Financieringsmonitor 2016-2
Onderzoek naar de financiering van het
Nederlandse bedrijfsleven

Ton Kwaak
Zoetermeer, mei 2017
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, evenals opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na
schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.
Ver.:

Inhoudsopgave
Samenvatting

5

1

Inleiding

9

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Doel van de Financieringsmonitor
Wijzigingen ten opzichte van eerdere edities
De zoektocht van de ondernemer samengevat
Interpretatie van de weergegeven resultaten
Leeswijzer

9
10
11
11
13

2

Oriëntatie op financiering

15

3

De financieringsaanvraag

19

4

Resultaten van de financieringsaanvraag

23

5

De toekomst

27

Bijlagen
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4

C11536

31
Onderzoeksverantwoording
Kenmerken van de bedrijvenpopulatie
Vragenlijst
Nader gedetailleerde uitkomsten

31
35
37
47

3

Samenvatting
Inleiding
Toegang tot financiering is van groot belang voor de ontwikkeling van het
bedrijfsleven. Echter, terwijl vreemd vermogen van oudsher een belangrijke bron van
financiering voor MKB-bedrijven is, neemt het volume van uitstaande leningen van
grote banken aan het MKB af. Met de gegevens die deze monitor oplevert, wordt
inzicht verkregen in de actuele behoefte van ondernemers aan financiering en in de
wijze waarop zij in die behoefte voorzien.
Deze editie van de Financieringsmonitor geeft een overzicht van de toegang tot
financiering van bedrijven met ten minste twee werkzame personen in het particulier
bedrijfsleven, dat wil zeggen alle bedrijven met uitzondering van de financiële
instellingen, de onroerend goed sector en de zorg. Het gaat om het
financieringsgedrag in de periode juni -december 2016. Bij die analyse worden drie
fasen onderscheiden: de oriëntatie op externe financiering, de aanvraag van externe
financiering, en de uitkomst van die aanvraag. Daarnaast is gevraagd naar de
vooruitzichten van bedrijven voor 2017. De gegevens van de monitor verschaffen
inzicht in de zoektocht van ondernemingen naar financiering en leggen ontwikkelingen
hierin bloot.

Oriëntatie op financiering
20% van de bedrijven met ten minste 2 werkzame personen heeft zich in de tweede
helft van 2016 georiënteerd op het verkrijgen van financiering, dat wil zeggen dat ze
de mogelijkheid hebben onderzocht of het verkrijgen van externe financiering de
positie van het bedrijf zou kunnen versterken. Op een totale populatie van 326.000
bedrijven met ten minste twee werkzame zijn dat circa 65.000 bedrijven. Bezien naar
bedrijfsgrootte zijn het het kleinbedrijf (10 -49 werkzame personen) en het
grootbedrijf (ten minste 250 werkzame personen) waar oriëntatie op financiering meer
dan gemiddeld voorkomt. De oriëntatie op financiering is het geringst in
microbedrijven (2 -9 werkzame personen); dit sluit aan bij het feit dat microbedrijven
niet elk jaar investeringen doen. Voor het totale MKB (2 -249 werkzame personen) ligt
het percentage bedrijven dat zich de tweede helft van 2016 op financiering
oriënteerde met 18% net iets onder het gemiddelde van alle bedrijven.
Bedrijven die in 2015 winstgevend waren en/of een meer dan gemiddelde solvabiliteit
hadden hebben zich vaker dan gemiddeld op het verkrijgen van financiering
georiënteerd. Aannemelijk is dat financieel goed presterende bedrijven eerder gericht
zijn op investeringen en expansie. Bedrijven die in 2015 verliesgevend waren en/of
een minder dan gemiddelde solvabiliteit kenden oriënteren zich ook veelvuldig op
financiering. Dit betreft vooral de behoefte aan voldoende werkkapitaal.
Onder snelle groeiers is de oriëntatie op financiering lager dan gemiddeld.
Het kunnen doen van investeringen in huisvesting, bedrijfsmiddelen en overige activa
is de meest genoemde reden van bedrijven om zich te oriënteren op financiering. Het
mogelijk maken van investeringen is van toenemend belang.
Bedrijven oriënteren zich vooral op het verkrijgen van leningen; oriëntatie op het
verkrijgen van eigen vermogen komt sporadisch voor. Leasing en factoring wordt door
een derde van de bedrijven genoemd, alternatieve financieringsvormen (waaronder
crowdfunding) door 15%. Vooral onder microbedrijven is crowdfunding een trend.
In totaal oriënteerde het MKB zich op het verkrijgen van € 9,5 miljard.

C11536

5

De voornaamste reden die bedrijven nomen om zich niet te oriënteren op het
verkrijgen van financiering is dat men geen externe financiering nodig heeft omdat er
voldoende eigen middelen beschikbaar zijn of omdat bestaande kredietlijnen voldoen;
dit wordt door 75% van de MKB-bedrijven genoemd.

Aanvraag van financiering
Na de oriëntatiefase volgt mogelijk de eigenlijke financieringsaanvraag.78% van de
bedrijven die zich eerder op externe financiering hebben georiënteerd gaat
daadwerkelijk over tot de aanvraag van externe financiering. Dat gebeurt
bovengemiddeld vaak in middelgrote en grote bedrijven, vooral microbedrijven zien
uiteindelijk relatief vaak (30%) af van het daadwerkelijk aanvragen van externe
financiering.
In lijn met de voorafgaande oriëntatie, betreft de aanvraag van financiering vooral
een aanvraag van vreemd vermogen. Het vaakst wordt financiering aangevraagd bij
een bank. Vaak is dat de huisbank maar vooral het grootbedrijf noemt ook wel een
andere bank. Leasing en factoring is ook een belangrijke bron, evenals – voor microen kleine bedrijven - crowdfunding. In totaal vraagt het MKB voor een bedrag van
€ 7,5 miljard financiering aan. Dat is meer dan het bedrag waarop men zich
aanvankelijk oriënteerde; het verschil zit vooral in het middenbedrijf.
Een financieringsaanvraag wordt in gemiddeld 6 weken afgehandeld.
Van jaar op jaar bezien vertoont het percentage bedrijven dat financiering aanvraagt
(ten opzichte van de totale bedrijvenpopulatie) wel variatie. Er is echter geen
duidelijke trend te ontdekken.

Resultaat van de aanvraag
Nadat een bedrijf een financieringsaanvraag heeft gedaan is het aan de potentiële
financier om de aanvraag toe te kennen. Het afgelopen half jaar is 78% van de
financieringsaanvragen geheel toegekend, en nog eens 7% gedeeltelijk. In 15% van
de gevallen werd de aanvraag afgewezen. Deze percentages zijn sinds de tweede
meting van 2015 stabiel, voordien daalde het percentage afwijzingen (over 2013
bedroeg het aantal afwijzingen nog 38%). Daarbij moet wel worden gewezen op de
ongunstige resultaten voor de microbedrijven: 35% van de microbedrijven ziet zijn
aanvraag afgewezen.
Het percentage afgewezen financieringsaanvragen is negatief gecorreleerd met de
winstgevendheid en de solvabiliteit van bedrijven: naarmate winstgevendheid en
solvabiliteit hoger zijn is het afwijzingspercentage lager. Als belangrijke grond voor
afwijzing wordt een te groot risico voor de kredietverstrekker genoemd, en dat risico
is waarschijnlijk kleiner dal het aanvragende bedrijf winstgevend en/of meer dan
gemiddeld solvabel is.
Het totale bedrag dat aan MKB-bedrijven is verstrekt bedraagt € 6,1 miljard, dat is
81% van het aangevraagde bedrag. De verhouding tussen verkregen en aangevraagd
bedrag is het laagst in micro bedrijven (51%) en het hoogst in middelgrote bedrijven
(95%). Het lage percentage voor de microbedrijven hangt uiteraard samen met het
hoge afwijzingspercentage.
Ongeveer een kwart van de bedrijven waarvan de financieringsvraag is afgewezen
geeft aan dat de afwijzing uiteindelijk geen gevolgen voor het bedrijf heeft. 17% van
de bedrijven geeft echter aan dat de afwijzing een rem op de groei zet, vooral omdat
er niet geïnvesteerd kan worden.

6

C11536

De toekomst
Bedrijven is ook gevraagd naar hun verwachtingen ten aanzien van hun
financieringssituatie in 2017. 19% verwacht komend jaar een financieringsbehoefte te
hebben, dat is in lijn met eerdere metingen. Het krachtigst is deze behoefte in kleinen grootbedrijf, net als bij de oriëntatie op financiering het afgelopen half jaar.
Het voorkomen van een financieringsbehoefte varieert weinig met de
winstgevendheid, maar wel met de solvabiliteit: bedrijven met een hoge solvabiliteit
verwachten het meest komend jaar een financieringsbehoefte te hebben. Snelle
groeiers verwachten relatief vaak een financieringsbehoefte te hebben.
In totaal verwacht het MKB komend jaar een financieringsbehoefte van € 12 miljard.
Uiteindelijk verwacht men daarvan € 10,3 miljard, ofwel 86%, daadwerkelijk te
verkrijgen. In dit opzicht zijn microbedrijven pessimistischer dan middelgrote
bedrijven, in lijn met de resultaten van de financieringsaanvragen het afgelopen half
jaar.

C11536

7

8

C11536

1

Inleiding
De Financieringsmonitor geeft een overzicht van de toegang tot financiering van
bedrijven met ten minste 2 werkzame personen in het particulier bedrijfsleven, dat wil
zeggen alle bedrijven met uitzondering van financiële instellingen, de zorg en de
onroerend goed sector. Deze rapportage behandelt de uitkomsten van de
najaarsmeting van 2016, uitgevoerd in de laatste helft van december, en de eerste
helft van januari 2017. De cijfers hebben betrekking op het gerealiseerde
financieringsgedrag gedurende het daaraan voorafgaande halfjaar (juni tot december
2016) en de verwachtingen van bedrijven voor de komende twaalf maanden.
Resultaten worden, wanneer mogelijk, naar vier grootteklassen op basis van
werkgelegenheid, en naar zeven sectoren gepresenteerd. Weging van de resultaten
vindt plaats op basis van werkgelegenheid. In Bijlage 1 is een
onderzoeksverantwoording opgenomen.

1.1

Doel van de Financieringsmonitor
De gegevens in deze monitor geven inzicht in de actuele en toekomstige behoefte van
ondernemers aan financiering en in de wijze waarop in die behoefte wordt voorzien.
Toegang tot financiering is van groot belang voor de ontwikkeling van het
bedrijfsleven. Daarentegen neemt het volume van uitstaande leningen van financiële
instellingen aan niet-financiële bedrijven de laatste jaren af (Figuur 1.1), bij een
dalend aandeel van probleemleningen1 in het totale volume uitstaande leningen aan
het MKB (Figuur 1.2). Met de gegevens die deze monitor oplevert, wordt inzicht
verkregen in de actuele behoefte van ondernemers aan financiering en in de wijze
waarop zij in die behoefte voorzien.

1

C11536

Leningen met een betalingsachterstand van meer dan 90 dagen.

9

Figuur 1.1

Volume uitstaande leningen van financiële instellingen aan niet-financiële bedrijven (in miljoenen
Euro)

450,000
400,000
350,000
300,000
250,000
200,000
150,000
100,000
50,000
0

okt 2016
mei 2016
dec 2015
jul 2015
feb 2015
sep 2014
apr 2014
nov 2013
jun 2013
jan 2013
aug 2012
mrt 2012
okt 2011
mei 2011
dec 2010
jul 2010
feb 2010
sep 2009
apr 2009
nov 2008
jun 2008
jan 2008
aug 2007
mrt 2007
okt 2006
mei 2006
dec 2005
jul 2005
feb 2005
sep 2004
apr 2004
nov 2003
jun 2003
jan 2003
Bron: DNB/ECB, Bank Lending Survey (http://www.dnb.nl/en/statistics/statistics-dnb/financialinstitutions/banks/domestic-mfi-statistics-monetary/index.jsp)

Figuur 1.2

Uitstaande leningen (index, 2015Q1= 100, linker as) en probleemleningen (aandeel in procenten,
rechter as) van financiële instellingen aan het MKB in het niet-financiële bedrijven

110

11

108
11

106
104

10

102
100

10

98
9

96
94

9

92
90

8

2016Q3

2016Q2

2016Q1

2015Q4

2015Q3

2015Q2

2015Q1

2014Q4

2014Q3

2014Q2

2014Q1

2013Q4

2013Q3

percentage probleemleningen (rechter as)

totaal uitstaande leningen aan MKB-bedrijven, index 2015Q1= 100 (linker as)

Bron: DNB/ECB, Bank Lending Survey (http://www.dnb.nl/en/statistics/statistics-dnb/financialinstitutions/banks/domestic-mfi-statistics-monetary/index.jsp). Probleemleningen zijn leningen met een
betalingsachterstand van meer dan 90 dagen.

