Maatschappelijke
Innovatie Agenda
Veiligheid

Nederland
Ondernemend
Innovatieland

Maatschappelijke
Innovatie Agenda
Veiligheid
Uitgave juni 2008

Inhoud
1

Samenvatting
1.1 Nieuwe technologie dient de veiligheid
1.2 Aanpak
1.3 Financiën
1.4 Deelnemende partijen

5
5
5
5
5

2

Inleiding
2.1 Beleidsplan
2.2 Maatschappelijk thema Veiligheid
2.3 De aanpak

7
7
7
7

Aanleiding
3.1 Algemene ontwikkelingen
3.2 Nationale ontwikkelingen
3.3 Nationale initiatieven en programma’s
3.4 Europese ontwikkelingen
3.5 De belangrijkste uitdagingen

9
9
9
10
11
11

4

Gemeenschappelijke thema’s
4.1 Opereren in ketens en netwerken
4.2 Simulatie, training en opleiding
4.3 Fysieke bescherming

13
13
13
13

5

de sector
5.1 Foto

15
15

Focus	
6.1 Prioriteiten
6.2 Doelstellingen

17
17
17

Agenda
7.1 Aanpak
7.2 Hoe zorgen we voor innovatie?
7.3 Legitimatie overheidsingrijpen
7.4 Economische meerwaarde

19
19
19
20
20

Financiën en organisatie
8.1 Financiële paragraaf
8.2 Organisatie
8.3 Stappenplan richting programma

21
21
21
21

3

6
7

8
!

Bijlagen

De bijlagen kunnen gedownload worden
op www.kennis-innovatie.nl

Nederland Ondernemend Innovatieland

4

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

1

Samenvatting

1.1 Nieuwe technologie dient
de veiligheid
De rijksoverheid besteedt nog beperkt aandacht aan het
gebruik van nieuwe technologieën om maatschappelijke
problemen op te lossen.
Een Maatschappelijke Innovatie Agenda wordt uitgewerkt in
een concreet innovatieprogramma. Het doel is om kennis,
innovatie en ondernemerschap te benutten bij het oplossen
van maatschappelijke vraagstukken. Dit betekent voor de
Maatschappelijke Innovatieagenda Veiligheid dat tech­­nologische innovatie een bijdrage levert aan vermindering van
onveiligheid in Nederland.
Daarbij stemt het programma de technologievraag voor
oplossing van knelpunten op het gebied van veiligheid af
met sterke clusters en technologiegebieden in Nederland.
Die sterke clusters leveren een bijdrage aan duurzame
economische groei.
De Maatschappelijke Innovatieagenda Veiligheid zal zich
daarbij richten op aansluiting bij Europese innovatie­
programma’s, vooral het zevende Kaderprogramma. Dit zorgt
voor een krachtige impuls bij de oplossing van maatschappelijke uitdagingen. Samenwerking bij het uitwerken van de
Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid door meerdere
departementen levert extra synergie op. Tot de samen­
werkende departementen behoren in ieder geval de (vak­
inhoudelijke) departementen BZK, Justitie, EZ en Defensie.

De werkgroepleden komen voort uit de bestaande netwerken
bij ministeries op de drie genoemde gebieden. Voor de
inhoudelijke aanpak komt er een roadmap.

1.3 Financiën
Het budget binnen de Maatschappelijke Innovatie Agenda
Veiligheid bedraagt 3 miljoen euro in 2008, 3 miljoen in 2009,
12 miljoen in 2010 en 18 miljoen in 2011. Een gelijke
­verdeling van de middelen over de verschillende programmalijnen is het streven, maar in 2008 ligt de nadruk op het
thema Opereren in ketens en netwerken. Daar gaat
2,2 miljoen naartoe. Bij de andere actielijnen zal de focus dit
jaar vooral liggen op ontwikkeling van de roadmap. Private
partners kunnen financieel deelnemen. Mogelijkheden voor
cofinanciering vanuit de EU zullen in alle gevallen worden
onderzocht.

1.4 Deelnemende partijen
De deelnemende partijen zijn geclusterd binnen de Kennis­
arena Maatschappelijke Veiligheid, bestaande uit de sub­
arena’s van BZK en Justitie en de kennisnetwerken van
Defensie. Hierin zijn departementen, operationele diensten,
kennisinstellingen en universiteiten vertegenwoordigd.
Andere departementen zullen worden benaderd om bij de
verschillende projecten of bij het opzetten van de roadmaps
te participeren.

1.2 Aanpak
Betrokkenen werken vanuit drie gemeenschappelijke thema’s.
Dit zijn Opereren in ketens en netwerken, Simulatie en
Oefening en Fysieke bescherming. Deze thema’s zijn gekozen
na afstemming van de maatschappelijke vraag op het aanbod
binnen de zeven sterke Nederlandse clusters.1
De invulling vindt plaats via een tweestromenbeleid.
Gemeenschappelijke projecten voor de korte termijn kunnen
al dit jaar resultaat opleveren. Er komen ook gemeenschappelijke projecten voor de middellange termijn. Voor realisatie
daarvan worden de drie gemeenschappelijke thema’s doorgetrokken in drie programmalijnen met drie werkgroepen.
Elke werkgroep heeft een stuurgroep met een voorzitter,
een medewerker van SenterNovem en een secretaris van
één van de deelnemende ministeries. Deze stuurgroep
begeleidt het proces inhoudelijk. SenterNovem zorgt voor
procesbegeleiding.
1

Zie bijlage 2 voor een gedetailleerde beschrijving van de zeven sterke
Nederlandse clusters.

Nederland Ondernemend Innovatieland

5

6

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

2

Inleiding

2.1 Beleidsplan
Wereldwijde ontwikkelingen als de klimaatproblematiek,
­radicalisering, terrorisme, cybercrime en georganiseerde
criminaliteit raken ook Nederland. Ze hebben veiligheid
nationaal en internationaal hoog op de politieke en maatschappelijke agenda gezet. Dit leidt tot een toenemend
beroep op veiligheidsorganisaties zoals politie, brandweer
en de veiligheids- en informatiediensten.
De klassieke oplossingen, opschaling en uitbreiding van deze
diensten, vormen geen afdoende antwoord. Innovaties zijn
nodig om de effectiviteit van veiligheidsorganisaties bij het
oplossen van steeds meer maatschappelijke problemen te
vergroten. Ze kunnen Nederland weerbaarder maken tegen
onder andere terrorisme, criminaliteit en rampen.
Het kabinet heeft in haar beleidsprogramma ‘Samen werken,
samen leven’ het project ‘Nederland Ondernemend Innovatie­
land’ (NOI) aangekondigd. In dit project neemt het kabinet
een aantal initiatieven om zowel de concurrentiekracht van
Nederland te versterken als maatschappelijke vraagstukken
aan te pakken.
Kennis, innovatie en ondernemerschap kunnen bijdragen aan
de oplossing van maatschappelijke vraagstukken waar
­burgers zich zorgen over maken. Kennis, omdat nieuwe
­ideeën en inzichten de basis vormen voor vooruitgang.
Innovatie, omdat kennis zijn waarde bewijst in vernieuwende
producten, diensten en werkprocessen. Ondernemerschap,
omdat dit leidt tot vernieuwende producten en nieuwe
mogelijk­heden en oplossingen.

