Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

23 645

Openbaar vervoer

Nr. 636

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 september 2016
Ik ben blij met de uitkomsten van het onderzoek naar incomplete
transacties, want die laten een duidelijke afname zien van het percentage
reizen waarbij niet is in- of uitgecheckt. Het percentage incomplete
transacties is van 1,7% gedaald naar 1,3%. Het totale bedrag dat reizigers
na een incomplete transactie terug hebben gevraagd bij de vervoerders is
toegenomen van € 2,7 miljoen naar € 4,8 miljoen. De totale omvang van
niet teruggevorderde gelden is gedaald van € 16 miljoen naar € 4,2
miljoen.
Het onderzoek naar incomplete transacties is een update van het
onderzoek naar incomplete transacties dat twee jaar geleden in uitgevoerd1. Met genoegen bied ik u hierbij dat onderzoek aan, dat in opdracht
van de vervoerders wederom door Panteia is uitgevoerd en waarbij
dezelfde onderzoeksmethodiek is gehanteerd als twee jaar geleden2. De
uitkomsten zijn daardoor te vergelijken. Tevens ontvangt u de reactie van
het NOVB op de onderzoeksresultaten3.
De verwachting is dat het percentage van 1,3% verder zal afnemen. In het
NOVB is afgesproken om de maatregelen die eerder zijn ingezet om het
percentage incomplete transacties terug te dringen tot minder dan 1%
worden voortgezet en dat deze maatregelen op onderdelen worden
aangescherpt zolang dit percentage boven de 1% ligt. Voorbeelden
hiervan zijn het bijplaatsen van in- en uitcheckpalen en het in gebruik
nemen van poortjes op meer stations. Het NOVB zal de ontwikkelingen
blijven monitoren. In de bijgevoegde reactie van het NOVB is nader
ingegaan op het maatregelen pakket. Kortheidshalve verwijs ik daarnaar.

1

Kamerstuk 23 645, nr. 579
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-23645-636
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 645, nr. 636

1

Eén van de maatregelen is de pilot met enkelvoudig in en uitchecken. Ik
heb uw Kamer hierover een voortgangsmelding toegezegd en dat doe ik
hieronder.
Pilot enkelvoudig in- en uitchecken
De pilot enkelvoudig in- en uitchecken heeft -zoals ik u ook tijdens het
algemeen overleg OV, OV-chipkaart en taxi van 2 februari en 28 juni heb
gemeld – vertraging opgelopen door mededingingsrechtelijke vraagstukken. In het NOVB van 15 september hebben we besloten dat in maart
2017 een volwaardige pilot op de Valleilijn start. Enkelvoudig in- en
uitchecken vermindert de kans op gemiste checkouts en is klantvriendelijker. Ik herken dan ook de wens van reizigers hiervoor. Het huidige
systeem gaat ervan uit dat iedere reiziger afrekent per vervoerder. Voor
enkelvoudig in- en uitchecken moet dat principe aangepast worden. Dat
blijkt niet makkelijk voor elkaar te krijgen en levert organisatorische,
juridische, financiële en mededingingsrechtelijke vraagstukken op. In de
pilot op de Valleilijn (Amersfoort – Ede – Wageningen) tonen de
vervoerders NS en Connexxion hun bereidheid om hier oplossingen voor
te zoeken.
Tijdens de voorbereiding van de pilot constateerden betrokken partijen
een aantal punten op het gebied van mededinging. Hiervoor is de
Autoriteit Consument & Markt (ACM) benaderd. De ACM heeft eind juni
2016 gemeld dat de pilot beperkingen van de concurrentie met zich
meebrengt. Er kan echter gebruik gemaakt worden van de uitzonderingsmogelijkheden die de Mededingingswet biedt. ACM stelt de volgende
randvoorwaarden aan de pilot:
– de pilot moet na 12 maanden worden teruggedraaid,
– de pilot geeft geen mandaat voor landelijke invoering en
– vervoerders moeten voldoende waarborgen treffen ten aanzien van
het delen van concurrentiegevoelige transactie- en projectgegevens.
De reactie van ACM heb ik samen met betrokken partijen op 15 september
in het NOVB besproken. We hebben gezamenlijk geconcludeerd dat ACM
aangeeft dat de pilot door kan gaan, maar dat de randvoorwaarden
beperkingen opleggen. Het na afloop verplicht terugdraaien van de pilot is
voor reizigers erg onvriendelijk en brengt hoge kosten met zich mee.
In het NOVB van 15 september hebben NS en Connexxion een voorstel
voor een andere invulling van de pilot op de Valleilijn gepresenteerd. Het
alternatief maakt gebruik van registratie via een mobiele telefoon en de
OV-chipkaart. De transactiegegevens worden bij een externe derde partij
belegd, waardoor vervoerders geen inzicht krijgen in elkaars transactiedata, noch in persoonlijke reisgegevens van klanten. De reiziger
ontvangt o.a. een factuur achteraf.
Met de alternatieve invulling worden de bezwaren van ACM op de
oorspronkelijke invulling geadresseerd, omdat de gegevens van een
vervoerder niet bij een andere vervoerder terecht komen (loopt via een
zogenaamde Trusted Third Party) en er geen afspraken over tarieven
nodig zijn. Omdat ACM niet naar dit alternatief heeft gekeken, kan dit niet
met zekerheid gezegd worden. Met het alternatief is er geen tijdsbeperking van toepassing en hoeft de huidige situatie na 12 maanden niet
hersteld te worden. Daarnaast geeft het alternatief perspectief op
landelijke toepassing.
Ik vind het een interessant voorstel. Door nieuwe ontwikkelingen in de
techniek kan hetzelfde doel behaald worden. Een innovatief betaalsysteem
is beter toegespitst op een systeem van enkelvoudig in- en uitchecken dan
het OV-chipkaartsysteem. Vervoerders gaan dit voorstel nu verder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 645, nr. 636

2

uitwerken. Het moet bijvoorbeeld snel duidelijk worden hoeveel reizigers
aan de pilot kunnen deelnemen, wat realistische tijdlijnen zijn, hoe
omgegaan wordt met privacygegevens enz. Ik vind het uiteraard ook
belangrijk dat er draagvlak voor dit voorstel is bij reizigers.
De pilot enkelvoudig in- en uitchecken op de Valleilijn wordt in maart
operationeel. Nog niet duidelijk of deze pilot op de oorspronkelijke wijze
of via het alternatief wordt ingevuld. Vervoerders werken het alternatief
verder uit en indien deze niet uigevoerd wordt, wordt de pilot op de
oorspronkelijk voorziene wijze uitgevoerd. Daarmee kunnen we de baten
van enkelvoudig in- en uitchecken in de praktijk beproeven. Naast de pilot
loopt er de komende maanden ook een traject waar gekeken wordt wat
nodig is om een besluit over landelijk enkelvoudig in- en uitchecken in de
treinketen te kunnen nemen. Daarvoor worden onder meer de mogelijkheden om met nieuwe technieken enkelvoudig in- en uitchecken te
realiseren en de kosten en baten ervan in kaart gebracht.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 645, nr. 636

3