Provincie
NoordHoIIand
POSTBUS 3007 200 DA HAARLEM

Gedeputeerde Staten

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Postbus 20011
2500 EA ‘S-GRAVENHAGE

Uw contactpersoon

116

Betreft: Herindelingsadvies gemeenten Alkmaar, Graft-De Rijp en
Schermer

Verzenddatum

Excellentie,

Kenmerk
69086/193149

Op 7 mei 201 3 hebben wij van de gemeenten Alkmaar, GraftDe Rijp en
Schermer het herindelingsadvies ‘Het beste van drie werelden in één
gemeente ontvangen. Het herindelingsadvies is conform artikel 5 van
de Wet arhi voorbereid en vastgesteld op 23 april 201 3 door de
gemeenteraden van Graft-De Rijp en Schermer en op 25 april 201 3
door de gemeenteraad van Alkmaar. De gemeenten beogen te fuseren
per 1 januari 201 5. Bij deze ontvangt u, conform artikel S, lid 3 van de
Wet arhi, het herindelingsadvies (bijlage 1) met in deze brief onze
zienswijze daarop.
Bestuurlijk proces
Het herindelingsadvies van Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer is het
resultaat van een proces dat een aantal jaren geleden is ingezet door de
gemeenten Graft-De Rijp en Schermer, Zij zijn tot de conclusie gekomen
dat een grotere bestuurlijke schaal onontkoombaar is om de
dienstverlening op orde te houden, kwaliteit te kunnen blijven leveren
en een serieuze gesprekspartner te zijn. Met de decentralisaties en de
lagere uitkering uit het gemeentefonds komen beide gemeenten alleen
nog maar verder onder druk te staan. Samenwerking met elkaar en
andere gemeenten is niet (langer) afdoende om deze uitdagingen aan te
kunnen. De vele en verschillende samenwerkingsverbanden leiden
daarnaast tot onoverzichtelijke en minder effectieve sturing en tot
minder democratische legitimatie. Beide gemeenten hebben daarom
gekozen voor een herindeling, omdat nog verdere samenwerking geen
oplossing is. Een fusie met de gemeenten Zeevang en Beemster is ook
verkend, maar bleek niet haalbaar.

13 JUNI 2013

Uw kenmerk

Postbus 3007
2001 DA Haarlem
Telefoon (023) 514 3143

De gemeentebesturen van Graft-De Rijp en Schermer hebben een
intensief, zorgvuldig en transparant proces doorlopen met hun

Fax (023) 514 3030
Houtplein 33
Haarlem [2012 DEI
www.noord-holland.nl

216

inwoners, maatschappelijk middenveld en omliggende gemeenten om
uiteindelijk te komen tot hun fusiepartner Alkmaar. Wij vinden het een
logische en goede keuze dat deze twee van oudsher 'natuurlijke
partners' elkaar daarbij niet hebben losgelaten. In de vorige
collegeperiode hebben wij een fusie van enkel deze twee gemeenten
afgeraden. Wij willen de gemeentebesturen van Graft-De Rijp en
Schermer complimenteren met de manier waarop zij zijn omgegaan met
deze boodschap en hoe zij uiteindelijk hun processen hebben ingezet
en doorlopen. Tegelijkertijd spreken wij onze waardering uit voor alle
(buur)gemeenten die open hebben gestaan voor de gesprekken met
Graft-De Rijp en Schermer en in het bijzonder uiteraard voor de
gemeente Alkmaar. Alkmaar heeft op een respectvolle en constructieve
wijze geparticipeerd in de zoektochten van beide gemeenten, daarbij
oog gehouden voor ieders belangen en ook haar eigen inwoners en
maatschappelijk middenveld bij deze discussie betrokken.
Regionale context
Ons college vindt het, vanuit onze rol om de regionale belangen te
bewaken en onze algemene verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van
het lokale bestuur, belangrijk dat bestuurskrachtversterkingen worden
bezien en besproken in regionaal verband. Daarom hebben de
gedeputeerde gemeentelijke samenwerking en de commissaris van de
Koning op 11 mei 201 2 de portefeuillehouders 'regionale
samenwerking' van de acht gemeenten in de regio Alkmaar'
uitgenodigd voor een overleg over de fusiebewegingen van Graft-De
Rijp en Schermer in de regio en wat dit betekent voor de andere
gemeenten.
In dit overleg is geconcludeerd dat er bestuurlijk draagvlak is bij de
colleges zowel voor de fusie van Alkmaar en Graft-De Rijp als voor de
fusie van Schermer met Alkmaar of Heerhugowaard^ Alle gemeenten
vinden dat er met deze fusievarianten sprake is van evenwichtige
bestuurlijke verhoudingen en zogenaamde restproblematiek niet aan de
orde is. De gemeenten voorzien voor zowel de korte als langere termijn
geen andere fusies binnen de regio Alkmaar. Beide fusievarianten zijn
duurzaam en passen binnen de regionale samenwerking of belemmeren
deze samenwerking niet.
Tevens is afgesproken dat de gemeenten Alkmaar, Graft- De Rijp en
Schermer een regiovisie zouden opstellen over de effecten van de op
handen zijnde herindeling(en) op de bestuurskracht van en
verhoudingen in de regio, waarbij bovenstaande conclusies
meegenomen en verder uitgezocht zouden worden. De andere

' Te weten: Alkmaar, Bergen, Castricum, Graft-De Rijp, Heerhugowaard,
Heiloo, Langedijk en Schermer
' Schermer had op dat moment nog een keuze te maken tussen Alkmaar en
Heerhugowaard

Provincie
Noord-Holland

« Ê t

316

regiogemeenten hebben ingestemd met de regiovisie uit bijlage 4 van
het herindelingsadvies. Dit geeft ons het vertrouwen dat de gemeenten
met zijn achten tot 201 5 en met zijn zessen na 201 5 op een
constructieve manier verder zullen kunnen werken aan het verstevigen
van de regionale samenwerking. Dat is, zeker gezien de nieuwe taken
die op de gemeenten afkomen, van groot belang.
Toetsing herindelingsadvies aan het beleidskader gemeentelijke
herindeling
Ons college is van mening dat het herindelingsadvies van Alkmaar,
Graft-De Rijp en Schermer uitstekend past binnen de kaders zoals
gesteld in het beleidskader gemeentelijke herindelingen d.d. 1 2 juli
2011. Dit was het vigerende beleidskader ten tijde van het proces van
de drie gemeenten om te komen tot dit herindelingsadvies. Zoals ook
verwoord in het nieuwe beleidskader gemeentelijke herindeling dat u
recent naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, moeten
overgangsproblemen tussen beleidskaders voorkomen worden en zal
het voorstel van Alkmaar, Graft- De Rijp en Schermer worden doorgezet
op basis van het beleidskader uit 2011. Ook al zijn we ervan overtuigd
dat het herindelingsvoorstel van deze drie gemeenten tevens past
binnen de kaders van het nieuwe beleidskader, zullen wij nu
achtereenvolgens ingaan op de drie hoofdcriteria uit het beleidskader
uit 2011:
1.

Draagvlak
• Lokaal bestuurlijk
Het herindelingsadvies is vastgesteld op initiatief van de drie
betrokken gemeenteraden en de drie gemeenteraden zijn het
dan ook eens met de voorgestelde fusie. Ook de start van het
proces is een initiatief van de gemeenten zelf.
• Maatschappelijk
De drie gemeenten hebben een zorgvuldig, transparant en
intensief proces doorlopen met hun inwoners en het
maatschappelijk middenveld om te komen tot de meest
geschikte fusiepartner c.q. deze fusie. De gemeentebesturen
hebben diverse initiatieven ondernomen om maatschappelijk
draagvlak te organiseren (zie paragraaf 6.2 van het
herindelingsadvies). Bijzonder om hier te benoemen is dat
Schermer gehoor heeft gegeven aan de geluiden uit de kern
Oterleek - over het toegevoegd willen worden aan
Heerhugowaard in plaats van Alkmaar - door middel van een
onderzoek in deze kern. Uitkomst was dat een grote meerderheid
van de inwoners van Oterleek koos voor ongedeelde aansluiting
van Schermer bij Alkmaar.
Uiteindelijk zijn er geen zienswijzen binnengekomen van
inwoners uit Schermer of Graft-De Rijp. Zeven inwoners uit de
gemeente Alkmaar hebben een (al dan niet gemotiveerde)

4I 6

negatieve zienswijze ingediend over onder andere de niet
logische samenhang van de nieuwe gemeente en de afstand
tussen burger en bestuur. Wij zijn van mening dat de
gemeenten Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer in hun reactie
op de zienswijzen (en in het herindelingsadvies zelf)
overtuigend hebben aangegeven dat er wel degelijk logische
samenhang is tussen de drie gemeenten en dat men de
verbinding tussen de inwoner en het bestuur zal waarborgen
door bijvoorbeeld specifiek toegesneden kernenbeleid en buurten wijkbeleid (door) te ontwikkelen.
•

Regionaal bestuurlijk
De drie betrokken gemeenten hebben alle gemeenten in de
regio expliciet uitgenodigd om een zienswijze te geven op hun
herindelingsontwerp. De colleges van de gemeenten
Koggenland en Heerhugowaard hebben gereageerd en wensen
de drie gemeenten veel succes met hun fusietraject.
Gezien bovenstaande zijn wij van mening dat er sprake is van ruim
voldoende draagvlak, zowel lokaal bestuurlijk, maatschappelijk als
regionaal bestuurlijk.
2. Inhoudelijke noodzaak
• Bestuurskracht
Zoals we eerder al kort hebben uiteengezet, staat de
bestuurskracht van Graft-De Rijp en Schermer onder druk.
De nieuw te vormen gemeente zal ruim 105.000 inwoners tellen.
Op die schaal moet het wat ons college betreft goed mogelijk
zijn om een organisatie te vormen die voldoende kennis, kunde
en professionaliteit in huis heeft om de opgaven van de nieuwe
gemeente aan te kunnen. Tegelijkertijd is de omvang van de
organisatie ook zodanig dat zij voldoende robuust is om minder
kwetsbaar te zijn en continuïteit te waarborgen. Tot slot vormt
de nieuwe gemeente een serieuze gesprekspartner, mag
verwacht worden dat het een substantiële bijdrage kan leveren
aan het oppakken van regionale opgaven in de regio Alkmaar en
zal het in staat zijn om voldoende rekening te houden met de
diversiteit van de lokale gemeenschappen door middel van
kernenbeleid en buurt- en wijkbeleid.
•

Regionale opgaven en samenhang
De nieuwe gemeente zal in staat zijn om samen met de andere
vijf gemeenten in de regio de maatschappelijke opgaven en
taken op het gebied van wonen, ruimtelijke ordening,
economische zaken, verkeer en vervoer, duurzaamheid en zorg
op te pakken. De regio Alkmaar kan daarbij, net als de
deelregio's Kop van Noord-Holland en West-Friesland,
aansluiting zoeken bij de vijf kansrijke clusters die zijn
benoemd op Noord-Holland Noord niveau (agri, health, energy,
maritiem en leisure). Met zes gemeenten zal de afstemming en

« Ê t

A i d »

Provincie
Noord-Holland
516

•

samenwerking efficiënter en effectiever zijn en is er minder
concurrentie.
Financieel perspectief van gemeenten
Wij hebben een analyse gemaakt van de verwachte financiële
positie van de nieuwe gemeente (bijlage 2). Onze conclusie is
dat de nieuwe gemeente naar verwachting een gezonde
financiële positie zal hebben.

3. Urgentie
De gemeenten hebben naar onze mening in het herindelingsadvies
overtuigend uiteengezet waarom deze fusie urgent is: Graft-De Rijp en
Schermerervaren bestuurskrachtproblemen, hebben andere
oplossingen beproefd maar samenwerking is niet langer voldoende.
Zonder deze fusie zullen deze gemeenten "verdrinken in de opgaven".
Overige criteria
• Duurzaamheid
Wij zijn het met de gemeenten eens dat de omvang van de
nieuwe gemeente, zowel qua oppervlakte als inwonertal, in
combinatie met de economische, culturele en toeristischrecreatieve mogelijkheden als voldoende robuust voor de
komende tijd kan worden gekwalificeerd. Andere gemeenten
hebben laten weten verder geen fusies binnen de regio Alkmaar
te voorzien op de korte dan wel langere termijn. Zij hebben zich
duidelijk uitgesproken voor samenwerking om voldoende
toegerust te zijn en blijven voor de tokomst. De fusie van
Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer leidt niet tot
restproblematiek.
• Interne samenhang van de nieuwe gemeente
De drie gemeenten zijn met elkaar verbonden door de rijke
cultuurhistorie, de Eilandspolder en de recreatieve, toeristische
en economische mogelijkheden van stad en platteland. De
nieuwe gemeente zal een duidelijke identiteit hebben, dat
treffend wordt verwoord door de leus 'Holland in het klein
maakt de nieuwe gemeente groots'. Een belangrijke uitdaging
voor de nieuwe gemeente is om met kernenbeleid en buurt- en
wijkbeleid haar inwoners zoveel mogelijk te betrekken en
verbinden. De drie gemeenten zijn al volop bezig om dit beleid
te ontwikkelen.
•

Evenwichtige regionale bestuurlijke verhoudingen
Zoals al eerder aangegeven is deze fusie besproken in regionaal
verband. De nieuwe gemeente zal een meerwaarde kunnen
leveren bij het oppakken van regionale opgaven, in
samenwerking met de andere vijf gemeenten in de regio,
gemeenten uit aangrenzende regio's en de provincie. De vijf
regiogemeenten kiezen voor intensivering van de samenwerking
en worden door de fusie van Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer

61 6

dus niet belemmerd in deze ontwikkeling. De schaal van de
nieuwe gemeente wordt niet dusdanig veel groter dat deze zich
niet langer goed verhoudt tot de andere vijf gemeenten of
gemeenten uit aangrenzende regio's.
Beoogde fusiedatum en verkiezingen
De drie gemeenten hebben aangegeven het wenselijk te vinden hun
fusie te laten ingaan per 1 januari 201 5. We steunen de gemeenten in
deze ambitie en willen u daarom verzoeken om, conform het
beleidskader, voor deze gemeenten de reguliere raadsverkiezingen van
maart 2014 uit te stellen. De zittingsduur van de raden van Alkmaar,
Graft-De Rijp en Schermer wordt dan met een korte periode verlengd.
Aangezien op alle belangrijke aspecten onze conclusie is dat het
herindelingsadvies van Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer positief
moet worden beoordeeld, staat ons college zeer positief tegenover deze
fusie. Wij verzoeken u daarom het herindelingsadvies zo spoedig
mogelijk om te zetten in een wetsvoorstel.

Hoogachtend,
Gedeputeerde Staten
van Noord-Holland,

ïsecrptaris

Ilfempstra
2 bijlagen
Kopie aan Gemeentebesturen van Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer

/

S5fèt .^'ïSI'f. t ï S S ' S E E -

Financiële positie van de gemeenten Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer en
vooruitblik naar de fusiegemeente
Samenvatting
Vanuit de invalshoek van het financieel toezicht ziet de provincie op dit moment geen
onoverkomelijke problemen voor de levensvatbaarheid van de nieuwe gemeente. De drie
gemeenten doen het financieel redelijk tot goed.^De fusie vindt nu eenmaal plaats in een tijd dat
alle gemeenten last hebben van het economische klimaat ë" !?5t yaan krijgen van de enorme
decentralisatie van rijkstaken. Ook de omvang van de bezuinigingen die het Rijk nog bij de
gemeenten gaat neerleggen is een onzekere factor. De manier waarop de fusiegemeente deze
uitdagingen tegemoet gaat treden, draagt meer risico's in zich dan de fusie op zichzelf. De
algemeen heersende mening is wel, dat grote(re) gemeenten beter tegen deze opgaaf
opgewassen zijn dan kleine. In dit stadium is weinig te zeggen over efficiencyvoordelen, die met
de fusie te behalen zijn. Om al deze redenen is de waarde van een uitspraak over de toekomst
niet gróót.

/
Opzet

ö m tot een goede beschouwing over de financiën van de fusiegemeente te komen is het in ieder
geval zaak om zo veel mogelijk informatie over de financiële positie van de drie fusiepartners te
verzamelen. Binnen de provincie Noord-Holland wordt jaarlijks een oordeel over de financiële
positie van elke gemeente gegeven aan de hand van een analyse. Deze analyse bestaat uit
bestudering van de ingestuurde stukken zoals begroting en jaarrekening, invullen van een
analyseformulier met een waarderingsystematiek en een gesprek. De analyse omvat alle aspecten
die voor de financiële positie van belang zijn nl. de begroting, de meerjarenraming, het
weerstandsvermogen, het onderhoud van kapitaalgoederen, het grondbeleid en dejaarrekening.
Het oordeel, dat met behulp van de analyse tot stand komt, wordt aan de raad medegedeeld in
een brief van GS. In de brief worden door de toezichthouder ook aanbevelingen, kritiekpunten,
aansporingen e.d. opgenomen. De analyses 201 3 zijn voor Graft-De Rijp en Schermer geheel
afgerond, dat wil zeggen mede gebaseerd op ambtelijke gesprekken. Voor Alkmaar is voor dit
stuk alleen het boekenonderzoek afgerond.
Onderstaand zijn de gegevens uit de analyse financiële positie 201 3 van Alkmaar, Graft-De Rijp
en Schermer op een rijtje gezet. Waar relevant zijn conclusies, toelichting en opmerkingen bij de
gegevens geplaatst.
Kerngegevens
Om te beginnen staan hieronder enkele kerngegevens van de drie fusiepartners:

Gemeente
Alkmaar
Graft-De Rijp
Schermer
Totaal

Inwoners 201 3

Woonruimten 201 3

94.650
6.439
5.478
106.567

46.496
2.596
2.339
51.431

Begroting en meeriarenraming
De financieel toezichthouder kijkt bij een nieuwe begroting altijd als eerste naar het
begrotingsevenwicht. Naar de maatstaven van de toezichthouder moet de begroting in evenwicht
zijn; dit houdt in dat in ieder geval de structurele lasten worden gedekt door structurele baten.
Wanneer de begroting naar het oordeel van GS niet in evenwicht is, wordt beoordeeld of dat
evenwicht in het meerjarenperspectief herstelt.

\

Begroting en meerjarenperspectief, alle bedragen x € 1.000, V=voordelig, N=nadelig
Saldo
2013

Saldo
2014

Saldo
2015

Saldo
2016

Lasten 2013

Baten 2013

Alkmaar

€ 274.671

€ 274.671

nihil

€421 N

€ 944 V

€ 1.367 V

Graft-De Rijp

€ 12.935

€ 12.945

€ 11 V

€218V

€306V

€316V

Schermer

€ 10.024

€ 10.060

€36V

€67V

€ 32 V

€36V

Alkmaar en Graft-De Rijp hebben voor 201 3 een structureel en reëel sluitende begroting
vastgesteld. De gemeenten zetten wel incidentele middelen in, maar alleen ter dekking van
incidentele lasten.
De gemeente Schermer daarentegen heeft voor 201 3 geen sluitende begroting. Het evenvS^i£ht
(saldo van € 36.000 V) is bereikt met incidentele baten, in dit geval onttrekkingen aan reserves.
Wanneer we de begroting van Schermer corrigeren voor die incidentele posten slaat het saldo om
in € 145.852 nadelig. Het meerjarenperspectief maakt voldoende aannemelijk dat het evenwicht
wordt hersteld. Daarom is Schermer niet onder preventief toezicht gesteld op basis van de
Gemeentewet.

Preventief toezicht
Alle drie de gemeenten zijn een maand na het indienen van de begroting 201 3 onder preventief
toezicht gesteld op basis van de Wet algemene regels bij herindeling (arhi). Zodra de drie raden
het herindelingsontwerp vaststellen, treedt dit toezichtregime in werking.
Omdat het besluit van de drie raden na het indienen van de begroting plaatshad, behoeft de
begroting 201 3 zelf niet, maar de begrotingswijzigingen 201 3 wél vooraf goedkeuring van GS.
Het preventief toezicht op basis van de Wet Arhi eindigt op de fusiedatum.
In een brief dd. 1 5 december 201 2 zijn door GS de besluiten aangewezen die goedkeuring vooraf
behoeven; zonder deze goedkeuring mogen ze niet worden uitgevoerd. Dit zijn alle besluiten met
financiële gevolgen. Naast begrotingswijzigingen zijn dat bijvoorbeeld: verkoop of aankoop van
onroerende zaken, vaststelling belastingtarieven, omvangrijke reorganisaties, PPS-constructies en
het starten van een grondexploitatie.
De gemeenten sturen alle aangewezen besluiten binnen twee weken op aan de toezichthouder.
De besluiten worden primair beoordeeld vanuit het financieel belang van de nieuw te vormen
gemeente. Bij de beoordeling wordt -afhankelijk van de aard van het besluit- gekeken of de
dekking in orde is (structurele lasten gedekt door structurele baten), of er voldoende inkomsten
binnenkomen en of het vermogen van de gemeente op peil blijft.
In het eerste jaar van haar bestaan wordt de fusiegemeente ook onder preventief toezicht gesteld.
Dit is dan weer op basis van de Gemeentewet, en wel wegens het te laat insturen van de
begroting. Dit kan niet anders dan na 1 januari gebeuren, omdat dan pas de nieuwe raad
aantreedt.
Elke fusiegemeente heeft recht op een extra tijdelijke uitkering uit het Gemeentefonds, volgens
de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling. Deze uitkering, ook wel de gewenningsbijdrage
genoemd, is bedoeld ter dekking van frictiekosten, zoals dubbele huisvesting, bovenformatief
personeel, samenvoegen van automatiseringssystemen etc. Het bedrag wordt in de eerste vier
jaar aan de nieuwe gemeente uitgekeerd in een betaalschema van 40-20-20-20%.
De algemene uitkering uit het Gemeentefonds valt na fusie doorgaans lager uit dan de som van
de drie voormalige gemeenten, doordat het vaste bedrag per gemeente wegvalt. Deze
achteruitgang is door de gemeenten berekend op 0,21% van de drie uitkeringen van 201 5
opgeteld.
Weerstandsvermogen
Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (hierna: Bbv) verstaat onder het
begrip weerstandsvermogen de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico's. Bij de
weerstandscapaciteit kan men een incidenteel en een structureel deel onderscheiden.

\ .

