Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 659

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 september 2019
Op 25 april jl. heb ik uw Kamer mede namens de Staatssecretaris van
Defensie het advies getiteld «Opnieuw verbonden; advies ontwikkeling
Eindhoven Airport 2020–2030», van de heer Pieter van Geel naar
aanleiding van de Proefcasus Eindhoven Airport, aangeboden.1 Met deze
brief geef ik mede namens de Staatssecretaris van Defensie een inhoudelijke reactie op het advies van de heer Van Geel en beschrijf ik welke
vervolgstappen gezet zullen worden.
Proefcasus Eindhoven Airport
In oktober 2018 is de heer Van Geel als onafhankelijke verkenner
begonnen met de uitvoering van de Proefcasus Eindhoven. Kernvraag die
de heer Van Geel diende te beantwoorden was hoe uitwerking gegeven
kan worden aan een transitie naar een slimmere, duurzamere en meer op
kwaliteit gestuurde ontwikkeling van Eindhoven Airport. De Proefcasus
maakte onderdeel uit van het traject «Eindhoven Airport na 2019» dat eind
2017 door Rijk en regio gezamenlijk werd gestart. Ik heb uw Kamer
hierover eerder geïnformeerd.2
Een belangrijke voorwaarde die ik aan de uitvoering van de Proefcasus
stelde, was dat deze tot stand diende te komen met actieve deelname van
en in samenwerking met een groot aantal verschillende belanghebbende
partijen, zoals omwonenden, bedrijfsleven, belangenorganisaties en
kennispartners; en dat er een vernieuwende, energie gevende aanpak zou
worden gekozen die op een zo breed mogelijk draagvlak kon rekenen.
Afgaande op de vele reacties die ik heb ontvangen, mag ik constateren dat
de heer Van Geel hierin uitstekend geslaagd is. Ik heb waardering voor de
wijze waarop hij via een zorgvuldig en transparant proces de verschillende belanghebbende partijen heeft betrokken en met elkaar heeft
verbonden. Aan de oproep om actief een bijdrage te leveren aan de
1
2

kst-31936-659
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 31 936, nr. 593.
Kamerstuk 31 936, nrs. 396, 513 en 516.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 659