1.2

Wijzigingen ten opzichte van eerdere edities
De Financieringsmonitor bestaat inmiddels een aantal jaren in min of meer
ongewijzigde vorm. Sinds editie 2016-1 zijn echter enkele belangrijke verbeteringen in

10

C11536

de Financieringsmonitor aangebracht. In het bijzonder is het concept van de ‘reis’ van
de ondernemer geïntroduceerd. Een ondernemer vraagt immers niet zonder meer
financiering aan, hij oriënteert zich eerst op wat gewenst is en wat kan, en gaat dan
pas mogelijk tot een aanvraag voor financiering over. Vervolgens valt te bezien in
hoeverre de aanvraag ook succesvol is. Deze oriëntatiefase is toegevoegd in
vergelijking tot eerdere edities van de Financieringsmonitor.
De tweede belangrijke wijziging ten opzichte van eerder edities van de
Financieringsmonitor is de expliciete aandacht voor microbedrijven (bedrijven met 2 9 werkzame personen). Deze groep van bedrijven maakt immers meer dan 80% uit
van de totale populatie van bedrijven in het particulier bedrijfsleven met twee of meer
werkzame personen.

1.3

De zoektocht van de ondernemer samengevat
Zoals hiervoor beschreven, wordt het financieringsproces van ondernemers
stapsgewijs beschouwd: men oriënteert zich op financiering, vervolgens wordt een
financieringsaanvraag gedaan, en deze is ten slotte al dan niet succesvol. In Figuur
1.3 wordt deze zoektocht samengevat.
De afgelopen zes maanden heeft 20% van het totaal aantal bedrijven zich
georiënteerd op financiering. 78% daarvan - dus 16% van het totaal aantal
bedrijven - gaat vervolgens tot een aanvraag van financiering over. 78% van het
aantal bedrijven dat een financieringsaanvraag indient - ofwel 12% van het totaal
aantal bedrijven - is daarin volledig succesvol.
Verder verwacht 19% van de bedrijven de komende 12 maanden financiering nodig te
hebben.

1.4

Interpretatie van de weergegeven resultaten
De Financieringsmonitor 2016-2 betreft een steekproef onder 1000 bedrijven2 met
twee of meer werkzame personen in het particulier bedrijfsleven, dat wil zeggen alle
bedrijven met uitzondering van de financiële instellingen. Uit het feit dat het gaat om
bedrijven met ten minste 2 werkzame personen volgt dat ZZP-ers niet in beschouwing
zijn genomen3. Het betreft een enquête onder een disproportioneel getrokken
steekproef van de Nederlandse bedrijvenpopulatie, die deels telefonisch en deels als
internetenquête is afgenomen. Herweging van de resultaten zorgt er voor dat
representatieve uitspraken gedaan kunnen worden. Om valide uitspraken naar
grootteklasse te kunnen doen, bevat iedere grootteklasse in de steekproef ten minste
172 (in het grootbedrijf) respondenten4. Een aantal van 172 waarnemingen komt bij
een betrouwbaarheidsniveau van 95% overeen met een foutenmarge van 8% als de
verdeling over twee kenmerken 50/50 is 5. Bij een uitsplitsing van het totale
bedrijfsleven in microbedrijven, kleine bedrijven, middenbedrijven en grote bedrijven
bedraagt de 95% foutenmarge dus hooguit 8%. Voor meer gedetailleerde groepen bijvoorbeeld bedrijven die zich op financiering georiënteerd hebben, die immers maar
20% van de totale populatie uitmaken - zijn de steekproefaantallen veel kleiner, en
zijn de foutenmarges beduidend groter. In zulke gevallen worden uitkomsten
voornamelijk kwalitatief geduid.
2

32% van de waarnemingen zijn via een internetenquête uitgevoerd bij bedrijven die eerder al hadden
aangegeven te willen deelnemen aan een vervolgmeting. De overige waarnemingen zijn via een telefonische
enquête verkregen. Het gebruik van een onderzoekspanel vergroot de betrouwbaarheid van de uitkomsten
3
ZZP-ers zijn buiten beschouwing gelaten omdat enerzijds hun aantal erg hoog is, en anderzijds hun
financieringsbehoefte gering. Door hun grote aantal zou meenemen van ZZP-ers de overall resultaten kunnen
vertekenen.
4
In microbedrijven (2 -9 werkzame personen) is de steekproef 361 groot; verder zijn er 253 kleine bedrijven
(10 -49 werkzame personen), 214middelgrote bedrijven (50 -249 werkzame personen) en 172 grote bedrijven
(ten minste 250 werkzame personen) in de enquête.
5
Dit is het ongunstigste geval; bij een andere verdeling is de marge kleiner, bijvoorbeeld 6% bij een 75/25
verdeling,

C11536

11

Figuur 1.3

Stapsgewijs financieringsproces van bedrijven, inclusief ongewogen steekproefaantallen

Bron: Panteia. De hoogte van de kolommen is in verhouding met de totale bedrijvenpopulatie. N geeft het
ongewogen aantal bedrijven weer waar de tellingen op gebaseerd zijn.

12

C11536

1.5

Leeswijzer
Deze rapportage is opgebouwd uit 5 hoofdstukken inclusief deze inleiding. Leidend
principe bij de presentatie van de resultaten is de zoektocht van de ondernemer: van
oriëntatie op financiering, via het daadwerkelijk aanvragen van financiering, tot het
verkrijgen van financiering. In het volgende hoofdstuk wordt stil gestaan bij de
oriëntatiefase van bedrijven. Dit wordt gevolgd door de beslissing om daadwerkelijk
een aanvraag voor financiering te doen in hoofdstuk 3. Na het bespreken van deze
fase, inclusief de motivaties die bedrijven gehad hebben om dit wel of niet te doen,
worden de uitkomsten van de aanvragen besproken in hoofdstuk 4. Afsluitend wordt
een blik op de toekomst geworpen door te kijken naar de verwachte toekomstige
financieringsbehoefte.
Bijlage 1 geeft een verantwoording van het uitgevoerde onderzoek. In Bijlage 2
worden enkele algemene kenmerken van de onderzochte populatie - het particulier
bedrijfsleven - belicht. Bijlage 3 bevat de vragenlijst. Bijlage 4 bevat enige
aanvullende informatie uit de steekproef.

C11536

13

2

Oriëntatie op financiering
In Figuur 2.1 is aangegeven welk deel van de bedrijven zich het afgelopen jaar heeft
georiënteerd op het verkrijgen van financiering, dat wil zeggen dat bedrijven de
mogelijkheid hebben onderzocht of verkrijgen van externe financiering, aanvullend op
de beschikbare kredietruimte (voor welk doel dan ook) de positie van het bedrijf zou
kunnen versterken. Daarbij is het bedrijfsleven langs verschillende lijnen
onderverdeeld: naar bedrijfsgrootte en sector, maar ook naar winstgevendheid,
solvabiliteit en groei. De figuur laat zien dat 20% van de bedrijven zich in 2016 heeft
georiënteerd op het verkrijgen van financiering. Op een totale populatie van ruim
326.000 bedrijven met ten minste twee werkzame personen (zie Bijlage 2) zijn dat
circa 65.000 bedrijven.
Figuur 2.1

Oriëntatie van bedrijven op externe financiering 2016

0%

10%

microbedrijf

20%

30%

15%

40%

50%

60%

25%

18%

82%
31%

69%

landbouw

28%

72%

industrie

26%

74%

bouw

26%

74%

handel

27%

transport en ICT
9%
19%

81%

25%

75%

16%

verlies in 2015

84%

21%

hoge solvabiliteit

79%

23%

77%

15%

lage solvabiliteit

snelle groeier

53%
91%

winst in 2015

gemiddelde solvabiliteit

73%
47%

overige diensten

quitte in 2015

100%

85%

grootbedrijf

zakelijke diensten

90%

75%

15%

MKB

80%

85%

kleinbedrijf
middenbedrijf

70%

85%

21%

79%

11%

89%

geen snelle groeier

20%

80%

alle bedrijven 2016-2

20%

80%

wel georiënteerd

niet georiënteerd

Bron: Panteia

Voor het totale MKB bedraagt het percentage bedrijven dat zich op financiering
georiënteerd heeft 18%. Oriëntatie op het verkrijgen van financiering komt het meest
voor in het grootbedrijf (ten minste 250 werkzame personen); ook onder kleine
bedrijven (10 -40 werkenden) komt oriëntatie op financiering vaak voor. Onder
microbedrijven is de oriëntatie op externe financiering het geringst, ook minder dan

C11536

15

men op basis van de sectorstructuur zou verwachten6. Reden is dat microbedrijven
relatief minder vaak investeringsplannen hebben7,
In het navolgende wordt een aantal aspecten van de oriëntatie op financiering nader
bezien. Tabel 2.1 geeft enkele kerncijfers over de oriëntatie van bedrijven op
financiering.

Welke bedrijven oriënteren zich op financiering?
Naar sector bezien, komt oriëntatie op financiering het meest voor onder transport- en
ICT bedrijven. Deze bedrijven kennen dan ook een hoog investeringsniveau. Onder
bedrijven in de zakelijke en overige dienstverlening komt oriëntatie op financiering
relatief weinig voor. Een verklaring is dat bedrijven in deze sectoren relatief weinig
kapitaalintensief zijn.
Bedrijven die in 2015 winstgevend waren, hebben zich vaker dan gemiddeld op het
verkrijgen van financiering georiënteerd. Beter presterende bedrijven zullen eerder de
stap naar uitbreiding willen wagen.
Het beeld ten aanzien van de solvabiliteit van bedrijven is gemengd. Bedrijven met
een gemiddelde solvabiliteit oriënteren zich het minst op het verkrijgen van
financiering, bedrijven met een hoge of een lage solvabiliteit het meest. Dit resultaat
werd ook in de Financieringsmonitor 2016-1 gevonden. Voor bedrijven met een lage
solvabiliteit speelt een grotere behoefte aan werkkapitaal een rol.
Onder snelle groeiers komt oriëntatie op het verkrijgen van financiering relatief weinig
voor. Daarbij moet wel gewezen worden op het gering aantal snelle groeiers onder de
respondenten (33), waardoor het betrouwbaarheidsinterval erg ruim is.

Met welk doel oriënteren bedrijven zich op financiering?
De meest genoemde reden om zich op het verkrijgen van financiering te oriënteren is
het kunnen investeren in huisvesting, bedrijfsmiddelen en overige vaste activa. Dit
beeld komt in elke grootteklasse naar voren. In vergelijking met eerdere edities van
de Financieringsmonitor wordt het mogelijk maken van investeren nu duidelijk vaker
genoemd. Dit spoort met de toegenomen investeringsactiviteit in de economie en een
ambitie tot autonome groei bij bedrijven. Snelle groeiers oriënteren zich vaker dan
andere bedrijven op financiering ten behoeve van groei en overnames.

Op welke financieringsvormen oriënteren bedrijven zich?
Het verreweg meest genoemde type financiering waarop bedrijven zich oriënteren is
de lening, bij de huisbank dan wel bij een andere bank. Uiteindelijk oriënteert 90%
van de zich oriënterende bedrijven zich op het verkrijgen van louter vreemd
vermogen. Men oriënteert zich praktisch niet op het verkrijgen van alleen eigen
vermogen. Wel is het zo dat 9% van de bedrijven zich oriënteert op een combinatie
van eigen en vreemd vermogen; onder microbedrijven komt dit zelfs bij 16% van de
bedrijven voor. Ten opzichte van Financieringsmonitor 2016-1 is de oriëntatie op
vreemd vermogen toegenomen; dit houdt verband met gunstiger wordende
voorwaarden voor vreemd vermogen (herfinanciering), met een breder palet van
mogelijke financieringsvormen (bijvoorbeeld leasing en factoring), en het streven naar
eigen autonomie (weinig ‘pottenkijkers’). Leasing en factoring wordt door 22% van de
6

Als oriëntatie op financiering onder microbedrijven in de sectoren even vaak zou voorkomen als het sectoraal
gemiddelde over alle grootteklassen, dan zou 22% van de microbedrijven zich op financiering georiënteerd
hebben tegen 15% in werkelijkheid.
7
Uit ERBO cijfers blijkt dat circa 50% van de microbedrijven investeringsplannen heeft. Dit percentage bedraagt
75% in het kleinbedrijf, 90% in het middenbedrijf, en 95% in het grootbedrijf.

16

C11536

zich oriënterende bedrijven (microbedrijven: 10%) genoemd; dit is een forse toename
ten opzichte van eerdere metingen. Vooral voor microbedrijven zijn alternatieve
financieringsbronnen een opkomend fenomeen8. Alternatieve financieringsbronnen zijn
bijvoorbeeld participatiemaatschappijen, crowdfunding platforms, kredietunies en
business angels en andere informele investeerders.

Op hoeveel financiering oriënteren bedrijven zich?
Het bedrag waarop een doorsnee MKB-bedrijf zich oriënteert bedraagt € 200.000; dit
varieert tussen € 100.000 in microbedrijven, € 200.000 in kleine bedrijven, en
€ 1,4 miljoen in het middenbedrijf9. In totaal oriënteert het MKB zich op financiering
voor een bedrag van € 9,5 miljard: € 4 miljard in microbedrijven, en € 3,5 miljard in
kleine bedrijven, en € 2 miljard in middelgrote bedrijven.

Waarom bedrijven zich niet op het verkrijgen van financiering
oriënteren
De voornaamste reden die bedrijven noemen om zich niet op het verkrijgen van
financiering te oriënteren is dat men het niet nodig acht omdat men voldoende liquide
middelen beschikbaar heeft. Deze reden wordt genoemd door 73% van de bedrijven
die zich niet georiënteerd hebben, en dit percentage is min of meer stabiel in
vergelijking met eerdere edities van de Financieringsmonitor. Vooral microbedrijven (2
-9 werkzame personen) en kleine bedrijven (10 -49 werkzame personen) noemen
deze reden, veelal omdat ze niet allemaal investeringsplannen hebben. Verder wordt
genoemd dat de bestaande kredietlijnen voldoen. Ook noemen middelgrote en grote
bedrijven wel als reden dat het moederbedrijf uiteindelijk beslist.

