Positionpaper t.b.v rondetafelgesprek commissie SZW Tweede Kamer over
‘WIA 35-min’, 1 juli 2021
OOK BIJ MINDER DAN 35% ARBEIDSONGESCHIKTHEID IS SOCIALE
ZEKERHEID NODIG
Uit oudere UWV-cijfers blijkt dat ongeveer 50% van degenen die een WIA-uitkering
aanvragen wordt afgewezen. In 2006 waren dit 17.200 personen. Sinds de
verhoging van de drempel voor het tweede ziektewetjaar in 2013 is dit percentage
verlaagd tot 32% in 2020. Niet doordat meer mensen zijn hersteld of weer aan het
werk zijn geholpen, maar doordat de ziektewetuitkering voor een deel van hen is
stop gezet. In de loop van de jaren moet het om honderdduizenden gaan, die
daarna niet meer terug te vinden zijn in de UWV-statistieken.
Uit UWV-onderzoek blijkt dat de helft van de ‘35-minners’ geen baan heeft: hoe
meer beperkingen, hoe minder arbeidsparticipatie (UKV 2009-II). Van degenen die
wel werken moet een deel alsnog langdurig een beroep doen op een ZW-uitkering
en, opnieuw, een WIA-uitkering aanvragen. Het UWV concludeert dan ook dat een
groep 35-minners door blijvende gezondheidsproblemen niet in staat is een
duurzame plek op de arbeidsmarkt te verwerven (UKV 2010-I). We hebben bij het
UWV geen gegevens gevonden over de inkomenssituatie van de ‘35-minners’ die
wel werken. Het is waarschijnlijk dat een deel van hen een zeer laag inkomen
heeft, mogelijk beneden bijstandsniveau.
Kortom, de 35%-drempel van de WIA betekent dat de sociale zekerheid bij
arbeidsongeschiktheid voor een zeer kwetsbare groep weinig tot niets voorstelt. Dit
‘probleem WIA 35-min’ heeft minstens drie kanten: wetgeving, uitvoering en
rechtszekerheid.

Wetgeving: drempel moet naar 15%
Doordat de grens voor een WIA-uitkering zo hoog ligt, bij 35%
arbeidsongeschiktheid - in plaats van 15% (WAO) – kunnen mensen met
aanzienlijke beperkingen en zonder reële mogelijkheden om in loondienst
een leefbaar inkomen te verdienen, dus buiten de boot van de sociale
zekerheid vallen. Vanwege het verzekeringskarakter van de WIA geldt dit
des te meer voor lager betaalden. Zo raakt een aanzienlijke groep
‘verborgen arbeidsongeschikten’ afhankelijk van de bijstand. Maar daar is
de bijstand niet voor bedoeld en zeker niet voor geschikt. Een ander deel
komt zonder enig zelfstandig inkomen te zitten. De WIA zou er ook moeten
zijn voor deze mensen, die geen mogelijkheid hebben om zelf iets aan hun
situatie te veranderen. De Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid pleit
voor verlaging van de drempel naar 15 %. Het rondetafelgesprek gaat niet
over andere problemen die de WIA oplevert, zoals de zeer lage WGAvervolguitkering bij minder dan 80% arbeidsongeschiktheid. Ik hoop dat de
volksvertegenwoordigers ook daar binnenkort de nodige aandacht aan gaan
besteden.
Uitvoering: beoordeling arbeidsongeschiktheid moet beter
Er is ook een groot probleem in de uitvoering: De beoordeling van
beperkingen door verzekeringsartsen wordt in de praktijk nogal eens
bepaald door kennisgebrek, vooroordelen en onzorgvuldigheid. De
patiëntenorganisaties hebben de Tweede Kamer hier op 27 november 2018
uitgebreid over geïnformeerd via het rapport Ervaringen van ME patienten

met de medische beoordeling van arbeidsongeschiktheid door het UWV en
een petitie aangeboden. Er wordt, in ieder geval bij mensen met ME, vaak
te weinig rekening gehouden met beperkingen die mensen in de praktijk
hebben, waardoor hun arbeidsongeschiktheidspercentage lager uitvalt dan
rechtvaardig zou zijn.
Het advies van de Gezondheidsraad om zorgverleners bij te scholen over
ME/CVS is voor wat betreft verzekeringsartsen niet opgevolgd. Wij pleiten
ervoor dat het UWV dit, in samenwerking met de patiëntenorganisatie,
alsnog gaat doen. Er is in Nederland een klein aantal behandelend artsen
met veel kennis en ervaring met deze ziekte, maar hun bevindingen worden
door UWV-artsen genegeerd. Of erger: de verzekeringsarts probeert de
betreffende behandelaar in diskrediet gebracht te brengen. Het regionaal
tuchtcollege voor de Gezondheidszorg Eindhoven heeft daar vorig jaar een
waarschuwing voor gegeven.
Bovendien is er veel willekeur: Het hangt af van het UWV kantoor en de
individuele verzekeringsarts die je als arbeidsongeschikte ME-patiënt treft
welk besluit over je uitkeringsaanvraag wordt genomen. Het lijkt soms wel
een loterij.
Ook bij de sociaal medische beoordeling door het UWV ontbreekt het dus
vaak aan de ‘menselijke maat’. De Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid
heeft op 3 maart 2020 een brief geschreven aan de Tijdelijke commissie
uitvoeringsorganisaties van de Tweede Kamer, waarin dit uitgebreider wordt
toegelicht. Deze commissie heeft veel meer brieven over het UWV
gekregen. De Steungroep betreurt het dat deze commissie geen conclusies
heeft willen verbinden aan de omvang van deze signalen.
Rechtszekerheid ontbreekt
In een rechtstaat moet je op kunnen komen voor je rechten. Medewerkers
van het UWV stellen het maken van bezwaar vaak voor als een eenvoudige
oplossing. Maar dat is het in de praktijk meestal niet.
Als het over ME/CVS gaat is de kennis en visie van de verzekeringsartsen
die het UWV inzet bij bezwaar en beroep vaak niet wezenlijk anders dan
van degenen die bij de primaire beslissing betrokken zijn (zie hierboven).
Bovendien is bezwaar maken en in beroep gaan voor veel
arbeidsongeschikten onhaalbaar, vanwege gebrek aan energie, moed,
kennis, geld of sociale steun. Goede rechtshulp (kwalitatief en kwantitatief)
is steeds moeilijker te vinden, mede door de bezuinigingen daarop.
Rechters kunnen niet oordelen over complexe medische zaken, maar gaan
er al snel van uit dat de artsen van het UWV hun werk wel goed gedaan
zullen hebben. Zie ook het recente proefschrift van voormalig medisch
adviseur Bezwaar en Beroep van het UWV en jurist Jim Faas. Voor de
rechtszekerheid van mensen die met het UWV te maken krijgen zijn betere
waarborgen nodig.
Groningen, 25 juni 2021
Ynske Jansen, Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid
www.steungroep.nl, info@steungroep.nl
Informatie over de situatie die tijdens het rondetafelgesprek als voorbeeld naar voren wordt gebracht:
Uitspraak Rechtbank Amsterdam 11 maart 2021
https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBAMS:2021:1113
Blog van de Schots/Australische journalist Rob O’ Brien over de ervaringen van zijn Nederlandse
echtgenote met het UWV: https://rob-obrien.medium.com/leven-met-me-in-de-mallemolen-van-hetnederlandse-sociale-systeem-8dd5c50b9cbe