1

Proefcasus is veelvuldig gehoor gegeven. De belangstelling en het
commitment vanuit de omgeving om bijvoorbeeld via de zogenoemde
Challenge Group mee te doen en te denken over de toekomst van
Eindhoven Airport heeft zonder meer bijgedragen aan het welslagen van
de Proefcasus.
Reactie regionale leden «Stuurgroep Eindhoven Airport na 2019»
In mijn brief van 25 april jl. gaf ik aan eerst de regionale leden van de
Stuurgroep Eindhoven Airport na 2019 om een reactie op het advies te
vragen, voordat ik zelf mijn standpunt zou bepalen. Op 12 juli jl. hebben
de Stuurgroepleden (gemeente Eindhoven, randgemeenten, provincie
Brabant en Eindhoven Airport) mij hun reactie gestuurd (als bijlage
bijgevoegd).3 Hierin uiten zij hun grote waardering voor het proces dat de
heer Van Geel in de regio gevolgd heeft en spreken zij unaniem hun steun
uit voor zijn advies. Ook door andere betrokken partijen wordt waardering
en steun uitgesproken. De regio ziet in het advies kansen om in gezamenlijkheid Eindhoven Airport de gewenste kwaliteitsimpuls te geven,
waardoor de verbinding met de omgeving versterkt wordt en verder
gebouwd kan worden aan blijvende betrokkenheid en vertrouwen bij
omwonenden en alle betrokken partijen. Unanieme steun is er eveneens
voor de nieuwe sturingsmethodiek die de heer Van Geel adviseert en voor
de voorgestelde duurzaamheidsmaatregelen. De regio ziet kansen om dit
als Brainportregio op een innovatieve wijze vorm te geven.
Kabinetsreactie op hoofdlijnen
Ik ben ingenomen met de positieve reacties op het advies van de heer Van
Geel. Ook ik beschouw het advies als een zeer waardevolle basis om de
ontwikkeling van Eindhoven Airport in gezamenlijkheid verder vorm te
geven. Ik deel het voorstel in het advies om over te schakelen op een
nieuw sturingsmodel, waarbij de vermindering van de geluidbelasting
voor omwonenden sturend wordt voor de verdere ontwikkeling van
Eindhoven Airport. Dit sluit aan bij hetgeen het kabinet in het Regeerakkoord heeft gezegd over het voorop stellen van hinderbeperking en bij de
koers die in de komende Luchtvaartnota wordt uitgewerkt. Met het sturen
op een afname van de civiele geluidscontour in plaats van op aantallen
vliegtuigbewegingen, wordt concreet gewerkt aan vermindering van de
geluidsoverlast voor de omgeving en ontstaan tegelijkertijd prikkels voor
innovatie en de inzet van de meest stille en schone toestellen. Wanneer
Eindhoven Airport beter dan de vastgestelde norm presteert, ontstaat er
binnen de civiele geluidscontour ruimte voor groei. Die groei is dan
«verdiende» groei, waarmee o.a. het eerder en meer inzetten van schone
en stillere vliegtuigen wordt beloond. Tegelijkertijd betekent het niet
voldoen aan de norm dat de luchthaven maatregelen moet treffen om
alsnog aan de verplichting te gaan voldoen.
Samen met de Staatssecretaris van Defensie (als primair bevoegd gezag)
heb ik daarom besloten het proces op te starten om te komen tot
implementatie van dit nieuwe sturingsmodel. Mijn streven is, in lijn met
het advies van de heer Van Geel, om deze nieuwe systematiek per 2022 in
werking te kunnen laten treden. Uitwerking van dit model zal in volle
betrokkenheid van regio, omwonenden en andere belanghebbenden
gebeuren. Ik deel de oproep van de heer Van Geel en de regio om voor de
periode tot 2022 een «pas op de plaats» te maken en te streven naar
concrete hinderreductie voor de omgeving al vanaf 2020.

3

Brief van 12 juli 2019 van de regionale leden van de Stuurgroep Eindhoven Airport na 2019 aan
de Minister van Infrastructuur en Waterstaat in verband met een gezamenlijke reactie op het
advies Proefcasus Eindhoven Airport, Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 659

