Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 313

Initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff
en Koşer Kaya over wei voor de koe

Nr. 4

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 maart 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft mij verzocht om een
kabinetsreactie op de initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff en
Koşer Kaya over Wei voor de koe (Kamerstuk 34 313, nr. 2). De initiatiefnemers verzoeken om weidegang op te nemen in de Wet dieren en
verzoeken om weidegang voorwaardelijk te maken voor uitbreiding van
melkveebedrijven.
Ik onderschrijf het belang van weidegang zoals de initiatiefnemers in hun
initiatiefnota hebben aangegeven. Koeien in de wei zijn onlosmakelijk
verbonden met het Nederlandse landschap en de zuivelsector. De
Nederlandse weidelandschappen met grazende koeien, molens en
karakteristieke boerderijen zijn van grote waarde. Ik wil dan ook bevorderen dat zoveel mogelijk weidegang plaatsvindt, ook omdat het
maatschappelijk draagvlak het grootst is voor melkveebedrijven waar de
koeien in de wei lopen. Voor de zuivelketen is weidegang een van de
speerpunten, mede gezien het belang voor het imago van de sector, zowel
nationaal als internationaal. De zuivelketen heeft door middel van het
Convenant Weidegang, waarbinnen inmiddels 66 partijen samenwerken,
de verantwoordelijkheid genomen voor een gezamenlijke inzet voor het
behoud en het bevorderen van weidegang in Nederland. Deelnemende
partijen zijn hierbij o.a. de melkveehouders, veevoerleveranciers,
zuivelondernemingen, supermarkten, maatschappelijke organisaties en
overheid.
Ambitie en maatregelen kabinet
Er lijkt een einde te zijn gekomen aan de dalende trend van weidegang. In
2015 is het aantal bedrijven dat aan weidegang doet voor het eerst sinds
jaren licht toegenomen. Dit is op zich positief, maar een verdere
ombuiging naar een stijgende trend is nodig en gewenst voor het imago
van de Nederlandse melkveehouderij. De ambitie van het kabinet is het

kst-34313-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 4

1

aandeel weidegang van 69% weidende koeien in 2014 (CBS) te verhogen
naar 80% in 2020.Dit betekent dat een flink aantal bedrijven die nu niet
aan weidegang doen, dit in de nabije toekomst wel moet gaan doen.
Om deze ambitie van het kabinet te realiseren zijn de volgende maatregelen genomen:
• Ik stel een extra financiële bijdrage van € 1 miljoen beschikbaar aan de
zuivelketen voor onder meer deskundigheidsbevordering van
melkveehouders die willen overgaan op weidegang. Belangrijke
doelgroepen zijn melkveehouders die nog niet weiden ondanks dat er
voldoende huiskavel aanwezig is, en melkveehouders die automatisch
melken (project Nieuwe Weiders). Naast de marktprikkel van de
weidepremie zijn kennis en vaardigheid belangrijke voorwaarden bij
de beslissing om over te schakelen.
• Ik stel uit de nationale enveloppe van bijna € 30 miljoen voor de
melkveehouderij- en varkenssector eenmalig € 4 miljoen beschikbaar
voor melkveehouders die vóór het maaien van de eerste snede gras
(circa 15 april 2016) weidegang voor alle melkkoeien toepassen
(Kamerstuk 28 973, nr. 169). Hiermee stimuleer ik tevens het weidevogelbeheer.
• Ik zet ook in op het stimuleren van weidegang via bestaande instrumenten. Zo is per 1 januari 2016 de fiscale regeling MIA/Vamil voor
integraal duurzame stallen met weidegang beter toegankelijk gemaakt.
Door Stichting Milieukeur (SMK) is op mijn verzoek de Maatlat
Duurzame Veehouderij aangepast door de invoering van een apart
maatregelpakket voor melkveestallen waarbij weidegang wordt
toegepast. Hiermee wordt weidegang gestimuleerd bij investeringen
en de bouw van nieuwe duurzame stallen.
• Verder breng ik het belang van weidegang onder de aandacht van
provincies. Zij beschikken over instrumenten die een bijdrage kunnen
leveren om de ambitie van 80% weidegang te realiseren. Het gaat
hierbij om het instrument kavelruil, waarmee onder andere de omvang
van de huiskavel kan worden vergroot en weidegang wordt gefaciliteerd, het Plattelandsontwikkelingsplan en de mogelijkheden om
weidegang met weidevogelbeheer te combineren. Samen met de
zuivelketen ga ik na welke provincies actief willen deelnemen aan het
Convenant Weidegang.
Het kabinet zal jaarlijks de gegevens met betrekking tot weidegang
beoordelen om te bezien of de trend in weidegang daadwerkelijk wordt
omgebogen en het ambitieniveau van 80% koeien met weidegang binnen
bereik komt. Zo nodig zal het kabinet opnieuw in overleg treden met de
convenantspartijen om te bezien welke aanvullende maatregelen nodig
zijn.
Inzet zuivelsector
De Nederlandse zuivelindustrie ondersteunt weidegang met een marktprikkel door het geven van een premie op de melk die afkomstig is van
weidende bedrijven. Deze premie is vanaf 2015 verhoogd van gemiddeld
0,5 cent naar circa 1 cent per kg melk. Daardoor is weidegang een
onderdeel geworden van het businessmodel voor melkveehouders. Dit
heeft mede geleid tot de stijging van het aantal melkveebedrijven dat zich
bij de zuivelbedrijven heeft aangemeld voor de weidegang- of
duurzaamheidspremie.
Om een versnelling in de deelname aan weidegang te realiseren is door
de partners van het Convenant Weidegang besloten aanvullende
maatregelen te nemen. De beoogde maatregelen zijn in december 2015
gepubliceerd, tegelijk met de Voortgangsrapportage van het Convenant
Weidegang http://www.duurzamezuivelketen.nl/nieuws/meer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 4

