jaarverslag 2011

over ebn

EBN B.V., gevestigd in Utrecht, is actief in het opsporen, produceren en
verhandelen van gas en olie en is dé partner voor olie- en gasmaatschappijen
in Nederland.
Samen met nationale en internationale olie- en gasmaatschappijen investeren we in de opsporing en winning van olie en
gas en in gasopslagen in Nederland. Daarnaast adviseert EBN de Nederlandse overheid over het mijnbouwklimaat en over
nieuwe mogelijkheden voor het benutten van de ondergrond.
Het initiatief voor de activiteiten op het gebied van opsporing, ontwikkeling en productie ligt bij nationale en internationale
olie- en gasmaatschappijen, de vergunninghouders. EBN investeert, faciliteert en deelt kennis. Daarnaast heeft EBN een
belang van 40% in groothandelsmaatschappij in aardgas GasTerra B.V.
De winst die voortkomt uit deze activiteiten draagt EBN volledig af aan de Nederlandse Staat, onze enig aandeelhouder.

Exploratie

Vergunning
aanvraag

Invloed en verantwoordelijkheid EBN

Exploitatie/
productie

Gasopslag

Distributie
(wholesale)

Distributie
(particulier)

Hoofdzaken in cijfers

2011

2010

183

185

47

48

30

2

33 2

omzet (uit doorlopende activiteiten)

7.103

6.486

netto resultaat (uit doorlopende
activiteiten)

2.131

2.076

afdrachten aan de staat

5.788

5.339

investeringen

611

607

afschrijvingen

617

499

aantal medewerkers 3

68

75

aantal participaties
waarvan exploratie

ebn, de partner
voor olie- en
gasmaatschappijen
in nederland

afzet EBN-aandeel (miljard m )

3 1

in miljoen euro:

1A
 lle volumes in dit verslag zijn, tenzij anders vermeld, uitgedrukt in miljard m3 aardgas (35,17 MJ bij 0 graden Celsius en 101,325 kPa) op basis van het
deelnemingspercentage van EBN.
2D
 it is inclusief het proportionele gedeelte van de afzet in de concessies waarin EBN niet zelf het gas ontvangt maar gerechtigd is tot een evenredig deel
van de opbrengst.
3T
 otaal aantal medewerkers ultimo 2011.

2 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 3

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord Jan Dirk Bokhoven

7

1

Verslag van de raad van commissarissen

11

2

Verslag van de directie

15

3

Corporate Governance en risicomanagement

29

4

Jaarrekening

37

Algemeen

38

Grondslagen voor de waardering en winstbepaling

40

Geconsolideerde winst- en verliesrekening

48

Geconsolideerde balans

49

Wijzigingen geconsolideerd eigen vermogen

50

Geconsolideerd kasstroomoverzicht

51

Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening

52

Toelichting op het overzicht van totaal resultaat

53

Toelichting op de balans

56

Beleid om financiële risico’s te beheersen

62

Overige toelichtingen

67

Vennootschappelijke winst- en verliesrekening

70

Vennootschappelijke balans

71

Toelichting op de vennootschappelijke jaarrekening

72

Overige gegevens

73

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

74

Kerncijfers

77

Verklarende woordenlijst

78

Contactinformatie

80

EBN Jaarverslag | 2011 | 5

JAN DIRK BOKHOVEN:
“Aardgas is de ruggengraat van onze huidige energievoorziening.”

Voorwoord
jan dirk bokhoven
Gas speelt een cruciale rol in de Nederlandse energievoorziening en de
Nederlandse economie. Gas is bovendien onontbeerlijk om een meer duurzame
energievoorziening tot stand te brengen. Gas blijft daarom in ieder geval de
komende veertig tot vijftig jaar uitermate belangrijk.
Een aantal ontwikkelingen geeft echter duidelijk aan dat

tiek knooppunt te zijn voor de opslag en het transport van

de olie- en gasindustrie én de Nederlandse overheid initia-

gas, maar ook voor de (door)ontwikkeling van bestaande

tieven moeten nemen om de exploratie, winning, transport

en nieuwe velden.

en opslag van gas te stimuleren. De grote voorraden zoals
het Groningenveld raken langzaam op en de winning van

In het licht van deze ontwikkelingen heeft EBN in 2011

gas uit kleinere velden wordt steeds moeilijker. Daarbij

haar visie, missie en strategie herijkt. De belangrijkste

neemt de maatschappelijke druk op (proef)boringen en

elementen zijn vervat in drie strategische pijlers.

gasopslag toe. Handhaven van de juiste infrastructuur

De eerste strategische pijler benadrukt het belang van het

voor gastransport is een cruciale factor in de Nederlandse

optimaal benutten van de potentie van de huidige velden.

ambitie om voor Noordwest-Europa een belangrijk logis-

Visie

In Noordwest
Europa is een substantiële hoeveelheid potentieel winbaar gas aanwezig. Gas
vormt een voortdurende energie- en
inkomstenbron voor Nederland en is essentieel
voor een duurzame energievoorziening in Europa

Missie

Optimaal benutten van de ondergrond
en bijdragen aan een duurzame energievoorziening

Strategische pijlers
Faciliteren en
stimuleren van operators
om (bestaande/nieuwe)
gasvelden optimaal te benutten

6 | EBN Jaarverslag | 2011

Bijdragen aan een
duurzame Nederlandse
energiehuishouding

Ontdekken en
ontwikkelen van bestaand
en nieuw ondergronds
potentieel voor Nederland

EBN Jaarverslag | 2011 | 7

Kennisopbouw en kennisuitwisseling, een optimaal inves-

nog absoluut overeind. We hebben hier concreet invulling

actief zijn. Het rapport van dit onderzoek, dat in januari

en verantwoorde proefboringen en op het bereiken van

teringsklimaat en de toepassing van nieuwe technologieën

aan gegeven en aangetoond dat het met de juiste inspan-

2012 is gepubliceerd, toont aan dat het combineren van

een positief investerings- en beslisklimaat voor bestaande

zijn belangrijke factoren die operators kunnen stimuleren

ning mogelijk is dit doel te bereiken.

hernieuwbare energiebronnen met aardgas de beste per-

en nieuwe projecten. EBN zal meer en meer een actieve

spectieven biedt om bij te dragen aan het verwezenlijken

en initiërende rol nemen in het bij elkaar brengen van de

om de productie uit bestaande velden te maximaliseren.
EBN wil hieraan bijdragen, bijvoorbeeld door kennis te

EBN wil bovendien bijdragen aan een stabiele energie-

van een duurzame energievoorziening en de ambitieuze

diverse gesprekspartners, een rol die uitstekend past bij

delen over technieken om meer gas uit een veld te

voorziening in Nederland en waar mogelijk bijdragen aan

doelstellingen voor de reductie van CO2 uitstoot. U kunt

onze positie te midden van publieke en private partijen.

halen en over de toepassing van bijvoorbeeld de

de verduurzaming daarvan, onze derde strategische pijler.

dit rapport downloaden op www.ebn.nl

fracking technologie, die het mogelijk maakt om de

Aardgas is de ruggengraat van de huidige energievoorzie-

gasvoorraden effectiever en efficiënter te ontsluiten.

ning en gas blijft een wezenlijk onderdeel van de energie-

Om elk van deze strategische activiteiten maximaal te

richting aan onze activiteiten in de komende jaren. Daarbij

mix. Het is de schoonste fossiele brandstof die bovendien

ondersteunen, is het essentieel dat wij actief en consis-

zullen we onverminderd een actieve invulling blijven geven

Met de tweede strategische pijler richten we ons op het

flexibel inzetbaar is, waardoor pieken en dalen in de

tent met alle belanghebbenden van gedachten wisselen.

aan het beheer van onze deelnemingen.

zoeken naar en ontwikkelen van nieuwe velden en stimu-

energievoorziening goed opgevangen kunnen worden.

De negatieve publiciteit en moeilijke besluitvorming over

leren we de winning van moeilijk winbaar gas, zoals het

Dat is belangrijk, zeker in combinatie met bijvoorbeeld

boringen naar gas uit kleisteen, maar ook de publieke

aardgas dat zich in kleisteen- of kolenlagen bevindt. Het is

windenergie, die wel duurzaam is, maar niet constant

weerstand tegen de Bergermeergasopslag geven duidelijk

w.g. J.D. Bokhoven

hierbij cruciaal om de infrastructuur in stand te houden om

aanwezig.

aan dat een goede dialoog en kennisuitwisseling een

Directievoorzitter

de afvoerroutes van -nieuwe- velden te waarborgen.

Onze nieuwe visie, missie en strategie geven een duidelijke

belangrijke voorwaarde is voor succes.

Onze in 2009 geformuleerde 30/30 ambitie (‘in 2030

EBN nam in 2011 deel aan een onderzoek dat is uitge-

EBN’s stakeholdermanagement richt zich op het ver-

produceert Nederland 30 miljard m gas per jaar uit kleine

voerd door Energie Forum NL, een platform van onder-

groten van de maatschappelijke acceptatie van gas als de

velden’) staat binnen de kaders van onze nieuwe strategie

nemingen die op diverse terreinen binnen de energiesector

schoonste fossiele brandstof, op de acceptatie van veilige

3

55
50

Gebouwen

45

Industrie

40

Transport
Landbouw
Energie

Bron: ECN

47

12

Wereldwijde primaire
energievraag per
energiebron in het
GAS scenario

51
6

14

35

Olie
22

22

Gas

30
25

Kolen
19

20
15

8 | EBN Jaarverslag | 2011

57

60

10

1
4

5

9

1
5

1
6

17

16

0
2010

2030 BAU

2050 BAU

Biomassa
Bron: OECD/IEA

Gasvraag in business
as usual (BAU) scenario

Kernenergie
Overige
Waterkracht

5.000
4.500
4.000
3.500
3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0
1980

1990

2000

2010

2020

2030

EBN Jaarverslag | 2011 | 9

verslag van
de raad van
commissarissen

10 | EBN Jaarverslag | 2011

1
EBN Jaarverslag | 2011 | 11

verslag van de raad van commissarissen

In 2011 is de raad viermaal bijeengekomen. De leden van de raad waren
bij alle bijeenkomsten aanwezig.

