Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2010

Nr. 23

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2009
1. Inleiding en aanleidingen
Naar aanleiding van de toezegging aan uw Kamer gedaan, stuur ik u
hierbij een notitie over de inrichting van het netwerk van Nederlandse
vertegenwoordigingen in het buitenland aan de hand van onderscheiden
Nederlandse belangen. In het kader van de in de miljoenennota aangekondigde Brede Heroverwegingen zullen voorstellen van het thema «diplomatie» onder het hoofdstuk «internationale samenwerking» van de Brede
Heroverwegingen in de komende maanden worden ontwikkeld. Het
kabinet zal deze aan de Tweede Kamer aanbieden. Voor het debat over de
Voorjaarsnota 2010 zal het kabinet daarbij aangeven welke afwegingen
het mede op basis van deze rapporten heeft gemaakt.
Nederland beschikt reeds eeuwen over een wereldwijd netwerk van officiële vertegenwoordigingen – op sommige plaatsen al meer dan 400 jaar –
dat de Nederlandse belangen behartigt. Belangen die van oudsher liggen
op het vlak van economie en handel, vrede, veiligheid en recht, ontwikkelingssamenwerking en van het verlenen van bijstand aan Nederlanders in
het buitenland.
Voor een land dat vanwege zijn geografische omvang en open economie
in relatief hoge mate afhankelijk is van een stabiele, rechtvaardige en op
regels gebaseerde internationale orde, is dit netwerk een instrument om
deze belangen te behartigen en internationaal invloed uit te oefenen.
De Nederlandse vertegenwoordigingen staan ten dienste van elke Nederlander: de Nederlandse overheid, het parlement, burgers en bedrijven,
maatschappelijke organisaties, onderwijs- en culturele instellingen enzovoorts. De Nederlandse vertegenwoordigingen vormen tevens een ankerpunt voor Nederlandse burgers die, voor korte of langere tijd, om zakelijke
of privéredenen, in het buitenland verblijven en assistentie of gewoon een
herkenbaar aanspreekpunt nodig hebben. Ook de toegang tot Nederland
voor personen loopt in het geval daarvoor een visum of verblijfsvergunning noodzakelijk is, via de vertegenwoordigingen. Ten slotte vervullen zij
een functie als vraagbaak voor een ieder die interesse heeft in Nederland

KST137102
0910tkkst32123V-23
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

