Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 328

Voorstel van wet van het lid Van Nieuwenhuizen
tot wijziging van de Wet werk en bijstand
teneinde de eis tot beheersing van de
Nederlandse taal toe te voegen aan de wet

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 15 mei 2012
I. ALGEMEEN
Met belangstelling heeft de indiener kennisgenomen van het verslag van
de vaste commissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Zij bedankt
de leden van de diverse fracties voor hun inbreng. Deze draagt bij aan een
zorgvuldig wetgevingsproces. In het navolgende gaat zij in op de vragen
en de opmerkingen uit het verslag. Op onderdelen zijn vragen van gelijke
strekking samengevoegd.
De leden van de VVD-fractie, de PvdA-fractie en de ChristenUnie-fractie
willen weten of het wetsvoorstel alleen van toepassing is voor nieuwe
gevallen of dat de taaleis ook geldt voor huidige bijstandsgerechtigden.
Daarnaast willen deze leden weten of er in onderhavig wetsvoorstel is
voorzien in een overgangsregeling.
Het wetsvoorstel voorziet niet in overgangsrecht. Het wetsvoorstel treedt
in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Vanaf dat
moment is het op elke bijstandsgerechtigde van toepassing. Het
wetsvoorstel is vanaf dat moment dus ook van toepassing op mensen die
al een bijstandsuitkering ontvangen. Het wetsvoorstel verlaagt de bijstand
alleen wanneer er naar het oordeel van het college een redelijk
vermoeden bestaat dat de belanghebbende niet of niet in voldoende mate
de Nederlandse taal beheerst en de belanghebbende zich niet inspant om
de Nederlandse taal te leren. De bijstand wordt trapsgewijs verlaagd. Die
verlaging kan op ieder moment door de belanghebbende ongedaan
worden gemaakt door het overleggen van een diploma inburgering of een
ander document waaruit blijkt dat belanghebbende de vaardigheden in de
Nederlandse taal beheerst. Indien het redelijk vermoeden bestaat dat de
belanghebbende niet of niet in voldoende mate de Nederlandse taal
beheerst, wordt de bijstand niet verlaagd in verband met dit redelijk
vermoeden, als de belanghebbende heeft aangevangen met en voldoet
aan de geplande voortgang met betrekking tot het verwerven van de
Nederlandse taal.

kst-32328-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

1

Daarnaast bestaat er bij het merendeel van de bijstandsgerechtigden geen
redelijk vermoeden dat zij in onvoldoende mate de Nederlandse taal
beheersen, wanneer zij acht jaar Nederlandstalig onderwijs hebben
gevolgd of een diploma inburgering of een ander document kunnen
overleggen, waaruit blijkt dat zij de Nederlandse taal beheersen. Ook kan
uit de toets blijken dat zij de Nederlandse taal op het gewenste niveau
beheersen. Het wetsvoorstel zorgt ervoor dat alle bijstandsgerechtigden
op eenzelfde manier worden behandeld.
De leden van de CDA-fractie vragen of het waar is dat de indiener met dit
voorstel het kunnen spreken van de Nederlandse taal als voorwaarde voor
het krijgen van het sociaal minimum stelt?
Het uitgangspunt van de Wet werk en bijstand (Wwb) is dat de aanvrager
zo snel mogelijk weer in het eigen levensonderhoud gaat voorzien door
middel van werk. Het beheersen van de Nederlandse taal is hiervoor een
belangrijke voorwaarde.1 Om de koppeling met werk te benadrukken is in
de memorie van toelichting een wijziging doorgevoerd in lid 4 van
artikel 18. Er kan alleen een beroep op de Wwb worden gedaan indien
aantoonbaar sprake is van een basiskennis van de Nederlandse taal of
wanneer men de bereidheid toont om de taal te leren. Een aanvrager
heeft dus recht op een volledige bijstandsuitkering, maar zal dat recht niet
meer hebben als hij niet de taal beheerst en besluit deze niet te leren.
Deze bereidheid moet vervolgens ook worden omgezet in daadwerkelijke
handelingen om de taal te leren. De taaleis is gesteld op het taalniveau
A2. Dit is een basaal niveau van beheersing van de taal, waarmee wordt
aangesloten bij het niveau dat bij inburgering vereist is. De indiener wil
benadrukken dat niemand vooraf wordt uitgesloten van het recht op
bijstand. Enkel wordt een voorwaarde toegevoegd aan de wet. Deze
voorwaarde is te vergelijken met andere voorwaarden voor een bijstandsuitkering, zoals uiteengezet in het tweede lid van artikel 18.
Het huidige artikel 18 Wwb is in de plaats gekomen van het boete- en
maatregelenbeleid in de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Het
opleggen van een boete of maatregel wordt vervangen door een
aanpassing van de uitkering. Wanneer burgemeester en wethouders
constateren dat de belanghebbende zich niet aan de uit deze wet
voortvloeiende verplichtingen houdt (inclusief die aan hem door
burgemeester en wethouders in een beschikking zijn opgelegd) of
anderszins onvoldoende besef van verantwoordelijkheid toont, zijn zij
gehouden de bijstand te verlagen. Dit houdt ook in dat wanneer belanghebbende aan burgemeester en wethouders geen juiste informatie heeft
verstrekt die van belang is voor het recht op uitkering, zij de uitkering
lager kunnen vaststellen (artikel 18, tweede lid van de huidige Wwb). De
indiener verandert met het voorliggende wetsvoorstel niet de systematiek
van de Wwb. De norm is nog steeds dat er een uitkering zal worden
verleend. In het tweede lid van het huidige artikel 18 worden bepaalde
voorwaarden gesteld waaronder het college de bijstand dient te verlagen.
Hieraan wordt, middels dit wetsvoorstel, de voorwaarde van het niet of
onvoldoende beheersen van de Nederlandse taal toegevoegd.

1
Jaarrapport Integratie van CBS (2010) en de
eindrapportage van het pilotonderzoek
Volgsysteem inburgering, effect van inburgering op participatie (oktober 2010) door
Significant.

De leden van de ChristenUnie-fractie en de SP-fractie hebben vragen
gesteld over het criterium «duurzame band». Zij vragen waarom de
indiener geen andere mogelijkheden overweegt om een aangepaste
uitvoering te bewerkstelligen, in plaats van direct een wetswijziging voor
te stellen. Daarnaast vraagt de SP-fractie waarom de indiener zich in het
wetsvoorstel op slechts één specifiek aspect richt. De leden van de
CDA-fractie benadrukken dat het nu ook mogelijk is dat gemeentebesturen
ingevolge de Wwb verplichtingen kunnen opleggen aan uitkeringsgerechtigden om voldoende kennis te vergaren van de Nederlandse taal. Ook nu
is het mogelijk om bij weigerachtige bijstandsgerechtigden te korten op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

2

de bijstand, of in het uiterste geval de bijstand in te trekken. Waarom heeft
de indiener niet gekozen voor maatregelen betreffende een betere
handhaving en uitvoering van deze toepassing? Zouden deze niet veel
effectiever zijn om het doel te bereiken?
Het tweede lid van het huidige artikel 18 van de Wwb biedt het college de
mogelijkheid de bijstand te verlagen overeenkomstig de regels met
betrekking tot het verlagen van de bijstand, opgesteld bij verordening
door de gemeenteraad ter zake van het niet of onvoldoende nakomen
door de belanghebbende van de verplichtingen die voortvloeien uit de
Wwb dan wel artikel 30c, tweede en derde lid, van de Wet structuur
uitvoeringsorganisatie werk en inkomen. Onder redenen voor het
verlagen van de bijstand wordt in ieder geval begrepen het zich jegens het
college zeer ernstig misdragen. Ook indien de belanghebbende naar het
oordeel van het college een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid toont voor de voorziening in het bestaan, kan de bijstand worden
verlaagd. Van een verlaging wordt afgezien, indien elke vorm van
verwijtbaarheid ontbreekt. Zoals in de reactie op het advies van de Raad
van State is vermeld, merkt de indiener op dat uit onderzoek van de
Inspectie Werk en Inkomen van december 2008 blijkt dat de voorwaarden
met betrekking tot het beroep op de Wwb door migranten die de wetgever
heeft aangebracht geen enkele praktische werking hebben. Gezien het
integratievraagstuk en het relatief grote aandeel migranten allochtonen
dat gebruik maakt van een bijstandsuitkering is dit naar de mening van de
indiener onacceptabel en moet de wetgever optreden. Dat doet de
wetgever door de eis van het beheersen van de Nederlandse taal toe te
voegen aan de Wwb.
Ondanks inburgeringscursussen blijft de uitkeringsafhankelijkheid onder
allochtonen (welke veelal de taal niet voldoende beheersen) veel groter
dan onder autochtonen (CBS, 2011).1 De indiener is van mening dat het
daadwerkelijk verplichten door middel van een wet de beste manier is om
het leren van de Nederlandse taal af te dwingen. Het geeft een sterke
prikkel aan de bijstandsgerechtigde en is tevens een goed hulpmiddel
voor gemeenten om mensen zo snel mogelijk aan het werk te krijgen.
Deze wet zorgt voor een duidelijke koppeling tussen het beheersen van de
Nederlandse taal en het korten van de bijstand die bovendien goed te
handhaven is. De plicht van de overheid om in voorkomende gevallen
bijstand te verlenen rust op burgemeester en wethouders. Aan hen is de
uitvoering van de Wwb in medebewind opgedragen. Het college wordt
derhalve in het huidige wetsvoorstel aangewezen als bevoegd orgaan om
de bijstand te verlagen indien er een redelijk vermoeden bestaat dat
belanghebbende niet of niet in voldoende mate de Nederlandse taal
beheerst. Daarbij heeft het college middels onderhavig wetsvoorstel de
mogelijkheid de bijstand niet te verlagen in verband met het redelijke
vermoeden indien elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt, of, gelet op
alle omstandigheden, zeer dringende redenen hiertoe noodzaken.
De indiener merkt ook op dat uit het rapport «Bruggen bouwen» van de
Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid blijkt dat de achterblijvende arbeidsdeelname in belangrijke mate is toe te schrijven aan het
gebrekkig beheersen van de Nederlandse taal, terwijl arbeidsdeelname
juist een structurele voorwaarde is voor integratie in de Nederlandse
samenleving.2 Het is daarom niet meer dan logisch dat de indiener zich
richt op juist dit aspect.