Auditcommissie

Jaarrekening

De auditcommissie kwam in 2011 tweemaal bijeen in

De raad van commissarissen heeft kennis genomen van

aanwezigheid van de directie. De externe accountant

het jaarverslag, de jaarrekening en de verklaring van de

Ernst & Young was daar éénmaal bij aanwezig. Tijdens

accountant Ernst & Young. De raad kan zich met deze

De raad heeft goedkeuring gegeven aan een aantal beslui-

de code dat transparantie naar belanghebbenden cruciaal

de bijeenkomsten heeft de auditcommissie onder andere

stukken verenigen en beveelt de algemene vergadering

ten van de directie, waaronder de investeringen in de gas-

is en richt zich waar mogelijk en relevant naar de principes

aandacht besteed aan het jaarverslag, de jaarrekening en

van aandeelhouders aan de jaarrekening overeenkomstig

ontwikkeling K4-Z en de ontwikkeling Q13a-Amstel olieveld.

van de code. Daarmee volgt EBN het beleid van de over-

de accountantscontrole over het jaar 2010. Daarnaast is

vast te stellen.

Verder heeft de raad het nieuwe directiereglement en de

heid voor staatsdeelnemingen. In het hoofdstuk Corporate

de auditcommissie nauw betrokken geweest bij de aan-

aangepaste klokkenluiderregeling goedgekeurd. Daarnaast

Governance en risicomanagement van dit jaarverslag is een

bestedingsprocedure voor de benoeming van de externe

zijn onder meer de volgende onderwerpen besproken: de

paragraaf opgenomen waarin is aangegeven naar welke

accountant. Dit heeft geresulteerd in de voordracht van

nieuw geformuleerde langetermijnstrategie, de voortgang

principes uit de code EBN zich richt.

Ernst & Young aan de aandeelhouder. De aandeelhouder

w.g. R.M.J. van der Meer (voorzitter)

heeft de externe accountant conform de voordracht van

w.g. A.H.P. Gratama van Andel

van de projecten Bergermeer en Schoonebeek, de voor-

Raad van commissarissen, Utrecht, 21 maart 2012

genomen uitbreiding van de Norg gasopslag, de maat-

De raad voldoet aan de onafhankelijkheidscriteria en aan

de raad benoemt. Verder hebben de leden gesproken over

w.g. G-J. Kramer

schappelijke acceptatie van gaswinning en diverse voor

de profielschets zoals op grond van artikel 12 lid 2 van de

het financieringsplan en de kredietfaciliteiten, de prognose

w.g. H.M.C.M. van Oorschot

EBN relevante technische en marktontwikkelingen, zoals

statuten door de aandeelhouder is goedgekeurd.

van de liquiditeiten, risicomanagement en de evaluatie van

de ontwikkeling van de markt voor flexibiliteit. De raad
heeft in juni een werkbezoek aan APX-Endex gebracht.

het financiële rendement van een aantal investeringsproDe voorzitter van de raad, de heer Van der Meer, is het

jecten die door de raad zijn goedgekeurd.

eerste aanspreekpunt voor de directie van EBN. De volDe raad heeft buiten aanwezigheid van de directie het

ledige raad heeft een collegiale verantwoordelijkheid. Alle

Remuneratiecommissie

functioneren van de directie besproken. Daarnaast heeft

leden van de raad zijn ook lid van de remuneratie- en de

De remuneratiecommissie kwam in 2011 driemaal bijeen.

een zelfevaluatie plaatsgevonden van het functioneren van

auditcommissie. EBN heeft ervoor gekozen om de remune-

Gedurende het verslagjaar 2011 zijn de heer J.W.P.M.

zowel de individuele leden als van de raad als geheel. Deze

ratie- en benoemingscommissie samen te voegen en beide

Haenen (commercieel directeur) per 1 januari en de heer

gaf geen aanleiding tot verdere acties.

gemakshalve met remuneratiecommissie aan te duiden. De

D.G. Roest (financieel directeur) per 31 maart teruggetre-

heer Kramer treedt op als voorzitter van de remuneratie-

den. De raad is de heren Roest en Haenen zeer erkentelijk

EBN is geen beursgenoteerde onderneming waardoor de

commissie, de heer Gratama van Andel als voorzitter van

voor de positieve bijdrage die zij geleverd hebben bij het

Corporate Governance Code niet van toepassing is op de

de auditcommissie.

verzelfstandigen van EBN, de overgang van Heerlen naar
Utrecht en het opbouwen van de nieuwe organisatie in

organisatie. EBN onderschrijft echter het uitgangspunt van

Utrecht. De raad is actief betrokken geweest bij het verder

Rooster van aftreden

stroomlijnen van de organisatie en de benoeming van de
Datum van eerste
benoeming

Datum van
herbenoeming

Einde termijn

Ir. R.M.J. van der Meer

1 januari 2006

2009

2013

(director corporate affairs) en de heren Thijs Starink (direc-

Drs. A.H.P. Gratama van Andel

1 januari 2006

2009

2013

tor asset management), Jan Boekelman (director finance)

Ir. G-J. Kramer

1 januari 2006

2010

2014

en Berend Scheffers (director technology) het directieteam

Mr. H.M.C.M. van Oorschot

1 januari 2006

2010

2014

van EBN.

vier titulaire directeuren. Vanaf 1 april 2011 vormt de heer
Jan Dirk Bokhoven (voorzitter) met mevrouw Maxine Tillij

12 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 13

verslag van
de directie

14 | EBN Jaarverslag | 2011

2
EBN Jaarverslag | 2011 | 15

verslag van de directie
EBN sluit 2011 af met goede financiële resultaten: de omzet was
EUR 7,103 miljard en de afdrachten aan de Nederlandse Staat kwamen
uit op EUR 5,788 miljard.
Terugblik 2011

de productie uit 244 gasvelden en 2 olievelden. Daar-

Op operationeel vlak heeft EBN het aantal geplande

naast werden 11 nieuwe gasvelden en 1 nieuw olieveld

exploratie- en evaluatieboringen ruim overtroffen. De

(Schoonebeek) in productie genomen. De grootste en

gasproductie uit kleine velden bleef echter ver achter bij

belangrijkste projecten waar EBN momenteel in investeert

de prognose als gevolg van productieproblemen op 1 plat-

zijn de herontwikkeling van het Schoonebeekolieveld en

form met een significant effect op de totale productie. De

de bouw van de Bergermeergasopslag.

Activiteiten 2011

Per projecttype

gasproductie
• Verbeterde
Veldontwikkeling
• Gasopslag
• Seismiek
• Geboorde put
• Verlaten put
•

investeringen zijn iets lager uitgekomen dan verwacht door
uitstel van de investeringen in vooral opslagprojecten. EBN

Investeringen

heeft een nieuwe visie en missie geformuleerd en deze

De investeringen in de deelnemingen van EBN waren in

uitgewerkt in drie strategische pijlers.

2011 EUR 611 miljoen. Dit is ongeveer hetzelfde niveau
als in 2010. EBN investeerde EUR 148 miljoen in explora-

Deelname in vergunningen

tie- en evaluatie-activiteiten, EUR 140 miljoen in productie-

Per 31 december 2011 participeert EBN in 125 winnings-

putten en EUR 323 miljoen in constructiewerk.

vergunningen (24 op land, 101 op zee) en 47 opsporingsvergunningen ( 5 op land, 42 op zee), in 4 pijpleidingen,
4 gasopslagen, de gaszuiveringsinstallatie Emmen, de

Investeringen ( in EUR mln )
700

gasbehandelingsinstallatie K-13 Den Helder en in groothandelsmaatschappij GasTerra B.V. Er zijn 4 nieuwe

525

totaal 611

totaal 607

323

317

140

138

148

152

2011

2010

samenwerkingsverbanden gestart in opsporing in 2011 en
er zijn er ook 4 beëindigd. Van in totaal 5 opsporingsvergunningen is afstand gedaan en 1 samenwerkingsverband
is omgezet van opsporing naar winning. Drie samenwerkingsverbanden in winning zijn beëindigd omdat de
vergunning is teruggegeven.

350

175

0

Exploratie activiteiten

Productieputten

Constructiewerk

Portfolio van gas- en olievelden
Het totaal aantal producerende gas- en olievelden in
Nederland waarin EBN deelneemt is 258, waarvan 255
velden gas produceren en 3 velden olie. In 2011 werd
geïnvesteerd in de handhaving en uitbreiding van bestaan-

16 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 17

Project: Norg

Boringen

Verkopen

Operationele kosten bedroegen EUR 658 miljoen, dat is

Het Groningen gasveld speelt al sinds de jaren zestig

Het aantal afgeronde boringen in 2011 was 19. In totaal

Onder invloed van het wereldwijde economisch herstel zat

5% meer dan in 2010. De totale afdracht aan de Neder-

een belangrijke rol in de Nederlandse gasvoorziening.

13 boringen toonden gas of olie aan, 4 putten waren

de prijs voor Dated Brent begin 2011 al in een opwaartse

landse Staat bedroeg EUR 5,788 miljard.

Door de geleidelijke afname van de druk in dit gasveld

droog, 2 toonden hoeveelheden koolwaterstoffen aan die

trend. Het uitbreken van de burgeroorlog in Libië en de

op dit moment vanuit economisch oogpunt niet in aan-

onrust in andere olieproducerende landen in het Midden-

Financiering

merking komen voor winning. Het totaal aantal afgeronde

Oosten versterkte deze trend, waardoor in april 2011 de

In oktober heeft EBN nieuwe in Zwitserse Francs luidende

putten (exploratie, evaluatie en productie) was 57: explora-

Dated Brent een piek bereikte van rond de USD 125/bbl.

obligaties uitgegeven ter waarde van in totaal EUR 416

zijn maatregelen nodig om ook tijdens piekvraag voldoende aardgas te kunnen leveren. Eind jaren negentig
werd daarom onder meer in Langelo de ondergrondse
gasopslag Norg aangelegd. In de zomer wordt in de
gasopslag Norg een deel van het geproduceerde aardgas uit het Groningen gasveld opgeslagen. In de winter,
als de vraag naar aardgas sterk toeneemt (piekvraag),
kan de gasopslag Norg bijspringen. Dit wordt steeds
belangrijker in de toekomst. Om aan de stijgende
capaciteitsvraag bij een dalende druk in het Groningenveld te kunnen blijven voldoen, zal de capaciteit van de

miljoen: een tranche van CHF 350 miljoen met een looptijd

tie en evaluatie 19, productie 38 (inclusief Schoonebeek).
Als gevolg van de zorgen rondom de Europese en

van vijf jaar en een tranche van CHF 150 miljoen met een

Amerikaanse staatschulden en het afgenomen vertrouwen

looptijd van twaalf jaar. De all-in kosten bedroegen —na

totaal

gas/olie

droog/niet
economisch

Exploratieboringen

19

11/2

4/2

in de economie zijn gedurende de laatste drie kwartalen

omzetting van de opbrengst in euro’s en afdekking van het

Productieboringen

38

15/22

1

van 2011 de olieprijzen vervolgens licht gedaald richting

rente- en valutarisico— 2,281% voor de vijfjaarstranche en

Nieuwe velden in
ontwikkeling

12

11/1

n.v.t.

