Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 811

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 februari 2009
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vijf fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC):
1. Beschikking inzake MEDIA Mundus (Kamerstuk 22 112, nr. 809);
2. Verordening inzake procedure bilaterale overeenkomsten met derde
landen die verband houden met justitiële samenwerking in burgerlijke
en handelszaken (Kamerstuk 22 112, nr. 810);
3. Verordening inzake controle op uitvoer van producten en technologie
voor tweeërlei gebruik;
4. Verordening inzake passagiersrechten zee- en binnenvaart (Kamerstuk
22 112, nr. 812);
5. Mededeling inzake klimaat-Kopenhagen (Kamerstuk 22 112, nr. 813).
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST127979
0809tkkst22112-811
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

1

Fiche: Verordening inzake controle op uitvoer van producten en
technologie voor tweeërlei gebruik
1. Algemene gegevens

Voorstel: Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van
Verordening (EG) nr 1334/2000 tot instelling van een communautaire
regeling voor controle op de uitvoer van producten en technologie voor
tweeërlei gebruik.
Datum Commissiedocument: 16 december 2008
Nr. Commissiedocument: COM (2008) 854
Prelex: http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId
=197769
Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board:
Niet opgesteld.
Behandelingstraject Raad: Raadswerkgroep Dual-use
Raad voor Algemene Zaken en Externe Betrekkingen (RAZEB) – tijdpad is
nog onbekend
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van Economische Zaken
Rechtsbasis, stemwijze Raad, rol Europees Parlement en comitologie
a) Rechtsbasis
Artikel 133 EG-verdrag
b) Stemwijze Raad en rol Europees Parlement
Raad: gekwalificeerde meerderheid
Europees Parlement: formeel geen rol.
c) Comitologie
Niet van toepassing
2. Samenvatting BNC-fiche

Korte inhoud voorstel
Voorstel van de Commissie tot introductie van zes nieuwe communautaire
algemene exportvergunningen en aanpassing van bijbehorende artikelen
in de verordening. Met de uitbreiding beoogt de Commissie de export
makkelijker te maken van bepaalde niet-gevoelige dual-use goederen naar
bepaalde niet-gevoelige landen.
Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Gemeenschappelijke handelspolitiek is een exclusieve EG-bevoegdheid.
Er is echter een belangrijke link met het gemeenschappelijk buitenlandsen veiligheidsbeleid De vraag is of dit voorstel niet raakt aan de bevoegdheden die de EU op dit terrein heeft. De subsidiariteit van het voorstel is
niet van toepassing, de proportionaliteit negatief.
Risico’s/implicaties/kansen
De communautaire algemene vergunning is een zeer generiek instrument
dat op gespannen voet staat met de nuances van het exportcontrolebeleid. Bij individuele vergunningenaanvragen wordt, voordat de export
plaats kan vinden, beoordeeld of er proliferatiegevaar is. Gebruikers van
een communautaire algemene vergunning hoeven pas achteraf melding
te maken van een export. De export van de goederen wordt niet meer ex
ante beoordeeld, maar ex post op administratieve wijze. Dit levert een
veiligheidsrisico op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

2

Nederlandse positie en eventuele acties
Het Nederlandse exportcontrolebeleid zoekt altijd naar de optimale balans
tussen handelsbelangen en veiligheidsbelangen. Nederland is van mening
dat de Commissie in dit voorstel de handelsbelangen teveel benadrukt ten
koste van proliferatierisico’s. Daarnaast vraagt Nederland zich af hoe dit
voorstel zich verhoudt tot de bevoegdheden van de EU onder het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid. Nederland zou meer duidelijkheid willen over de afbakening van de bevoegdheden van de EG en de
EU in deze.
3. Samenvatting voorstel