2.2 Maatschappelijk thema
­Veiligheid
Het maatschappelijke thema Veiligheid richt zich op het
voorkomen van maatschappelijke ontwrichting door:
• het reduceren van dreigingen, zoals aantasting van de
internationale vrede en veiligheid, massavernietigings­
wapens, terrorisme, (georganiseerde) criminaliteit,
­sociaal-economische dreiging en natuurlijke dreiging;
• het beschermen en verstevigen van voor de samenleving
vitaal belangen zoals territoriale, individuele,
­economische en ecologische veiligheid en sociale en
­politieke ­stabiliteit.

2.3 De aanpak
Het kabinet richtte de interdepartementale programma­
directie Kennis en Innovatie (KenI) op om het project
Nederland Ondernemend Innovatieland (NOI) uit te voeren.
De hierin behandelde beleidsthema’s laten zich namelijk
niet binnen één departement oplossen. Daarom is gekozen
voor een overheidsbrede inspanning. Dat komt duidelijk
naar voren in de scope en aanpak van de agenda. Het werk
binnen KenI-verband vult het werk aan van afzonderlijke
departementen en organisaties, zoals kennisinstellingen.

Het project Nederland Ondernemend Innovatieland richt zich
op een betere benutting van kennis en vernieuwend ondernemerschap voor oplossing van deze maatschappelijke
vraagstukken. In het kader van het project NOI komt nu een
aantal maatschappelijke innovatieagenda’s tot stand op
gebieden waarin Nederland kan uitblinken. De innovatieagenda’s dragen via concrete innovatieprogramma’s bij aan
de realisatie van maatschappelijke doelen.
De maatschappelijke innovatieagenda’s geven een indicatie
van waar Nederland over 25 jaar wil staan. De langetermijnstrategie voor kennis, innovatie en ondernemerschap zal de
eindbeelden daarvoor schetsen. Het kabinet stelt deze langetermijnstrategie op in het kader van het project NOI.
Publicatie ervan zal half 2008 plaatsvinden.

Nederland Ondernemend Innovatieland

7

8

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

3

Aanleiding

In Nederland is een blijvende behoefte merkbaar aan
­preventie en bestrijding van onveiligheid. Wetenschap en
technologie kunnen leiden tot maatschappelijke innovatie
die de onveiligheid verder kan verminderen.
BZK en Justitie besteden nog beperkt aandacht aan het
gebruik van nieuwe wetenschappelijke inzichten en
­technologieën om maatschappelijke problemen op te lossen.
Zowel binnen pijler 2 als binnen pijler 5 wordt gekeken of en
hoe wetenschap en technologie hieraan een bijdrage kan
leveren. Beide agenda’s vullen elkaar zonder overlap aan.
De behoeftestelling voor beide pijlers is afkomstig uit de
Kennisarena Maatschappelijke Veiligheid. Aan de hand van
de concrete behoeften bekijken betrokken binnen welke
pijler de onderwerpen worden opgepakt.

•

•

•
De behoeften die binnen pijler 5 worden opgepakt zijn
minder breed toepasbaar dan de behoeften binnen pijler 2.
Onderwerpen die in pijler 5 aan de orde komen zijn onder
andere: forensische methodieken, securityonderwijs,
preventie van woninginbraak.

nationaal verband en de internationale organisaties die
in Nederland zijn gevestigd.
De spilrol (als doorvoerhaven) die Nederland speelt in
financiële, logistieke en personele stromen maken
Nederland tot potentieel doelwit voor criminele en
terroristische groepen. Ook is Nederland in toenemende
mate kwetsbaar door deelname aan internationale
vredesoperaties.
De toename van het risico op Security- en Safetyincidenten van verschillende aard en uitwerking.
De kwetsbaarheid van onze maatschappij zowel op
collectief als individueel niveau wordt steeds groter.
Een voorbeeld hiervan is de sterke toename van complexe
risico’s door intensief ruimte­gebruik en de integratie van
woon-, werk-, transport- en recreatie-activiteiten.
Snelle technologische ontwikkeling: de ontwikkelingen op
het gebied van onder andere de communicatie­
technologie hebben gezorgd voor flexibilisering van de
maatschappij.
Er is een scala aan technologie voor professionals en
consumenten beschikbaar, dat zich leent voor misbruik
door criminele en terroristische groeperingen.
Criminaliteit en overlast worden teruggedrongen,
maar vertaalt zich onvoldoende in een veiliger gevoel
bij de burger.

Pijler 2 en pijler 5 hebben beide als meerwaarde dat de
wetenschappelijke en technologische kennis die Defensie
heeft opgebouwd breder beschikbaar komt.

•

De nieuw op te bouwen kennis wordt ook weer breed
gedeeld. Wel zal deze kennis een meer multidisciplinair
karakter kunnen hebben en niet alleen technologisch
georiënteerd zijn, mede ook omdat innovaties veelal ook
een niet-technologische oorsprong hebben.

3.2 Nationale ontwikkelingen

Ook zal de nieuwe kennis kunnen bijdragen aan de opbouw
van een gemeenschappelijke kennisbasis van de betrokken
departementen waarbij een structurele kennisinvestering
door de ministeries in gemeenschappelijke thema’s
wenselijk is.

3.1 Algemene ontwikkelingen
Nederland wordt geconfronteerd met een veiligheidssituatie
die sterk in beweging is. Verschillende aspecten beïnvloeden
die situatie en de beleving ervan.
• De Nederlandse samenleving is open. Zo’n open samenleving is kwetsbaar tijdens de steeds verdergaande mondialisering. De meeste vraagstukken waarmee Nederland
te maken krijgt vragen om een oplossing in internationaal
verband. Dat geldt ook voor onze veiligheid.  
• De toenemende internationalisering. Voorbeelden zijn
de samenwerking met andere landen in Europees en inter-

Op nationaal niveau zijn vier ontwikkelingen merkbaar:
• Aandacht voor preventie. Er is steeds meer aandacht voor
het voorkómen van criminaliteit en onveiligheid. Daardoor
krijgt criminaliteit minder kans zich te ontwikkelen.
Voorbeelden zijn cameratoezicht en de Keurmerken Veilig
Wonen en Veilig Ondernemen. Hierbij spelen de burger en
het bedrijfsleven een belangrijke rol. Het beleids­
programma van het kabinet heeft deze ontwikkeling
opgenomen in de vorm van het project ‘Veiligheid begint
bij Voorkomen’.
• Aandacht voor kwaliteit, doorgezet in het beleids­
programma van het kabinet. Dit komt onder andere tot
uiting in politieprioriteiten zoals programmatisch werken
en meer tevredenheid van de burger over de politie.
• Zichtbare en minder zichtbare vormen van criminaliteit.
In het beleidsprogramma van het kabinet staan ook
­minder zichtbare vormen van criminaliteit zoals
­c ybercrime,
financieel-economische criminaliteit en georganiseerde
misdaad op de agenda. De aandacht is gericht tegen de
ontwrichtende werking die deze vormen van criminaliteit
kan hebben.