USD 110/bbl.

3,385% voor de twaalfjaarstranche. De obligatie-uitgifte

2011

diende voornamelijk ter financiering van investeringen.

gasopslag Norg worden vergroot.

De spotprijzen voor gas tonen al een langere periode flinke
Na de voorgenomen uitbreiding, waarmee eind 2011

Productie en reserves

volatiliteit en 2011 is daar geen uitzondering op gebleken.

Afdrachten aan de staat ( in EUR mln )

is gestart, produceert de ondergrondse opslag Norg

De gasproductie uit het Groningerveld was in 2011 ruim

Als gevolg van de koppeling van de Norm Inkoop Prijs

80 miljoen kubieke meter aardgas per dag. Nu is dat

6.000

46 miljard m3. De productie uit kleine velden bedroeg

(NIP, de prijs die GasTerra betaalt voor kleine velden gas)

ruim 27 miljard m3. In totaal werd ruim 74 miljard m3 gas

aan de olie- en spotgasprijzen en de verschillende vertra-

geproduceerd, waarvan 1,2 miljard m3 weer werd geïnjec-

gingsfactoren, is de NIP gedurende 2011 gestegen van

teerd in ondergrondse gasopslagen. De netto productie

EUR 22,5/MWh in het begin van 2011 naar ruim

in deze gasopslag. De NAM is als operator verant-

bedroeg daarom 73 miljard m3. EBN’s netto gasproductie

EUR 26/MWh aan het einde van 2011. Ondanks de

woordelijk voor het dagelijks beheer.

3

is 30 miljard m en de netto olieproductie van EBN is

lagere productieniveaus in 2011 ten opzichte van 2010,

1,2 miljoen bbl.

is de omzet van EBN in 2011 door de prijseffecten toe-

nog 50 miljoen kubieke meter. Het opslaan van gas
in de Nederlandse ondergrond past uitstekend bij de
doelstelling van EBN om de Nederlandse ondergrond
optimaal te benutten. EBN heeft een belang van 40%

Feiten en cijfers gasopslag Norg

genomen.

— Opslag van laagcalorisch aardgas voor

693

totaal 5.339
692

2.964

2.571

3.000

1.500

2.131

2.076

0

2011
Nettowinst

Bij het vaststellen van reserves volgt EBN de definities

huishoudelijk gebruik

4.500

totaal 5.788

2010
MOR+SA

VPB

zoals in 2007 vastgelegd in het Petroleum Resources

Financieel resultaat

Management System. De gasreserves van velden waarin

Het financiële resultaat is met een jaaromzet van

— 2 productie-installaties voor het drogen van aardgas

EBN participeert bedragen per 31 december 2011 (op

EUR 7,103 miljard ten opzichte van 2010 gegroeid met

30/30 Ambitie: activiteitenplannen

— Productiecapaciteit van 50 naar 80 miljoen m

100% veldbasis) 1065 miljard m , waarvan EBN’s aandeel

EUR 617 miljoen (10%). De stijging van de omzet hield

EBN heeft in 2010 voor zeven onderwerpen activiteiten-

431 miljard m bedraagt. Dit is een afname van bijna 74

voornamelijk verband met gerealiseerde hogere op-

plannen opgesteld. Deze activiteitenplannen geven inzicht

miljard m ten opzichte van het voorgaande jaar.

brengstprijzen (22%) bij een lagere afzet van aardgas

in de stappen die gezet moeten worden om de additionele

(-9%). Daarnaast bleven de afgezette volumes van olie en

reserves in de Nederlandse bodem te ontwikkelen om zo

condensaat achter bij 2010, gecompenseerd door een

bij te dragen aan de 30/30 ambitie, de ambitie om in 2030

hogere olieprijs. De winst kwam uit op EUR 2,131 miljard.

jaarlijks nog 30 miljard m3 gas uit kleine velden te produ-

— Reservoir op een diepte van 3000 meter
— 6 gasputten vanaf het begin, extra putten gepland
3

per dag
— Injectiecapaciteit van 30 naar 45 miljoen m3 per dag
— Compressorcapaciteit van 2 naar 3 maal
39 Megawatt

18 | EBN Jaarverslag | 2011

3

3

3

EBN Jaarverslag | 2011 | 19

ceren. Deze stappen kunnen betrekking hebben op het

viteiten in Nederland toenemen. Deze tweedaagse beurs

moeilijk te produceren is, zijn in 2011 in kaart gebracht.

realiseren van technische -, commerciële -, juridische - of

bleek een uitermate geschikte gelegenheid om het po-

Met deze informatie zijn simulaties uitgevoerd die goed

organisatorische randvoorwaarden.

tentieel van de Nederlandse bodem en de mogelijkheden

inzicht geven in de waarde van dit deel van het portfolio.

sproken om de gasrotonde van Noordwest-Europa

om nieuwe projecten te ontwikkelen onder de aandacht te

Met behulp van de resultaten is het bovendien mogelijk om

te worden. Om deze ambitie te verwezenlijken is

brengen van internationale olie- en gasmaatschappijen.

de waarde die gegenereerd kan worden met een eventuele

voldoende opslagcapaciteit essentieel. Daarbij

doorbraak in winningstechnieken, te kwantificeren.

zijn door de geleidelijke afname van de druk in het

Een langetermijnvisie en werkprogramma’s zijn
uitgewerkt voor de volgende zeven onderwerpen:

Project: Bergermeer
De Nederlandse overheid heeft de ambitie uitge-

Groningen gasveld maatregelen nodig om ook tijdens

— Exploratie		

— Stranded fields

Activiteitenplan stranded fields

— End-of-field-life

— Tight reservoirs

In 2011 is een overzicht gemaakt van aangetoonde gas-

Activiteitenplan shallow reservoirs

— Shallow reservoirs

— Infrastructuur

velden waarvoor (nog) geen ontwikkelplannen bestaan,

In de afgelopen periode is gestart met het in kaart brengen

de zogenaamde stranded fields. Het blijkt dat de belang-

van ‘bright spots’, het beschrijven van de voorkomens

benutten voor gasopslag om de leveringszekerheid

rijkste oorzaken hiervoor zijn: weinig permeabel reservoir

zonder aangetoond gas in ondiepe zanden, de shallow

van gas te waarborgen, nu en in de toekomst. Daarbij

Activiteitenplan exploratie

gesteente, voorkomen te klein, voorkomen te afgelegen

prospects en het kwantificeren van de mogelijke gas-

is deze gasopslag een uitstekend voorbeeld van opti-

In 2011 zijn zes exploratieworkshops gehouden met

ten opzichte van infrastructuur, ongunstige gascompositie

volumes. Inmiddels zijn verschillende nieuwe shallow

male benutting van de Nederlandse ondergrond. TAQA

operators. Deze workshops hadden tot doel om duidelijk

en fiscale omstandigheden.

gas prospects geïdentificeerd en duidelijk beschreven.

zoals dat door de huidige operators wordt geschat. Deze

Activiteitenplan end-of-field-life (EOFL)

Activiteitenplan infrastructuur

informatie is gebruikt om EBN’s exploratiedatabase te

Onderzoek naar end-of-field-life technologie in 2011 richt-

Voor alle offshore gaswinningsinstallaties in Nederland is

actualiseren. Het 3D seismisch onderzoek in het noordelijk

te zich vooral op het in kaart brengen van het portfolio.

een aantal scenario’s opgesteld voor de ontmantelings-

deel van het Continentaal Plat (D, E, F blokken) is in 2011

EBN heeft een vragenlijst uitgestuurd naar operators om

datum op het Continentaal Plat. Op basis van de analyse

het onderwerp. Parallel hieraan zullen onderzoeken (o.a.

grotendeels afgerond.

samen de knelpunten te verduidelijken. De bevindingen

is een urgentielijst van aandachtsgebieden gemaakt.

met kennisinstituten en studenten) blijven plaatsvinden

van dit onderzoek zijn gerapporteerd in de grote Gas Well

Hiermee heeft EBN een goede basis om gericht in overleg

op het gebied van gesteentemechanica en optimale veld-

Deliquification Workshop Groningen 2011.

te treden met de operator rondom hun end-of-field-life

ontwikkeling.

— Schalie reservoirs

inzicht te krijgen in het exploratiepotentieel in Nederland

In 2011 namen EBN, TNO en het Ministerie van Economi-

piekvraag voldoende aardgas te kunnen leveren.
EBN ziet kansen om het Bergermeer gasveld te

Energy is als operator partner van EBN in dit project
en is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van
de gasopslag. EBN heeft een belang van 40%.

strategie. EBN’s doelstelling is om ervoor te zorgen dat

sche Zaken, Landbouw en Infrastructuur gezamenlijk deel
aan de Prospex Fair in Londen. Voor het behalen van de

Activiteitenplan tight reservoirs

geen platform verwijderd wordt zonder een gedegen

Gasrotonde

30/30 doelstelling is het belangrijk dat de exploratie acti-

Reservoirs met een lage permeabiliteit waardoor het gas

analyse van het restpotentieel.

De Gasrotondestrategie van de Nederlandse overheid is
er op gericht om Nederland te positioneren als knooppunt

Project: Schoonebeek

Activiteitenplan schalie reservoirs

in de internationale gasstromen en als distributiecentrum

In januari 2011 is de NAM in samenwerking met EBN gestart met nieuwe aardoliewinning uit het Schoonebeek olieveld.

