Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 409

Zee- en binnenvaart

33 450

Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van
de Noordzee

Nr. 80

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 mei 2015
In het VAO Wadden en Noordzee en het VAO Scheepvaart, beide op
11 maart jl, heb ik twee toezeggingen gedaan (Handelingen II 2014/15,
nr. 62, item 4 en 5). Het betreft de toezegging om u naar aanleiding van
vragen van het lid Jacobi over het handhaven van vaarsnelheden op de
Waddenzee voor 1 mei te informeren over mogelijkheden voor de aanpak
van snelvaren op de Waddenzee. Hierbij ga ik ook in op de gewijzigde
motie van de leden Van Helvert en Jacobi (Kamerstuk 33 450 nr. 36).
Tevens heb ik naar aanleiding van de aangehouden moties van de leden
Jacobi en Graus toegezegd u te informeren over het gebruik van het
Automatic Identification System (AIS).
Handhaven vaarsnelheden Wadden
Inleiding
Zeven (vaar)recreatieorganisaties hebben Rijkswaterstaat verzocht te
handhaven op snelvaren in de Waddenzee. Dit verzoek is onder meer
ingegeven vanuit het gevoel van onveiligheid dat recreatievaarders in de
Waddenzee ervaren, met name in de recreatiegeulen langs de betonde
vaargeul Harlingen – Terschelling. Daarnaast zorgt het snel voorbij varen
door de beroepsvaart voor golfslag die door recreatievaarders, die vaak
veel langzamer varen, als zeer hinderlijk wordt ervaren.
In mijn brief van 1 december 20141 ik u geïnformeerd over de maatregelen die Rijkswaterstaat zou treffen:
– Extra controles op onregelmatige tijden zowel in het weekeinde als
door de week.
– Een deel van deze controles zal worden uitgevoerd met een minder
opvallende Rigid-Hulled Inflatable Boat (RHIB). RHIB’s worden ingezet
1

kst-31409-80
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstuk 29 684 nr. 118

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 409, nr. 80

1

–

–

door Rijkswaterstaat omdat deze sneller zijn dan gewone patrouillevaartuigen, zodat een groter gebied in dezelfde tijd kan worden
bekeken. Dit maakt de handhaving effectiever. De boten zijn goed
herkenbaar als Rijkswaterstaatsvaartuig.
Bij het opstellen van het Beheerplan Natura 2000 voor de Waddenzee,
komen een meerjarig handhavingsplan en jaarlijkse handhavingsuitvoeringsprogramma’s.
Rijkswaterstaat zal in overleg met de samenwerkingspartners en in het
licht van de samenwerkingsagenda van het Regiecollege Waddengebied nagaan hoe de partijen die de overtredingen begaan betrokken
kunnen worden bij de ambitie om tot een veiliger vaargebied te
komen.

Regelgeving en beleid
Er is een maximumsnelheid van 20 km/u ingevoerd voor alle schepen
voor de gehele Waddenzee met uitzondering van een aantal betonde
vaargeulen. Daarnaast geldt er een uitzondering voor snelle motorboten,
die tussen zonsopgang en zonsondergang sneller dan 20 km/u mogen
varen in de aangegeven vaargeulen.
Bij het aanpakken van snelheidsovertredingen in de Waddenzee is de
volgende regelgeving van toepassing:
– Binnenvaartpolitiereglement;
– Regeling Snelle motorboten Rijkswateren 1995;
– Bekendmaking aan de scheepvaart; Instellen maximum vaarsnelheid
op de Waddenzee.
Handhavingspartijen
Bij de handhaving van de vaarsnelheid zijn de volgende partijen
betrokken:
– Ministerie van Infrastructuur en Milieu, met Rijkswaterstaat als
uitvoeringsorganisatie.
– Nationale politie
– Ministerie van Economische Zaken
Er wordt verder samengewerkt met de douane, Koninklijke Marechaussee
en terreinbeheerders (oog- en oor functie).
Verbeteren naleefgedrag
Handhaving is niet alleen repressief optreden, maar een set van middelen
die alle ten doel hebben het naleefgedrag te verbeteren. Zo heeft
Rijkswaterstaat op 25 maart 2015 een bijeenkomst georganiseerd waarin
partijen met elkaar in gesprek zijn gegaan over snelvaren op de
Waddenzee. Bij deze goed bezochte bijeenkomst waren zowel vertegenwoordigers van bedrijven die beroepsmatig in de Waddenzee varen,
recreanten, als vertegenwoordigers van natuurorganisaties, aanwezig. Dit
heeft bijgedragen aan een beter wederzijds begrip.
Tijdens de bijeenkomst is afgesproken dat vertegenwoordigers van alle
partijen met elkaar de mogelijkheden zullen bekijken om beroeps- en
recreatievaart te scheiden. Het gaat dan voornamelijk om de ligging van
de betonde vaargeulen en de mogelijkheden om met behulp van
bijzondere (gele) betonning recreatieroutes te markeren.
Handhavingsmogelijkheden
Bij het constateren van een snelheidsovertreding wordt in eerste instantie
strafrechtelijk opgetreden. Het strafrechtelijke spoor is vooral gericht op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 409, nr. 80