2

melkveebedrijven-met-koeien-in-de-wei2. Zo zal dit jaar het project
Nieuwe Weiders van start gaan. Dat beoogt een grote groep melkveehouders te bewegen hun koeien weer te laten weiden. Zij worden daarbij
persoonlijk begeleid door speciale weidecoaches die opgeleid zijn door de
stichting Weidegang. Dit project, dat ook vanuit het Ministerie van
Economische Zaken wordt ondersteund, beoogt juist de boeren die niet
weiden de omslag te laten maken naar weidegang. De komende jaren zal
hier actief op worden ingezet. Daarnaast zal de Stichting Weidegang de
resultaten van het project Robot & Weiden uitrollen. Door het aanreiken
van nieuwe werkwijzen voor weidegang voor melkveebedrijven met
automatisch melken, wordt de omslag naar weidegang verder
gestimuleerd.
Om weidegang te stimuleren zijn kennis en kunde, met name van jonge
ondernemers, van groot belang. In de afgelopen periode is binnen de
agrarische opleidingen onvoldoende aandacht besteed aan weidegang.
Hier valt dan ook nog veel winst te behalen. Dit wordt bijvoorbeeld ook
door het NAJK aangegeven. Door de onderwijsinstellingen zal in het
curriculum van de agrarische opleidingen weidegang concreet worden
opgenomen voor de nieuwe generatie ondernemers. Daarnaast is ook
aandacht nodig voor de praktijkvaardigheid van «weiden». Voor ondernemers die deze kennis en vaardigheid onvoldoende in hun opleiding
hebben meegekregen wordt dit in de hiervoor genoemde projecten
aangeboden.
Ook zullen partners binnen het convenant versterkt inzetten op het op de
markt brengen van meer producten met weidemelkgarantie, zoals
weidekaas in het schap van de supermarkten. Omdat meer dan de helft
van de Nederlandse melkproductie wordt verwerkt tot kaas, zal hierdoor
de marktvraag naar weidemelk substantieel toenemen waardoor meer
melkveebedrijven gestimuleerd zullen worden weidegang te gaan
toepassen.
De initiatiefnemers geven aan dat weidegang vele voordelen biedt boven
opstallen. Ik onderschrijf het belang van weidegang, evenals het belang
dat de initiatiefnemers hechten aan innovatieve stalsystemen, zoals de
vrijloopstal en de koeientuin. Hierin kunnen dieren ook tijdens de
stalperiode hun natuurlijk gedrag uitoefenen. Meer in het algemeen wordt
in nieuwbouwstallen voor melkvee fors geïnvesteerd in maatregelen voor
de verbetering van het dierenwelzijn. Ik hecht hier grote waarde aan
omdat ook bij weidegang de koeien, over het jaar gezien, langer in de stal
verblijven dan in de wei.
Onderzoek WUR1
Conform de eerdere toezegging aan uw Kamer tijdens de bespreking van
het wetsvoorstel verantwoorde groei melkveehouderij op 13 november
2014 is de WUR gevraagd in beeld te brengen wat de mogelijkheden en
consequenties zijn van het verder verhogen van het percentage
weidegang op de Nederlandse melkveebedrijven (https://
www.wageningenur.nl/nl/download/Mogelijkheden-voor-weidegang-inNederland.htm).
In dit onderzoek is gekeken naar de beweidbare oppervlakte grond,
oftewel de huiskavel. Berekend is dat tot een veebezetting van maximaal 6
melkkoeien per hectare beweidbare oppervlakte, er voldoende gras groeit
om deze koeien gedurende 120 dagen per jaar minimaal 6 uur per dag te
laten weiden. Hier ligt ook globaal het omslagpunt qua financieel resultaat
voor de bedrijven (exclusief weidepremie). Bij een hogere veebezetting is
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 4

