Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 422

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juli 2018
De afgelopen maanden heb ik – in samenwerking met alle betrokken
partijen – onderzoek laten doen naar de ontwikkeling van de (niet)gecontracteerde GGZ. Het eerste deel van het onderzoek betreft een
kwantitatieve analyse naar de aard en omvang van de niet-gecontracteerde zorg op basis van declaratiegegevens van Vektis. Het tweede deel
van het onderzoek is kwalitatief van aard en verkent de achtergrond en
motieven voor de keuze van niet-gecontracteerde zorg vanuit het
perspectief van aanbieders, verzekeraars en patiënten. Dit onderzoek heeft
een positieve rol gespeeld om in het hoofdlijnenakkoord GGZ met de
betrokken partijen afspraken te maken om het contracteerproces te
verbeteren, de contracteergraad te verhogen en de omvang van
niet-contracteerde zorg te verminderen. De rapportage van dit onderzoek
ontvangt u bijgaand1, zoals toegezegd in de brief van 5 juli jl. van de
Minister van VWS2.
De hoofdpunten van het onderzoek zijn:
• Niet-gecontracteerde GGZ groeit qua omzet van 4,4% in 2014 naar
6,3% in 2016. De groei zit bij aanbieders die met geen enkele zorgverzekeraar een contract hebben.
• De kosten van niet-gecontracteerde GGZ zijn bij een aantal diagnoses
hoger (verslavingen aan alcohol, aan overige middelen, somatoforme
stoornissen en restgroep diagnoses), bij andere diagnoses vergelijkbaar of lager.
• Patiënten ervaren niet of nauwelijks verschillen in doelmatigheid en
kwaliteit van de geleverde zorg tussen een gecontracteerde of
niet-gecontracteerde zorgaanbieder. Bij de zorgaanbieders zijn de
meningen op dit punt verdeeld. Zorgverzekeraars kunnen door het
ontbreken van duidelijke zorgstandaarden hun vermoedens over

1
2

kst-25424-422
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Onderzoek (niet-)gecontracteerde GGZ, Kamerstuk 34 775 XVI, nr. 149.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 422

1

minder doelmatige en kwalitatieve zorg bij een aantal zorgaanbieders
moeilijk hard maken.
Samenvatting van het onderzoek
Uit het onderzoek naar de (niet-)gecontracteerde GGZ komt het volgende
naar voren. Het vergoede bedrag aan niet-gecontracteerde zorg stijgt van
4,4% in 2014 naar 6,3% in 2016. Gemeten in aantallen patiënten neemt het
aandeel toe van 6,1% naar 8,5%. De groei van de niet-gecontracteerde
zorg zit bij aanbieders die met geen enkele zorgverzekeraar een contract
hebben. Geïntegreerde GGZ-instellingen, psychiatrische afdelingen van
algemene ziekenhuizen en psychiatrische universitaire klinieken zijn
(nagenoeg) geheel gecontracteerd. Niet-gecontracteerde zorg wordt
voornamelijk door ambulante instellingen, verslavingszorgaanbieders,
vrijgevestigde psychologen, psychotherapeuten en psychiaters en
«overige» zorgaanbieders (voornamelijk GGZ-instellingen na 2008)
geboden.
Patiënten met diagnoses somatoforme stoornissen en aandachtstekortstoornissen worden bovengemiddeld vaak behandeld in de niet-gecontracteerde specialistische GGZ. Ook zijn patiënten in de Generalistische
Basis GGZ (met uitzondering van het product chronisch) relatief sterk
vertegenwoordigd in de niet-gecontracteerde zorg. Patiënten die
zwaardere zorg nodig hebben (diagnosen schizofrenie, bipolaire stoornis,
delirium) en/of crisiszorg worden niet of nauwelijks behandeld in de
niet-gecontracteerde GGZ. Hoewel de groep patiënten met een privacyverklaring bij de diagnose3 in omvang gering is, is bijna de helft daarvan
behandeld bij een niet-gecontracteerde aanbieder. Een verklaring kan niet
gegeven worden op basis van de beschikbare data. Verder wordt in de
niet-gecontracteerde zorg relatief vaker ambulant behandeld dan in de
gecontracteerde zorg.
De gemiddelde vergoede zorgkosten van de behandeling voor patiënten
bij diagnoses alcoholverslaving, verslaving overige middelen, somatoforme stoornissen en restgroep diagnoses zijn bij niet-gecontracteerde
ambulante zorg beduidend hoger dan bij gecontracteerde zorg (25%–80%
hogere kosten)4: bij deze vormen van zorg wordt veel meer uren zorg
geleverd dan bij de gecontracteerde zorg. Een eventueel verschil in
casemix van patiënten tussen niet-gecontracteerde en gecontracteerde
zorg biedt geen verklaring voor deze verschillen; als – daar waar mogelijk
– de kosten gecorrigeerd worden voor zorgvraagzwaarte, blijven de
genoemde verschillen bestaan. De kosten voor niet-gecontracteerde zorg
bij andere diagnoses zijn ofwel vergelijkbaar of lager.
Patiënten baseren hun keuze voor een zorgaanbieder vooral op de mening
van de verwijzer, ervaring van naasten en hun eigen eerdere ervaringen.
Zorgverzekeraars en zorgaanbieders noemen hun invloed op de keuze van
de patiënt beperkt. De redenen die patiënten vaak noemen om gebruik te
maken van een niet-gecontracteerde aanbieder is het ruimere aanbod in
combinatie met kortere wachtlijsten, persoonlijker zorg, en grotere
behandelvrijheid. Wanneer blijkt dat er eigen betalingen aan de zorg
verbonden zijn omdat de aanbieder niet-gecontracteerd is, kan dat een
reden zijn om af te zien van de niet-gecontracteerde zorg. Sommige
patiënten krijgen van hun zorgaanbieder het advies te kiezen voor een
zorgpolis of zorgverzekeraar waarbij de eigen betaling minder hoog is.
3