Het thema gas uit kleisteen (schalie) is in Nederland in

van gas in Noordwest-Europa vanuit de volgende over-

Midden jaren negentig werd de oliewinning gestopt omdat het met de technieken van toen niet meer rendabel was. Een

2011 zeer actueel geworden door de boorplannen van

wegingen:

studie heeft echter uitgewezen dat hervatting van de oliewinning technisch en economisch haalbaar is. Dit heeft geleid tot

Cuadrilla Resources B.V.. Zo bleek er een grote behoefte

— Het veilig stellen van de gasvoorziening en -levering;

de terugkeer van de NAM en EBN naar Schoonebeek in januari 2009 voor de herontwikkeling van het olieveld. Hiervoor wordt

aan voorlichting op dit gebied te bestaan bij een breed

— Maximaal benutten van de nationale bodemschat

gebruik gemaakt van nieuwe technieken, zoals horizontale putten in combinatie met lagedrukstoominjectie en hoogrendementspompen. De NAM is operator en daarmee verantwoordelijk voor de feitelijke winning van de olie. EBN heeft een
deelname van 40% in deze concessie.

publiek zoals politici in de Tweede Kamer, gemeenteraden

aardgas;

en zeker ook de lokale bevolking. Door informatie te delen

— Benutten en uitbreiden van de hoogwaardige kennis,

met de verschillende stakeholders wil EBN een positieve

expertise en ervaring van Nederland op gasgebied.

bijdrage leveren aan de voorlichting en discussie rondom

20 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 21

JAN DIRK BOKHOVEN:
“Het gebruik van aardgas is zo vanzelfsprekend”.

Project: Noord-Brabant
Vanuit de publieke taak als deelnemer in onshore en off-

In 2009 heeft Brabant Resources, een dochteronder-

shore opsporings- en winningsactiviteiten is EBN nauw be-

neming van Cuadrilla Resources Nederland, een

trokken bij het realiseren van de Gasrotondestrategie. Het

vergunning van het Ministerie van Economische Zaken,

maximaal benutten van het gas in Nederlandse bodem (het

Landbouw en Innovatie (EL&I) ontvangen voor explora-

Groningenveld én de kleine velden) is één van de belangrijke beleidsacties die de overheid heeft geformuleerd in het

tie naar gas uit kleisteen in Noord-Brabant.
In opdracht van EBN heeft TNO in 2009 een groot-

kader van de Gasrotondestrategie. EBN’s 30/30 ambitie

schalig onderzoek gedaan naar het potentieel van gas

(‘in 2030 produceren we jaarlijks 30 miljard kubieke meter

uit kleisteen in de Nederlandse ondergrond. Op basis

gas uit kleine velden’) sluit hier naadloos op aan. Vanuit

van de uitkomsten ziet EBN perspectief voor de win-

het Overlegplatform Gasrotonde heeft EBN in 2011 actief

ning en investeert daarom in verdere opsporing. Proef-

deelgenomen aan de werkgroepen ‘The Dutch Mining

boringen moeten uitwijzen of gas uit kleisteen ook in

Climate’ en ‘A shared gas communications strategy’ en
was voorzitter van de werkgroep ‘Technology enablers’.

Nederland economisch winbaar is. Er zijn zorgen ontstaan over de risico’s voor mens en milieu, waardoor er
weerstand is tegen de voorgenomen proefboringen in

De Minister van EL&I heeft in november 2011 gerappor-

Boxtel en Haaren. In november 2011 heeft Maxime

teerd aan de Tweede Kamer over de voortgang van de

Verhagen (Minister van EL&I) een onafhankelijk onder-

Gasrotonde. Meer over de Gasrotonde kunt u lezen op

zoek afgekondigd naar de risico’s van gas uit kleisteen

www.gasrotonde.nl

voor mens en milieu. EBN ondersteunt deze keuze,
omdat veilig en verantwoord ondernemen centraal

Maatschappelijk belang

moet staan bij alle mijnbouwactiviteiten.

EBN ziet maatschappelijk verantwoord ondernemen als
een integraal onderdeel van haar activiteiten. Dit uit zich
op vlakken als:

Kennis ontwikkelen en uitdragen

— Kennis ontwikkelen en uitdragen;

Het ontwikkelen, uitdragen en beschikbaar stellen van

— Interactie met belanghebbenden;

kennis is een cruciale rol voor EBN binnen de olie- en

— Zorg voor het personeel.

gasindustrie en richting de overheid. EBN trekt deze rol
graag breder om onze maatschappelijke betrokkenheid bij

22 | EBN Jaarverslag | 2011

Om de economische -, sociale - en milieuaspecten van

al onze stakeholders concreet vorm te geven.

haar bedrijfsvoering en operationele activiteiten te kunnen

Zo stelt EBN regelmatig studenten in de gelegenheid om

volgen heeft EBN KPI’s opgesteld. Op www.ebn.nl

met ondersteuning hun afstudeerscriptie te schrijven. In

rapporteren we over een aantal van deze KPI’s. Deze

2011 zijn vier studenten afgestudeerd op basis van een

online rapportage wordt in de loop van 2012 uitgebreid.

samen met EBN opgesteld onderzoeksproject. In 2011

De KPI’s zijn mede vastgesteld op basis van algemene

is in samenwerking met het Universiteitsfonds Delft het

GRI-richtlijnen en de richtlijnen specifiek voor de olie- en

initiatief genomen voor de jaarlijkse Geo Energy Award

gasindustrie.

Scriptieprijs voor de beste afstudeerscriptie op het gebied

EBN Jaarverslag | 2011 | 23

Opleidingsniveau EBN medewerkers in 2011:

van innovatieve technieken voor de olie- en gaswinning.

Joint Industry Projects

De mensen van EBN

Deze prijs is in 2011 voor het eerst uitgereikt.

JIP studies worden uitgevoerd door onderzoeksinstituten

In het licht van het maatschappelijke belang van de

en universiteiten al dan niet in samenwerking met andere

activiteiten van EBN, om onze rol in de energieketen in

Daarnaast ondersteunen wij organisaties en evenementen

(markt-)partijen. Joint Industry Projects zijn een goed voor-

Nederland goed te kunnen invullen én voor de continuïteit

EBN Academy

die bijdragen aan de ontwikkeling en verspreiding van ken-

beeld van EBN’s betrokkenheid bij kennisontwikkeling. In

van onze organisatie zijn getalenteerde en gemotiveerde

EBN is in 2010 gestart met het opzetten van een eigen

nis over olie- en gaswinning in Nederland. We leveren een

2011 participeerde EBN in 10 onderzoeksprojecten (zie

medewerkers voor EBN van groot belang. Het personeels-

EBN Academy. Het doel van de EBN Academy is mede-

bijdrage aan het Clingendael International Energy Pro-

voorgaande tabel).

beleid van EBN stelt zich ten doel de juiste professionals

werkers in staat stellen hun ontwikkelplannen uit te voeren.

aan te trekken, te motiveren en te behouden. Met nadruk

Het gaat daarbij niet alleen om opleidingen die gericht

gramme, een denktank voor geopolitieke vraagstukken, en

Academisch: 47

HBO: 8

MBO: 13

het Energy Delta Institute, een training- en kennisinstituut

Relaties met onze stakeholders

willen we onze medewerkers boeien en niet alleen binden,

zijn op vakinhoud; de EBN Academy richt zich ook op

voor de gasindustrie.

EBN vindt een constructieve dialoog met onze belang-

onder andere door uitdagend werk aan te bieden en de

competentieontwikkeling en het opdoen van ervaring. In

hebbenden noodzakelijk om onze activiteiten goed en

kennis en vaardigheden van onze mensen voortdurend

2011 is de EBN Academy uitgebreid met een trainee-pool.

EBN medewerkers hebben in 2011 op uiteenlopende

verantwoord uit te kunnen voeren. De uitwisseling van

verder te ontwikkelen in lijn met de ontwikkeling van EBN.

Pas afgestudeerden komen in dienst bij EBN en krijgen

relevante podia in binnen- en buitenland gesproken en op

informatie en standpunten scherpt ons vermogen om de

die manier de kennis en ervaring van EBN uitgedragen.

juiste beslissingen voor een verantwoorde bedrijfsvoering

Personeelsbezetting

In 2011 zijn 32 lezingen door EBN medewerkers gegeven

te kunnen nemen.

Eind 2011 waren er 68 mensen in dienst bij EBN, waarvan

over onderwerpen zoals het mijnbouwklimaat in Nederland,
de winning van gas uit kleine velden en het belang van

De Nederlandse samenleving is een cruciale factor als het

aardgas in de totale energievoorziening van Nederland.

gaat om publieke acceptatie voor het opsporen en win-

Joint Industry Projects
studie

onderzoeksinstituut

Carboon (reservoirs)

TNO

Shallow gas (potentieel in Nederland)

TNO

Deliquification of gaswells

TNO

PetGas (Schaliegas petrophysics)

Leeds University

Post fracture Clean-up

Frac Technology

Ten Boer (reservoir architectuur)

TU Delft

Living North Sea initiative

IMSA

Techno-economic Assessment of
Water Management Solutions

Gas Technology Institute

Gas-to-wire

NOGEPA

Brabantbreed geothermie ( het
potentieel van geothermie in Brabant )

Brabantbreed coalitie

24 | EBN Jaarverslag | 2011

een opleidingstraject aangeboden voor een periode van
drie jaar.

19 mensen met een parttime dienstverband. Daarnaast

Gezondheid en veiligheid

zijn er 6 inleenkrachten werkzaam.

In 2011 hebben 55 van de op dat moment 62 EBN
werknemers vrijwillig deelgenomen aan het periodiek

nen van nieuwe gasvelden. De sociale dynamiek rondom

Het percentage vrouwen bedraagt 31%, een lichte daling

medisch onderzoek (PMO). Op basis van de uitkomsten

bijvoorbeeld de gasopslag in Bergermeer en de proefbo-

ten opzichte van 2010. De gemiddelde leeftijd van de

van een risico-inventarisatie in verband met veiligheid

ring naar aardgas uit schalie in Boxtel illustreren het belang

medewerkers is 40,9 jaar; 63% van de medewerkers is

op de werkvloer (uitgevoerd in 2010) heeft EBN in dit

van gedegen dialoog over de bezorgdheid rond dergelijke

jonger dan 45 jaar.

periodiek medisch onderzoek specifiek aandacht besteed
aan de gezondheidsrisico’s van veelvuldig werken achter

projecten.