Nederland Ondernemend Innovatieland

9

•

Groeiende defensiebijdrage aan veiligheid binnen de
landsgrenzen. In- en externe veiligheid raken steeds meer
verweven. Daardoor groeit de rol van Defensie, dat veel
hoogwaardige en specialistische capaciteiten beschikbaar
heeft. Defensietechnologie draagt steeds meer bij aan het
oplossen van nationale veiligheidsvraagstukken. Defensie
heeft zich ontwikkeld van ondersteunende partij op de
achtergrond
tot een veiligheidspartner van politie, brandweer en
geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen.

3.3 Nationale initiatieven en
­programma’s
Nederland kent een scala aan kennis- en innovatieprogramma’s en initiatieven in relatie tot veiligheid. De onderstaande
tabel geeft een overzicht. Het Maatschappelijk
Innovatieprogramma Veiligheid zal initiatieven bij zijn
­activiteiten betrekken die raakvlakken hebben met de zeven
sterke clusters. Relevante bedrijven en kennisinstellingen
­binnen deze initiatieven krijgen een uitnodiging om zich bij
de expertisegroepen van de programmalijnen aan te sluiten.

Initiatief/programma

Looptijd

Sleutelgebieden aanpak / Innovatieprogramma’s ministerie van Economische Zaken
Point One (nano-elektronica en embedded systems)

2006 – 2009

High Tech Automotive Systems

2007 – 2010

Materials to innovate the industry

2008 – 2011

Pieken in de Delta/Pieken in Oost-Nederland

2006 – 2010

Secure Haven

Vanaf 2007

Innovatiegerichte onderzoeksprogramma’s (IOP’s)
Beeldverwerking

1996 – 2007

Self Healing Materials

2005 – 2012

Photonic Devices

2006 – 2012

Mens-Machine Interactie

1998 – 2006

Maatschappelijke Sectoren & ICT (met Veiligheid als een van de thema’s)

2005 – 2008

Politie en Wetenschap

Sinds 1999

Sentinels

2003 – 2011

Veilig Verbonden

Vanaf 2007

Interactive Collaborative Information Systems (ICIS)

2004 – 2009

Technologie en Opsporing

Vanaf 2004

Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing (NPC)

Sinds 1992

Actieplan Veilig Ondernemen (AVO) – deel 1 t/m 3

Sinds 2004

Den Haag Legal Capital

Sinds 2004

Centre for Safety and Security

Sinds 2006

Veiligheid en Beeldverwerking

Vanaf 2008

Game Research for Training and Entertainment (GATE)

Vanaf 2007

Maritieme Veiligheid

Sinds 2004

Project Nationale Veiligheid

Sinds 2006

Vitale Infrastructuur

Sinds 2006

Figuur 1: Overzicht nationale initiatieven en programma’s

10

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

3.4 Europese ontwikkelingen
In Europa is het zevende kaderprogramma van start gegaan.
Voor het eerst behoort veiligheid tot de aandachtsgebieden
van een Kaderprogramma. Het European Security Research
Programme (ESRP) is op advies van de European Security
Research Advisory Board (ESRAB) vraaggestuurd ingericht.
Voor de komende jaren voorziet het ESRP in onderzoek en
ontwikkeling op het gebied van onder andere toegepast
forensisch onderzoek, detectiesystemen voor menselijk
gedrag en voor goederen, crisismanagement, multi­
disciplinair optreden en verbetering van uitrusting en
­materieel van de partijen die het eerst in actie komen bij
een calamiteit (First Responders).
Het ESRP richt zich specifiek op R&D. Daarnaast kent de
Europese Commissie andere stimulerings­programma’s op het
gebied van veiligheid. Deze programma’s zijn niet specifiek
gericht op innovatie, maar kennen veelal wel een technologiecomponent. Daarnaast gaat veel aandacht uit naar interEuropese koppeling van systemen en gegevensuitwisseling.
Deze programma’s richten verder veel aandacht op inter­
nationale samenwerking van veiligheidsdiensten, met
­training en opleiding als belangrijke elementen. Deze
­elementen sluiten aan op innovatieve ontwikkelingen op het
gebied van command & control, simulatie en serious gaming.
Tot deze Europese stimulerings­programma’s behoren onder
meer2:
• prevention of and fight against crime
Dit programma met een budget van 597,6 miljoen euro voor
de periode 2007-2013 richt zich op verhoging van het veiligheidsniveau. Dat gebeurt door het voorkomen en bestrijden
van al dan niet georganiseerde criminaliteit. De nadruk gaat
uit naar terrorisme, mensenhandel, misdrijven tegen
­k inderen, drugshandel, illegale wapenhandel, corruptie en
fraude.

• p revention , preparedness against terrorism and
other crime

Het programma heeft een budget van 137,4 miljoen euro
voor de periode 2007-2013. Het ondersteunt de inspanningen
van lidstaten om terroristische aanslagen en andere veiligheidsincidenten te voorkomen, zich hierop voor te bereiden
en mensen en kritieke infrastructuur hiertegen te beschermen. Daarnaast heeft het programma tot doel bij te dragen
aan onder andere crisisbeheersing, milieuverbetering,
volksgezondheid in het kader van terrorisme en andere aan
veiligheid gerelateerde risico’s op de gebieden van vrijheid,
veiligheid en recht.
2

zie http://www.2007-2013.eu/by_scope_security.php

•

criminal justice

Het programma Criminal Justice heeft voor 2008 een budget
toegekend gekregen van 29,8 miljoen euro. Het totale budget
van 2007-2013 bedraagt 199 miljoen euro3. Het programma
heeft onder andere tot doel de justitiële samenwerking te
bevorderen en zo bij te dragen aan de totstandkoming van
een Europese rechtsruimte in strafzaken.

•

civil protection financial instrument

Het financieringsinstrument voor civiele bescherming heeft
een budget van 17,9 miljoen euro voor 2008 en is gericht op
ondersteuning van de lidstaten bij natuurrampen of door de
mens veroorzaakte rampen, daden van terrorisme of
­technologische, stralings- of milieuongevallen.

3.5 De belangrijkste uitdagingen
Er zijn nog teveel belemmerende regels en onvoldoende
investeringsmogelijkheden. De doorstroom van kennis naar
toepassing schiet tekort. De uitwisseling van kennis tussen
onderzoek en praktijk en tussen de verschillende sectoren
kan beter. De interdepartementale civiel-militaire samen­
werking en de Arena Maatschappelijke Veiligheid werken
hard aan verbetering op dit gebied.
Er is nog veel te winnen door innovatie. Mogelijke
personeels­­tekorten en toenemende risico’s vragen om
­nieuwe oplossingen. Het is belangrijk om werkgevers­
organisaties en het bedrijfsleven hier in een vroeg stadium
bij te betrekken. Veel innovatie vindt tenslotte plaats­
binnen de bedrijven.
De Nederlandse veiligheidssector staat de komende jaren
voor een belangrijke uitdaging. Die is: efficiënt, effectief en
kwalitatief hoogwaardig inspelen op de verschillende
­maatschappelijke behoeften in de vraag naar veiligheid.
Binnen de Kennisarena Maatschappelijke Veiligheid zijn deze
maatschappelijke behoeften in overleg met verschillende
andere departementen, kennisinstituten, eindgebruikers en
bedrijfsleven geformuleerd.