1

– bijvoorbeeld in het investeringsklimaat of in de toeristische of
onderwijs- en onderzoeksmogelijkheden die ons land biedt.
De Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland dragen bij aan
de relatieve stabiliteit, welvaart en welzijn waarin Nederlanders leven;
juist ook in een zware economische tijd als de huidige.
Het Nederlands buitenlands beleid heeft gedurende de laatste 2 decennia,
in het licht van de veranderde mondiale omstandigheden en verhoudingen, andere en soms nieuwe accenten gekregen in overeenstemming
met de in de Grondwet verankerde verantwoordelijkheden van de regering. Sinds enige tijd staat het buitenlands beleid mede in het teken van
het verlichten van de gevolgen van de wereldwijde financiële en economische crisis en van het deelnemen aan internationaal overleg daarover, in
het bijzonder in het kader van de G-20. Door de bril van de veranderde
mondiale omstandigheden wordt, op mijn initiatief, ook het netwerk van
Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland tegen het licht
gehouden.
Nederland is niet het enige land dat het eigen netwerk van buitenlandse
vertegenwoordigingen onder de loep neemt. Europese partners als Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Zweden, maar ook
andere partners zoals Canada, Australië en de VS zijn hiermee bezig. In
het licht van de hierna te schetsen mondiale ontwikkelingen is het niet
verwonderlijk dat alle buitenlandse diensten met vergelijkbare realiteiten
en daaruit voortvloeiende dilemma’s te maken hebben. Waar de globalisering van aanvankelijk binnenlandse kwesties reeds geruime tijd nieuwe
vormen van diplomatie vereiste, vraagt de globale financieel-economische crisis om een verdere intensivering van het Nederlands buitenlands beleid op een aantal terreinen. Dit wordt door alle genoemde landen
zo ervaren.
Bij het door mij genomen initiatief worden twee invalshoeken gehanteerd.
De eerste is: in hoeverre kan het netwerk van Nederlandse vertegenwoordigingen nog beter ingezet worden om de brede Nederlandse belangen te
dienen, op dit moment vooral ter bevordering van een duurzaam herstel,
groei en inclusiviteit van de Nederlandse en de mondiale economie. De
tweede is: zouden wij met minder mensen toe kunnen op onze buitenlandse kantoren en tegelijkertijd maximaal ten dienste blijven staan aan
het bevorderen van de veiligheid en het welzijn van Nederland, zijn
burgers en bedrijven. Ofwel: hoe kan het netwerk van Nederlandse vertegenwoordigingen afslanken en tegelijkertijd nog beter worden.
De eerste invalshoek zullen de leden van uw Kamer herkennen uit het
gevoerde debat over mijn begroting op 12 en 13 november 2008. In dat
debat heb ik, in reactie op een voorstel van de woordvoerder van de VVD,
toegezegd uw Kamer te informeren over de inrichting van het netwerk van
Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland in het licht van
onderscheiden Nederlandse belangen. Die toezegging doe ik hiermee
gestand.
Ik vermeldde in dat debat ook dat in het kader van het Programma
Vernieuwing Rijksdienst, dat tot doel heeft te bezuinigen, te reorganiseren
én de kwaliteit te verbeteren, een analyse en nieuwe visie op de inrichting
van dat netwerk reeds aan de orde was, gezien de reductie van 391 fte die
het ministerie van Buitenlandse Zaken moet bijdragen aan de totale
reductie van rijksambtenaren. Een kwart daarvan, dus bijna 100 volledige
arbeidsplaatsen, zal bij de buitenlandse vertegenwoordigingen gevonden
worden. Deze taakstelling vormt de achtergrond van de tweede invalshoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

2

Dit alles bijeen – de veranderde mondiale omstandigheden, mijn toezegging aan uw Kamer en de taakstelling in het kader van het Programma
Vernieuwing Rijksdienst – vormt een sterke prikkel om te bezien hoe het
beter kan met minder ambtenaren. Mijn visie hierop zet ik hierna uiteen.
2. Wat willen we voor beleid als Nederland?
Wat in het buitenland gebeurt, bepaalt in hoge mate hoe het met Nederland en met Nederlanders gaat. Nederland heeft veel te winnen bij een
duurzame en open wereldeconomie. Ruim zestig procent van onze werkgelegenheid en ons inkomen hangt daar rechtstreeks van af. Naast een
concurrerende binnenlandse markt blijft verdere internationalisering van
onze economie daarom noodzakelijk voor een welvarend, duurzaam en
ondernemend Nederland. We moeten daarbij snel en adequaat kunnen
inspelen op de veranderende omgeving door te blijven pleiten voor een
op regels gebaseerd wereldhandelssysteem en tegelijkertijd op korte
termijn kansen voor het bedrijfsleven te zoeken en te benutten.
Een structurele trend is de opkomst van economische grootmachten als
China en India die door hun groeipotentieel ook voor Nederland steeds
belangrijker worden. In deze landen speelt de overheid een veel grotere
rol in het economische domein dan bij de traditionele handelspartners. De
Nederlandse overheid zal haar internationale economische relaties
actiever en assertiever moeten invullen om te voorkomen dat Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen op een achterstand worden gezet.
Het gaat daarbij naast economische dienstverlening vooral ook om economische diplomatie. De Nederlandse vertegenwoordigingen spelen hierbij
een belangrijke rol met het inzetten van hun netwerken en «economic
intelligence». Bedrijven kunnen deze zelf niet kopen maar het blijkt vaak
essentieel te zijn voor het verkrijgen van orders. Zeker in opkomende
markten als China, India, Brazilië en Rusland maar ook in landen als Polen.
Onderzoek door de Stichting Economisch Onderzoek (SEO) in opdracht
van het Ministerie van Economische Zaken heeft daarnaast aangetoond
dat economische diplomatie de welvaart met 100 tot 200 miljoen euro per
jaar vergroot. Het Netherlands Foreign Investment Agency, dat in tal van
landen eigen medewerkers heeft op de Nederlandse vertegenwoordigingen, benadert ter plaatse via websites, e-mail, telefoon en seminars
gemiddeld ruim 18 000 buitenlandse bedrijven per jaar. Op jaarbasis
worden ongeveer 150 investeringsprojecten in Nederland gerealiseerd. Dit
brengt gemiddeld een half miljard euro aan investeringen en 3000 directe
banen binnen.
In de komende periode wil ik economische diplomatie centraler stellen in
het Nederlands buitenlands beleid. Dit vraagt om een rijksbrede inspanning. Ik zal daartoe nauwere samenwerking entameren met die collega’s
die daaraan zelf in hun internationale contacten en door inzet van hun
vakattachés op de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland
kunnen bijdragen. Dit betreft in het bijzonder, maar niet uitsluitend, de
minister en staatssecretaris van Economische Zaken.
Ook onze veiligheid, ons milieu en klimaat, kortom het leefklimaat in
Nederland in termen van welvaart en welzijn worden in hoge mate
bepaald door wat in EU-kader en nog verder buiten onze landsgrenzen
gebeurt.
Daarom is de regering zo actief als het gaat om voor ons land relevante
internationale ontwikkelingen, bijvoorbeeld op klimaatgebied. Nederland
speelt een actieve rol in de wereld door mede vorm te geven aan internationale ontwikkelingen en mede bij te sturen wanneer de internationale
rechtsorde van koers raakt. Dit is een internationaal belang en daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