8

In tegenstelling tot edities van de Financieringsmonitor van voor 2016 is het beter benutten van bestaande
kredietlijnen hier buiten beschouwing gelaten, dit is immers geld waarover het bedrijf al beschikt.
9
De variatie in de opgegeven bedragen is groot. Daarom is hier de mediaan als indicator van de centrale
tendentie gekozen omdat deze minder gevoelig is voor uitbijters. Verder is de analyse beperkt tot het MKB,
omdat in het grootbedrijf teveel uitbijters voorkomen om een verantwoorde statistische analyse mogelijk te
maken.

C11536

17

Tabel 2.1

Kerngegevens oriëntatie van bedrijven op financiering

kleinbedrijf
25%

middenbedrijf
15%

MKB

percentage bedrijven dat zich heeft georiënteerd op financiering

microbedrijf
15%

18%

grootbedrijf
31%

alle
bedrijven
20%

van bedrijven die zich wel hebben georiënteerd:
voor welke doelen vond oriëntatie plaats?
investeringen in bedrijfskapitaal & huisvesting
werkkapitaal
groei en overnames
herfinanciering

93%
39%
24%
20%

71%
42%
21%
16%

78%
38%
27%
20%

81%
38%
23%
20%

86%
36%
28%
11%

80%
41%
29%
41%

waar hebben deze bedrijven zich georiënteerd op financiering?
huisbank
andere bank
eigen middelen
leasing & factoring maatschappijen
alternatieve bronnen
(crowdfunding)

68%
19%
30%
17%
46%
(26%)

79%
31%
35%
30%
12%
(4%)

84%
45%
18%
43%
12%
(7%)

80%
36%
27%
35%
15%
(7%)

92%
64%
19%
28%
12%
(3%)

83%
41%
25%
33%
15%
(6%)

wat was de aard van de financiering waarop men zich georiënteerd
heeft?
eigen vermogen
vreemd vermogen
beide

0%
84%
16%

1%
90%
9%

0%
91%
9%

1%
90%
9%

0%
92%
8%

0%
90%
9%

op welke vorm van financiering heeft ment zich georiënteerd?
lening
rekening courant
leasing & factoring
beter benutten kredietruimte
cash
achtergestelde lening

41%
14%
10%
8%
9%
6%

26%
19%
21%
14%
3%
6%

35%
16%
27%
8%
3%
3%

31%
18%
23%
11%
4%
5%

33%
21%
20%
13%
3%
4%

31%
18%
22%
11%
3%
5%

oriëntatie door het MKB: bedrag per bedrijf (x € 1 miljoen) (*) (**)
totaal bedrag van oriëntatie door het MKB (x € 1 miljard) (*) (**)

0.1
4.0

0.3
3.5

1.4
2.0

0.2
9.5

van bedrijven die zich niet hebben georiënteerd:
waarom hebben ze zich niet georiënteerd?
niet nodig, voldoende eigen middelen
moederbedrijf beslist hierover
bestaand krediet voldoet
verwacht het niet te zullen krijgen

78%
0%
11%
6%

81%
7%
4%
5%

71%
21%
7%
0%

75%
14%
7%
2%

57%
29%
12%
0%

73%
16%
7%
2%

(*)
(**)

In ve rband met de grote s prei di ng van bedragen binnen het grootbedri jf worden voor het grootbedri jf - en da armee voor al l e bedri jve n - geen
s cha tti nge n gegeven
om de i nvl oed va n ui tbi jters te ve rmi jde n i s met het be di a ne bedrag gereke nd

Bron: Panteia

18

C11536

3

De financieringsaanvraag
Na de oriëntatiefase volgt (mogelijk) de definitieve financieringsaanvraag. Figuur 3.1
laat zien welk deel van de bedrijven die zich op het verkrijgen van financiering
georiënteerd hebben, ook daadwerkelijk een aanvraag tot financiering heeft gedaan.
Tabel 3.1 geeft enkele kerncijfers over de feitelijke financieringsaanvraag, voor
externe financiering buiten de bestaande kredietruimte.
Uiteindelijk gaat 78% van de bedrijven die zich op het verkrijgen van financiering
georiënteerd hebben, daadwerkelijk over tot een aanvraag van financiering; dat zijn in
totaal circa 50.000 bedrijven. Daadwerkelijk overgaan tot het doen van een
financieringsaanvraag gebeurt bovengemiddeld vaak in het midden- en grootbedrijf,
terwijl vooral microbedrijven die zich wel georiënteerd hebben op het verkrijgen van
financiering, uiteindelijk niet tot het daadwerkelijk aanvragen van financiering
overgaan.
Figuur 3.1

Bedrijven die zich op het verkrijgen van financiering georiënteerd hebben en daadwerkelijk een
financieringsaanvraag doen (% van het aantal bedrijven dat zich georiënteerd heeft).

0%

10%

20%

30%

40%

microbedrijf

60%

70%

80%

90%

kleinbedrijf

75%

25%

81%

MKB

19%

78%

grootbedrijf

22%

81%

landbouw

19%

76%

24%

65%

35%

bouw

78%

22%

handel

75%

25%

transport en ICT

85%

zakelijke diensten

11%

81%

19%

69%

31%

64%

36%

hoge solvabiliteit

79%

gemiddelde solvabiliteit
lage solvabiliteit

20%
89%

winst in 2015

verlies in 2015

15%

80%

overige diensten

quitte in 2015

100%

30%

middenbedrijf

industrie

50%

70%

21%
88%

73%

12%
27%

snelle groeier

91%

9%

geen snelle groeier

78%

22%

alle bedrijven 2016-2

78%

22%

alle bedrijven 2016-1

80%

20%

daadwerkelijk aangevraagd

uiteindelijk niet aangevraagd

Bron: Panteia

C11536

19

Trends
Figuur 3.2 geeft aan dat over de tijd gezien, een min of meer constant percentage
bedrijven financiering aanvraagt10. Dit is verrassend daar bedrijven nu meer dan
vroeger investeringen in vaste activa doen, en het producentenvertrouwen toeneemt.
De perceptie van bedrijven op aanbieders van kapitaal kunnen hier een rol spelen,
gelet op het feit dat het vermoeden uiteindelijk geen financiering te krijgen bedrijven
ervan weerhoudt om na oriënteren op het verkrijgen van financiering daadwerkelijk
een aanvraag te doen. Een belangrijke reden kan ook zijn dat in de loop der tijd
bedrijven - door hogere winstgevendheid - over meer eigen middelen beschikken.
Figuur 3.2

Aandeel bedrijven dat financiering aangevraagd heeft in de totale bedrijvenpopulatie*

20%
18%
16%
trend

14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%
2012-2

2013-2

2014-2

2015-2

2016-2

Bron: Panteia
*

In de edities van de Financieringsmonitor voor 2016 is bedrijven gevraagd of zij financiering hebben
gezocht buiten betere benutting van bestaande kredietruimte. Vanaf 2016 is dit opgesplitst in oriëntatie
en het daadwerkelijk doen van een aanvraag. Bijgevolg zijn de uitkomsten voor editie 2016-1 en
volgende niet goed vergelijkbaar met die voor 2015-2 en eerder. Verder wordt in de 1-metingen van
elke editie gevraagd naar de financieringsaanvraag in het afgelopen jaar, terwijl in de 2-metingen
gevraagd wordt naar het afgelopen half jaar; daardoor zijn deze metingen niet goed vergelijkbaar, en
daarom zijn de 1-metingen niet opgenomen in de figuur.

Welke bedrijven doen daadwerkelijk een
financieringsaanvraag?
De mate waarin bedrijven die zich georiënteerd hebben op financiering daadwerkelijk
overgaan tot een aanvraag, varieert tussen 65% in de industrie, en 89% in de overige
dienstverlening. Ook in transport en ICT en (in wat mindere mate) zakelijke diensten
gaan relatief veel bedrijven die zich op financiering georiënteerd hebben,
daadwerkelijk over tot een aanvraag.
Van de bedrijven die in 2015 winst maakten en zich op financiering georiënteerd
hebben, gaan er relatief veel - 81% - daadwerkelijk over tot aanvraag. Andere
bedrijven die zich georiënteerd hebben maar geen winst maakten, gaan minder dan
gemiddeld over tot financieringsaanvraag. Het vermoeden de aanvraag toch niet
ingewilligd te krijgen kan hier een rol bij spelen.
10

Regressieanalyses laten zien dat er geen significant verband is tussen het percentage bedrijven dat
daadwerkelijk financiering aanvraagt, en de tijd. In de regressie percentage aanvragers= α + β⋅tijd geldt: α=
18% (t= 8,7), β= -0,00 (t= 0,3), R2= 0,01; dat is de stippellijn in de figuur. Verder geldt dat het 95%
betrouwbaarheidsinterval circa 5%-punt bedraagt; in dit verband moet de uitkomst voor 2016-1 als uitbijter
worden beschouwd.

20

C11536

In het vorige hoofdstuk bleek dat bedrijven met een hoge solvabiliteit zich betrekkelijk
vaak oriënteerden op het verkrijgen van financiering. Ze gaan echter na oriëntatie niet
vaker dan andere bedrijven over tot aanvraag van financiering.
Snelle groeiers gaan vaker dan andere bedrijven over tot aanvragen van financiering
na zich daarop georiënteerd te hebben. Daarbij moet wel worden bedacht dat snelle
groeiers zich minder vaak dan gemiddeld georiënteerd hebben op financiering (zie
hoofdstuk 2).

Bij wie vragen bedrijven financiering aan?
Het vaakst wordt financiering aangevraagd bij een bank, meestal de huisbank, maar
ook een andere bank wordt wel genoemd (vooral door het grootbedrijf). De rol van
banken bij het aanvragen van financiering is onveranderd groot. Leasing en factoring
is ook een belangrijke bron, evenals - voor microbedrijven en kleine bedrijven crowdfunding. Crowdfunding als bron voor kleinere bedrijven is in opkomst.

Hoe snel wordt de aanvraag afgehandeld?
De gemiddelde doorlooptijd van een financieringsaanvraag bedraagt zes weken,
ongeveer even lang als bij eerdere edities van de Financieringsmonitor 11. Het
grootbedrijf wijkt hier in ongunstige zin van af, met een gemiddelde doorlooptijd van
9 weken. Dit zal samenhangen met de grotere financieringsaanvragen van grote
bedrijven, die ook complexer zijn.

Hoeveel financiering vragen bedrijven aan?
In hoofdstuk 2 bleek dat de oriëntatie op financiering betrekking had op een
totaalbedrag van € 9,5 miljard voor het MKB. De daadwerkelijke financieringsaanvraag
van het MKB betreft een wat kleiner bedrag, namelijk € 7,5 miljard. Dit komt overeen
met 79% van het bedrag waarop het MKB zich aanvankelijk oriënteerde. De
daadwerkelijke aanvraag is flink kleiner dan het bedrag waarop men zich oriënteerde
in microbedrijven en kleine bedrijven: waar men zich oriënteerde op € 7,5 miljard,
worden aanvragen gedaan voor ongeveer € 3 miljard (40%). Dit is minder dan in
eerdere edities van de Financieringsmonitor. In het middenbedrijf wordt uiteindelijk
meer aangevraagd (€ 4,5 miljard) dan waar men zich aanvankelijk op oriënteerde (€ 2
miljard).

Waarom deden bedrijven uiteindelijk geen
financieringsaanvraag?
De redenen om uiteindelijk geen financieringsaanvraag te doen, ondanks dat bedrijven
zich georiënteerd hebben op het verkrijgen van financiering, zijn divers. Het meest
genoemd wordt dat men (uiteindelijk) de financiering niet nodig heeft. Verder worden
vermogensspecifieke redenen veel genoemd 12.Veel voorkomende antwoorden op de
vraag waarom men uiteindelijk geen aanvraag heeft gedaan, is ook de verwachting
dat de aanvraag afgewezen wordt, en dat de aanvraag te veel werk is.

11

In editie 2016-1 van de Financieringsmonitor is de doorlooptijd voor het eerste in weken uitgevraagd,
voordien moesten bedrijven een range aangeven. In de edities van voor 2016 meldde twee derde van de
aanvragers een doorlooptijd tussen 2 weken en 2 maanden.
12
Men denkt het gewenste vermogenstype (eigen dan wel vreemd vermogen) niet te kunnen aantrekken, of er
zijn redenen betreffende de eigendomsstructuur.