3

zie http://www.2007-2013.eu/by_scope_criminal_justice.php

Nederland Ondernemend Innovatieland

11

Behoeften plus uitleg
Versterking netwerken

Modern militair optreden vereist dat uiteenlopende wapensystemen te
land, ter zee en in de lucht, sensoren en commandovoering met elkaar in
verbinding staan
Een eenduidige vaststelling van de identiteit van personen in de
­justitiële keten. Dit gebeurt met behulp van documentcontrole, foto’s en
vingerafdrukken. De juistheid van documenten (EEGG) moet kunnen
worden vastgesteld
Informatie selecteren en gericht inzetten voor waarneming, toezicht en
opsporing, de opbouw van een informatiepositie, proactief optreden en
het voorkomen van incidenten

Versterking inlichtingenketen

Systeembenadering van veiligheid en infrastructuren; Koppeling van
dreigingen, scenario’s en incidenten aan risico’s, prioriteitsstelling en
­preventieve omgevingsmaatregelen.
De groeiende complexiteit van operaties en de mondialisering van de
inzet van de krijgsmacht stellen hogere eisen aan de inlichtingen­
voorziening
Informatie selecteren en gericht inzetten voor waarneming, toezicht en
opsporing, de opbouw van een informatiepositie, proactief optreden en
het voorkomen van incidenten

Versterking van de bescherming van personeel Alleen goed beschermd personeel is in staat een missie te volbrengen.
Ook uit het oogpunt van goed werkgeverschap voelt Defensie zicht
­verplicht alles in het werk te stellen om de risico’s te minimaliseren
Investeren in kwaliteit van personeel

De kwaliteit van het defensiepersoneel bepaalt het welslagen van ieder
militair optreden. Daarom moet die kwaliteit zowel in de uitvoering als in
de ondersteuning en zowel bij militair als burgerpersoneel goed zijn
Effectief en veilig ingrijpen; goed geprepareerd, opgeleid en uitgerust
om ingrijpen zo effectief mogelijk te maken

Versterking forensisch-technologisch
­onderzoek

Ophelderingspercentage moet met 15% zijn verhoogd in 2010

Monitoring ter voorkoming en bestrijding
­criminaliteit

Monitoring voor eventuele extra preventieve maatregelen

Preventie en bestrijding minder zichtbare
­vormen van criminaliteit

Toegenomen technologische mogelijkheden kunnen bijdragen aan
­preventie en bestrijding van georganiseerde misdaad, financieel-­
economische criminaliteit en cybercrime

Figuur 2: Overzicht maatschappelijke behoeften gerelateerd aan maatschappelijke veiligheid

12

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

4

Gemeenschappelijke
­thema’s

Uit een vergelijking van de maatschappelijke behoeften
komen drie thema’s naar voren. Meerdere departementen
zullen ze gemeenschappelijk uitwerken:

4.1 Opereren in ketens en
­netwerken
Het met meerdere partijen opereren in netwerken is onder
meer gerelateerd aan Network Enabled Capabilities (NEC).
Dit omvat alle functionele mogelijkheden die samen een
netwerk vormen dat bijdraagt aan snel, effectief en flexibel
optreden. Het begrip netwerk omvat onder andere sensor-,
data-, informatie- en communicatienetwerken. Snelle
­verspreiding van informatie opgebouwd met gekoppelde
sensorsystemen verschaft een beter gedeeld beeld van de
omgeving. Deze zogeheten Shared Situational Awareness leidt
tot snellere en effectievere besluitvorming. NEC kunnen de
communicatie en samenwerking tussen de militaire en civiele
autoriteiten versterken.
Binnen de overheid bestaan verschillende ketens, bijvoorbeeld rond strafrecht en vreemdelingen. Beschikbaarstelling
van alle relevante informatie binnen die ketens maakt een
efficiëntere en effectievere uitvoering van taken mogelijk.
Relevante informatie leidt tot een integraal persoonsbeeld
op basis van administratieve en biometrische gegevens.

4.2 Simulatie, training en
o­pleiding
De kwaliteit van uitvoerend en ondersteunend personeel
bepaalt het welslagen van ieder optreden. Een goede
­personeelsselectie bij in- en doorstroom en goede opleiding
en training dragen rechtstreeks bij tot de inzetbaarheid.
Ook de veiligheid van personeel tijdens operaties is sterk
afhankelijk van strenge selectie, goede beheersing van
­vaardigheden en intensieve, realiteitsgetrouwe trainingen.
Simulatie en kunstmatige omgevingen worden steeds
belangrijker bij het trainen van personeel. Hierbij wordt
steeds meer gebruik gemaakt van virtuele realiteit en
­embedded training.
Dit thema sluit aan bij verschillende behoeften en
­ontwikkelingen die uit de analyse van de vraag naar voren
kwamen. Het gaat om het belang van fysieke bescherming en
opleiding, groeiende aandacht voor kwaliteitseisen en meer
oog voor een integrale benadering. Daarnaast gaat het om
investeren in kwaliteit van personeel, snelle technologische
ontwikkeling, effectief en veilig ingrijpen en een bijdrage
aan effectiviteit.5
De technologiegebieden die relevant zijn voor versterking van
het thema Simulatie training en opleiding, zijn: simulatoren,
serious gaming en overige ICT.

Dit thema sluit aan bij verschillende behoeften die uit de
analyse van de vraag naar voren kwamen. Het gaat om meer
aandacht voor kwaliteitseisen en de vraag naar standaar­
disatie binnen het veiligheidsdomein. Daarnaast draait het
om de behoefte aan intensieve samenwerking tussen partijen
in het veld en departementen voor een integrale benadering.
Tot slot is er vraag naar versterking van de inlichtingenketen.4

4.3 Fysieke bescherming

De technologiegebieden die moeten worden ontwikkeld om
het thema Opereren in netwerken te versterken zijn: biometrie,
ICT, datamining, datafusie, geïntegreerd systeemontwerp en
geïntegreerde systeemontwikkeling.

Dit thema sluit aan bij verschillende behoeften en
­ontwikkelingen die uit de vraaganalyse naar voren kwamen.
Uiteenlopende ontwikkelingen zijn personeelstekort,
de opkomst van internationale criminaliteit en terrorisme,
sterke toename van het aantal en het effect van securityen safety-incidenten en een sterke toename van complexe
risico’s door intensief ruimtegebruik en de integratie van
woon-, werk-, transport- en recreatieactiviteiten.

4

Voor een gedetailleerde versie van de analyse van de vraag zie bijlage 1.

Fysieke bescherming beslaat in brede zin de gezondheid,
veiligheid en bescherming van het eigen personeel.
Het thema komt voor in het beleidsprogramma van het
kabinet, dat inzet op de bescherming van hulpverleners in
een publieke functie.

5

Voor een gedetailleerde versie van de analyse van de vraag zie bijlage 1.

Nederland Ondernemend Innovatieland

13

Behoefte is er aan fysieke bescherming en opleiding,
bescherming tegen terrorisme en georganiseerde misdaad,
bescherming van kritische infrastructuur, verbetering van
de bescherming van personeel tijdens missies, effectief en
veilig ingrijpen, bijdrage aan effectiviteit.6
De verschillende technologiegebieden die ontwikkeld moeten
worden om het thema Fysieke bescherming te versterken, zijn:
sensoren, biometrie, ICT en geavanceerde materialen.