Inhoud voorstel
Verordening 1334/2000 kent vier vergunningen voor de export van
goederen en technologie voor tweeërlei gebruik (dual-use). Dual-use
goederen zijn zowel geschikt voor civiel als militair eindgebruik. Naast de
individuele en globale vergunning worden in artikel 6 van de verordening
een communautaire algemene vergunning en een nationale algemene
vergunning beschreven. De individuele vergunning is geldig voor specifieke goederen naar specifieke eindgebruikers, de globale vergunning kan
een reeks aan goederen naar meerdere eindgebruikers betreffen. De
nationale algemene vergunning en de communautaire algemene vergunning kunnen gezien worden als vereenvoudigde procedures voor nietgevoelige leveringen naar niet-gevoelige bestemmingen.
Op dit moment kent Verordening 1334/2000 één communautaire algemene vergunning voor exporten naar belangrijke handelspartners van de
EU die ook zijn aangesloten bij de internationale exportcontroleregimes
(VS, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Japan, Zwitserland en Noorwegen). Met dit voorstel introduceert de Commissie zes nieuwe communautaire algemene vergunningen als bijlagen bij de Verordening en past
het gelijktijdig de bijbehorende artikelen 6 en 7 aan. De uitbreiding geldt
voor exporten van bepaalde niet-gevoelige dual-use goederen naar
bepaalde niet-gevoelige landen. Met het voorstel wordt beoogd het
exportcontrolesysteem verder te vereenvoudigen voor exporteurs, het
concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven te verbeteren en
een level playing field voor alle EU-exporteurs te bereiken.
De zes nieuwe communautaire algemene vergunningen zijn voor:
• exporten met een waarde onder de € 5000 en waarbij de exporteur is
aangemerkt als Authorised Economic Operator (AEO);
• export na reparatie of vervanging onder garantie, zonder de originele
eigenschappen van de goederen te wijzigen;
• tijdelijke export voor demonstratiedoeleinden;
• computers met bepaalde specificaties en reserveonderdelen daarvoor;
• goederen en technologie op het terrein van de informatiebeveiliging;
• exporten van kleine hoeveelheden (onder de 20 kg) chemicaliën;
De Commissie heeft de nieuwe communautaire algemene vergunningen
gebaseerd op de nationale algemene vergunningen van onder andere het
VK, Duitsland, Frankrijk, Zweden, Italië, Griekenland en Nederland.

Oordeel van de Commissie over de impact
Uit de statistieken van de douane kan niet worden afgeleid wanneer het
de export van dual-use goederen betreft. Hierdoor kan de Commissie
geen goede schatting geven van de impact van dit voorstel. De Commissie is er echter van overtuigd dat dit initiatief een positieve impact zal
hebben op de export, het geen additionele veiligheidsrisico’s met zich
meebrengt en het geen verreikende gevolgen zal hebben op terreinen
buiten het dual-use regime.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

