Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 232

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 november 2017
Tijdens het Algemeen Overleg over de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk
2016 op 5 juli jl. (Kamerstuk 31 490, nr. 227) is gesproken over het
ziekteverzuim binnen de sector Rijk. Het voortschrijdend jaargemiddelde
van het ziekteverzuim laat de afgelopen drie jaar een stijging zien: van
5,0% in 2014 naar 5,4% in 2016. Concreet betekent dit dat er gemiddeld
dagelijks 5.917 rijksambtenaren niet (volledig) inzetbaar waren in 2016. In
deze brief ga ik – zoals toegezegd door mijn voorganger – in op de
verklarende factoren.
Ik hecht groot belang aan het verlagen van het ziekteverzuim bij de
rijksoverheid. Sinds 2015 is het beleid langs twee lijnen aangescherpt. Er
is meer aandacht voor complexe dossiers en voor een meer gestroomlijnde keten bij ziekte en arbeidsongeschiktheid. Daarnaast is de aandacht
voor preventie geïntensiveerd als gevolg van de recente wijzigingen in de
Arbeidsongeschiktheidswet.
Niet alleen vanuit de optiek van verzuim en preventie, maar juist ook
vanuit goed werkgeverschap wordt in den brede ingezet op het vergroten
van inzetbaarheid en werkplezier van alle medewerkers. Duurzame
inzetbaarheid is een belangrijk thema binnen het Strategisch Personeelsbeleid van de sector Rijk. De inzet richt zich daarmee niet alleen op het
deel van de organisatie dat voorkomt in de ziektecijfers, maar proactief op
het gehele personeelsbestand.
Analyse ziekteverzuim
Wat betreft het ziekteverzuim is het beeld dat dit in 2016 op de markt
stabiel is gebleven ten opzichte van 2015. Generiek is het verzuim in
Nederland 3,9%. Het verzuim bij grote organisaties (>100 medewerkers) is
4,7%.

kst-31490-232
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 490, nr. 232

1

Net als in 2015 is een analyse gemaakt van de verzuimgegevens 2016.
Voor alle onderdelen van de rijksoverheid is, tot op het niveau van
eenheden met meer dan 100 medewerkers, een kwantitatieve analyse van
de verzuimcijfers over 2016 gemaakt. Deze analyse geeft inzicht in het
percentage ziekteverzuim, de verzuimfrequentie, het aantal
niet-verzuimers en de verzuimduur. Deze analyse geeft op de genoemde
punten een goed beeld, ook van de verschillen tussen de Rijksonderdelen.
De analyse is in gecomprimeerde vorm bijgevoegd (zie bijlage)1.
Het verzuim laat bij vrijwel alle departementen een stijging zien. Maar er
zijn ook positieve uitzonderingen. Zo is het ziekteverzuim bij Rijkswaterstaat gedaald van 4,5% in 2015 naar 4,3% in 2016. Daarnaast is het
verzuim bij het Ministerie van Economische Zaken stabiel ten opzichte van
2015. Het verzuim bij de ministeries van Financiën, Veiligheid en Justitie,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Sociale Zaken en Werkgelegenheid ligt boven het verzuim van grote ondernemingen. Als we
inzoomen op onderdelen is het beeld meer divers. Bij de Dienst Justitiële
Inrichtingen, de Raad voor de Kinderbescherming, de Belastingdienst en
onderdelen van BZK (P-Direkt, Doc-Direkt en FM Haaglanden) ligt het
verzuim boven de 6,0%. Deze onderdelen omvatten 40 procent van alle
werknemers bij het Rijk en ruim 50 procent van de werknemers bij
uitvoeringsorganisaties. Uit de kwantitatieve analyse blijkt verder dat de
generieke stijging van het verzuim in vrijwel alle gevallen samenhangt
met de duur van het verzuim, niet met de verzuimfrequentie.
Zoals in de inleiding is aangegeven, is er sinds 2015 meer aandacht
gekomen voor complexe dossiers. Complexe dossiers hebben betrekking
op medewerkers die langer dan 2 jaar ziek zijn en nog geen WIA-uitkering
ontvangen. De verantwoordelijkheid voor de aanpak van deze dossiers ligt
bij de afzonderlijke departementen. Een groot deel van de oorspronkelijke
dossiers uit 2015 is afgehandeld. Er is echter ook sprake van nieuwe
instroom (zie bijlage)2.
Wat betreft de inrichting van de keten is van belang dat departementen
eigenrisicodrager WGA en ZW zijn geworden. Hierdoor is het kostenbewustzijn vergroot. Verder is de inzet van re-integratieadviseurs in de keten
verbeterd. De re-integratieadviseur wordt in elk geval vanaf week 42
betrokken bij de lopende dossiers. Een aantal departementen zet deze
adviseurs eerder in, meer gericht op preventie. De inrichting van de keten
is primair een verantwoordelijkheid van de afzonderlijke departementen.
Ter ondersteuning is eind 2016 een rijksbreed onderzoek gedaan naar best
practices binnen de Rijksdienst. Werkbare bestanddelen zijn geïdentifi1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 490, nr. 232