3

een direct nationaal belang. Door invloed uit te oefenen op wat buiten
onze grenzen gebeurt en op internationale besluitvorming daarover,
kunnen we het beste voor Nederland en voor anderen bereiken.
Mensenrechten nemen bijvoorbeeld in het Nederlands buitenlands beleid
een centrale plaats in: mensenrechten zijn universeel, zijn dus altijd en
overal toepasbaar. Vanuit moreel oogpunt zetten wij ons daarvoor in,
maar het is ook in ons belang: een wereld waar rechten worden gerespecteerd is veiliger en biedt een zekerder omgeving om zaken in te doen.
Gelijke rechten voor mannen en vrouwen leidt tot productievere samenlevingen. Pleiten voor betere arbeidsomstandigheden in Azië leidt tot waardiger levens en eerlijker concurrentie. Ontwikkelingssamenwerking draagt
bij aan een duurzame en inclusieve wereldeconomie.
Er zijn veel meer voorbeelden. Waar vrede ver te zoeken is en extremisten
en terroristen hun kans schoon zien, helpt Nederland bij het vinden van
oplossingen. Vooral met politiek optreden in samenhang met ontwikkelingssamenwerking waar het nodig is en met militair optreden waar het
niet anders kan. Door ontwikkeling krijgt radicalisering minder kans. Dat
dient ook onze veiligheid. Intensieve economische relaties tussen landen
dragen bij aan vrede en veiligheid. Europese afspraken leiden tot effectievere criminaliteit- en terrorismebestrijding. Betere medische zorg in
ontwikkelingslanden vermindert de risico’s voor onze eigen volksgezondheid. Ambitieuze internationale klimaatafspraken moeten stijging van de
zeespiegel beheersbaar houden.
In het belang van huidige en toekomstige generaties werkt Nederland aan
een stabiele, inclusieve internationale financiële en economische orde,
internationale en individuele veiligheid, een duurzame leefomgeving,
ontwikkeling, vrijheid en recht en een resultaatgericht Europa.
Nederland heeft één, gecoördineerd en geïntegreerd buitenlands beleid
waarin alle deelbelangen zijn verdisconteerd. Alleen met een inhoudelijk
sterke, eenduidige en consequente uiting van onze positie kunnen wij
invloed uitoefenen en onze belangen nastreven. De Ambassades zijn
hiervoor uitvoeringsinstrumenten.
3. Waar willen we dat?
Nederland zoekt steun en samenwerking in fora als de Verenigde Naties,
de Europese Unie, de NAVO, de Wereldbank, het IMF, de G-20 en via dagelijkse bilaterale contacten, zowel vanuit en in Den Haag maar zeker ook via
de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland.
De huidige wereldwijde spreiding van het netwerk van Nederlandse vertegenwoordigingen is een afspiegeling van het brede spectrum van Nederlandse belangen en van het grote beroep dat door een brede groep van
publieke en private actoren, vooral voor economische en consulaire
dienstverlening, op de Nederlandse vertegenwoordigingen wordt gedaan.
Gezien de omvang van de taak is het van belang ervoor zorg te dragen dat
deze vorm van wereldwijde belangenbehartiging steeds op de meest
verantwoorde en efficiënte wijze vorm krijgt. Het is mijn voornemen om
de individuele vertegenwoordigingen nog beter toe te snijden op de
Nederlandse kernbelangen en de Haagse aansturing van dit netwerk
verder te verbeteren.
De Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland zijn er om de
belangen van het gehele Koninkrijk te dienen. Zij zijn nimmer het exclusieve domein van het ministerie van Buitenlandse Zaken geweest. Het zijn
in formele zin vertegenwoordigingen van ons staatsbestel en in de praktijk
filialen van de BV Nederland. Juist in tijden van een economische crisis
kunnen deze vertegenwoordigingen bijdragen aan het vinden van extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