S S ' S ifi.*? 13'S ^ H I S ' S S . S

-"8

Incidentele weerstandscapaciteit
Met de incidentele weerstandscapaciteit (iwc) bedoelt het Bbv het vermogen om calamiteiten en
andere eenmalige tegenvallers te kunnen opvangen zonder dat dit invloed heeft op de
voortzetting van taken op het geldende niveau. Het kan hierbij gaan om de algemene reserve,
bestemmingsreserves met een algemeen karakter, stille reserves en incidentele post onvoorzien.
Hieronder staat de incidentele weerstandscapaciteit van de drie gemeenten per woonruimte en
totaal, per 1 -1 -201 2 en per 1 -1-201 3.
Incidentele weerstandscapaciteit per woonruimte en totaal

Gemeente
Alkmaar
Graft-De Rijp
Schermer
Totaal

Per woonruimte
2012

Totaal 2012
x € 1.000

Per woonruimte
2013

Totaal 2013
x € 1.000

€ 1.258
€ 1.270
€ 1.715
€ 1.256

€ 57.467
€ 3.405
€ 3.742
€64.614

€ 1.248
€ 1.648
€1.396
€ 1.275

€ 58.023
€4.277
€3.264
€65.564

De tabel 'incidentele weerstandscapaciteit' laat zien dat elk van de drie gemeenten over een
gezonde weerstandscapaciteit per woonruimte beschikt. Verder valt op dat de bedragen van de
drie gemeenten elkaar niet veel ontlopen.
In Alkmaar bestaat de iwc uit een aantal componenten: de algemene reserve, de reserve Nuongelden en de reserve nieuw beleid. Deze laatste neemt wel af doordat hiermee plannen worden
gefinancierd. Met verloop van dejaren zal deze reserve dus afnemen.
Niet meegenomen in de iwc is het bedrag van € 2 miljoen dat Alkmaar opzij heeft gezet om
toekomstige rijksbezuinigingen op te vangen.
De iwc van Graft-De Rijp bestaat uit de algemene reserve en de reserve grondexploitatie. De
stijging van de iwc van 201 2 naar 201 3 wordt voornamelijk veroorzaakt door de verhoging van
de algemene reserve met de Nuon-gelden.
In Schermer bestaat de iwc uit de componenten algemene reserve en stille reserve. De iwc is
behoorlijk gedaald. De belangrijkste oorzaak van deze vermindering is de extra afschrijving van
maatschappelijke activa. Daarnaast is de iwc gedaald doordat investeringen ten laste zijn
gebracht van de algemene reserve (bijvoorbeeld nieuwbouwvan een school).
Structurele weerstandscapaciteit
Met de structurele weerstandscapaciteit (swc) bedoelt het Bbv de middelen die permanent (jaar in
jaar uit) ingezet kunnen worden om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder
dat dit ten koste gaat van het voorzieningenniveau. De swc bestaat uit de structurele post
onvoorzien en de belastingcapaciteit. De belastingcapaciteit is een bedrag dat jaarlijks door de
toezichthouder wordt berekend. Het is het verschil tussen a. de opbrengsten van de
gemeentelijke belastingen en b. de opbrengsten volgens de artikel 12 norm. Deze norm is het
bedrag dat gemeenten moeten heffen voordat ze een beroep kunnen doen op een extra uitkering
uit het Gemeentefonds: een zogeheten artikel 1 2-aanvraag (dit artikel staat in de Financiëleverhoudingswet). Wanneer de gemeente minder dan die norm heft, is sprake van een
belastingcapaciteit zoals die in onderstaande tabel staat. Het staat de gemeente vrij om meer dan
de norm te heffen. Een hoge belastingcapaciteit betekent dat de gemeente lage belastingtarieven
heeft. Betreffende gemeente kan structureel meer inkomsten genereren, zonder dat de burgers
erg duur uit zijn ten opzichte van andere gemeenten.
Structurele weerstandscapaciteit (swc) per woonruimte 201 3
(door afronding kunnen verschillen ontstaan)

Onvoorzien
Structureel
Alkmaar
Graft-De Rijp
Schermer

€5
€4
€ 11

Belastingcapaciteit
€ 107
€ 192
€65

Totale swc per
woonruimte
€ 113
€ 199
€76

Uit de tabel komt naar voren dat de drie gemeenten binnen hun belastingpakket ruimte hebben
om een hogere opbrengst te genereren. In hoeverre deze ruimte wordt 'benut' is een beslissing
van de toekomstige gemeenteraad.
Belastingen en tarieven
De drie voornaamste gemeentelijke belastingen zijn de onroerende zaakbelasting (OZB), de
afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Wanneer de gemeenten fuseren, worden de
belastingtarieven in de regel direct geharmoniseerd. Het is aan de nieuwe raad om te besluiten op
welke wijze de tarieven na de fusie geharmoniseerd worden en op welk niveau de tarieven komen
te liggen.
Onderstaande tabel laat de tarieven voor 201 3 zien.
Tarieven 201 3 (bedragen afgerond op hele euro's)
Alkmaar
Graft-De Rijp
Schermer
OZB (% van de WOZ-waarde)
Tarief eigenaren woningen
Tarief gebruikers niet-woningen
Tarief eigenaren niet-woningen

0,097%
0,162%
0,209%

0,0936%
0,1062%
0,1407%

0,1223%
0,1373%
0,1678%

€ 153
€244

€ 139
€ 199

€ 178
€240

€ 120

€213

€253

Afvalstoffenheffing
Tarief eenpersoonshuishoudens
Tarief meerpersoonshuishoudens
Rioolheffing
Tarief per aansluiting

Uit de cijfers blijkt dat de tarieven zeer uiteenlopen. Ook de grondslag is soms anders.
In de OZB differentiëren de gemeenten duidelijk tussen woningen en niet-woningen. Alkmaar
hecht er veel waarde aan om de laagste gemeentelijke belastingen te hebben van de 25 grootste
steden van Nederland. In 201 3 is dit streven wederom gehaald.
De rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn in principe 100% kostendekkend. De verschillen in de
tarieven van de drie gemeenten zijn opvallend. De harmonisatie zal waarschijnlijk nog wat voeten
in de aarde hebben.
Risico's en de ratio
Aan het inzicht in de risico's wordt in de beoordeling van de financiële positie veel waarde
gehecht. Een bedrag per woonruimte als norm voorde weerstandscapaciteit, zoals hierboven is
gepresenteerd, houdt geen rekening met de specifieke risico's binnen de gemeente. Ter
illustratie: € 500,- per woonruimte kan in de ene gemeente ruim voldoende zijn terwijl in de
buurgemeente een groot onverkoopbaar woningbouwproject loopt, waarvoor € 500 per
woonruimte absoluut niet voldoende is.
Daarom wil TAO in de toekomst uitgaan van een ratio, die de risico's en de reserves koppelt. De
ratio is een breuk met in de teller de beschikbare weerstandscapaciteit en in de noemer de
geïnventariseerde risico's. Voor de noemer moeten de risico's niet alleen geïnventariseerd zijn,
maar ook gekwantificeerd, oftewel uitgedrukt in euro's. Een ratio groter dan 1 is theoretisch
voldoende; immers alle risico's kunnen dan opgevangen worden met de aanwezige middelen.
Blijft het feit dat risico's inventariseren en kwantificeren geen exacte wetenschap is.
Alkmaar is een van de voorlopers in het risicomanagement. Alkmaar inventariseert de risico's
jaarlijks en kwantificeert ze in 201 3 op € 21,9 min. (noemer). Het weerstandsvermogen
berekent de gemeente op € 28,8 min.. Dit levert een ratio op van 1,3 en dit betekent dat het
weerstandsvermogen op een voldoende peil zit.
De gemeenten Graft-De Rijp en Schermer daarentegen hebben de risico's niet gekwantificeerd.
Daardoor is het niet mogelijk om voor deze gemeenten met een ratio te werken.

S ^ ^ . ^ ' 5 I 5 ' 5 3£S-H'^C'?

-'S

Onderhoud kapitaalgoederen
Bij elke gemeente wordt een groot deel van de middelen opgeslokt door het onderhoud van de
openbare ruimte en de gemeentelijke bezittingen. Dit worden de kapitaalgoederen genoemd. Er
zijn vijf categorieën te onderscheiden:
1. Wegen (hiertoe behoren ook: bruggen, viaducten, tunnels en openbare verlichting);
2. Riolering;
3. Water (inclusief baggeren, waterkanten, oevers en beschoeiingen);
4. Groen (omvat ook speeltoestellen en sportfaciliteiten);
5. Gebouwen (hoofdzakelijk openbare gebouwen en schoolgebouwen).
Vanwege het financiële gewicht, besteedt de toezichthouder veel aandacht aan het onderhoud
van de kapitaalgoederen. Jaarlijks komen de volgende vragen aan bod:
Is het gewenste kwaliteitsniveau door de raad benoemd?
Hanteert de gemeente meerjarige onderhoudsplannen?
Zijn deze onderhoudsplannen voldoende actueel (niet ouder dan vierjaar)?
Zijn de onderhoudsramingen in de begroting volledig en reëel?
Is er achterstallig onderhoud? Zoja:
Heeft de gemeente toereikende voorzieningen/reserves om dit in te lopen?
Over het onderhoud kapitaalgoederen is het volgende te melden.
In Alkmaar zijn voor verschillende kapitaalgoederen geen actuele onderhoudsplannen
beschikbaar. Bij de wegen is er wel het voornemen het plan dit jaar te actualiseren. Voor het
kapitaalgoed water is het onderhoud bij het hoogheemraadschap neergelegd. Met het opstellen
van een nieuw waterplan wordt gewacht tot de fusie; dit zal worden gecombineerd met het
rioleringsplan (GRP). Bij de wegen is veel op het onderhoud bezuinigd; daar is het onzeker of de
ramingen nog als volledig en reëel kunnen worden beschouwd. Bij de kapitaalgoederen water en
groen zijn de budgetten wel op voldoende niveau gebleven. Hoewel de looptijd van de meerjarige
onderhoudsplannen water en groen verlopen is, kan hier toch van reële ramingen worden
gesproken.
In Graft-De Rijp komt op geen van de onderdelen achterstallig onderhoud voor. Met betrekking
tot het onderdeel riolering heeft de gemeente, in samenwerking met Alkmaar en Schermer, een
bureau opdracht gegeven voor het opstellen van een nieuw Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP). De
verwachting is dat het GRP in 2014 zal worden vastgesteld. De ramingen ten laste van de
exploitatie en/of voorzieningen zijn voor alle kapitaalgoederen volledig en reëel.
In Schermer komt bij het kapitaalgoed wegen achterstallig onderhoud voor. De gemeente streeft
ernaar de herstelwerkzaamheden in 201 3 en 2014 uit te voeren. Ook in deze gemeente zijn de
ramingen volledig en reëel.
Alles bijeengenomen is de verwachting dat het onderhoud van de kapitaalgoederen niet tot
onoverkomelijke financiële problemen voor de nieuwe gemeente gaat leiden. Het is wel zaak dit
onderwerp scherp in de gaten te blijven houden, omdat het onderhoud een van de populairste
bezuinigingsposten is. De gevolgen komen pas jaren later aan het licht. Meestal kost een
inhaalslag meer dan ermee bespaard is.
Grondbeleid
Grondbeleid is wellicht de meest risicovolle bezigheid van gemeenten. Het kan veel geld
opleveren, maar het kan ook misgaan.
Bij dit onderdeel gaat de provincie na of de gemeente actuele kostprijsberekeningen heeft en of
verliezen zijn te verwachten op de grondexploitaties. Van belang is dat de gemeente eens per jaar
de exploitatieramingen actualiseert, geen winstnemingen doet op projecten die nog niet afgerond
zijn en voorzieningen instelt voor verliezen zodra ze uit de ramingen blijken.
Alkmaar heeft vrij weinig grondgebied dat nog niet bebouwd is. De gemeente heeft dan ook geen
omvangrijke grondpositie. Vroeger was dit een nadeel, omdat geen winsten in het grondbedrijf
konden worden gecreëerd, maar in de huidige tijden een positief punt. De gemeente heeft twaalf
locaties in ontwikkeling. Voor twee daarvan. Vroonermeer Noord en de Nuon-locatie, worden
negatieve resultaten verwacht; hiervoor zijn voorzieningen opgenomen. De risico's in de
grondexploitaties zijn te overzien en worden meegenomen in het risicomanagement.

Graft-De Rijp kent op dit moment één grondexploitatie waarvan de verwachting is dat deze vóór
de fusie met een positief resultaat is afgerond. Daarnaast bezit de gemeente 'niet in exploitatie
genomen gronden' op een tweetal locaties. Ook bij deze gemeente zijn de risico's in de
grondexploitatie niet omvangrijk.
Schermer heeft geen gronden in exploitatie. Wel beoogt de gemeente de ontwikkeling van enkele
projecten, waarvan een samen met twee andere partijen. Hierbij is elk van de drie partijen voor
een derde deel risicodrager. De boekwaarde van dit plangebied vormt een risico voor de
gemeente. Dit is echter afgedekt door het instellen van een financiële voorziening. Daarnaast
heeft de gemeente aangegeven voor een ander project slechts een faciliterende rol te willen
vervullen en geen ontwikkelende partij te zijn. Hierdoor loopt de gemeente voor dit project geen
financieel risico.
laarrekening
In onderstaande tabel zijn de resultaten van de jaarrekeningen van 2010 en 2011 opgenomen. De
jaarrekeningen 2012 gaan in juni of juli binnenkomen.
Jaarrekeningresultaat x € 1.000, V=voordeliq, N=nadeliq
2011
2010
€4.922 N

€525 V

Graft-De Rijp

€490 V

€207V

Schermer

€235 V

€460 V

Alkmaar

De jaarrekeningen van de drie gemeenten laten overwegend positieve resultaten zien. In de
toelichting op dejaarrekening geven de gemeenten een verklaring voor de verschillen tussen
begroting en realisatie. Alle jaarrekeningen van de afgelopen jaren zijn voorzien van een
goedkeurende accountantsverklaring op zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Tot slot
De drie fusiepartners staan er door de bank genomen goed voor. Voor alle drie luidt het oordeel
over de financiële positie voor 2013 'redelijk' in het kwalificatiesysteem dat de financieel
toezichthouder hanteert. Dit oordeel krijgt overigens het merendeel van de Noord-Hollandse
gemeenten. Op geen van de onderdelen die worden getoetst, scoort een van de drie absoluut
ondermaats. Boven geen van de drie gemeenten hangt een zwaard van Damocles, in de vorm van
een risicovolle grondexploitatie, een negatieve algemene reserve of iets dergelijks. Het
harmoniseren van de belastingtarieven, het huisvesten van de ambtenaren, het samenvoegen van
informatiesystemen en het positioneren van gemeentelijke loketten zijn enkele problemen die de
fusiegemeente gaat tegenkomen. De financieel toezichthouder heeft op dit moment geen zorgen
dat de nieuwe gemeente van dergelijke kwesties in de financiële problemen gaat raken. De
grootste risico's zitten in de recessie, de decentralisatie van rijkstaken en de bezuinigingen die
daarmee gepaard gaan. Met deze uitdagingen hebben alle gemeenten te maken. Het is alleen
maar positief te noemen dat Schermer en Graft-De Rijp bijtijds hebben ingezien dat die
aanstormende problemen als grotere gemeente beter aan te pakken zijn dan als kleine gemeente.
In dat opzicht -en zonder iets algemeens te willen zeggen over de ideale grootte van gemeentenstaat de financieel toezichthouder positief tegenover deze fusie.

Edmée Janss en Wilma de Wit-Scholten
Financieel toezicht Provincie Noord-Holland
3juni 2013

Alkmaar • Graft-De Rijp • Schermer

C
HET BESTE VAN STAD EN LAND

Herindelingsadvies Alknnaar, Graft-De Rijp en Schermer

Het beste van drie werelden
in één gemeente.
Herindelingsadvies Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer

Alkmaar • Graft-De Rijp • Schermer

HET BESTE VAN STAD EN LAND

Vastgesteld in de vergaderingen van de gemeenteraden van Graft-De Rijp en Schermer op 23 april 2013 en van Alkmaar op 25 april 2013.

Inhoudsopgave
1 Inleiding

5

2 Aanloop naar een fusie

9

2.1

Voorgeschiedenis en proces

IO

Graft-De RIJP

10

Schermer

II

Alkmaar

12

2.2

Motieven voor herindeling

12

2.3

Plan van aanpak fusie en verdere procedure

13

3 Uitgangsanalyse

15

3.1

16

3.2

Huidig profiel van de drie gemeenten
Graft-De Rijp

17

Schermer

18

Alkmaar

19

Actuele samenwerkingsverbanden

4 Toekomstbeeld van de nieuwe gemeente

20
23

4.1

Een veelkleurige gemeente

24

4.2

Wonen

24

4.3

Economie

25

4.4

Verkeer en vervoer

26

4.5

Toerisme en recreatie

27

4.6

Landschap en natuur

28

4.7

Kunst en cultuur

29

4.8

Sport

30

4.9

Onder^vijs

31

4.10

Zorg en welzijn

31

4.1 I

Financiën

32

4.12

Kernen

32

4.13

Dienstverlening

33

4.14

Personeel en organisatie

34

5 Financiën

35

6 Toetsing aan Beleidskader Gemeentelijke Herindeling

39

6.1

Criteria voor toetsing

40

6.2

Draagvlak

41

6.3

Bestuurlijk draagvlak

41

Maatschappelijk draagvlak

41

Regionaal draagvlak

43

Inhoudelijke noodzaak

43

Bestuurskracht

43

Regionale opgaven en samenhang

44

6.4

Urgentie

44

6.5

Overige criteria

45

Duurzaamheid

45

Interne samenhang van de nieuwe gemeente

45

Evenwichtige regionale bestuurlijke verhoudingen

46

7 Behandeling zienswijzen gemeentelijke herindeling Alkmaar, Graft-De Rijp, Schermer

49

8 Vervolgprocedure

57

8.1

58

Planning

9 Conclusie

61

Bijlagen I -4

65-75

fi

'^\^

>.-

i ', \ . t

r

t

20 n

m(Êmm,

I. Inleiding

In Hoofdstuk 4 worden de contouren van de nieuwe

In 2012 namen de gemeenteraden van dne gemeenten

gemeente zichtbaar door per beleidsterrein lijnen te

in de provincie Noord-Holland het historische besluit

trekken naar de toekomst, van onderwijs tot economie

om te fuseren, Alkmaar; Graft-De Rijp en Schermer

en cultuur Telkens wordt daarbij blijk gegeven van een

willen de krachten bundelen om in een nieuwe

onwnkbaar uitgangspunt bij deze fusie: het respecteren

gemeente hun gezamenlijke doelen en ambities te ver-

van de eigen identiteit van de kernen, ten opzichte van

wezenlijken en op die manier in staat te zijn bestaande

elkaar en van de stad.

en nieuwe gemeentelijke taken adequaat uit te oefenen.
Financieel zal de nieuwe gemeente op basis van de
Voor u ligt het herindelingsadvies dat een helder beeld

huidige inzichten in ieder geval meer dan levensvatbaar

geeft van het hoe en waarom van deze samenvoeging.

zijn. Het beschikt over een ruim voldoende vermogens-

Dit herindelingsadvies is het vervolg op het herindelings-

positie, zo valt te lezen in Hoofdstuk 5, Het zijn allemaal

ontwerp, dat op 13 december 2012 door de drie

belangrijke bevindingen, maar of deze henndeling echt

gemeenteraden is vastgesteld en vormt de tweede

kans van slagen heeft hangt af van het feit of hij voldoet

formele stap in het proces van gemeentelijke herindeling

aan de critena van het Beleidskader Gemeentelijke

volgens de Wet Arhi.

Henndeling (onderdeel van de Wet algemene regels
henndeling, Arhi).

In het herindelingsadvies wordt allereerst de aanleiding
geschetst voor deze ingrijpende stap. Het besef dat

In Hoofdstuk 6 laten we zien dat dit het geval is.

met name Graft-De Rijp en Schermer bestuurskracht

De nieuwe gemeente is niet alleen in staat om de eigen

tekortkomen

een

wettelijke en maatschappelijke taken en opdrachten

gemeente de komende jaren komt te staan zelfstandig

te vervullen, het kan ook een voortrekkersrol in de

tot een goed einde te brengen, In hun zoektocht naar

ontwikkeling van de regio spelen. Met dit henndelings-

een geschikte fusiepartner kwamen zij beiden bij de

advies zetten we de tweede formele stap op weg

gemeente Alkmaar uit

naar een samenvoeging per I januari 2015. Het is een

om

alle

uitdagingen

waarvoor

opwindende tijd. Er is een nieuwe toekomst in de maak
Maar wat voor soort gemeenten verbinden zich nu

voor Alkmaar; Graft-De Rijp en Schermen

bestuurlijk met elkaar? In Hoofdstuk 3 maken we nader
kennis

met

Graft-De

Rijp, Schermer

en Alkmaar

In Hoofdstuk 7 gaan we in op de periode van terinzage-

Hun

onderscheidende,

karakteristieke

kwaliteiten

legging van het henndelingsontwerp,Van 27 december

worden onderdeel van de nieuwe identiteit. Een nieuwe

2012 tot 21 februari 201 3 heeft het henndelingsont-

identiteit die al een gemeenschappelijke basis heeft

werp ter inzage gelegen en heeft een ieder zienswijzen

in een gezamenlijke cultuurgeschiedenis en een nauwe

kunnen indienen op het henndelingsontwerp.

historische vepA'evenheid van centrale marktplaats en

In deze penode hebben de dne gemeentebesturen

agransch ommeland.

informatieavonden georganiseerd voor de bevolking.
In dit hoofdstuk zijn de ingebrachte zienswijzen van een
reactie voorzien.

ff^:^ül^

2. Aanloop naar een fusie

2.1 Voorgeschiedenis en proces

Dat Alkmaar uiteindelijk als meest geschikte fusiepartner

Door tal van ontwikkelingen hebben kleine gemeenten

voor beiden uit de bus kwam, is niet zo merkwaardig.

steeds meer moeite om hun taken te volbrengen. Het

Het

njk hevelt aan de ene kant taken over naar provincies en

van Alkmaar en biedt voldoende omvang voor een

gemeentes (decentralisatie), tenvijl er aan de andere

toekomstbestendige, nieuwe gemeente. Ook bestaan

kant ook steeds minder geld beschikbaar is voor de

er al veel - bestuurlijke - relaties tussen Graft-De Rijp,

uitvoenng van alle - nieuwe - verantwoordelijkheden.

Alkmaar en Schermer Bovendien maken de inwoners

Dat maakt het lastiger om het hoofd boven water te

van Graft-De Rijp en Schermer regelmatig gebruik van

houden. Niet alleen financieel, maar ook als het gaat om

de stedelijke voorzieningen van Alkmaar Een recon-

het leveren van kwaliteit en het op peil houden van de

structie van het besluitvormingsproces per gemeente.

grondgebied

van

Schermer

grenst

aan

dat

dienstverlening.

Graft-De Rijp
Grote plattelandsgemeente?