C11536

21

Tabel 3.1

Kerngegevens aanvraag van financiering
microbedrijf
70%

kleinbedrijf
75%

middenbedrijf
81%

MKB

alle
bedrijven
78%

2016-1

78%

grootbedrijf
81%

10%

18%

12%

14%

25%

15%

(***)

van bedrijven die wel een aanvraag hebben:
wat was de gemiddelde doorlooptijd in weken

6

4

6

5

9

6

7

wat was de aard van de aanvraag van financiering
eigen vermogen
vreemd vermogen
beide

0%
94%
6%

1%
95%
4%

0%
96%
4%

0%
96%
4%

0%
100%
0%

0%
96%
3%

3%
91%
7%

waar is de aanvraag voor vreemd vermogen ingediend?
huisbank
andere bank
leasing & facturing maatschappijen
familie & vrienden
crowdfunding
anders

71%
17%
12%
5%
4%
24%

67%
21%
37%
11%
4%
6%

82%
47%
13%
0%
0%
8%

75%
33%
24%
6%
2%
8%

85%
58%
17%
0%
0%
5%

77%
38%
22%
4%
2%
8%

71%
29%
10%
2%
1%
1%

financieringsaanvraag van het MKB: gemiddeld per bedrijf (x € 1
totaal bedrag van aanvraag van het MKB (x € 1 miljard) (*) (**)

0.1
1.5

0.2
1.5

4.0
4.5

0.2
7.5

percentage bedrijven dat een financieringsaanvraag heeft gedaan
(in % van het aantal bedrijven dat zich heeft georiënteerd op
percentage bedrijven dat een financieringsaanvraag heeft gedaan
(in % van alle bedrijven)

80%

(***)
(***)

van bedrijven die geen aanvraag indienden

waarom hebben ze geen aanvraag gedaan?
(*)
(**)
(***)

niet nodig vermogens- verwacht te veel
specifieke niet te
werk
redenen
krijgen
36%
25%
17%
18%

te duur

anders

4%

0%

In verba nd me t de grote s preiding van bedra gen binnen he t grootbedrijf worden voor het grootbe drijf - en daa rmee voor a l le bedri jven - geen scha tti ngen gegeven
om de i nvl oed van ui tbijters te vermijden i s met het beda ne be drag gerekend
i n verba nd me t la ngere referenti eperi ode (1 jaa r) ni et goed vergeli jkbaa r met hui dige meti ng (6 ma anden)

Bron: Panteia

22

C11536

4

Resultaten van de financieringsaanvraag
Nadat een bedrijf daadwerkelijk een financieringsaanvraag heeft gedaan, is het aan de
potentiële financier om de aanvraag in te willigen. Figuur 4.1 laat zien hoe succesvol
de financieringsaanvragen geweest zijn. Het blijkt dat 78% van de aanvragers zijn
aanvraag volledig gehonoreerd ziet, 7% gedeeltelijk, en dat 15% zijn aanvraag
afgewezen ziet. Grotere bedrijven krijgen eerder het volledige bedrag toegekend dan
kleinere bedrijven. Zo krijgt van de microbedrijven die een financieringsaanvraag
hebben gedaan, 50% het volledige bedrag toegekend, tegen ruim 90% van de grote
bedrijven.
Het percentage afwijzingen is verreweg het grootst onder microbedrijven.
Het percentage aanvragen dat volledig wordt toegekend is sinds midden 2015 stabiel
op 75 -80%, terwijl dit percentage in editie 2014-1 nog 54% bedroeg.

Bij welke bedrijven was de financieringsaanvraag het meest
succesvol?
In de landbouw, de industrie en de bouwnijverheid en de transport en ICT sector
worden aanvragen relatief vaak volledig toegekend. In de zakelijke en vooral de
overige dienstverlening worden juist relatief weinig aanvragen volledig toegekend. In
de overige dienstverlening wordt 42% van de aanvragen afgewezen. Deels is dat het
gevolg van het feit dat zich deze sector veel microbedrijven telt.
De financieringsaanvragen van bedrijven die het afgelopen jaar winstgevend waren,
zijn relatief succesvol.
De financieringsaanvraag van snelle groeiers is de ongeveer even vaak succesvol als
die van andere bedrijven.

Hoeveel financiering werd verkregen?
Het afgelopen half jaar werd door het MKB voor een totaalbedrag van € 7,5 miljard
aan financiering aangevraagd. Daarvan werd 81%, ofwel € 6,1miljard, toegewezen.
Voor micro (51%) en kleine bedrijven (69%) liggen deze succespercentages onder het
gemiddelde. Voor het middenbedrijf was het succespercentage 95%: van een
totaalbedrag aan aanvragen van € 4,5 miljard werd € 4,3 miljard toegekend. Omdat
het in het middenbedrijf om naar verhouding grote bedragen gaat is het percentage
toegewezen financiering voor het MKB hoger dan het percentage bedrijven dat zijn
aanvraag geheel toegewezen zag.

C11536

23

Figuur 4.1

Verdeling van resultaten van de financieringsaanvraag (in % van het aantal bedrijven dat
financiering heeft aangevraagd).

0%

10%

microbedrijf

20%

30%

40%

50%

70%

kleinbedrijf

80%

90%

100%

47%
62%

12%

middenbedrijf

25%

92%

MKB

3%

74%

7%

grootbedrijf

6%

92%

industrie

10%

88%

handel

5%
11%

78%

10%

transport en ICT

3%

5%

85%

bouw

4%

18%

91%

landbouw

11%

100%

zakelijke diensten

71%

overige diensten

29%

48%

9%

winst in 2015
quitte in 2015

60%

50%

42%

81%

5%

24%

13%

60%

verlies in 2015

77%

hoge solvabiliteit

76%

gemiddelde solvabiliteit

16%
23%

20%
86%

lage solvabiliteit

72%

snelle groeier

75%

geen snelle groeier

78%

alle bedrijven 2016-2
alle bedrijven 2016-1
alle bedrijven 2015-2
alle bedrijven 2015-1

27%

25%
7%

15%

78%

7%

15%

79%

3% 5%

13%

79%

7%

14%

74%

alle bedrijven 2014-2

4%

61%

alle bedrijven 2014-1

tussen 75 en 100%

22%

11%

54%

volledig

3%
13%

8%

minder dan 75%

28%
38%

afgewezen

Bron: Panteia

Tegen welke voorwaarden is financiering verkregen?
Financiering wordt verkregen onder bepaalde condities: rente en andere kosten, en
overige voorwaarden zoals ten aanzien van solvabiliteit en onderpand.
De rente die bedrijven betalen op hun leningen verschilt nauwelijks ten opzichte van
Financieringsmonitor 2016-1. Micro en kleine bedrijven betalen een hogere rente dan
middelgrote en grote bedrijven. Waarschijnlijk is financiering van kleinere bedrijven
risicovoller dan van grotere, zodat er een hogere risico-opslag wordt berekend, en zijn
de kosten van de financieringsaanvraag zelf relatief hoog ten opzichte van het
financieringsbedrag. De mate waarin bedrijven onderpand moeten verschaffen is al
jaren min of meer stabiel. Over het laatste half jaar geeft 30% van de bedrijven aan
dat onderpand moet worden gegeven; vooral het bedrijfspand wordt hierbij genoemd.
Uit vergelijking met eerdere edities van de Financieringsmonitor blijkt dat het
bedrijfspand steeds belangrijker wordt als onderpand.

24

C11536

Wat was de reden voor afwijzing?
De meest genoemde reden voor afwijzing van een financieringsaanvraag is dat de
financier het risico te hoog vond; daarbij moet wel worden opgemerkt dat deze reden
steeds minder vaak voorkomt. Ook onvoldoende solvabiliteit wordt vrij vaak genoemd
maar wel steeds minder vaak. Een afwijzingsreden die nu en ook in eerdere edities
van de Financieringsmonitor werd gevonden is onvoldoende interesse bij de financier.

Wat zijn de gevolgen van afwijzing?
Een kwart van de bedrijven waarvan de financiering is afgewezen, geeft aan dat dit
uiteindelijk geen gevolgen voor de bedrijfsvoering heeft gehad. Daarnaast wordt ‘rem
op de groei’ van een bedrijf wel genoemd als gevolg van een afgewezen
financieringsaanvraag, maar dit gevolg komt minder vaak voor dan vroeger.

Tabel 4.1

Kerngegevens resultaat van de financieringsaanvraag (als percentage van bedrijven dat
financiering heeft aangevraagd)
Financieringsmonitor 2016-2
microkleinmiddenbedrijf
bedrijf
bedrijf

is de financieringsaanvraag geslaagd? (*)
volledig
deels
afgewezen
voor bedrijven die geslaagd zijn
de gemiddelde vaste rente (in %)
de gemiddelde variabele rente (in %)
aandeel bedrijven waar onderpand werd gevraagd
zo ja, welk onderpand
bedrijfspand
machines/inventaris
debiteuren/voorraden
privé woning
anders
totaal bedrag aan MKB verstrekte financiering
gemiddeld verstrekt bedrag aan het MKB (x € 1 miljoen)
(**) (***)
totaal verstrekt bedrag aan het MKB (x € 1 miljard) (**)
(***)
in % gevraagd bedrag

MKB

grootbedrijf

2016-1
2015-2
2015-1
2014-1
alle
alle
alle
alle
alle
bedrijven bedrijven bedrijven bedrijven bedrijven

49%
3%
48%

62%
12%
26%

92%
4%
4%

73%
8%
18%

91%
6%
3%

78%
8%
15%

79%
8%
13%

79%
7%
14%

74%
4%
22%

54%
8%
38%

4.2
4.4
19%

3.4
3.3
7%

3.3
3.1
41%

3.7
3.8
25%

2.7
3.8
43%

3.2
3.4
30%

2.9
2.2
36%

3.0
2.1
36%

2.9
2.1
28%

3.6
2.6
32%

49%
61%
0%
16%
16%

6%
2%
13%
2%
8%

90%
0%
2%
0%
61%

50%
5%
7%
2%
35%

14%
6%
8%
0%
8%

50%
5%
7%
1%
28%

29%
28%
21%
2%
20%

15%
10%
35%
3%
37%

11%
22%
19%
11%
38%

17%
13%
17%
2%
51%

0.0

0.1

3.8

0.2

-

0.2

0.8

1.0

4.3

6.1

-

6.1

(****)

(****)

(****)

(****)

51%

69%

95%

81%

-

81%

72%

79%

76%

81%

25%
10%
8%
5%

42%
8%
9%
5%

30%
16%
19%
13%

73%
7%
7%
7%

60%
14%
14%
2%

17%
13%
0%
27%

31%
16%
1%
19%

61%
29%
16%
22%

41%
17%
0%
39%

44%
22%
3%
-

van bedrijven die zijn afgewezen:
meest genoemde oorzaak afwijzing:
risico voor kredietverstrekker
onvoldoende interesse bij financier
te lage solvabiliteit
onvoldoende onderpand
meest genoemde gevolg afwijzing:
rem op de groei
w.v. niet kunnen investeren
bedrijfsbeëindiging
geen gevolgen
(*)
percentage s hebben betrekking op a anvra gen va n vre emd vermogen
(**) In verba nd me t de grote s prei ding va n bedra gen bi nnen het grootbe dri jf wordt voor deze groottekla ss e geen scha tti ng gegeven
(***) om de i nvl oed va n ui tbijters te vermi jden i s me t het media ne bedra g gerekend
(****) in verba nd me t l angere referenti eperi ode (1 jaa r) niet goed vergeli jkba ar met hui dgi e meti ng (6 ma anden)

Bron: Panteia

C11536

25

5

De toekomst
Naast informatie over het financieringsproces gedurende het afgelopen jaar, zoals
beschreven in de voorgaande hoofstukken, is bedrijven ook gevraagd naar hun
toekomstverwachtingen ten aanzien van financiering. In Figuur 5.1 wordt aangegeven
hoeveel bedrijven verwachten de komende twaalf maanden een financieringsbehoefte
te hebben13. Tabel 5.1 geeft enkele kerncijfers ten aanzien van de
toekomstverwachtingen van bedrijven.
Figuur 5.1

Bedrijven die verwachten de komende twaalf maanden financieringsbehoefte te hebben (in % van
het aantal bedrijven in het particulier bedrijfsleven)

0%

10%

microbedrijf
kleinbedrijf
middenbedrijf

20%

60%

25%

bouw

100%

73%

75%
75%

21%

handel

79%

25%

transport en ICT

75%
55%

8%

45%
92%

19%

81%

19%

81%

quitte in 2015

16%

84%

verlies in 2015

17%

83%

hoge solvabiliteit

22%
14%

78%
86%

17%

83%

snelle groeier

28%

72%

geen snelle groeier

19%

81%

alle bedrijven 2016-2

19%

81%

alle bedrijven 2016-1

23%

77%

alle bedrijven 2015-2

22%

78%

alle bedrijven 2015-1

22%

78%

alle bedrijven 2014-2

24%

alle bedrijven 2014-1

90%

82%
27%

25%

lage solvabiliteit

80%

75%

18%

industrie

gemiddelde solvabiliteit

70%

87%

landbouw

winst in 2015

50%

25%

MKB

overige diensten

40%

81%

13%

grootbedrijf

zakelijke diensten

30%

19%

21%

verwacht komende 12 maaanden behoefte aan financiering

76%
79%

verwacht komende 12 maaanden geen behoefte aan financiering

Bron: Panteia

Het blijkt dat 19% van de bedrijven verwacht het komende jaar behoefte aan extra
externe financiering te hebben. Dat is wat meer dan het percentage bedrijven dat het
afgelopen half jaar een financieringsaanvraag heeft gedaan (15%; Figuur 3.2 en Tabel
3.1). Het percentage bedrijven dat aangeeft het komend jaar een

13

De letterlijke vraag is ‘Verwacht u in de komende 12 maanden behoefte te zullen hebben aan extra
financiering ‘. Dit is een wat ruimer begrip dan zich oriënteren op financiering.