1

CBS, 2011, Sociaal economische trends,
tweede kwartaal 2011.
2
Kamerstukken II 2003/04, 28 689, nr. 9.

Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie bij hoeveel re-integratietrajecten in het jaar 2010 de Nederlandse taal een onderdeel van het
re-integratietraject is geweest? Hoeveel mensen hebben met succes dit
onderdeel van het re-integratietraject afgesloten? Hoeveel mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

3

hebben zonder succes dit onderdeel van het re-integratietraject
afgesloten?
Navraag bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft
geleerd dat deze cijfers niet beschikbaar zijn. Het ministerie houdt niet bij
in hoeveel gevallen de Nederlandse taal een onderdeel is van het
re-integratietraject.
De leden van de SP-fractie vragen welke dringende redenen geen reden
voor het college van B&W zijn om de bijstandsuitkering te verlagen als de
belanghebbende niet voldoet aan de taaleis. Ook vragen de leden van de
SP-fractie de indiener om een overzicht te geven van redenen van
verwijtbaarheid die zorgen voor een verlaging van de uitkering, omdat
iemand niet voldoet aan de taaleis zoals voorgesteld in dit wetsvoorstel.
Het college zal de bijstand niet verlagen indien zij oordeelt dat, gelet op
alle omstandigheden, hiertoe zeer dringende redenen bestaan of indien
elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt. De uitvoering van de Wwb is in
medebewind opgedragen aan burgemeester en wethouders. Aangezien
het college dichter bij de burger staat dan een centraal overheidsorgaan,
is het college bij uitstek het orgaan dat kan overwegen of er dringende
redenen bestaan waardoor de bijstand niet dient te worden verlaagd dan
wel sprake is van niet-verwijtbaarheid. Dit wordt aan het oordeel van het
college overgelaten, waarmee ruimte wordt gegeven voor bijzondere
individuele gevallen. De indiener acht het niet opportuun een lijst van
mogelijke redenen op te nemen in de wet. De reden hiervoor is dat er
altijd onvoorziene situaties kunnen zijn die de wetgever mogelijk heeft
gemist, maar waarbij er wel sprake kan zijn van dringende redenen of
niet-verwijtbaarheid.
De leden van de SP-fractie vragen of de indiener een voorbeeld van een
toets kan overleggen aan de Kamer, die mensen moeten afleggen als zij
een aanvraag doen voor een bijstandsuitkering en een vermoeden bestaat
dat men niet voldoet aan de taaleis.
Er is gekozen voor een basale kennis voor het beheersen van de Nederlandse taal. Daarbij is aangesloten bij het niveau A2 dat ook wordt
gebruikt bij de inburgeringscursussen. Bij verschillende organisaties kan
men toetsen doen op het niveau A2, gebaseerd op het Europees referentiekader. Het niveau A2 houdt het volgende in:
«Kan zinnen en vaak voorkomende uitdrukkingen begrijpen met
betrekking tot onderwerpen van onmiddellijk belang (bijvoorbeeld
informatie over zichzelf en familie, boodschappen doen, werk). Kan in
eenvoudige en alledaagse situaties communiceren over vertrouwde en
alledaagse onderwerpen. Kan in eenvoudige termen aspecten van
zijn/haar achtergrond, zijn/haar onmiddellijke omgeving, zijn/haar
onmiddellijke behoeften beschrijven.» Voorbeelden van een toets zijn te
vinden op: http://www.inburgeren.nl/inburgeraar/examen/
oefenen_met_examens/oefenen_met_examens.asp
De leden van de SP-fractie vragen welke criteria zijn verbonden aan de eis
dat iemand «moet voldoen aan de geplande voortgang van een opleiding
met betrekking tot het verwerven van de vaardigheden in de Nederlandse
taal»? Ook vragen zij wie bepaalt of de belanghebbende aan de geplande
voortgang voldoet en op welke wijze?
Indien er een redelijk vermoeden bestaat dat belanghebbende niet of niet
in voldoende mate de Nederlandse taal beheerst, zal het college de
bijstand verlagen als bedoeld in de leden 9, 10 en 11 van het voorgestelde
artikel 18. Zoals in het zesde lid wordt vermeld kan de belanghebbende op
ieder moment het redelijk vermoeden wegnemen door het overleggen
van een diploma inburgering of een ander document waaruit blijkt dat de
belanghebbende de vaardigheden in de Nederlandse taal beheerst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

4

Indien de belanghebbende niet de mogelijkheid heeft het redelijk
vermoeden weg te nemen, heeft hij nog steeds mogelijkheden om niet te
worden gekort op zijn bijstand. Het zevende lid van artikel 18 stelt
namelijk dat het college de bijstand onder andere niet verlaagt indien de
belanghebbende zich bereid heeft verklaard binnen een maand aan te
vangen met en te voldoen aan de geplande voortgang voor het verwerven
van de vaardigheden in de Nederlandse taal. Het college besluit of een
bijstandsgerechtigde voldoet aan dit criterium. Het is niet moeilijk voor
een bijstandsgerechtigde om aan te geven dat een aanvang is gemaakt.
Dit kan bijvoorbeeld worden aangetoond door een inschrijfbewijs van de
opleiding, of wanneer er sprake is van een informele opleiding, door een
verklaring van derden te overleggen waarin staat dat de belanghebbende
is begonnen met het leren van de Nederlandse taal. Indien een aanvang is
gemaakt, stopt de inspanningsverplichting van de bijstandsgerechtigde
niet. Om niet gekort te worden op de bijstand dient namelijk te worden
voldaan aan de geplande voortgang door het behalen van een positief
resultaat bij de toets. Wanneer de bijstandsgerechtigde hier niet aan
voldoet, zal de bijstand gekort worden.
De verlaging van de bijstand zal stapsgewijs plaatsvinden. De bijstand
wordt vanaf het bestaan van het redelijk vermoeden verlaagd tot 80
procent van de bijstandnorm. Gedurende zes maanden, te rekenen vanaf
zes maanden na het moment van het bestaan van het redelijk vermoeden,
wordt de bijstand verder verlaagd tot 60 procent van de bijstandsnorm
indien het redelijk vermoeden nog steeds bestaat en de belanghebbende
niet voldoet aan de geplande voortgang en/of indien uit de uitkomst van
de door het college afgenomen toets blijkt dat de belanghebbende niet de
vaardigheden in de Nederlandse taal beheerst. In het dertiende lid van
artikel 18 staat dat de toets waaruit al dan niet blijkt dat de belanghebbende de vaardigheden in de Nederlandse taal beheerst, telkens dient te
worden afgenomen voordat de verlaging van de bijstand door het college
wordt toegepast.
Een opleiding hoeft geen formele opleiding bij een opleidingsinstituut te
zijn. Wanneer belanghebbende er voor kiest om zelf op informele wijze de
taal te gaan leren, dient dat volgens de indiener te kunnen. Door middel
van een goed resultaat bij de toets kan de belanghebbende aantonen dat
hij aan de geplande voortgang voldoet. Het belangrijkste is dat de
belanghebbende uiteindelijk voldoet aan het gewenste taalniveau. Hierbij
merkt de indiener op dat de toets zes maanden na constatering van het
redelijk vermoeden wordt afgenomen.
De leden van de SP-fractie willen weten wanneer het wetsvoorstel
volgens de indiener in werking moet treden.
In artikel II van het wetsvoorstel is opgenomen dat dit wetsvoorstel in
werking zal treden op een bij Koninklijk Besluit te bepalen tijdstip.
Daarnaast vragen de leden van de SP, VVD en de ChristenUnie of er is
voorzien in een evaluatie van dit wetsvoorstel. Wil de indiener alsnog in
een evaluatie voorzien of om welke redenen wil de indiener het
wetsvoorstel niet evalueren?
De indiener is er van overtuigd dat het beheersen van de Nederlandse taal
bijdraagt aan het minder snel afhankelijk worden van de Wet werk en
bijstand. Een evaluatie van de wet kan, zoals deze leden terecht aangeven,
bijdragen om de effectiviteit van de wet te beoordelen. Daarom heeft de
indiener middels een nota van wijziging een evaluatie van de wet na vier
jaar aan de wet toegevoegd.
De leden van de fractie van D66 vragen de indiener om in te gaan op de
invloed van het initiatiefwetsvoorstel op de gemeentelijke autonomie met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

