Rondetafelgesprek Regionale Energiestrategieën, Tweede Kamer op 27 januari 2021
Position Paper Energie-Nederland
Energie-Nederland is verheugd een bijdrage te leveren aan het rondetafelgesprek dat de Kamer
organiseert over de ‘de knelpunten in Regionale Energiestrategieën’.
De RES-regio’s hebben in de concept RES’sen laten zien dat ze ambitieus zijn als het gaat om het
realiseren van de doelstelling uit het Klimaatakkoord van 35 TWh opwek van hernieuwbare elektriciteit
op land in 2030. De tussentijdse PBL-analyse van de 30 concept-RES’en bevestigt dat1. Het opgetelde
voorlopige bod komt in deze analyse uit op 50TWh. Dit stemt positief, zeker in de context van de
verhoging van het EU-emissiereductiedoel voor 2030 naar 55% en de grotere opgave waarvoor
Nederland zich hierdoor geplaatst ziet. Naast een hoog ambitieniveau ziet Energie-Nederland echter
ook dat er nog veel keuzes moeten worden gemaakt (zo maken niet alle zoekgebieden in de concept
RES per definitie onderdeel uit van de RES 1.0). Daarbij zijn de meeste concept RES’en tot stand
gekomen zonder gestructureerde inspraak van marktpartijen terwijl deze marktpartijen de realisatie
van de RES-doelen dichterbij brengen door fors te investeren. Energie-Nederland staat achter de
doelen uit het Klimaatakkoord en is van mening dat het meenemen van het perspectief en de
praktijkkennis van marktpartijen in het RES-proces essentieel is voor het bereiken van de doelen.
Bij het opstellen van dit position paper zijn de gestelde vragen uit het voorstel voor het
rondetafelgesprek als leidraad gebruikt. Energie-Nederland neemt hierin de vrijheid zich te richten op
drie aspecten: praktische uitvoering en totstandkoming van de RES’en, systeemefficiëntie, en de
energiemix, met draagvlak als rode draad daarin.
Praktische uitvoering en totstandkoming van de RES’en
De concept-RES’en zijn tot stand gekomen door ateliers, bijeenkomsten en sessies waarvoor
verschillende stakeholders werden uitgenodigd. Het vertalen van de RES naar lokale
omgevingsplannen, en het realiseren van hernieuwbare energieprojecten is complex. We vragen
daarom aandacht voor de rol van de markt in de vorming van de RES’en. Ontwikkelend Nederland, van
kleine coöperaties tot en met grote energiebedrijven, zullen – in gezamenlijkheid – straks uitvoering
moeten gaan geven aan de plannen in de RES-en. Een voortvarende uitvoering van de RES’en is een
randvoorwaarde voor de haalbaarheid en betaalbaarheid van de energietransitie.
Op dit moment ziet Energie-Nederland dat veel keuzes in de concept-RES’en kunnen leiden tot een
stapeling van kosten voor marktpartijen. Die stapeling zet haalbare business cases voor zowel grote
als kleine initiatieven in toenemende mate onder druk wat de investeringsbereidheid beïnvloedt en
vooral de nevendoelstelling in het Klimaatakkoord van kostenreductie voor duurzame opwekking
ondermijnt. Oplopende kosten kunnen het maatschappelijk draagvlak voor en het tempo van de
transitie schaden. In het Klimaatakkoord is daarom afgesproken een kostenafwegingskader te maken
om verantwoord om te kunnen gaan met (lokale/regionale) kostprijsverhogende wensen. Een concept
voor dit kader is beschikbaar, maar wordt nog niet toegepast binnen de RES’en2. Vanuit het Nationaal
Programma RES zal een werkgroep binnenkort een advies uitbrengen over hoe om te gaan met
aanvullende maatschappelijke wensen bij bijbehorende kosten. Het kan gaan om kosten zoals een
verplichte financiële bijdrage van projectontwikkelaars als randvoorwaarde voor vergunningverlening
en het stellen van bovenwettelijke eisen aan het ontwerp van windparken (hoogtebeperkingen van
windparken etc.). Hoewel de overwegingen die leiden tot deze extra eisen begrijpelijk zijn, is het goed
om te beseffen dat dat deze eisen de transitie duurder maken en daarmee kunnen leiden tot
vertraging.