C11536

27

financieringsbehoefte te hebben schommelt historisch gezien tussen 19% en 24%;
verschillen tussen metingen zijn statistisch gezien klein.

Welke bedrijven verwachten in de toekomst financiering nodig
te hebben?
Kleine bedrijven en grote bedrijven verwachten het vaakst komend jaar een
financieringsbehoefte te hebben. De lage score van microbedrijven en middelgrote
bedrijven spoort met de betrekkelijk geringe oriëntatie op financiering gedurende het
afgelopen half jaar. De verklaring is voor microbedrijven hetzelfde, deze investeren
immers lang niet elk jaar14.
De toekomstige verwachte financieringsbehoefte is opvallend (en consistent) hoog in
de transport en ICT sector; ook dit spoort met de mate van oriëntatie op financiering
gedurende het afgelopen half jaar (zie hoofdstuk 2). Voor een belangrijk deel zal dit
samenhangen met de technologische aard van de (ICT-)sector die hoge investeringen
nodig maakt.
De verwachte behoefte aan externe financiering is wat hoger dan gemiddeld in
winstgevende bedrijven, en in bedrijven met een bovengemiddelde solvabiliteit. Ook
bedrijven met een minder dan gemiddelde solvabiliteit verwachten voor het komend
jaar een financieringsbehoefte te hebben. Deze bevindingen sporen met de resultaten
voor de oriëntatie op financiering gedurende het afgelopen half jaar (zie hoofdstuk 2.
Daarbij moet wel bedacht worden dat de doelen verschillend zijn: bij bedrijven met
een meer dan gemiddelde solvabiliteit is de financieringsbehoefte meer op
investeringen en uitbreidingen gericht, terwijl het in bedrijven met een minder dan
gemiddelde solvabiliteit vooral om versterking van de vermogensstructuur en om
werkkapitaal gaat.
Ook voor snelle groeiers geldt dat ze meer dan gemiddeld verwachten in de toekomst
een financieringsbehoefte te hebben. Dit is overigens niet in overeenstemming met de
minder dan gemiddelde oriëntatie van snelle groeiers op financiering gedurende het
afgelopen jaar.

Wat is het doel van toekomstige financiering?
Het meest genoemde doel van de verwachte toekomstige financiering is groei en
overnames. Dit is duidelijk meer dan in eerdere edities van de Financieringsmonitor
werd gevonden wat op versterkt vertrouwen in de toekomst wijst.

Waar denken bedrijven de toekomstige financiering te krijgen?
Van alle bedrijven noemt 46% de bank als belangrijke bron van toekomstige
financiering. In tegenstelling tot eerdere metingen worden ook aandeelhouders en
eigenaren als belangrijke bron van financiering genoemd (46%). Alternatieve
financieringsvormen worden vaker dan vroeger genoemd, maar alleen door micro en
kleine bedrijven genoemd; crowdfunding wordt binnen de groep alternatieve
financieringsvormen het meest genoemd.

Hoe groot is de omvang van de toekomstige
financieringsbehoefte?
De verwachte financieringsbehoefte van het MKB voor het komend jaar bedraagt
ongeveer € 12 miljard. Dat is minder dan in eerdere edities van de
Financieringsmonitor werd gemeten: in editie 2016-1 was het overeenkomstige bedrag
nog bijna € 15,5 miljard, in editie 2015-1 was het bijna € 13 miljard. Ongeveer 30%
van de toekomstige financieringsbehoefte is afkomstig uit het microbedrijf.
14

Uit ERBO enquêtes blijkt dat circa 50% van de microbedrijven per jaar investeert. Voor kleine bedrijven is dat
percentage 75%, van de middelgrote en grote bedrijven investeert 90 -95% per jaar.

28

C11536

Uiteindelijk verwacht het MKB 86% van dit bedrag daadwerkelijk te zullen krijgen:
ruim € 10 miljard. Dit percentage is het laagst in microbedrijven: daar verwacht men
uiteindelijk 82% (€ 4,1 miljard van € 5 miljard) daadwerkelijk te realiseren. Voor
microbedrijven is dat een verbetering in vergelijking met de afgelopen 12 maanden,
toen 52% van het aangevraagde bedrag daadwerkelijk werd toegekend.
Dit kan duiden op toegenomen vertrouwen in de economie en een positievere
instelling van ondernemers, ook al omdat dit percentage hoger is dan wat voor 2016
in de Financieringsmonitor werd gemeten
Tabel 5.1

Kerngegevens verwachte toekomstige financieringsvraag
Financieringsmonitor 2016-2
microkleinmiddenbedrijf
bedrijf
bedrijf

MKB

grootbedrijf

2016-1
2015-2
2015-1
2014-1
alle
alle
alle
alle
alle
bedrijven bedrijven bedrijven bedrijven bedrijven

verwachte financieringsbehoefte in komend jaar
eigen vermogen
vreemd vermogen
beide
geen

1%
13%
5%
81%

5%
12%
8%
75%

0%
6%
6%
87%

2%
9%
7%
82%

5%
20%
3%
73%

2%
10%
6%
81%

2%
13%
8%
77%

3%
15%
4%
78%

2%
14%
6%
78%

2%
15%
6%
76%

van bedrijven die voor komend jaar een
financieringsbehoefte verwachten
voor welke doelen vond oriëntatie plaats?
werkkapitaal
bedrijfsmiddelen
huisvesting
groei & overnames

32%
35%
17%
26%

27%
26%
25%
27%

16%
32%
43%
55%

23%
30%
32%
38%

29%
40%
19%
33%

24%
32%
29%
37%

25%
22%
19%
19%

32%
20%
24%
22%

31%
22%
36%
19%

46%
26%
21%
10%

waar probeert men toekomstige financiering te verkrijgen?
bank(en)
aandeelhouders/eigenaren
familie & vrienden
alternatieve bronnen
w.v. crowdfunding
w.v. business angels of informal investors

42%
27%
20%
33%
19%
9%

41%
41%
13%
20%
9%
8%

49%
53%
2%
11%
8%
2%

46%
46%
8%
16%
9%
5%

52%
44%
1%
13%
5%
3%

46%
46%
7%
16%
9%
4%

49%
10%
7%
10%
4%
4%

50%
7%
19%
11%
4%
6%

57%
6%
11%
14%
5%
9%

61%
9%
3%
12%
4%
6%

0.1

0.3

2.5

0.2

5.0

4.0

3.0

12.0

15.5

14.5

12.5

12.0

verwacht men de toekomstige financiering te verkrijgen?
ja, volledig
ja, deels
nee

71%
18%
11%

79%
11%
10%

87%
11%
2%

78%
14%
8%

83%
5%
12%

79%
9%
12%

75%
10%
15%

63%
14%
23%

gemiddelde verwachte financiering MKB (x € 1 miljoen) (*)
totale verwachte financiering MKB (x € 1 miljard) (*) (**)
verwachte financiering in % toekomstige kapitaalbehoefte

0.1
4.1
82%

0.3
3.4
86%

2.3
2.8
93%

0.2
10.3
86%

12.5
81%

10.5
72%

8.5
68%

10.0
83%

gemiddelde toekomstige kapitaalbehoefte MKB (x € 1
miljoen) (*) (**)
totale toekomstige kapitaalbehoefte MKB (x € 1 miljard) (*)
(**)

(*)
(**)

In verba nd met de grote s preidi ng va n bedragen binnen het grootbedrijf wordt voor deze groottekla ss e geen schatting gegeven
om de i nvl oed va n uitbijte rs te vermi jden i s met het medi a ne bedrag gerekend

Bron: Panteia

C11536

29

Bijlagen
Bijlage 1

Onderzoeksverantwoording
Steekproefkader
De onderzoekspopulatie betreft alle bedrijven met ten minste twee werkzame
personen in de sectoren landbouw, delfstoffenwinning, industrie, bouwnijverheid,
handel en diensten. Er wordt onderscheid gemaakt tussen microbedrijven (2 -9
werkzame personen), kleinbedrijf (10 -49 werkzame personen), middelgrote bedrijven
(50 -249 werkzame personen), en grootbedrijf (ten minste 250 werkzame personen).
Het MKB is gedefinieerd als alle bedrijven met tussen 2 en 249 werkzame personen. In
totaal gaat het om 326 060 bedrijven, zoals aangegeven in Tabel 1.1.
Tabel 1.1

Steekproefkader: aantal bedrijven naar sector en grootteklasse

micro-

klein-

midden-

bedrijf

bedrijf

bedrijf

MKB

groot-

totaal

landbouw

31 935

1 545

110

33 590

10

33 600

voedings- en genotmiddelenindustrie

2 060

880

315

3 255

70

3 325

metaal- en elektro-industrie

4 395

2 630

875

7 900

95

7 995

overige industrie, incl.

8 435

2 620

850

11 905

255

12 160

bouwnijverheid

21 280

3 970

655

25 905

100

26 005

autohandel

10 435

1 415

220

12 070

30

12 100

groothandel

22 410

6 075

1 195

29 680

150

29 830

detailhandel

36 105

3 820

510

40 435

155

40 590

vervoer en opslag

9 915

2 575

730

13 220

135

13 355

horeca

24 635

3 665

285

28 585

50

28 635

informatie en communicatie

10 285

2 365

480

13 130

95

13 225

specialistische zakelijke diensten

32 515

4 810

755

38 080

145

38 225

overige diensten

54 825

8 980

2 315

66 120

895

67 015

alle sectoren

269 230

45 350

9 295

323 875

2 185

326 060

bedrijf

delfstoffenwinning en nutsbedrijven

Bron: Panteia, op basis van CBS (gegevens per 1 januari 2016).

Steekproefplan
Om een zo goed mogelijk beeld te kunnen schetsen van de kredietbehoefte van het
totale Nederlandse bedrijfsleven is een steekproefplan opgesteld aan de hand van de
indeling van het Nederlandse bedrijfsleven uit gegevens van het CBS. Uit
bedrijvenbestand REACH is vervolgens een steekproef getrokken van bedrijven
gestratificeerd naar grootteklasse en bedrijfssector. De 1 000 respondenten kunnen
ingedeeld wordt naar grootteklassen en sector zoals te zien is in Tabel 1.2.
Er is een afweging tussen representativiteit en het hebben van voldoende
waarnemingen om voor bepaalde categorieën voldoende robuuste uitspraken te
kunnen doen. Zoals uit het steekproefkader blijkt heeft het grootbedrijf een aandeel
van minder dan 1% in de totale bedrijvenpopulatie. Desondanks zijn er 171 grote
bedrijven onder de respondenten, dat is 17% van het totaal. Daarom zijn de
steekproefuitkomsten gecorrigeerd. Een waarneming in categorie i (sector,
grootteklasse) is gecorrigeerd met een factor (A i /A)/(ni /n), waarin A i de werkelijke
werkgelegenheid in categorie i, A de totale werkgelegenheid in Nederland, ni de
steekproefomvang in cel i, en n de totale steekproefomvang.

C11536

31

Tabel 1.2

Steekproef: aantal respondenten naar sector en grootteklasse

landbouw
voedings- en genotmiddelenindustrie
metaal- en elektro-industrie
overige industrie, incl. delfstoffenwinning en nutsbedrijven
bouwnijverheid
autohandel
groothandel
detailhandel
horeca
vervoer en opslag
informatie en communicatie
specialistische zakelijke diensten
overige diensten
totaal

micro
58
5
19
22
77
15
47
29
13
21
16
23
17
362

klein midden
52
29
8
10
15
15
21
8
44
42
5
7
40
31
11
17
15
7
12
9
7
5
5
16
20
16
255
212

MKB
139
23
49
51
163
27
118
57
35
42
28
44
53
829

groot alle bedrijven
5
144
11
34
10
59
13
64
23
186
8
35
17
135
11
68
7
42
22
64
8
36
18
62
18
71
171
1 000

Bron: Panteia, 2016.

Veldwerk
Voor deze financieringsmonitor zijn in totaal 1 751 bedrijven telefonisch benaderd.
Hiervan hebben 351 bedrijven hun medewerking aan de telefonische enquête
geweigerd. Daarnaast zijn 50 interviews afgebroken omdat bij de screeningvragen
bleek dat de respondenten toch niet voldeden aan de gestelde criteria. Verder was er
in 670 gevallen sprake van non-response15. Bij de overige 680 benaderde bedrijven is
de enquête daadwerkelijk telefonisch afgenomen. 320 respondenten hadden ook in
Financieringsmonitor 2016-1 meegewerkt, zij hebben de enquête via internet
ingevuld. Het veldwerk is uitgevoerd in december 2016 en januari 2017. De
deelnemende 1 000 bedrijven hebben de vragenlijst doorlopen zoals weergegeven in
Bijlage 3.