2

Ook de overige aanbevelingen zie ik als waardevolle bouwstenen om
concreet invulling te geven aan een meer op kwaliteit gestuurde ontwikkeling van de luchthaven, met een betere leefomgevingskwaliteit en een
grotere meerwaarde voor de regio. Om hieraan verder invulling te geven
zal ik op korte termijn het bestuurlijk overleg met de regio opnemen om te
komen tot een passende werkstructuur. Daartoe behoort in ieder geval
ook nog het streven om in 2019 te komen tot een nieuwe permanente
overlegstructuur. Bij dit alles deel ik de door de regio uitgesproken wens
dat de uitwerking gebeurt in dezelfde geest van transparantie, gezamenlijkheid en brede betrokkenheid van de regio als waarin de afgelopen
periode is gewerkt.
Onderstaand wordt op de belangrijkste onderdelen van het advies van de
heer Van Geel nog kort ingegaan.
Nieuw sturingsmodel voor geluid
Centraal in het advies staat een nieuw sturingsmodel voor de geluidbelasting als gevolg van Eindhoven Airport. De heer Van Geel stelt een
ontwikkelrichting voor waarbij in 2030 een aanzienlijke vermindering van
de civiele geluidbelasting ten opzichte van 2019 wordt bereikt, vertaald in
een substantiële afname van de huidige civiele geluidscontour. Deze
reductie kan worden bereikt door het sturen op vlootvernieuwing, op het
vliegen aan de randen van de dag (zoals het beperken van late avondvluchten) en op het aantal vliegtuigbewegingen.
De beoogde transitie is een complex proces, dat zorgvuldig en transparant
doorlopen dient te worden. Conform de aanbeveling van de heer Van Geel
zullen daarvoor de meest actuele gegevens (zoals vliegtuigtypes, geluiden prestatiegegevens van vliegtuigen en startprocedures) gebruikt
worden, teneinde een zo representatief mogelijke referentie- en eindsituatie voor 2030 te kunnen bepalen. Daarom heb ik inmiddels al opdracht
gegeven aan het NLR om actuele geluid- en prestatieprofielen specifiek
voor Eindhoven Airport op te stellen. Ook werkt Eindhoven Airport aan
het actualiseren van het verkeersscenario, zodat met de meest actuele
inzichten de verwachtingen voor het vliegverkeer richting 2030 opgesteld
kunnen worden. Vanwege het belang van een zorgvuldig en transparant
proces zullen de partijen in de Challenge Group gevraagd worden om
betrokken te zijn bij het vervolgtraject. Nadat het nieuwe sturingsmodel
zorgvuldig is uitgewerkt en bezien is hoe dit als handhaafbare norm in
regelgeving zal worden vastgelegd, zal dit via de wettelijk voorgeschreven
wijze in het Luchthavenbesluit Eindhoven worden vastgelegd. Ook zal een
integraal veiligheidsonderzoek worden uitgevoerd om te bepalen of in de
toekomst een uitbreiding van het aantal civiele vliegtuigbewegingen
mogelijk is zonder dat de kans op ongevallen per jaar toeneemt.
De heer Van Geel heeft ten aanzien van vlootvernieuwing een percentage
van 60% in 2030 gehanteerd. Ik acht dit percentage ambitieus maar
realistisch. Alleen bij een hoger percentage zal Eindhoven Airport ruimte
voor groei kunnen verdienen. In zijn advies heeft de heer Van Geel
gerekend met de op dat moment beschikbare geluids- en prestatiegegevens. Hierop heeft hij zich moeten baseren bij het kwantitatief bepalen
van de beoogde geluidsreductie, als vergelijking tussen een berekende
referentiesituatie en een berekende eindsituatie. Actualisering van de
onderliggende gegevens zal echter cijfermatige gevolgen hebben voor
deze berekeningen. Op basis van de geactualiseerde gegevens zal op
basis van het uitgangspunt van 60% vlootvernieuwing worden bezien
welk percentage aan geluidsreductie zowel ambitieus als haalbaar is.
Daarbij speelt ook een rol wanneer voor geluidsberekeningen zal worden
overgegaan van de nu voor militaire luchthavens verplichte geluidsmaat,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 659