Op

De gemeenteraden van Graft-De Rijp en Schermer zijn

uiteindelijk het college opdracht te starten met een

tot de conclusie gekomen dat een grotere bestuurlijke

verkenningstraject

schaal onontkoombaar is. Zij hebben afgelopen jaren

Graft-De Rijp zouden willen fuseren. Het college heeft

veel

van

vervolgens met alle omliggende gemeenten gesprekken

en het aangaan van samen-

gevoerd, te weten Purmerend, Wormerland, Alkmaar;

energie

gestoken

uitvoenngsactiviteiten

in

het

uitbesteden

30

september

2010

van

Beemster

gaf

de

gemeenteraad

gemeenten

Zeevang,

die

met

werkingsverbanden, met elkaar en met omliggende

Schermer

Heeitiugowaard,

gemeenten. Met als doel om de eigen kwetsbaarheid

Zaanstad, Koggenland, Castncum en Uitgeest, Daarnaast

te verminderen en zaken efficiënter en kwalitatief beter

vonden 'meedenkavonden' plaats, waann

te organiseren.

konden aangeven welke thema's ze belangrijk vonden en

bewoners

die moesten meewegen bij de keuze van een fusieDe besturen van beide gemeenten hebben zich boven-

partner Op basis van die critena is een aantal stellingen

dien gebogen over de vraag of fuseren niet verstandiger

geformuleerd die met bewoners verder zijn uitgediept

zou zijn. Immers, hoe reëel is het behoud van de eigen
zelfstandigheid op termijn nog? Men heeft zich verdiept

Expliciete kv^aliteiten

in de mogelijkheid om een grote plattelandsgemeente

Op grond van de uitkomsten van deze gesprekken en

te vormen samen met Beemster en Zeevang, Dit heeft

meedenkavonden zette de raad op 5 juli 201 I de stap

weliswaar geleid tot samenwerkingen, maar een fusie

om met vijf gemeenten de concrete fusiemogelijkheden

met deze gemeenten bleek niet haalbaar

verder te onderzoeken. Dat waren Alkmaar Castncum,
Koggenland, Purmerend en Zaanstad. Tijdens deze

Natuurlijke partners

sessies

kwamen

diverse

onder^verpen

aan

bod.

Graft-De Rijp en Schermer zijn van oudsher'natuurlijke

Vertrekpunt was telkens dat Graft-De Rijp haar kwalitei-

partners'. De gemeenten delen met alleen de unieke

ten wenst te handhaven: kwaliteiten die ook door de

Eilandspolder; maar ook meerdere visies. Onder meer

bewoners expliciet benoemd waren: de monumenten,

rond toerisme en een vitaal platteland met leefbare

het landschap en de vitaliteit van de kernen.

kernen. Desondanks was een gemeentelijke henndeling
met alleen hen tweeën met aan de orde. Het zou slechts

Vervolgens besloot de raad op 3 november 201 I met

een gennge schaalvergroting tot gevolg hebben, die

Alkmaar en Zaanstad verdiepingsgesprekken te voeren,

onvoldoende robuust en duurzaam is.

teneinde een finale keuze uit deze twee kandidaten te

10

maken. Er was daarbij voortdurend afstemming met

daaruit voortvloeiende wensen en ambities vervat

gemeente Schermer; die een logische partner zou zijn bij

waren. Tijdens

een fusie met Alkmaar

document eveneens voorgelegd aan inwoners.

Ook werd

de

provincie

dne

kernbijeenkomsten

werd

dit

Noord-Holland zowel ambtelijk als bestuurlijk regelmatig over het proces geconsulteerd.

Koggenland haakte als fusiekandidaat af in verband met
het ontbreken van politiek-bestuurlijk draagvlak Zowel

Groene schil

Heerhugowaard als Alkmaar onderschreven de ambities
2012 nam de gemeenteraad van

van Schermer zoals vePA'oord in het Waardenprofiel.

Graft-De Rijp welovenA/ogen het histonsche besluit om

Volgende stap was het delen van informatie over de

een fusie te gaan voorbereiden met Alkmaar en, na de

financiële huishouding van de gemeenten op basis waar-

besluitvorming over het samengaan van Schermer en

van een financiële analyse werd gemaakt. Op 23 mei

Alkmaar ook met deze gemeente. De raad koos defini-

2012 vond een informatieavond plaats voor inwoners

tief voor de groene schil van de regio Alkmaar in

en andere belangstellenden in de Grote Kerk in

Noord-Hollands-Midden in plaats van het economisch

Schermeifiorn. Men kon daar kennismaken met de

en

burgemeesters van Alkmaar en Heerhugowaard en hen

Op

15 maart

landschappelijk

perspertief van

de

metropool

Amsterdam.

allerlei vragen stellen.

Schermer

Historische banden
naar

Vervolgens stelde het college een raadsvoorstel op met

verregaande samenwerking of een fusie in de raads-

Alkmaar als voorkeurskandidaat Dit voorstel werd aan

vergadering van 24 mei 201 I, nadat besloten was dat

de inwoners toegelicht tijdens dne kernbijeenkomsten.

'duurzaamheid' en 'draagvlak' belangrijke toetsingscritena

De gemeenteraad omarmde het advies van het college

zouden worden voor mogelijke partners, In eerste

en nam op 21 juni 2012 het historische besluit om te

instantie werd overleg gevoerd met buurgemeente

fuseren met de gemeenten Alkmaar en Graft-De Rijp.

Graft-De Rijp, daarna met de omliggende gemeenten

De reden? Wat te denken van de gemeenschappelijke

Castncum,

belangen met Graft-De Rijp, de Eilandspolder en de

Gemeente

Schermer

Heiloo,

zette

de

Alkmaan

deur

open

Heerhugowaard

en

Koggenland, Bovendien vond een verkennend gesprek

bestaande

histonsche

banden

met

de

gemeente

plaats met de gemeente Opmeer Dat laatste voor-

Alkmaar! Het waardenprofiel is middels het raadsbesluit

namelijk vanuit de gedachte om een grote robuuste

van 21 juni 2012 mede basis geweest voor dit henn-

plattelandsgemeente te vormen.

delingsadvies. O m gehoor te geven aan geluiden van
een aantal inwoners van Oterleek om toegevoegd te

Waardenprofiel

worden aan de gemeente Heerhugowaard heeft de

De raad oordeelde dat een fusie de aangewezen koers

gemeenteraad

was en gaf opdracht tot verdiepingsgesprekken met

aangenomen om hier nader onderzoek naar te doen.

Alkmaar Heerhugowaard en Koggenland. Met als richt-

De uitslag van dit onderzoek was dat een grote

lijn het 'Waardenprofiel', Een coprodurtie van de

meerderheid van de inwoners van Oterleek koos voor

gemeente en diverse 'stakeholders' (besturen, onder-

ongedeelde

nemers, ambtenaren en de ondernemingsraad) waann

wat recht doet aan de historische verbondenheid van

de belangrijkste kernwaarden van de gemeente en de

Oterleek bij de gemeente Schermer

van

Schermer

een

aansluiting van Schermer

amendement

bij Alkmaar

Alkmaar

2.2 Motieven voor henndeling

Alkmaar is traditioneel het bestuurlijk economisch en

De redenen om vrijwillig een Arhi-procedure' te starten

cultureel centrum van Noord-Holland Noord, Het

met als einddoel een henndeling per I januan 2015

bestuur neemt vanuit die positie de verantwoordelijk-

zijn voor de drie gemeenten verschillend, hoewel de

heid en het initiatief om de regionale samenwerking aan

motieven

te jagen met als perspertief een sterke economische en

Schermer veel overeenkomsten vertonen, W e hebben

bestuurlijke regio Alkmaar met een optimale dienst-

al iets gezegd over de beperkte bestuurskracht van deze

verlening aan burgers en partners.

gemeenten, maar er speelt nog meer Binnen de regio

van

de

gemeenten

Graft-De

Rijp

en

Alkmaar wordt een intensievere samenwerking gezocht
Groot bestuurlijk draagvlak

met het oog op een aantal grensoverschrijdende

Tegen die achtergrond heeft het gemeentebestuur van

thema's. Het streven is om als regio onderscheidend

Alkmaar altijd positief gestaan tegenover verdoeken van

te zijn en te blijven, waaitsij stad en platteland elkaar

Graft-De Rijp en Schermer om samen taken op te

aanvullen en versterken. Dit vereist een samenspel

pakken. Vanaf de eerste signalen van beide gemeenten

tussen bestuurlijk gelijkwaardige gemeenten die samen

om de mogelijkheden tot fusie te onderzoeken, heeft

meer kunnen dan alleen.

Alkmaar zich artief en construrtief opgesteld, Alkmaar
heeft geparticipeerd in de onderzoeken naar fusie

Samen sterker

en heeft deelgenomen aan de openbare discussies met

Alkmaar; Graft-De Rijp en Schermer vormen samen een

de inwoners van beide gemeenten. Die houding heeft

sterke kern, waarmee de schaalgrootte bereikt wordt

uiteindelijk geleid tot een groot bestuurlijk draagvlak in

om de nodige taken uit te voeren (en daar de juiste

Alkmaar en instemmende raadsbesluiten met betrek-

specialisten voor aan te trekken). De breed gedeelde

king tot de fusie met Graft-De Rijp in apnl 2012 en die

mening is dat de nieuwe gemeente een scala aan

met Schermer in juli 2012,

mogelijkheden en kansen biedt, waardoor het geheel
meer is dan de som der delen, In de hoofdstukken 4
en 6 wordt dit verder uitgewerkt.

1, Conform de Wet algemene regels herindeling (Arhi).
12

^ ^ . ^ _ ^ _ - . ^ _ ^ ^ — ^ . ^ ^ - i

■Ü­fe* j ^ l ï l ^

' S S M ' S i

De besturen zien de meer^vaarde van de fusie in:

• K ansen voor een verdere professionalisenng
van het bestuur;

2.3 Plan van aanpak fusie
en verdere procedure
Met de vaststelling van een plan van aanpak voor de
herindeling van Alkmaar; Graft­De Rijp en Schermer

• Het zijn van een gesprekspartner van formaat

door de colleges van de drie gemeenten is aan de

(100,000+ gemeente) zowel voor honzontale

intentiebesluiten van de drie gemeenteraden tot fusie

samenwerkingsverbanden (tussen gemeenten)

gevolg gegeven. Er is een projertorganisatie in het leven

als voor verticale samenwerkingsverbanden

geroepen, bestaande uit een klankbordgroep van de

(met provincie en njk);

gemeenteraden, een stuurgroep, een projertgroep en

• Meer bestuurlijke eenheid in de regio;

diverse werkgroepen. Deze projertorganisatie heeft als

• Vervullen van een centrumrol in de regio;

opdracht om alle werkzaamheden te initiëren en voor

• Vergroting van de lokale en regionale bestuurlijke

te bereiden om per I januan 2015 te komen tot

slagkracht en optimalisering van de dienstverlening

een nieuwe gemeente die de bevoegdheden

aan burgers en maatschappelijke partners;

verantwoordelijkheden van de drie huidige gemeenten

• Versterking van de stad met afzonderlijke wijken

en

overneemt

en van de dertien dorpen met elk hun eigen
kwaliteiten en identiteit;

Na de vaststelling van het herindelingsontwerp in

• Versterking van het beheer van het landschap in de

december 2012 door de dne gemeenteraden, heeft

nieuwe gemeente (behoud van de karakteristiek van

het henndelingsontwerp tot 21 februari 201 3 ter inzage

stad en groen ommeland);

gelegen en kon een ieder zienswijzen indienen.

• Versterking van de mogelijkheden voor toerisme
en recreatie;
• Versterking van de samenhang op het gebied
van cultuurhistorie.

Inmiddels is de tennzagetermijn verstreken en ligt
het henndelingsadvies voor De projertorganisatie levert
in eerste instantie een henndelingsadvies op dat de
stuurgroep na raadpleging van de

klankbordgroep

aanbiedt aan de dne colleges. Die hebben na advisering
door de raadscommissies het henndelingsadvies in april
2013 ter besluitvorming aan de dne gemeenteraden
voorgelegd. De tweede formele stap naar een fusie.

In de aanloop naar de henndeling per I januari 2015
zullen de dne gemeenten op vele terreinen intensief
samenwerken om de daadwerkelijke fusie zo soepel
mogelijk te laten verlopen.

!o yfc^Kn]^

3.1 Huidig profiel van de dne genneenten
In deze paragraaf wordt een typenng gegeven van de huidige karakters van Alkmaar Graft-De Rijp en Schermen
In dit herindelingsadvies is ter verduidelijking ook een kaart van de gemeenten opgenomen. Eerst een aantal
kerngegevens:

Inwoners per

Oppervlakte km^

Bruto omvang

Kernen

1 januari 2012
Alkmaar

^

G r a f t - De Rij r

94.273=l
6.442

De Rijp

4013

Graft

876

Markenbinnen

299

Noordeinde

91

Starnmeer

198

Oost-G raftdijk

275

West-Graftdijk

690

1

mmssm^ ' R ^
Driehuizen

220

Grootschermer

749

Oterleek

636

Schermerhorn

1403

Stompetoren

1826

Zuidschermer

622

ambtelijk apparaat (fte)

31,20
21,75

908,67
34,22 j
"

64,39

6

^ B i 31,51

2. De stedelijke kern Alkmaar is onderverdeeld in acht wijken: Zuid - 14338 inw.;Oudorp - 12725; Overdie - 7356;West - 12043;
Huisv^ard - 10751; De Mare - 16145; Daalmeer - 13841 en Centrum - 7074.
16

^ ^ ^ _ ^ ^ ^ ^ — ^ ^ — ^ ^ ^ ^ ^ ^ . ^ ^ ^ ^ _ i ^ ^ . ^ ^ - _ i ^ ^ ^ - i _ ^ - i — ^ . ^ _ ^ _

■

n

Hg3_A2S3_3«l«t^*:

^ : * ' ­ > ^ ­ ' ^ ~

'

■'

­

Graft­De Rijp
Omschrijving

Voorzieningen

Graft­De Rijp is een landelijke gemeente, bestaande uit

De gemeente heeft een goed voorzieningenniveau

zeven mooie, kleinschalige, karaktervolle dorpen en veel

met

streekeigen anchitertuur en monumenten. K ilometers

culturele

dijk omsluiten het eeuwenoude cultuurlandschap, de

sportvoorzieningen en een woonzorgcentrum.

basisscholen, een gezondheidscentrum, musea,
voorzieningen, een

klein

winkelcentrum,

droogmakerijen, polders en de tussenliggende vaarten.
Die cultuurhistone is van groot belang voor de identiteit

Verenigingen

van Graft­De Rijp. Het grondgebied wordt voornamelijk

Het verenigingsleven bloeit. K enmerkend is de grote

voor agransche artiviterten gebruikt (ruim 17 km"), maar

betrokkenheid van veel vrijwilligers.

ook een deel van natuurgebied de Eilandspolder ligt
in Graft­De

Rijp, Bestuurlijke speerpunten van de

Bereikbaarheid

gemeente zijn toensme, kunst, cuftuur sport, recreatie en

De gemeente grenst aan de gemeenten Beemster

vitale dorpskemen.

Schermer

Wormerland,

Zaanstad

en

Castncum.

De provinciale wegen N244 en N246 doorkruisen de
Kernen

gemeente en zorgen voor een direrte verbinding met

De gemeente kent naast de hoofdkemen Graft en

Alkmaar Zaanstad en Purmerend. Die centrale ligging in

De Rijp de volgende kleinere kernen:

combinatie met het voorzieningenniveau en het groene

Markenbinnen, Noordeinde, Starnmeer West­Graftdijk

en waterrijke karakter van het buitengebied maken de

en Oost­Graftdijk

gemeente tot een aantrekkelijke woon­ en recreatie­
gemeente.

17

Schemner
Voorzieningen

Omschrijving
Schermer

is eveneens

een

landelijke

gemeente.

Schermer beschilct tot op heden over een - in relatie

Het heeft een uniek open landschap, doortrokken van

tot het aantal inwoners - hoog voorzieningenniveau (in

cultuurim stone.

vrijwel elke kern een basisschool en een bloeiend

Momenteel staan er in de Schermer nog elf polder-

verenigingsleven). De inzet van de gemeente is erop

molens (op een totaal van zeventien molens) en is het

gericht om dat zo te houden, om tal van artiviteiten

bemallngssysteem uit 1634 intart,Tegelijkertijd is het een

te laten plaatsvinden en om de vrijwilligers te onder-

agransch produrtiegebied. De boeren zijn belangrijke

steunen.

beheerders van het landschap en krijgen dan ook de
ruimte om hun bedrijfsvoenng efficiënt te organiseren.

Verenigingen

Natuurgebied Eilandspolder ligt zowel in Graft-De Rijp

Alle kernen hebben een veelzijdig verenigingsleven en

als in Schermer

kennen de saamhongheid die hoort bij dorpen met een
lange traditie.

Kernen
De gemeente bestaat uit zes dorpskernen: Dnehuizen,

Bereikbaarheid

Grootschermer Oterleek, Schermerhorn, Stompetoren

De gemeente grenst aan Alkmaar Heeitiugowaard,

en Zuidschermen Daarnaast omvat het de droogmakerij

Koggenland, Beemster Graft-De Rijp en Castncum,

Schermer en de polders Oterleek (een deel van de)

Ten westen en zuiden wor^dt het gebied ontsloten door

Mijzenpolder en Noordeindermeerpolder

de N242yN244. De oost-west verbinding door de
Schermer wordt gevormd door de N243,

18

n\
Alknnaar
Omschrijving
Alkmaar

vormt

een

typisch

gemeente

met

een

goed

stedelijke,

comparte

geconserveerde,

NW

Holland,

Rechtbank

Alkmaar

Regiopolitie

oud-

Noord-Holland Noord, Medisch Centrum Alkmaar

Hollandse binnenstad. Van oudsher is Alkmaar het

Veiligheidsregio Noord-Holland Noord en de GGZ,

bestuurlijk centrum van het Noorderkwartier en de

Daarnaast telt de stad tal van musea, een schouwburg,

centrale handelsmarktplaats van het gebied. Dat heeft

sportvooirien ingen

het ook gemaakt tot een winkelstad met landelijke allure.

schaats- en wielerbaan, een atletiekbaan en een modern

Alkmaar geniet faam als 'kaasstad' en als de eerste stad

zwemcentrum) en ondet^vijsvoorzieningen, waaronder

die in 1573 de Spanjaarden weerstond ('Van Alkmaar

hogeschool

deVirtorie').

instituut boven het Noordzeekanaal,Tot slot speelt be-

(waaronder

een

InHolland, het enige hoger

overdel<te

ondei^vijs

taald voetbaklub A Z in Alkmaar (in het AFAS-stadion).
Wijken
Alkmaar kent een sterke traditie van het wijk- en buurt-

Verenigingen

gencht

gemeenten

Alkmaar kent een rijk verenigingsleven met grote en

Oudorp en Koedijk laten zich daann nog steeds als

kleine, stokoude en piepjonge verenigingen en een grote

wijken zien met een sterke eigen identiteit De stad is qua

inzet en betrokkenheid van vrijwilligers.

samenwerken.

De

voormalige

inwonertal (circa 95,000) de grootste gemeente van de
regio Noord-Holland Noord en ook de stad met de

Bereikbaarheid

meeste werkgelegenheid (ruim 40,000 arbeidsplaatsen).

Alkmaar is uitstekend bereikbaar zowel per auto (A9/
N9) en openbaar vervoer (hoofdlocatie NS-intercity en

Voorzieningen

centraal busstation Noord-Holland Noord) als per schip

In Alkmaar is een groot aantal (boven)regionale voor-

(Noord-Hollands kanaal).

zieningen gevestigd, zoals de Kamer van Koophandel

19

3.2 Actuele
samenwet"kingsverbanden
Diverse regionale opgaven en samenwerkingsvett)anden
verbinden de dne gemeenten:
• Portefeuillehoudersoverleggen van de Regio
Alkmaar op de beleidsterreinen: wonen, ruimtelijke
ordening, verkeer en vervoer economische zaken,
toensme en recreatie, duurzaamheid, zorg en Wet
maatschappelijke ondersteuning, sociale zaken en
werkgelegenheid en jeugd en leerplicht,
• Grote publiekrechtelijke samenwerkingen op het
terrein van veiligheid (Veiligheidsregio NoordHolland Noord) en gezondheid (GGD);
• Gemeenschappelijke regelingen ten aanzien van de
milieudienst, de sociale werkvoorziening en het
streekarchief;
• De uitvoering van zowel publiek- als privaatrechtelijke taken in het kader van de W m o en
sociale zekeitieid, maar ook op het gebied van
het gebouwenbeheer personeelszaken en
automatisenng (in wisselende samenstelling);
• Het beheer van het bijzondere fysieke en culturele
landschap zoals de Eilandspolder en het Nationaal
Landschap Laag Holland (Graft-De Rijp en
Schermer).Toenstisch en recreatief werken
deze gemeenten samen onder de noemer'Land
van Leeghwater'.

In genoemde samenwerkingsverbanden werken de
dne gemeenten in wisselende samenstellingen samen.
Bovenstaand overzicht is niet uitputtend. Een overzicht
van alle bestaande samenwerkingsverbanden is in
bijlage I opgenomen.

20

S t A t - é L ' 7 & % ' ^ • f ï ^ Sl "ï Cl

4 . T(Q)(ik@[fTn]giÉ)(i(iD(g] m m é(ê öDDCiyWd ^(iöifi](i(iD1]t

4.1 Een veelkleunge gemeente

ontwikkeling van de kenniseconomie een belangrijk

'Holland in het klein maakt de nieuwe gemeente groots'

speeipunt

Een gemeente is meer dan een bestuurlijke eenheid, het
is in de eerste plaats een gemeenschap van burgers.

De

nieuwe gemeente

karaktenseert

zich ook als

Burgers die een bepaalde identiteit met elkaar delen.

een ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke eenheid.

Zodra door een fusie een nieuwe gemeente ontstaat is

De landbouwsertor is de belangrijkste gebruiker en

daarbij dirert de vraag: welke identiteit zal deze krijgen?

beheerder van het landelijk gebied. Dit geldt zowel in de

Een mix van de onderscheidende elementen van de

droogmakerij en het agrarisch produrtiegebied, als in de

samenvoegende gemeenten is het voor de hand liggende

veenweidegebieden waarbij de agransche bedrijvigheid is

antwoord. In het geval van Alkmaar Graft-De Rijp en

gencht op natuurbehoud.

Schermer leidt het tot een unieke bestuurlijke entiteit die
nader kan worden geïdentificeerd als:

Toeristisch-recreatieve gemeente

• Groene, agransche en duurzame gemeente;

Toeristisch-recreatief

• Centrumgemeente (werken, winkelen

meerdere troeven in huis: van de stedelijke 'highlights'

en dienstverlening);

heeft

de

nieuwe

gemeente

(kaasmarkt, betaald voetbal en slecht weer-voorzieningen

• Toeristisch-recreatieve gemeente;

zoals winkels en musea) tot het landelijke aanbod van

• Cultureel erfgoedgemeente.

een klassieke droogmakerij met de vele molens, fiets-,
wandel- en kanoroutes en beschermde dorpsgezichten.