4

kansen en mogelijkheden voor het Nederlandse bedrijfsleven, ook voor
het midden- en kleinbedrijf. Het bevorderen van de bekendheid van
Nederland als aantrekkelijke vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven
hoort hier eveneens bij, wat van belang is voor de werkgelegenheid in
Nederland. Ook behoort de vertegenwoordiging van de belangen van de
Caribische Koninkrijksdelen en haar overheden, burgers en bedrijven tot
de taak van de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland.
In de lidstaten van de Europese Unie maken de ambassades integraal
onderdeel uit van de inspanningen om invloed uit te oefenen op de
inhoud van het beleid dat in Brussel tot stand komt. Deze ambassades
rapporteren over voor Nederland relevante ontwikkelingen die van
invloed kunnen zijn op Europese besluitvorming en voeren zo nodig een
lobby die ervoor zorg moet dragen dat Nederlandse beleidsposities en
belangen over het voetlicht komen.
De Nederlandse vertegenwoordigingen houden zich bezig met de gehele
breedte van taken van het diplomatieke bedrijf: het onderhouden van de
betrekkingen met het land van vestiging, analyse van en informatievoorziening over voor Nederland en Nederlanders relevante ontwikkelingen op
vooral politiek, economisch en veiligheidsterrein in het land van vestiging,
onderhandelen in internationale fora, op de bres springen voor mensenrechten, lobbyen in Europese hoofdsteden voor Nederlandse belangen in
de EU, het uitvoeren van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingbeleid en het over het voetlicht brengen van o.a. Nederlandse investeringsmogelijkheden, de Nederlandse cultuur en Nederlandse kennis en technologie. Het netwerk wordt daartoe door alle geledingen van de
Rijksoverheid en andere overheidsorganen benut.
Nederlanders reizen steeds vaker en verder voor werk, studie of vakantie.
De Nederlandse vertegenwoordigingen verlenen, wanneer daar om wordt
gevraagd, consulaire diensten, waaronder administratieve handelingen
als legalisaties en paspoortverlening. Ook het faciliteren van deelname
aan verkiezingen in Nederland behoort tot de taken van onze vertegenwoordigingen in het buitenland. Als Nederlanders in het buitenland in de
problemen raken, wordt assistentie verleend bijvoorbeeld bij evacuaties
en bij aanhoudingen of detenties. Dit laatste betreft zowel het bezoeken
van gedetineerden als het bemiddelen bij het tot stand brengen van
verzoeken in het kader van de Wet Overbrenging Tenuitvoerlegging Strafvonnissen (WOTS) wanneer deze van toepassing is.
Daarnaast is sprake van een groeiend aantal niet-Nederlanders dat ons
land wil bezoeken voor zakelijke doeleinden, voor een studie of als toerist
en zich tot onze ambassades en consulaten wendt voor informatie en/of
een visum.
Deze tijd laat zien dat de globalisering tot vrijwel alle facetten van ons
leven is doorgedrongen. De globalisering had er reeds eerder toe geleid
dat een toenemend aantal, aanvankelijk binnenlandse, onderwerpen een
internationale dimensie kreeg. Illustratief hiervoor is dat veel activiteiten
van de collega ministeries, provinciale en gemeentelijke overheden inmiddels een bereik hebben tot buiten onze landsgrenzen. Vooral collega
ministeries, maar ook locale overheden doen daarom steeds vaker een
beroep op onze vertegenwoordigingen in het buitenland. Dit zal als
gevolg van de financieel-economische crisis alleen maar toenemen. Het is
dan ook niet verwonderlijk dat op dit moment een kwart van de uitgezonden Nederlandse ambtenaren, namelijk 375 van in totaal 1475 uitgezonden ambtenaren, attachés van andere ministeries en het Kabinet
Nederlandse Antillen zijn. Het gaat daarbij om attachés die zich bezighouden met o.a. personenverkeer, milieu en klimaat, volksgezondheid,
defensieaangelegenheden, landbouw, weg-, lucht- en maritiem transport,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