3

weidegang minder rendabel dan opstallen. In 2013 voldeed 85% van alle
melkveebedrijven aan het uitgangspunt van maximaal 6 melkkoeien per
hectare. In 2020 zal dit uitgangspunt, afhankelijk van de mate van verdere
schaalvergroting en het toepassen van meer automatische melksystemen,
nog het geval zijn op 69 tot 84% van alle melkveebedrijven. Korter weiden
dan 120/6 blijft uiteraard vaker mogelijk. Op melkveebedrijven met een
ruimere beweidbare oppervlakte kan meer en langer worden geweid dan
de 120/6-norm, bij langere weidegang is in die situaties ook sprake van
een financieel voordeel ten opzichte van opstallen. Ook blijkt uit het
onderzoek dat melkveebedrijven die geen melkrobot hebben vaker weiden
(85%) dan bedrijven met een melkrobot, maar ook de robotbedrijven
passen regelmatig weidegang toe (52%). Ook bij gebruik van de
melkrobot is weidegang dus goed mogelijk.
Kabinetsreactie
Zoals aangegeven onderschrijf ik, samen met de initiatiefnemers, het
belang van weidegang. De initiatiefnemers vragen daarbij om het recht op
weidegang op te nemen in de wet Dieren en om weidegang voorwaardelijk te maken voor uitbreiding van melkveebedrijven. In dit verband is
uw Kamer separaat geïnformeerd over de melkveehouderij en de
voorwaarden waaronder zij kunnen uitbreiden. Met de huidige aanpak
voor weidegang en de maatregelen die worden genomen door zowel het
kabinet als de sector wordt ingezet op het breed stimuleren van
weidegang. Een beloning voor de bovenwettelijke inzet die door de
ondernemer wordt gepleegd is hierbij een belangrijk element. Het
opnemen in de wet Dieren van een recht op weidegang neemt die
bovenwettelijke stimulans weg en zal daarnaast leiden tot een forse
verhoging van de regeldruk en tot grote uitvoerings- en controlelasten
voor de overheid. Zoals ik heb beschreven is nog veel winst te behalen bij
bestaande bedrijven in hun bestaande omvang. Daarvoor zijn de
initiatieven vanuit de sector zelf essentieel. Ik ben er van overtuigd dat
met de combinatie van stimulering vanuit de sector zelf en gerichte
ondersteuning vanuit de overheid evenveel of zelfs meer kan worden
gerealiseerd met beperkte lasten dan de voorgestelde regulering van de
initiatiefnemers. Zoals gezegd zal ik wel samen met de sector vinger aan
de pols houden of het beoogde resultaat daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Op dit moment heb ik geen reden daaraan te twijfelen en zou ik
derhalve vast willen houden aan de ingezette aanpak.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 313, nr. 4

4