5

betrekking tot de uitvoering van de Wwb? Zij zijn benieuwd of het college
verplicht is tot het korten van de bijstandsuitkering als mensen niet aan de
taaltoets voldoen, of biedt deze initiatiefwet het college enkel de
mogelijkheid tot korten? Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen waarom de indiener niet ingaat op het belang van de eigen
bevoegdheid van gemeenten in de uitvoering van de Wwb.
Wanneer de bijstandsgerechtigde niet voldoet aan de verplichtingen die
deze wet aan hem oplegt dan dient het college de bijstandsgerechtigde te
korten. De uitvoering van de Wwb is in medebewind opgedragen aan het
college en de bevoegdheid tot korting van bijstand over te gaan ligt dan
ook nadrukkelijk bij het college. Indien er sprake is van een redelijk
vermoeden dat belanghebbende niet of in niet voldoende mate de
Nederlandse taal beheerst, zal het college de bijstand verlagen. Artikel 18,
vierde lid, is imperatief geformuleerd: het college is, in principe, verplicht
de bijstand te korten indien sprake is van het redelijk vermoeden. Het
leren van de Nederlandse taal is een dermate belangrijke factor om de
arbeidsmarkt te kunnen betreden dat de bijstandsgerechtigde ook
daadwerkelijk de taal moet gaan beheersen. Het college heeft, volgens het
zevende lid van artikel 18, wel de vrijheid om te bepalen of er zeer
dringende redenen bestaan die ertoe noodzaken de bijstand niet te korten.
Tevens kan het college beoordelen of er sprake is van verwijtbaarheid,
wanneer de bijstandsgerechtigde niet aan de verplichtingen voldoet. De
indiener heeft ervoor gekozen de inkleding van deze uitzonderingsmogelijkheden op het korten van bijstand bij het college neer te leggen.
De leden van de ChristenUnie vragen hoe wordt voorkomen dat de
toegang tot maatschappelijke opvang voor bijvoorbeeld vrouwen en
daklozen wordt belemmerd die nu nog door de Wwb-uitkering in de eigen
bijdrage aan de opvang kunnen voorzien?
Niemand wordt uitgesloten van een bijstandsuitkering. Er wordt enkel een
verplichting toegevoegd aan personen die een uitkering op grond van de
Wet werk en bijstand ontvangen. Wanneer men bereid is de taal te gaan
leren of al bezig is de taal te gaan leren, ontvangt men gewoon deze
uitkering. De indiener gaat er dan ook vanuit dat er geen verslechtering
optreedt ten opzichte van de huidige situatie. Integendeel; juist door het
beheersen van de Nederlandse taal zal men minder snel afhankelijk
worden van de uitkering.
De leden van de PvdA-fractie vragen om hoeveel mensen het gaat?
Hoeveel mensen zullen naar verwachting eerst een examen moeten
afleggen – om aan te tonen dat zij niveau A2 beheersen van de Nederlandse taal – voordat zij aanspraak kunnen maken op de Wet werk en
bijstand? Hoeveel mensen zullen naar verwachting geen aanspraak meer
kunnen maken op de Wwb vanwege deze wetswijziging die met de
huidige wetgeving wel aanspraak kunnen maken op de Wwb? Hoeveel
aanvragers van een bijstandsuitkering hebben geen inburgeringsexamen
succesvol afgerond en vallen wel onder de doelgroep van de Wet
inburgering?
Navraag bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en bij
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties leert dat er
geen cijfers beschikbaar zijn betreffende het aantal personen dat naar
verwachting eerst een examen zal moeten afleggen voordat zij aanspraak
kan maken op een bijstandsuitkering en hoeveel personen er door
voorliggend wetsvoorstel geen aanspraak meer kunnen maken op een
bijstandsuitkering. Daarnaast zijn er geen gegevens over het aantal
mensen dat onder de doelgroep van de Wet inburgering valt en tevens
een bijstandsuitkering heeft aangevraagd. Er zijn wel gegevens over het
aantal mensen dat in de jaren 2007–2009 een zogenoemde gecombineerde voorziening heeft gedaan. Deze gegevens zijn te vinden in het
evaluatierapport van Significant (Evaluatie van de Wet inburgering,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

6

augustus 2010). Op pagina 27 van dit rapport staat dat circa 17 procent
van het aantal verstrekte voorzieningen een gecombineerde voorziening
met re-integratie betrof. Het aantal verstrekte voorzieningen in deze
periode was circa 103 000. In welke mate de betreffende doelgroep de
inburgering met succes heeft afgerond is niet bekend. Er wordt alleen
aangegeven dat 17 procent van de mensen die van de gemeente een
inburgeringsvoorziening hadden gekregen, deze in combinatie met een
re-integratievoorziening hadden.
De leden van de SP vragen of de indiener kan aangeven hoe de doelgroep
waarop het wetsvoorstel van toepassing is, is samengesteld qua
herkomst. Dit bezien in het licht dat de taaltoets Nederlands niveau A2
verplicht onderdeel is van het inburgeringsexamen?
Taal maakt onderdeel uit van het inburgeringsexamen. Inburgeringsplichtigen zijn verplicht het inburgeringsexamen of een van de inburgeringsplicht vrijstellend diploma of certificaat te behalen. Inburgeringsplichtigen
kunnen aanvrager zijn van een bijstandsuitkering, maar dat hoeft niet.
Inburgeringsplichtigen kunnen immers ook werk hebben, een partner
hebben die werkt of om andere reden geen aanspraak maken op een
bijstandsuitkering.
De taaleis voor aanvragers van een Wwb-uitkering geldt voor alle
aanvragers ongeacht zaken zoals herkomst en nationaliteit. Er kunnen
aanvragers van een Wwb-uitkering zijn die te maken krijgen met de
taaleis, die niet onder de Wet inburgering vallen (zoals diegenen die niet
inburgeringsplichtig zijn op grond van de Wet inburgering en die niet
gedurende acht jaar van de leerplichtige leeftijd in Nederland hebben
gewoond).
De CDA-leden geven aan dat precieze cijfers ontbreken. Er wordt wel
gerefereerd aan een onderzoek waarbij in één jaar 2400 gevallen van
niet-Nederlanders zijn onderzocht die een bijstandsuitkering aanvroegen.
In de memorie van toelichting wordt aangegeven dat aan deze mensen
«vrijwel nooit» een uitkering definitief werd geweigerd of een verblijfsvergunning werd ingetrokken. Wat moet worden verstaan onder «vrijwel
nooit»? In hoeverre was er sprake van een korting op de uitkering? Ook
willen deze leden een cijfermatige onderbouwing van dit probleem
ontvangen.
Er is tijdens de onderzoeksperiode één verblijfsvergunning ingetrokken.
Dit betrof een melding over een vreemdeling die niet meer aan het
middelenvereiste kon voldoen.
De leden van de VVD-, de ChristenUnie- en de SP-fractie vragen in
hoeverre mensen die een beperking hebben, of analfabeet dan wel
laaggeletterd zijn, verplicht worden om ook aan de voorwaarden van dit
wetsvoorstel te voldoen; moeten zij dus ook de Nederlandse taal binnen
een jaar beheersen? Of is de indiener bereid voor analfabeten en
laaggeletterden een uitzondering te maken?
De indiener is zich er van bewust dat het voor een aantal mensen vrijwel
onmogelijk is om aan de verplichting van dit wetsvoorstel te voldoen.
Daarom heeft de indiener er ook bewust voor gekozen om een hardheidsclausule in te bouwen. Het college kan er voor kiezen om voor analfabeten
de hardheidsclausule te laten gelden. Het is hen niet te verwijten dat zij de
Nederlandse taal niet of niet voldoende beheersen. Bovendien is de kans
groot dat mensen met een beperking, analfabeten en laaggeletterden wel
gedurende acht jaar Nederlandstalig onderwijs hebben gevolgd. Indien dit
het geval is wordt het redelijk vermoeden, bedoeld in het vierde lid van
artikel 18, niet geacht aanwezig te zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