6

14

Voor een gedetailleerde versie van de analyse van de vraag zie bijlage 1.

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

5

De sector

5.1 Foto
aantal bedrijven , omzet , aantal werknemers

•

•

•

Veiligheid is geen sector, maar een toepassingsgebied.
Vrijwel altijd is sprake van een bestaande, generieke
enabling technology. Voorbeelden zijn sensoren, beeld­
verwerking, materialen en ICT. Daarvan is brede
­toepassing mogelijk: voor milieu, duurzaamheid,
­medische systemen en ook voor veiligheid.
Volledige statistiek ontbreekt, maar een schatting is wel
mogelijk.
•   Er zijn naar schatting meer dan 500 bedrijven direct
actief op de veiligheidsmarkt.7
Een onderzoek van Research voor Beleid uit 2004 leverde
kwantitatieve gegevens op over de Nederlandse
Defensiegerelateerde Industrie (NL DGI)8.
•   NL DGI bestaat uit in totaal 245 bedrijven. Bijna allemaal
ontplooien ze ook civiele activiteiten. De bedrijven zijn
vaak onderdeel van grotere, internationale opererende
organisaties. Ze zijn het meest actief binnen de lucht- en
ruimtevaart, de marinebouw, commando-, controle- en
communicatie- en informatietechnologie.
•   De omzet van NL DGI bedraagt in totaal 43 miljard euro.
1,72 miljard daarvan is defensiegerelateerd. De industrie
heeft een sterke internationale focus: 72% van de
­bedrijven verricht werkzaamheden voor het buitenland
en 45% van de omzet komt voor rekening van exportactiviteiten. Zowel grote als kleine en middelgrote
bedrijven opereren op de internationale markt.
Nederlandse bedrijven zijn vooral actief in Duitsland,
de Verenigde Staten, België en het Verenigd Koninkrijk.
Deze industrie telt 11.000 arbeids­plaatsen. Een derde
daarvan betreft R&D-activiteiten.

EZ laat momenteel de kwantitatieve gegevens over de
Nederlandse DGI actualiseren. De eerste cijfers met betrekking tot defensiegerelateerde omzet en arbeidsplaatsen laten
een stijging zien ten opzichte van het onderzoek uit 2004.
De marktstructuur kenmerkt zicht door een diffuus veld van
vraag en aanbod, een paar grote spelers en veel kleine.
belangrijkste spelers in nederland

( kennisinstellingen , bedrijfsleven , organisaties )
De overheid is van belang als vragende partij. Voor de
­centrale overheid zijn dat de ministeries van BZK, Justitie,
Defensie, VWS, VROM, Financiën, V&W en EZ. Ook hun diensten zoals de Politie, het Nationaal Coördinatiecentrum (NCC),
de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) en de
Douane zijn vragende overheidspartijen. Provincies en
7

gemeenten zijn eveneens vragende partijen, net als private
partijen zoals de luchthaven Schiphol en het Havenbedrijf
Rotterdam.
Kennisinstellingen, universiteiten en hogescholen vervullen
binnen het krachtenveld de rol van aanbieder van kennis,
expertise en opleidingen. Door onderzoek op uiteenlopende
veiligheidsonderwerpen en participatie in internationale netwerken en projecten ontwikkelen zij kennis en producten.
Onder andere TNO, het Centrum voor Wiskunde en
Informatica (CWI), het Nederlands Forensisch Instituut (NFI),
het Nationaal Instituut Fysieke Veiligheid Nibra (NIFV) en het
Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) verrichten onderzoek naar veiligheid.
Binnen de universiteiten zijn onderzoeksgroepen actief met
verschillende veiligheidsgerelateerde onderwerpen. Er vindt
onderzoek plaats naar zulke uiteenlopende onderwerpen als
de privacyconsequenties van het aangescherpte veiligheidsbeleid, intelligent cameratoezicht of nieuwe materialen voor
steek- en kogelwerende kleding. Daarbij wordt gewerkt aan
nieuwe opleidingen, zoals het Center for Safety, Security
and Justice. De universiteiten onderwijzen ook studenten in
veiligheidsgerelateerde onderwerpen.
De bedrijven op de veiligheidsmarkt variëren van grote
­partijen tot starters, waaronder universitaire spin-offs. Ze zijn
allereerst aanbieders in het krachtenveld en werken voor de
ontwikkeling van nieuwe producten en diensten vaak samen
met kennisinstellingen of universiteiten. Bedrijven zijn naast
aanbieder ook vrager, aangezien ze ook slachtoffer worden
van criminaliteit. Samen met de overheid werkt het bedrijfsleven binnen het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing
(NPC) aan oplossingen om het bedrijfsleven hier beter
­weerbaar tegen te maken.
Andere organisaties die een rol spelen zijn brancheorganisaties, publiek-private samenwerkingsverbanden en dienst­
leveranciers. Relevante brancheorganisaties zijn: Stichting
Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV),
Verbond van Beveiligingsondernemingen (VvBO), VEBON,
ICT~Office en de Federatie van Technologiebranches (FHI).
Bij de publiek-private samenwerking gaat het om het
Centrum voor Criminaliteitsbeheersing en Veiligheid (CCV),
het NPC en het Electronic Commerce Platform Nederland
(ECP.NL).
sterke nederlandse clusters

De Innovatieagenda Veiligheid gaat aan de aanbodkant uit
van sterke clusters in het Nederlandse bedrijfsleven. Aan de
identificatie van dezer sterke clusters ligt een analyse ten

Inschatting op basis van SenterNovem (2004, 2007) en Research voor
Beleid (2004)

8

Research voor Beleid (2004)

Nederland Ondernemend Innovatieland

15

grondslag. Die is gebaseerd op de aspecten ‘excellentie’ en
‘samenhang en samenwerking’. Excellentie duidt erop dat de
clusters een sterke positie innemen in economisch opzicht,
kennispositie en/of wetenschappelijke kwaliteit in inter­
nationaal perspectief. Samenhang en samenwerking geeft
aan dat er een (potentiële) gemeenschappelijke basis is voor
samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen en
­aansluiting op relevante internationale netwerken. Daarbij is
gekeken naar de samenhang en aansluiting op bestaande
nationale en Europese innovatieprogramma’s. Bij dat laatste
punt gaat het vooral om Security in het zevende
Kaderprogramma.

•

•

•

•
Op die manier zijn zeven sterke Nederlandse clusters van
bedrijven en kennisinstellingen voor het veiligheidsdomein
geïdentificeerd9:
• Detectie, indentificatie en authenticatie
•   Nieuwe vorm van waarneming, onder andere intelligent
cameratoezicht/beeldanalyse;
•   Levert input aan command & control management op
meldkamers en ondersteunt operationeel personeel
op locatie;
• ICT-veiligheid
•   Veiligheid ICT-infrastructuur: SPAM, virussen, identificatie­
fraude, phishing;
•   Beveiliging van informatie zelf: encryptie, virtual private
network ontwikkelingen;
• Command & Control
•   Operationeel management bij toezicht en incidenten,
rampen en crises;

Fysieke bescherming van personen en goederen
•   Beschermen personeel en materieel bij incidenten,
aanslagen en andere gewelddadige of bedreigende
situaties;
Situational Awareness
•   Operationeel ondersteunen van veiligheidspersoneel
op straat en in het veld, onder andere door
­toepassingen zoals PDA’s;
Onbemande waarneming
•   Operationele ondersteuning van veiligheidspersoneel,
onder andere via mobiele en andere draadloze
­toepassingen;
Simulatie, opleiding en training
•   Simulatie en serious gaming gericht op het virtueel
oefenen voor incidenten, rampen en crises.