Opleiding en ontwikkeling

beeldschermen. Daarnaast is in 2011 een Health Check

Het is belangrijk dat mogelijke risico’s en bezorgdheden

Ontwikkeling en groei van de medewerkers is een belang-

uitgevoerd bij 52 medewerkers, waarbij is gekeken naar

besproken worden in samenhang met de zestig jaar erva-

rijk aandachtsgebied voor EBN. Het uitgangspunt is dat

de algemene fysieke gesteldheid en vitaliteit.

ring gaswinning uit de Nederlandse bodem, de uitsteken-

elke medewerker een ontwikkelplan heeft. Het doel van

de veiligheidseisen in Nederland en de belangrijke rol van

het ontwikkelplan is tweeledig: persoonlijk - gestructureerd

Eind 2011 telde EBN 6 bedrijfshulpverleners en heeft 1

gas als relatief schone fossiele brandstof in de overgang

nadenken over de eigen ontwikkeling; en bedrijfsmatig

ontruimingsoefening plaatsgevonden. In 2011 hebben zich

naar duurzame energievormen. EBN ziet een belangrijke

- een goede basis creëren voor het invullen van sleutelpo-

geen veiligheidsincidenten voorgedaan.

rol voor zichzelf om via informatievoorziening en dialoog

sities. Het ontwikkelplan beslaat steeds een periode van

het maatschappelijk draagvlak voor olie- en gaswinning te

drie tot vier jaar en wordt jaarlijks geëvalueerd.

Ziekteverzuim

bevorderen.

In 2011 besteedden we gemiddeld 48 uur per medewer-

Het ziekteverzuim in 2011 is constant gebleven op 4,1%.

ker aan opleiding, wat een totaal geeft van 417 opleidings-

EBN heeft in 2011 een actief rëintegratiebeleid gevoerd.

dagen.

Het langdurig ziekteverzuim is licht gedaald naar 2,8%.

EBN Jaarverslag | 2011 | 25

Toekomstverwachting

Het kort ziekteverzuim is licht gestegen naar 1,3%. Het is

Eén langdurig zieke medewerker is in 2011 volledig

EBN’s streven om het kort ziekteverzuim onder 2,5% te

gereïntegreerd. Bovendien heeft EBN een langdurig zieke

houden.

medewerker van een andere organisatie (waar geen pas-

Vooruitblik 2012

reserves door exploratieactiviteiten en de ontwikkeling van

sende werkzaamheden voorhanden waren) geholpen bij

De gasmarkt is sinds het uitbreken van de crisis in 2008

nieuwe velden. EBN zal steeds meer initiatieven ontplooien

volledige reïntegratie in het arbeidsproces.

nog steeds flink in beweging. De normale vraag en aan-

om vooral de middenlange en langetermijn gasproductie

bod mechanismen in combinatie met seizoensinvloeden

voor Nederland veilig te stellen.

Ziekteverzuim in %

2011

2010

Kort verzuim

1,3

1,1

Lang verzuim

2,8

3,0

Totaal

4,1

4,1

het in standhouden of verbeteren van het productieniveau
van de producerende velden, het toevoegen van nieuwe

Kernwaarden

zorgen voor een basisprijs op de gasmarkten. Echter,

In 2011 heeft de directie in consultatie met medewerkers

de natuurramp in Japan en de daarop volgende beslis-

De verwachting is dat de Raad van State in april 2012 een

kernwaarden voor EBN opgesteld. De kernwaarden zijn

sing over kernenergie in Europa, een mogelijke tweede

uitspraak over het Bergermeer project doet en dat vanaf

met de hele organisatie besproken en geëvalueerd en zijn

wereldwijde recessie, onzekerheden op de beurzen en

augustus 2012 de bouwwerkzaamheden kunnen worden

Project: Q16-Maasveld

bovendien opgenomen in de aangepaste gedragscode die

de onzekerheid in de Euroregio, zorgen voor flinke prijs-

gestart.

Een doelstelling van de Nederlandse overheid en EBN

in 2012 van kracht wordt. Deze gedragscode vindt u op

schommelingen op de gasmarkt. EBN verwacht in 2012

is om zoveel mogelijk gas te produceren uit kleine

www.ebn.nl

een vergelijkbare hoeveelheid gas af te kunnen zetten als

Vooruitblik 2013-2017

in 2011. Als gevolg van de start van de Schoonebeek pro-

Volgens de huidige prognoses zal de te verwachten pro-

Ondernemingsraad

ductie, stijgt EBN’s olieproductie in 2012 naar verwachting

ductie van gas uit kleine velden in de periode 2013-2017

In 2011 heeft vier keer periodiek overleg plaatsgevonden

tot 2,5 miljoen vaten. Omzet en resultaat blijven naar ver-

afnemen van 27 tot 22 miljard m3.

tussen de bestuurder en de ondernemingsraad. Daarnaast

wachting ongeveer gelijk. De exploratie- en productieactivi-

aardgas op land, in overleg met alle betrokken partijen,

is geregeld informeel overlegd. De belangrijkste onderwer-

teiten zullen in 2012 wederom op een hoog niveau liggen.

Deze afname zal gecompenseerd moeten worden met de

heel goed mogelijk is. ONE is in juni 2011 vanaf de

pen die in 2011 zijn besproken waren:

EBN verwacht dat het aantal deelnemingen zal toenemen

productie van gas uit kleine velden zoals tight en shallow

Maasvlakte begonnen met de proefboring naar het

— Statutenwijziging als gevolg van de nieuwe

richting de 200. Het totale investeringsniveau zal vergelijk-

reservoirs. Op deze manier zullen in de periode 2013 tot

baar zijn met de gerealiseerde investeringen in 2011.

2017 de eerste concrete resultaten van onze 30/30 doel-

velden. De ontwikkeling van het Q16-Maas gasveld is
een uitstekend voorbeeld van succesvolle exploratie
van een klein gasveld. De proefboring in 2011 door
operator Oranje-Nassau Energie (ONE) heeft opnieuw
aangetoond dat veilig en verantwoord boren naar

gasreservoir Q16-Maas. Het reservoir bevindt zich
drie kilometer ten noordwesten van de Maasvlakte op
een diepte van ongeveer twee en een halve kilometer
onder de Noordzee.

directiestructuur;
— Uitkomsten van EBN’s medewerker tevredenheidsonderzoek en de cultuurdag;

stelling zichtbaar worden.
Het totaalbedrag aan investeringen in de deelnemingen zal

— Wijziging van de salarisindexatiemethodiek;

in 2012 ongeveer EUR 1,5 miljard bedragen, waarvan het

EBN zal in deze periode aandacht blijven besteden aan

In augustus 2011 werd voor het eerst gas aangetrof-

— Wijziging van de Klokkenluidersregeling;

EBN deel EUR 730 miljoen is. Hiervoor zullen 19 explo-

het in kaart brengen van het toekomstige energieland-

fen. Inmiddels is het gasveld uitgebreid getest en

— Aanpassing van de target- en beloningscyclus.

ratieputten en 28 productieputten geheel of gedeeltelijk

schap en de rol die aardgas daarin speelt. EBN streeft

worden geboord. Verder werkt EBN aan de ontwikkeling

ernaar coalities tot stand te brengen waarbij de synergie-

geëvalueerd. De conclusie is dat er voldoende gas
aanwezig is om het veld te gaan ontwikkelen, met een

De ondernemingsraad heeft vier leden: Martin Boubin,

van 15 velden. Van deze velden komen er naar verwach-

effecten tussen gas en duurzame energiebronnen zoals

totale verwachte productie van 820 miljoen m3 gas.

Jeroen Piket (voorzitter), Ruben Swart en Edmund Wellen-

ting 10 in productie in 2012. We verwachten niet dat er in

wind, zon, geothermie en biogas worden gemaximali-

stein (secretaris). De zittingstermijn van de ondernemings-

2012 velden worden ingesloten.

seerd.

Deze hoeveelheid gas is voldoende om gedurende een
periode van acht jaar een stad als Apeldoorn van gas
te voorzien. Het aandeel van EBN in dit gasveld (40%)

raad loopt tot en met 31 december 2013.

zorgt voor een geschatte bijdrage aan de Nederlandse

In 2012 zal tijd en aandacht uitgaan naar het implemente-

samenleving van EUR 100 miljoen gedurende de eco-

ren van de herijkte langetermijnstrategie. De directie heeft

w.g.

nomische levensduur van dit gasveld.

een aantal strategische initiatieven uitgewerkt die in 2012

J.D. Bokhoven

verder worden vormgegeven. De focus zal hierbij liggen op

26 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 27

corporate
governance en
risicomanagement

28 | EBN Jaarverslag | 2011

3
EBN Jaarverslag | 2011 | 29

Corporate Governance en
risicomanagement
Corporate Governance

een duurzame samenwerking of investeringen met een
waarde van meer dan EUR 200 miljoen.

Aandeelhouder
EBN is een besloten vennootschap met de Nederlandse

Raad van commissarissen

Staat als enig aandeelhouder. Het beheer van de aandelen

De voorzitter en de leden van de raad van commissaris-

is ondergebracht bij het ministerie van EL&I. In 2011 is

sen worden benoemd door de aandeelhouder. De raad

éénmaal een aandeelhoudersvergadering gehouden. In

is belast met het toezicht op het beleid van de directie

aanvulling daarop hebben het ministerie en EBN regelma-

en de algemene gang van zaken binnen EBN en staat

tig informeel overleg gevoerd.

waar nodig de directie met raad bij. De directie van EBN
voorziet op haar beurt de raad van de benodigde informa-

De aandeelhouder benoemt de directie en de commis-

tie om zijn taak naar behoren uit te oefenen. Zie ook het

sarissen van EBN en stelt de jaarrekening vast. Daarnaast

verslag van raad van commissarissen vanaf pagina 11 van

is in de statuten van EBN opgenomen dat de directie voor

dit jaarverslag.

bepaalde besluiten de goedkeuring van de aandeelhouder
nodig heeft, bijvoorbeeld bij het aangaan of verbreken van

Structuur van de onderneming

Chief Executive
Officer

HR

Director Asset
Management

Director
Technology

Director
Corporate Affairs

Director
Finance

E&P Asset
Groups A,B,C

Technology
Support

Legal

Business
Control

Gasgebouw

Roadmaps
& Resources

Corporate
Secretary

Accounting
& Reporting

Exploration

Corporate
Development

Treasury

Commercial

ICT

30 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 31

Directie

klachtencommissie. Op basis van de klokkenluiderregeling

uit negen bouwstenen die samen een stevig fundament

board’ met de directie besproken. Waar nodig wordt er

De directie bestaat uit één statutair directeur. De directie is

kunnen medewerkers eventuele vermeende misstanden

vormen. Deze structuur is opgebouwd rond de volgende

op basis van deze rapportages bijgestuurd.