7

De leden van de SP-fractie willen weten of er twijfel bestaat over de
beheersing van de Nederlandse taal als de belanghebbende alleen Fries of
Limburgs spreekt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, moet er bij de belanghebbende dan een examen worden afgenomen?
Ten aanzien van het Fries en het Limburgs merkt de indiener op dat het
Nederlands de officiële en voor alle Nederlanders de gemeenschappelijke
taal is. Dit mag dan ook worden verwacht van iemand die Fries of
Limburgs spreekt. Ook de inburgeringstoets wordt bijvoorbeeld enkel in
het Nederlands afgenomen. Daarnaast zal dit in de praktijk tot vrijwel
geen problemen leiden omdat personen in deze groep veelal acht jaar
Nederlandstalig onderwijs hebben genoten.
De leden van de PvdA geven aan dat inburgeringsplichtigen geen
aanspraak meer hebben volgens dit wetsvoorstel op de bijstand, terwijl
anderzijds weigering van bijstand omdat men het niveau A2 niet beheerst,
impliceert dat niet voldaan is aan de inburgeringsplicht.
In het wetsvoorstel wordt geen onderscheid gemaakt tussen bijvoorbeeld
inburgeringsplichtigen en Nederlanders. Het wetsvoorstel regelt dat
iedere belanghebbende in principe bijstand krijgt (zoals ook in de huidige
Wwb het geval is), tenzij er een redelijk vermoeden bestaat dat deze
persoon niet of niet in voldoende mate de Nederlandse taal beheerst. Dit
redelijk vermoeden wordt in ieder geval geacht aanwezig te zijn indien
belanghebbende niet gedurende acht jaar Nederlandstalig onderwijs heeft
gevolgd, geen diploma inburgering als bedoeld in artikel 14 van de Wet
inburgering kan overleggen, geen ander document kan overleggen
waaruit blijkt dat de vaardigheden in de Nederlandse taal worden
beheerst én uit de uitkomst van een door het college afgenomen toets
blijkt dat de belanghebbende niet de vaardigheden in de Nederlandse taal
beheerst. Alleen indien aan al deze voorwaarden wordt voldaan, wordt
het redelijk vermoeden geacht aanwezig te zijn. Zodra niet wordt voldaan
aan één van de voorwaarden (dit is bijvoorbeeld het geval indien de
belanghebbende over een diploma inburgering als bedoeld in artikel 14
van de Wet inburgering beschikt) wordt het redelijk vermoeden niet
geacht aanwezig te zijn. In dat geval zal de bijstand dus niet verlaagd
worden. Ook personen die niet inburgeringsplichtig zijn worden gekort op
hun bijstand. Het niet hebben behaald van het diploma inburgering is
slechts één van de voorwaarden waardoor het redelijk vermoeden kan
worden vastgesteld.
Wanneer personen daadwerkelijk hebben aangevangen met en voldoen
aan de geplande voortgang van een opleiding tot het verwerven van
vaardigheden van de Nederlandse taal, behoudt men de bijstandsuitkering. Dus wanneer iemand bezig is het inburgeringsexamen te behalen,
voldoet deze persoon aan de voorwaarden. De inburgeringsplicht bevat
meer dan het leren van de Nederlandse taal. Voor het behouden of
ontvangen van een bijstandsuitkering gelden de huidige verplichtingen uit
de Wwb waaronder de verplichting om de Nederlandse taal te gaan
beheersen conform deze wet.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze er in voorliggend
wetsvoorstel wordt omgegaan met Nederlanders die geen inburgeringsplicht opgelegd hebben gekregen in verband met het gelijkheidsbeginsel?
Worden deze Nederlanders alsnog verplicht tot het voldoen aan de
taaleis?
Zoals in de memorie van toelichting staat aangegeven geldt dit
wetsvoorstel voor iedereen die legaal in Nederland verblijft en een beroep
wil doen op een uitkering op grond van de Wwb. Dat betekent dat er geen
verschil is tussen personen die inburgeringsplichtig zijn en personen die
niet inburgeringsplichtig zijn. Iedereen die een beroep wil doen op
bijstand moet voldoen aan het taaleisniveau van A2. Er is dan ook geen
sprake van een inbreuk op het gelijkheidsbeginsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

8

De leden van de SP-fractie stellen dat oudkomers het inburgeringsexamen
deels mogen afronden op niveau A1 (wat betreft lezen en schrijven). De
leden van de SP-fractie willen weten op welke wijze hier rekening mee is
gehouden in voorliggend wetsvoorstel?
In de huidige Wet inburgering mogen oudkomers het inburgeringsexamen inderdaad deels afronden op A1 niveau. In het initiatiefwetsvoorstel wordt geen onderscheid gemaakt tussen nieuwkomers en
oudkomers en worden geen verschillende taalniveaus onderscheiden. In
de memorie van toelichting van het initiatiefwetsvoorstel is te lezen dat
iemand die het inburgeringsdiploma kan overleggen daarmee laat zien
dat hij de taal voldoende beheerst. Dat betekent dat oudkomers die het
inburgeringsexamen hebben behaald door de onderdelen lezen en
schrijven succesvol af te ronden op niveau A1, daarmee «vrijstelling»
krijgen van de taaleis op grond van de Wwb.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben één concrete vraag. In het
advies van de Raad van State met betrekking tot het eerdere voorstel van
wet kwam de Raad van State tot oordeel dat dit voorstel zou leiden tot
discriminatie aangezien de taaleis in het bijzonder zou gelden voor
immigranten die aanspraak willen maken op de Wwb. Het voorstel is
daarop aangepast, waardoor de taaleis in voorliggend voorstel voor
iedereen geldt. De vraag is of het huidige voorstel van wet niet alsnog tot
indirecte discriminatie leidt, omdat het feitelijk vooral immigranten treft.
De indiener is van mening dat onderhavig wetsvoorstel niet zal leiden tot
discriminatie. Beschikbaarheid voor de Nederlandse arbeidsmarkt is bij de
indiener het uitgangspunt. Een ieder die een beroep wil doen op bijstand
dient dan ook aan deze voorwaarde te voldoen. Bovendien sluit het
wetsvoorstel niemand uit. Het verplicht alleen mensen de Nederlandse
taal te (leren) beheersen. Het zich goed kunnen uitdrukken in de Nederlandse taal is een zeer belangrijk element voor het kunnen participeren en
integreren in onze maatschappij en voor het zich beschikbaar kunnen
houden voor de arbeidsmarkt. De bijstand is een laatste vangnet waar een
beroep op kan worden gedaan, waarmee in de primaire levensbehoeften
kan worden voorzien. De indiener wil benadrukken dat de bijstand niet als
doel heeft om te dienen als oneindige uitkering. De indiener is van
mening dat belanghebbenden zo snel mogelijk uit de bijstand dienen te
komen. Zodat zij kunnen integreren in de samenleving en zichzelf kunnen
ontplooien, waardoor zij ook beter in staat zijn om voor zichzelf te zorgen.
Het beheersen van de Nederlandse taal is voor iedereen een belangrijke
succesfactor. De indiener merkt daarbij op dat in de Nederlandse sociale
zekerheid migranten zijn oververtegenwoordigd. Van het totaal aantal
bijstandsontvangers is ongeveer de helft allochtoon; 11 procent van de
niet-westerse allochtonen ontvangt een bijstandsuitkering. Onder de
autochtone bevolking is dit 1,1 procent.1
Bovendien merkt de indiener op dat de taaltoets geen onoverkomelijke
hindernis bevat. Het niveau van deze toets is dermate basaal dat van
iemand die hier al langere tijd in Nederland woont en heeft gewerkt
verwacht mag worden dat hij of zij de Nederlandse taal op dit niveau
machtig is. Daarnaast kan de belanghebbende op ieder moment het
redelijk vermoeden dat de taal niet of niet in voldoende mate wordt
beheerst, wegnemen door het overleggen van een diploma inburgering of
een ander document waaruit blijkt dat hij of zij de vaardigheden in de
Nederlandse taal in voldoende mate beheerst.