Steekproefomvang en betrouwbaarheidsinterval
De vragenlijst zoals getoond in Bijlage 3 bevat een bepaalde routing waardoor
respondenten alle de voor hen relevante vragen krijgen. Wanneer bedrijven
bijvoorbeeld hebben aangegeven zich de afgelopen 6 maanden niet te hebben
georiënteerd op financiering, zal niet gevraagd worden of ze een aanvraag naar
financiering hebben gedaan en hoe deze is afgelopen. Wel is van alle bedrijven naar
bepaalde kenmerken gevraagd. Dit omvat bijvoorbeeld eigenschappen van het bedrijf,
en vragen over de toekomstige behoefte aan krediet.
Behalve deze hoofdvragen zijn er nog vragen die niet door alle bedrijven zijn
beantwoord, waardoor de in deze rapportage weergegeven resultaten niet altijd
optellen tot het totaal aantal respondenten. Wanneer bedrijven bijvoorbeeld hebben
aangegeven nog niet in 2015 operationeel te zijn, zijn bijvoorbeeld vragen betreffende
vergelijkingen met 2015 of eerder verder niet gesteld.
Een betrouwbaarheidsinterval is een intervalschatting rond een bepaalde
puntschatting van een parameter. Een betrouwbaarheidsinterval geeft weer dat de
werkelijke waarde van de geschatte parameter met een gegeven betrouwbaarheid
binnen dat interval ligt. De kans dat het stochastische betrouwbaarheidsinterval de
werkelijke waarde van de parameter bevat is de betrouwbaarheid van het interval. De
onder- en de bovengrens worden berekend aan de hand van statistische theorie.

15

Oorzaken: in behandeling (geen gehoor/antwoordapparaat): 118; in afspraak: 259; nummer onbruikbaar:
258; taalproblemen: 3; meer dan 5 pogingen nodig: 32.

32

C11536

Veelal wordt gebruik gemaakt van het 95% betrouwbaarheidsinterval, dat wil zeggen
dat de werkelijke waarde met een kans van 95% ligt tussen de puntschatting van de
parameter plus of min de betrouwbaarheidsmarge. Uit de statistische theorie volgt dat
de betrouwbaarheidsmarge kleiner (dus gunstiger) wordt naarmate de
steekproefomvang groter is. Dit is weergegeven in onderstaande figuur.
Figuur 1.1

Steekproefomvang (x-as) en betrouwbaarheidsinterval (y-as) bij een 95% betrouwbaarheid en
een 50/50 dichotomie

35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
0

200

400

600

800

1000

1200

1400

1600

Bron: Panteia, 2016, op basis van http://www.surveysystem.com/sscalc.htm

Naarmate meer op details wordt ingezoomd, worden de steekproefaantallen kleiner en
de onzekerheidsmarges navenant groter. Volgens bovenstaande grafiek is bij een
betrouwbaarheid van 95% het betrouwbaarheidsinterval 8% als het gaat om nadere
detaillering van het aantal respondenten (150) dat daadwerkelijk een aanvraag heeft
gedaan.

C11536

33

Bijlage 2

Kenmerken van de bedrijvenpopulatie
De onderzochte populatie betreft het particulier bedrijfsleven (alle bedrijven met
uitzondering van de financiële dienstverlening) met minimaal twee werkzame
personen. De omvang van deze populatie is weergegeven in Tabel 1 in Bijlage 1. In
onderstaande tabellen wordt nadere informatie gegeven, ontleend aan de enquête.
Het gaat om de informatie over winstgevendheid, de omzetgroei en de
solvabiliteitspositie.
In Tabel 2.1 staan de deelnemende bedrijven beschreven onderverdeeld naar hun
winstgevendheid. De meeste bedrijven (79% in 2015) zijn winstgevend. Het
percentage winstgevende bedrijven stijgt gedurende de jaren.
Tabel 2.1

Percentage bedrijven verdeeld naar winstgevendheid, 2013 - 2015

2015
79%
9%
12%
0%

winstgevend
quitte gespeeld
verliesgevend
weet niet/bedrijf bestond nog niet

2014
72%
13%
15%
0%

2013
73%
7%
19%
1%

2012
71%
7%
17%
6%

Bron: Panteia.

In Tabel 2.2 staan bedrijven gepresenteerd naar hun omzetgroei van de afgelopen 3
jaar. In totaal had 3% van de bedrijven een gemiddelde omzetgroei van meer dan
20% per jaar; nog eens 9% had een gemiddelde omzetgroei van tussen 10% en 20%
per jaar.
Tabel 2.2

Percentage bedrijven naar omzetgroei in afgelopen 3 jaar (2013 - 2015)

Snelle groeiers (omzetgroei >20% per jaar)
Omzetgroei 10% - 20% per jaar
Overige bedrijven
totaal

micro
4%
9%
87%
100%

klein midden
3%
4%
8%
9%
89%
86%
100%
100%

MKB
3%
9%
87%
100%

groot alle bedrijven
2%
3%
9%
9%
88%
88%
100%
100%

Bron: Panteia

Tabel 2.3 laat zien dat de bedrijven die meededen aan de financieringsmonitor een
gemiddelde solvabiliteitsgraad van 36% hadden. Binnen het MKB hadden middelgrote
bedrijven gemiddeld de hoogste solvabiliteitsgraad (40%), en microbedrijven de
laagste (33%). De solvabiliteit van de respondenten is ontleend aan REACH, niet van
alle bedrijven is een recente solvabiliteitsgraad te bepalen.
Tabel 2.3

Gemiddelde solvabiliteitsgraad van respondenten naar grootteklasse

gemiddelde solvabiliteit

micro
33%

klein midden
37%
40%

MKB
37%

groot alle bedrijven
33%
36%

Bron: Panteia

In de hoofdtekst worden bedrijven onderscheiden naar meer dan gemiddelde,
gemiddelde, en minder dan gemiddelde solvabiliteit. Daarbij is gemiddelde solvabiliteit
gedefinieerd als tussen het 40 ste en het 60 ste percentiel van de beschikbare
waarnemingen.

C11536

35

36

C11536

Bijlage 3

Vragenlijst
INTRO
Wij onderzoeken in opdracht van het ministerie van Economische Zaken de ervaringen
van bedrijven met financiering.
Hierdoor kan het ministerie inzicht krijgen in de vraag naar financiering door bedrijven
en in hoeverre bedrijven er ook in slagen die financiering te krijgen. Zou ik u hier een
aantal vragen over kunnen stellen?
Eerst zou ik u een aantal vragen willen stellen over het bedrijf.
V01
Valt de organisatie waar u werkt onder een moederbedrijf?
1

Ja

2

Nee

V02
Maakt uw bedrijf onderdeel uit van een beursgenoteerde onderneming?
1

Ja

2

Nee

V03
In welke bedrijfstak is uw bedrijf actief?
Het gaat om de kerncategorie.
1

Industrie

2

Bouw

3

Groothandel, detailhandel, autohandel

4

Vervoer/opslag of communicatie

5

Dienstverlening (niet de financiële)

6

Financiële dienstverlening

7

Agrarische sector

9

Horeca

8

Andere sectoren

eindenid

eindenid

V04A
Hoeveel werknemers telt uw totale organisatie in Nederland?
Het gaat om het aantal werknemers, niet het aantal FTE
V04B (als V04A weet niet)
Kunt u wel aangeven in welk van de volgende categorieën het aantal werknemers
valt?
1 Geen werknemers
2

< 10

3

10 - 49

4

50 - 99

5

100 - 249

6

250 of meer

 Einde

V05A
Wat was in 2015 ongeveer de jaaromzet van uw bedrijf in Nederland?

C11536

37

V05B (als V05A is weet niet)
Kunt u wel aangeven in welke klasse de jaaromzet in 2015 in Nederland ongeveer lag
1

< €25.000

2

€25.000 < €50.000

3

€50.000 < €100.000

4

€100.000 < €250.000

5

€250.000 < €500.000

6

€500.000 < €1.000.000

7

€1.000.000 < €2.500.000

8

€2.500.000 < €5.000.000

9

€5.000.000 < €10.000.000

10

€10.000.000 < €15.000.000

11

€15.000.000 < €25.000.000

12

€25.000.000 < €50.000.000

13

€50.000.000 < €75.000.000

15

€75.000.000 < €125.000.000

16

€125.000.000 < €250.000.000

17

€250.000.000 < €500.000.000

18

€500.000.000 < €750.000.000

19

€750.000.000 < €1 miljard

20

> €1 miljard

14

Bedrijf bestond nog niet in 2015

De volgende vragen gaan over toegang tot financiering:
•

Eerst over uw mogelijke oriëntatie op financiering in de afgelopen periode.

•

Dan over het aanvragen en de uitkomsten hiervan indien van toepassing.

•

Vervolgens over de voorwaarden van de financiering die u heeft verkregen indien
van toepassing.

•

Afsluitend zijn er vragen over een eventuele toekomstige behoefte en de oriëntatie
daarvoor.

De volgende vragen gaan over de zoektocht naar financiering.
V09A
Heeft u in de afgelopen 6 maanden naar financiering gezocht. Dus niet of u het
daadwerkelijk heeft aangevraagd, maar of u er überhaupt naar heeft gezocht?
Indien u heeft aangeklopt bij het moederbedrijf, dan "nee" antwoorden.
1

Ja

2

Nee

V11 (als V09A is nee)
Waarom heeft u niet naar financiering gezocht?
1

Niet nodig, want voldoende eigen middelen

2

Te duur

3

Verwacht het niet te kunnen krijgen

4

Bestaande kredietruimte is voldoende

5

Concernonderdeel, kan daarom niet zelfstandig krediet aanvragen

Door naar V44

38

C11536

V14
Bij welke aanbieders of bronnen van financiering heeft uw bedrijf gezocht?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Eigen middelen binnen uw bedrijf

2

Bestaande aandeelhouders

3

Leverancier (later betalen van leveranciers)

4

Klant (eerder betalen cq snellere inning fakturen klanten)

5

Familie en/of vrienden

6

Huisbank

7

Andere bank

8

Participatiemaatschappij (venture capitalist, private equity aanbieder en regionale

9

Crowdfunding platforms

ontwikkelingsmaatschappij)
10 Factoring maatschappij
11 Leasing maatschappij
12 Kredietunie
13 Business Angel of informal investors
14 Subsidies
V15
Naar welke van de volgende financieringsvormen heeft u gezocht?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Aandelen (verkoop of uitgifte)

2

Contante storting/cash

3

Lening

4

Achtergestelde lening

5

Rekening courant

6

Bestaande kredietruimte meer benutten (incl. rood staan)

7

Leverancierskrediet

8

Factoring

9

Leasing

10 Anders
V15A (als V15 is 10)
Welke andere financieringsvormen dan eerder genoemde heeft u gezocht?
V15B (als V15 is 10)
U antwoordde eerder dat u ook een andere vorm van financiering heeft gezocht. Was
dit eigen vermogen of vreemd vermogen?
Eigen vermogen kan bijvoorbeeld komen van familie of vrienden, informele
investeerders, participatiemaatschappijen of regionale ontwikkelingsmaatschappijen.
1

Eigen Vermogen (cash, aandelen)

2

Vreemd Vermogen (lening o.i.d.)

3

Beide

V16
Hoe groot was het financieringsbedrag dat u de afgelopen 6 maanden zocht?

C11536

39

V16B (als V16 is weet niet)
Kunt u wel aangeven in welke van onderstaande categorieën het bedrag valt?
1

< €50.000

2

€50.000 < €100.000

3

€100.000 < €250.000

4

€250.000 < €500.000

5

€500.000 < €1.000.000

6

€1.000.000 < €5.000.000

7

€5.000.000 < €10.000.000

8

€10.000.000 < €25.000.000

9

€25.000.000 < €50.000.000

10

€50.000.000 < €100.000.000

11

€100.000.000< €250.000.000

12

€250.000.000 < €500.000.000

13

€500.000.000 < €1 miljard

14

> €1 miljard

AANVRAAG EN UITKOMST: EIGEN VERMOGEN
V17
Heeft U ook daadwerkelijk een aanvraag voor eigen vermogen gedaan?
1

Ja

2

Nee

V18 (als V17= 2)
Waarom heeft u uiteindelijk geen financiering door middel van eigen vermogen
aangevraagd?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Niet nodig

2

Vreemd vermogen is goedkoper

3

Moederbedrijf beslist hierover

4

Verwacht geen eigen vermogen aan te kunnen trekken

5

Te duur

6

Te veel werk (prospectus, voorbereiding)

7

Wil geen zeggenschap inleveren

8

Wil geen winstrechten inleveren

9

Vreemd vermogen / bank is eerste keus (huisbank, andere bank?)

10 Bedrijfsstructuur gerelateerde zaken
V19A
Welk product qua eigen vermogen had u als laatste aangevraagd?

40

1

Aandelen (verkoop of uitgifte)

2

Contante storting/cash

3

Andere vorm

C11536

V21
Hoeveel tijd heeft u (de ondernemer of het bedrijf zelf) besteed aan het aanvragen
van deze financiering?
1

1 dag - 2 dagen

2

3 - 4 dagen

3

5 - 6 dagen

4

7 of meer dagen

V22
Waarom heeft uw bedrijf gekozen voor financiering met eigen vermogen?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Bedrijf wil eigen vermogen versterken

2

Vreemd vermogen is duur

3

Aantrekken vreemd vermogen is duur

4

Vreemd vermogen is niet te krijgen

5

De bank eist het

6

Anders

V23
Hoe groot was het financieringsbedrag waar u deze aanvraag voor eigen vermogen
voor heeft ingediend?
V23B (als V23 is weet niet)
Kunt u wel aangeven in welke van de volgende categorieën het gezochte
financieringsbedrag ongeveer lag?
1

< €50.000

2

€50.000 < €100.000

3

€100.000 < €250.000

4

€250.000 < €500.000

5

€500.000 < €1.000.000

6

€1.000.000 < €5.000.000

7

€5.000.000 < €10.000.000

8

€10.000.000 < €25.000.000

9

€25.000.000 < €50.000.000

10 €50.000.000 < €100.000.000
11 €100.000.000< €250.000.000
12 €250.000.000 < €500.000.000
13 €500.000.000 < €1 miljard
14 > €1 miljard
V24
Is deze financieringsaanvraag voor het eigen vermogen geslaagd?