3

Nederland is op basis van historische vergunningsgegevens van mening
dat het positieve effect gering zal zijn, en niet opweegt tegen de negatieve
effecten met betrekking tot ondermijning van de veiligheidsaspecten van
het beleid en verdere complicering van het instrumentarium.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid: De dual-use verordening, waar de voorstellen deel van
uitmaken, is gebaseerd op art 133 van het EG-verdrag (gemeenschappelijke handelspolitiek). Dit is een exclusieve EG-bevoegdheid. Er is
echter een belangrijke link met het gemeenschappelijk buitenlands- en
veiligheidsbeleid van de EU. De vraag is of dit voorstel niet raakt aan
de bevoegdheden die de EU op dit terrein heeft. Nederland wenst een
duidelijke afbakening van de bevoegdheden van de EG op grond van
artikel 133 EG-verdrag en de bevoegdheden van de EU op grond van
het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid. Hierover zou
een advies aan de juridische dienst van de Raad gevraagd kunnen
worden.
b) Functionele toets:
– Subsidiariteit: n.v.t.
– Proportionaliteit: Negatief.
De gemeenschappelijke handelspolitiek behoort tot de exclusieve
bevoegdheden van de Gemeenschap. Daarnaast is het vanwege de
gemeenschappelijke markt belangrijk het exportcontrolebeleid op
Europees niveau af te stemmen, waarbij veiligheidsaspecten een
belangrijke rol dienen te spelen.
Het is zeker mogelijk om voor exporten naar belangrijke handelspartners verdergaande Europese samenwerking te verwezenlijken,
mits deze landen geen veiligheidsrisico’s vertegenwoordigen. De
communautaire algemene vergunning ontneemt de autoriteiten echter
de mogelijkheid om in detail naar de individuele aspecten van een
export te kijken. Bovendien staan nationale overheden veel dichter bij
de exporterende ondernemingen, waardoor ze beter in staat zijn een
gedegen afweging te maken. In Nederland werkt het ministerie van
Economische Zaken bij vergunningen nauw samen met ondermeer de
AIVD, de Directie Veiligheidsbeleid van het ministerie van Buitenlandse
Zaken en het ministerie van Defensie. Vergunningen worden individueel beoordeeld op het eindgebruik van de goederen, de risico’s van
doorgeleiding naar programma’s van zorg, de technische aspecten van
de goederen en mogelijke ongewenste activiteiten van de eindgebruiker.
c) Nederlands oordeel: De communautaire algemene vergunning is een
zeer generiek instrument dat op gespannen voet staat met de nuances
van het exportcontrolebeleid. Vooral het veiligheidsaspect komt door
het voorstel in het gedrang. De Commissie laat handelsbelangen
prevaleren boven veiligheidsbelangen, terwijl in andere internationale
fora juist een tegengestelde tendens zichtbaar is. De Veiligheidsraad
van de Verenigde Naties en de exportcontroleregimes benadrukken
juist de veiligheidskant.
Ondanks de gemeenschappelijke handelspolitiek en de Europese dualuseverordening is Nederland er daarom niet van overtuigd dat de
voorgestelde uitbreiding zal leiden tot een beter exportcontrolesysteem. Uitbreiding is voor Nederland alleen bespreekbaar als dit een
positieve invloed heeft op de Europese export, geen nadelige invloed
op de veiligheid en het toch al complexe exportcontrole terrein niet
verder compliceert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

4

5. Implicaties financieel
a) Consequenties EG-begroting
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/of
decentrale overheden
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
d) Administratieve lasten voor rijksoverheid, decentrale overheden
e) Administratieve lasten voor bedrijfsleven en burger
Met dit voorstel zijn geen financiële consequenties gemoeid.
De Commissie verwacht een positief effect op de administratieve lasten
voor zowel het bedrijfsleven als voor de nationale autoriteiten. Door het
ontbreken van statistieken is het echter zeer onduidelijk of deze verwachting klopt.
In Nederland worden jaarlijks ongeveer 500 vergunningen voor de export
van dual-use goederen afgegeven. De verwachting is dat daarvan maximaal 10% voldoet aan de voorwaarden voor gebruik van de nieuwe
communautaire algemene vergunningen. De registratie- en meldplicht die
in de plaats komt van de vergunningprocedure zal de administratieve
lasten voor zowel het bedrijfsleven als de rijksoverheid nauwelijks
verlichten. Daarnaast kennen de zes nieuwe vergunningen verschillende
voorwaarden, waardoor het huidige exportcontrolebeleid mogelijk
gecompliceerder wordt. Nederland acht het dan ook van belang dat bij de
uiteindelijke invulling van de voorwaarden van de vergunningen rekening
moet worden gehouden met het voorkomen van regeldruk, waaronder
administratieve lasten, voor het bedrijfsleven.
Ten aanzien van het nationale programma administratieve lasten voor
bedrijven is er sprake van een netto reductiedoelstelling van 25%. Dit
betekent dat onvoorziene stijgingen van de administratieve lasten (voortvloeiend uit zowel nationale als Europese wet-en regelgeving) dienen te
worden gecompenseerd door het beleidsverantwoordelijke departement,
conform de interdepartementale hoofdafspraken voor compensatie van
administratieve lasten-tegenvallers. Om te komen tot een merkbare
vermindering van de administratieve lasten, dienen compensaties zoveel
mogelijk te geschieden binnen het domein waarin de tegenvaller plaatsvindt (Bijlage 7 Miljoenennota).
6. Implicaties juridisch