De combinatie van alles wat de nieuwe gemeente te
bieden heeft levert een prachtig beeld op van 'Holland in

Cultureel erfgoedgemeente

het klein': een histonsche stad en stedelijk dorp (De Rijp)

Een breed scala aan karakteristieke elementen is voor-

met grachten, een droogmakerij met veelzijdige kernen

handen, zowel fysieke (gebouwde en landschappelijke

en een grote landschappelijke vanatie van het karakteris-

monumenten) als traditionele (kaasmarkt, landbouw-

tieke veenweidegebied in Hollands laagland.

dagen, schaatsen in de Eilandspolder).
Ook de gezamenlijke cultuurgeschiedenis schept een

Groene, agrarische en duurzame gemeente

band: de strijd tegen het water de handelsrelaties, de

De nieuwe gemeente is een groene schakel tussen

investenngen van de stad Alkmaar in de droogmaking

de kuststrook met de binnenduinrand in het westen

van de Schermer Kortom, de onlosmakelijke verbonden-

en het Waterland/IJsselmeer in het oosten met een

heid van marktstad en omnngend platteland. Dankzij de

vooraanstaande positie in het Nationaal Landschap Laag

vitale wijken en dorpskernen, het verenigingsleven en de

Holland. Duui"zaamheid past bij zo'n gebied met grote en

talloze vrijwilligers worden er steeds weer opnieuw

gevarieerde natuuiwaarden. De nieuwe gemeente is

bruggen geslagen tussen mensen.

zuinig met de huidige fossiele energiebronnen en wil
het potentieel van duurzame energie sterker benutten.

4,2. Wonen
De nieuwe gemeente is aantrekkelijk voor huidige en

Centrumgemeente

toekomstige bewoners. Het bevat een rijke verscheiden(600.000

heid aan woningen en woonmilieus. Je kunt er een nog

inwoners) is de nieuwe gemeente de belangrijkste

bewustere keuze maken om stedelijk te wonen of

'werkplaats', dienstencentrum en winkelstad.

in het groen, in een huis in de sociale sertor of in het

Daarnaast willen wi] ons profileren op het gebied van

topsegment terwijl je je toch veriaonden blijft voelen

sport in de meest brede zin van het woord en is de

met het grotere geheel.

Als centrum van Noord-Holland

24

Noord

d o * » A ' J R ' i B O S S ' S ? 'S
Het landschap open houden

4.3 Economie

Belangrijk uitgangspunt is om het landschap open te

Van de grote toonaangevende bedrijven en rijke schake-

houden en het gebruik van het bestaande bebouwde

ring aan MKB-bedrijven in Alkmaar tot de landbouw in

gebied te optimaliseren. Daartoe gaan we investeren in

de Schermer en Graft-De Rijp; de nieuwe gemeente

renovatie en genchte nieuwbouw van woningen en

heeft door de combinatie van economische artiviteiten

voorzieningen. Specifieke aandacht is er voor de doel-

een veelzijdig en sterk imago. Dit komt ten goede aan

groepen starters en studenten, senioren en huishoudens

het vestigingsklimaat Wij nchten ons op het versterken

met een laag tot midden inkomen.

van de economische vitaliteit

In de open ruimte van het landelijke gebied kan prima

Evenwichtigere woon-werkbalans

gewoond en/of gewerkt worden in de karakteristieke

Een van de doelstellingen daarbij is het realiseren van

stolpen en de kleinere vrijstaande burgerwoningen.

een evenwichtigere woon-werkbalans door toename

Dorpen kenmerken zich veelal door een hart met

van het aantal banen. Hiervoor dient de nieuwe

enkele basisvoorzieningen (kerk school, winkel) en

gemeente over een aantrekkelijk ondernemersklimaat

dorpse woontypes zonder hoogbouw. Enkele dorpen

te beschikken, zodat de huidige ondernemers er willen

zijn een centrumdorp met een substantieel groter

blijven en nieuwe ondernemers van buiten de regio zich

aanbod aan voorzieningen en een verzorgende funrtie

er gaan vestigen. Moderne bedrijven- en kantoren-

voor het omringende gebied.

terreinen met goede faciliteiten zoals breedband,
minimale regeldruk bij gemeentelijke procedures, een

Geen grootschalige uitbreiding in de kernen

goed opleidingsaanbod, beschikbare en gekwalificeerde

Alkmaar heeft naast 'Vroonermeer-Noord' en 'De

werknemers en de aanwezigheid van een grote

Nollen' geen uitleglocaties meer en legt het accent op

diversiteit aan bedrijven dragen hier aan bij.

binnenstedelijk bouwen. Dit neemt niet weg dat er nog
veel mogelijkheden zijn voor woningbouw. De nieuwe

Economische functieverbreding

gemeente wil het stedelijk gebied versterken en heeft

De bestedingen laten groeien is een tweede belangrijke

een plancapaciteit van 6.600 woningen (inclusief de

doelstelling. Inkomen wordt grotendeels besteed aan

uitleglocaties).

dagelijkse boodschappen

Doordat

de

dorpskernen

volledig

en andere consumptie-

omringd zijn door waardevol landelijk gebied, is uit-

goederen in de regio. De nieuwe gemeente wil dit

breiding alleen bij Stompetoren (Stompetoren-West)

stimuleren met behulp van goede detailhandelsvoor-

en De Rijp (Boeijersloot na 2020/De Pauw) nog

zieningen en crtymarketing. Andere speerpunten in

haalbaar Binnen Stompetoren-Centrum vindt eveneens

het kader van de economische ontwikkeling zijn de

nog een ontwikkeling plaats die o.a. voorziet in extra

agrarische economie, het behoud van de droogmakerij

woningbouw.

als landbouwkerngebied en de bevordering van de
recreatieve bedrijvigheid door economische funrtie-

De gemeente heeft voldoende expertise in huis om

verbreding (mits landschappelijk inpasbaari). In de

een goede overlegpartner te zijn voor de partijen in de

afstemming en bundeling van deze speerpunten ziet

woningmarkt Wij geven sturing aan de instandhouding

de nieuwe gemeente grote kansen.

van het aantrekkelijke onderscheid tussen stad en
open platteland en hebben de bestuurskracht om

In het samenwerkingsverband regio Alkmaar werken

woningbouwprojerten te realiseren en alternatieve

Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer al aan de focus-

financieringsvormen aan te bieden.

punten kennis, toerisme en duurzaamheid.
25

In

de

Economische

Uitvoeringsagenda

staan

de

Duurzame ontwikkeling

economische doelstellingen voor de regio veiAvoord.

Met als belangrijke kanttekening uiteraard dat deze

Wij voelen ons veit)onden met regio en provincie en

inspanningen met ten koste mogen gaan van onze

kunnen als sterke partner onze bijdrage leveren.

natuurlijke

omgeving. De

inzet

is een

duui^ame

ontwikkeling van verkeer en vervoer

Noodzakelijk

O p het schaalniveau van Noord-Holland Noord zoekt

autoverkeer

alternatieve

de nieuwe gemeente aansluiting bij de kansrijke cluster-

vervoerswijzen worden gepromoot Nieuwe woon-

benadering en het "top-sertoren" beleid van het Rijk

en werkgebieden worden aangesloten op het OV- en

Uitvoering wordt gegeven aan de economische clusters:

fietsnetwerk. Tot slot is de nieuwe gemeente 'parkeer-

Duurzame energie. Medisch en Recreatie & Toerisme,

vnendelijk, waaitjij de schaarse parkeen'uimten in de

'Agnbusiness', Met de opzet van een groenegasrotonde

stad en in de kernen zo efficiënt mogelijk benut worden.

wordt

gefaciliteerd, maar

en de ontwikkeling van een biomassavergassingsinstallatie op bedrijventerrein de Boekelermeer heeft de

Accenten ten aanzien van de infrastrurtuur legt de

nieuwe gemeente troeven in handen op het gebied

nieuwe gemeente bij:

van groengas. Bedrijventerrein Boekelermeer speelt een

• OV knooppunt station Alkmaar Centraal;

belangrijke rol bij de economische ontwikkeling van

• Westelijke nngweg Alkmaar;

de nieuwe gemeente. Het terrein heeft een regionale

• Afslag A9 Boekelermeer/Heiloo

ambitie en uitstraling. Door de ligging aan de A9 zijn

• Bereikbaarheid binnenstad Alkmaar;

Amsterdam en Schiphol in korte tijd te bereiken. Bij de

• Ontwikkelingen (reconstrurtie, veiligheid) tracé

ontwikkeling zijn kwaliteit en duurzaamheid belangrijke
uitgangspunten.

N243;
• Verbeteren veiligheid tracés en knooppunten N242,
N244, N246, N247.

4.4 Verkeer en vei^oer
De nieuwe gemeente is een aantrekkelijke en econo-

Vanwege de ovei±>elasting van het hoofdwegennet

misch sterke gemeente waar mensen zich veilig voelen

groeit het sluipverkeer in het landelijke gebied. Wij

en die goed bereikbaar is voor iedereen. Als we willen

streven - ter bescherming van de landelijke kwaliteiten -

uitgroeien tot de complete en dynamische centrum-

naar ontmoediging van dit verschijnsel.

gemeente in Noord-Holland Noord, moet ook de
verkeers- en vervoerssituatie hierop zijn afgestemd.

Openbaar vervoer

Uitstekende bereikbaarheid en (openbaar) vervoers-

Het OV in de gemeente is in tweeën te delen: de

mogelijkheden zijn van belang om de leefbaai+ieid in

reguliere bus en het vraagafhankelijke OV (bijvooiiDeeld

de kleine kernen in stand te houden, de toeristische

de Regiotaxi), Voor het busvervoer per dienstregeling

mogelijkheden

zijn

te

vergroten

en

om

een

goede

de

provincie

Noord-Holland

en

Stadsregio

aansluiting te behouden op het belangrijkste werkgebied

Amsterdam (voorde lijnen naar Amsterdam) opdracht-

voor de mensen in deze regio, de Randstad, Een blijvend

gevers. Wij

goede doorstroming naar en aansluiting op de rijks-

acceptabele loopafstand voor de landelijke kernen, in

wegen A7, A8 en A9 is daarbij een aandachtspunt Door

het bijzonder in relatie tot de verbindingen met Alkmaar

lobbyen

voor

frequent

OV

binnen

de bundeling van stad en platteland kan de nieuwe
gemeente beter inspelen op de diversiteit van de

Het binnenstedelijk openbaarvervoer is een belangrijke

vervoersvragen.

pijler voor de centrumfunrtie van de binnenstad en de
bereikbaaitieid van Alkmaar in het algemeen. De nieuwe

26

gemeente streeft naar aantrekkelijke tarieven, goed toe-

van'Holland in het klem', een levende hennnenngaan de

gankelijke haltes, comfort en punrtualiteit Station NS en

Gouden Eeuw, de zeevaart en de eeuwenlange strijd

bus-on-lineroute zijn belangrijke OV-doelen,

tegen het water Dit alles in nabijheid van de Noordzeekust en de Metropoolregio.

Een aantal dorpskernen wordt niet dirert ontsloten

Voor de nieuwe gemeente is het een kans om de

door een busdienst. De inwoners hier kunnen (net als

toeristische promotie van Alkmaar Prachtstad en van

iedereen in Noord-Holland) gebruikmaken van de OV-

Land van Leeghwater substantiële aandacht te geven en

taxi Noord-Holland Noord, Graft-De Rijp heeft een

de programma's sterker met elkaar te verbinden. Door

buurtbusverbinding met de Beemster en Purmerend,

de krachten te bundelen kan hier nog beter vorm aan

Bestaande buurtbusprojerten worden gecontinueerd of

worden

uitgebreid.Tot slot stimuleert de nieuwe gemeente met

dat veel verblijfsrecreanten geïnteresseerd zijn in een

toegankelijke haltes het gebruik van het OV.

combinatiebezoek van stad en landelijke omgeving.

gegeven. Uit

bezoekersonderzoeken

blijkt

Hierbij sluiten we natuurlijk ook aan op regionale en
Het fiets- en voetgangersverkeer verbeteren

provinciale ontwikkelingen en (promotie)artiviteiten.

Het beleid is erop gencht het fiets- en voetgangersverkeer in de nieuwe gemeente te verbeteren. De aandacht

Speerpunten zijn:

gaat uit naar woon-werk en woon-school verkeer en

• De aantrekkingskracht van de monumentale binnen-

naar recreatieve verbindingen. Maatregelen voor door-

stad van Alkmaar met zijn vele mogelijkheden op het

stroming en veiligheid (ook het tegengaan van fietsen-

gebied van cultuur horeca, uitgaan, winkels etc,

diefstal) hebben prioriteit en worden artief ter hand

• Vergroting van de informatieve toegankelijkheid.

genomen. Zij worden betaald uit een Uitvoenngsplan

Het integreren van de promotiemarketing en

Mobiliteit

informatievoorziening rond Alkmaar Prachtstad
en Land van Leeghwater;

4.5 Toensme en recreatie

• Versterking van het recreatieve en toenstische

Eeuwenoud en springlevend

aanbod door een op elkaar afgestemd pakket van

Toensme en recreatie hebben grote invloed op de ver-

artiviteiten en produrten;

sterking van de economische vitaliteit de leefbaarheid

• Vergroten van de fysieke toegankelijkheid.

en op het behoud van het landschap, de histonsche stad

De nieuwe gemeente grenst aan drie recreatie-

en dorpskernen en de monumenten. De nieuwe ge-

schappen: Landschap Waterland, Geestmerambacht

meente biedt een waardevol en gevaneerd aanbod. Z o

en het Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeester-

heb je het stedelijke produrt van Alkmaar met zijn kaas-

meer (RAUM), Landschap Waterland is sterk gencht

markt, betaald voetbal en slecht weer-voorzieningen.

op de ontwikkeling van landelijke routes en route-

Een ideale uitvalsbasis om te fietsen, wandelen en te va-

strurturen. De twee andere recreatiegebieden liggen

ren.

rond een meer waardoor met name waterrecreatie
een fartor is. Deze dne regio's zijn tot nu toe slecht

Daarnaast is er het landelijke gebied met haar specifieke

op elkaar aangesloten. De nieuwe gemeente kan

cultuurtoenstische trekpleisters en fiets-, wandel- en

zorgen voor duidelijke en herkenbare recreatie-

vaarroutes. W i e wist bijvoorbeeld dat de 11"- eeuwse

strurturen door een bindende rol te spelen.

Schermer museummolen jaarlijks evenveel bezoekers

• Creëren van een sterke identiteit die zich

ontvangt als het 17- eeuwse Alkmaarse kaasmuseum?

concentreert rond een voor de recreant en toerist

Juist de combinatie levert een indrukwekkend beeld op

aangename bezoeklocatie.
27

4.6 Landschap en natuur

Beschermde (natuur)gebieden

De nieuwe gemeente kent grofweg dne

soorten

Graft-De Rijp en Schermer maken deel uit van het

landschappen:

Nationaal Landschap Laag Holland en behoren tevens

• Stedelijk landschap versus de dorpskernen

tot de minst verstedelijkte gemeenten van Nederland.

met openbaar en pnvaat groen';

Daarbinnen is de Eilandspolder aangewezen als Natura

• Zeventiende eeuwse droogmakerijen landschap

2000 gebied en Polder de Mijzen als provinciaal

(open landschap en geometrisch inrichtings-

aardkundig monument Het zuidelijk deel van Graft-

patroon)"*;

De Rijp en het hier gelegen fort bij Markenbinnen

• Veenweidelandschap (open landschap, weide- en
moerasvogels, middeleeuwse strokenverkaveling,

behoren tot het UNESCO-Werelderfgoedmonument
de Stelling van Amsterdam,

veenpakketten, dijk- en lintdorpen en archeologische
locaties).

Agransche en recreatieve funrties zullen altijd ontwikkeld worden in harmonie met het gewenste natuur- en

Bij natuur en landschap wordt in eerste instantie gedacht

landschapsbeleid. Via bestemmings- en beeldkwaliteits-

aan het platteland. Maar Alkmaar heeft de natuur als het

plannen, maar ook middels dialoog en samenwerkingen

ware 'de stad in getrokken' door elke wijk te voorzien

met partijen als Laag Holland, Werkgroep Eilandspolder

van een eigen park Daardoor is een gevarieerd stedelijk

LTO-Land van Leeghwater Staatsbosbeheer en de ILG

landschap gegroeid. Daarnaast is er voor iedere inwoner

gebiedscommissie.

een groot groengebied op fietsafstand bereikbaar: aan
de noordzijde het Geestmerambacht westelijk de

Speerpunten binnen de natuur- en landschapsontwik-

binnenduinrandzone, zuidelijk het Heilooërbos en ten

keling zijn:

oosten

• Handhaving landschappelijke kwaliteit, zoals be-

het

Nationaal

Landschap

Laag

Holland,

Het groenbeleid ncht zich op het realiseren van goede

schreven in de Provinciale Strurtuurvisie en Leidraad

verbindingszones naar deze gebieden. Daarbij loopt het

Landschap en Cultuurfiistorie en de gemeentelijke

gemeentelijk beleid in de pas met het regionale en

strurtuur-, beeldkwaliteits- en bestemmingsplannen

provinciale beleid zoals de Provinciale

(Schermer heeft in de strurtuurvisie o,a. vastgelegd

Hoofdstrurtuur

Ecologische

dat windmolens niet zijn toegestaan);
• Aandacht voor een kwalitatieve overgang tussen
stad en groen ommeland (bijvoorbeeld projert
Westrand Alkmaar) en bestuurlijke deelname aan

3. Beheer volgens gemeentelijke ecologische en groenbeleidsplannen.
4. Beschermde kernkwaliteiten zoals beschreven in de Provinciale Structuurvisie en Leidraad Landschap en Cultuurhistorie.
Met daarbij gesubsidieerde natuurwaarden zoals beschreven in het Provinciaal Natuurbeheersplan.
28

, gl 1

jfilS*?

Laag Holland; Laag Holland zet zich in voor

artiviteiten wordt bevorderd. Kunst en cultuur zijn voor

agransche innovatie, een gebiedsvisie voor de

de nieuwe gemeente een economische fartor van

veenweidelandschappen en het versterken van

betekenis en zijn van belang voor het leefklimaat in de

de recreatieve infrastrurtuur en de bekendheid

stad en in de kleine kernen van het landelijk gebied.

door promotie (Bureau Toensme Laag Holland)

Zoals dat hoort in een cultuurhistorisch rijke gemeente,

en boerderijeducatie;

zijn er veel amateurkunstenaars

• Behoud en versterking van de ecologische waarden

artief In tal van

verenigingen komen mensen samen om hun creativiteit

en verbindingen. Denk aan de weidevogelleef-

te uiten. Zij hebben een band met professionele

gebieden en de kleinschalige ecologische strurturen

kunstenaars, In beider belang: professionele kunstenaars

in het stedelijke en agransche landschap;

zijn veelal docent choreograaf, dingent regisseur of

• Behoud en versterking van kennis op het beleids-

begeleider Veel professionele kunstenaars voorzien juist

terrein natuur en landschap. Met een artief beleid

dankzij de amateurkunst

gericht op het versterken van de economische

Een levendig amateurkunstklimaat ondersteunt dan ook

landschapswaarden (een agrarisch produrtie-

het klimaat voor de professionals. De meeste amateur-

en recreatief gebied en toenstische trekker);

verenigingen worden financieel ondersteund door de

• De Eilandspolder is aangewezen als onderdeel van

in hun

levensonderhoud.

nieuwe gemeente,

de Ecologische Hoofdstrurtuur en als Natura 2000
gebied. Maximale inzet voor behoud in de Eilands-

'Het dorp als decor en podium'

polder van het karakteristieke open veenweide

De nieuwe gemeente heeft een stedelijk cultureel hart

cultuuriandschap en als leefgebied voor weidevogels

met talrijke voorzieningen: theaters, musea, poppodia,

door een artieve dialoog met betrokken partijen

evenementen en cursussen. Het streven is om dit

en een eenduidige regie is noodzakelijk

aanbod zo zelfstandig mogelijk te laten funrtioneren;

Agrarisch natuurbeheer is hierbij onontbeerlijk.

het cultureel ondernemerschap wordt gestimuleerd,
bijvoorbeeld door relaties te leggen met de economi-

4.7 Kunst en cultuur

sche sertor

De

heeft een uiterst veelzijdig

Daarnaast zetten we het buitengebied maximaal in.

cultuurklimaat met een eigen karakter en een landelijke

De histonsche kernen met de monumenten, musea, en

uitstraling. Het behoud en de versterking van de cultuur-

evenementen hebben andere culturele kwaliteiten dan

historische kwaliteit staan centraal. Dit geldt voor

het stedelijk centrum. Met name De Rijp met haar

gebouwen, strurturen en landschappelijk waardevolle

aanpak van 'het dorp als decor en podium' is van toege-

elementen. Een artieve en passieve deelname van

voegde waarde. Het Midwinterfeest en de jaarlijkse

inwoners aan de grote verscheidenheid van culturele

Museumnacht krijgen hierdoor zonder meer extra uit-

nieuwe gemeente

29

straling, maar ook het sluisfestival in West-Graftdijk is een

leggen met ondei^vijs, de uitvoenng van de W M O en

treffend voorbeeld van die fraaie dorpse enscenenng.

de economische ontwikkeling van de gemeente. De

In het beleid ligt de nadruk op het behoud van dit

sportcultuur vormt een intnnsiek onderdeel van de

artiviteitenaanbod, van het verenigingsleven en van de

lokale identiteit en wordt gezien als een aansprekend

infrastrurtuur van de culturele voorzieningen, ook voor

onderdeel van citymarketing en lokale en regionale

de jeugd. Voor verbetenng en vernieuwing worden

samenwerking. Aantrekkelijke faciliteiten die aansluiten

verbindingen gelegd met andere beleidsvelden zoals

bij de behoefte van (potentiële) sporters nodigen uit

economie, toensme, maar ook ruimtelijke ordening en

om gebruikt te worden. Clubs en ondernemers intro-

welzijn. De inspirerende combinatie van stedelijke en

duceren nieuwe sport- en spelvormen, toegesneden

dorpse cultuur maakt het aanbod compleet en draagt in

op diverse doelgroepen.

niet onbelangrijke mate mee aan de leefbaaitieid in en
vitaliteit van de nieuwe gemeente.

Het gemeentelijk sportbeleid bestaat uit zes beleidssegmenten:

Cultureel erfgoed koesteren

• Topsport (internationaal niveau);

Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer bezitten een groot

• Prestatiesport (bovengemiddeld tot nationaal

aantal rijks,- provinciale, gemeentelijke en archeologische
monumenten. Graft-De Rijp heeft zelfs een stukje van
de Stelling van Amsterdam dat op de Unesco wereld-

niveau);
• Talentenontwikkeling (voor een toekomstige
topsport of prestatiesport carrière);

erfgoedlijst staat. Het centrum van Alkmaar en het

• Breedtesport (sport in georganiseerd veitiand);

Westerhoutkwartier zijn een beschermd stadsgezicht

• Recreatiesport (sport in ongeorganiseerd veitiand);

en het centrum van De Rijp geniet de status van

• Gehandicaptensport

'beschermd

dorpsgezicht,

Schermer

heeft

zijn

histonsche molens en het bijhorende afA/aterings-

Bij de eerste dne segmenten ligt het accent op sportieve

systeem

resultaten en bij de laatste dne op gezondheid, sociale

dat

al 4 eeuwen

naar

behoren

werkt.

