Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

19 637

Vreemdelingenbeleid

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 2854

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2022
Inleiding
Door de oorlog in Oekraïne zijn volgens de Europese Commissie op
moment van schrijven circa 4 miljoen mensen, voornamelijk vrouwen en
kinderen, Oekraïne ontvlucht. Verreweg de meesten worden opgevangen
in de omringende landen. Zo vangt Polen 2,5 miljoen ontheemden op,
maar een deel van de ontheemden reist door binnen Europa, onder meer
naar Nederland. Naast het harde werk dat hier wordt verzet door
veiligheidsregio’s en gemeenten, blijven ook burgers, maatschappelijke
en commerciële organisaties zich op allerlei wijzen inzetten om een
bijdrage te leveren aan de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Ik heb
daar grote waardering voor.
De ontwikkelingen in Oekraïne en daarbuiten ten gevolge van de situatie
in Oekraïne volgen elkaar zeer snel op. In deze brief wordt ingegaan op de
laatste stand van zaken rond de opvang van ontheemden uit Oekraïne in
Nederland. Hierbij komen diverse onderwerpen aan bod, waaronder
financiële afspraken met gemeenten, onderwijs en toeslagen gasthuishoudens. Ook is een budgettaire tabel opgenomen.
Gezien het brede scala aan onderwerpen schrijf ik deze brief mede
namens alle kabinetsleden van de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb).
Aanpak van de opvang van ontheemden uit Oekraïne
Op dit moment zijn er ruim 33.000 plekken gerealiseerd in de gemeentelijke opvang, waarvan er circa 24.000 zijn bezet. Het aanbod van het
Rijksvastgoedbedrijf aan het COA en de Veiligheidsregio’s van ruimte voor
naar schatting 15.000 plekken heeft los van de lopende gesprekken
inmiddels geleid tot 400 gerealiseerde plekken. Ook zijn er 1.100 plekken

kst-19637-2854
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2854

1

waarop bestuurlijk akkoord is en die naar verwachting op korte termijn
gerealiseerd zullen worden.
Financiële afspraken met gemeenten
Gemeenten en veiligheidsregio’s ontvangen een normbedrag van € 700
euro per week per gerealiseerde gemeentelijke opvangplek. Dit
normbedrag geldt niet voor de particuliere opvang. Het normbedrag is
van toepassing op de periode waarin de regelgeving van kracht is (3 tot 6
maanden). Financiële verstrekkingen aan personen in de POO (Particuliere
Opvang Oekraïners) kunnen apart worden gedeclareerd. De wijze waarop
gemeenten gecompenseerd worden voor de financiële verstrekkingen aan
ontheemden in de POO wordt nader uitgewerkt in de nog te verschijnen
Specifieke Uitkering (SPUK). Dit is niet afhankelijk van het gebruik van de
opvangplek. Gemeenten en veiligheidsregio’s ontvangen reële compensatie. De hoogte en omvang daarvan vraagt om politiek bestuurlijke
weging met als uitgangspunt dat gemeenten er als gevolg van de opvang
van ontheemden niet slechter voor komen te staan dan daarvoor. Over de
overige gemeentelijke kosten worden afzonderlijke afspraken gemaakt
(met OCW over onderwijs gerelateerde kosten en met VWS voor wat
betreft kosten gemeentelijke zorg en ondersteuning Wmo, jeugd, PG).
Declaratie vindt plaats op basis van de SiSa systematiek door middel van
een Specifieke Uitkering die op dit moment uitgewerkt wordt. De
komende SPUK heeft een terugwerkende kracht. Het normbedrag kan dus
gedeclareerd worden vanaf het moment dat een Gemeentelijke Opvang
Oekraïne (GOO) gerealiseerd is.
Gemeenten kunnen een contract aangaan met een locatie voor een
termijn van maximaal 12 maanden. Daarbij vraagt het Rijk gemeenten
alleen lange termijncontracten aan te gaan wanneer dit een kostenvoordeel oplevert ten opzichte van korte termijncontracten. In de praktijk
zien we dit al goed gaan. Aan gemeenten wordt ook gevraagd om
rekening te houden met de mogelijkheid om de locatie op enig moment in
te zetten voor andere doeleinden zoals spoedzoekers, studentenhuisvesting etc.
Registratie code
De inzet van de overheid is erop gericht om zo spoedig mogelijk zorg te
dragen voor de registratie en de daarbij behorende codering voor
ontheemden uit de Oekraïne. Mensen worden nu geregistreerd onder een
tijdelijke codering en hebben daarmee recht op de verstrekkingen waar
uw Kamer eerder over geïnformeerd werd, maar het is van belang de
geautomatiseerde systemen te voorzien van een definitieve codering
specifiek voor deze groep. Dat voorkomt handmatig werk en vermindert
de kans op menselijke fouten. Er wordt hard gewerkt om dit goed te
regelen. Fouten kunnen zich nu wel voordoen, maar zullen na signalering
zo snel mogelijk hersteld worden.
Studenten
In het lopende studiejaar zijn ruim 700 studenten uit Oekraïne
ingeschreven in het hoger onderwijs in Nederland. In het mbo zijn
tientallen Oekraïense studenten ingeschreven. Dit zijn studenten die in
september 2021 met hun studiejaar in Nederland zijn begonnen en daar
(in het geval van het ho) het instellingscollegegeld voor hebben betaald.
Alle ho-studenten hebben destijds een studievisum verkregen om hun
studie in Nederland te mogen doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2854