C11536

1

Ja voor het gewenste bedrag

2

Ja, minder dan het gewenste bedrag. 75-100% van het gewenste bedrag.

skip11

3

Ja, maar voor minder dan 75% van het gewenste bedrag

4

Nee

5

De actie loopt nog

6

Wil niet zeggen

41

V25
Waarom is volgens u deze financiering niet, of voor minder dan gewenst,
aangetrokken?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Te duur

2

Te risicovol voor vermogensverschaffers

3

Te tijdrovend

4

Onvoldoende interesse bij beoogde verstrekkers van eigen vermogen

5

Commissarissen of aandeelhouders gaven geen toestemming

AANVRAAG EN UITKOMST 2: VREEMD VERMOGEN
V29
Heeft U ook daadwerkelijk een aanvraag voor vreemd vermogen gedaan?
1

Ja

2

Nee (ga naar V44)

V29A (als V29= 1)
Welk product qua vreemd vermogen had u als laatste aangevraagd?
1

Lening

2

Achtergestelde lening

3

Rekening courant

4

Bestaande kredietruimte meer benutten (incl rood staan)

5

Leveranciers krediet

6

Factoring

7

Leasing

8

Andere vorm

V30
Waar heeft u de aanvraag voor vreemd vermogen ingediend?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Bij de huisbank van het bedrijf

2

Bij een andere bank dan de huisbank

3

Bij familie en vrienden

4

Bij leveranciers

5

Leasing

6

Factoring

7

Kredietunie

8

Crowdfunding

9

Anders

False

10 Wil niet zeggen
V31
Hoe lang duurde de behandeling van de financieringsaanvraag van vreemd vermogen
vanaf correcte indiening van alle gevraagde documenten?
1

Minder dan 2 weken

2

2 weken tot een maand

3

1-2 maanden

4

2-4 maanden

5

Langer dan 4 maanden

V32

42

C11536

Is deze financieringsaanvraag van vreemd vermogen geslaagd?
1

Ja voor het gewenste bedrag

2

Ja, minder dan het gewenste bedrag. 75-100% van het gewenste bedrag.

3

Ja, maar voor minder dan 75% van het gewenste bedrag

4

Nee

5

De actie loopt nog

6

Wil niet zeggen

V33
Waarom is volgens u het vreemd vermogen dat u zocht niet of niet volledig
aangetrokken?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Rentekosten te hoog

2

Gebrek aan eigen vermogen / te lage solvabiliteit

3

Financier vond kredietaanvraag onvoldoende onderbouwd

4

Te hoge schuld t.o.v. winstgevendheid

5

Bank vond kredietverstrekking te risicovol

6

Onvoldoende onderpand

7

Onvoldoende interesse bij mogelijke financiers

8

Verslechtering van het bedrijfsresultaat

9

Kredietlimiet niet verhoogd

10 Looptijd aangepast
11 Overige kosten gestegen
12 Financieringsvoorwaarden te streng
V34
Heeft u geprobeerd nog op een andere manier aan vreemd vermogen te komen?
1

Ja

2

Nee

V35 (als V34 = 2)
Kunt u aangeven waarom u niet verder heeft gezocht?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Kon de investering uitstellen

2

Investeringskans is voorbijgegaan

3

Verwacht elders geen succes

4

Onbekendheid met alternatieve bronnen

5

Eigen middelen vrijgemaakt

Door naar V44
V38
Welke percentage variabele en welk percentage vaste rente moet u betalen over het
totale kredietbedrag?
1

% vast

2

% variabel

V39
Moest u extra onderpand bieden voor het krediet? U heeft immers nieuwe financiering
aangevraagd.

C11536

1

Ja

2

Nee

43

INTERMEZZO
V44
Wat zijn de gevolgen geweest van het niet (geheel) aantrekken van het vermogen?
1

Investering niet kunnen doen

2

Geen R&D kunnen doen

3

Bedrijfsvoering moeten stoppen

4

Personeel moeten ontslaan

5

Rem in ontwikkeling of groei in algemene zin

6

Geen gevolgen

DE TOEKOMST
V48A
Stel, u wilt in de toekomst financiering. Welke andere bronnen dan uw huisbank ziet u
dan voor u?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Eigen middelen binnen uw bedrijf

2

Bestaande aandeelhouders

3

Leverancier (later betalen van leverancier)

4

Clïent eerder laten betalen (eerdere inning debiteuren)

5

Familie en/of vrienden

6

Huisbank

7

Andere bank

8

Participatiemaatschappij (venture capitalist, private equity aanbieder en regionale

9

Crowdfunding platforms

False

ontwikkelingsmaatschappij)
10 Factoring maatschappij
11 Leasing maatschappij
12 Kredietunie
13 Business Angel of informal investors
14 Subsidies
15 Anders
16 Geen
V48AA
Welke andere dan eerder genoemde mogelijke bron(nen) van financiering dan uw
huisbank ziet u?
V49
Verwacht u in de komende 12 maanden behoefte te zullen hebben aan extra
financiering (eigen vermogen, aan vreemd vermogen aan beide of aan geen van
beide)?

44

1

Eigen vermogen

2

Vreemd vermogen / geleend geld

3

Beide

4

Geen van beide

C11536

V49A
Waarom denk U geen extra financiering nodig te hebben?
1

Reeds genoeg middelen

2

Geen investeringsplannen de komende 12 maanden

V49B
Voor welk doel of welke doelen verwacht u behoefte te zullen hebben aan financiering?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

De start van het bedrijf

2

Overname van een bedrijf of bedrijfsdeel

3

Herfinanciering van bestaande leningen

4

Herstructurering van de balans

5

Huisvesting of verbouwing

6

Extra werkkapitaal

7

Innovatie en R&D

8

Export/internationalisering

9

Aanschaf bedrijfsmiddelen

10 Investeringen
11 Marketing, internet , sociale media
12 Groei van het bedrijf (personeel...)
13 Dekking van verliezen
V50
Hoe groot is het financieringsbedrag dat u in de komende 12 maanden denkt te
zoeken?
V50A (als V50 is weet niet)
Zou u wel kunnen aangeven in welke van de hierna volgende categorieën dat bedrag
ongeveer valt?
1

< €50.000

2

€50.000 < € 100.000

3

€100.000 < €250.000

4

€250.000 < €500.000

5

€500.000 < €1.000.000

6

€1.000.000 < €5.000.000

7

€5.000.000 < €10.000.000

8

€10.000.000 < €25.000.000

9

€25.000.000 < €50.000.000

10 €50.000.000 < €100.000.000
11 €100.000.000 < €250.000.000
12 €250.000.000 < €500.000.000
13 €500.000.000 < €1miljard
14 > €1 miljard
V51
Verwacht u dat u financiering kunt krijgen?

C11536

1

Ja voor het gewenste bedrag

2

Ja, maar voor minder dan het gewenste bedrag

3

Nee

4

Wil niet zeggen

45

V51A
Waarom denkt u minder dan de gevraagde financiering te krijgen?
V51AA
Waarom denkt u geen financiering te krijgen?
V52
Gaat u (toch) proberen financiering te verkrijgen?
1

Ja

2

Nee

(ga naar V53)

V52A
Bij wie verwacht u financiering te kunnen krijgen of wilt u een aanvraag doen?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
1

Eigen bedrijf / moederbedrijf

2

Bestaande aandeelhouders

3

Afnemer (eerder laten betalen)

4

Leverancier (later betalen van leverancier)

5

Familie en/of vrienden

6

Huisbank

7

Andere bank

8

Participatiemaatschappij (venture capitalist, private equity aanbieder en regionale

9

Crowdfunding platforms

ontwikkelingsmaatschappij),
10 Factoring maatschappij
11 Leasing maatschappij
12 Kredietunie
13 Business angels of informal investors
14 Subsidies
15 Geen
V53
Tot slot: Mogen wij u in toekomst nog eens benaderen om mee te werken aan een
telefonische of online vragenlijst over dit onderwerp?
1

Ja

2

Nee

EINDE
Dit is het einde van de vragenlijst. We bedanken u vriendelijk voor uw medewerking.
(indien van toepassing) Helaas behoort de sector waarin uw organisatie werkzaam is
niet tot de doelgroep van dit onderzoek.
We bedanken u vriendelijk voor uw medewerking.

46

C11536

Bijlage 4

Nader gedetailleerde uitkomsten
Solvabiliteit
In Tabel 2 en Tabel 3 wordt nadere informatie gegeven over de solvabiliteit van
bedrijven in relatie tot het zich al dan niet oriënteren op financiering. Op macroniveau
(‘alle bedrijven’) geldt dat er nauwelijks verschillen tussen bedrijven die zich wel, en
bedrijven die zich niet op financiering hebben georiënteerd. In midden- en grootbedrijf
ligt de solvabiliteit van bedrijven die zich wel op financiering hebben georiënteerd
boven het gemiddelde, in micro en kleinbedrijf juist onder het gemiddelde. Naar sector
bezien, ligt de solvabiliteit van zich oriënterende bedrijven in handel, transport en
ICT, en zakelijke diensten boven het sectorgemiddelde, in landbouw en overige
dienstverlening juist eronder.
Tabel 2

solvabiliteit van oriënteerders en niet-oriënteerders, naar grootteklasse

microbedrijf
29%
33%
33%

wel georiënteerd
niet georiënteerd
alle bedrijven

kleinbedrijf
27%
36%
34%

middenbedrijf
48%
38%
40%

MKB
36%
37%
37%

grootbedrijf
39%
31%
33%

alle
bedrijven
37%
36%
36%

zakelijke
diensten
58%
41%
43%

overige
diensten
22%
41%
37%

Bron: Panteia, op basis van REACH

Tabel 3

solvabiliteit van oriënteerders en niet-oriënteerders, naar sector

wel georiënteerd
niet georiënteerd
alle bedrijven

landbouw

industrie

bouw

handel

23%
30%
28%

33%
32%
32%

30%
30%
30%

38%
30%
32%

transport
en ICT
37%
29%
32%

alle
bedrijven
37%
36%
36%

Bron: Panteia, op basis van REACH

Eigen en vreemd vermogen
Tabel 4 en Tabel 5 geven nadere informatie over de mate waarin bedrijven zich
oriënteren op eigen van wel vreemd vermogen. Oriëntatie op louter eigen vermogen
komt praktisch niet voor. 90% van alle bedrijven oriënteert zich louter op vreemd
vermogen. In het microbedrijf ligt dit percentage lager, namelijk op 84%. Voor deze
grootteklasse komt de combinatie vreemd en eigen vermogen van groter belang dan
gemiddeld. Naar sector bezien, zijn het vooral de industrie en de bouwnijverheid waar
bedrijven zich relatief vaak eigen en vreemd vermogen oriënteren.
Tabel 4

oriëntatie op eigen en vreemd vermogen, naar grootteklasse

alleen EV
alleen VV
EV en VV
totaal

microbedrijf
0%
84%
16%
100%

kleinbedrijf
1%
90%
9%
100%

middenbedrijf
0%
91%
9%
100%

grootbedrijf
0%
92%
8%
100%

alle
bedrijven
0%
90%
9%
100%

Bron: Panteia

C11536

47

Tabel 5

alleen EV
alleen VV
EV en VV
totaal

oriëntatie op eigen en vreemd vermogen, naar sector

landbouw

industrie

bouw

handel

0%
93%
7%
100%

0%
79%
21%
100%

0%
81%
19%
100%

1%
94%
5%
100%

transport
en IC T
0%
100%
0%
100%

zakelijke
diensten
0%
86%
14%
100%

overige
diensten
0%
93%
7%
100%

alle
bedrijven
0%
90%
9%
100%

Bron: Panteia

Advies
Tabel 4 en Tabel 7 laten zien dat ruim de helft van de bedrijven zich tijdens de
oriëntatie op financiering laat adviseren door de huisbank. Ook de bedrijfsadviseur
wordt vaak genoemd als bron van advies. 13% van de bedrijven betrekt geen adviseur
in de oriëntatiefase
Tabel 9

gebruik van adviseurs bij de oriëntatie, naar grootteklasse

Financieringswijzer
Financieringsdesk / Kamer van Koophandel
RVO.nl
Bedrijfsadviseur
Financieringsadviseur
Brancheorganisatie
Huisbank
C ollega-ondernemers
anders
geen
totaal

microbedrijf
0%
0%
0%
20%
11%
0%
52%
0%
6%
11%
100%

kleinbedrijf
0%
0%
0%
30%
5%
1%
43%
2%
2%
18%
100%

middenbedrijf
0%
1%
1%
17%
0%
1%
63%
1%
3%
13%
100%

grootbedrijf
0%
0%
4%
22%
8%
0%
38%
0%
18%
10%
100%

alle
bedrijven
0%
0%
1%
21%
3%
0%
54%
1%
5%
13%
100%

Bron: Panteia

Tabel 7

gebruik van adviseurs bij de oriëntatie, naar sector

Financieringswijzer
Financieringsdesk / Kamer van Koophandel
RVO.nl
Bedrijfsadviseur
Financieringsadviseur
Brancheorganisatie
Huisbank
C ollega-ondernemers
anders
geen
totaal

landbouw

industrie

bouw

handel

0%
0%
0%
21%
9%
4%
49%
4%
3%
10%
100%

0%
0%
0%
22%
0%
0%
55%
0%
12%
11%
100%

0%
0%
0%
25%
17%
0%
41%
2%
6%
10%
100%

0%
2%
0%
33%
2%
0%
40%
3%
5%
15%
100%

transport
en IC T
0%
0%
8%
18%
4%
8%
34%
6%
13%
10%
100%

zakelijke
diensten
0%
0%
0%
17%
2%
0%
68%
0%
1%
13%
100%

overige
diensten
0%
0%
5%
13%
6%
0%
41%
0%
16%
18%
100%

alle
bedrijven
0%
0%
1%
21%
3%
0%
54%
1%
5%
13%
100%

Bron: Panteia

Blijkens Tabel 11 wordt de kwaliteit van het gevraagde advies – voor zover van
toepassing – met een 3 tot een 4 (op een schaal van 1 -5) beoordeeld.