1
CBS, 2011, Sociaal economische trends,
tweede kwartaal 2011.

De leden van de CDA-fractie vragen zich af voor welk probleem dit
wetsvoorstel een oplossing is?
De indiener gaf in de memorie van toelichting al aan dat voor alle
aanvragers van bijstand geldt dat een basale kennis van de Nederlandse
taal van zeer groot belang is. Het beheersen van de Nederlandse taal is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

9

nodig om vooruit te komen in de samenleving, om eraan mee te doen en
om eraan bij te dragen. Bovendien is de indiener van mening dat het niet
gewenst is dat een beroep op de sociale voorzieningen gedaan kan
worden als men niet bereid is om er iets voor terug te doen. De bijstand is
geen onbeperkte voorziening, maar juist bedoeld als uiterste redmiddel
voor mensen die niet in het eigen onderhoud kunnen voorzien. De
indiener benadrukt dat het uitgangspunt van de Wwb is dat de aanvrager
zoveel mogelijk in het eigen levensonderhoud voorziet, door middel van
werk. Het beheersen van de Nederlandse taal is hiervoor een zeer
belangrijke voorwaarde. Bovendien wordt door de introductie van deze
taaleis een steviger fundament gelegd onder de eis in de Wwb dat alle
aanvragers beschikbaar moeten zijn voor de arbeidsmarkt.
Daarnaast blijft de uitkeringsafhankelijkheid onder migranten hoog.1 De
indiener wil de uitkeringsafhankelijkheid van mensen voorkomen en
beperken. Het is daarom zeer belangrijk om ook deze groep uit de bijstand
en aan het werk te krijgen. De indiener wordt hierin gesterkt door de
Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid die in haar rapport
«Bruggen bouwen» concludeerde dat de achterblijvende arbeidsdeelname
in belangrijke mate is toe te schrijven aan het gebrekkig beheersen van de
Nederlandse taal. Dit terwijl arbeidsdeelname juist een structurele
voorwaarde is voor integratie in de Nederlandse samenleving.2
Daarbij merkt de indiener op dat onder het kabinet Balkenende IV het
wetsvoorstel heeft ingediend om de Nederlandse taal in de Grondwet te
verankeren.3 Als reden hiervoor werd gegeven dat de regering de
beheersing van de Nederlandse taal als een belangrijk instrument zag in
het proces van inburgering en integratie. Dit illustreert volgens de
indiener nog eens het breed in de samenleving gerezen besef van het
belang van het beheersen van de Nederlandse taal.
De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat in artikel 20, derde lid GW
het volgende staat: Nederlanders hier te lande, die niet in het bestaan
kunnen voorzien, hebben een bij de wet te regelen recht op bijstand van
overheidswege. Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie een
uitgebreide reactie op dit artikel. De leden van de SP-fractie geven
evenzeer aan dat het recht op sociale zekerheid volgens de Nederlandse
een grondrecht is en vragen aan de indiener of zij het uitsluiten van
mensen voor de bijstand onwenselijk vinden.
In artikel 20, derde lid GW staat inderdaad vermeld dat Nederlanders die
niet in het eigen bestaan kunnen voorzien recht hebben op een bijstandsuitkering van de overheid. De indiener benadrukt dat deze wet geenszins
inbreuk maakt of tegenstrijdig is met artikel 20, derde lid GW. De Wet werk
en bijstand blijft een vangnet voor personen die niet in het eigen
onderhoud kunnen voorzien. Niemand wordt uitgesloten. Van de
personen die bijstand ontvangen wordt echter wel verwacht dat zij
meewerken aan maatregelen om weer uit de bijstand te komen. Op dit
moment bevat de Wet werk en bijstand al een aantal verplichtingen
waaraan een bijstandsgerechtigde moet voldoen.

1
CBS, 2011, Sociaal economische trends,
tweede kwartaal 2011.
2
Kamerstukken II 2003/04, 28 689, nr. 9.
3
Kamerstukken II 32 522, nrs. 1–2 e.v.

De volgende verplichtingen gelden al voor een bijstandsontvanger:
ingeschreven staan bij het UWV Werkbedrijf, solliciteren naar algemeen
geaccepteerd werk, meewerken aan ondersteuning van de gemeenten,
meewerken aan huisbezoeken en de gemeente voorzien van de juiste
informatie. Wanneer de bijstandsgerechtigde niet aan de verplichtingen
voldoet dan kan de gemeente de bijstandsuitkering verlagen of korten.
Deze wet voegt hieraan toe de verplichting van het beheersen of het
daadwerkelijk gaan leren beheersen van de Nederlandse taal. Deze
verplichting verschilt niet van de eerder genoemde verplichtingen die de
huidige Wwb al kent. De indiener wil nogmaals aangeven dat artikel 20,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

10

derde lid GW dus overeind blijft en niet wordt aangetast door deze wet.
Niemand wordt dus vooraf uitgesloten.
Zien de leden van de CDA-fractie het goed dat in het wetsvoorstel bij een
algehele uitsluiting van bijstand niet wordt voorzien in enige andere vorm
van ondersteuning? Ook de SP-fractie wil weten welke mogelijkheden/
alternatieven iemand heeft – die geen aanspraak meer kan maken op de
Wwb vanwege voorliggend wetsvoorstel – om in de kosten van bestaan te
voorzien. De leden van de D66-fractie zijn benieuwd of de indiener deze
initiatiefwet ziet als een breuk met het karakter van de Wwb als laatste
vangnet.
De bijstand is een laatste vangnet. Daaraan zijn echter voorwaarden
verbonden. Een aantal van deze voorwaarden is al eerder beschreven
(inlichtingenplicht, ingeschreven staan bij het UWV werkbedrijf enz.). Op
dit moment bestaat al de mogelijkheid tot het korten of het intrekken van
de bijstand bij niet meewerkende bijstandsgerechtigden. Deze wet voegt
de verplichting van het beheersen of het daadwerkelijk gaan leren
beheersen van de Nederlandse taal toe als voorwaarde voor de bijstand.
Deze verplichting verschilt qua verplichtend karakter niet van de eerder
genoemde verplichtingen die de huidige Wwb al kent. Wanneer men
gekort wordt op de bijstand ligt dat niet aan dit wetsvoorstel, maar aan
het feit dat de bijstandsgerechtigde niet voldoet aan de verplichtingen die
voortvloeien uit de wet. Dit wetsvoorstel zorgt dus niet voor een ander
karakter of andere status van de Wet werk en bijstand. De Wet werk en
bijstand is en blijft een vangnet dat voor alle legaal verblijvende personen
in Nederland toegankelijk is.
De leden van de CDA-fractie stellen dat internationaal in verdragen veel
belang wordt gehecht aan het belang van bijstand. Bijstand wordt als
zorgplicht van de overheid gezien. De leden van de CDA-fractie wijzen in
dit verband op internationale verdragen als het Europees Sociaal
Handvest, het EVRM en het verdrag inzake de rechten van het kind. Dit
wetsvoorstel lijkt met deze verdragen in strijd te zijn. Kan de indiener
nader op deze strijdigheid ingaan?
Op grond van artikel 13 van het Europees Sociaal Handvest moeten
overheden waarborgen dat een ieder die geen toereikende inkomsten
heeft en niet in staat is zulke inkomsten door eigen inspanning of met
andere middelen te verwerven, voldoende bijstand verkrijgt. De Wet werk
en bijstand biedt een dergelijk vangnet voor een ieder die legaal in
Nederland verblijft en niet in het eigen onderhoud kan voorzien. Van de
personen die bijstand ontvangen wordt echter op hun beurt verwacht dat
zij meewerken aan maatregelen die ervoor zorgen dat zij (weer) zelf in hun
eigen onderhoud kunnen gaan voorzien. De maatregel in dit wetsvoorstel
beoogt, door de verplichting op te leggen de Nederlandse taal te leren, de
kansen van mensen op de arbeidsmarkt te vergroten en hierdoor de
afhankelijkheid van de bijstand te verminderen. In dit opzicht verschilt de
onderhavige maatregel niet van andere verplichtingen gericht op
arbeidsinschakeling die nu al op grond van de Wet werk en bijstand aan
bijstandsgerechtigden kunnen worden opgelegd.
De leden van de SP-fractie willen weten of het juist is dat het geheel
uitsluiten van bijstand aan personen die legaal op het Nederlands
grondgebied verblijven zonder tegelijk in een alternatief te voorzien in
strijd is met internationaalrechtelijke verplichtingen?
Personen die legaal in Nederland wonen behouden met dit wetsvoorstel
de toegang tot de bijstand. Daar komt geen verandering in. Het
wetsvoorstel verlaagt de bijstand aan een persoon alleen indien hij de
Nederlandse taal niet of onvoldoende beheerst én ook niet bereid is de
Nederlandse taal te leren. Alleen als aan deze beide voorwaarden wordt
voldaan wordt de bijstand door het college verlaagd. In het uiterste geval

