Marjolein Moorman
Wethouder Onderwijs, Armoede en Schuldhulpverlening

Position paper
Rondetafelgesprek Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen
Vaste commissie OCW, 6 december 2018
Amsterdam ondersteunt de belangrijkste uitgangspunten van het wetsvoorstel Meer Ruimte
voor Nieuwe Scholen. Vooral het toetsen van de kwaliteit van plannen voor nieuwe scholen is
een broodnodige verbetering, waar we niet snel genoeg mee kunnen starten. Op dit nieuwe
stelsel is lang gewacht. Het is daarom belangrijk om ervoor te zorgen dat het straks in de
praktijk goed gaat werken.
Daarvoor mist Amsterdam in het wetsvoorstel zoals het er nu ligt nog een belangrijk
ingrediënt: kennis en informatie over de lokale situatie. Wij pleiten ervoor dat de gemeente
straks blijft adviseren over nieuwe scholen, zoals nu ook in het basisonderwijs het geval is. Dit
wetsvoorstel kan straks goed werken als deze wijziging, een formele adviesrol voor
gemeenten, erin opgenomen wordt.
Met een rol voor de gemeente in de startprocedure van scholen kunnen we samen zorgdragen
voor goed onderwijs. Onderwijs dat aansluit op de lokale behoefte van ouders en kinderen,
kansenongelijkheid bestrijdt en kinderen hun talenten laat ontwikkelen. Amsterdam neemt
zijn rol als lokale partner serieus. Maar daar hebben we wel een formele positie voor nodig.
Ook Hugo de Jonge zei het in zijn tijd als onderwijswethouder in Rotterdam: “Je moet als
gemeente directere bevoegdheden hebben om een evenwichtig en levensvatbaar aanbod te
garanderen. Geef gemeenten het instrumentarium om een serieuze onderwijspartner te zijn!”

Kwaliteit toetsen vooraf
Het vooraf toetsen van kwaliteit (zowel van de onderwijsplannen als van het bestuur) is een
verbetering van het stelsel. Amsterdam is positief over de invoering van een kwaliteitstoets
vooraf. Hier kunnen we niet snel genoeg mee starten. Het blijft wel zo dat het toetsen van
kwaliteit vooraf geen garanties biedt. De gemeente kan ook hier versterking bieden als partner:
een kwaliteitstoets verankerd in de wet biedt ons de kans om hierover in gesprek te gaan met
initiatiefnemers.

Meten van daadwerkelijke belangstelling
Amsterdam verwacht dat het straks mogelijk wordt om een nieuwe school te starten als daar echt
belangstelling voor is onder ouders. Het nieuwe systeem sluit beter aan bij de behoefte van de
diverse groep ouders en leerlingen in onze stad. Wel maken we ons zorgen over de gevolgen voor
segregatie in het onderwijs. Onze huidige praktijk leert dat vooral speciale onderwijsconcepten en
kleine levensbeschouwelijke of religieuze stromingen nieuwe scholen willen starten. Dit komt een
gemengde samenstelling van scholen niet ten goede. Wij pleiten ervoor dat de effecten op
onderwijssegregatie nauwlettend worden gevolgd en waar nodig ondervangen.

Gemeente Amsterdam

Datum 4 december 2018
Pagina 2 van 2

Formele adviesrol gemeenten
Een belangrijk punt van aandacht is dat ook in een nieuw stelsel een formeel advies van
(regio)gemeenten over nieuwe scholen komt. De gemeente kan de minister adviseren over de
verwachte haalbaarheid, kwaliteit en over de lokale inpassing van het initiatief. De gemeente
heeft kennis van de lokale praktijk en die kennis is onmisbaar in de startprocedure van nieuwe
scholen. Daar zijn twee redenen voor:
1. Demografische gegevens over de lokale situatie zijn van belang om een oordeel te kunnen
vormen over de mogelijkheden voor het inpassen van een nieuw initiatief. Een goede
spreiding van een divers onderwijsaanbod is daarbij van belang. Meting van de
belangstelling onder ouders moet daarom ook in het licht van de lokale (verwachte)
bevolkingssamenstelling worden gezien. Gemeenten hebben hierover de meest precieze
gegevens op lokaal niveau.
2. De gemeente is verantwoordelijk voor de huisvesting van nieuwe scholen. Meer nieuwe
scholen leiden tot extra investeringen voor gemeenten. Een rol voor de gemeente in de
startprocedure van nieuwe scholen borgt een doelmatige besteding van
huisvestingsmiddelen.

In de praktijk
Onze huidige praktijk laat zien waarom lokale kennis belangrijk is. De gemeente Amsterdam spant
zich in voor goed onderwijs, met een divers palet aan keuzemogelijkheden die verspreid zijn over
de stad. De gemeente doet dat samen met ruim 65 schoolbesturen die meer dan 300 scholen in
het basis- en voortgezet onderwijs in stand houden. Amsterdam heeft buurten die te veel
basisscholen hebben en bouwt op andere plekken nieuwe wijken waar juist een nieuwe school
nodig is. Lokale kennis is van doorslaggevend belang om te zorgen dat nieuwe scholen een goede
kans krijgen en het bestaande scholen niet onnodig moeilijk wordt gemaakt.
Zo kregen we in de afgelopen jaren bijvoorbeeld een aanvraag voor een nieuwe middelbare school
in Zuid. In dat deel van de stad is juist al heel veel voortgezet onderwijs gevestigd en is de druk op
huisvesting hoog, terwijl op andere plekken in de stad ruimte is voor een nieuwe vo-school. Juist
ook met het oog op spreiding en toegankelijkheid van het aanbod in de hele stad. Na aandringen
van de gemeente is een andere plek in de stad gekozen. Een voorbeeld in het basisonderwijs: een
school op evangelische grondslag in Amsterdam Noord. De gemeente zag dat een vergelijkbare
school in een ander stadsdeel vooral zeer lokaal leerlingen trok en wees de aanvraag in eerste
instantie af. De school mocht er toch komen en sloot na enkele jaren zijn deuren weer. Het
leerlingenaantal was geen enkel jaar boven de 50 geweest.

Conclusie
Amsterdam pleit voor een snelle inwerkingtreding van het wetsvoorstel Meer Ruimte voor Nieuwe
Scholen. De verbeteringen zijn van groot belang voor onze lokale praktijk. Maar daarbij vragen we
met klem om het wetsvoorstel aan te passen. Het advies van de gemeente over nieuwe scholen
moet een plek krijgen in de startprocedure. In het belang van goed onderwijs zet de gemeente zich
in als lokale partner van het kabinet. Elkaar versterken kan alleen als de gemeente ook een
formele rol krijgt.