2

het straffen van de overtreder en is algemeen preventief werkend. Het
bestuursrechtelijke spoor is vooral gericht op het beëindigen of
voorkomen van overtredingen. Het inzetten van het bestuursrechtelijke
spoor is daardoor alleen effectief bij partijen die regelmatig snelvaren op
de Waddenzee.
Beschikbare handhavingscapaciteit
Rijkswaterstaat werkt in de Waddenzee met verschillende teams. Dagelijks
(ook in de weekenden) worden twee teams ingezet. De invulling is
vraaggestuurd. De handhavers zijn actief waar de (kans op) overlast het
grootst is. Dus in die gebieden met de meeste recreatievaart en beroepsvaart, zoals de vaarroute Harlingen – Terschelling/Vlieland. De inzet is
afhankelijk van factoren als seizoen en weersomstandigheden. Met de
inzet van een RHIB wordt beoogd de pakkans van snelvaarders te
verhogen.
Daarnaast zijn de Waddenunit van het Ministerie van Economische zaken,
waarvan medewerkers bevoegd zijn een proces verbaal op te maken bij
snelvaren, en de Nationale Politie actief in de Waddenzee. Aanvullend
houdt Rijkswaterstaat inspectievluchten boven de Waddenzee. Als bij een
vlieginspectie een mogelijke snelvaarder wordt gezien dan wordt contact
opgenomen met één van de handhavende partijen die werkzaam zijn in de
Waddenzee voor een vervolgactie.
Het gebruik van AIS
Inzet navigatie ondersteunende middelen bij handhaving
In de Scheepvaartverkeerswet en het bijbehorende Besluit meldingsformaliteiten is handhaving uitgezonderd als een van de toepassingen
waarvoor AIS-data zonder beperking kunnen worden gebruikt. Rijkswaterstaat hanteert bovendien een privacyreglement2 voor het gebruik van
Rijkswaterstaat verkeersregistratiesystemen. Radar valt hieronder.
Hiermee wordt de toepassing gereguleerd en de privacy van burgers
beschermd.
Het is bovendien slechts beperkt mogelijk hulpmiddelen, zoals radar, AIS
en tracing met behulp van een elektronische (zee)kaart, in te zetten. Met
deze hulpmiddelen kan, met de huidige stand van de techniek, de snelheid
van een schip op het water slechts indicatief worden bepaald. Deze
hulpmiddelen hebben daarom slechts een signalerende functie. De
gebruikte apparatuur is bedoeld voor verkeersbegeleiding, calamiteiten en
milieudoeleinden. De apparatuur is ongeschikt voor de handhaving van
snelvaren. Daarnaast hebben de verkeersleiders op de vuurtorens geen
strafrechtelijke opsporingsbevoegdheden. Een dergelijke rol is in het
huidige bestel ook niet voorzien.
Het vaststellen van een snelheidsovertreding moet daarom in principe
«op heterdaad», dus vanaf een patrouilleschip, gebeuren. Bij het visueel
vaststellen van een snelheidsovertreding is het moeilijk de exacte
snelheid vast te stellen. Bij het vaststellen van de hoogte van de transactie
wordt hier dan ook rekening mee gehouden.

2

Privacyreglement verkeersregistratiesystemen Rijkswaterstaat is in de bijlage opgenomen,
raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 409, nr. 80

3

Toepassing verkeersregistratiesystemen andere doeleinden
Naast handhaving, wat het reglement niet toestaat, zijn er andere vormen
van dienstverlening of verkeersmanagement denkbaar met deze
systemen.
Voor het reguliere verkeersmanagement wordt er zoveel als mogelijk
gewerkt met «proven technology» om zo min mogelijk veiligheidsrisico’s
op het water te laten ontstaan. In innovatie- en ontwikkelprogramma’s
zoals de «Verkeerscentrale van Morgen» wordt voor de lange termijn wel
onderzocht hoe AIS toegevoegde waarde kan hebben in reistijd, ligplaatsenbeheer of bijvoorbeeld capaciteitsplanning. Dit vraagt vaak ontwikkeltijd en veel afstemming met de markt.
Samenvattend
Snelvaren is, met uitzondering van enkele betonde vaargeulen, in de hele
Waddenzee verboden voor alle schepen. Rijkswaterstaat is met hulp van
andere handhavers actiever in de Waddenzee aanwezig, waardoor de
pakkans wordt vergroot. Er is beperkte capaciteit beschikbaar voor het
handhaven van snelvaren en deze wordt zo slim mogelijk ingezet door dit
goed onderling af te stemmen.
Op 25 maart 2015 is een bijeenkomst geweest over snelvaren op de
Waddenzee. Als vervolg op de bijeenkomst gaan alle betrokken partijen
onderzoeken hoe de veiligheid op de drukste vaargeulen verder kan
worden verbeterd.
Bij de handhaving maakt Rijkswaterstaat gebruik van de ter beschikking
staande technische en ondersteunende hulpmiddelen. Radarbeelden en
AIS zijn bedoeld voor navigatie ondersteuning en niet ingericht voor het
vastleggen van overtredingen. Handhaving van snelvaren vindt daarom in
principe plaats vanaf de patrouilleschepen en de RHIB’s.
In het najaar worden de acties op initiatief van Rijkswaterstaat
geëvalueerd.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 409, nr. 80

4