Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2019

Nr. 72

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2019
Hierbij informeer ik u over de afwikkeling van het geschil met de
Russische Federatie (Rusland) inzake de arrestatie en detentie in
september 2013 van het schip de Arctic Sunrise en de dertig opvarenden
(Arctic 30). In de bijlage vindt u de openbare gezamenlijke verklaring van
Nederland en Rusland hierover1.
Arctic Sunrise geschil en afwikkeling
Op 19 september 2013 hebben Russische autoriteiten het schip de Arctic
Sunrise geënterd in de Barentszzee en zijn het schip en de opvarenden
opgebracht naar Moermansk. In Moermansk zijn de opvarenden aangehouden en in voorlopige hechtenis genomen en is de Arctic Sunrise aan
de ketting gelegd. In verband met het optreden van de Russische
autoriteiten is het Koninkrijk der Nederlanden (Nederland) op 4 oktober
2013 een arbitrageprocedure op basis van bijlage VII van het
VN-Zeerechtverdrag gestart tegen Rusland. Deze arbitrageprocedure was
gericht op: 1) vaststelling van het onrechtmatig karakter van het
aanhouden en opbrengen van het schip en de opvarenden; 2) vrijlating
van het schip en de opvarenden; en 3) schadevergoeding. In afwachting
van de oprichting van het arbitraal tribunaal en gelet op de spoedeisendheid van de situatie, heeft Nederland op 21 oktober 2013 het
Internationaal Zeerechttribunaal verzocht om voorlopige maatregelen
voor te schrijven. Hierbij vorderde Nederland dat Rusland werd voorgeschreven om de opvarenden in vrijheid te stellen en de Arctic Sunrise vrij
te geven. Het Internationaal Zeerechttribunaal oordeelde op 22 november
2013, kort samengevat, dat Rusland de opvarenden in vrijheid moest
stellen en de Arctic Sunrise moest vrijgeven.

1

kst-35000-V-72
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 V, nr. 72

1

Medio november 2013 kwamen de Arctic 30 vrij op borg en op
18 december 2013 verleende Rusland hen amnestie. Op 27 december 2013
hebben de Arctic 30 Rusland verlaten en op 1 augustus 2014 heeft de
Arctic Sunrise Rusland verlaten. Met de vrijlating en het vertrek uit
Rusland van de Arctic Sunrise en de Arctic 30 had Rusland slechts
gedeeltelijk voldaan aan de Nederlandse eisen. Nederland besloot hierop
de arbitrage voort te zetten teneinde: 1) uitsluitsel te krijgen over de
(on)rechtmatigheid van het Russisch optreden, en 2) schade vergoed te
krijgen (eis van ruim EUR 7 miljoen).
Rusland erkent de bevoegdheid van het arbitraal tribunaal in deze zaak
niet en heeft niet deelgenomen aan de procedure bij het Internationaal
Zeerechttribunaal noch aan de arbitrage in bodemprocedure.
Het arbitragetribunaal heeft in deze zaak drie uitspraken gedaan: 1) op
26 november 2014 heeft het geoordeeld dat het bevoegd was; 2) op
14 augustus 2015 heeft het geoordeeld dat Rusland – met het aanhouden
en opbrengen van het schip en de 30 opvarenden – onrechtmatig heeft
gehandeld jegens Nederland en hiervoor schadevergoeding aan
Nederland moet betalen; en 3) op 10 juli 2017 heeft het geoordeeld dat
Rusland aan Nederland schadevergoeding ter hoogte van circa EUR 5,4
miljoen met rente moet betalen. Het grootste deel van dit bedrag betreft
schade geleden door Greenpeace en de Arctic 30.
Op basis van bilaterale consultaties gehouden in 2018 en 2019 hebben
Nederland en Rusland een overeenkomst gesloten waarmee het geschil
inzake de Arctic Sunrise volledig is beslecht. Hiermee is afstand gedaan
van alle eventuele aanspraken voortvloeiend uit het geschil. De overeenkomst is tot stand gekomen op basis van door beide landen geaccepteerde uitgangspunten ten aanzien van:
– het belang van goede betrekkingen en samenwerking tussen de twee
landen en de verdere ontwikkeling daarvan in de geest van het
Handvest van de Verenigde Naties van 26 juni 1945 en het Verdrag van
de Verenigde Naties inzake het recht van de zee van 10 december 1982;
– de rechten en plichten van vlagstaten en kuststaten in de exclusieve
economische zone; en
– de erkenning van het recht op vreedzaam protest op zee en het belang
van uitoefening van dit recht in overeenstemming met de toepasselijke
internationale regelgeving.
Voorafgaand aan de sluiting van de overeenkomst is overleg geweest met
Greenpeace over de onderdelen van de overeenkomst die de belangen
raken van Greenpeace.
Intensivering van Nederlands-Russische polaire samenwerking
Als onderdeel van de overeenkomst hebben Nederland en Rusland
afgesproken om gezamenlijk Nederlands-Russisch wetenschappelijk
onderzoek in het Russisch deel van het Noordpoolgebied te intensiveren.
Hierbij wordt in het bijzonder gedacht aan onderzoek naar de gevolgen
van klimaatverandering op ecosystemen en sociale systemen in het
Noordpoolgebied. Het onderzoek zal mogelijk gezamenlijke expedities van
Nederlandse en Russische onderzoekers omvatten. Op dit moment
worden de mogelijkheden daartoe verkend.
Onderdelen van de overeenkomst tussen Nederland en Rusland zijn, op
basis van een afspraak met Rusland hierover, vertrouwelijk. Deze
onderdelen van de overeenkomst kunnen wel, in vertrouwen, met uw
Kamer worden gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 V, nr. 72

2

Tot slot hecht het kabinet eraan te wijzen op de brede bilaterale betrekkingen die Nederland en Rusland onderhouden. De afwikkeling van dit
geschil met Rusland is mede van belang, omdat Nederland hierin het
belang van vreedzaam protest op zee, inclusief in het Noordpoolgebied,
met succes heeft verdedigd.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 V, nr. 72

3