Wij voeren een artief beleid om al dit cultureel erfgoed

artivenng en bewegen.

te beschermen en in stand te houden met inzet van
gemeentelijke

deskundigheid

op

van

Talentenontwikkeling, recreatiesport en breedtesport

en archeologie en

De nieuwe gemeente ncht zich in het sportbeleid op

ondersteunen in financiële zin restauratie, onderhoud en

talentenontwikkeling, recreatiesport en breedtesport.

herstel. Voortdurend

wegen

Het zijn de segmenten voor de toekomst waarin

verkend en ingeslagen om de kosten te beheren en

de ontwikkeling van jong talent gepaard wordt aan het

samen met de monumenteneigenaren te werken aan

inspelen op het groeisegment van de sportrecreatie

het behoud en herstel.

(denk aan de toenemende groep senioren). Bovendien

monumentenzorg, bouwhistorie

worden

het

gebied

innovatieve

draagt sport in sterke mate bij aan de sociale samen-

4.8 Sport

hang. Accommodaties en de recreatieve buitenruimte

In de nieuwe gemeente speelt sport een prominente rol

worden vernieuwd. Daarnaast zetten we sport in als

in de samenleving. De nieuwe gemeente ziet sport met

middel om een extra economische impuls te genereren.

alleen als doel, in de vorm van plezier ontspanning en

Vanuit zowel de talentenontwikkeling als de recreatie-

prestatie, maar ook als middel, als instrument voor het

sport zijn makkelijk verbindingen te leggen met andere

realiseren

sertoren, zoals het bedrijfsleven en het ondenvvijs.

van

maatschappelijke

ontwikkelingen. Bijvoorbeeld
30

door

en

economische

verbindingen

te

4.9 Onden/vijs

schoolse opvang, bibliotheekvoorziening en centrum

De nieuwe gemeente biedt aantrekkelijke mogelijk-

voor jeugd en gezin huisvesten. De nieuwe gemeente zal

heden aan jongeren om hun talenten te ontwikkelen

deze verschillende benadenngen omarmen en verder

en om een goed opleidingsniveau te halen. Er is een

vorm geven,

breed onderwijsaanbod dat aansluit op de regionale

4.10 Zorg en welzijn

arbeidsmarkt.

De inwoners van de nieuwe gemeente beschikken
Alkmaar heeft een belangrijke regiofunrtie op het

over een goed voorzieningenniveau (ondei^vijs, muziek-

gebied van ondeiAvijs. De stad biedt een scala aan

onderwijs, bibliotheek, sport en recreatie en jongeren-

mogelijkheden voor voortgezet ondenA'ijs en middel-

en ouderenwerk). Al deze voorzieningen worden in

baar

stand gehouden door gemeentelijke subsidiebijdragen

beroepsonderAA/ijs. Het

regiogebonden

hoger

ondeiwijs ncht zich met name op techniek Inholland is

en

hierbij een belangrijke partner Het ondenA/ijsaanbod

deskundige professionals en door de inzet van talloze

wordt afgestemd op de vraag van het bedrijfsleven en

vrijwilligers. Binnen de gemeenschappen zijn daarnaast

sluit aan bij innovatieve technieken als biomassavergas-

tientallen vrijwilligersorganisaties artief die een veelvoud

sing en andere groene energietechnieken. Aansluiting

aan artiviteiten organiseren voor met name hun eigen

wordt gezocht bij het academisch ondei^/ijs en indien

inwoners wat van groot belang is voor de leefbaarheid

mogelijk wordt

in wijken en kernen.

een beperkte

faculteit/leergang in

andere

vormen

van

financiële

ondersteuning,

Alkmaar opgestart.
Dit sluit aan op het programma Alkmaar Kennisstad,

Jeugd

met als hoofddoel het binden van studenten en kennis-

De nieuwe gemeente wil haar kinderen en jongeren

werkers aan de stad door een aantrekkelijk leefklimaat

een veilige en stimulerende omgeving bieden waann

te

ZIJ kunnen uitgroeien tot volwassenen die zelfstandig

bieden

en

onderscheidende

opleidingen

met

carnèreperspertief voor hogeropgeleiden.

funrtioneren in de samenleving. Het bestaande aanbod
aan kleinschalige (sport)voorzieningen in de dorps-

funrtionerende,

kernen en het meer gedifferentieerde voorzieningen-

aantrekkelijke en duurzame ondenA'ijsaccommodaties.

aanbod in het stedelijk gebied in combinatie met het

Z o mogelijk worden brede scholen verder ontwikkeld.

subsidiebeleid blijft behouden. Het gaat dan met name

Vanuit de wijken en kernen zijn de basisscholen goed

om de terreinen:

bereikbaar

• Jeugdgezondheidszorg;

Gemeente Schermer staat voor de handhaving van

• Jeugd en veiligheid;

het huidige aantal basisscholen in de dorpskernen maar

• Kinderopvang en peuterspeelzaalwerk;

met een focus op realisering van brede scholen in

• Jeugd- en jongerenwerk

De

nieuwe gemeente

kent

goed

Stompetoren en Schermerhorn. Zij vervullen daar een
belangrijke sociale funrtie als locatie waar inwoners

Ouderen

elkaar

Rijp

De nieuwe gemeente bevordert de sociale participatie

concentreert zich op het realiseren van een brede

en zelfredzaamheid van volwassenen van 65 jaar en

school voor meerdere dorpskernen. De combinatie van

ouder door pnmair het ondersteunen van initiatieven

goede faciliteiten bieden en financiële oven^^egingen ligt

van vnjwilligersorganisaties.

ontmoeten.

De

gemeente

Graft-De

aan deze keuze ten grondslag. De brede school moet
basisscholen, peuterspeelzaal, kinderopvang, buiten31

Zorg, welzijn en participatie

Gemeente met de laagste woonlasten

Daarbij gaat het om het kansen bieden aan alle burgers

Daarnaast wordt een adequaat weerstandsvermogen

op basis van gelijl<waardigheid en om een ruimhartig

aangehouden, zodat de nieuwe gemeente ook financiële

beleid voor mensen die echt niet mee kunnen.

nsico's of tegenvallers kan opvangen. De woonlasten in

Inwoners met beperkingen kunnen aanspraak maken

de nieuwe gemeente behoren tot de laagste woon-

op vooi-zieningen (Wmo) die hen in staat stellen zo zelf-

lasten van de 37 grootste gemeenten van Nederiand.

standig mogelijk te funrtioneren en deel te nemen aan

(zoals nu ook het geval is bij Alkmaar), De nieuwe

de samenleving, Zonodig is een flexibel opvangstelsel

gemeente gaat uit van de bestaande financiële uitgangs-

beschikbaar (preventie, maatschappelijk herstel, nazorg).

punten, mede qua inzet van reserves en vooreieningen

Met het realiseren van 'bewoners onder~nemingen'

voor geplande investenngen op het grondgebied van

verster-ken we de wijkeconomie en het sociale klimaat.

de dne gemeenten,

Emancipatie en anti- discnminatiebeleid

blijft een

4.1 2 Kernen

pnoriteit

De nieuwe gemeente teft veertien vitale kernen die uit-

4.1 I Financiën

eenlopen van 91 inwoners (Noordeinde/Graft-De Rijp)

De nieuwe gemeente wordt gegrondvest op solide,

tot circa 94,000 inwoners (Alkmaar).

financiële pijlers met als uitgangspunt een duurzaam

Die verscheidenheid vormt een belangrijke waarde en

financieel evenwicht Dit overeenkomstig het Besluit

vereist beleid op de juiste schaal ter bevordenng van de

Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten

sociale cohesie. Daait)ij is het uitgangspunt om in

(BBV).Van zo'n gebalanceerde situatie is sprake als - met

Alkmaar de bestaande aanpak van het Buurtgericht

inachtneming van het risicoprofiel van de gemeente -

Samenwerken" voort te zetten, tei^'ijl voor de dertien

aannemelijk is dat in beginsel binnen de termijn van de

kernen in het landelijk gebied een specifiek toegesneden

voorgeschreven

van

kernenbeleid zal worden ontwikkeld. Met als centraal

mateneel evenwicht ontstaat voor zowel het bestaande

onderdeel in dit proces: vitaliteit en een vorm van dirert

als het nieuwe beleid (cf art 22 BBV) die zich daarna,

contart tussen gemeentebestuur en inwoners.

meerjarenraming

een

situatie

blijkens een volgende meei-jarenraming, bestendigt. Dat
betekent dat vanaf de start van de nieuwe gemeente

Maatwerk en kleinschaligheid

per I januari 2015 de zaken financieel op orde zullen

In

moeten zijn en dat alle gemeentelijke taken en ambities

documenten

een degelijke financiële grondslag kennen.

Schermer', wordt aandacht besteed aan de identiteit en

het

kernenbeleid, deels
'Vitaal

Graft-De

geïnspireerd

op

de

Rijp' en 'Trots

op

eigenheid van de afzonderlijke dorpen. Het draait om
maatwerk en kleinschaligheid. We ondersteunen de
gemeenschapszin, burgerparticipatie (via buurtgencht
samenwerken, dorpsradenZ-verenigingen etc.) en het
particulier initiatief Goed funrtionerende bestaande
overlegpraktijken

met

dorpsradenZ-veremgingen

en

wijkschouwen blijven behouden of worden vettieterd.

5. De prioriteiten van het Buurtgericht Samenwerken zijn: I. Bewonersonderneming: ruimte voor eigen initiatief van bewoners en
ondersteuning indien dit gewenst wordt. 2. Communicatie en digitalisering: doorontwikkelen van het digitaal indienen van meldingen
en initiatieven door middel van bijvoorbeeld Verbeter de Buurt. 3. Behouden van de leefbaarheid en veiligheid in de wijken en flexibele,
snelle inzet in situaties die daarom vragen, bijvoorbeeld bij jeugdoverlast. 4. Investeren in kwetsbare buurten (Wij deVVijk).
32

4.13 Dienstverlening
Door de gevaneerde samenstelling van de nieuwe

De netwerkorganisatie is innovatief en dynamisch; het

gemeente is het zaak een heldere visie op de gemeen-

strategisch centrum in een netwerk van partners. Met

telijke dienst^/erlening te ontwikkelen. De basisgedachte

als voornaamste rol om die partners zo te kiezen en in

in die visie is:'Ja, het kan, mits...', De speerpunten zijn:

te zetten dat daarmee het gewenste resultaat wordt

• Makkelijk toegankelijk en bereikbaar;

behaald: het realiseren van bestuurlijke doelen en de

• Digitaal wat digitaal kan, persoonlijk wat persoonlijk

regie op (de uitvoenng van) wettelijke taken, In de

moet;

netwerkorganisatie is kennis en informatie ontsloten en

• Aanhaken bij Antwoord®;

gezamenlijk bezit. Er wordt vanuit een gedeelde doel-

• Klant Contart Centrum voor alle eerste contarten

stelling en agenda voortdurend gezocht naar verbinding,

met de gemeente;

synergie en complementariteit

• Zaakgericht werken.
Ingevolge de wet Arhi worden de dne fuserende geVanaf 1 januan 2015 vindt de integrale dienstverlening

meenten opgeheven en dient er voor het gezamenlijke

vanuit de centrale huisvestingslocatie in Alkmaar plaats.

personeel

Aangevuld met lokale servicecentra in ieder geval in

gevolgd. Met als inzet werk- en/ of baangarantie.

het werkgebied van de gemeenten Graft-De Rijp en

Momenteel wordt gewerkt aan een plan van aanpak

Schermer voor een aantal gemeentelijke produrten.

met de te hanteren onderiinge spelregels. Op deze

een

herplaatsingsprocedure

te

worden

manier trekken we gezamenlijk en gelijkwaardig op naar

4.14 Personeel en organisatie

de nieuwe organisatie vanaf het moment van de defini-

Het ambtelijk apparaat van de nieuwe gemeente krijgt

tieve besluitvorming door de dne gemeenteraden over

het karakter van een netwerkorganisatie die klant-

het henndelingsadvies.

gestuurd is en het belang van de gemeente als geheel
voorop stelt Dit vanuit het besef dat verkokenng en
versnippenng het realiseren van bestuurlijke opgaven in
de weg staan. De organisatie is een flexibel waardenetwerk waarin grenzen diffuus zijn, verbinding de kracht
is en resultaat het doel.

Strategisch centrum in een netwerk van partners
Onderiinge relaties zijn daarisij gebaseerd op wederzijdse
afhankelijkheid en met op macht Concurrentie maakt
plaats voor coöperatie. De verbindingen zijn vooral
horizontaal. De medewerkers zijn netwerkprofessionals
die zichzelf organiseren rond opgaven en opdrachten.
Zij krijgen wel een formele plek binnen een organisatieonderdeel, maar werken flexibel met elkaar samen in
continu wisselende coalities. Met externe partijen, in
PPS-construrties, in projerten en programma's. Vaste
strurturen en procedures die geen toegevoegde waarde
voor de klant hebben worden zoveel mogelijk beperkt.
33

é

>'

fü

c^Stompeto ren 4
Alk maa r

.r*'

ANWB

Beem:

5. Financiën

Algemene uitkering

aanzienlijke ombuigingsopgave, die taakstellend in de

O m de hoogte van de uitkenng uit het Gemeentefonds

meerjarenramingen is venverkt. Bovendien heeft Alk-

(en de mtegratie-uitkenngWmo) na de fusie te bereke-

maar de nodige financiële ruimte vrijgemaakt voor nieuw

nen, kunnen de eenheden van veel verdeelmaatstaven

beleid, zowel incidenteel als strurtureel.

van Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer bij elkaar
opgeteld worden. Voor een aantal verdeelmaatstaven

Vermogenspositie

is dit niet mogelijk en heeft het Centraal Bureau voor

De nieuwe gemeente heeft, volgens de artuele inzichten

de Statistiek (CBS) de eenheden herberekend. De

van 2012, een ruim voldoende vermogenspositie, als

berekening is gemaakt voor het uitkeringsjaar 2013 en

we kijken naar de algemene reserves en de rekening-

gebaseerd op de junicirculaire gemeentefonds 2012

overschotten 201 I (en voor Alkmaar ook naar de

en de door het ministene van BZK bij deze circulaire

reserve

gepubliceerde rekenmodellen. De uitkomst leidt tot het

reserve bedraagt € 234,00 per inwoner van de dne

beeld dat de strurturele uitkering uit het Gemeente-

gemeenten, en het gemiddelde van de bestemmings-

fonds voor de nieuwe gemeente circa € 215,000 (0,21 %)

reserves bedraagt € 1.583,00 per inwoner De goede

lager is dan de optelsom van de uitkenngen van de

vermogenspositie is opgebouwd door heiinaaldelijke

huidige gemeenten.

rekeningoverschotten

nieuw

beleid). De

en

gemiddelde

vooral

de

algemene

verkoop

van

aandelen N U O N aan Vattenfall in combinatie met goed
Het vervallen van de vaste bedragen voor twee
gemeenten heeft een verlies van afgerond € 864,000 tot
gevolg. Dat wordt grotendeels gecompenseerd door de
verdeelmaatstaven lokaal en regionaal klantenpotentieel
(€ 152.000) en de verdeelmaatstaven die beïnvloed
worden door de bodemfartor van de gemeente
(€ 645.000).

Dit IS een indicatie voor de ontwikkeling van de uitkering
uit het Gemeentefonds (op basis van de huidig bekende
gegevens). De beheerders van het fonds hebben het
voornemen om het verdeelstelsel per I januan 2014
aan te passen. Wat daar de financiële consequenties van
zullen zijn voor de huidige gemeenten en de fusiegemeente, is vooralsnog niet bekend. Verder is ook geen
rekening gehouden met eventueel verdergaande rijksbezuinigingen (maar nog wel met de gevolgen van het
zogenaamde Lenteakkoord).

Begroting 2012 en meerjarenperspectief
De begrotingen van Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer
zijn sluitend. De gepresenteerde

meerjarenramingen

laten per saldo overschotten zien, al zijn er ook jaren
met een tekort. Wel is Alkmaar verwikkeld in een
36

rentmeesterschap.

Resen/es en voorzieningen
in de begroting 2012
Alkmaar

G r a f t - D e Rijp

Schermer

Totaal

Per i n w o n e r

Algemene reserves * € 1.000

18.500

3.387

2.918

24.805

€234

Bestemmingsreserves * € 1.000

163.396

4.503

182

168.081

€ 1.583

Voorzieningen

27.030

979

2.009

30.018

€283

Alkmaar

G r a f t - D e Rijp

Schermer

OZB-tarief woning

0.09%

0,09%

0,12%

OZB-tarief niet-woning

0,35%

0,25%

0,30%

542

665

811

Vermogen

Meerjarig nemen de reserves per saldo enigszins af door
geplande investeringen en voorgenomen incidenteel
nieuw beleid. De compensatie bestaat uit resterende
tranches van de verkoop van aandelen N U O N aan
Vattenfall en de verkoop van panden en gronden. Voor
Alkmaar is de reserve nieuw beleid meegeteld bij de
algemene reserve.

Belastingen 2012
Belastinggegevens

Woonlast COELOmeerpersoons huishouden

Financiële aspecten fusie
Door een gemeentelijke fusie ontstaan efferten op de

De conclusie is:

exploitatie in zowel positieve als negatieve zin. Er treden

• O p basis van de begrotingen 201 3 (2014-2016)

veranderingen op in de personeels-, bestuurs- en

ontstaat een financieel levensvatbare gemeente;

huisvestingskosten (ook als gevolg van harmonisering).

• De nieuwe gemeente start met een solide algemene

Het is te vroeg om deze efferten te kwantificeren.

reserve (in 2012 € 234 per inwoner). O p basis van

Het frirtiebudget - de gewenningsbijdrage van het rijk -

de meerjarenramingen bedraagt de algemene

moet genoeg zijn om deze efferten op te vangen, zeker

reserve in 2015 circa € 200 per inwoner;

voor de eerste jaren. Het is hierbij wel zaak de gevolgen

• Het fnrtiebudget moet dekkend zijn om de

van lopende bezuinigingstrajerten te scheiden van

incidentele kosten van de fusie te dekken.

efferten die voortvloeien uit de fusie.

37

«?­, ï

rt­:i r­r%

­ i r c ï ^ r ^ i S ■■:

)o T(Q)(gi^Oiïi]| i M n l [o)(iteO(a]§tei(dl(§ö'

6.1 Critena voor toetsing

te kunnen brengen dan wel andere oplossingen

In de Wet algemene regels henndeling (Arhi) is geregeld

dan een gemeentelijke henndeling uit te proberen.

hoe achtereenvolgens gemeente- en provinciebesturen

Wat zijn de consequenties als de beoogde

en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks-

herindeling helemaal niet of niet met ingang van

relaties de voorbereiding tot een henndelingsregeling

de beoogde datum plaatsvindt?

ter hand kunnen nemen en welke procedureregels in
dat veit>and in acht genomen moeten worden. Dat het

Met deze criteria beoordeelt het kabinet of een

rijk een belangrijke rol speelt blijkt wel uit het gegeven

herindeling wenselijk is of met Daarbij is in het beleids-

dat een voorstel tot wijziging van de gemeentelijke

kader aangegeven dat in concrete situaties criteria

indeling bij wet geschiedt

onderling kunnen conflirteren of dat er uiteenlopende
conclusies kunnen worden getrokken door de betrok-

Op 12 juli 201 1 heeft de minister van Binnenlandse

ken gemeenten over de toepassing van een criterium.

Zaken en Koninkrijksrelaties het gewijzigde Beleidskader

Dat vereist zorgvuldige afwegingen. Andere critena voor

Gemeentelijke

Henndeling aan de Tweede

het beoordelen van een herindelingsadvies zijn:

gezonden. Dit

beleidskader

geeft

de

Kamer

inhoudelijke

• Duurzaamheid.

en procesmatige kaders aan voor gemeentelijke henn-

De nieuwe gemeente is voor een langere periode

deling. De dne belangrijkste critena waaraan voorstellen

toegerust en belandt met binnen afzienbare tijd

worden getoetst, zijn:

weer in een henndelingsdiscussie.

•

Draagvlak.

• Interne samenhang van de nieuwe gemeente.

Hierbij wordt onderscheid gemaal<t tussen

De nieuwe gemeente heeft een logische interne

bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak op lokaal

samenhang die identiteit geeft (sociaal, cultureel,

niveau enei"zijds en bestuurlijk draagvlak op regionaal

economisch) aan de nieuwe bestuuriijke eenheid.

niveau anderzijds.
• Inhoudelijke noodzaak.

• Evenwichtige regionale bestuurlijke verhoudingen:
De nieuwe gemeente is een bestuuriijke partner

De nieuwe gemeente dient te beschikken over

die een meerwaarde kan leveren bij regionale

voldoende bestuurskracht Dit houdt in dat zij haar

opgaven en taken, samen met andere gemeenten,

maatschappelijke opgaven op kan pakken en

intergemeentelijke samenwerkingen en de provincie.

wettelijke taken adequaat kan vervullen, waarbij
opgetreden wordt in het belang van de maatschap-

In de onderstaande paragrafen wordt

pelijke omgeving. Een andere voorwaarde is

hoe de gemeente die ontstaat door een henndeling van

regionale samenhang en evenwicht

Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer voldoet aan deze

Dat wil zeggen; de nieuwe gemeente is bestuurlijk in

cntena.

staat om - in samenwerking met andere gemeenten,
intergemeentelijke samenwerkingsverbanden en de
provincie - een meerwzarde te leveren bij regionale
opgaven en taken,
•

Urgentie.
De mate van urgentie wordt bepaald door
bovengenoemde asperten en door het financieel
perspertief van de gemeenten af te zetten tegen
de tijd die nodig is om eventuele verbetenngen aan

40

aangegeven

Schenner

Alkmaar

• Verdiepingsgesprekken met de geselerteerde

• In diverse edities van de Stadskrant en via de

fusiepartners Alkmaar Heerhugowaard en Koggen-

website is uitgebreid ingegaan op de fusie en wat dit

land zijn gevoerd aan de hand een Waardenprofiel

betekent voor inwoners en organisaties,

(een overzicht van wezenlijke kenmerken van de

• Op 29 september 2012 is een open dag georgani-

gemeente). Dat document is opgesteld in overieg

seerd waann het stadhuis is opengesteld voor alle

met allerlei 'stakeholders': besturen, ondernemers,

inwoners en er gelegenheid bestond om nadere

ambtenaren en ondernemingsraad.

informatie te krijgen, vragen te stellen en schnftelijk

• Het concept-Waardenprofiel is middels dne
kernbijeenkomsten in de dorpen voorgelegd
aan inwoners en op onderdelen aangepast.
• Er is een informatieavond gehouden voor inwoners

een mening te geven over de fusie,
• Het Stadspanel (een digitaal platform waaraan
inwoners van Alkmaar van 12 jaar en ouder kunnen
deelnemen) is in oktober 2012 om een mening

en andere belangstellenden in de Grote Kerk in

gevraagd over de fusie aan de hand van vier vragen.