Met een privacyverklaring wordt bewerkstelligd dat er geen diagnose-informatie, of tot
diagnose herleidbare informatie op de declaratie aan de zorgverzekeraar vermeld staat.
4
Zie figuur 12 op pagina 25 van het rapport (niet)-gecontracteerde GGZ, Arteria 2018.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 422

2

Er zijn zorgaanbieders die bewust de keuze maken geen contract af te
sluiten, vanwege administratieve lasten of contractuele beperkingen als
omzetplafonds of normatieve uurtarieven. Daarnaast sluit een deel van de
aanbieders bewust geen contract omdat zij principieel tegen inmenging
van zorgverzekeraars zijn als het gaat om de inhoud van de behandeling.
Er zijn ook zorgaanbieders die vanwege de aanvullende eisen die
zorgverzekeraars stellen niet in aanmerking komen voor een contract.
Patiënten ervaren niet of nauwelijks verschillen in doelmatigheid en
kwaliteit van de geleverde zorg tussen een gecontracteerde of niet-gecontracteerde zorgaanbieder. Bij de zorgaanbieders zijn de meningen op dit
punt verdeeld. Het overgrote deel van de zorgaanbieders ervaart geen
relatie tussen wel of geen contract en de kwaliteit van de zorg; maar er
zijn ook enkele zorgaanbieders die een positieve relatie of juist een
negatieve relatie ondervinden. Zorgverzekeraars ervaren weinig grip op
de kwaliteit, doelmatigheid en kosten van de niet-gecontracteerde zorg.
Zorgverzekeraars kunnen door het ontbreken van duidelijke zorgstandaarden hun vermoedens over minder doelmatige en kwalitatieve zorg bij
een aantal zorgaanbieders moeilijk hard maken.
Breed gedeeld wordt de behoefte aan objectieve informatie over de
kwaliteit van de behandeling in de GGZ en de behoefte aan duidelijke
informatie vooraf over eigen betalingen van patiënten bij
niet-gecontracteerde zorg.
Vervolg
Uit het onderzoek komt een aantal bevindingen naar voren die ik
onwenselijk vind. Het aantal zorgverleners is schaars en het is daarom
belangrijk de beschikbare capaciteit van deze zorgverleners zo veel
mogelijk in te zetten waar de psychische nood het hoogst is. Bij een deel
van de niet-gecontracteerde zorg worden veel meer uren zorg geleverd
dan bij gecontracteerde zorg. De vraag is hoe zinnig en/of zuinig deze zorg
is, temeer omdat de casemix5 van de patiënten geen verklaring voor deze
verschillen biedt. Als de niet-gecontracteerde zorg eigen betalingen met
zich meebrengt, ziet een deel van de patiënten om die reden van deze
zorg af; in interviews is door meerdere patiënten aangegeven dat zij
vrezen voor een tweedeling tussen patiënten die wel of niet de eigen
betaling voor niet-gecontracteerde zorg kunnen opbrengen. Zorgverzekeraars hebben in de interviews aangegeven dat zij vrezen voor een stijging
van de zorgkosten door niet-gecontracteerde zorg; dat kan ertoe leiden dat
de premies meer gaan stijgen dan noodzakelijk. Bovendien ondermijnt
een te groot aantal niet-gecontracteerde partijen het vermogen om de
zorg meer in samenhang en integraal te organiseren. Eén en ander komt
de zorg voor de verzekerde c.q. de patiënt en de doelmatigheid en
betaalbaarheid van de zorg niet ten goede.
Uit de rapportage blijkt ook dat de niet-gecontracteerde GGZ geen
algemene oplossing is voor de wachttijdenproblematiek in de GGZ. De
diagnosegroep met de hoogste wachttijd – pervasieve stoornissen,
waaronder autisme valt – wordt beperkt behandeld in de niet-gecontracteerde GGZ. Daar staat tegenover dat enkele andere stoornissen met hoge
wachttijden wel relatief meer in de niet-gecontracteerde zorg behandeld
worden6.
Zoals in bovengenoemde brief van 5 juli jl. is aangegeven (Kamerstuk
34 775 XVI, nr. 149), hebben zowel de Minister van VWS als ikzelf met
5
6

Gemeten in zorgvraagzwaarte
https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_234406_22/1/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 422

3

partijen afspraken gemaakt om de contractering te bevorderen door
middel van het sluiten van akkoorden voor de wijkverpleging en GGZ. Het
moet de voorkeursoptie zijn van alle partijen om een contract af te sluiten.
Tevens is aangegeven dat het kabinet aanvullende maatregelen
overweegt en dat het kabinet uw Kamer daarover in het najaar informeert.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 25 424, nr. 422

4