1
2

https://www.pbl.nl/nieuws/2020/pbl-publiceert-tussentijdse-analyse-over-concept-regionale-energie-strategieen
https://www.regionale-energiestrategie.nl/documenten/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=1462087

Een opvallend onderwerp is lokaal eigendom. Energie-Nederland ondersteunt het streven uit het
Klimaatakkoord naar 50% eigendom van de productie voor de lokale omgeving. Hoewel steeds meer
projecten volgens dit beginsel worden gerealiseerd, wil dit niet zeggen dat dit streven overal haalbaar
is. Verschillende regio’s willen het 50%-aandeel niet als streefdoel hanteren, maar als minimumeis. Wij
verwachten dat zo’n minimumeis de uitvoerbaarheid van plannen in gevaar kan brengen. Wat de beste
vorm van participatie is, is lokaal maatwerk en wordt idealiter in nauw overleg met de omgeving
bepaald. Zo is het bijvoorbeeld niet altijd het geval dat voldoende bewoners of lokale bedrijven mee
willen of kunnen investeren gegeven de omvang van de benodigde investeringen en
investeringsrisico’s. Hierbij kan een project met een kleiner percentage lokaal eigendom nog steeds op
draagvlak rekenen als lokale partijen aangeven andere vormen van financiële participatie wenselijk te
achten. Energie-Nederland roept regio’s daarom op het 50% lokaal eigendomsbeginsel als streefdoel,
niet als minimumeis te hanteren, zoals dat in het Klimaatakkoord is afgesproken. Dit neemt niet weg
dat Energie-Nederland de samenwerking tussen marktpartijen en lokale coöperaties als een
belangrijke bouwsteen van de energietransitie ziet en dat de lokale omgeving moet worden
gestimuleerd om (financieel) te participeren.
Ook ziet Energie-Nederland dat zon op dak in de concept-RES’en een grote rol speelt. Projecten voor
zon op dak worden in de zonneladder en in de SDE++ geprioriteerd boven zon op land, maar deze
voorkeur is niet absoluut; we zullen beide nodig hebben om onze doelen te bereiken. EnergieNederland pleit er dan ook voor de zonneladder, die zon op dak prioriteert boven zon op land, te
blijven gebruiken als afwegingskader en niet als absolute regel om niet bij voorbaat opties uit te sluiten,
zoals opties voor zon op landbouwgrond.
Veel gemeenten onderzoeken op dit moment de oprichting van een gemeentelijk energiebedrijf om
zelf projecten te realiseren in samenwerking met de lokale bevolking. Voor de totstandkoming van
projecten is samenwerking met lokale overheden, lokale energiecoöperaties en betrokkenheid van
andere burgers gedurende het gehele RES-proces essentieel. Betrokkenheid van marktpartijen (en
daarmee hun ervaring in de ontwikkeling, bouw en exploitatie van deze projecten) kan daarnaast
helpen de energietransitie te versnellen; ook door de investeringskracht van marktpartijen. Er zijn
goede voorbeelden van energiebedrijven die succesvol met lokale energiecoöperaties samenwerken.
Zo combineren ze de innovatieve kracht van een grote speler met de lokale inbedding en het
enthousiasme van lokaal initiatief.
Een RES is het product van een afweging tussen vele verschillende belangen. Er moet ruimte zijn voor
maatwerk om lokaal draagvlak te stimuleren; er moet ook aandacht zijn voor de rentabiliteit en
investeringsrisico’s van projecten voor marktpartijen. Door deze belangen van marktpartijen te
betrekken bij de totstandkoming en uitvoering van RES’en kunnen projecten daadwerkelijk worden
gerealiseerd en kan de markt bijdragen aan de afgesproken kostenreducties en versnelling van de
energietransitie. Wij pleiten daarom voor een stevigere verplichting aan de RES-regio’s een
marktanalyse te doen op hun draft RES 1.0 op de uitvoerbaarheid ervan, en deze analyse te verwerken
in hun finale versie van de RES 1.0. Zo wordt voorkomen dat er verwachtingen in de RES 1.0 gecreëerd
worden niet tot concrete projecten kunnen leiden.
Systeemefficiëntie
Uit de analyse van het PBL van de concept-RES’en en de netimpactanalyses van de netbeheerders blijkt
dat er in vrijwel alle regio’s sprake is van knelpunten op het elektriciteitsnet3. Hierdoor komt (tijdige)
aansluiting van projecten op het net onder druk te staan. Op dit onderwerp heeft het Nationaal
Programma RES een werkgroep aangesteld die met een eerste advies is gekomen. De belangrijkste
aanbevelingen zijn de programmering in de regio versterken, gericht op integraler afwegen, beter