a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid
Doordat er al een communautaire algemene vergunning bestaat, voorziet
de Nederlandse regelgeving (het Besluit strategische goederen) daar al in
en zal derhalve niet ingrijpend te hoeven worden aangepast.
b) Voorgestelde implementatietermijn
Deze verordening treedt in werking op de 30e dag na publicatie. Dit is
haalbaar voor Nederland.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Het voorstel bevat geen evaluatiebepaling.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving

a) Uitvoerbaarheid
Elke voorgestelde communautaire algemene vergunning heeft specifieke
voorwaarden en is geldig voor specifieke goederen en landen. De vergun-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

5

ningen zijn op zich goed uitvoerbaar, maar vertonen overlap met bestaand
instrumentarium (individuele vergunningen, globale vergunningen), waardoor het regime voor de export van dual-use goederen complexer wordt.

b) Handhaafbaarheid
Bij individuele vergunningenaanvragen wordt beoordeeld of er
proliferatiegevaar is voordat de export plaats kan vinden. Gebruikers van
de Communautaire Algemene Vergunning hoeven echter pas achteraf
melding te maken van een export. Dit heeft negatieve gevolgen voor de
handhaafbaarheid om de volgende redenen:
• de handhavingsmogelijkheden beperken zich om bovengenoemde
reden tot een ex post administratieve controle;
• de reguliere goederencontrole ligt in de handen van de Douane op het
moment van uitvoer. De menskracht van de Douane is echter beperkt
en richt zich op meer dan alleen strategische goederen;
• grenscontrole op deze goederen zal waarschijnlijk weinig prioriteit
krijgen vanwege het beperkte risico. Effectieve grenscontrole is
evenwel een belangrijke voorwaarde voor het vergemakkelijken van de
export van goederen die onder de communautaire algemene vergunningen vallen. Als goederen eenmaal geëxporteerd zijn en achteraf
blijkt dat dat niet volgens de wet- en regelgeving is gebeurd, is reparatie niet meer mogelijk.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
De communautaire algemene vergunningen gelden alleen voor specifieke
landen. Daaronder zijn ook een aantal ontwikkelingslanden die in zogenaamde gevoelige regio’s liggen. Voor dergelijke landen wordt nationaal
geen globale vergunning uitgegeven. Het generieke instrument van een
communautaire algemene vergunning is met deze praktijk niet in overeenstemming. Nederland meent dat de communautaire algemene vergunningen niet van toepassing zouden moeten zijn op ontwikkelingslanden
die in gevoelige regio’s liggen. Dit is ook niet nodig. Gezien het geringe
handelsvolume van EU-landen met die landen in gevoelige regio’s
volstaat een individuele vergunning.
9. Nederlandse positie (belangen en eerste algemene standpunt)
Nederland vraagt zich af in hoeverre de EG met het voorstel treedt in de
bevoegdheden van de EU in het kader van het gemeenschappelijk
buitenlands- en veiligheidsbeleid. Daarnaast heeft Nederland grote bedenkingen bij de inhoud van de voorstellen.
Het Nederlandse exportcontrolebeleid is een balans tussen enerzijds de
handelsbelangen en anderzijds de veiligheidsbelangen. Het creëren en
behouden van een level playing field en verlaging van de administratieve
lasten maken onderdeel uit van de handelsbelangen. Non-proliferatie en
controle over de export van sensitieve goederen spelen een belangrijke
rol bij het veiligheidsbelang. Nederland hecht waarde aan beide zijden
van de balans, maar volgt (en bepaalt mede) de internationale tendens
waarbij de veiligheidsbelangen in gewicht toenemen. Veiligheidsbelangen
vormen steeds meer een «gegeven», waarbij de handelsbelangen wel
kunnen worden gestimuleerd, maar zonder dat het de veiligheidsbelangen
in het geding brengt. Nederland is dan ook geen voorstander van zo’n
verregaande versoepeling van het exportcontrolebeleid, ondanks de wens
voor administratieve lastenverlichting.
Nederland is van mening dat bij het toevoegen van landen en goederen
voor de communautaire algemene export vergunning de volgende criteria
van belang zijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