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

11

kan de bijstand bij niet meewerken aan de verplichting tot het leren van
de Nederlandse taal worden stopgezet. Dit heeft de bijstandontvanger
echter zelf in de hand. Van het geheel uitsluiten van bijstand aan personen
die legaal op het Nederlands grondgebied wonen is met dit wetsvoorstel
geen sprake.
De leden van de SP-fractie constateren dat in het wetsvoorstel gesteld
wordt dat de economische belangen van Nederland een mogelijke inbreuk
op artikel 8 EVRM rechtvaardigen. De leden van de SP-fractie vragen om
welke economische belangen het hier gaat. Ook vragen zij waarom deze
economische belangen boven de individuele belangen van een vreemdeling en zijn gezinsleden gaan? Kan de indiener dit uitgebreid toelichten?
Volgens de indiener wordt met dit wetsontwerp het recht op gezinsleven
niet geraakt. Dat zou anders kunnen zijn indien onvoldoende taalkennis
een grond zou zijn om aan een gezinslid het verblijf of verder verblijf in
Nederland te ontzeggen, maar dat regelt het wetsontwerp in het geheel
niet. De bewuste passage over art. 8 EVRM is abusievelijk in de toelichting
blijven staan. Voorts wijst de indiener erop dat er geen strijd is tussen
individuele belangen van de aanvrager en zijn gezin, en economische
belangen, omdat het ook in het belang van de aanvrager is dat hij, indien
hij op de Nederlandse arbeidsmarkt en in de Nederlandse samenleving
wil participeren, zich kan verstaan met zijn medeburgers.
De leden van de SP-fractie vragen of de indiener van mening is dat het
voorliggende wetsvoorstel bijdraagt aan een betere integratie van
niet-westerse allochtonen in Nederland? Zo ja, kan de indiener toelichten
op welke concrete wijze dit wetsvoorstel bijdraagt aan een verbeterde
integratie? Ook de leden van de D66-fractie vragen de indiener om nader
aan te tonen dat het introduceren van een taaleis in de Wwb hiervoor een
effectief en doelmatig middel is. De leden van de D66-fractie zijn bijvoorbeeld benieuwd of er relevante wetenschappelijke onderzoeken
beschikbaar zijn.
Het Jaarrapport Integratie 2010 van het CBS noemt het beheersen van de
Nederlandse taal als één van de factoren die bijdragen aan een betere
integratie. Daarnaast is ook van belang de eindrapportage van het
pilotonderzoek Volgsysteem inburgering, effect van inburgering op
participatie (oktober 2010) door Significant.1 Ook de Tijdelijke Commissie
Onderzoek Integratiebeleid concludeerde in haar rapport «Bruggen
bouwen» dat de achterblijvende arbeidsdeelname in belangrijke mate is
toe te schrijven aan het gebrekkig beheersen van de Nederlandse taal,
terwijl arbeidsdeelname juist een structurele voorwaarde is voor
integratie in de Nederlandse samenleving.2 Zoals al eerder is aangegeven
is onder het kabinet Balkenende IV het wetsvoorstel ingediend om de
Nederlandse taal te verankeren in de Grondwet.3 Als reden hiervoor werd
gegeven dat de regering de beheersing van de Nederlandse taal als een
belangrijk instrument zag in het proces van inburgering en integratie. Dit
illustreert volgens de indiener nog eens het in de samenleving breed
gerezen besef van het belang van het beheersen van de Nederlandse taal.

1
Jaarrapport Integratie van CBS (2010) en de
eindrapportage van het pilotonderzoek
Volgsysteem inburgering, effect van inburgering op participatie (oktober 2010) door
Significant.
2
Kamerstukken II 2003/04, 28 689, nr. 9.
3
Kamerstukken II 32 522, nrs. 1–2 e.v.

Ook willen de leden van de SP-fractie weten welke risico’s voorliggend
wetsvoorstel met zich mee brengt voor andere gezinsleden (zoals
kinderen) op het moment dat de ouders worden uitgesloten van een
beroep op bijstand. In dit verband vragen de leden van de CDA-fractie in
het bijzonder aandacht voor de situatie van gezinnen met kinderen.
Uitsluiting van ouders van een beroep op bijstand kan het risico
meebrengen dat hun kinderen minder kansen hebben. Ook vragen de
leden van ChristenUnie-fractie hoe rekening wordt gehouden met de
negatieve consequenties voor kinderen van ouders die gekort worden op
hun Wwb-uitkering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

12

De situatie die door deze leden wordt geschetst doet zich niet specifiek
voor bij de verplichting tot het leren van de Nederlandse taal op grond
van dit wetsvoorstel. Verlaging of stopzetting van bijstand indien niet aan
de bij de bijstand gestelde voorwaarden wordt voldaan, kan zich
voordoen bij alle verplichtingen tot arbeidsinschakeling die een gemeente
kan opleggen bij een bijstandsaanvraag. Bovendien wordt uitsluiting van
bijstand niet veroorzaakt door het onderhavige wetsvoorstel zelf, maar
door het gedrag van de ouders. Zij zijn immers niet bereid mee te werken
aan de bij de bijstandsverlening opgelegde verplichtingen. Het
wetsvoorstel kent wel de mogelijkheid voor het college om de bijstand
niet te verlagen indien zeer dringende redenen hiertoe noodzaken. Een
situatie als de leden van de SP-fractie beschrijven zou onder bijzondere
omstandigheden als een dergelijke dringende reden kunnen worden
beschouwd. Het is aan het college om dit te bepalen.
De leden van de ChristenUnie-fractie ontvangen ook graag een nadere
toelichting waarom de indiener de voorgestelde hoogte van de korting op
de Wwb-uitkering proportioneel acht.
De bijstand is een laatste vangnet. Daaraan zijn echter voorwaarden
verbonden. De bijstand is geen gratis en onvoorwaardelijke uitkering. De
korting zoals deze is opgenomen in het wetsvoorstel acht de indiener
proportioneel en redelijk, aangezien de bijstandsgerechtigde een eerlijke
kans krijgt de taal te gaan beheersen. Wanneer iemand toch niet aan de
voorwaarden voldoet wordt deze niet meteen gekort, maar is er sprake
van een getrapte manier van korten. Het eerste half jaar na het bestaan
van het redelijk vermoeden dat de Nederlandse taal niet of niet in
voldoende mate wordt beheerst, wordt de bijstand verlaagd tot 80 procent
van de bijstandsnorm. Het duurt vervolgens nog eens zes maanden
voordat de bijstand verder wordt verlaagd naar 60 procent van de
bijstandsnorm. Vanaf een jaar na het bestaan van het redelijk vermoeden
wordt de bijstand verlaagd met 100 procent. Voor dit trapsgewijze
systeem is gekozen om mensen niet direct hun gehele bijstand af te
nemen. Door het gekozen systeem worden mensen gestimuleerd om de
Nederlandse taal te gaan beheersen. Tussen de bijstandsverlagingen zit
een geruime periode waarin de belanghebbende alle kans heeft om
alsnog de Nederlandse taal te leren, zodat een verdere verlaging van de
bijstand geen plaats zal vinden. De indiener wil benadrukken dat de
korting op de bijstand op ieder moment kan worden opgeheven door de
belanghebbende zelf. Deze kan namelijk op ieder moment het redelijk
vermoeden dat de taal niet of niet in voldoende mate wordt beheerst,
wegnemen door het overleggen van een diploma inburgering of een
ander document waaruit blijkt dat hij of zij de vaardigheden in de
Nederlandse taal in voldoende mate beheerst. Zodra een dergelijk
diploma of document wordt overlegd, wordt de korting opgeheven en zal
de bijstand weer 100 procent bedragen. Het college kan de bijstand van
een belanghebbende pas verlagen indien een toets door haar is
afgenomen, waaruit blijkt dat de vaardigheden in de Nederlandse taal niet
of niet voldoende beheerst wordt.
De leden van de SP-fractie en D66-fractie vragen of er in het buitenland
voorbeelden zijn te noemen van een taaleis voor het verkrijgen van
bijstand en/of tot andere sociale voorzieningen. Zo ja, wat zijn hiervan de
gevolgen en effecten? Ook vragen zij of de indiener kan aangeven of er
jurisprudentie binnen de Europese Unie bestaat over het toevoegen van
een taaleis als voorwaarde voor bijstand? Zo ja, wat is de jurisprudentie
op dit onderwerp?
Er zijn geen voorbeelden uit het buitenland bekend van taaleisen voor het
verkrijgen van bijstand. Er is ook geen jurisprudentie bekend over het
stellen van taaleisen in het kader van de bijstandsverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

