ticketprijs zal elk
vliegticket voor een passagiersvlucht vertrekkend vanaf een Nederlandse
luchthaven (transferpassagiers uitgezonderd) de prijs met een vast bedrag
van € 17,95 verhogen.
In de impactanalyse van CE-Delft worden onderstaande voorbeelden
gegeven. Hierbij is de veronderstelling dat de verhoging volledig wordt
doorgerekend in de ticketprijs. CE-Delft geeft hierbij aan dat ze geen
inzicht hebben in de strategische beslissingen van luchtvaartmaatschappijen die bepalen of dit het geval is.
– De ticketprijzen voor een retourvlucht Schiphol-Londen Heathrow
liggen ongeveer tussen de 129 en 166 euro (Momondo, 2022). Door de
verhoging zouden de nieuwe ticketprijzen tussen de 147 en 184 euro
liggen.
– De ticketprijzen voor een retourvlucht Schiphol-Barcelona liggen
ongeveer tussen de 127 en 237 euro. Door de verhoging komt de
nieuwe ticketprijs uit op 145 tot 255 euro.
– De ticketprijzen voor een retourvlucht Schiphol-New York JFK liggen
tussen de 472 en 761 euro. Door de verhoging komt de nieuwe
ticketprijs uit op 490 tot 779 euro.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 78

5

Vraag 11
Waarop zijn de bedragen over de aan- en verkoop staatsdeelnemingen in
tabel 6.2 gebaseerd en welke staatsdeelnemingen worden aangekocht of
verkocht?
Antwoord op vraag 11
Deze bedragen zijn gebaseerd op de aan- en verkopen van staatsdeelnemingen zoals die zijn opgenomen in artikel 3 van de Financiën IX-B
begroting. In deze post zijn alleen de aan- en verkopen opgenomen die
niet meetellen voor het EMU-saldo. Dit betreft hoofdzakelijk kapitaalinjecties in Invest-NL en Invest International, de aankoop van aandelen in
Air France KLM en ontvangsten uit de verkoop van aandelen in ABN
Amro.
Vraag 12
Hoeveel staat Nederland in 2022 en 2023 in totaal garant voor internationale instellingen?
Antwoord op vraag 12
Het totaal van internationale garanties verstrekt door Nederland is circa
169,8 miljard euro in 2022 en 172,4 miljard euro in 2023. Dat is inclusief
EU-garanties die tijdens de financiële crisis waren verstrekt en coronagerelateerde internationale garanties. Deze internationale garanties staan op
de begrotingen van Financiën en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Vraag 13
Waar komt de verandering in de post uitvoeringsinformatie kinderopvangtoeslag terug binnen de SZW-begroting?
Antwoord op vraag 13
Op basis van de uitvoeringsinformatie van Toeslagen is bij Voorjaarsnota
2022 het gebruik van kinderopvang naar boven bijgesteld. De maatregel
uit het coalitieakkoord om een inkomensonafhankelijke vergoeding voor
kinderopvang van 95% voor werkende ouders in te voeren valt hierdoor
duurder uit. Hiervoor is bij Voorjaarnota 2022 een reservering getroffen op
de Aanvullende Post.
Bij Miljoenennota 2023 zijn de in het coalitieakkoord gereserveerde
middelen en de aanvullende reservering uit de Voorjaarsnota (Kamerstuk
36 120, nr. 1) overgeheveld van de Aanvullende Post naar de
SZW-begroting. Deze overheveling is binnen de SZW-begroting 2023
verwerkt op artikel 7 in de uitgavenstand kinderopvangtoeslag (pagina
123). Daarnaast is de verandering terug te vinden in het verdiepingshoofdstuk bij beleidsartikel 7 Kinderopvang (pagina 218). Het betreft
mutatie 7 «CA verhoging KOT in 2025». Het gaat hier dus om een
samengestelde mutatie van beide reserveringen (zie onder voor de
uitsplitsing).
Bedragen x € 1 miljoen
Reservering CA kinderopvang
95%

2022

2023

2024

2025

2026

123

1558

1873

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 78

6

Bedragen x € 1 miljoen
Reservering Voorjaarsnota
o.b.v. uitvoeringsinformatie
Toeslagen
Mutatie CA verhoging KOT in
2025

2022

2023

2024

2025

2026

9

104

105

132

1662

1978

Vraag 14
Hoe valt de reeks over de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid
(NOW) in tabel 23.1 te rijmen met de reeks op rijksfinancien.nl en de
cijfers in de tabel op pagina 241 van het Bijlagenboek?
Antwoord op vraag 14
In tabel 23.1 staat de meest recente raming van de netto-uitgaven aan de
NOW. Dit gaat om een saldo van uitgaven en ontvangsten, waarbij (per
saldo) ontvangsten als een min-bedrag zijn opgenomen. De financieringssystematiek van de NOW is als volgt: ieder jaar vindt er tussen SZW en
UWV een verrekening plaats tussen het bedrag dat SZW aan UWV reeds
heeft voorgeschoten en de definitieve uitgaven die UWV in het kader van
de NOW heeft gedaan. Als het gaat om een ontvangst (min-bedrag), dan
heeft UWV teveel voorgeschoten NOW-gelden terugbetaald aan SZW. Dit
is het geval in 2022.
De reeks in tabel 23.1 komt overeen met de bedragen op
www.rijksfinancien.nl/overheidsfinancien-coronatijd.
In de begroting 2023 van het Ministerie van SZW (memorie van
toelichting, pagina 53) staan de NOW-uitgaven verantwoord onder artikel
1. In tabel 11 onder dit artikel zijn dezelfde bedragen opgenomen als in
23.1 van het Bijlagenboek van de Miljoenennota, alleen uitgesplitst naar
uitgaven en ontvangsten. Als de ontvangsten van de uitgaven worden
afgetrokken, resteert dezelfde reeks als in tabel 23.1.
Tenslotte gaat de tabel op pagina 241 van het Bijlagenboek (Verticale
toelichting SZW) over mutaties t.o.v. de Voorjaarsnota/1e suppletoire
begroting van het Ministerie van SZW. In die tabel is bijvoorbeeld te zien
dat er sinds afgelopen voorjaar 3,76 miljard euro minder uitgaven in 2022
worden verwacht in het kader van de NOW, en 2,26 miljard euro meer
terugontvangsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200, nr. 78

7