Eerst heeft een analyse van de vraag plaatsgevonden.
Dat gebeurde bij de departementen die de drie gezamenlijke
thema’s benoemden10. Daarop volgde de analyse van het
­aanbod binnen de zeven sterke Nederlandse clusters11.
Laatste stap is een match van beide: aan welke technologiegebieden is behoefte in clusters waarin Nederland excelleert?
Figuur 3, onderaan deze pagina, geeft het overzicht:
Uit dit schema komt naar voren de volgende technologie­
gebieden binnen de verschillende programmalijnen worden
gestimuleerd:
• Opereren in ketens en netwerken: biometrie, ICT, geïntegreerd systeemontwerp en geïntegreerde ontwikkeling;
• Simulatie en training: simulatoren, serious gaming en ICT;
• Fysieke bescherming: sensoren, biometrie, ICT en
­geavanceerde materialen.

Cluster 1

Cluster 2

Cluster 3

Cluster 4

Cluster 5

Cluster 6

Cluster 7

Sensoren

X

-

-

X

X

X

-

ICT

X

X

X

X

X

X

X

Datamining

-

-

-

-

-

-

-

Datafusie

-

-

-

-

-

-

-

Geïntegreerd systeemontwerp

-

-

X

-

X

-

-

Geïntegreerd systeemontwikkeling

-

-

X

-

X

-

-

Biometrie

X

-

-

X

X

-

-

Geavanceerde materialen

-

-

-

X

-

-

-

Simulatoren

-

-

-

-

-

-

X

Serious gaming

-

-

-

-

-

-

X

Figuur 3: Benodigde technologiegebieden binnen de sterke clusters

9

16

SenterNovem, Innovation Intelligence: verkenning Veiligheid, 19 november

10

Voor een verdere uitwerking zie bijlage 1

2007

11

Voor een verdere uitwerking zie bijlage 2.

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

6

Focus

6.1 Prioriteiten
Veiligheid is een voorwaarde voor een samenleving waarin
mensen zich vertrouwd, vrij en verbonden voelen. De borging
van veiligheid behoort daarmee tot de kerntaak van de
­overheid. Duurzame en slimme bedrijvigheid kan bijdragen
aan en bevredigende uitvoering van die taak. Doelstelling
van innovatie in de veiligheidssector is verbetering van de
veiligheid en veiligheidsbeleving van de Nederlandse
­bevolking. Bovendien is een expliciete doelstelling van de
maatschappelijke innovatieagenda dat Nederland uitblinkt
met nieuwe wetenschappelijke en economische activiteit.
Deze ambitie laat zich lastig samenvatten in concrete
doelstellingen en het resultaat laat zich moeilijk meten.
Veel initiatieven grijpen op elkaar in. Het eindresultaat moet
zijn: tegemoetkomen aan de groeiende en veranderende
veiligheidsvraag. De maatschappelijke innovatieagenda geeft
hieraan een impuls. Continue verbetering van kwaliteit en
efficiëntie van de veiligheidssector moet het resultaat zijn.
De productiviteit van operationele veiligheidsorganisaties
moet omhoog, omdat anders een mismatch ontstaat tussen
de veiligheidsproblematiek en het beschikbare personeel om
deze problematiek op te lossen.
De programma’s komen tot stand aan de hand van roadmaps.
De concrete doelstellingen van de agenda krijgen vorm in
programma’s. Binnen de programma’s komt een plan voor
monitoring en evaluatie, uitgaande van een nulmeting.

•

•

•

In deze fase gaat de belangstelling uit naar kennis­
opbouw. Wat zijn precies de verschillende dreigingen en
hoe zijn ze te voorkomen?
Controleerbaarheid van documenten op echtheid.
Dit vraagt om lokale opvraagbaarheid van landelijke
informatie. Het vaststellen van identiteiten in verschillende ketens kan plaatsvinden met behulp van biometrische
gegevens. Biometrische gegevens vinden ook hun
­toepassing in de opsporing en dragen daar bij aan
­verhoging van het oplossingspercentage van misdrijven.
Het gebruik van sensoren voor informatieverzameling en
centrale opslag daarvan. De aandacht zal specifiek uitgaan
naar toepassingen voor detectie van explosieven en bio­
logische stoffen op afstand. Ook inzet van onbemande
voertuigen voor verkenning krijgt hierbij de aandacht.
Real-time situational awareness. Tijdens een operationele
handeling moet de locatie van bijvoorbeeld eigen
­militairen, agenten, leden van een arrestatieteam of
­gedetineerden tijdens vervoer precies bekend zijn.
Onderzoek moet duidelijk maken of opbouw van een
zogeheten real-time common operational picture met
behulp van sensoren mogelijk is. Alle kennis daarvoor is
in onderdelen aan­wezig, alleen nog niet in combinatie.
Op die combinatie zal de technologieontwikkeling zich
dan ook op richten.

De doelstellingen zijn bepaald per programmalijn:

Binnen de programmalijn Opereren in netwerken zal daarnaast een roadmap worden uitgevoerd voor verdere uit­
werking van het programma in de komende jaren. Binnen
de roadmap wordt beschreven met welke initiatieven een
specifiek eindresultaat wordt gerealiseerd. Specifieke
aandacht gaat hierbij uit naar de (on)mogelijkheden van
systemen als GMES en Galileo.

programmalijn 1: opereren in ketens en netwerken

programmalijn 2: simulatie , training en opleiding

Doel is dat de juiste personen op het juiste moment over de
juiste informatie beschikken. Network Enabled Capabilities
(NEC) dragen hieraan bij.
Uitwerking van deze programmalijn levert een belangrijke
bijdrage aan een integrale benadering door intensieve
samenwerking tussen partijen in het veld en tussen
departementen en aan een wezenlijke versterking van de
inlichtingenketen.
Concrete toepassingen die binnen deze programmalijn
nadere uitwerking krijgen door ontwikkeling van nieuwe
technologie:
• Veiligheid van informatie. Bij het gebruik van informatie
is het essentieel om deze te beschermen tegen inbreuk
van buiten. Gebruikers moeten weten van wie informatie
afkomstig is en of deze na opstelling nog bewerkt is.

Doelstelling is versterking van de kwaliteit van het hulp­
verleningspersoneel door goede selectie bij in- en doorstroom en een goede opleiding en training. Virtuele
­oefeningen maken onderdeel uit van dit laatste aspect.
Uitwerking van deze ­programmalijn levert naast een
­belangrijke bijdrage aan de personeelskwaliteit ook een
belangrijke bijdrage aan veilig en effectief ingrijpen.