3

de Kosteneenheden (Ke), naar de geluidsmaat Lden die voor burgerluchthavens wordt gebruikt4. Dat geldt eveneens voor de keuze of het nieuwe
Europese rekenmodel Doc29 toegepast gaat worden voor militaire
luchthavens. Beide omzettingen zouden gevolgen kunnen hebben voor
het bepalen van de referentiesituatie.
Medegebruiksvergunning (2020 en 2021)
De invoering van een nieuw sturingsmodel vergt de nodige tijd. Dit
betekent dat in ieder geval voor de gebruiksjaren 2020 en 2021 op basis
van de kaders van het huidige luchthavenbesluit een medegebruiksvergunning aan Eindhoven Airport moet worden afgegeven. Ik deel het
advies van de heer Van Geel om voor deze gebruiksjaren het aantal
vliegtuigbewegingen te maximeren op het huidige aantal van 41.500. Ook
deel ik de wenselijkheid om vanaf 2020 geen geplande vluchten na 23:00
uur uit te laten voeren. Op die manier is er voor de omgeving al direct
minder hinder.
Op korte termijn zal voor de komende twee gebruiksjaren een nieuwe
medegebruiksvergunning worden afgegeven conform het advies van de
heer Van Geel. Ik streef ernaar om vanaf de zomerdienstregeling van 2020
het aantal geplande vluchten na 23.00 uur tot nul te beperken. Voor het
winterseizoen 2019/2020 is de capaciteitsdeclaratie van Eindhoven Airport
al vastgesteld, op basis waarvan door de Slotcoördinator al slots zijn
uitgegeven. Komend najaar zal aan de Commissie Overleg en Voorlichting
Milieu (COVM) Eindhoven een concept voor de nieuwe medegebruiksvergunning voor advies worden aangeboden.
Nieuwe permanente overlegstructuur
Ik ben het met de heer Van Geel eens dat een permanente overleg- en
participatiestructuur waarin de verschillende belangen van omwonenden,
bedrijfsleven, overheden en milieuorganisaties zijn vertegenwoordigd,
onmisbaar is. De regionale leden van de «Stuurgroep Eindhoven Airport
na 2019» hebben naar aanleiding van het advies van de heer Van Geel
aangegeven dat zij gebruik willen maken van de positieve energie die de
Proefcasus heeft losgemaakt en hebben voorgesteld om het initiatief te
nemen om in lijn met het advies een kwartiermaker aan te stellen om de
nieuwe overlegstructuur in overleg met de omgeving en andere betrokkenen uit te werken. Ik waardeer dit initiatief en zie dit als een goed
voorbeeld van de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor en de betrokkenheid vanuit de regio om de verbinding met Eindhoven Airport te
versterken. De verdere invulling van de nieuwe overlegstructuur zal ik in
het najaar met de regio bespreken, mede in het licht van de nieuwe
Luchtvaartnota.
Bij de uitwerking van de nieuwe overlegstructuur zal specifiek aandacht
moeten zijn voor de positionering van de COVM Eindhoven vanwege de
wettelijke basis die de COVM heeft en de waardevolle rol die wordt
vervuld in de informatievoorziening richting de omgeving. Daarnaast zal
er ook aandacht moeten zijn voor een zorgvuldige overgang van taken en
activiteiten vanuit de Uitvoeringstafel Eindhoven Airport naar de nieuwe
overlegstructuur, zoals het Leefbaarheidsfonds en de behandeling van
klachten.
Bestemmingennetwerk
Ten behoeve van de transitie naar een bestemmingennetwerk van
Eindhoven Airport dat beter aansluit bij de behoefte van de regio met een
4

Kamerstuk 31 936, nr. 518.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 659

4

meer kwalitatieve benadering adviseert de heer Van Geel om het Rijk te
laten onderzoeken hoe meer publieke sturing aan het bestemmingennetwerk kan worden gegeven. Dat is een wens die ik deel. Om deze reden
is (onder meer) per brief aan uw Kamer van 17 januari 2019 aangegeven
dat zal worden ingezet op aanvullende mogelijkheden voor sturing.5
Daarbij is als voorbeeld onder meer genoemd dat de mogelijkheid voor de
slotcoördinator om voorrang te verlenen op basis van netwerkkwaliteit zal
worden verkend. Het EU-recht, en meer specifiek de huidige slotverordening, is vooral gericht op de bescherming van de geliberaliseerde
luchtvaartmarkt en de borging van ruimte voor nieuwe toetreders.
Hierdoor bestaat er op het moment weinig ruimte om te sturen op de
toedeling van slots op gecoördineerde luchthavens.
De Europese Commissie heeft aangegeven dat gewerkt gaat worden aan
een nieuwe slotverordening. Dit gebeurt in de periode 2020–2022.
Nederland zal zich binnen de EU inspannen om ervoor te zorgen dat deze
aanpassing ertoe leidt dat er meer ruimte ontstaat om nationaal beleid te
voeren (zie de motie van het Lid Kröger van 18 december 2018)6 Bij het
vormgeven van nationaal beleid, en het sturen op bestemmingen, is het
uiteraard van belang om recht te doen aan de functie van de luchthaven,
zowel nationaal als regionaal.
Luchtkwaliteit en klimaatdoelstellingen
In het advies wordt ook aanbevolen om in te zetten op differentiatie in de
luchthavengelden met als doel om te sturen op minder geluidsbelasting,
om actief bij te dragen aan klimaatdoelstellingen en te sturen op
verbetering van de luchtkwaliteit. Eindhoven Airport is verantwoordelijk
voor het vaststellen van de luchthavengelden na consultatie van de
luchtvaartmaatschappijen en daarmee voor het uitvoeren van deze
aanbevelingen. Hoewel ik dus geen formele rol heb in de vaststelling van
de luchthavengelden, onderschrijf ik het belang van de onderwerpen die
de heer Van Geel op dit punt benoemt.
In de brief aan uw Kamer van 27 maart 2019 over Klimaatbeleid voor de
Luchtvaart7 zet het kabinet in op het stimuleren van het gebruik van
duurzame (bio)brandstoffen voor de verduurzaming van de civiele
luchtvaart op de korte en middellange termijn. Met betrekking tot de inzet
van duurzame (hernieuwbare) brandstoffen committeren de partijen zich
in het ontwerpakkoord aan de doelstelling dat 14% van de brandstof voor
luchtvaart in Nederland in 2030 duurzaam is. Aanvullend zullen de partijen
zich inspannen om te onderzoeken of en op welke wijze er gekomen kan
worden tot een hoger percentage duurzame brandstof voor luchtvaart in
Nederland 2030. Met het advies van de heer Van Geel wordt ingezet om in
2030 op een bijmengpercentage van 20% uit te komen.
Ten aanzien van elektrisch en hybride vliegen is in het advies niet alleen
gekeken naar het belang van deze innovaties voor de verduurzaming van
de luchtvaart maar ook naar de economische kansen en spin-off die
Eindhoven Airport als proeftuin voor deze innovaties kan bieden. Ik
ondersteun van harte het idee om hiervoor uit het innovatie-ecosysteem
van de Brainportregio een groep koplopers in te zetten. De verbinding
tussen de Brainportregio en Eindhoven Airport wordt verder versterkt
door kennis en praktijkervaring in te zetten voor de verduurzaming van de
luchthaven en verbetering van de leefomgevingskwaliteit.