2

De studenten kunnen te maken hebben met onvoorziene problemen met
hun financiën vanwege de situatie in hun thuisland en met hun familie,
omdat zij geen toegang meer hebben tot hun bankrekening of door de
extreme waardedaling van hun munteenheid. Wij blijven in gesprek met
het veld om te zorgen dat deze groep studenten weet waar en hoe ze
geholpen kunnen worden
Om studenten die met deze problemen te maken hebben in ieder geval in
staat te stellen hun studie te vervolgen, stelt het kabinet geld beschikbaar
voor financiële ondersteuning aan deze studenten, vanuit de onderwijsinstellingen, vooralsnog voor de periode maart tot en met mei. Voor het
hoger onderwijs gaat het om een bedrag van (maximaal): € 2,3 mln. en
voor het mbo om € 0,2 mln.
Het is aan de instellingen om de inschatting te maken of studenten
ondersteuning nodig hebben. Ook moeten instellingen toetsen welk
bedrag noodzakelijk is. Kern daarbij is dat alleen noodzakelijke ondersteuning voor studie en leefgeld geboden kan worden en voor welk
bedrag zij studenten moeten ondersteunen. Met noodsteun kan het
onderwijs fungeren als eerstelijns opvang, om te voorkomen dat
studenten terug moeten naar de onveilige situatie in hun eigen land of
asiel moeten aanvragen of een beroep moeten doen op andersoortige
(maatschappelijke) opvang.
Onderzoekers
Er zijn ongeveer 700 medewerkers uit Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland
werkzaam bij Nederlandse kennisinstellingen. Uit navraag bij de kennisinstellingen blijkt dat er uit deze groep slechts een beperkt aantal
medewerkers in financiële problemen is gekomen door de oorlog.
Momenteel verkennen de kennisinstellingen de mogelijkheden om
gevluchte wetenschappers op te vangen door het bieden van een
gastvrijheidsaanstelling bij een geschikte instelling.
Geen effect toeslagen gasthuishouden ontheemden uit Oekraïne
Zoals eerder aangegeven heeft het kabinet veel bewondering voor
particulieren die mensen in huis nemen en is het uitgangspunt dat het
tijdelijke verblijf van ontheemden uit Oekraïne bij particulieren geen
gevolgen heeft voor de hoogte van de bijstandsuitkering, de uitkering van
de SVB of UWV en de lokale belastingen en heffingen1. In aanvulling
daarop vindt het kabinet het niet wenselijk dat een gasthuishouden
minder toeslag ontvangt wanneer het een ontheemde in huis opvangt.
Wanneer ontheemden uit Oekraïne zich inschrijven op hetzelfde
BRP-adres als het gasthuishouden worden zij in een aantal gevallen
toeslagpartner van het gasthuishouden of als medebewoner gerekend
voor de huurtoeslag.
Het kabinet werkt daarom aan een oplossing om dit te voorkomen. De
uitwerking, door middel van een wetsaanpassing met terugwerkende
kracht, zal aan Uw Kamer worden voorgelegd. Vooruitlopend daarop zal
Toeslagen bij wijzigingen in huishoudsamenstelling door het opvangen
van ontheemden uit Oekraïne de toeslag hier niet op aanpassen. Hiervoor
zijn een tijdige, correcte en volledige inschrijving van ontheemden uit
Oekraïne in het BRP en het toekennen van een herkenbare verblijfstitel
een belangrijke voorwaarde: Toeslagen moet immers in staat zijn deze
situaties te herkennen. Mogelijk zal dit aanvankelijk nog niet in alle
gevallen automatisch goed gaan. In de communicatie zal benadrukt
worden dat het parlement zich nog moet buigen over dit kabinetsvoorstel.

