Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2707
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de gebrekkige werking van de Code
Goed Bestuur (ingezonden 20 april 2012).
Antwoord van staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 5 juni 2012).
Vraag 1
Wat is uw oordeel over het artikel «Goed bestuur zwak in HBO»?1
Antwoord 1
Het artikel bevat een weergave van de meest in het oog springende
bevindingen van de evaluatiecommissie branchecode governance hbo,
ingesteld door de HBO-raad. Bij de beantwoording van de hiernavolgende
vragen zal ik niet het artikel uit Scienceguide maar het rapport van de
evaluatiecommissie van de HBO-Raad als uitgangspunt nemen.
Vraag 2
Geeft de gebrekkige naleving van de branchecode goed bestuur u reden tot
zorg?
Antwoord 2
De branchecode is een belangrijk instrument voor de hbo-sector om – bij
wijze van zelfregulering – de principes van goed bestuur te implementeren.
De gebrekkige naleving van de code is een teleurstellend gegeven. Niettemin
vind ik het goed dat de HBO-raad deze kritische evaluatie heeft laten
uitvoeren en maatregelen wil nemen.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het opmerkelijk is dat de branchecode niets te melden
heeft over onderwijskwaliteit?
Antwoord 3
Ik ben van oordeel dat hier snel verandering in moet komen. Tegelijkertijd stel
ik vast dat dit vermoedelijk te maken heeft met de wordingsgeschiedenis van
de code. In de jaren waarin de code tot stand is gekomen – in navolging van
1

ah-tk-20112012-2707
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

Scienceguide
http://scienceguide.nl/201204/goed-bestuur-zwak-in-hbo.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