13

De leden van de ChristenUnie stellen dat de indiener van mening is dat er
geen sprake is van strijdigheid met internationale verdragen. De leden van
de ChristenUnie-fractie vragen hoe groot het risico is dat internationale
verdragen desondanks niet worden nageleefd doordat de zorgplicht voor
huisvesting en het voorkomen van sociale uitsluiting zoals opgenomen in
artikelen 30 en 31 van het Herzien Europees Sociaal Handvest indirect
toch in het geding komen door het te sterk beperken dan wel niet
verstrekken van de Wwb-uitkering.
De zorgplicht in artikel 13 Europees Sociaal Handvest of in andere
verdragen verzet zich er niet tegen dat de bijstandsnorm wordt verlaagd
als iemand niet wenst mee te werken aan de verplichtingen die hem bij de
verlening van de bijstand zijn opgelegd. De artikelen 30 en 31 van het
Europees Sociaal Handvest brengen hier geen verandering in.
De leden van de PvdA vragen naar de mogelijke samenhang, overlap en
interferentie met de Wet inburgering. Deze wet tezamen met het Besluit
inburgering geeft volgens deze leden een uitgewerkt stelsel van bevoegdheden,verplichtingen, examinering en sanctionering.
Taal is een belangrijk onderdeel van de huidige Wet inburgering. In dit
wetsvoorstel tot wijziging van de Wwb wordt eveneens het één en ander
geregeld met betrekking tot taal(eisen). De samenhang, overlap en
interferentie zijn onder andere aanwezig op de volgende onderdelen:
• Doelgroep: zoals in een eerdere vraag al is aangegeven is er bij de
doelgroep sprake van (gedeeltelijke) overlap.
• Taalniveau: het taalniveau waar het wetsvoorstel Wwb zich op richt is
A2. Hiermee wordt aangesloten bij het niveau in de Wet inburgering
voor nieuwkomers.
• Sanctionering: in de Wwb is sprake van een maatregel in de vorm van
verlaging van de uitkering. Ook in de Wet inburgering is er een
sanctioneringsmaatregel in de vorm van bestuurlijke boetes indien niet
aan de inburgeringsplicht wordt voldaan. In de Vreemdelingenwetgeving wordt het behalen van het inburgeringsvereiste als voorwaarde
gesteld voor het verkrijgen van een verblijfsvergunning, en is
vastgesteld dat het inburgeringsexamen moet zijn behaald ten
behoeve van naturalisatie.
• Het wetsvoorstel Wwb kent een hardheidsclausule. In de Wet
inburgering is sprake van een vergelijkbare mogelijkheid. Deze wet
kent de mogelijkheden tot ontheffing van de inburgeringsplicht en
verlenging van de termijn waarbinnen aan de inburgeringstermijn
moet zijn voldaan.
• Op grond van de Wet inburgering kunnen (en in sommige gevallen
moeten) inburgeringsplichtigen in aanmerking komen voor een
inburgeringsvoorziening of een taalkennisvoorziening. In bepaalde
gevallen staat hier een eigen bijdrage van € 270 tegenover. Voor
diegenen die geen aanbod voor een inburgeringsvoorziening of
taalkennisvoorziening ontvangen staat de mogelijkheid tot een lening
en vergoeding open.
De leden van de PVV-fractie vinden dat de kosten die gemaakt worden om
de Nederlandse taal op minimaal A2 niveau te beheersen ook voor de
deelnemer in kwestie is. Kan de indiener aangeven hoe dit momenteel is
geregeld en of dit kan worden opgenomen in het voorstel? Ook de leden
van de VVD, PvdA en D66 vragen wat de kosten zijn van de toets en waar
deze neerslaan.
Wanneer iemand in Nederland een bijstandsuitkering ontvangt dan staat
daar een aantal verplichtingen tegenover. Het is aan het individu zelf om
daar zorg voor te dragen. Net zoals op dit moment een bijstandsgerechtigde beschikbaar moet zijn voor de arbeidsmarkt, dient deze ook de
Nederlandse taal te gaan leren. De kosten die gemaakt moeten worden
voor de toets zijn voor de bijstandsgerechtigde zelf. De bijstand biedt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

14

voldoende vangnet om in het levensonderhoud te voorzien. Een bijstandsgerechtigde die geen Nederlands beheerst dient dan ook zelf de kosten
voor zijn rekening te nemen. De wet verplicht niet om een bepaalde
opleiding te kiezen. De bijstandsgerechtigde kan zelf bepalen hoe hij aan
het niveau van A2 en de toetsen voldoet. Dat hoeft niet via een formele
opleiding. De bijstandsgerechtigde kan er ook voor kiezen om de
Nederlandse taal via de eigen nabije omgeving te leren en dan zijn er
geen kosten aan verbonden. De indiener is van mening dat dit past bij de
eigen verantwoordelijkheid, maar vindt het eveneens niet eerlijk als
anderen voor de toets moeten betalen. Het betalen van de eigen kosten
van de toets draagt eveneens bij aan de inspanningsbereidheid van de
bijstandsgerechtigde om de taal zo goed en zo snel mogelijk te gaan
leren.
De leden van de SP, D66 en de ChristenUnie vragen wat de uitvoeringskosten van dit wetsvoorstel zijn, uitgesplitst in: administratieve kosten,
kosten van het afnemen van examens, opleidingskosten en overige
kosten. Het liefst uitgesplitst in een financiële paragraaf. Ook vragen de
leden van D66 en de SP of de indiener een totaaloverzicht kan geven van
de maatschappelijke kosten en baten van het voorliggend wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel kan inderdaad, zoals de leden van de SP-, D66- en
ChristenUnie-fractie aangeven, tot extra kosten bij gemeenten leiden. De
indiener is van mening dat de uitvoeringskosten van het onderhavige
wetsvoorstel zeer beperkt zullen zijn. Ook omdat een groot deel van de
bijstandsgerechtigden al aan de voorwaarden voldoet. Tegenover
mogelijke extra kosten staan ook de baten voor gemeenten. Wanneer
bijstandsgerechtigden de Nederlandse taal beheersen, zullen zij sneller in
staat zijn om een betaalde baan te aanvaarden. Dat betekent dat er minder
gebruik wordt gemaakt van de bijstand, waardoor de uitkeringslasten en
uitkeringskosten voor de gemeenten aanzienlijk verlaagd worden.
De leden van de CDA, de SP- en de ChristenUnie hebben de volgende
vragen: Als mensen om wat voor reden dan ook niet aan het in dit
wetsvoorstel omschreven vereiste resultaat kunnen voldoen en zij
uitgesloten worden van bijstand, zullen mensen op een andere manier in
hun behoeften moeten voorzien. Welke maatschappelijke kosten brengt
voorliggend wetsvoorstel met zich mee voor betrokkenen en hun
gezinsleden als zij worden uitgesloten van een beroep op bijstand?
Wanneer mensen niet meer in hun levensonderhoud kunnen voorzien kan
dit dan leiden tot extra overlast en criminaliteit? Kan de indiener hiervan
een gedetailleerd, specifiek, overzicht geven?
In deze vragen ligt de veronderstelling besloten dat belanghebbenden die
er voor kiezen om geen Nederlands te leren, en daardoor geen bijstand
ontvangen, zich om die reden een inkomen zullen verschaffen via de
criminaliteit. De indiener deelt deze veronderstelling niet. De taaleisen,
zoals in het wetsontwerp geregeld, zijn redelijke eisen zijn waar de
betrokken vreemdelingen zonder bezwaar aan kunnen voldoen. Daarom is
er geen reden om aan te nemen dat zij in plaats daarvan ervoor zullen
kiezen om het criminele pad op te gaan.
Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie of indiener ook overwogen
heeft om taaleisen te stellen voordat een arbeidsovereenkomst wordt
aangegaan?
Een arbeidsovereenkomst is een overeenkomst tussen werkgevers en
werknemers. De indiener is van mening dat bemoeienis op dit terrein
door de wetgever zoveel mogelijk beperkt dient te worden, ook in de vorm
van een taaleis. De indiener geeft in de memorie van toelichting van het
wetsvoorstel aan dat het leren van de Nederlandse taal verder gaat dan
het enkel beheersen van de Nederlandse taal om beschikbaar te zijn voor
de arbeidsmarkt. Ook om te integreren in de Nederlandse samenleving en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