verantwoordelijk voor het algemene beleid en de strategie

in de onderneming melden aan de directie of aan de raad

activiteiten:

van EBN en haar onderneming. Waar nodig legt de direc-

van commissarissen. In 2011 is een misstand op basis

— Analyseren van kansen en risico’s op basis van

tie besluiten ter goedkeuring voor aan de aandeelhouder

van de klokkenluiderregeling gemeld en deze is conform

of aan de raad van commissarissen. Daarnaast draagt de

de regeling afgehandeld. De gedragscode en

— Opzetten en uitvoeren van beheersmaatregelen;

en informele sessies waarin de afdelingsmanager met de

directie zorg voor een goed werkend intern risicobeheer-

de klokkenluiderregeling zijn voor iedereen in te zien op

— De werking van beheersmaatregelen.

medewerkers de opzet en werking van beheersmaatrege-

sing- en controlesysteem, waarover we in het volgende

www.ebn.nl

de strategie van de organisatie;

De werking van beheersmaatregelen
Jaarlijks voert iedere afdeling een evaluatie uit via open

len bespreekt. Waar nodig worden acties gedefinieerd om

onderdeel van dit jaarverslag rapporteren. De directie

Analyse van kansen en risico’s

het niveau van beheersing te verbeteren. De uitkomsten

wordt bijgestaan door vier titulair directeuren. Samen met

Toepassing Corporate Governance Code

Jaarlijks wordt een strategische risicoanalyse uitgevoerd.

hiervan worden jaarlijks met de directie besproken. Ook

de statutair directeur vormen zij het directieteam. In het

Aangezien EBN is gekwalificeerd als een staatsdeel-

Hierbij worden op basis van de strategische doelstellingen

in 2011 hebben deze evaluaties plaatsgevonden.

directiereglement, dat is goedgekeurd door de raad van

neming, volgt EBN het beleid van de overheid dat staats-

van de organisatie zowel de kansen als de risico’s in kaart

commissarissen, is opgenomen hoe de taken binnen het

deelnemingen voorschrijft om de Corporate Governance

gebracht. Daarnaast voert elke afdeling jaarlijks een ope-

Ook vindt op een aantal processen jaarlijks een interne

directieteam zijn verdeeld. Het directieteam vergadert zo

Code te volgen. Omdat EBN niet beursgenoteerd is, is

rationele risicoanalyse uit. Op basis hiervan wordt beoor-

audit plaats. In 2011 zijn deze interne audits verder ge-

mogelijk elke twee weken.

EBN niet verplicht om de code te hanteren. We onder-

deeld in hoeverre kansen in voldoende mate kunnen wor-

professionaliseerd door de uitvoering daarvan aan externe

schrijven het uitgangspunt van de Corporate Governance

den geïdentificeerd en gegrepen. Tevens wordt beoordeeld

specialisten over te dragen. De bevindingen van de interne

De aandeelhouder stelt het beleid voor de bezoldiging van

Code dat transparantie naar belanghebbenden cruciaal

in hoeverre risico’s in voldoende mate worden beheerst.

audits zijn aan de directie gepresenteerd. De interne audits

de directie vast. Binnen de kaders van dat beleid bepaalt

is en volgen een aantal principes van de code. Niet alle

Ook in 2011 hebben deze analyses plaatsgevonden.

van 2011 resulteerden niet in bevindingen die een actie

de raad van commissarissen de beloning van de directie.

‘best practice bepalingen’ die horen bij de gevolgde

1

op zeer korte termijn vereisten. Wel heeft elke bevinding

principes van de Corporate Governance Code zijn echter

Opzetten en uitvoeren van beheersmaatregelen

geleid tot het vaststellen van een uit te voeren actie. Voor

Externe accountant

toepasbaar op EBN. De gevolgde principes en best practi-

Op basis van de risicoanalyses worden waar nodig

iedere actie is een eigenaar benoemd en een einddatum

De aandeelhouder benoemt de externe accountant, waar-

ces zijn uitgewerkt in de statuten en reglementen van EBN

beheersmaatregelen toegevoegd of verbeterd. Deze

bepaald. De uitvoering van de acties wordt periodiek

bij de raad van commissarissen een voordracht kan doen.

en zijn een leidraad voor het handelen van de directie, de

beheersmaatregelen zijn ingebed in de werkprocessen.

gevolgd.

In 2009 is Ernst & Young benoemd om de jaarrekeningen

commissarissen en de aandeelhouder. De volledige

Alle belangrijke werkprocessen zijn beschreven en centraal

De belangrijkste bevindingen zijn tevens met de audit-

over de jaren 2009, 2010 en 2011 te controleren.

Corporate Governance Code is te lezen op www.ebn.nl

vastgelegd. Deze zijn via een intranet applicatie (het

commissie van de raad van commissarissen besproken.

‘Integraal Management Systeem’) beschikbaar voor

Jaarlijks ondertekenen de afdelingsmanagers een ‘in

alle medewerkers.

control verklaring’. Ook over het jaar 2011 hebben de

Gedragscode en klokkenluiderregeling

Risicomanagement

Ook binnen de eigen organisatie hecht EBN aan dui-

Uitgangspunt voor EBN is een solide riscomanagement-

delijkheid en transparantie. Zo beschikt EBN over een

structuur, met een sterke focus op kansen. EBN is ervan

Maandelijks worden op diverse niveaus in de organisatie

zij aan in hoeverre de belangrijkste risico’s in hun verant-

gedragscode die voor alle medewerkers geldt. Deze vormt

overtuigd dat risicomanagement niet alleen steunt op

management rapportages opgesteld, die aangeven in

woordelijkheidsgebied zijn geïdentificeerd en in hoeverre

een leidraad bij het maken van keuzes en het nemen van

de juiste structuur, maar dat ook integriteit en een goed

hoeverre de in het werkprogramma en budget voorge-

deze risico’s zijn beheerst.

beslissingen. Bovendien gebruiken we de gedragscode

risicobewustzijn in de organisatie van groot belang zijn.

nomen doelstellingen daadwerkelijk worden gerealiseerd.

om het gedrag van de onderneming en van individuele

managers deze verklaring moeten afgeven. Hierin geven

Deze rapportages worden op managementniveau bespro-

Risicobeheersing

werknemers te toetsen. Voor individuele klachten kunnen

Risicomanagementstructuur

ken. De belangrijkste indicatoren, de zogenaamde ‘key

Door het hanteren van financiële instrumenten ter afdek-

werknemers terecht bij een vertrouwenspersoon of bij de

EBN hanteert een risicomanagementstructuur bestaande

performance indicators’, worden via een ‘directiedash-

king van financiële risico’s kunnen risico’s ontstaan. In de

1 EBN richt zich naar de volgende principes uit de Corporate Governance Code: II.1 het bestuur: de taak en de werkwijze, II.3 het bestuur: tegenstrijdige
belangen, III.1 de raad van commissarissen: de taak en werkwijze, III.2 de raad van commissarissen: onafhankelijkheid, III.3 de raad van commissarissen:
deskundigheid en samenstelling, III.4 de raad van commissarissen: de voorzitter van de raad van commissarissen en de secretaris van de vennootschap, III.5
de raad van commissarissen: samenstelling en de rol van de drie kerncommissies van de raad, III.6 de raad van commissarissen: tegenstrijdige belangen, III.7
de raad van commissarissen: bezoldiging, V.1 financiële verslaggeving, V.2 rol benoeming, beloning en beoordeling van het functioneren van de externe
accountant, V.3 en V.4 relatie en communicatie van de externe accountant met de organen van de vennootschap.

32 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 33

jaarrekening wordt op grond van artikel 2:391 lid 3 BW

en oliewinning zullen oliemaatschappijen hun activiteiten

Directieverklaring

aandacht besteed aan de doelstellingen en het beleid op

dan ook meer verleggen naar het buitenland, waardoor

De directie is verantwoordelijk voor adequate interne

het gebied van risicobeheer inzake het gebruik van

Nederland onvoldoende de juiste nieuwe partijen kan aan-

risicobeheersingssystemen en voor het beoordelen van

financiële instrumenten en het beheer van deze risico’s.

trekken. Hierdoor bestaat het risico dat de opsporing en

de effectiviteit ervan. De werkelijke bedrijfsprestaties zijn

In overeenstemming met artikel 2:391 lid 1 BW betreft het

winning van gas en olie uit de Nederlandse bodem achter-

in het boekjaar periodiek vergeleken met de goedge-

de doelstellingen en het beleid van de rechtspersoon en

blijft en dat de inzet van innovatieve technologie naar an-

keurde plannen en budgetten en besproken tijdens de

de groepsmaatschappijen waarvan de financiële gegevens

dere delen van de wereld verschuift. Om dit te voorkomen

directievergadering. De directie verklaart dat de systemen

in de jaarrekening zijn opgenomen. Aandacht moet onder

is een goed investeringsklimaat voor gas- en oliewinning

met betrekking tot de financiële verslaggevingsrisico’s

meer worden besteed aan het beleid inzake afdekking van

noodzakelijk. EBN neemt deel in een werkgroep ter ver-

gedurende het verslagjaar naar behoren hebben gewerkt

risico’s verbonden aan alle belangrijke soorten voorgeno-

betering van het investeringsklimaat, samen met overheid,

en dat deze systemen een redelijke mate van zekerheid

men transacties. Voorts moet aandacht worden besteed

industrie, kennisinstituten en toeleveranciers.

geven dat de financiële verslaggeving geen onjuistheden
van materieel belang bevat.

aan de door de rechtspersoon en de groepsmaatschappijen gelopen prijs-, krediet-, liquiditeits- en kasstroomrisico’s

— Infrastructuur

(RJ 400.111). Voor nadere toelichting verwijzen wij naar

Het is belangrijk dat kritische infrastructuur zo lang mo-

pagina 62 en verder van de jaarrekening.

gelijk behouden blijft, omdat dit voor de ontwikkeling van
nieuwe gebieden met opsporings- en winningspotentie

Risicoprofiel

essentieel is. EBN beperkt dit risico door een goed over-

De belangrijkste risico’s voor het bereiken van onze strate-

zicht te creëren van het verwachte toekomstige verloop

gische doelstellingen zijn de volgende:

van de infrastructuur en dit overzicht in te zetten voor een
actief management hiervan binnen de samenwerkings-

— Draagvlak voor gas- en oliewinning

verbanden.