Schermerhorn om kennis te maken met de burge-

Uitkomst is dat 70% weet dat de gemeente Alkmaar

meesters van Alkmaar en Heerhugowaard en hen

van plan is te fuseren met Graft-De Rijp en

vragen te stellen.

Schermer en dat 65% de fusie een goed idee vindt.

• De uiteindelijke voorkeur voor Alkmaar is tijdens
dne kernbijeenkomsten nader toegelicht Er vond

De drie gemeenten hebben een open, transparant

een dialoog plaats tussen het college en inwoners en

en controleerbaar proces doorlopen. Inwoners zijn

andere belanghebbenden.

optimaal geïnformeerd (via vrije media, gemeentepagina,

• In de kern Oterieek is een discussie ontstaan, waarbij

gemeentelijke websites en bijeenkomsten). Daarnaast

een deel van de inwoners van die kern een voor-

zijn zij betrokken geweest bij het opstellen van wensen,

keur uitsprak voor toevoeging van Oterleek aan

kernwaarden en ambities van de gemeenten.

Heei+iugowaard, mocht Schermer besluiten tot
henndeling met Alkmaar Naar aanleiding van een

Uit

daarover ingediende petitie, heeft de gemeente -

inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties

onder voorwaarden - besloten tot een onafhankelijk

positief tegenover de henndeling staan. Zij waarderen

onderzoek in deze kern. De respons op dit

de nieuwe gemeente op basis van de aandacht die er is

onderzoek bedroeg 81 %, waarvan 65,5% koos

voor de leefomgeving en duurzaamheid en de zorg voor

voor aansluiting bij Alkmaar en 34,5% voor

toegankelijke voorzieningen zoals onderw/ijs en cultuur

Heerhugowaard,

Meerwaarde wordt gezien in de sterkere lijnen met rijk

de participatietrajerten

komt naar voren

dat

• De gemeenteraad heeft op basis van dit onderzoek

en provincie, een betere samenwerking om problemen

op 3 oktober 2012 besloten ongedeeld samen te

op te lossen en de kans grotere budgetten aan te

gaan met Alkmaar en Graft-De Rijp,

wenden voor bijvoorbeeld recreatie, toensme en het
behoud van het voorzieningenniveau in de kleine
kernen, Gewezen wordt op het belang van behoud van
de identiteit van alle kernen en op de kwaliteit van de
dienstverlening.

42

6.2 Draagvlak

Graft-De Rijp

Bestuurlijk draagvlak
Het henndelingsadvies is democratisch gelegitimeerd en

• Aan inwoners, maatschappelijke organisaties en

van bestuurlijk draagvlak voorzien door het besluit van

bedrijven is tweemaal gevraagd om tijdens een

de gemeenteraden op 15 maart 2012 (Graft-De Rijp),

meedenkavond hun mening te geven over het

21 juni 2012 (Schermer) en 12 juli 2012 (Alkmaar) om

gewenste profiel van de fusiepartner Hierdoor is

de vooitiereidingen te treffen voor een aitii-procedure.

het aantal gemeenten afgenomen van elf naar vijf
• Er zijn kennismakingsgesprekken en verdiepings-

Maatschappelijk draagvlak

gesprekken gevoerd met de overgebleven

De opheffing van een gemeente als zelfstandige bestuur-

5 gemeenten.

lijke entiteit is een ingrijpende beslissing en raakt alle

• O m de ondernemers op de hoogte te brengen van

inwoners. Daarom zijn de gemeentebesturen volgens

de stand van zaken van het fusieproces en naar hun

het kabinet verplicht het maatschappelijke draagvlak

mening te vragen is een Bisniz-borrel georganiseerd,

voor een herindelingsvoorstel te kennen en te toetsen.

• Een en ander resulteerde tijdens de raads-

Het is ovengens met zo dat de inwoners van de nieuwe

vergadenng van 5 juli 201 I tot een redurtie van

gemeente (in meerderheid) moeten instemmen met

het aantal potentiële fusiepartners, namelijk van vijf

de henndeling. Die goedkeunng vloeit voort uit het

naar twee (Alkmaar en Zaanstad).

systeem van representatieve democratie. Voldoende is

• Verdiepingsgesprekken met Alkmaar en Zaanstad,

om de inwoners artief te betrekken bij het proces.

• Tijdens een informatiebijeenkomst op 6 februan
2012 hebben de burgemeesters van Alkmaar en
Zaanstad hun steden gepresenteerd aan inwoners
van de gemeente Graft-De Rijp en andere belangstellenden en kregen inwoners en ondernemers de
gelegenheid vragen aan hen te stellen.
• Ter voorbereiding op deze informatiebijeenkomst
zijn interviews met de burgemeesters geplaatst in
huis-aan-huiskrant De Uitkomst en op de gemeentelijke website,
• Tijdens een druk bezochte raadsvergadenng is op
15 maart 201 I unaniem gekozen voor een fusie met
de gemeente Alkmaar waait)ij de voorkeur werd
uitgesproken dat de gemeente Schermer zich ook
zou aansluiten.

41

Regionaal draagvlak.

• Voldoende bestuurskrachtig zijn om sturing te

Er is sprake van regionaal draagvlak als de omliggende

geven aan besluitvorming over, uitvoering van en

of nabunge gemeenten instemmen met de fusie. Deze

verantwoording over beleid.

instemming blijkt urt de afwezigheid van negatieve

Door de herindeling ontstaat een gemeente met

zienswijzen van deze gemeenten. De tennzagelegging

meer dan 100.000 inwoners. Deze omvang stelt

van het henndelingsontwerp volgde nadat de dne

eisen aan het bestuur en geeft kansen voor een

gemeenteraden bij eensluidend besluit instemden met

verdere professionalisenng van het bestuur Het is

het henndelingsontwerp.

de venA'achting dat de bestuursleden een artieve
houding aannemen in de nieuwe gemeente, nchting

Een gemeentelijke henndeling heeft vrijwel altijd invloed

regio, rijk en provincie (lobbykracht).

op het beleid van de omliggende of nabunge gemeen-

• Over een ambtelijke organisatie beschikken

ten en op de bestuurlijke verhoudingen in een regio.

die voldoende robuust is en in staat is taken

Daarom hebben de dne gemeenten een transparant en

en verantwoordelijkheden adequaat en op

open proces gevolgd en duidelijk gecommuniceerd over

een professionele wijze uit te oefenen.

de fusieplannen met de buur(t)gemeenten

en de

De nieuwe, grotere gemeentelijke organisatie heeft

provincie. Tijdens een overieg op I I mei 2012 is het

een robuust ambtelijke apparaat De kwetsbaarheid

regionale draagvlak bij zowel provincie als regioge-

van de gemeentelijke organisatie neemt af door

meenten afgetast. Die laatste hebben toen allemaal

de grotere formatie en de nieuwe gemeente biedt

aangegeven een fusie tussen Graft-De Rijp en Alkmaar

medewerkers zodanige uitdagingen dat de aantrek-

en Schermer

kelijkheid van de organisatie toeneemt Door meer

en Alkmaar

of Heerhugowaard

te

ondersteunen. De fuserende gemeenten hebben voorts

mogelijkheden tot specialisatie en honzontale of

een visie op de regio opgesteld waarbij is aangegeven

verticale groei is de nieuwe organisatie beter in staat

wat de efferten van de henndelingen(en) zijn op de

om de medewerkers te boeien en aan zich te

bestuurskracht van en verhoudingen in de regio, In

binden. O p basis van het dienstverieningspnncipe

paragraaf 6.5 onder het kopje 'Evenwichtige regionale

('de klant is ons bestaansrecht') wordt gekozen voor

bestuuriijke verhoudingen' wordt hier uitvoenger op

een frontoffice gestuurde organisatie en werkwijze.

ingegaan.Voor de provincie is van belang, zo blijkt ook uit

Het ambtelijk apparaat van de nieuwe gemeente

het recent vastgestelde beleidskader 'Bestuurskrachtige

krijgt het karakter van een netwerkorganisatie die

regio's

klantgestuurd is en het belang van de gemeente als

in

Noord-Holland', dat

gemeenten

zoveel

mogelijk binnen bestaande regio's hun samenwerking
en bestuurskracht versterken. Deze fusie past dus in
deze lijn.

geheel voorop stelt
• In staat zijn een goede bijdrage te leveren aan
de oplossing van maatschappelijke opgaven en
het oppakken van taken die in de regio aan

6.3 Inhoudelijke noodzaak

de orde zijn.

Bestuurskracht.

Door de henndeling ontstaat meer bestuurlijke

In het algemeen kan worden gesteld dat gemeenten

eenheid waardoor de door de regio Alkmaar

bestuurskrachtig zijn als zij in staat zijn hun maatschappe-

gestelde doelen eenvoudiger te realiseren zijn. De

lijke opgaven op te pakken en wettelijke taken adequaat

nieuwe gemeente neemt de verantwoordelijkheid

uit te voeren, waarbij recht wordt gedaan aan de maat-

die haar sterke en centrale positie met zich

schappelijke omgeving. Als indicatoren voor voldoende

meebrengt. Zij heeft verbindende kwaliteiten en

bestuurskracht worden genoemd:

kan taken vervullen voor (regio)gemeenten die daar
43

zelf minder mogelijkheden voor hebben.

Focuspunten.

De nieuwe gemeente zal ook nog beter in staat

O m de regionale ambities te realiseren, is samenwerking

zijn om een vuist maken om ontwikkelingen

het devies. De acht regiogemeenten hebben een eigen,

te remmen die minder wenselijk zijn.

onderscheidende identiteit Die wordt niet verzwakt

• De regierol oppakken naar medeoverheden

door samenwerking, maar juist versterkt Door de

en maatschappelijke partners, waarbij de gemeente

samenhang in inhoudelijke opgaven te onderkennen,

een sturende dan wel regisserende rol vervult

kom je verder In de regionale position paper'Toekomst

om maatschappelijke opgaven op te pakken en

voor de regio Alkmaar' en in de daaruit afgeleide

de eigen ambities te realiseren.

strategische agenda zijn dne focuspunten benoemd:

Door haar omvang is de nieuwe gemeente
bepalend voor de richting van de regionale samen-

• Ontwikkeling t o t kennisregio;

werking. Voor horizontale (tussen gemeenten) en

• Ontwikkeling van het toensme;

verticale (met provincie en njk) samenwerkings-

• Inzetten op een duurzame regio.

verbanden geldt hetzelfde: een 100,000-1- gemeente
is een gesprekspartner van formaat,

De aard en omvang van deze maatschappelijke opgave

• Bij beleidsontwikkeling genoeg rekening houden

is niet expliciet de reden voor de beoogde herindeling,

met de diversiteit van lokale gemeenschappen.

maar de regionale focuspunten worden door de nieuwe

Dit vertaalt zich in een adequate interactie met

gemeente enthousiast omarmd en in samenwerking

de samenleving (burgers en maatschappelijk

met de andere gemeenten verder uitgewerkt

middenveld) en een visie op binnengemeentelijke
decentralisatie of ambtelijke deconcentratie, in

6.4 Urgentie

een kernenbeleid of wijkgericht werken.

De besturen van Graft-De Rijp en Schermer consta-

Maatwerk leveren aan een diversiteit van lokale

teren dat hun relatief kleine organisaties niet langer in

gemeenschappen is een van de speerpunten van de

staat zijn om de toename van het aantal taken die de

nieuwe gemeente. Zij is immers geen stad met meer

gemeentelijke overheid krijgt toebedeeld op te vangen.

dan 100.000 inwoners, maar een samenstel van een

De bestuurskracht staat onder grote druk en daarmee

stad met afzonderlijke wijken en dertien dorpen,

ook de continuïteit van de dienstverlening aan de burger

met elk hun eigen kwaliteiten en identiteit die
behouden moeten blijven en versterkt moeten

Te weinig overzicht.

worden. Een apart kernenbeleid met afspraken over

Ook de regionale positie van beide gemeenten laat te

contart en bereikbaarheid wordt een belangrijk

wensen over Door de schaalgrootte is de voodDereiding,

onderdeel van het beleid van de nieuwe gemeente.

inbreng en slagkracht van de bestuurders en ambtenaren

matig. Hierdoor

kunnen

Graft-De

Rijp en

Regionale opgaven en samenhang.

Schermer in regioverband te weinig afdwingen ten

Gemeenten zijn geen bestuurlijke eilanden, maar maken

gunste van hun eigen burgers. Daarnaast zijn er te veel

deel uit van een bestuurlijke omgeving - een regio,

verschillende samenwerkingsverbanden, waardoor het

Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer maken deel uit van

overzicht verdwijnt, laat staan dat de sturing effertief

de regio Alkmaar samen met de gemeenten Bergen,

ter hand genomen kan worden. Nog verdere samen-

Castricum, Heerhugowaard, Heiloo en Langedijk

werking is geen oplossing. Naast genoemde nadelige
efferten komt ook de democratische legitimatie in
het geding.

44

Niets wijst erop dat op (korte) termijn verbetering

optreden dan de afzonderlijke dne. Graft-De Rijp en

zal optreden. Het gevaar is eerder dat gelet op de ver-

Schermer zijn eenvoudigweg te klein om artief deel te

wachte ontwikkelingen de situatie sneller verslechtert.

nemen aan de regionale samenwerking.

Als de beoogde fusiedatum niet wordt gehaald zullen
Graft-De Rijp en Schermer 'verdrinken' in de opgaven.

Interne samenhang van de nieuwe gemeente.

Dat maakt de henndeling urgent

De nieuwe gemeente moet een duidelijke logische
interne samenhang hebben die betekenis geeft aan de

6.5 Ovenge cntena

nieuwe bestuurlijke eenheid. De aard van deze samen-

Duurzaamheid.

hang kan veel verschillende uitingsvormen hebben zoals

De nieuwe gemeente moet niet binnen afzienbare tijd

cultureel, sociaal, economisch en geografisch.

weer bij een henndelingsdiscussie betrokken raken.
Zij moet aantonen haar taken langdung zelfstandig

Cultureel, recreatief en toeristisch

aan te kunnen. Dat wordt niet alleen bepaald door

Op het gebied van cultuur recreatie en toensme uit

omstandigheden binnen de nieuwe gemeente, maar

de interne samenhang zich nadrukkelijk in de cultuur-

ook daarbuiten. De duurzaamheid van de nieuwe

histonsche venA^antschap en het daarop gebaseerde

gemeente heeft nadrukkelijk een regionaal aspert. Dus

beleid. De nieuwe gemeente manifesteert zich als sterke

moeten relevante afwegingen ook in een regionale

eenheid op het gebied van cultuur en erfgoed. Veel

context inzichtelijk worden gemaakt. De belangrijkste

sociaal-culturele uitingen geven tot op de dag van

vraag daarbij is of ook andere, meer voor de hand

vandaag uitdrukking aan de gezamenlijke cultuurge-

liggende gemeenten bij het henndelingsproces moeten

schiedenis. De bekendste zijn de kaasmarkt en de

worden betrokken.

landbouwdagen, maar vergeet ook de monumenten,
molens en waardevolle landschappelijke elementen niet

Een robuuste gemeente.

Zij vertellen samen een uniek verhaal. Het kernenbeleid

Ofschoon er geen minimumaantal inwoners is vast-

en buurt- en wijkbeleid van de nieuwe gemeente

gelegd voor een gemeente om op eigen kracht te

zal deze verscheidenheid

kunnen voortbestaan, geeft het doorgaans wel een

verbondenheid van de inwoners vergroten.

resperteren

evenals

de

indicatie voor de duurzaamheid. De gemeente die wordt
gevormd door de fusie van Alkmaar Graft-De Rijp en

Geografisch.

Schermer heeft 105.000 inwoners, een oppervlakte van

Geografisch is er sprake van een logische eenheid: een

ongeveer I 15 km' en veertien kernen. De omvang

aaneengesloten grondgebied met een stad, landelijk en

van de nieuwe gemeente, zowel qua oppervlakte als

agrarisch gebied en kleine dorpskernen. Na fusie komt

inwonertal,

de

economische,

natuurgebied de Eilandspolder nu verspreid over twee

toeristisch-recreatieve

mogelijkheden

gemeenten, helemaal binnen de grenzen van de nieuwe

garanderen een robuuste gemeente die voor lange tijd

gemeente te liggen. Dat komt het beheer van het gebied

goed is toegerust voor haar taken. Daarnaast is middels

ten goede.

culturele

gecombineerd
en

met

gesprekken met regioen buurgemeenten onderzocht of
meer gemeenten in deze herindeling zouden moeten

Economisch.

worden opgenomen. Andere gemeenten in de regio

Alkmaar is van oudsher een stad met een sterke

denken ook na over hun bestuurskracht Zij zien de

regiofunrtie en bijbehorend hoog voorzieningenniveau.

oplossing in regionale samenwerking in de regio Alkmaar

De sociaal-economische relaties tussen Alkmaar Graft-

In de regio kan de nieuwe gemeente slagvaardiger

De Rijp en Schermer worden door de fusie verstevigd.
45

doordat een betere afstemming van deze vooiTieningen

conclusies uit de gesprekken tussen de colleges van

kan plaatsvinden en het sociaal-economische taken-

Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer en hun buur-

pakket van de gemeente door de decentralisatie vanuit

gemeenten hienn meegenomen.

het rijk verder zal toenemen.

In de regiovisie wordt het volgende geconcludeerd (zie
bijlage 4): "De regio Alkmaar zal na de henndeling van

Evenwichtige regionale
bestuurlijke verhoudingen

de gemeenten Alkmaar Graft-De Rijp en Schenner zes
gemeenten omvatten. Deze gemeenten hechten sterk

Evenwichtige bestuuriijke veitioudingen houden in dat

aan hun eigen identiteit en beschouwen zich bestuurs-

de nieuwe gemeente een bestuuriijke partner is die in

krachtig en voldoende robuust. Ze hebben geen intenties

staat IS een meerwaarde te leveren bij het oppakken

om hun zelfstandigheid op te geven. Van een rest-

van regionale opgaven en taken, in samenwerking met

problematiek IS geen sprake. De henndeling zal het

andere gemeenten, intergemeentelijke samenwerkings-

toekomst- perspertief van andere gemeenten in de regio

verbanden en de provincie. Het is zaak te voorkomen dat

niet belemmeren. De gemeenten in de regio Alkmaar zijn

een herindelingsvoorstel leidt tot 'restproblematiek. Een

goed toegerust om voor een langere periode taken

henndelingsadvies bevat derhalve een beschrijving van

op te pakken. Een positieve fartor daait)ij is de grote

de voorziene efferten voor de bestuuriijke verhoudingen

bereidheid tot onderlinge samenwerking, zowel op

in de regio.

strategisch, beleidsontwikkelend

als

op

uitvoerend

niveau. De regio Alkmaar kent op bestuurlijk en ambtelijk
Geen belemmeringen.

niveau een stevige organisatonsche basis om de samen-

O m die voorziene efferten te beoordelen, heeft op I I

werking vorm te geven en verder uit te bouwen".

mei 2012 onder leiding van de Commissans van de

De regiogemeenten zijn in de gelegenheid gesteld een

Koningin van de provincie Noord-Holland

overleg

reartie te geven op de visie. De regiogemeenten kunnen

plaatsgevonden tussen de portefeuillehouders regionale

instemmen met de regiovisie. Ook naar hun mening leidt

samenwerking van de Regio Alkmaar In het overleg

de henndeling niet tot verstonng van de evenwichtige

is geconcludeerd dat er bestuuriijk draagvlak is bij de

verhoudingen in de regio en ontstaat er door de

colleges zowel voor de fusie van Alkmaar en Graft-

henndeling geen restproblematiek

De Rijp als voor de fusie van Schermer met Alkmaar of
Heeitiugowaard. Alle gemeenten vinden dat er met deze

Voortrekkersrol.

fusievananten sprake is van evenwichtige bestuurlijke

Samenvattend: de totstandkoming van een nieuwe

verhoudingen. De gemeenten voorzien voor zowel de

gemeente leidt tot evenwichtige onderiinge krachts-

korte als langere termijn geen andere gemeentelijke

verhoudingen binnen de regio Alkmaar Door de relatief

samenvoegingen binnen de regio. De fusie(s) zijn duur-

gennge toename van het aantal inwoners van de nieuwe

zaam en passen binnen de regionale samenwerking of

gemeente ten opzichte van de gemeente Alkmaar schiet

belemmeren deze samenwerking met

het regionale evenwicht niet uit het lood. De nieuwe
gemeente treedt op als krachtige partner die een voor-

Daama is een regiovisie opgesteld met een analyse

trekkersrol in de regionale samenwerking heeft, zonder

van de efferten van de henndeling op de bestuurskracht

de identiteit van de andere gemeenten uit het oog te

van en verhoudingen in de regio.

verliezen, Hun bestuurlijk toekomstperspertief wordt

Daarbij is gekeken naar coalitieakkoorden en recente

ook niet nadelig beïnvloed. Er blijven voldoende opties

verkenningen naar samenwerking en fusie.Tevens zijn de

open voor de regiogemeenten om hun bestuurlijke

46

,r| . ^ ^_

_

._..-.-

toekomst vorm te geven.Tot slot doen zich nu in de regio
geen bewegingen voor die in welk opzicht dan ook door
de fusie worden belemmerd.