3

https://www.pbl.nl/nieuws/2020/pbl-publiceert-tussentijdse-analyse-over-concept-regionale-energie-strategieen

benutten van de bestaande en nieuwe energieinfrastructuur en het introduceren van vernieuwende
incentives die beter anticiperen op de transitie.
Daarnaast zijn regels hoe netbeheerders om moeten gaan met aanvragen worden opgenomen in de
nieuwe Energiewet. De beoordeling van aansluitverzoeken moet hierbij transparant zijn. Op de lange
termijn zijn structurele investeringen in netuitbreiding en -verzwaring noodzakelijk om de snelheid van
de energietransitie te garanderen. Nu al kan inzet van slimme oplossingen, zoals het openstellen van
de spitsstrook (n-1), congestiemanagement en cable pooling, verlichting bieden. Ook clustering van
hernieuwbare opwek kan helpen de impact op het elektriciteitsnet te verkleinen. Het doen van
voldoende tijdige structurele investeringen in het net blijft ook bij het gebruik van dergelijke slimme
oplossingen essentieel.
Gezien de schaarse netcapaciteit is het van belang hier ook bij het vormgeven van de RES’en rekening
mee te houden in de timing van te ontwikkelen projecten en waar mogelijk in de slimme bundeling
van projecten om optimaal het net te gebruiken. Investeringsplannen van netbeheerders zullen zich
voor een belangrijke deel gaan baseren op de aangewezen ontwikkelgebieden in de RES’en, zodat
netcapaciteit op tijd klaar zal zijn voor partijen die hier gaan opwekken (en afnemen). De implicaties,
mogelijkheden en onmogelijkheden van verschillende opties op het elektriciteitsnet en
maatschappelijke kosten moeten voor participerende burgers, overheden en marktpartijen duidelijk
zijn voordat een afweging wordt gemaakt. Nationale ondersteuning van regio’s in het duidelijk krijgen
van de systeem-impact van hun beslissingen blijft in de komende jaren nodig zodat keuzes in de RES’en
geoptimaliseerd kunnen worden.
Ten aanzien van het tweede onderdeel van de RES-en (de warmtevoorziening) merkt EnergieNederland op dat het betrekken van warmtenetbeheerders een goede zaak is. In veel regio’s is de
betrokkenheid echter beperkt tot de gas- en elektriciteitsnetbeheerders en wordt geschroomd om ook
de warmtenetbeheerders te betrekken. Energie-Nederland roept partijen op ook beheerders van
warmtenetten nadrukkelijk te betrekken daar waar mogelijkheden worden gezien om de bestaande
warmtenetten uit te breiden of nieuwe aan te (laten) leggen.
Energiemix
De NVDE voerde in juli 2020 een analyse uit van de concept RES’en4. De NVDE concludeerde dat in de
RES’en de nadruk is gelegd op het creëren van lokaal draagvlak en ruimtelijke inpassing. Wel voorzag
de NVDE problemen op het gebied van inpassing in het energiesysteem, aansluiting van aanbod op
vraag en kosteneffectiviteit. De RES’en richten zich grotendeels op zonnestroom, voornamelijk op
grote daken. De verhouding tussen het vermogen aan zon en wind zou met de huidige RES-concepten
komen te liggen op 80%-20%.
In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) wordt voor hernieuwbare energie expliciet gevraagd naar
clustering om zodoende versnippering in het landschap tegen te gaan. Het verdient aanbeveling dat in
de definitieve RES’en meer aandacht is voor hoe en waar zon en wind in projecten gecombineerd
kunnen worden, want dat is ook efficiënt voor het elektriciteitsnet. Het is van belang dat er uiteindelijk
een gebalanceerde productiemix komt, met een goede verdeling van duurzame elektriciteit over het
jaar en over de dag. De productiemix moet ook passen bij de financiële afspraken uit het
Klimaatakkoord.

4

Https://www.energie-nederland.nl/versterk-de-uitvoerbaarheid-van-de-ressen-betrek-initiatiefnemers-vanduurzame-projecten/

Conclusies
Essentieel voor de betaalbaarheid en uitvoerbaarheid van de RES’en is dat perspectieven van
overheden, burgers, (warmte)netbeheerders én marktpartijen worden betrokken bij de
besluitvorming. Zonder deze afstemming kunnen keuzes worden gemaakt die leiden tot
kostenstapeling of die expertise en innovatiekracht van de markt buiten beschouwing laten. Dat
vertraagt de energietransitie en heeft het risico dat de afgesproken kostenreducties niet gehaald
worden. De concept-RES'en laten een gezamenlijke ambitie zien van 50 TWh hernieuwbare elektriciteit
op land, meer dan de afspraak uit het Klimaatakkoord van 35 TWh. De ambitie die hieruit spreekt is
nodig, zeker ook gezien de verhoging van het EU-emissiereductiedoel naar 55%. Om deze
geformuleerde ambitie in te vullen is informatie-uitwisseling over de optimale energiemix, bundeling
van projecten en transparantie over de beschikbare netcapaciteit van groot belang. Energie-Nederland
(en haar leden) denkt graag mee over manieren waarop de markt in de komende jaren betrokken kan
worden bij het proces en over uitvoerbaarheid en realisatie van de verschillende RES’en.
Dit position paper is tot stand gekomen in samenspraak met de Nederlandse Vereniging Duurzame
Energie (NVDE).