Het is voor de uitvoering van gas- en oliewinning essentieel dat er voldoende steun is vanuit de samenleving. Het

— Externe factoren

risico bestaat echter dat de maatschappelijke acceptatie

Bij te lage marktprijzen gedurende langere tijd bestaat

van gas- en oliewinning terugloopt. Dit is een enorme

het risico dat investeringen in gas- en oliewinning door de

opgave en EBN tracht dit risico te beheersen door een

oliemaatschappijen worden teruggebracht. EBN volgt de

heldere communicatie over het belang van gas voor

ontwikkeling van de gasprijs voortdurend om indien nodig

Nederland en feitelijke communicatie over desbetreffende

de strategie aan te kunnen passen. EBN neemt geen

activiteiten. Essentieel hierbij is transparantie over wat we

maatregelen zoals hedgen om het risico van fluctuerende

doen en hoe we werken.

marktprijzen te beheersen. Door de lage operationele
kostenstructuur hebben lage marktprijzen weinig effect op

— Investeringsklimaat

de continuïteit van EBN.

Olie- en gasmaatschappijen hebben de keuze om in Nederland, dan wel in het buitenland in gas- en oliewinning te
investeren. Bij een ongunstig investeringsklimaat voor gas-

34 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 35

jaarrekening

36 | EBN Jaarverslag | 2011

4
EBN Jaarverslag | 2011 | 37

algemeen

De directie heeft de jaarrekening van EBN B.V. (EBN) over

tie geëlimineerd. De resultaten van dochterondernemingen

aandelen in K13 Extensie Beheer B.V. en F3/A6 Extensie

het boekjaar 2011 opgemaakt en geaccordeerd volgens

die in de loop van het jaar zijn verworven of afgestoten,

B.V. in verband met de hierboven vermelde deelnemingen

haar besluit van 21 maart 2012. Aansluitend is de jaar-

worden in de geconsolideerde winst- en verliesrekening

in de pijpleidingen K13-Extensie en F3/A6 Extensie.

rekening voorgelegd aan de raad van commissarissen.

opgenomen vanaf de datum van verwerving respectievelijk
tot de datum van afstoting, al naar gelang van toepassing.

Geassocieerde deelnemingen
EBN neemt voor 40% deel in GasTerra B.V.. GasTerra B.V.

EBN is een besloten vennootschap, gevestigd en kantoorhoudende in Nederland met haar statutaire zetel te

De jaarrekening van EBN richt zich voornamelijk op het

is gevestigd in Groningen en heeft als hoofdactiviteit het

Utrecht. EBN is opgericht op 2 januari 1973 te Maastricht.

aandeel van EBN in contractuele samenwerkingsverban-

handelen in aardgas. Daarbij heeft EBN een deelname

Krachtens artikel 20.2 van de statuten geeft de raad van

den op het gebied van gas- en oliewinning in Nederland

voor 45% in NOGAT B.V. en 12% in NGT Extensie. De

commissarissen ook een pre-advies aan de aandeelhou-

en het Nederlands Continentaal Plat. Het gaat dan om

hoofdactiviteit van deze organisaties is aardgastransport

ders. De jaarrekening zal vervolgens worden voorgelegd

EBN’s aandeel in de activa en passiva, alsook in de op-

vanuit de Noordzee.

aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders op

brengsten en kosten van zulke samenwerkingsverbanden.

11 april 2012. Daar zal de jaarrekening vastgesteld en

Daarnaast neemt EBN deel in enkele vennootschappen.

vervolgens gepubliceerd worden. Alle aandelen van EBN
worden gehouden door de Nederlandse Staat.

Samenwerkingsverbanden
Onder samenwerkingsverbanden verstaan we zowel con-

De geconsolideerde jaarrekening van EBN over het jaar

tractuele als vennootschappelijke samenwerkingsverban-

2011 omvat de vennootschap en haar dochteronder-

den met partners waarmee EBN activiteiten uitvoert. Bij

nemingen K13 Extensie Beheer B.V. en F3/A6 Extensie

het uitvoeren van die activiteiten wordt gebruik gemaakt

B.V. en is opgesteld in overeenstemming met de Interna-

van activa waarover EBN samen met die andere partijen

tional Financial Reporting Standards (IFRS) en uitspraken

zeggenschap heeft. EBN verwerkt deze gezamenlijke

van het International Financial Reporting Interpretations

activa en de bijbehorende verplichtingen, kosten en op-

Committee (IFRIC) zoals van kracht per 31 december

brengsten proportioneel in de jaarrekening.

2011 en zoals aanvaard voor gebruik binnen de Europese
Unie en met Titel 9 Boek 2 BW.

Het belangrijkste samenwerkingsverband is de Maatschap
Groningen. In totaal werkt EBN samen met partners in 24

In de geconsolideerde jaarrekening zijn de jaarrekeningen

winningsvergunningen op land,101 winningsvergunningen

verwerkt van EBN en van de entiteiten waarover EBN zeg-

offshore, 47 opsporingvergunningen, de gaszuiverings-

genschap heeft. EBN heeft zeggenschap over een doch-

installatie Emmen en 4 faciliteiten voor ondergrondse

teronderneming als EBN in staat is het financiële beleid en

opslag van aardgas. Het deelnemingspercentage in deze

het bedrijfsbeleid van de dochteronderneming te bepalen

samenwerkingsverbanden varieert van 40% tot 50%. Ook

teneinde voordeel te behalen uit haar activiteiten. De jaar-

neemt EBN deel in de gasbehandelingsinstallatie en de

rekeningen van dochterondernemingen worden opgesteld

pijpleiding K13-Den Helder, de pijpleiding K13 Extensie (via

met dezelfde grondslagen als EBN. Alle transacties, saldi,

een dochteronderneming) en de pijpleiding F3/A6 Extensie

baten en lasten binnen de Groep worden bij de consolida-

(via een dochteronderneming). EBN houdt 100% van de

38 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 39

Grondslagen voor de waardering
en winstbepaling
De jaarrekening is opgesteld op basis van historische
kosten, tenzij anders vermeld.

geactiveerd, als onderdeel van de aanschaffingswaarde

De overige materiële vaste activa worden op lineaire basis

investeringen zijn vereist voordat de productie

van het betreffende materieel actief.

afgeschreven over de verwachte gebruiksduur. In eerste

kan beginnen;

EBN activeert uitgaven voor exploratie. Uitgaven voor

instantie wordt daarbij uitgegaan van twintig jaar voor

— zij zich in een gebied bevinden waar omvangrijke

Omrekening buitenlandse valuta

— commercieel winbare hoeveelheden zijn aangetroffen;

onderstaande activiteiten worden geactiveerd als onder-

hoofdtransportleidingen en faciliteiten voor ondergrondse

De functionele valuta en presentatievaluta van EBN is de

— verdere exploratie- of evaluatieactiviteiten plaatsvinden,

deel van de exploratie- en evaluatieactiva: acquisitie van

opslag van aardgas (Underground Storages (UGS-en)).

euro. Dat geldt ook voor de samenwerkingsverbanden.

dat wil zeggen additionele exploratieputten worden

exploratielicenties, exploratieboringen, trenching (onder-

Voor bedrijfsgebouwen geldt een gebruiksduur van tien

Commerciële transacties en opgenomen leningen in

geboord of daartoe vastomlijnde plannen bestaan

zoek d.m.v. aarddoorsnedes), sampling (monstername)

jaar. Op bedrijfsterreinen wordt niet afgeschreven.

vreemde valuta worden in de administratie verwerkt tegen

voor de nabije toekomst.

en activiteiten in relatie tot evaluatie van de technische en

De geschatte resterende gebruiksduur van deze materiële

commerciële mogelijkheid om mineralen te winnen.

vaste activa wordt elk jaar getoetst. Daarbij wordt rekening

de contante wisselkoersen die gelden op de dag van de
transacties. Monetaire balansposten in vreemde valuta

Het directieteam beoordeelt regelmatig of activering van

worden omgerekend tegen de contante koers per balans-

de uitgaven voor exploratieboringen nog voldoet aan de

Inbrengvergoedingen

datum. Koersverschillen die voortvloeien uit de afwikkeling

hierboven genoemde criteria en of de boringen kunnen

Niet geactiveerd worden uitgaven voor: topografisch -,

van deze transacties en uit de omrekening van monetaire

worden voortgezet. Exploratieputten die ouder dan 12

geologisch -, geochemisch - en geofysisch onderzoek,

Een materieel vast actief wordt niet langer in de balans

balansposten worden in het resultaat verwerkt.

maanden zijn, worden nog aanvullend beoordeeld om vast

tenzij ze samenhangen met reeds bestaande en aange-

opgenomen wanneer het wordt afgestoten of wanneer er

te stellen of de feiten en omstandigheden zijn gewijzigd en

toonde velden (bijvoorbeeld om beter te weten waar men

geen toekomstige economische voordelen meer worden

Onderscheid tussen activa en passiva
naar termijnen

of bovengenoemde voorwaarden nog van toepassing zijn.

moet boren). Als deze uitgaven worden aangerekend als

verwacht uit het verdere gebruik, of in geval van teruggave

onderdeel van inbrengvergoedingen worden zij geacti-

of verkoop van de vergunning. Een eventuele bate of ver-

Een actief wordt als vlottend aangemerkt als het naar

Inbrengvergoedingen

veerd. Inbrengvergoedingen worden over het algemeen

lies voortvloeiend uit het niet langer in de balans opnemen

verwachting binnen 12 maanden na balansdatum wordt

De kosten van betaalde inbrengvergoedingen – voorname-

namelijk alleen betaald als winning haalbaar lijkt. Hierdoor

van het actief, wordt in het resultaat verwerkt.

gerealiseerd. Een verplichting of schuld wordt als kort-

lijk exploratiekosten en rentevergoedingen met betrekking

bestaat in dat geval meer zekerheid dan in het geval zelf

lopend aangemerkt als deze binnen 12 maanden na

tot bewezen reserves – worden geactiveerd en afgeschre-

dit onderzoek wordt uitgevoerd.

balansdatum wordt afgewikkeld.

ven op basis van de Unit-of-Production methode (in de
volgende paragraaf volgt de toelichting).

Materiële vaste activa

gehouden met economische en technologische veroudering en met normale slijtage.

Investeringen en boringen in aanleg
Er wordt niet afgeschreven op investeringen en boringen

Materiële vaste activa voor de gas- en oliewinning worden

in aanleg.

afgeschreven op basis van de Unit-of-Production (UoP)

Materiële vaste activa ten behoeve

methode: de verhouding tussen de productie in het boek-

Financieringskosten projecten

Exploratieboringen

van de productie

jaar en de PRMS reserve categorieën bewezen reserves

Vanaf 1 januari 2009 worden de financieringskosten van

Uitgaven voor exploratieputten worden geactiveerd

De materiële vaste activa voor de gas- en oliewinning en

per 31 december van dat boekjaar. Deze reserves zijn

projecten geactiveerd.

