Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 418

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2024)

Nr. 131

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 februari 2024
Tijdens de behandeling van het Belastingplan 2024 op 26 oktober 2023
heeft uw Kamer het nader gewijzigde amendement van de leden Omtzigt
c.s. over een recht op inzage in het eigen dossier, met daarbij een
bezwaar- en beroepsmogelijkheid aangenomen1. Ik heb toegezegd uw
Kamer begin dit jaar te informeren over de praktische aanpak ten aanzien
van het voorstel om een recht op inzage van het eigen fiscale dossier met
bezwaar- en beroepsmogelijkheid in de wet op de nemen2. Met deze brief
geef ik uitvoering aan deze toezegging.
De leden Omtzigt c.s. creëren met het amendement een wettelijke
grondslag waarmee een belastingplichtige of inhoudingsplichtige kan
verzoeken om inzage in gegevens die op hem betrekking hebben (het
«eigen fiscaal dossier»). Daarnaast voorziet dit amendement in een
bezwaar- en beroepsmogelijkheid tegen de beslissing op het verzoek tot
inzage. Hierdoor wordt het mogelijk dat een beslissing op inzage
rechterlijk getoetst wordt, wat leidt tot een sterkere rechtspositie van de
belastingplichtige. De wettelijke grondslag voor het recht op inzage in
gegevens treedt in werking met ingang van 31 december 2025 of eerder
op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Het doel van het amendement onderschrijf ik, dit heb ik ook aangegeven
in mijn brief van 8 november 2023, waarin ik een toelichting heb gegeven
op de aangenomen amendementen bij het pakket Belastingplan 2024.3
Openheid en transparantie van de overheid naar burgers en bedrijven is
erg belangrijk, het uitvoeren van dit amendement zal daar zeker aan
bijdragen. Tegelijkertijd heb ik in deze brief ook benoemd dat het
amendement grote impact heeft op de uitvoering (personele capaciteit en
ICT). De manier waarop we inzage in het «eigen fiscaal dossier» gaan
1

Kamerstukken II 2023/24, 36 418, nr. 110.
Kamerstukken II 2023/24, TZ20 231, nr. 033
3
Kamerstukken I 2023/24, 36.418, B
2

kst-36418-131
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 131

1

organiseren zal dan ook een aandachtspunt blijven en vraagt om keuzes.
Belangrijk is dat we werkenderwijs verder invullen hoe en in welke
volgorde we zaken gaan organiseren. Daarom heb ik een programmaorganisatie laten opzetten die hier verder invulling aan gaat geven.
Ik heb in mijn brief van 8 november 20234 aangegeven een uitvoeringstoets te laten doen (in het eerste kwartaal 2024) die de impact op de
uitvoering en kosten in beeld moet brengen. Voor het doen van een
uitvoeringstoets is het nodig dat de beoogde concept algemene maatregel
van bestuur (AMvB) is ingevuld en de keuzes in de programmafase zijn
gemaakt. Daarnaast is een uitvoeringstoets een ingeregeld en standaardproces, dat plaatsvindt aan het eind van het wetgevingstraject, als formeel
sluitstuk op een definitieve wettekst. Omdat ik graag nu al in de
ontwerpfase een eerste beeld wil vormen van de gevolgen voor de
uitvoering, hanteer ik daarom een andere werkwijze. Ik kom in juni met
een stappenplan, waarin ik aangeef hoe stapsgewijs informatie uit het
fiscaal dossier inzichtelijk gemaakt kan worden. Ik zal de uitvoerbaarheid
hiervan, vooruitlopend op de uitvoeringstoets, globaal laten toetsen met
een uitvoeringsanalyse.
In deze uitvoeringsanalyse laat ik op hoofdlijnen een beeld schetsen van
hoe de inrichting van het amendement eruit kan komen te zien en welke
gevolgen er zijn voor de uitvoering. De uitvoeringsanalyse gaat hiermee
nader in op de volgende hoofdvragen:
– Hoe kan het amendement worden uitgevoerd?
– Is helder wat de opgedragen taak is en/of worden er knelpunten
voorzien? Zijn er bij gesignaleerde knelpunten passende oplossingsrichtingen?
– Is de organisatie voldoende toegerust voor een doeltreffende en
doelmatige uitvoering?
– Wat is een eerste inschatting en bandbreedte van de kosten voor
realisatie en uitvoering?
– Wat zijn de verwachte effecten van de regeling?
– Is voorzien in duidelijke, uitvoerbare en kosteneffectieve alternatieven
voor delen die nog niet zijn ingeregeld (zoals handmatige processen)?
– Welke mogelijkheden zijn er om bij te sturen indien de aannames die
gedaan zijn in de vragen alsnog niet blijken te kloppen?
Daar waar nog nader onderzoek nodig is, zal dat in de uitvoeringsanalyse
worden uitgelicht en in een vervolgproces worden meegenomen.
Programma-aanpak inzage in het fiscaal dossier
Er is binnen het Ministerie van Financiën een programma opgezet
bestaande uit betrokkenen vanuit beleid, wetgeving en uitvoering. Het
programma brengt, onder leiding van een programmadirecteur van de
Belastingdienst, in kaart welke stappen genomen moeten worden om het
amendement uit te kunnen voeren.
Het programma laat ik de komende periode langs de volgende sporen
uitwerken:
I:
Inventarisatie en analyse (januari – april 2024):
• in samenwerking met het programma «Informatiehuishouding
op Orde» van het Ministerie van Financiën een verkenning
uitvoeren naar wat het geven van inzage aan burgers en
bedrijven in hun dossiers precies inhoudt en wat dat betekent
voor organisatie, processen en systemen;

