Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

28 625

Herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 340

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2022
Op 20 mei 2022 heeft de Europese Commissie een voorstel tot wijziging
van de Verordening (EU) 1305/2013 gepresenteerd (COM (2022) 242 final).
Met het voorstel wordt het mogelijk om vanuit het Europees Landbouwfonds voor de Plattelandsontwikkeling (Elfpo), de tweede pijler van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) tijdelijk steun te verlenen aan
landbouwers die het zwaarst worden getroffen door de Russische invasie
in Oekraïne. Gelet op de snelle besluitvorming zal deze Kamerbrief ter
vervanging van het BNC-fiche dienen.
Inhoud van het voorstel
Als gevolg van de Russische invasie in de Oekraïne hebben landbouwers
en mkb-bedrijven in de verwerkende industrie te maken met stijgende
productiekosten in het bijzonder voor gas- en elektriciteit, meststoffen en
diervoeders. Kosten die niet altijd direct door hogere opbrengstprijzen op
bedrijfsniveau zelf kunnen worden gecompenseerd. Hoewel er volgens de
Europese Commissie geen direct gevaar is voor de stabiliteit van de
voedselvoorziening in Europa is er wel sprake van een uitzonderlijke
situatie, omdat de Europese landbouw al onder druk staat als gevolg van
de COVID-19 pandemie. Tegelijkertijd bevestigen deze ontwikkelingen de
noodzaak van een transitie naar een veerkrachtige en duurzame
landbouw.
Gelet op de uitzonderlijke situatie en om aan de negatieve gevolgen voor
de betreffende landbouwers tegemoet te komen stelt de Commissie een
tijdelijke maatregel voor om eenmalig aanvullende steun te verlenen. Aan
individuele landbouwers en MKB-bedrijven in de verwerkende industrie
kan een vaste betaling worden gedaan van respectievelijk maximaal
€ 15.000 en € 100.000.
De betalingen kunnen tot en met 15 oktober 2023 worden uitgevoerd.
Vanuit het Elfpo mag hiervoor maximaal 5% van het totale budget over de
jaren 2021 en 2022 worden ingezet.

kst-28625-340
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 340

1

Aan het verlenen van deze eenmalige steun is een aantal voorwaarden
verbonden. Zo moet de selectie van de meest zwaar geraakte groep
landbouwers en MKB-bedrijven worden gemaakt aan de hand van een
aantal objectieve en niet-discriminerende selectiecriteria. Daarnaast
moeten de betreffende landbouwers en MKB-bedrijven hun bedrijfsvoering richten op circulaire economie, nutriëntenbeheer, efficiënt gebruik
van grondstoffen en milieu en klimaatvriendelijke productiemethoden.
Het voorstel is een aanvullende maatregel op de eerdere voorstellen in de
mededeling van de Commissie van 23 maart 2022 «De voedselzekerheid
waarborgen en de veerkracht van voedselsystemen versterken» (COM
(2022) 133 final).
Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
Het is een gegeven dat ook de landbouwsector in Nederland sinds het
uitbreken van de oorlog in Oekraïne te maken heeft met stijgende prijzen.
Direct na de start van het conflict heb ik Wageningen Economic Research
(WEcR) opdracht gegeven onderzoek te doen naar de mogelijke inkomenseffecten van de oorlog voor de bedrijven in de land- en tuinbouwsector.
In mijn brief van 3 mei 2022 (Kamerstukken 35 925 XIV en 36 045, nr. 151)
heb ik u over de uitkomsten daarvan geïnformeerd. Uit dit onderzoek
komt naar voren dat tegenover stijgende kostprijzen in een deel van de
sectoren ook sprake is van stijgende opbrengstprijzen, maar dat het effect
daarvan per sector en per bedrijf verschillend uitpakt. Op basis van het
onderzoek is de verwachting dat gemiddeld genomen alleen in de
glastuinbouw de stijgende prijzen onvoldoende zullen worden gecompenseerd tot het niveau van het inkomen van 2021. In de varkenshouderij
wordt gemiddeld genomen het inkomen wel gecompenseerd tot het
niveau van 2021, maar het gemiddelde inkomen van de varkenshouderij
in 2021 was negatief.
Het voorliggende voorstel waarbij maximaal 5% van de beschikbare
middelen vanuit de tweede pijler van het GLB voor een eenmalige
steunverlening kan worden ingezet, betekent voor Nederland dat
maximaal € 14,5 mln. voor deze maatregel kan worden ingezet.
Gelet op het gesteld maximum van € 15.000 per bedrijf, kan aan ongeveer
970 glastuinbedrijven eenmalig aanvullende steun worden toegekend. Dit
betreft slechts een derde van het totaal aantal glastuinbouwbedrijven in
Nederland. Daarmee zou slechts een relatief beperkt aantal bedrijven deze
extra steun ontvangen. Het verlagen van het steunbedrag om zo alle
glastuinbouwbedrijven een steunbedrag toe te kennen, zou leiden tot een
weinig effectief steunbedrag en niet in verhouding staan tot de kosten die
voor de uitvoering gemaakt moeten worden.
Hoewel ik dus in beginsel sympathiek tegenover dit voorstel sta, zal het
voorstel naar verwachting geen toegevoegde waarde hebben voor
Nederland.
Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk,
concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is
positief. Het voorstel is gebaseerd op artikel 42 en artikel 43, tweede lid
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).
Artikel 42 biedt een grondslag voor de Raad om op voorstel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 340