6

•

•

exporten van de 27 EU-landen naar het ontvangende land dient een
significant volume te hebben, en vele individuele vergunningaanvragen per jaar te betreffen;
risico’s omtrent non-proliferatie en wapenexport zijn laag of niet
aanwezig, doordat:
– het ontvangende land geen land van zorg is;
– het ontvangende land een effectief exportcontrolesysteem heeft om
doorgeleiding naar derde landen te voorkomen;
– het ontvangende land een overeenkomstig buitenland- en veiligheidsbeleid heeft als de EU. Op die manier is te verwachten dat het
land wederuitvoer op eenzelfde manier behandeld als de EU.
Wanneer aan deze criteria wordt voldaan, is er sprake van een meerwaarde op het gebied van handel, zonder dat de veiligheidsbelangen
in het geding komen.

Nederland steunt de gedachte om het level playing field te verbeteren en
de administratieve lasten te verminderen, maar is van mening dat het
voorstel:
• niet voldoet aan de criteria waar Nederland (en andere landen) zich
aan heeft gecommitteerd in de verschillende exportcontroleregimes. In
deze regimes wordt een effectieve controle van de goederen op de
controlelijsten benadrukt. Van deelnemende landen aan de regimes
wordt verwacht dat ze zicht hebben op de bestemming van gevoelige
goederen. Het voorstel van de Commissie houdt hier onvoldoende
rekening mee;
• onrecht doet aan de ontwikkelingen in het exportcontrolebeleid,
waarbij de veiligheidsbelangen aan gewicht winnen ten opzichte van
de handelsbelangen.
Daarnaast is Nederland er niet van overtuigd dat het voorstel daadwerkelijk bij zal dragen aan het verminderen van administratieve lasten. In
plaats van de huidige procedures te vereenvoudigen lijkt het er meer op
dat het voorstel de zaken compliceert, omdat voor de verschillende
communautaire algemene vergunningen variërende landenlijsten,
goederenlijsten en gebruikscondities gelden.
Nederland is van mening dat het gebruik van globale vergunningen wel
lastenverlichting tot gevolg zou hebben en dat daarbij wel een goede
balans bestaat tussen handels- en veiligheidsbelangen en geeft dus de
voorkeur aan het gebruik van globale vergunningen boven algemene
vergunningen.
De belangrijkste handelspartners van de EU, met een vergelijkbaar beleid
op het gebied van veiligheid- en buitenlandpolitiek, zijn al opgenomen in
de huidige bestaande communautaire algemene vergunning. Andere
belangrijke handelspartners zijn hierin niet opgenomen, omdat deze een
te groot proliferatierisico vormen.
Tot slot dient te worden benadrukt dat Verordening 1334/2000 ook betrekking heeft op dual-use goederen die gebruikt kunnen worden voor conventioneel militair eindgebruik. Voor het beoordelen van de voorgenomen
export van militaire goederen is in Europees verband een Gemeenschappelijk Standpunt (GS) van kracht, namelijk het GS tot vaststelling van
gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de uitvoer van
militaire goederen en technologie. Dit GS beschrijft acht beoordelingscriteria, waaronder behalve veiligheids- en stabiliteitscriteria, ook criteria
met betrekking tot de eerbiediging van de mensenrechten in een land.
Deze criteria zijn ook van belang als het gaat om de uitvoer van dual-use
goederen indien deze in het land van bestemming een militair eindgebruik
krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

7

Oordeel over de impact
De Commissie stelt dat zij vanwege een gebrek aan statistieken geen
inschatting kan maken van het effect, maar dat het in elk geval positief zal
zijn. Nederland is op basis van historische vergunningsgegevens van
mening dat het positieve effect gering zal zijn, en niet opweegt tegen de
negatieve effecten met betrekking tot ondermijning van de veiligheidsaspecten van het beleid en verdere complicering van het instrumentarium.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 811

8