4

Kamerstukken I 2023/24, 36 418, B

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 131

2

•

II:

III:

door middel van een marktonderzoek verkennen welke informatiebehoefte belastingplichtigen zelf hebben en of hier een
wenselijke volgorde voor implementatie in zit;
• definiëren wat de onderdelen zijn van een «eigen fiscaal dossier»
(inhoud) waar inzage in verleend moet worden en wat, wanneer
per dossier inzichtelijk is of inzichtelijk moet worden gemaakt
(plan).
• De complexiteit zal per informatiestroom verschillen, zo is
bijvoorbeeld veel informatie rond de aangiften inkomstenbelasting al beschikbaar, terwijl binnen andere informatiestromen nog
veel georganiseerd moet worden;
• het programma betrekt in de aanpak welke mogelijkheden
burgers nu al hebben om inzage te krijgen in hun eigen
gegevens en hoe zich dit verhoudt tot dit amendement. Door
zoveel mogelijk gebruik te maken van lopende processen van
inzageverzoeken op basis van de AVG kunnen we leren van
reeds uitgewerkte werkwijzen en van daaruit verder bouwen.
Daarbij dient uiteraard nadrukkelijk oog te zijn voor het feit dat
dit amendement veel ruimer en breder is dan bestaande
grondslagen.
Planvorming en uitvoeringsanalyse (mei/juni 2024):
• inzicht krijgen en vergelijken van de (informatie)behoefte van
belastingplichtigen, verkregen uit marktonderzoek, met al
bestaande initiatieven binnen de Belastingdienst en het
Ministerie van Financiën;
• het – op basis van deze inzichten – uitvoeren van een uitvoeringsanalyse en een passend plan. Dit plan zal zich enerzijds
richten op het gebruik van ingezette bewegingen binnen de
Belastingdienst en anderzijds op de noodzakelijke aanvullende
acties hierop. Zo zal al doende geleerd worden, onder andere
met visuele representaties van een mogelijk eindresultaat en
tijdpaden;
• het opleveren van de uitvoeringsanalyse, inclusief een stappenplan waaruit duidelijk wordt welke onderdelen, wanneer zullen
worden aangeboden.
De resultaten van de uitvoeringsanalyse zijn ook nodig voor het
vormgeven van de AMvB en geven nader inzicht welke uitzonderingen op het recht wenselijk zijn. Daarbij wordt ook gekeken wat
het amendement betekent voor de Douane en de dienst
Toeslagen. Verder wordt ook de invordering betrokken, waarbij
de wenselijkheid van een vergelijkbaar inzagerecht in de
invordering wordt onderzocht en zo ja, onder welke voorwaarden en op welke termijn een dergelijke grondslag realiseerbaar en uitvoerbaar is.
Uitvoering stappenplan en realisatie van de doelstellingen (tot eind
2025):
• het samenstellen van de inhoud van de AMvB en de hierop
gebaseerde uitvoeringstoets;
• in overleg met de Raad voor de rechtspraak in beeld brengen
van de mogelijke werklastgevolgen voor de rechtspraak. Hierbij
zal rekening worden gehouden met de gevolgen van het
instellen van rechtsmiddelen tegen een afwijzende beslissing op
bezwaar naar aanleiding van een inzageverzoek. Dit volgt nadat
de AMvB in concept gereed is;
• in fasen zal toegewerkt worden naar een geïmplementeerd
verzoek- en inzageproces voor het «eigen fiscaal dossier» van
burgers en bedrijven (beoogde implementatiedatum uiterlijk
eind 2025).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 131