5

culturele zaken, maar ook liaisons van bijvoorbeeld de veiligheidsdiensten
en het KLPD.
De Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland zijn in zekere zin
de oren, ogen en handen van Nederland buiten onze grenzen. Zij informeren ons over wat er gaande is en zij dragen actief uit wat Nederland
wil. In die zin zijn het onze lobbykantoren.
4. Wat voor posten hebben we daarvoor nodig?
Een veelheid aan taken en een noodzakelijke reductie in personeel leiden
tot één conclusie: er moeten aan de hand van de specifieke Nederlandse
belangen scherpere keuzes gemaakt worden over de kerntaken van de
verschillende Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland en,
als consequentie daarvan, over de personele inrichting van de posten.
Met steeds meer instanties en overheidsorganen die een beroep doen op
de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland dient ook de
aansturing van de posten efficiënter en eenduidiger vorm gegeven te
worden.
Het is dus naar mijn mening niet meer nodig dat alle Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland alle kerntaken uitoefenen.
Een vanzelfsprekende consequentie van deze beleidsvisie is dat bij een
aantal vertegenwoordigingen op den duur de vraag gesteld zal kunnen
gaan worden of het voortbestaan nog voldoende gerechtvaardigd is.
Het gaat om 160 diplomatieke vertegenwoordigingen (ambassades,
permanente vertegenwoordigingen bij internationale organisaties en
consulaten-generaal) en een vijftigtal gespecialiseerde kantoren van
andere ministeries, waaronder Netherlands Business and Support Offices
(NBSO’s), Netherlands Education Support Offices (NESO’s), kantoren van
de Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) en een Netherlands
Agricultural Business Support Office (NABSO). Van de 160 diplomatieke
vertegenwoordigingen zijn er 36 gevestigd in partnerlanden op het gebied
van ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast is er een breed netwerk van
340 honoraire consulaten, die op plaatsen die voor Nederland en Nederlanders van belang zijn, maar waar geen Ambassade in de onmiddellijke
nabijheid is gevestigd, relevante lokale contacten onderhouden en consulaire en economische diensten kunnen verlenen.
Dit geheel wordt draaiend gehouden door 1475 uitgezonden medewerkers
– waarvan 375 van andere ministeries dan Buitenlandse Zaken – en 2280
lokale medewerkers waarvan er ruim 200 werkzaam zijn voor andere
ministeries. In het verleden is al een belangrijke slag gemaakt om daar
waar mogelijk uitgezonden medewerkers te vervangen door doorgaans
goedkopere lokale medewerkers. Om redenen van nationale veiligheid zit
er echter een grens aan wat op dit gebied mogelijk is.
Wat de inzet van uitgezonden personeel betreft, ziet het huidige postennet
er als volgt uit:
• 675 uitgezonden BZ-medewerkers houden zich bezig met handelsbevordering, economisch en financieel beleid, cultuurbeleid, ontwikkelingssamenwerking en politieke doelen.
• 135 BZ-medewerkers houden zich bezig met asiel, migratie en consulaire dienstverlening.
• 290 uitgezonden BZ-ers houden zich bezig met taken op het gebied van
financieel beheer, facilitaire, secretariële en andere ondersteunende
diensten. Deze ondersteunen niet alleen de BZ-medewerkers maar ook
de medewerkers van andere departementen en/of hun uitvoerende
diensten.
• Ongeveer 375 medewerkers houden zich bezig met beleid van andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