2

Commissie machtiging te geven tot het verlenen van steun ter
bescherming van door structurele of natuurlijke omstandigheden
benadeelde bedrijven. Artikel 43, lid 2, biedt een grondslag voor het
Europees parlement en de Raad om een gemeenschappelijke ordening
van landbouwmarkten in te stellen en overige maatregelen te treffen die
nodig zijn om de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid te realiseren. Deze doelstellingen betreffen onder andere de
stabilisatie van markten, het veiligstellen van de voedselvoorziening, het
waarborgen van een redelijke levensstandaard aan de landbouwbevolking
en het verzekeren van redelijke prijzen aan de afnemers van landbouwproducten. Het voorstel beoogt deze doelen van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid te realiseren door cashflowproblemen te mitigeren door
liquiditeitssteun te verstrekken via het Elfpo aan landbouwers en
agrovoedingsbedrijven die met aanzienlijk hogere productiekosten te
maken hebben. Het voorstel wijzigt de reeds geldende Verordening (EU)
nr. 1305/2013 dat ook op artikel 42 en artikel 43, derde lid, VWEU is
gebaseerd. De gekozen bevoegdheidsgrondslag is daarom juist gekozen.
Het voorstel zal via de gewone wetgevingsprocedure worden behandeld.
Subsidiariteit
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit positief. Conform artikel 4, tweede
lid, onderdeel d van de VWEU hebben Unie en de lidstaten daarin een
gedeelde bevoegdheid. Het voorstel bevat beperkte gerichte wijzigingen,
die niet verder gaan dan nodig is om het beoogde doel te bereiken,
namelijk dat uitzonderlijke, tijdelijke ondersteuning wordt geboden aan
landbouwers en MKB-bedrijven die actief zijn op het gebied van
verwerking, afzet of ontwikkeling van landbouwproducten en die het
zwaarst getroffen zijn door de Russische invasie in Oekraïne. Het betreft
bovendien een wijziging van Europese medefinanciering die alleen door
de EU-wetgever kan worden bewerkstelligd.
Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit is
positief. Voor het verlenen van de eenmalige aanvullende steun wordt
voorgesteld om binnen het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP), de
tweede pijler van het GLB, een nieuwe maatregel in te stellen waarmee de
steunverlening mogelijk wordt gemaakt. Het POP bestaat uit een aantal
maatregelen waarmee gerichte steun kan worden verleend om bepaalde
beleidsdoelen te bereiken. Aan de nieuw in te stellen maatregel kunnen
lidstaten eigen selectiecriteria verbinden voor het verlenen van de steun.
Het voorstel om een extra maatregel aan de al bestaande maatregelen toe
te voegen, waarbij lidstaten specifieke criteria kunnen verbinden, is
daarmee een geëigend middel.
Financiële gevolgen
Het voorstel heeft betrekking op de inzet van middelen vanuit de
bestaande Elfpo budgetten, die voor de jaren 2021 en 2022 beschikbaar
zijn gesteld. Bij invulling van deze maatregel zou slechts sprake zijn van
herschikking van de beschikbare middelen, het EU-budget blijft per saldo
gelijk.
Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Het kabinet zal de gevolgen voor de regeldruk bezien aan de hand van de
verdere uitwerking van de maatregel. De daarmee gepaard gaande kosten
is afhankelijk van de mate van complexiteit daarvan. Naar verwachting
heeft het voorstel tot wijziging geen gevolgen voor de concurrentiekracht,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 340

3

omdat er sprake zal zijn van herschikking van bestaande middelen en er
geen extra middelen beschikbaar komen. Met betrekking tot de geopolitieke aspecten levert het voorstel wel een hogere flexibiliteit van de
allocatie van de middelen binnen het bestaande POP-kader op. Hiermee
kan op een effectievere manier de bestaande doelen worden bereikt en
daarmee een bijdrage worden geleverd aan de duurzame voedselproductie.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 340

4