3

In het programma «Informatiehuishouding Op Orde Belastingdienst» is in
hoofdlijnen de visie op de toekomstige inrichting uitgewerkt en is een
aanpak voor de komende jaren opgesteld. Tegelijkertijd besef ik dat het
tijdsplan hiervan niet geheel overeenkomt met de voor dit amendement
benodigde tijdspaden.
Ik heb de Belastingdienst dan ook gevraagd met het programma «inzage
fiscaal dossier» te laten zien welke versnelling en alternatieven mogelijk
zijn zodat tegemoet kan worden gekomen aan de toegezegde implementatiedatum van het amendement. Ik zal bewaken dat in dit stappenplan ook
zichtbaar is met welke tussenstappen deze eindsituatie gaat worden
bereikt.
Een belangrijk onderdeel van het opgezette programma voor de
uitvoering van het amendement is om in de komende periode verder te
definiëren wat het «eigen fiscale dossier» voor een belastingplichtige
inhoudt, welke onderdelen vallen hier wel en niet onder, op welke periode
ziet de informatiebehoefte en wat de reikwijdte hiervan is. Er bestaat op
dit moment namelijk geen integraal fiscaal dossier per belastingplichtige.
Bij de Belastingdienst wordt gewerkt langs de lijn van individuele
administraties van de verschillende belastingmiddelen en de informatieuitwisseling die hierbij plaatsvindt met de belastingplichtige. Zodra dit
beeld er is, moet uitgewerkt worden wat nodig is om inzage te organiseren. Met de verwachte omvang van bijvoorbeeld ca. 10 mln. particulieren die aangifte inkomstenbelasting doen, is nu al duidelijk dat dit
handmatig niet uitvoerbaar is. Om deze reden moeten er keuzes gemaakt
worden ten aanzien van wat, wanneer, op welk moment informatie uit het
fiscaal dossier inzichtelijk kan worden gemaakt voor burgers en bedrijven.
Dit vraagt om een passende groeiaanpak, waarin stap voor stap wordt
gewerkt aan uitbreiding met een geprioriteerde volgorde. In het
programma zal werkende weg getoetst worden of de vormgeving en
inrichting passend is voor de doelgroep en de uitvoeringsorganisatie.
Samenhang met het IV-portfolio Belastingdienst
Uw Kamer is op meerdere momenten geïnformeerd over de modernisering van het ICT-landschap. Onderdelen van het beoogde «fiscaal
dossier» bevinden zich in meerdere applicaties en verspreid over
meerdere ketens. Voor de korte termijn, namelijk voor de beoogde
implementatiedatum van 31 december 2025, wordt onderzocht wat
mogelijk is om inzage in het fiscaal dossier te realiseren op basis van de
aanpak van andere inzagemogelijkheden en met de huidige
ICT-voorzieningen. Parallel wordt onderzocht wat de structurele aanpak op
de langere termijn zou moeten worden om gegevens en documenten die
tot het fiscaal dossier van burgers en bedrijven behoren eenvoudig
inzichtelijk te maken met ondersteuning van ICT-voorzieningen.
De voor de structurele aanpak mogelijk noodzakelijke aanvullende
activiteiten zullen dan, rekening houdend met de moderniseringsopgave
en prioriteiten in het meerjarenportfolio, worden uitgewerkt en ingepland.
Tot slot
Door in te zetten op het inzichtelijk maken van informatie die tot het
«eigen fiscaal dossier» van burgers en bedrijven behoren kom ik
tegemoet aan de toenemende behoefte van de samenleving naar
openheid en transparantie van de overheid. Het inzagerecht kan een
bijdrage leveren aan het vergroten van het vertrouwen dat burgers en
bedrijven hebben in de overheid. Ik neem uw Kamer mee in de daarvoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 131

4

benodigde stappen en dilemma’s, bijvoorbeeld voor de ICT van de
Belastingdienst. Zoals eerder in deze brief genoemd, is het volgende
moment na de uitvoeringsanalyse.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 131

5