6

ministeries door wie zij ook worden uitgezonden. Hierbij is tevens het
NFIA meegerekend. Hierbij is de inzet van uitgezonden personeel t.b.v.
NBSO, NESO en NABSO niet meegenomen. In totaal gaat het bij deze
laatste groep om een dertigtal uitgezonden medewerkers van andere
ministeries.
5. Hoe gaan we die slag maken?
1. Scherpere keuzes maken betekent dat voor elke individuele vertegenwoordiging een nieuwe afweging zal worden gemaakt welke prioriteiten Nederland heeft in het land van vestiging en waaraan het
minder of slechts passief aandacht hoeft te besteden. In landen waar
bijvoorbeeld energiebelangen prevaleren, zal nog nadrukkelijker
daarop ingezet worden. Andere voorbeelden zijn (kennis)economische
belangen, bevordering van mensenrechten en het dichterbij brengen
van de millennium ontwikkelingsdoelen.
2. Dergelijke moderniseringsslagen en het aanbrengen van meer focus in
de werkzaamheden van de Nederlandse vertegenwoordigingen zullen
zowel van de organisatie en het personeel, als ten aanzien van de
beschikbare middelen meer flexibiliteit vragen. Hiermee wordt het
uitgangspunt verlaten dat ook de kleine Ambassades op het volledige
spectrum van alle denkbare taken inzetbaar moeten zijn. In de nabije
toekomst moet achter de algemene term «post» een efficiënt, zo klein
en taakgericht mogelijk kantoor schuilgaan dat optimaal invulling geeft
aan voor dat land (of die regio) specifieke Nederlandse belangen,
waarbij het overigens ook kan gaan om een niet-diplomatieke post
(uitvoeringskantoor). Van de vertegenwoordigingen in strategische
landen of op plaatsen waar Nederland een groot aantal belangen te
behartigen heeft, zal overigens ook in de toekomst verwacht blijven
worden dat zij ten aanzien van het brede spectrum van Nederlandse
belangen ondersteuning verzorgen en activiteiten uitvoeren.
3. Een andere maatregel die ik onderzoek, is het regionaliseren van
administratieve taken op het gebied van bedrijfsvoering en consulaire
zaken, d.w.z. het bundelen van administratieve taken van meerdere
Nederlandse vertegenwoordigingen binnen één geografische regio op
één van deze kantoren. Een zevental proeven daarmee is al gestart in
Europa, Noord-Amerika, Latijns Amerika en in zuidelijk Afrika. Doel
hiervan is het waarborgen van kwaliteit zodat het mogelijk is om met
minder uitgezonden personeel een hogere efficiëntie en een grotere
continuïteit in de bedrijfsvoering te bereiken.
4. Daarnaast wordt momenteel gekeken naar mogelijkheden voor
nauwere samenwerking met gelijkgezinde landen. Op consulair terrein
betekent dat meer samenwerking in EU-verband, bijvoorbeeld bij
evacuaties en door versterkte visumvertegenwoordiging of gezamenlijke visumkantoren.
5. Tevens staat Nederland open voor mogelijkheden voor co-locatie met
gelijkgezinde landen. Zo wordt in Lagos, Dar es Salaam, Bujumbura en
Tbilisi het gebouw waarin de Nederlandse vertegenwoordiging is
ondergebracht, gedeeld met andere landen met als doel de bedrijfsvoeringlasten te verlagen.
6. Op het gebied van ontwikkelingssamenwerking is om dezelfde
redenen gekozen voor co-locatie met Noorwegen, Zweden, Finland,
Canada en het Verenigd Koninkrijk in het Joint Donor Office in Juba in
Zuid-Soedan.
7. In dit kader is tevens relevant te noemen dat Nederland zich op het
gebied van ontwikkelingssamenwerking ook inzet voor intensivering
en rationalisering van samenwerking tussen donoren.
8. In deze context is het goed om stil te staan bij de voornemens tot
oprichting van de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) na de
inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. Op langere termijn zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