47

ïivdfirv. '<••

ï'4W!SS""*W'««'^

o^2_ia,2^'i3##3ë'4 - *

1. ^Améé

nmMmg ADtaüio^g (^[rmfl^Bd P.Bp,

ÉdOTOKir

7.1 Behandeling zienswijzen

ontstaan efferten op de exploitatie in zowel positieve als

Van 27 december 2012 tot 21 februan 2013 heeft

negatieve zin. De woonlasten van de nieuwe gemeente

het henndelingsontwerp Alkmaar Graft-De Rijp en

zullen tot de laagste woonlasten van de 37 grootste

Schermer ter inzage gelegen op het stadhuis resp, de

gemeenten van Nederland gaan behoren (zoals nu ook

gemeentehuizen. De tennzagelegging is bekend gemaakt

het geval is bij Alkmaar).

in de gemeentelijke informatiebladen en via de verschillende websites. Tijdens deze penode van tennzage-

Conclusie:

legging zijn er in de drie gemeenten informatiebijeen-

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

komsten georganiseerd voor alle inwoners met als doel

brengen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten

hen zo goed mogelijk te informeren over de henndeling,

opzichte van het henndelingsontwerp,

In deze penode zijn er I 3 zienswijzen ingediend.
2. Zienswijze, ingekomen op 19 januari 2013,
van een famillie uit Alkmaar

I. Zienswijze, ingekomen op 5 januari 2013,
van een inwoner van Alkmaar

Samenvatting zienswijze:
Samenvatting zienswijze:

Deze famillie is van mening dat Alkmaar en Schermer/

Deze inwoner stelt zich op het standpunt dat de maat

Graft-De Rijp niets met elkaar gemeen hebben. Schaal-

die Alkmaar nu heeft pnma is. Schaalvergroting zorgt

vergroting zorgt ervoor dat de afstand tussen burgers

ervoor dat de afstand tussen burgers en bestuur alleen

en bestuur alleen maar groter wordt Ook zullen de

maar groter w o r d t Ook blijkt volgens hem dat samen-

belastingen flink stijgen omdat grotere gemeenten een

gestelde gemeenten

duurdere huishouding hebben. Het is beter als de

na een fusie

een

duurdere

huishouding hebben wat belastingverhoging betekent

poldergemeenten

Voorts is hij van mening dat Alkmaar en Schermer/

samengaan.

met

andere

poldergemeenten

Graft-De Rijp niets met elkaar gemeen hebben.
Reactie:
Reactie:

In het herindelingsontwerp is gemotiveerd toegelicht

In het henndelingsontwerp is gemotiveerd toegelicht

dat de voorgenomen henndeling de gebundelde kracht

dat de voorgenomen henndeling de gebundelde kracht

van de drie gemeenten ten volle benut en versterkt

van de dne gemeenten ten volle benut en versterkt

zowel voor bui'gers, bedrijven en maatschappelijke

zowel voor burgers, bedrijven en maatschappelijke

instellingen. De nieuwe gemeente kent een unieke mix

instellingen. De nieuwe gemeente kent een unieke mix

van een histonsche stad, een stedelijk dorp met grach-

van een histonsche stad, een stedelijk dorp

ten, een droogmakerij met veelzijdige kernen en een

met

grachten, een droogmakerij met veelzijdige kernen en

grote

een grote landschappelijke variatie van karakteristieke

veenweidegebied en Hollands laagland. O m ervoor te

veenweidegebied en Hollands laagland. O m ervoor te

zorgen dat ook na de henndeling de verbinding tussen

zorgen dat ook na de herindeling de verbinding tussen

de inwoners en het bestuur gewaarborgd is wordt er

de inwoners en het bestuur gewaarborgd is wordt er

naast de al in de gemeente Alkmaar bestaande aanpak

naast de al in de gemeente Alkmaar bestaande aanpak

van buurtgencht samenwerken, voor de dertien kernen

van buurtgencht samenwerken, voor de dertien kernen

in het landelijke gebied een specifiek toegesneden

in het landelijke gebied een specifiek toegesneden

kernenbeleid ontwikkeld. Door een gemeentelijke fusie

kernenbeleid ontwikkeld. Door een gemeentelijke fusie

ontstaan efferten op de exploitatie in zowel positieve als

50

landschappelijke

variatie

van

karakteristieke

m^i
negatieve zin. De woonlasten van de nieuwe gemeente

Conclusie:

zullen tot de laagste woonlasten van de 37 grootste

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

gemeenten van Nederland gaan behoren (zoals nu ook

brengen van wijzigingen in het herindelingsadvies ten

het geval is bij Alkmaar), De gemeenteraden van Graft-

opzichte van het herindelingsontwerp.

De Rijp en Schermer hebben de afgelopen jaren veel
energie gestoken in het uitbesteden van uitvoenngsarti-

4. Zienswijze, ingekomen op 22 januari 2013,

viteiten en het aangaan van samenwerkingsverbanden,

van burgemeester en wethouders van de

met elkaar en met omliggende gemeenten. Men heeft

gemeente Heerhugowaard.

zich verdiept

in de mogelijkheid

om

een

grote

plattelandsgemeente te vormen samen met Beemster

Samenvatting zienswijze:

en Zeevang. Dit heeft weliswaar geleid tot samen-

Het college van Heertiugowaard heeft kennisgenomen

werkingen, maar voor een fusie met deze gemeenten

van het herindelingsontwerp en wenst de drie gemeen-

was onvoldoende bestuurlijk draagvlak

ten veel succes bij de verdere uitwerking van de fusie,

Conclusie:

Reactie:

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

Er is kennis genomen van deze inbreng.

brengen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten
opzichte van het herindelingsontwerp.

Conclusie:
Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

3. Zienswijze, ingekomen op 21 januari 2013,
van burgemeester en wethouders van de

brengen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten
opzichte van het herindelingsontwerp,

gemeente Koggenland.
5. Zienswijze, ingekomen op 3 februari 2013,
Samenvatting zienswijze:

van een inwoonster van Alkmaar

Het college van Koggenland wenst de stuurgroep
fusiegemeenten Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer

Samenvatting zienswijze:

heel veel succes bij het verder uitbouwen van de

Deze inwoonster laat in haar zienswijze weten dat zij

samenwerking en vertrouv^ erop dat het ingezette

tegen de fusie is. Een motivenng wordt niet gegeven.

beleid op het gebied van agrarisch natuurbeheer en
recreatie ten aanzien van natuurgebied De Mijzen

Reactie:

gezamenlijk wordt voortgezet.

Gezien het ontbreken van een motivenng is een inhoudelijke behandeling van deze zienswijze niet mogelijk.

Reactie:
De nieuwe gemeente zal het ingezette beleid op

Conclusie:

het gebied van agransch natuurbeheer en recreatie in

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

samenwerking met de bestaande partners ter hand

brengen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten

nemen. Voor het ovenge is kennis genomen van deze

opzichte van het herindelingsontwerp.

inbreng.

51

6. Zienswijze, ingekomen op 4 februari 2013,
van de colleges van bestuur van Flore en ISOB.

Conclusie:
Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aanbrengen van wijzigingen in het herindelingsadvies ten

Samenvatting zienswijze:

opzichte van het henndelingsontwerp.

Deze zienswijze heeft betrekking op onderdeel 4.9
Ondei^A^ijs van het henndelingsontwerp. De gemeente
Schermer staat voor handhaving van het huidige aantal

7. Zienswijze, ingekomen op I I februari 2013,
van een inwoner van Alkmaar

basisscholen in de dorpskernen. De gemeente Alkmaar
omai'mt

deze

benadering. Ter

ondersteuning van

Samenvatting zienswijze:

dat standpunt wenst men opgenomen te zien in het

Schaalvergroting zorgt ervoor dat de afstand tussen

ontwerp dat de fusiegemeenten tijdig de procedure bij

burgers en bestuur alleen maar groter wordt. Verder is

het Rijk opstarten conform de Wet op het Primair

in onderzoeken aangetoond dat grotere gemeenten

Ondetwijs opdat ook de opheffingsnormen voor de

een duurdere huishouding hebben. Fusie is een heel

basisscholen geen belemmenng vormen voor dit inge-

slechte zaak.

nomen standpunt Ditzelfde geldt voor de gemeente
Graft-De Rijp, Aangezien er voor het openbaar basis-

Reactie:

onderwijs geen voorgenomen fusiebesluit is, zal ook

O m ervoor te zorgen dat ook na de henndeling de

voor dit grondgebied tijdig de procedure nchting het

verbinding tussen de inwonei's en het bestuur gewaar-

Rijk in gang moeten worden gezet Vooralsnog zijn met

borgd IS wordt er naast de al in de gemeente Alkmaar

alle scholen verenigd in een brede school en dus zal ook

bestaande aanpak van buurtgericht samenwerken, voor

de optie van een school in de dorpskern beschikbaar

de dertien kermen in het landelijke gebied een specifiek

moeten blijven. De gezamenlijke schoolbesturen wijzen

toegesneden

erop dat het achtenA'ege laten van de juiste procedure

gemeentelijke fusie ontstaan efferten op de exploitatie

richting het Rijk tot gevolg heeft dat alle basisscholen in

in zowel positieve als negatieve zin. De woonlasten van

de kleine kernen onder de opheffingsnorm komen en

de nieuwe gemeente zullen tot de laagste woonlasten

dnngen erop aan om dit specifiek te benoemen in het

van de 37 gr^ootste gemeenten van Nederland gaan

herindelingsontwerp.

behor-en (zoals nu ook het geval is bij Alkmaar).

Reactie:

Conclusie:

In het herindelingsontwerp wordt bestaand beleid

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

ten aanzien van onden/vijs binnen de dne gemeenten

brengen van wijzigingen in het herindelingsadvies ten

verwoord en wordt aangekondigd dat de nieuwe

opzichte van het herindelingsontwerp,

kernenbeleid

ontwikkeld.

Door

een

gemeente de verschillende benadenngen omarmt en
verder vormgeeft. De door de besturen van ISOB en
Flore gevraagde artie met betrekking tot de opheffing-

8. Zienswijze, ingekomen op 12 februari 2013,
van een inwoonster van Alkmaar

snorm zal in de nadere uitwerking van het onderwijsbeleid van de nieuwe gemeente dan ook de noodzakelijke

Samenvatting zienswijze:

aandacht krijgen. Het henndelingsadvies is met het kader

Deze inwoonster maakt bezwaar tegen de fusie zonder

waarin deze beleidsuitgangspunten worden uitgewerkt.

nadere motivenng.

In het henndelingsontwerp wordt volstaan met het vermelden van algemene uitgangspunten en doelstellingen.
52

Reactie:

gemeente karaktenseert zich onder andere als een

Gezien het ontbreken van een motivenng is een in-

ruimtelijke en sociaal maatschappelijke eenheid. Erkend

houdelijke behandeling van deze zienswijze niet mogelijk

wordt dat de landbouwsertor de belangrijkste gebruiker
en beheerder van het landelijk gebied is. Dit geldt zowel

Conclusie:

in de droogmakerij en het agransch produrtiegebied,

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

als in de veenweide-gebieden waarbij de agransche

brengen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten

bedrijvigheid is gencht op natuur behoud. Andere

opzichte van het herindelingsontwerp.

speerpunten in het kader van de economische ontwikkeling zijn de agransche economie, het behoud van de
droogmakerij als landbouwkerngebied en de bevorde-

9. Zienswijze, ingekomen op 12 februari 2013,

ring van de recreatieve bedrijvigheid door economische

van een inwoonster van Alkmaar

funrtieverbreding (mits landschappelijke inpasbaar). Het
Samenvatting zienswijze:

herindelingsontwerp is niet het kader waarin de beleids-

Deze inwoonster maakt bezwaar tegen de fusie zonder

uitgangspunten

nadere motivenng.

henndelingsontwerp wordt volstaan met het vermelden

nader

worden

uitgewerkt,

In

het

van algemene uitgangspunten en doelstellingen.
Reactie:
Gezien het ontbreken van een motivering is een in-

Conclusie:

houdelijke behandeling van deze zienswijze niet mogelijk

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aanbrengen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten

Conclusie:

opzichte van het henndelingsontwerp,

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aanbrengen van wijzigingen in het herindelingsadvies ten
opzichte van het henndelingsontwerp.

I I. Zienswijze, ingekomen op I I februari 2013,
van een inwoner van Alkmaar

10. Zienswijze ingekomen op 18 februari 2013,

Samenvatting zienswijze:

van LTO Noord, Fonteinlaan 5,20I2JG Haarlem.

Deze inwoner vindt dat de gemeente Alkmaar nu
een

logisch geheel

is. Dorpen

als Markenbinnen,

Samenvatting zienswijze:

Zuidschermer en Graft liggen te ver van Alkmaar af

LTO Noord vindt dat de landbouw beperkt de aandacht

'Wat weten de Alkmaarse raadsleden van de proble-

krijgt in het henndelingsontwerp en daarbij te conser-

men van deze dorpen?' Daarnaast wordt gesteld dat

verend

LTO

samenwerking niet leidt tot efficiënter werken. Grotere

en

gemeenten werken juist duurder Dit leidt tot belasting-

dynamische economische sertor is voor het landelijk

verhogingen. O o k het feit dat de belastingen in Graft-

gebied van de gemeenten Schermer en Graft-De Rijp.

De Rijp en Schermer veel hoger zijn dan in Alkmaar leidt

Gevraagd wordt om het herindelingsontwerp

tot belastingverhogingen. Een samengaan van polder-

en

benadrukt

behoudend
dat

de

wordt

landbouw

omschreven.
een

belangrijke

met

betrekking tot landbouw aan te passen.

gemeenten is veel logischer Ook de mogelijkheden van
ambtelijke

samenwerking zouden

moeten

worden

Reactie:

onderzocht En tenslotte heeft de bevolking zich niet

In hoofdstuk 4 van het henndelingsontwerp is de identi-

door middel van een referendum mogen uitspreken

teit van de nieuwe gemeente beschreven. De nieuwe

over de fusie.
53

Reactie:

de mogelijkheden van de combinatie Stad Alkmaar en

Alle kiesgerechtigde inwoners van de nieuwe gemeente

het Land van Leeghwater onvoldoende worden belicht

zullen bij de gemeenteraadsverkiezingen een gemeen-

Het omschreven buitengebied zou beter aangeduid

tebestuur kiezen voor de nieuwe gemeente. Hierdoor

kunnen worden als het Land van Leeghwater met

zal de kennis over de gemeenten Graft-De Rijp en

natuur en cultuur met mogelijkheden om te wandelen,

Schermer ook in het gemeentebestuur van de nieuwe

fietsen en varen 'om de hoek'. Dit aspert verdient meer

gemeente aanwezig zijn. De gemeenteraden van Graft-

aandacht dan een eenmalige benoeming in de laatste

De Rijp en Schermer hebben de afgelopen jaren veel

alinea. De term 'buitengebied' doet onvoldoende recht

energie gestoken in het uitbesteden van uitvoenngs-

aan de leefomgeving van Alkmaar Graft-De Rijp en

artiviteiten

Schermer

en

het

aangaan

van

samenwerkings-

verbanden, met elkaar en met omliggende gemeenten.
Men heeft zich verdiept in de mogelijkheid om een

Reactie:

grote plattelandsgemeente te vormen samen met

ln hoofdstuk 4 van het henndelingsontwerp is de

Beemster en Zeevang, Dit heeft weliswaar geleid tot

identiteit van de nieuwe gemeente beschr-even: 'De

samenwerkingen, maar voor een fusie met

deze

nieuwe gemeente karaktenseert zich onder andere

gemeenten was onvoldoende bestuurlijk draagvlak

als een toenstisch-recreatieve gemeente. De nieuwe

Door een gemeentelijke fusie ontstaan efferten op

gemeente heeft meerdere troeven in huis; van de stede-

de exploitatie in zowel positieve als negatieve zin.

lijke 'highlights' (kaasmarkt, betaald voetbal en slecht

De woonlasten van de nieuwe gemeente zullen tot

weer-voorzieningen zoals winkels en musea) tot het

de laagste woonlasten van de 37 grootste gemeenten

landelijke aanbod van een klassieke droogmakerij met

van Nederland gaan behoren (zoals nu ook het geval is

de vele molens, fiets-, wandel- en kanoroutes en

bij Alkmaar), De dne gemeenten hebben een open,

beschermde dorpsgezichten. Alkmaar Prachtstad en

transparant

doorlopen.

Land van Leeghwater naast elkaar', In het henndelings-

Inwoners zyn optimaal geïnformeerd (via vnje media,

ontwerp wordt volstaan met het vermelden van deze

gemeentepagina, gemeentelijke websites en bijeen-

algemene uitgangspunten en doelstellingen.

en

controleerbaar

proces

komsten). Daarnaast zijn zij betrokken geweest bij het
opstellen van wensen, kernwaarden en ambities van

Conclusie:

de gemeenten. Uit de participatietrajerten komt naar

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aanbren-

voren dat inwoners, bedrijven en maatschappelijke

gen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten opzich-

organisaties positief tegenover de henndeling staan.

te van het henndelingsontwerp,

Conclusie:

13. Zienswijze, ingekomen op 21 februari 2013,

Deze zienswijze geeft geen aanleiding tot het aan-

van KBO Afdeling Graft-De Rijp, Zuideinde 29,

brengen van wijzigingen in het henndelingsadvies ten

1483 BZ, De Rijp.

opzichte van het herindelingsontwei-p,
Samenvatting zienswijze:
12. Zienswijze, ingekomen op 21 februari 2013,
van Stichting UIT! in het Land van Leeghwater

Het KBO IS wat betreft de dienstverlening teleurgesteld
in de inhoud van het henndelingsontwerp.
Vanaf I januan 2015 vindt vanuit Alkmaar de integrale

Samenvatting zienswijze:

dienstverlening plaats met een lokaal servicepunt in de

De Stichting UIT! in het Land van Leegwater vindt dat

gemeente SchermerTot verbazing (en afgrijzen) van het

54

KBO komt er geen enkel servicepunt in de gemeente
Graft-De Rijp. Het KBO gaat ervan uit dat het ontbreken van een lokaal servicepunt in Graft-De Rijp een
hiaat is en dat hienn alsnog ten behoeve van de
(oudere) inwoners wordt voorzien. Voor de leefbaarheid en de gemeentelijke dienstverlening in GraftDe Rijp is het van groot belang dat hier een steunpunt
wordt gerealiseerd. Het KBO vraagt om het kostenargument niet te laten prevaleren maar het welzijn van
de inwoners (ouderen).

Reactie:
Door de gevaneerde samenstelling van de nieuwe
gemeente is het zaak een heldere visie op de gemeentelijke dienstverlening te ontwikkelen. In hoofdstuk 4
wordt beschreven dat vanaf I januan 2015 de integrale
dienstverlening vanuit de centrale huisvestingslocatie in
Alkmaar plaats. Aangevuld met lokale servicecentra o.a.
in het werkgebied van de gemeente Schermer voor een
aantal gemeentelijke produrten. Afgesproken is om ook
in het werkgebied van de gemeente Graft-De Rijp in
een servicepunt te voorzien.

Conclusie:
Deze zienswijze geeft aanleiding tot het aanbrengen van
een wijziging in het henndelingsadvies ten opzichte van
het herindelingsontwerp. Deze wijziging houdt in dat
wordt toegevoegd dat ook in het werkgebied van de
gemeente Graft-De Rijp voor een aantal gemeentelijke
produrten een servicepunt wordt ingericht

55

De Rijp
qem. Graft-De Rijp
Zustergerne*ntevan^

r^tf^v

&»,ic*^t2_

ZONE

^

8. Vervolgprocedure

8.1 Planning
Aan de orde is nu de tweede formele stap in het kader
van de fusie tussen de gemeenten Alkmaar GraftDe Rijp en Schermer te weten de vaststelling door de
gemeenteraden van de dne gemeenten van een henndelingsadvies, zoals bedoeld in de W e t Algemene regels
henndeling. Dit henndelingsadvies is het vervolg op het
herindelingsontwerp, dat op I 3 december 2012 door
de drie gemeenteraden is vastgesteld. Dit is gevolgd
door een termijn van acht weken, waarin een ieder zijn
zienswijze over dit ontwerp

kenbaar kon maken.

De rearties op de ingediende zienswijzen zijn in dit
herindelingsadvies veiwerl<t.

De gemeenteliike herindelingsagenda
B e h a n d e l i n g herindelingsadvies

Datum

Vaststelling herindelingsadvies door de gemeenteraden van Graft-De Rijp en Schermer

23 april 2013

Vaststelling herindelingsadvies door de gemeenteraad van Alkmaar

25 april 2013

Toezending herindelingsadvies naar GS ter goedkeuring

Uiteriijk 1 mei 2013

Toezending herindelingsadvies door GS (inclusief zienswijze van GS)

Uiteriijk 1 juli 2013

aan de minister van BZK
Toetsing door minister van BZK
Advies Raad van State
Behandeling wetsvoorstel door Eerste en Tweede Kamer
Publicatie Staatsblad
Verkiezingen nieuwe gemeenteraad

November 2014

Start nieuwe gemeente

1 januari 2015

Wetgevingsproces
Het herindelingsadvies is in apnl 2013 door de drie
gemeenteraden vastgesteld en vervolgens voorgelegd
aan het college van Gedeputeerde Staten, dat een
zienswijze ter zake geeft aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Daarna begint
het wetgevingsproces. Uiteindelijk zal op basis van een
Henndelingswet vast te stellen door de Tweede en
Eerste Kamer der Staten-Generaal, de herindeling een
feit worden. De inzet is om op I januan 2015 daadwerkelijk tot samenvoeging van de dne gemeenten te
komen.

58

59

ijMfT^HSH

''»*^

.

C@(n](sta

Met dit herindelingsadvies geven Alkmaar Graft-De Rijp

In de wet Arhi, meer in het bijzonder het Beleidskader

en Schermer een schets van hun gezamenlijke toekomst.

Gemeentelijke Herindeling, staat omschreven welke

Een schets waarin de gebundelde kracht van de

criteria gelden voor een gemeentelijke herindeling, Uit

drie partners ten volle wordt benut en versterkt voor

dit herindelingsadvies blijkt dat de fusie van Alkmaar

burgers, bedrijven en maatschappelijke instellingen.

Graft-De Rijp en Schermer uitstekend past binnen de
geschetste kaders. Ook de naburige en omliggende

Per I januari 2015 ontstaat een nieuwe gemeente met

gemeenten in deze regio staan positief ten opzichte

ruim 100.000 inwoners, een oppervlakte van I 15 km^,

van deze stap en constateren dat de bestuurlijke ver-

een levendige stad en dertien vitale dorpskernen met

houdingen evenwichtig blijven.

elk hun eigen identiteit Een nieuwe gemeente die kan
worden geïdentificeerd en gekarakteriseerd aan de

'Holland in het klein maakt de nieuwe gemeente groots'.

hand van de begrippen centrum (werken, winkelen en

De nieuwe gemeente combineert het beste van drie

dienstveriening), groen en duurzaam, toeristischrecrea-

werelden. Stad en platteland - bestuuriijk - bij elkaar

tief en cultureel erfgoed. Robuust en stevig genoeg om

gebracht om een nog aantrekkelijkere plek te creëren

niet alleen de eigen, maar ook de regionale opgaven op

voor bewoners, bedrijven, recreanten en toeristen. Als

een gedegen wijze uit te voeren.

dat geen mooi vooruitzicht is. Alkmaar Graft-De Rijp en
Schermer slaan definitief de weg naar de toekomst in.

De meenvvaarde van de samenvoeging is onmiskenbaar
gelegen in schaalvergroting, vergroting van de bestuurskracht en in de vorming van een l<walitatief uitstekende
ambtelijke organisatie. Daardoor kan de nieuwe
gemeente ook beter op regionaal en landelijk niveau de
belangen van haar inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen vertegenwoordigen.