15

mee te doen in het sociaal-maatschappelijk verkeer is het noodzakelijk om
de Nederlandse taal te beheersen. Zeker wanneer iemand een beroep
doet op de samenleving.
In het regeerakkoord staat opgenomen dat er een wettelijke plicht tot
tegenprestatie naar vermogen komt. Dit omdat voorkomen moet worden
dat mensen afhankelijk worden gemaakt van een uitkering. Graag horen
de leden van de CDA-fractie waarom niet aangesloten wordt bij deze
mogelijkheid.
De Wet werk en bijstand is er voor iedereen die in Nederland niet in het
eigen levensonderhoud kan voorzien. Van iedereen die een beroep doet
op een bijstandsuitkering wordt verwacht dat hij zo snel mogelijk weer in
het eigen onderhoud gaat voorzien. Een wettelijke plicht tot tegenprestatie
naar vermogen zorgt er voor dat mensen arbeidsritme houden, sociale
contacten onderhouden en dus niet in een isolement terechtkomen. Het
helpt mensen om niet op een al te grote afstand tot de arbeidsmarkt te
geraken, maar is niet per definitie bedoeld om op de arbeidsmarkt te
komen. Het beheersen van de Nederlandse taal is een andere maatregel
die er voor zorgt dat de afstand tot de arbeidsmarkt voor de bijstandsontvanger kleiner wordt. Wel is het zo dat de tegenprestatie naar vermogen
makkelijker geleverd kan worden als iemand de Nederlandse taal
beheerst.
Verder willen de leden van de SP-fractie weten of de indiener heeft
overwogen om taaleisen te stellen voor andere uitkeringen dan de
bijstand? Zo nee, waarom niet?
De bijstand is een laatste vangnet voor iedereen die in Nederland verblijft.
Het is geen onbeperkte voorziening, maar juist bedoeld als uiterste
redmiddel wanneer men niet in het eigen onderhoud kan voorzien. Juist
in deze uitkering is het van belang dat iemand snel uit deze uitkering komt
en in het eigen levensonderhoud kan voorzien. Werk is daarvoor de beste
oplossing. Het beheersen van de Nederlandse taal is zeer belangrijk om
aan een baan te komen. Naar de mening van de indiener is het beheersen
van de Nederlandse taal in andere uitkeringen geen (grote) belemmerende factor om weer aan het werk te komen.
Verder zijn de leden van de SP-fractie benieuwd of dit wetsvoorstel regelt
dat mensen die niet kunnen aantonen dat zij niveau A2 beheersen van de
Nederlandse taal, dat zij geen belasting meer hoeven te betalen. Zo nee,
waarom niet? Het is toch logisch dat mensen die belasting betalen
aanspraak kunnen maken op het laagste vangnet in de sociale zekerheid?
Iedereen die in Nederland woonachtig is dient zich te houden aan de wet
en dus belasting te betalen. De bijstand als laatste vangnet blijft voor
iedereen bestaan, er wordt alleen een voorwaarde aan toegevoegd voor
de bijstandsgerechtigden.
De leden van ChristenUnie-fractie en de SP-fractie willen weten of de
indiener het wetsvoorstel heeft voorgelegd aan uitvoeringsinstanties zoals
het uitvoeringspanel gemeenten. Zo ja, hoe luidt het advies van deze
instanties? Zo nee, waarom niet? Ook de leden van de D66-fractie zijn
benieuwd of de indiener externe adviezen heeft ingewonnen. Zij vragen of
er bijvoorbeeld geïnformeerd is naar de mening van de VNG. Voorts zijn
de leden van de D66-fractie benieuwd of er informatie is ingewonnen bij
onderwijsexperts of experts op het gebied van taalcursussen met
betrekking tot de haalbaarheid van het leren van Nederlands op het
niveau A2 door de beoogde groep.
De indiener heeft diverse constructieve gesprekken gevoerd met externe
partijen. Het gaat hier onder andere om wethouders, raadsleden en
beleidsadviseurs uit verschillende regio’s. Uit deze gesprekken is naar
voren gekomen dat de meeste partijen de problemen onderkennen: het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

16

niet beheersen van de Nederlandse taal vormt een belemmering om
vanuit een bijstandssituatie naar een betaalde baan te komen.
Een aantal externe partijen heeft de indiener er op gewezen dat het
wetsvoorstel moet voldoen aan het gelijkheidsbeginsel. Naar aanleiding
van het advies van de Raad van State heeft de indiener het wetsvoorstel
gewijzigd en is van mening dat met dit gewijzigde voorstel wordt voldaan
aan het gelijkheidsbeginsel. Het wetsvoorstel geldt voor een ieder en
bevat bovendien de mogelijkheid om de taal te gaan leren beheersen met
behoud van een uitkering.
Daarnaast hebben partijen gewezen op de praktische uitvoerbaarheid,
omdat de gemeente moet gaan toetsen of iemand aan de geplande
voortgang voldoet en of men voldoende de Nederlandse taal beheerst.
Door middel van een taaltoets kunnen de gemeenten zelf gemakkelijk
beoordelen of de aanvrager aan de voortgang voldoet en of de aanvrager
het gewenste taalniveau beheerst.
Ook wordt soms aangegeven dat nu al rekening gehouden kan worden
met de beheersing van de Nederlandse taal in het kader van de
re-integratie. Zoals al eerder aangegeven merkt de indiener op dat dit in
het verleden tot onvoldoende resultaat heeft geleid. Daarnaast is het
beheersen van de Nederlandse taal niet enkel bedoeld voor re-integratie,
maar ook voor participatie in het sociaal-maatschappelijk verkeer.
Ook is aangegeven dat de beleidsvrijheid van de gemeenten met dit
wetsvoorstel beperkt wordt. De indiener wijst erop dat gemeenten nog
wel degelijk zelf beleidsvrijheid hebben, aangezien de hardheidsclausule
maatwerk mogelijk maakt.
Andere externe partijen hebben aangegeven in ieder geval positief te
staan (ambtelijk en bestuurlijk) ten aanzien van het voorstel en denken
ook dat het in praktijk uitvoerbaar is.
Voorts hebben partijen gewezen op het taalniveau A2. Zij wezen erop dat
wellicht nog een hoger niveau geëist mag worden, omdat het niveau A2
te laag kan zijn om goed deel te kunnen nemen aan de arbeidsmarkt. Zij
verzochten de indieners om te overwegen de taaleis te verzwaren. De
indiener heeft bewust gekozen voor het niveau A2. Dit behelst een basale
beheersing van de taal in woord en geschrift. Bovendien sluit het
taalniveau A2 aan bij de eisen die gelden op grond van de Wet
inburgering.
II. ARTIKELSGEWIJS
Art. 18, lid 2
De leden van de ChristenUnie-fractie willen de indiener er op attent
maken dat het wetsvoorstel een verwijzing naar het tweede en derde lid
van artikel 30c van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk in
inkomen bevat, terwijl in de Memorie van toelichting wordt gesproken
over het eerste en tweede lid van artikel 30c van de Wet structuur
uitvoeringsorganisatie werk in inkomen.
De indiener dankt de leden van de ChristenUnie voor deze correcte
opmerking. De voetnoot bij de artikelsgewijze toelichting is inderdaad
onjuist. Deze moet zoals de leden van de ChristenUnie terecht hebben
opgemerkt verwijzen naar het tweede en derde lid van artikel 30c wet
SUWI.
Art. 18, lid 5 c en 6
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de indiener kan toelichten
welke documenten precies worden bedoeld met de andere documenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

17

die overlegd kunnen worden waaruit blijkt dat de belanghebbende de
vaardigheden in de Nederlandse taal beheerst?
De indiener merkt op dat in artikel 2.3, en artikel 2.7 van het Besluit
inburgering de andere documenten worden genoemd die overlegd
kunnen worden en waaruit blijkt dat de belanghebbende de vaardigheden
in de Nederlandse taal beheerst. Aangezien het taalniveau aansluit bij het
gevraagde taalniveau in het Besluit inburgering wordt voor de
documenten die overlegd kunnen worden waaruit blijkt dat de belanghebbende de vaardigheden in de Nederlandse taal beheerst ook aangesloten
bij het Besluit inburgering.
Van Nieuwenhuizen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 328, nr. 9

18