7

dit invloed hebben op de taken en samenstelling van de vertegenwoordigingen van de EU-lidstaten in landen buiten de EU. Gezien de
verwachte geleidelijke opbouw van de EDEO en het feit dat de taken
van deze dienst in eerste instantie vooral zullen bestaan uit taken die
op dit moment door de Europese Commissie of het Raadssecretariaat
worden uitgeoefend, zullen de gevolgen voor de individuele vertegenwoordigingen van de EU-lidstaten buiten de Europese Unie aanvankelijk beperkt zijn. Nadat de EDEO een aantal jaren gefunctioneerd heeft,
zal een evaluatie plaatsvinden. Aan de hand van deze evaluatie kan
worden bezien of het takenpakket van de EDEO moet worden uitgebreid. Pas wanneer daartoe besloten is, kan een beter beeld ontstaan
van de gevolgen die dit voor het netwerk van Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland zal hebben. Voor Nederland is het in
dit stadium vooral van belang om van meet af aan goed gekwalificeerde mensen te kunnen plaatsen op posities binnen de EDEO die
voor Nederland van strategisch belang zijn. Zoals toegezegd tijdens
het algemeen overleg van 7 oktober jl. zal ik uw kamer informeren over
de lange termijn visie op de EDEO in relatie tot het netwerk van Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland.
9. Daarnaast zal ook aan de Haagse kant het één en ander veranderen.
Een geïntegreerd buitenlands beleid vraagt immers om een geïntegreerde aansturing. Om het netwerk van Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland beter in te kunnen zetten voor de hele rijksoverheid, is het mijn voornemen de aansturing van dit netwerk in Den
Haag op een zodanige wijze te coördineren dat andere ministeries
daarbij nog nauwer betrokken zullen zijn. De afspraken met het ministerie van Economische Zaken in het kader van het Concordaat blijven
overigens onverminderd van kracht.
10. Efficiënter aansturen betekent ook dat Rijksbreed zoveel mogelijk
uniformering plaatsvindt van de voorwaarden waaronder uitzending
plaatsvindt. Hierover vindt thans interdepartementaal overleg plaats.
De bovengenoemde keuzes en maatregelen zijn bedoeld om binnen een
meer flexibele organisatie met minder mensen efficiënter te werken en zo
toch een betere kwaliteit te kunnen leveren. Hierbij moet echter wel
worden aangetekend dat de verwachtingen van Nederlandse burgers,
overheid en bedrijven ten aanzien van de kwaliteit en de snelheid van de
dienstverlening door vertegenwoordigingen van Nederland in het buitenland altijd hoog zijn. Scherpere keuzes maken, minder mensen en duidelijker prioriteiten stellen, betekent dat er soms «nee» verkocht zal moeten
worden. Daarbij kan gedacht worden aan het minder vaak bezoeken van
gevangenen of het beperken van andere vormen van consulaire bijstand
aan Nederlanders in den vreemde. Het is de taak van het ministerie van
Buitenlandse Zaken om van tevoren zo goed mogelijk duidelijk te maken
wat men van de verschillende vertegenwoordigingen wel en niet mag
verwachten. Aan de communicatie hierover, ten behoeve van de vele
verschillende klanten van de vertegenwoordigingen van Nederland in het
buitenland, zal ik extra aandacht besteden.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 V, nr. 23

8