de code Tabaksblat voor het beursgenoteerde bedrijfsleven – lag de nadruk
op bestuurlijk handelen en het toezicht daarop in relatie tot bedrijfsprocessen
en financieel-economische aangelegenheden. Het is zonneklaar dat gezien de
recentelijk geconstateerde gebreken in de interne kwaliteitsborging in het hbo
de code ook bepalingen moet bevatten over het toezicht op de kwaliteit van
het onderwijs. Ik onderschrijf de aanbeveling van de evaluatiecommissie in
de code vast te leggen dat de raad van toezicht bij zijn werkzaamheden de
kwaliteit van onderwijs en onderzoek centraal stelt.
Vraag 4
Hoe oordeelt u over het feit dat de Raden van Toezicht nauwelijks inzicht
hebben in de «mogelijke risico’s en ethische perikelen rond belangenverstrengeling en financiële deelnemingen»? Zouden hierover heldere normen
moeten worden opgenomen?
Antwoord 4
Het gaat hier om een uitspraak van de commissievoorzitter tegenover
Scienceguide, geen algemene bevinding van de commissie. Wat de evaluatiecommissie heeft geconstateerd is dat de portfolio van de hogescholen de
afgelopen jaren verbreed is door hun actieve participatie in consortia met
bedrijven en andere kennisinstellingen – door de evaluatiecommissie
aangeduid met «verbindingen» – hetgeen volgens de commissie heel eigen
vraagstukken van bestuur en toezicht oproept waarop de code niet is
toegesneden (zie pagina 13 van het rapport).
Ik kan mij goed vinden in de aanbeveling van de evaluatiecommissie om in
de branchecode vast te leggen dat hogescholen een statuut moeten hebben
waarin is bepaald hoe de risico’s voortvloeiend uit dergelijke maatschappelijke «verbindingen» worden beheerd, en in de code het risicomanagement
meer expliciet uit te werken en te beschrijven waar het risicomanagement en
het interne toezicht zich in ieder geval op dienen te richten.
Vraag 5
Hoe oordeelt u over het feit dat «18 van 38 hogescholen niet voldoen aan de
governance afspraken die zij zelf hebben gemaakt»? Is dit voor u aanleiding
tot maatregelen?
Antwoord 5
Zoals ik al in mijn antwoord op vraag 2 heb aangegeven vind ik dat een
teleurstellend gegeven.
Maatregelen van mijn kant zijn echter niet aan de orde. De branchecode Goed
Bestuur is een code van de hbo sector zelf, meer precies: van de leden van
de HBO-raad. Te treffen maatregelen zijn dus in eerste instantie een zaak van
de hogescholen zelf, in het verband van de HBO-raad.
Vraag 6
Wat gaat u doen om te voorkomen dat toezichthouders «meewarig en blasé»
reageren op de eisen van de branchecode?
Antwoord 6
Het is allereerst aan de HBO-raad om zijn leden op het hart te drukken dat de
branchecode hun eigen code is, waaraan men zich heeft te houden.
Wanneer (een sterk verbeterde versie van) de branchecode goed bestuur
voorligt, ben ik- in lijn met de aanbevelingen van de evaluatiecommissie –
voornemens deze aan te wijzen in een algemene maatregel van bestuur op
grond van artikel 2.14 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Het instellingsbestuur zal de naleving van deze code in zijn
jaarverslag moeten verantwoorden volgens het principe «pas toe of leg uit».
Net als voor de overige bepalingen in wet- en regelgeving geldt dat voor de
openbare instellingen deze verplichting voortvloeit uit de wet- en regelgeving
en voor de bijzondere instellingen het een bekostigingsvoorwaarde is.
Uiteraard zal ik de Kamer daarover informeren.
Vraag 7
Wanneer wordt eindelijk voldaan aan de vereisten rond de beloning van
bestuurders? Hoeveel bestuurders verdienen nog altijd meer dan een
minister?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Naar verwachting zijn zowel het Wetsvoorstel normering bezoldiging
topfunctionarissen publieke en semi-publieke sector (WNT) als de daaruit
voortvloeiende ministeriële regeling vanaf 1 januari 2013 van kracht.
Vooruitlopend hierop voeren de minister en ik ten aanzien van bovenmatige
beloningen sinds geruime tijd actief beleid. Zoals wij ook op 9 februari 2012
in een brief aan het onderwijsveld hebben gemeld, vinden we een bezoldiging die meer bedraagt dan het toekomstig WNT-maximum te hoog; een
verdere stijging van dit bedrag onacceptabel. Een betaling voortvloeiende uit
een dergelijke stijging, wordt aangemerkt als ondoelmatig en zal worden
teruggevorderd. Een kopie van de genoemde brief is u toegezonden op
10 februari 2012 (TK, 2011–2012, 27 923, nr. 135).
In de rapportage van publiek gefinancierde topinkomens conform de Wet
Openbaarmaking uit Publieke middelen gefinancierde Topinkomens (Wopt)
die op 23 december 2011 door de minister van BZK aan de Tweede Kamer is
gestuurd (TK, 2011–2012, 30 111, nr. 135), zijn de overschrijdingen van de
Wopt-norm in 2010 van de sector HBO opgenomen. Uit deze gegevens blijkt
dat 5 bestuurders in de sector HBO de toekomstige WNT-norm hebben
overschreden.
Vraag 8
Wat voor sancties worden ingevoerd, opdat wordt voorkomen dat men kan
zeggen dat «de code geen tanden heeft»?
Antwoord 8
De evaluatiecommissie beveelt de hogescholen aan om afspraken te maken
over de status van de code en aan niet naleven een passend sanctieregiem te
verbinden. Wanneer de branchecode bij algemene maatregel van bestuur
wordt aangewezen, dient de instelling deze na te leven volgens het principe
«pas toe of leg uit». Die toepassing van de code volgens dit principe valt dan
onder het nalevingstoezicht van de Inspectie van het Onderwijs.
Vraag 9
Op wat voor manier gaat u toezien op de verbeteringen van de code goed
bestuur? Wordt de code wettelijk vastgelegd en aan de Kamer voorgelegd?
Antwoord 9
Ik verwacht dat de hogescholen in het verband van de HBO-raad een fors
aantal verbeteringen zal aanbrengen in de huidige code. Zoals ik in antwoord
op vraag 6 heb aangegeven, ben ik voornemens te zijner tijd een sterk
verbeterde versie van de branche code goed bestuur voor de hbo sector aan
te wijzen bij algemene maatregel van bestuur. Aanwijzing van de code sluit
goed aan bij de maatregelen die ik heb opgenomen in het wetsvoorstel Wet
versterking kwaliteitsborging hoger onderwijs, gericht op het beter functioneren van de «checks and balances» in het stelsel van hoger onderwijs en op
versterking van het interne en externe toezicht op en borging van de
onderwijskwaliteit. Mijn voornemen is om dit wetsvoorstel in de zomer aan te
bieden aan uw Kamer.
Vraag 10
Deelt u de mening dat het «governance-model» (goed bestuur) gebrekkig
functioneert en dat u open moet staan voor fundamentele verbeteringen,
aangezien het de kwaliteit van het onderwijs betreft?
Antwoord 10
Die mening deel ik in zoverre, dat ik met de evaluatiecommissie van oordeel
ben dat de inhoud en naleving van de branchecode sterke verbetering
behoeft. Waar we nu mee te doen hebben is een periodieke evaluatie van de
branchecode die conform de afspraak binnen de brancheorganisatie is
uitgevoerd. Hoewel de bevindingen van de evaluatiecommissie over de mate
van naleving van de code teleurstellend zijn, stel ik ook vast dat de branche
zelf in staat is gebleken de eigen code zeer kritisch tegen het licht te houden
en in alle openheid te komen tot een navenant kritische zelfevaluatie. Ik heb
bovendien begrepen dat de HBO-raad het voornemen heeft alle aanbevelingen nog voor de zomer te implementeren. Dat proces, wat ik positief
waardeer, hoort ook bij het huidige «governance model». In het antwoord op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

de vorige vraag heb ik reeds gewezen op de maatregelen op het gebied van
governance die ik met het wetsvoorstel Wet versterking kwaliteitsborging
hoger onderwijs heb genomen.
Vraag 11
Bent u bereid onderzoek te doen naar alternatieve bestuursmodellen?
Antwoord 11
Uit mijn antwoord op de vorige vraag blijkt dat ik in de evaluatie van de
naleving van de branchecode van de hbo sector geen aanleiding zie om
onderzoek te doen naar alternatieve bestuursmodellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4