1

Brief d.d. 21 maart 2022, blz. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2854

3

Het kabinet realiseert zich dat sommige ontheemden uit Oekraïne met hun
eigen auto zijn gevlucht en beziet of voor deze omstandigheid nog aparte
maatregelen genomen moeten worden. Het kabinet beraadt zich hier de
komende tijd over.
Budgettaire tabel
In onderstaande budgettaire tabel zijn enkel maatregelen opgenomen
waar reeds door het kabinet toe besloten is, inclusief een raming van het
budgettaire beslag. Er zijn andere maatregelen in voorbereiding dan wel
besluitvorming.
Maatregel

Budgettair
beslag (mln.
euro’s)

Departement

Gemeentelijke en particuliere opvang (GOO en POO)
Gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang
Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang
Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden
Tolken
Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)
Zorgkosten medische evacuees
Transportkosten medische evacuees
Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering
Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten

887
64
1,2
2
23

JenV
JenV
BZK
BZK
VWS

1,6
1,8
24
8
0,6
2,5

JenV
VWS
VWS
VWS
OCW
OCW

Toelichting Gemeentelijke en particuliere opvang
Deze maatregel betreft de compensatie voor gemeenten voor de realisatie
van noodopvangplekken en verstrekkingen aan ontheemden. Dit bedrag is
geraamd voor zes maanden, gezien de regeling voorzien wordt voor drie
maanden met eventueel verlenging met drie maanden en uitgaande van
50.000 ontheemden. Voor de periode erna wordt een nieuwe regeling
uitgewerkt. Met deze middelen betalen gemeenten ook de huur voor het
Rijksvastgoed uit (zie post hieronder). Gemeenten mogen opvanglocaties
tot 12 maanden vastleggen, de kostenraming hiervoor wordt meegenomen bij de uitwerking van bovenstaande regeling.
Toelichting gereedmaken Rijksvastgoed voor opvang
Het Rijksvastgoedbedrijf (RvB) zal in overleg met gemeenten bestaand
Rijksvastgoed beschikbaar stellen voor de tijdelijke noodopvang van
ontheemden uit Oekraïne. Om hen een waardig onderkomen en noodzakelijke voorzieningen te bieden, moeten aanpassingen worden gedaan
aan de gebouwen.
Uitvoeringskosten Rijksvastgoedbedrijf opvang
Om de extra werkzaamheden van het RVB mogelijk te maken zijn
middelen nodig t.b.v. projectleiding en juridische/contractuele
werkzaamheden.
Verkenning tijdelijke uitvoeringsorganisatie
Dit betreft een verkenning naar een tijdelijke uitvoeringsorganisatie die
kan ondersteunen in het realiseren van tijdige en goede huisvesting voor
ontheemden. De bijbehorende kosten worden gedekt binnen de begroting
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De uitkomsten van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2854