62

\

.y

VA5^^

II

Veenijuizejj —
LAINVJCyuK

j

: ^ - ^ ^

Wogmeer

/

V,

Noorddijk

Ursemme
plas 1

Wbmnerve)'

; : ^ i ii t

i

Bijlage I Overzicht van samenwerl<ingsverbanden
• Sociale Zaken
•Wmo
• W m o Cliëntenraad
• Openbare orde en veiligheid
• Rampenbestrijding
• Rampenplan
• Brandweerovereenkomst
• Regionale dnehoeksoverieg
• Politie-overieg
• Muziekschool
• Samenwerking BAG
• Samenwerking WKPB
• Belastingen en W O Z
• ISOB
• Recreatieschap Waterland
• Centrum voor jeugd en gezin
• Adviescommissie voor urgenties wonen
• Leerplicht
• MRA
•WNK
• Land van Leeghwater
• KernS
• P&O
• Gebouwenbeheer
• Aangenaam WonenPlus
• Mantelzorg
• DeVeriDindingWWZ
• Laag Holland
• GGD Hollands Noorden
•Veiligheidsregio Noord-Holland Noord
• W l Alkmaar
• HVC voor afvalinzameling en -beheer
• ICT/systeembeheer
• W N K Bedrijven
• Regionaal Historisch Centrum
• Welstand Noord-Holland

66

Bijlage 2 Geplande bouwlocaties
• J. de Heemstraat (Alkmaar)
• Nollen Oost (Alkmaar)
• Schelphoek (Alkmaar)
• Honzoncollege (Alkmaar)
• jaagpad (Alkmaar)
• Overdie (Alkmaar)
• Bergerweg (Alkmaar)
• Randersdijk (Alkmaar)
• Polderhof (Alkmaar)
• Vroonermeer (Alkmaar)
• Virtorybuilding (Alkmaar)
• Overstad (Alkmaar)
• Stompetoren-west
• Stompetoren-centrum
• Menningweei^veg (landelijk gebied)
• Noordervaart (landelijk gebied)
• Westmijzerdijk (Schermerhorn)
• Over de Leij (Schermerhorn)
• Dorpsstraat (Oterleek)
• Visweg (Driehuizen)
• De Pauw (De Rijp)
• Terrein Roelofsen (Graft)
• Zeeman (Oost-Graftdijk)
• Schakelstraat (Markenbinnen)
• Aggelenstraat (De Rijp)
• De Meelzak (De Rijp)
•Vrijkomende basisschoollocaties (Graft en De Rijp)
• Bibliotheek (De Rijp)
• 't Boegbeeld (De Rijp)
• Schermerpad (De Rijp)
• Over de Boeijersloot (De Rijp)
• Uitbreiding West-Graftdijk
• Plan Aurora (West-Graftdijk)
• Incidenteel: bij wijziging agransche bestemming in woonbestemming, na amovering bedrijfsgebouwen, toevoeging één woning.

67

Bijlage 3 Bronnen
• Wet Arhi
• Beleidskader Gemeentelijke henndeling (201 1)
• Alkmaar 2030
• Trots op Schermer
• Antwoorden verdiepingsvragen Schermer
• Antwoorden verdiepingsvragen Graft-De Rijp
• Position paperToekomst voor Regio Alkmaar (2010)
• Economische uitvoenngsagenda Regio Alkmaar 2012-2014
• Regionale bereikbaarheidsvisie Noord-Kennemerland (2006)
• Concept-Convenant Fusie Graft-De Rijp
• Regionale Agenda
• Toekomstvisies
• Strurtuurvisie Graft-De Rijp
• Vitaal Graft-De Rijp

68

Bijlage 4 Regiovisie
I, Inleiding
De raden van de gemeenten Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer hebben uitgesproken te willen fuseren per
I januari 201 S.Vooruitlopend op het op te stellen herindelingsadvies wordt in deze 'Regiovisie bestuuriijke organisatie regio Alkmaar' (hiema: regiovisie), de beoogde herindeling in een regionaal perspertief geplaatst. Doel
is om te onderzoeken of de nieuwe bestuuriijke eenheid bijdraagt aan evenwichtige en duurzame bestuurlijke
verhoudingen binnen de regio Alkmaar
De regiovisie beantwoordt daarmee aan de volgende afspraken die zijn gemaakt tussen de portefeuillehouders
regionale samenwerking van de regio Alkmaar de Commissans van de Koningin, de heer Remkes en de Gedeputeerde voor regionale samenwerking, mevrouw Sweet tijdens de bestuuriijke bijeenkomst van I I mei 2012:
1, Gemeenten en provincie dienen vanuit een visie op de regio aan te geven wat de efferten
van de op handen zijnde henndeling(en) zijn op de bestuurskracht van en verhoudingen in
de regio. Hier zal invulling aan gegeven worden door het opstellen van een korte notitie.
Daarin zal een aantal zaken worden veoA^erkt
• De huidige uitspraken van de raden over hun toekomst (op basis van coalitieakkoorden en recente
verkenningen op het terrein van samenwerking en fusie);
• De conclusies uit de gesprekken die de colleges van Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer
met hun buurgemeenten hebben gevoerd; en
• De conclusies uit het bestuurlijk overleg van I I mei 2012.
2. De regiegroep van de regio Alkmaar zal de Commissaris van de koningin en de Gedeputeerde voor Gemeentelijke Samenwerking op de hoogte houden van de regionale samenwerking.
Het opstellen van deze regiovisie beantwoordt tevens aan het critenum van "evenwichtige regionale bestuuriijke verhoudingen" uit het Beleidskader gemeentelijke herindeling (201 I). Dit critenum houdt in dat de nieuwe
gemeente een bestuurlijke partner is die in staat is een meerwaarde te leveren bij het oppakken van regionale
opgaven en taken, in samenwerking met andere gemeenten, intergemeentelijke samenwerkingsverbanden en
de provincie,Voorkomen moet worden dat een herindelingsvoorstel leidt tot zogeheten "restproblematiek".
Dat wil zeggen dat door de vorming van een nieuwe gemeente
omliggende gemeenten niet onnodig in hun ontwikkeling mogen worden belemmerd, waardoor
het toekomstperspertief van deze gemeenten ongunstig wordt beïnvloed.
De Regio Alkmaar telt de volgende gemeenten:
Alkmaar Bergen, Castricum, Heerhugowaard, Heiloo,
Graft-De Rijp, Langedijk en Schermer

69

2. Visie op de bestuurlijke organisatie van de regio
vanuit de coalitieakkoorden
Alkmaar (201 1-2014)
De coalitie in Alkmaar stelt de samenwerking met andere gemeenten in de regio voorop. De coalitie maakt zich
sterk voor een goede samenwerking met als grondhouding: "open en zelfbewust". Het voornemen is dat college
en gemeenteraad op regiotoernee gaan om te komen tot een effertievere samenwerking: "samen sta je sterk'.
Uitgangspunten bij de regionale samenwerking zijn de regionale woonvisie en bereikbaarheidsvisie. Ingezet zal worden
op een regionale cultuurvisie.

Bergen (2012-2014)
In het coalitieakkoord komt naar voren dat in licht van de decentralisatieoperaties van het Rijk de regionale samenwerking nog belangrijker wordt. Het college staat positief tegenover regionale samenwerking, maar zal altijd scherp
het belang en de eigenheid van de gemeente bewaken voordat bepaalde onderdelen van de organisatie worden
geregionaliseerd. Alleen als er een aantoonbaar voordeel valt te behalen wil de gemeente participeren in de regionale
samenwerking,

Castricum (2010-2014)
In het coalitieakkoord van Castncum komt de positie in de regio of regionale samenwerking niet expliciet aan de orde.
Wel wordt door de coalitie de geartualiseerde "Strategische visie buitengewoon Castricum onderschreven". Eén van
de hoofdlijnen daaruit is het versterken van de identiteit van de gemeente als geheel en van de afzonderlijke kernen,
Graft-De Rijp (201 1-2014)
In het coalitieakkoord wordt al aangekondigd dat de nodige voorbereidingen worden getroffen om uiterlijk eind 2014
te komen tot een fusie. Reden is dat de gemeente te klein is om zelfstandig voort te bestaan.
Heerhugowaard (2010-2014)
In het akkoord wordt opgemerkt dat het in toenemende mate noodzakelijk is om als gemeenten samen te werken, In
veel gevallen wordt de samenwerking op beleidsmatig- en uitvoerend niveau als een succes gezien. De in de position
paper "Toekomst voor de Regio Alkmaar" beschreven analyse, uitgangspunten en nchting van de vormgeving van de
samenwerking wordt ondersteund. Heerhugowaard zet in op een niet-vrijblijvende vorm van samenwerking m de
regio en wil daar zelf een verbindende rol in spelen,
Heiloo (2010-2014)
Als vertrek- en nchtpunt in het coalitieakkoord van Heiloo geldt de missie uit de Strategische visie Heiloo 2015
waann naar voren komt dat Heiloo een zelfstandige gemeente blijft met een hoog ambitie- en vooi:zieningenniveau. Heiloo beschouwt haar positie als onlosmakelijk verbonden aan de regio. Een goede samenwerking met de
omliggende gemeenten wordt belangrijk geacht De contouren voor intensivering en stroomlijning van de samenwerking zoals naar voren komt in de position paper "Toekomst voor de Regio Alkmaar" wordt ondersteund en ziet
Heiloo graag verder uitgewerkt.

70

Langedijk (2010-2014)
Het gemeentebestuur hecht waarde aan het eerder ingenomen standpunt dat Langedijk voldoende bestuurskracht
heeft om als zelfstandige gemeente te kunnen funrtioneren. Regionale samenwerking wordt van belang gevonden om
beleidsdoelen te realiseren. De initiatieven die zijn genomen om de regionale samenwerking te versterken krijgen een
vervolg. De position paper "Toekomst voor de Regio Alkmaar" biedt daarvoor een eerste aanzet Dit moet leiden tot
een strategische agenda voor de samenwerking met de gemeenten in de regio.
Schermer (2010-2014)
ln aanloop naar het besluit tot fusie wordt in het coalitieakkoord al naar voren gebracht dat de komende zittingspenode van de gemeenteraad gebruikt zal worden om de geografische en praktische mogelijkheden te onderzoeken
tot nadere samenwerking en/of fusie.

3. Visie op de bestuurlijke organisatie van de regio vanuit
gemeentebrede (toekomst-, strategische-) visies
Alkmaar
De stadsvisie Alkmaar 2030 schetst een toekomstbeeld van de stad voor de komende twee decennia.Ten aanzien
van bestuurlijke organisatie wordt opgemerkt dat Alkmaar de ambitie heeft om in 2030 het bestuurlijk centrum van
Noord-Holland Noord te zijn. In 2030 zullen de gemeentegrenzen zijn vervaagd en bestuurlijke samenwerking en
kracht is het adagium. De krachten in Noord-Holland Noord zijn gebundeld. Een gezamenlijke regionale agenda moet
een stevige basis geven aan de samenwerking nu en in de toekomst.
Bergen
In het coalitieakkoord 2012-2014 wordt het belang onderschreven van het eerder ingezette trajert om te komen tot
een toekomstvisie. De verwachting is dat de visie in de tweede helft van 201 3 wordt vastgesteld,
Castricum
In de "Kadernota Regionale Samenwerking/Fusie" (juli 2012) is als algemeen uitgangspunt opgenomen dat Castncum
vooralsnog kiest voor het behouden van de zelfstandigheid. Op de lange termijn wordt een fusie met andere gemeente(n) niet uitgesloten, maar niet op initiatief van de gemeente zelf Gesteld wordt dat Castricum t o t nu toe haar
maatschappelijke taken goed kan uitoefenen. De vei^/achting wordt uitgesproken dat Castncum bij een bestuurskrachtmeting een voldoende zal scoren,
Graft-De Rijp
De strurtuurvisie Graft-De Rijp 2010-2020 heeft als centrale missie het vitaal houden van het landelijk gebied en de
histonsche kernen: behoud door ontwikkeling. De gemeente bevindt zich door haar unieke karakter en kleinschaligheid in een kwetsbare positie. Het behoud van de bijzondere kwaliteiten is het meest gediend door nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken,
Heerhugowaard
In de visie "Heerhugowaard Stad van Kansen" wordt de strategische en bestuurlijke samenwerking
als uitdaging voor de toekomst benoemd. De samenwerking dient verbreed te worden t o t meer terreinen dan nu
het geval is en Heerhugowaard wil zich daarbij oriënteren in alle windrichtingen. Gesteld wordt dat een regionaal
perspertief voor de "inliggende" gemeenten kansrijk en noodzakelijk is om een rol te spelen in het provinciale en
landelijke krachtenveld.

71

Heiloo
In de missie van de Strategische visie 2005-2015 komt naar voren dat Heiloo een zelfstandige gemeente wil blijven
met een hoog voorzieningenniveau. Funrtionele samenwerking in of met de regio wordt gezocht in geval van aantoonbare voordelen. In de visie wordt opgemerkt dat de samenvoeging van gemeenten in de regio geen invloed heeft
op het bestaansrecht en de zelfstandigheid van Heiloo.
Langedijk
In de Strurtuurvisie Langedijk 2010-2030 wordt opgemerkt dat in de Regio Alkmaar op een groot aantal terreinen
intensief wordt samengewerkt. Deze samenwerking wordt door Langedijk nagestreefd wanneer dat toegevoegde
waarde biedt op het vlak van kwaliteitsverbetenng en kostenredurtie voor de burger
Schermer
In de Strurtuurvisie 2040 "Kamers en Linten" heeft de gemeente Schermer waarden benoemd die bepalend zijn voor
de beslissingen die in de toekomst worden genomen, met name gencht op de ruimtelijke strurtuur en de ruimtelijke
kwaliteit van Schermer De visie wil daarmee het unieke karakter en eigenheid van de gemeente borgen ten aanzien
van landschap, cultuurhistone en natuur

72

4. Visie op de bestuurlijke organisatie van de regio vanuit de position
paper Toekomst voor Regio Alkmaar
In 2010 hebben vertegenwoordigers van de acht gemeenten in de regio tijdens een conferentie de basis gelegd
voor de position paper'Toekomst voor regio Alkmaar Intensiveren en stroomlijnen, Hoe gaan we dat doen?". Naast
een strategische agenda bevat de visie ook uitspraken over de vormgeving van de samenwerking in de regio. De
samenwerking wondt niet vrijblijvend opgevat In organisatorische zin wordt de rol van colleges en raden versterkt
De regiegroep bestaande urt portefeuillehouders regionale samenwerking voert de regie op proces en inhoud.
Ten aanzien van bestuurskracht en herindeling wordt opgemerkt "Sommigen zullen zich misschien de vraag stellen
waarom de bestuurskracht van het gebied niet versterkt wordt door er één gemeente van te maken. De identiteit
van het gebied met zijn vele soms heel verschillende kernen vraagt een daarop nauw betrokken en toegewijd bestuur
Hoewel voor sommige gemeenten de huidige schaal misschien te nijpend is (en daar de schaaldiscussie al gevoerd
wordt) geldt dat niet voor het totale gebied".

5. Bevindingen uit de verdiepingsgesprekken die zijn gevoerd door
Graft-De Rijp en Schermer
m.b.t het onderzoek naar fusiepartners
Graft-De Rijp
De raad van Graft-De Rijp heeft op 30 september 2010 het college opdracht gegeven te starten met een trajert van
verkenning van gemeenten, die met Graft-De Rijp zouden willen fuseren. Het college van Graft-De Rijp heeft met
alle omliggende gemeenten verkenningsgesprekken gevoerd, te weten Purmerend, Wormeriand, Alkmaar Schermer;
Beemster Zeevang, Heerhugowaard, Zaanstad, Koggenland, Castricum en Uitgeest.
In deze gesprekken kwam in ieder geval de vraag aan de orde kwam of men bereid was met Graft-De K p te fuseren.
De colleges van Purmerend, Alkmaar Schermer Zaanstad, Koggenland en Castricum gaven aan zeer geïnteresseerd
te zijn in fusie met Graft-De Rijp. Het college van Heeriiugowaard is wel bereid over fusie te praten, maar ziet niet
dirert voordelen voor Heerhugowaard. De colleges van Wormerland, Beemster en Uitgeest zijn niet bereid te fuseren, samenwerken behoort wel tot de mogelijkheden. Zeevang volgt een trajert gericht op fusie met Purmerend of
EdamA/olendam.
Op basis van de resultaten van deze gesprekken heeft de raad op 5 juli 201 I besloten met vijf gemeenten de concrete fusiemogelijkheden verder te onderzoeken. De afgevallen gemeenten zijn gedurende het proces op de hoogte
gehouden en hebben aangegeven geen negatieve zienswijze t.a.v. een fusie met een andere kandidaat in te dienen.
Er werden verdere gesprekken gevoerd met de vijf overgebleven gemeenten: Alkmaar Castricum, Koggenland,
Purmerend en Zaanstad. Tijdens die gesprekken kwamen veel verschillende onderwerpen aan de orde: hoe de
betreffende gemeenten de vitaliteit van de kernen konden waarborgen, hoe de dienstverlening aan de burgers moest
worden vormgegeven, de bereikbaarheid van de kernen, kunst cuftuur & landschap en of er voldoende draagvlak
is voor een fusie binnen het gemeentebestuur
Naar aanleiding van de informatie die werd verkregen uit deze gesprekken heeft de raad op 3 november 201 I
besloten met Alkmaar en Zaanstad verdiepingsgesprekken te voeren, teneinde een finale keuze uit deze twee fusiekandidaten te maken. In dit kader is er voortdurend afstemming geweest met de gemeente Schermer die een logische
partner is bij een fusie met de gemeente Alknnaar Ook is de provincie Noord-Holland zowel ambtelijk als bestuurlijk

regelmatig over het proces geconsulteerd. Op 15 maart 2012 heeft de gemeenteraad unaniem tot fusie met Alkmaar
besloten.
Schermer
Het gemeentebestuur van Schermer heeft zich de afgelopen tien jaar met enige regelmaat gebogen over al dan niet
fuseren of samenwerken. In dat kader is onder meer gesproken met beoogde fusiepartners de gemeenten Zeevang,
Beemster en Graft-De Rijp.Tot een daadwerkelijke fusie met deze gemeenten kwam het nooit
Het besluit om als gemeente Schermer met langer zelfstandig door te gaan, werd uiteindelijk genomen in de gemeenteraadsvergadering van Schermer op 6 december 201 1, Tijdens het verkennend ondeiToek daaraan voorafgaand
stond centraal: voldoende duurzaamheid en draagvlak. In de gemeenteraadsvergadenng van 24 mei 201 I is besloten
om onënterende gespr'ekken te voeren met de omliggende gemeenten in de regio Alkmaar aangevuld met Koggenland en Opmeer
Gesproken is met buurgemeente Graft-De Rijp, Van oudsher is dit een natuurlijke partner van gemeente Schermer Beide gemeenten werken op diverse terreinen samen en delen met alleen de unieke Eilandspolder maar ook
meerdere visies. Onder meer rond toerisme en een vitaal platteland met leefbare kernen. Na het contart met GraftDe Rijp volgden gesprekken met de omliggende gemeenten Castncum, Heiloo, Alkmaar en Heerhugowaard, In deze
gemeenten zag Schermer gelijkwaardige partners die met een andere signatuur versterkt en in gezamenlijkheid
optrekt ter behartiging van de regionale doelen. De gesprekken met de gemeenten Koggenland en Opmeer vonden
plaats vanuit de gedachte een grote robuuste plattelandsgemeente te vormen.

Het verkennend onderzoek wees uit dat gemeente Castricum de gedachte van een groene buffer aan de zuidkant
van Alkmaar een interessante gedachte vindt maar (voorlopig) de noodzaak om meer te gaan samenwerken o f t e
herindelen was niet aanwezig. De gemeente Castricum gaf aan dat het goed zou zijn als Schermer en Graft-De Rijp
samengaan met een gemeente in de regio. Bestuurlijk zitten er dan minder partijen aan tafel, wat de daadkracht kan
bevorderen. De koers van de gemeente Heiloo richt zich met name tot het zelfstandig blijven. Ditzelfde geldt in ieder
geval tot 2014, ook voor de gemeente Opmeer

Uiteindelijk werden verdiepingsgesprekken gevoerd met de dne reële fusiekandidaten, te weten: Alkmaar
Heerhugowaard en Koggenland. Koggenland haakte uiteindelijk als fusiekandidaat af in verband met het ontbreken
van politiek bestuurlijk draagvlak. Met de provincie Noord-Holland is het fusieproces afgestemd, In het regionaal
bestuurlijk overleg is geconcludeerd dat er bestuurlijk draagvlak is voor de beide fusievananten. Op 21 juni 2012 heeft
de gemeenteraad unaniem tot fusie met Alkmaar besloten.

74

6. Conclusies uit het bestuurlijk overleg van I I mei 2012
Naar aanleiding van de besluitvorming over de fusiebewegingen in de regio m,b,t Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer
vond op I 1 mei 2012 overleg plaats tussen de portefeuillehouders regionale samenwerking van de Regio Alkmaar de
Commissans van de Koningin, de heer Remkes en de Gedeputeerde voor Gemeentelijke Samenwerking, mevrouw
Sweet,

In het overleg is geconcludeerd dat er bestuuriijk draagvlak is bij de colleges zowel voor de fusie van Alkmaar en GraftDe Rijp als voor de fusie van Schermer met Alkmaar of Heerhugowaard. (inmiddels heeft de gemeente Schermer
haar voorkeur uitgesproken voor Alkmaar). De bestuurders van de regiogemeenten spreken uit dat zij geen zienswijzen zullen indienen. Alle gemeenten vinden dat er met deze fusievarianten sprake is van evenwichtige bestuurlijke
verhoudingen en een nadere restproblematiek met aan de orde is. De gemeenten voorzien voor zowel de korte als
langere termijn geen fusies binnen de Regio Alkmaar De fusies zijn duurzaam en passen binnen de regionale samenwerking of belemmeren deze samenwerking met

7. Conclusie bestuurlijke organisatie Regio Alkmaar
De regio Alkmaar zal na de henndeling van de gemeenten Alkmaar Graft-De Rijp en Schermer zes gemeenten
omvatten. Deze gemeenten hechten sterk aan hun eigen identiteit en beschouwen zich bestuurskrachtig en
voldoende robuust. Ze hebben geen intenties om hun zelfstandigheid op te geven.Van een restproblematiek is geen
sprake. De herindeling zai het toekomstperspertief van andere gemeenten in de regio niet belemmeren.
De gemeenten in de Regio Alkmaar zijn goed toegerust om voor een langere penode taken op te pakken. Een
positieve fartor daarbij is de grote bereidheid tot onderlinge samenwerking, zowel op strategisch, beleidsontwikkelend
als op uitvoerend niveau. De Regio Alkmaar kent op bestuurlijk en op ambtelijk niveau een stevige organisatorische
basis om de samenwerking vorm te geven en verder uit te bouwen.

75

76

[.^«...a

i*s^ïa.oi.aaaiissi!ss_'a

Documentbeheer

EINDE
DOCUMENT