6.2 Doelstellingen

Binnen deze programmalijn zal een roadmap worden
­uitgevoerd. Deze gaat uit van de departementale behoeften
en de behoeften die het operationele veld bij de departementen heeft aangegeven. Vraag aan kennisinstituten en
industrie is, een visie te geven op beantwoording van deze
behoeften. Welke (inter)nationale onderzoeks-, ontwikkelings- en productietrajecten vergt dit?

Nederland Ondernemend Innovatieland

17

Daarbij wordt verbinding gelegd met het sleutelgebied
Den Haag Legal Capital en de plannen voor het Centre for
Safety and Security.
programmalijn 3: fysieke bescherming

Doelstelling is verbetering van de fysieke bescherming van
gezondheid en veiligheid van eigen personeel, zoals brandweerlieden, politieagenten en andere hulpverleners.
Uitwerking van deze programmalijn levert daaraan een
belangrijke bijdrage, evenals aan bescherming van de
kritische infrastructuur en veilig en effectief ingrijpen.
Onder andere nanotechnologie en materiaalkunde bieden
een scala aan mogelijke oplossingen. Een voorbeeld is
brandveiligheid:
• Brandbestrijding vindt vaak plaats met water. Dat is zeker
tijdens missies in het buitenland of bij brandbestrijding
op lastig bereikbare locaties (hoge gebouwen, tunnels)
lang niet overal beschikbaar. Welke andere effectieve
manieren zijn er om brand te bestrijden? En hoe zijn
bestaande blusmethoden toepasbaar. In de eerste fase
van het project zal met name kennis opgebouwd moeten
worden.

18

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

7

Agenda
•

7.1 Aanpak
Uitgangspunt bij de aanpak is een tweestromenbeleid.
Op korte termijn wordt een aantal projecten per programmalijn uitgevoerd, terwijl op de middellange termijn projecten
verder worden uitgewerkt aan de hand van een roadmap.

•
•

Hoe past het beoogde eindproduct van de technologie­
ontwikkeling binnen de keten? Wat is dat eindproduct?
Hoe lost dit het maatschappelijke probleem op en hoe
versterkt het de concurrentiekracht?
Hoe worden de eventuele risico’s afgedekt?
Hoe kan het product de internationale markt op?

Middellange termijn: voor de middellange termijn zullen
de projectteams aanvulling krijgen van experts vanuit
SenterNovem en het bedrijfsleven voor ontwikkeling van
de roadmaps. Deze expertisegroepen genereren concrete
projecten op de drie themagebieden, die worden ingebracht
in de korte termijnorganisatie.

Beide stromen volgen een indeling in drie programmalijnen:
Opereren in ketens en netwerken, Simulatie en oefening en
Fysieke bescherming. Binnen elke programmalijn is gezocht
naar gemeenschappelijke projecten die voorzien in gemeenschappelijke behoeften van de vraagkant. Bij de uitwerking
van deze actielijnen zal aansluiting met de relevante nationale initiatieven en programma’s, zoals beschreven in paragraaf
3.3, worden gezocht.
de roadmaps

Korte termijn: de kortetermijnorganisatie bestaat uit projectteams die concrete projecten uitvoeren. Deze projectteams
bestaan uit vertegenwoordigers uit de subarena’s van de
Kennisarena Maatschappelijke Veiligheid en kennisnetwerken
van Defensie. Voorzover het bedrijfsleven en andere departementen hierbij nog niet zijn aangesloten, bestaat hiertoe de
mogelijkheid. Deze projectteams stellen met alle relevante
spelers de productroadmap op. Dit is een uitgebreide projectplanning aan de hand waarvan het project wordt uitgevoerd.
Het bevat onder andere de volgende elementen:

7.2 Hoe zorgen we voor
­innovatie?
Het doel van de Maatschappelijke Innovatie Agenda
Veiligheid bestaat uit technische innovaties die de veiligheid
voor de Nederlandse burger vergroten. Innovatie is het
­resultaat van een complex en intensief samenspel tussen
eind­gebruikers, bedrijven, kennisleveranciers en inter­
mediairs. Ook de dienstverlenende infrastructuur draagt er
via octrooibureaus, kapitaalverstrekkers en normen en
­standaarden toe bij. Dat geldt ook voor randvoorwaarden
zoals het fiscale klimaat en het ondernemersklimaat.

Vraag
(Consumenten & producenten)

Randvoorwaarden

Onderwijs- &
onderzoeks­
systeem

Bedrijven

Financiële omgeving
Belastingen

Grote bedrijven

Mobiliteit van arbeid
Internationale invloeden

MKB

Interactie
Onderzoeksinstellingen
Kennismakelaars

Ondernemerschap
Regelgeving

Technostarters

Privaatonderwijs
en training
Hoger onderwijs
en onderzoek
Publiek onderzoek

ICT

Infrastructuur
Financieringsomgeving

Intellectuele
eigendomsrechten

Innovatieadvies &
-voorlichting

Standaarden

Figuur 4: Dynamisch Innovatiesysteem

Nederland Ondernemend Innovatieland

19

In overleg met onder meer SenterNovem, NIDV, VNO-NCW en
NWO zal worden bepaald welke bedrijven en kennis­
instellingen bij de verschillende onderwerpen en projecten
worden betrokken.

7.3 Legitimatie overheids­
ingrijpen
Veiligheid is een collectief goed. De overheid is daarom
verantwoordelijk voor het innovatief oplossen van problemen
op het gebied van maatschappelijke veiligheid.
Een veilige samenleving is niet alleen een kwestie van
­duidelijke regels en goede handhaving. Moderne technologie
kan de informatiepositie, het situatiebeeld, de inzetsnelheid
en de effectiviteit verbeteren en de productiviteit van de
­veiligheidsketen te verhogen. Met technologische innovaties
kunnen diensten ondanks personeelsschaarste toch voldoen
aan verhoogde veiligheidseisen. De introductie daarvan zal
ook een aanpassing van werkwijzen vergen. Een nieuwe
werkwijze stelt weer nieuwe eisen aan personeel met
­betrekking tot opleiding en training.
Het optreden van veiligheidsfunctionarissen zal vaak onder
moeilijke en in bedreigende omgevingen plaatsvinden.
Daarbij dienen de persoonlijke risico’s en de risico’s voor de
omgeving tot een minimum te worden teruggebracht.
Technologie voor fysieke bescherming en kennis van
­individueel en groepsgedrag zullen leiden tot een beter
inschatten, vermijden en incasseren van risico’s.
Een georganiseerde en geregisseerde bundeling van de
Nederlandse behoeftestelling is een noodzakelijke voor­
waarde om als Nederland invloed te kunnen uitoefenen op
zowel Europese regelgeving als op de Europese Onderzoeksen Ontwikkelingsprogramma’s.
Ontwikkeling van moderne technologie voor veiligheids­
toepassingen kan moeilijk geheel en al worden overgelaten
aan de vrije markt. Daarop ontbreken namelijk:
• Standaarden;
• De koppeling van veiligheidsvraag met budget;
• De collectieve rol van de overheid op veiligheidsgebied;
• De meeropbrengst door toepassing van technologie op
andere markten;
• De noodzaak tot het snel ontwikkelen van nieuwe
toepassingen.