4

verkenning worden politiek gewogen alvorens verdergaande stappen
richting vormgeving van de tijdelijke organisatie worden ondernomen.
Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden (SOV)
Ontheemden uit Oekraïne die naar Nederland komen zijn momenteel
onverzekerd voor medisch noodzakelijke zorg. Voor onverzekerden
bestaat de SOV-regeling, op basis waarvan aanbieders gecompenseerd
worden voor medisch noodzakelijke zorg die zij aan hen verlenen. Het
kabinet heeft besloten de uitgaven in de SOV voor ontheemden uit
Oekraïne generaal te compenseren t/m het tweede kwartaal van 2022 en
raamt het budgettaire beslag hiervan op 23 miljoen euro.
Tolken
De wet verplicht zorgverleners om begrijpelijk te communiceren met
patiënten. Dat betekent dat bij een taalbarrière een professionele talentolk
moet worden ingezet. Omdat de ontheemden uit Oekraïne niet onder het
COA vallen, waar talentolken voor asielzoekers beschikbaar worden
gesteld, wordt gebruikt gemaakt van het inkoopcontract van JenV om 1,6
miljoen euro hiervoor beschikbaar te stellen.
Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)
De Europese Commissie heeft haar lidstaten gevraagd te inventariseren
hoeveel capaciteit er in de lidstaat beschikbaar is om medische evacuaties
van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden uit te voeren en de betreffende patiënten op te vangen en zorg en ondersteuning te bieden. De
coördinatie en organisatie hiervan wordt aan Nederlandse zijde uitgevoerd door het LCPS, onderdeel van het Landelijk Netwerk Acute Zorg
(LNAZ). Het gaat om een bedrag van 1,8 miljoen euro voor 6 maanden.
Zorgkosten medisch evacuees
Nederland kan in het tweede kwartaal 2022 maximaal 30 patiënten per
dag opvangen en raamt het budgettaire beslag van de zorgkosten voor
medische evacuees op 24 miljoen euro. De zorgkosten voor de medische
evacuees worden vergoed via de SOV-regeling.
Transport medische evacuees
Voor de evacuatie van Oekraïense patiënten uit EU-buurlanden wordt
gebruik gemaakt van een Europees matchingsysteem. Na acceptatie door
het ontvangende land, wordt het transport vervolgens geregeld door het
land waar de patiënt zich bevindt voor overplaatsing. Binnen de EU is
afgesproken dat de kosten van transport voor het ontvangende land zijn.
Hiervoor is een bedrag van 8 miljoen euro geraamd.
Extra ondersteuning LOWAN en uitvoering
Via LOWAN (de door OCW gesubsidieerde ondersteuningsorganisatie
voor het nieuwkomersonderwijs) worden scholen ondersteund om
kinderen uit Oekraïne zo snel mogelijk les te kunnen geven. Het ministerie
verhoogt de subsidie aan LOWAN-po (via de PO-Raad) en LOWAN-vo voor
extra fte ondersteuning.
Tijdelijke compensatie Oekraïense studenten
Dit betreft een compensatie voor zittende Oekraïense studenten in het
studiejaar 2021 – 2022 in het ho en mbo. Deze compensatie loopt via

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2854

5

instellingen en bedraagt maximaal 1.000 euro (betreft de kosten voor
leefgeld en studie, bedrag conform Nibudnorm) per student per maand
voor in beginsel drie maanden (maart – mei). Dit wordt via een subsidieregeling aan instellingen uitgekeerd.
Budgettaire verwerking
Uw Kamer ontvangt hiertoe een Incidentele Suppletoire Begroting (ISB)
van de betreffende departementen.
Conclusie
Tot slot wil ik benoemen dat de ontwikkelingen op het gebied van migratie
en aangrenzende werkvelden zich ten gevolge van de oorlog in Oekraïne
razendsnel opvolgen, zowel op nationaal, Europees als internationaal
niveau. Dat heeft tot gevolg dat het beeld zeer snel verandert en het
kabinet zich daar continu op dient aan te passen. Ik span mij, samen met
mijn collega’s, in om uw Kamer tijdig en adequaat te informeren.
Actieve openbaarmaking stukken
In het kader van actieve openbaarmaking maakt het kabinet de stukken die
ten grondslag liggen aan de in deze brief beschreven besluitvorming
openbaar. De stukken worden op de website2 van de rijksoverheid
gedeeld voor zover daar geen zwaarwegende belangen3 aan in de weg
staan en zijn op korte termijn raadpleegbaar.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

2
3

https://www.rijksoverheid.nl/
Hierbij is onder meer te denken aan derden belang, het belang van de staat, de persoonlijke
levenssfeer en de internationale betrekkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2854

6