5

Kamerstuk 31 936, nr. 574.
Kamerstuk 31 936, nr. 540.
7
Kamerstuk 31 936, nr. 584.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 659

5

Militair gebruik luchthaven Eindhoven
De scope van het advies van de heer Van Geel beperkt zich tot Eindhoven
Airport, de civiele medegebruiker van de militaire luchthaven Eindhoven.
De militaire activiteiten op luchthaven Eindhoven maken geen onderdeel
uit van het advies. Zoals de heer Van Geel opmerkt vinden op de
vliegbasis wel ontwikkelingen plaats die van invloed zijn op de geluidsbelasting in de omgeving. De toegenomen militaire vliegoefeningen zijn
hiervan een voorbeeld. De huidige tankvliegtuigen van de Koninklijke
Luchtmacht worden vanaf 2020 door de stillere Airbus A330 vliegtuigen
vervangen. Hiermee neemt het aantal tankvliegtuigen en vliegtuigbewegingen toe, hoewel het stillere vliegtuigen betreft.
De militaire activiteiten op de luchthaven houden verband met internationale ontwikkelingen en staan in het teken van de grondwettelijke taken
van Defensie. Met de huidige en nu voorzienbare toekomstige militaire
activiteit kan Defensie binnen de militaire geluidsruimte blijven die is
vastgelegd in het vigerende luchthavenbesluit.
Door inzet van de Koninklijke Luchtmacht wordt de hinder van de militaire
vliegactiviteiten en daarmee verband houdende activiteiten op de
luchthaven zo veel mogelijk beperkt, zo wordt bijvoorbeeld met zo
optimaal mogelijke vliegprocedures gevlogen. Daarnaast wordt de
omgeving actief geïnformeerd. Een voorbeeld hiervan is het geluidmeetnet dat inzicht biedt in het vliegtuiggeluid in de omgeving van de
luchthaven.
Vervolgtraject
Ik vind het belangrijk dat ook de volgende stappen in het traject
«Eindhoven Airport na 2019» door Rijk en regio in gezamenlijkheid
genomen gaan worden. Daartoe dient het bestuurlijk overleg dat de
Staatssecretaris van Defensie en ik dit najaar hebben met de regionale
leden van de «Stuurgroep Eindhoven Airport na 2019». Uw Kamer zal ik
over de voortgang van het traject blijven informeren.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 659

6