20

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

Dit betekent dat er behoefte is aan marktregie op:
• Stimuleren van selectieve technologieontwikkeling;
• Voorfinanciering van belangrijke productontwikkeling;
• Opstellen van (internationale) standaarden, wet- en
regelgeving;
• Uitvoering van experimenten en expliciete keuze voor
technologietoepassingen;
• Regie voor toepassing van technologie in complexe ketens
en netwerken.
Het mobiliseren van overheid, kennisinstituten, uitvoerings­
organisaties en bedrijfsleven is dan ook van groot belang.
Rollen voor de departementen van BZK, Justitie, EZ en
Defensie liggen hierbij voor de hand. De burger verwacht
van de overheid daadkrachtig en doortastend optreden.

7.4 Economische meerwaarde
De Innovatie Agenda Veiligheid en het daaruit voortvloeiende
innovatie-programma richten zich op de zeven sterke clusters
en technologiegebieden die bijdragen aan duurzame
­economische groei en aan de oplossing van knelpunten op
veiligheidsgebied.

8

Financiën en organisatie
Simulatie en training

8.1 Financiële paragraaf
algemeen

Voor de komende jaren is het volgende budget gereserveerd:
2008
Departement

2009

2010

2011

* mln euro

Binnenlandse Zaken
en koninkrijksrelaties

1

1

4

6

Justitie

1

1

4

6

Defensie

1

1

4

6

Totaal

3

3

12

18

2008

2009

2010

2011

* mln euro

Binnenlandse Zaken
en koninkrijksrelaties

1

1

1

1

Justitie

1

1

1

1

Defensie

1

1

1

1

Totaal

3

3

3

3

Totaal

200.000

Fysieke bescherming
Roadmap

200.000

Kennisontwikkeling Effectieve blusmiddelen

400.000

Totaal

600.000

De uitkomsten van de verschillende roadmaps bepalen de
inzet voor 2009 en verder.

Binnen pijler twee worden drie programma’s opgezet, die
tegelijk de drie gemeenschappelijke interdepartementale
gebieden vormen: Opereren in ketens en netwerken,
Simulatie en training en Fysieke bescherming. Deze programmalijnen worden ondergebracht in drie werkgroepen.
senternovem

De departementen hebben ervoor gekozen om een
­gemeenschappelijk programma op te stellen, in plaats van
drie afzonderlijke programma’s. De middelen zullen worden
samengevoegd.
In 2010 zal op basis van een midterm review worden besloten
over de resterende middelen.
budget 2008

In 2008 zal het budget als volgt worden verdeeld over de
drie actielijnen:
Opereren in ketens en netwerken
Roadmap

200.000

Veiligheid van informatie

500.000

Controleren van echtheidsgegevens van
documenten

500.000

Gebruik van sensoren om informatie te
verzamelen

500.000

Realtime Situational Awareness
Totaal

200.000

8.2 Organisatie

Bij goedkeuring van de agenda zal een eerste tranche
beschikbaar worden gesteld. De eerste tranche is als
volgt opgebouwd:
Departement

Roadmap

500.000
2.200.000

De werkgroepen per programmalijn bestaan uit betrokkenen
uit het veld en staan onder leiding van een deskundige voorzitter. De rol van de werkgroepen is het richting geven aan
het inhoudelijke proces om te komen tot gemeenschappelijke projecten. SenterNovem zal een ondersteunende rol
­vervullen. Dit geldt met name voor het begeleidende proces:
de keuze van projecten die gezamenlijk worden aangepakt
en welke instrumenten worden hiervoor ingezet.
Het is belangrijk om het proces en de planning van de
­programmalijnen strak in de hand te houden. Dit gebeurt
door de regiegroep, die geen inhoudelijke rol heeft. Hierin
zitten vertegenwoordigers van Defensie, Justitie, EZ en BZK.
De voornaamste taken zijn: het verbinden van de drie programmalijnen, mede door contact met Kennis en Innovatie,
en het volgen van de voortgang per programmalijn.

8.3 Stappenplan richting
programma­
per programmalijn

Voor alle drie de programmalijnen gelden de actielijnen en data:
Korte termijn:
• Bepalen van projecten die op de korte termijn uitgevoerd
kunnen worden. Dit gebeurt juni/juli 2008.

Nederland Ondernemend Innovatieland

21

Programmadirectie
Nederland
Ondernemend
Innovatieland

Regiegroep
innovatieprogramma
veiligheid
Middellange termijn

Korte termijn

Opereren in
netwerken

Opereren in
netwerken

Beschermen
personen

Beschermen
personen

Opleiding en
training

Opleiding en
training

Expertisegroepen verantwoordelijk voor het ­genereren van
middellange termijn projecten

Projectteams verantwoordelijk voor opstellen van
productroadmaps en uitvoeren van projecten

Samenstelling expertisegroepen:
• Deskundige voorzitter (expert binnen het themagebied)
• Expertise vanuit de vraagzijde:
• Arena's
• Het veiligheidsveld (haven Rotterdam, etc.)
• Expertise vanuit de aanbodzijde:
• Kennisinstituten
• Bedrijven

Samenstelling projectteams:
• Projectleider
• Projectteam
• Voor projectrelevante stakeholders:
• Bedrijven
• Kennisinstituten
• Aanbestedingsdeskundigen

N.B. In de denktanks zal ook SenterNovem deelnemen als ­begeleider van de strategische roadmaps.

Figuur 5: Organisatie

•

 epalen hoe deze projecten uitgevoerd zullen worden.
B
Wie organiseert of organiseren het? Dit gebeurt juni/
juli 2008.

•

•
Middellange termijn:
• Het bepalen van gemeenschappelijke projectvoorstellen
voor de middellange termijn met gemeenschappelijke
doeleinden. Deze worden ingebracht in de korte termijnorganisatie. Dit gebeurt medio mei 2008.

22

Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid

•

Het confronteren van de aanbodzijde met de behoeften
en doeleinden vanuit de ministeries. Dit staat gepland
voor mei/juni 2008.
Het opstellen van de roadmaps. Dit gebeurt in de expertisewerkgroepen onder begeleiding van SenterNovem.
Planning: juni-september 2008. Aan de hand van de roadmaps worden de projecten uitgevoerd.
De uiteindelijke uitvoering van de roadmap staat gepland
vanaf januari 2009.

meer informatie
Dit is een uitgave van de interdepartementale
programma­directie Kennis en Innovatie. Op de
website www.kennis-innovatie.nl kunt u terecht
voor meer informatie. Of u kunt bellen met
070 379 74 43.

nederland ondernemend
innovatieland
Nederland Ondernemend Innovatieland
verbindt het oplossen van maatschappelijke
vraagstukken met het versterken van
eco­nomische concurrentiekracht door
het stimu­leren van innovatie.
Nederland Ondernemend Innovatieland
doet dit door te investeren in projecten die
onderwijs, onderzoek en ondernemerschap
stimuleren. Dit vraagt om een rijksbrede aanpak. En daarvoor is de programmadirectie
Kennis en Innovatie in het leven geroepen,
waarin vertegenwoordigers van verschillende
ministeries samenwerken. Dit zijn op dit
moment de ministeries van BZK, Defensie, EZ,
Justitie, LNV, OCW, SZW, VROM, VWS en VenW.

Nederland
Ondernemend
Innovatieland