48

C11536

Tabel 11

oordeel over de kwaliteit gevraagd advies

beoordeling
op schaal 1 -5
Financieringswijzer
n.v.t.
Financieringsdesk / Kamer van Koophandel
3
RVO.nl
4
Bedrijfsadviseur
4
Financieringsadviseur
4
Brancheorganisatie
4
Huisbank
3
C ollega-ondernemers
2
Bron: Panteia

Oriëntatie en aansluitende aanvraag
Van alle bedrijven heeft 20% zich georiënteerd op financiering (Tabel 12). Van de
bedrijven di zich op financiering georiënteerd hebben geeft 22% aan uiteindelijk niet
tot aanvraag te zijn overgegaan; het percentage dat uiteindelijk geen financiering
heeft aangevraagd bovengemiddeld hoog in het microbedrijf. Het gaat bij het
aanvragen van financiering voornamelijk om een aanvraag van vreemd vermogen. 2%
van de bedrijven geeft aan zowel eigen als vreemd vermogen te hebben aangevraagd,
dit betreft vrijwel uitsluitend MKB-bedrijven.
Tabel 12

oriëntatie op, en aanvraag van, financiering, naar grootteklasse

niet georiënteerd
wel georienteerd
w.v.
niet aangevraagd
alleen EV aangevraagd
alleen VV aangevraagd
EV en VV aangevraagd

microbedrijf
85%
15%

kleinbedrijf
76%
24%

middenbedrijf
85%
15%

grootbedrijf
69%
31%

alle
bedrijven
80%
20%

30%
0%
66%
4%

25%
1%
72%
3%

19%
0%
78%
3%

19%
0%
81%
0%

22%
0%
75%
2%

Bron: Panteia

Duur van de behandeling van de aanvraag
43% van de bedrijven geeft aan dat de behandeling van de financieringsaanvraag
minder dan een maand duurt (Tabel 13). Voor microbedrijven ligt dit percentage
duidelijk hoger, voor grote bedrijven juist lager. In 18% van de aanvragen in heet
microbedrijf duurt de behandeling langer dan vier maanden. Een behandelingsduur
van langer dan vier maanden wordt in 14% van de grote bedrijven genoemd, maar
daar gaat het om veel grotere bedragen. Kleine en middelgrote bedrijven noemen
zulke lange termijnen nauwelijks.

C11536

49

Tabel 13

duur van de behandeling van de aanvraag van vreemd vermogen, naar grootteklasse

minder dan 2 weken
2 weken tot een maand
1-2 maanden
2-4 maanden
langer dan 4 maanden
weet niet
total

microbedrijf
32%
17%
22%
8%
18%
3%
100%

kleinbedrijf
30%
33%
22%
8%
2%
5%
100%

middenbedrijf
22%
14%
43%
12%
6%
2%
100%

grootbedrijf
3%
16%
21%
29%
14%
17%
100%

alle
bedrijven
22%
21%
30%
14%
7%
6%
100%

Bron: Panteia

Onderpand
30% van de bedrijven geeft aan dat extra onderpand door de financier gevraagd
wordt. Dat percentage ligt in middelgrote en grote bedrijven boven het gemiddelde, in
micro en vooral kleine bedrijven juist eronder (Tabel 14). Ook in industrie en zakelijke
dienstverlening wordt betrekkelijk weinig om onderpand gevraagd (Tabel 15). Het
meest genoemd als onderpand is het bedrijfspand.
Tabel 14

extra onderpand nodig, naar grootteklasse

nee
ja

microbedrijf
81%
19%

kleinbedrijf
93%
7%

middenbedrijf
59%
41%

grootbedrijf
57%
43%

alle
bedrijven
70%
30%

waarvan (meerdere antwoorden mogelijk)
bedrijfspand
machines inventaris of beleggingen
privé woning
debiteuren en voorraden
eigen vermogen
anders

35%
43%
11%
0%
5%
6%

20%
6%
8%
42%
8%
17%

65%
0%
0%
1%
0%
34%

39%
17%
0%
23%
0%
17%

55%
5%
2%
8%
1%
28%

Bron: Panteia

Tabel 15

extra onderpand nodig, naar sector
bouw

handel

nee
ja

landbouw industrie
76%
24%

92%
8%

72%
28%

68%
32%

transport
en ICT
71%
29%

zakelijke
diensten
85%
15%

overige
diensten
49%
51%

alle
bedrijven
70%
30%

waarvan (meerdere antwoorden mogelijk)
bedrijfspand
machines inventaris of beleggingen
privé woning
debiteuren en voorraden
eigen vermogen
anders

15%
24%
0%
19%
0%
43%

41%
0%
0%
0%
0%
59%

47%
4%
4%
14%
0%
30%

45%
0%
0%
48%
0%
8%

58%
0%
21%
0%
21%
0%

65%
1%
1%
0%
0%
31%

0%
45%
0%
25%
2%
28%

55%
5%
2%
8%
1%
28%

Bron: Panteia

Veranderingen in de kredietvoorwaarden
In Tabel 16 en Tabel 17 wordt aangegeven in hoeverre bedrijven verbeteringen of
verslechteringen in de kredietvoorwaarden hebben ervaren. Voor zover van
toepassing, is het meest voorkomende antwoord ‘gelijk gebleven’. Dat geldt voor alle
categorieën in het onderzoek: rente, andere kosten (zoals provisies, vergoedingen),
omvang en looptijd van kredieten, eisen die aan het onderpand en solvabiliteit worden
gesteld, en andere voorwaarden zoals garanties, doorlooptijden en procedures.

50

C11536

Tabel 16

Verbetering of verslechtering kredietvoorwaarden, naar grootteklasse

microkleinmiddengrootalle
bedrijf
bedrijf
bedrijf
bedrijf
bedrijven
Is uw vaste rente verhoogd of verlaagd?
verhoogd
4%
11%
4%
7%
5%
verlaagd
12%
29%
15%
22%
17%
gelijk gebleven
47%
33%
50%
40%
42%
niet van toepassing
30%
26%
27%
27%
29%
weet niet
6%
1%
5%
4%
7%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Is uw variabele rente verhoogd of verlaagd?
verhoogd
4%
6%
5%
5%
4%
verlaagd
22%
22%
23%
22%
21%
gelijk gebleven
25%
28%
31%
27%
28%
niet van toepassing
37%
33%
32%
34%
35%
weet niet
13%
11%
9%
11%
11%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Andere kosten zoals vergoedingen en provisies
verhoogd
17%
30%
22%
25%
22%
verlaagd
2%
9%
3%
6%
3%
gelijk gebleven
46%
37%
48%
42%
45%
niet van toepassing
20%
10%
14%
14%
18%
weet niet
15%
13%
13%
13%
13%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Beschikbare omvang van het krediet of kredietlijn
vergroot
4%
2%
6%
4%
5%
verkleind
9%
15%
7%
12%
10%
gelijk gebleven
48%
53%
48%
50%
46%
niet van toepassing
34%
25%
33%
29%
33%
weet niet
5%
5%
7%
5%
5%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Beschikbare kredietlooptijd
verkort
3%
1%
1%
2%
2%
verlengd
2%
0%
4%
2%
3%
gelijk gebleven
55%
60%
58%
58%
56%
niet van toepassing
35%
33%
31%
33%
35%
weet niet
6%
5%
6%
5%
5%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Eisen omtrent onderpand
aangescherpt
1%
9%
3%
5%
4%
versoepeld
2%
1%
1%
1%
2%
gelijk gebleven
54%
53%
60%
54%
54%
niet van toepassing
36%
36%
32%
35%
35%
weet niet
7%
2%
4%
4%
5%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Eisen omtrent minimum aan solvabiliteit
aangescherpt
0%
9%
1%
5%
3%
versoepeld
0%
0%
1%
1%
2%
gelijk gebleven
55%
49%
61%
53%
55%
niet van toepassing
37%
36%
32%
36%
35%
weet niet
7%
6%
4%
6%
6%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Andere voorwaarden zoals garanties, doorlooptijden en procedures
aangescherpt
4%
13%
5%
9%
6%
versoepeld
1%
0%
1%
1%
1%
gelijk gebleven
55%
54%
65%
57%
59%
niet van toepassing
33%
30%
23%
30%
28%
weet niet
6%
3%
6%
4%
6%
totaal
100%
100%
100%
100%
100%
Bron: Panteia

C11536

51

Tabel 17

Verbetering of verslechtering kredietvoorwaarden, naar sector
landbouw

industrie

bouw

handel

Is uw vaste rente verhoogd of verlaagd?
verhoogd
4%
3%
5%
13%
verlaagd
13%
16%
15%
19%
gelijk gebleven
44%
38%
47%
43%
niet van toepassing
31%
33%
30%
20%
weet niet
8%
10%
3%
5%
totaal
100%
100%
100%
100%
Is uw variabele rente verhoogd of verlaagd?
verhoogd
3%
2%
5%
8%
verlaagd
20%
26%
20%
16%
gelijk gebleven
33%
25%
31%
30%
niet van toepassing
31%
36%
34%
39%
weet niet
13%
11%
10%
7%
totaal
100%
100%
100%
100%
Andere kosten zoals vergoedingen en provisies
verhoogd
22%
22%
20%
27%
verlaagd
2%
3%
3%
4%
gelijk gebleven
42%
45%
47%
38%
niet van toepassing
22%
17%
17%
18%
weet niet
13%
13%
14%
12%
totaal
100%
100%
100%
100%
Beschikbare omvang van het krediet of kredietlijn
vergroot
5%
4%
4%
12%
verkleind
9%
11%
8%
12%
gelijk gebleven
46%
38%
51%
40%
niet van toepassing
33%
38%
35%
34%
weet niet
8%
9%
3%
2%
totaal
100%
100%
100%
100%
Beschikbare kredietlooptijd
verkort
1%
2%
2%
3%
verlengd
1%
5%
2%
2%
gelijk gebleven
58%
47%
57%
63%
niet van toepassing
34%
39%
36%
32%
weet niet
6%
8%
3%
0%
totaal
100%
100%
100%
100%
Eisen omtrent onderpand
aangescherpt
5%
6%
1%
3%
versoepeld
2%
3%
2%
5%
gelijk gebleven
52%
42%
57%
61%
niet van toepassing
36%
41%
36%
31%
weet niet
5%
8%
4%
0%
totaal
100%
100%
100%
100%
Eisen omtrent minimum aan solvabiliteit
aangescherpt
1%
3%
1%
3%
versoepeld
0%
3%
0%
0%
gelijk gebleven
53%
46%
57%
65%
niet van toepassing
37%
40%
38%
32%
weet niet
8%
8%
4%
0%
totaal
100%
100%
100%
100%
Andere voorwaarden zoals garanties, doorlooptijden en procedures
aangescherpt
7%
6%
3%
12%
versoepeld
0%
2%
1%
2%
gelijk gebleven
56%
53%
60%
60%
niet van toepassing
30%
29%
31%
26%
weet niet
8%
10%
4%
0%
totaal
100%
100%
100%
100%

transport
en IC T

zakelijke
diensten

overige
diensten

alle
bedrijven

12%
35%
29%
24%
1%
100%

6%
11%
51%
28%
4%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

5%
17%
42%
29%
7%
100%

6%
25%
27%
30%
12%
100%

3%
20%
23%
42%
12%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

4%
21%
28%
35%
11%
100%

35%
12%
34%
7%
12%
100%

17%
1%
48%
19%
15%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

22%
3%
45%
18%
13%
100%

1%
18%
56%
19%
6%
100%

5%
9%
47%
33%
5%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

5%
10%
46%
33%
5%
100%

0%
1%
63%
30%
6%
100%

3%
2%
54%
33%
7%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

2%
3%
56%
35%
5%
100%

11%
0%
53%
35%
1%
100%

0%
1%
61%
32%
6%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

4%
2%
54%
35%
5%
100%

11%
0%
47%
35%
6%
100%

1%
2%
60%
31%
6%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

3%
2%
55%
35%
6%
100%

17%
0%
53%
29%
1%
100%

4%
1%
62%
27%
6%
100%

0%
0%
0%
0%
0%
100%

6%
1%
59%
28%
6%
100%

Bron: Panteia

52

C11536