2

ceerd, verspreid en de leerpunten zijn besproken met P&O-adviseurs en
leidinggevenden tijdens themabijeenkomsten. Onderwerpen die daar aan
de orde kwamen waren: de diversiteit binnen de sector Rijk, de rol van de
leidinggevende, betrokkenheid en cultuur binnen de organisatie, het
verleggen van de aandacht van verzuim naar duurzame inzetbaarheid,
vitaliteitbeleid en het goede gesprek tussen medewerker en leidinggevende.
Factoren die van invloed zijn op verzuim
Op hoofdlijnen zijn factoren die het verzuim beïnvloeden in beeld. Deels
zijn die beïnvloedbaar, deels niet. Het CBS heeft in zijn publicatie van juli
2017 (Sociaal economische Trends, verschillen in ziekteverzuim tussen
bedrijfstakken) aangegeven dat de hoogte van het ziekteverzuim samenhangt met demografische kenmerken van het personeelsbestand. Het
personeelsbestand van het Rijk naar leeftijd en geslacht wijkt af van de
samenstelling van de werkende beroepsbevolking van Nederland. Er
werken relatief veel ouderen en vrouwen; beide groepen hebben een
hoger ziekteverzuim.

Als de samenstelling van de Nederlandse beroepsbevolking naar leeftijd
en geslacht wordt geprojecteerd op gegevens van het Rijk dan zou het
ziekteverzuim bij het Rijk ultimo 2016 niet 5,4 procent maar 4,7 procent
bedragen. Dat geeft een indicatie van het effect dat de samenstelling van
het personeelsbestand heeft op de hoogte van het ziekteverzuim.
Daarnaast werken bij het Rijk relatief veel mensen met een vast dienstverband (93,1%). Uit onderzoek blijkt dat medewerkers met een vast
dienstverband meer verzuimen dan medewerkers met een flexibel
dienstverband.
Het CBS geeft ook aan dat een verklaring voor het ziekteverzuim bij de
openbare sector het hoge aandeel zwaar werk is. Als het ziekteverzuim bij
het Rijk naar werksoort3 of functie wordt ingedeeld, wordt zichtbaar dat
met name in de uitvoering het verzuim hoog is. Net als bij de bedrijfsvoering. De correlatie hier moet nader worden onderzocht.

3

Werksoort: indeling van onderdelen bij het Rijk naar hun primair proces: Beleid, Toezicht,
Ondersteuning (= bedrijfsvoering) en Uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 490, nr. 232

3

Al deze factoren zijn van invloed op het verzuim bij de rijksoverheid,
evenals bredere maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Ze
verklaren echter niet volledig de hoogte van het verzuim, de verschillen
tussen onderdelen en de stijging van het verzuim bij een aantal departementen. Bovendien bieden bovenstaande verklaringen nog onvoldoende
houvast voor handelingsperspectief om het ziekteverzuim terug te
dringen. Daarvoor moet nog een slag dieper worden gegaan.
Deze verdiepingsslag wordt de komende periode uitgevoerd. Samen met
departementen worden mogelijke verklarende factoren in de vorm van
hypothesen getoetst. Factoren die effect hebben op het ziekteverzuim
binnen de sector Rijk vormen de knoppen waar aan gedraaid kan worden.
Daarnaast wordt kwalitatief onderzoek gedaan onder bedrijfsartsen en
bedrijfsmaatschappelijk werkers die werkzaam zijn binnen het Rijk. Ook
worden verschillen in beeld gebracht tussen goed presterende en minder
goed presterende onderdelen om daaruit lessen te trekken.
Dit alles moet input leveren om het ziekteverzuim gericht terug te dringen
en verder te werken aan preventie en inzetbaarheid. Het vergt structurele
aandacht, inzicht en een brede focus op inzetbaarheid. In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2017 wordt u geïnformeerd over de
voortgang.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 490, nr. 232

4