(boringen in aanleg). Als blijkt dat de exploratieput droog

de overige bedrijfsmiddelen worden gewaardeerd tegen

bepaald volgens de definities zoals ze door de Society

is, worden deze uitgaven vervolgens ten laste van het

de aanschaffingswaarde onder aftrek van afschrijvingen

of Petroleum Engineers (SPE), World Petroleum Council

Het gehanteerde rentepercentage gedurende het boekjaar

resultaat gebracht. Zolang er bij een gas- of olievoerende

en eventuele bijzondere waardeverminderingen. Vervan-

(WPC), American Association of Petroleum Geologists

wordt gebaseerd op het gemiddelde rentepercentage voor

exploratieput geen productie is, wordt op de betreffende

gingsinvesteringen die een verbetering vormen, worden

(AAPG) en Society of Petroleum Evaluation Engineers

de langlopende leningen van het afgelopen boekjaar.

activa niet afgeschreven.

geactiveerd en identieke vervangingsinvesteringen komen

(SPEE) zijn vastgelegd in het Petroleum Resources

ten laste van de winst- en verliesrekening. De geschatte

Management Systeem. De reserves zijn gebaseerd op

Uitgaven van exploratieputten die meer dan 12 maanden

kosten van buitengebruikstelling, ontmanteling en ver-

de huidige inschattingen van EBN’s bewezen reserves en

oud zijn worden ten laste van het resultaat gebracht, tenzij:

wijdering van platforms en andere installaties worden

productieprofielen.

40 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 41

Financiële vaste activa

rende eenheid overeen met een concessie. Bij de bepaling

Eigen vermogen

voorziening is gebaseerd op opgaven van de operators

Een geassocieerde deelneming is een belang in een ge-

van de indirecte opbrengstwaarde worden de geschatte

Het eigen vermogen van EBN bestaat uit aandelenkapitaal

en wijzigingen hierin zullen, na een eigen beoordeling door

heel waarin EBN invloed van betekenis heeft, maar geen

toekomstige kasstromen contant gemaakt tegen een

en nog uit te keren dividend. De Staat der Nederlanden is

EBN, doorgaans leiden tot een overeenkomstige aanpas-

beslissende zeggenschap kan uitoefenen.

disconteringsvoet vóór belastingen, gebaseerd op de

de enige aandeelhouder van EBN. Het dividend dat aan

sing van de geactiveerde opruimkosten van de betreffende

De geassocieerde deelnemingen worden verwerkt op

marktrente plus een opslag voor de specifieke risico’s van

de aandeelhouder moet worden uitgekeerd, wordt als

materiële vaste activa.

basis van de equity-methode. Dat houdt in dat het aan-

het actief.

verplichting opgenomen in de periode waarover deze ver-

deel van EBN in een geassocieerde deelneming wordt

schuldigd is, conform de statuten van EBN. Uitzondering

De voorziening voor bodemdaling richt zich op bepaalde

bepaald op het EBN-aandeel in de netto activa van deze

Wanneer de realiseerbare waarde van een actief lager is

daarop vormt het voorgestelde slotdividend. Dat wordt

bijkomende verplichtingen die ontstaan tijdens de winning-

deelnemingen, verminderd met een eventuele bijzondere

dan de boekwaarde, wordt de boekwaarde afgeboekt tot

pas opgenomen als een verplichting na vaststelling door

fase.

waardevermindering. Het belang van EBN bij de winst of

de realiseerbare waarde. Een bijzondere waardevermin-

de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.

het verlies van de geassocieerde deelneming wordt op-

dering wordt, eventueel ten dele, teruggedraaid bij een

genomen in het resultaat.

wijziging in de schatting die van belang is voor de bepaling

Voorzieningen

Opgenomen leningen worden tegen geamortiseerde

van de realiseerbare waarde. Bijzondere waardeverminde-

Voorzieningen worden in de balans opgenomen wanneer

kostprijs verantwoord. De eerste waardering vindt plaats

Wanneer het aandeel van EBN in het verlies van een geas-

ringen worden op een afzonderlijke regel in het overzicht

aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

tegen reële waarde onder aftrek van kosten. De leningen in

socieerde deelneming de boekwaarde van deze deelne-

van totaalresultaat opgenomen.

1 ) er is een juridische of feitelijke verplichting als gevolg

vreemde valuta worden op balansdatum tegen de dan gel-

Schulden

van een gebeurtenis uit het verleden;

ming – inclusief eventuele andere vorderingen – overtreft,
wordt de boekwaarde tot nihil teruggebracht. Er worden

Voorraden

geen verdere verliezen verantwoord, tenzij EBN verplich-

dende koers geherwaardeerd. Agio of disagio op leningen

2 ) en het is waarschijnlijk dat middelen aan de onderne-

wordt gedurende de looptijd van de betreffende leningen

De voorraden ondergronds gas en voorraden materialen

ming zullen worden onttrokken om aan de verplichting

afgeschreven. De interestlasten worden toegerekend aan

tingen van de geassocieerde deelneming op zich heeft

worden gewaardeerd tegen de gemiddelde inkoopprijzen

te voldoen;

het resultaat van de periode waarop zij betrekking hebben

genomen via een garantie of andere verplichting.

of lagere netto opbrengstwaarde. De voorraad boven-

Ongerealiseerde winsten en verliezen uit transacties met

grondse condensaat en olie worden gewaardeerd tegen

geassocieerde deelnemingen worden geëlimineerd naar

de netto-opbrengstwaarde per het einde van het jaar.

3 ) en er kan een betrouwbare schatting worden gemaakt

volgens de effectieve interestmethode.

van het bedrag van de verplichting.

Pensioenen
Als het effect van de tijdswaarde van geld materieel is,

EBN heeft een toegezegde pensioenregeling, welke on-

Vorderingen

worden voorzieningen bepaald door de verwachte

dergebracht is bij het pensioenfonds ABP. EBN verwerkt

Bijzondere waardeverminderingen

De vorderingen worden opgenomen tegen geamortiseerde

kasstromen contant te maken tegen een rentevoet

deze pensioenregeling als toegezegde bijdrage regeling

Elke balansdatum wordt beoordeeld of er aanwijzingen

kostprijs met een eventuele waardecorrectie in verband

vóór belastingen.

omdat het pensioenfonds niet in staat is om het aandeel

zijn dat de boekwaarde van een vast actief (een materieel

met oninbaarheid. De eerste waardering vindt tegen reële

Als een contante waarde is berekend, wordt de toe-

van EBN in de onderliggende pensioenverplichting, fonds-

of financieel vast actief) boven de realiseerbare waarde

waarde plaats.

name van de voorziening door het verloop van de tijd

beleggingen en kosten van de regeling op consistente en

beschouwd als rentelast. De voorziening voor uitgestelde

betrouwbare wijze uit te splitsen.

verhouding van het EBN-aandeel in deze deelnemingen.

(de hoogte van indirecte en directe opbrengstwaarde) ligt.
In dat geval wordt overgegaan tot een bijzondere waar-

Liquide middelen

devermindering (‘impairment’). Wanneer een actief niet in

Onder liquide middelen verstaan we kasmiddelen, bank-

ruime mate zelfstandig voor een instroom van kasmiddelen

tegoeden en deposito’s bij banken met een resterende

De voorziening voor opruimkosten is bedoeld voor de

Voorwaardelijke activa en passiva worden niet in de balans

zorgt, wordt de realiseerbare waarde bepaald voor de

looptijd van minder dan drie maanden. Bankschulden

voorziene geschatte kosten van buitengebruikstelling,

opgenomen.

kasgenererende eenheid waartoe het actief behoort. Voor

worden opgenomen onder de kortlopende schulden.

ontmanteling en terreinherstel gebaseerd op de huidige

EBN komt bij de materiële vaste activa een kasgenere-

42 | EBN Jaarverslag | 2011

belastingverplichtingen wordt niet contant gemaakt.

Voorwaardelijke activa en passiva.

eisen, technologie en schattingen. De hoogte van deze

EBN Jaarverslag | 2011 | 43

Emissierechten

Financiële baten en lasten

EBN moet door haar belang in de samenwerkingsverban-

Rentebaten en rentelasten worden opgenomen op tijds-

den voldoen aan wetgeving met als doel vermindering van

evenredige basis. Daarnaast worden onder deze post de

de uitstoot van broeikasgassen. De operator verhandelt de

interestkosten in verband met oprenting van voorzieningen

emissierechten namens de partners in de samenwerkings-

opgenomen.

verbanden.

Resultaat geassocieerde deelnemingen
De operator reserveert emissierechten om te kunnen vol-

Het aandeel in het resultaat financiële vaste activa wordt

doen aan leveringsverplichtingen. De rechten worden niet

bepaald op een deel van de resultaten over het verslagjaar

opgenomen in de balans. Er wordt een bate opgenomen

dat overeenkomt met het belang van EBN, na aftrek van

wanneer de operator het EBN-aandeel in de overtollige

de belastingen daarop.

ook het
openbaarvervoer
heeft aardgas
ontdekt

emissierechten verkoopt. Als de operator emissierechten
moet bijkopen, neemt EBN voor haar aandeel daarin een

Belastingen

last op.

De winstbelasting wordt bepaald volgens de ‘balansmethode’. Belastinglasten worden opgenomen in het over-

Netto-omzet

zicht van totaal resultaat, behalve voor zover zij betrekking

De netto-omzet uit de verkoop van gas, olie en con-

hebben op een post die rechtstreeks is opgenomen in de

densaat wordt verantwoord op moment van levering.

overige ongerealiseerde resultaten.

Dat is het moment waarop het eigendom en de risico’s
van de geleverde goederen overgaan op de afnemer.

Actuele belastingen zijn de belastingen die naar verwach-

De opbrengsten uit de gas- en oliewinning door middel

ting betaald moeten worden over de fiscale winst over het

van activa waarin EBN samen met andere producenten

jaar, op basis van de belastingtarieven per balansdatum,

deelneemt, worden opgenomen op basis van het relatieve

en eventuele aanpassingen in de te betalen belastingen

belang van EBN hierin.

over voorgaande jaren.

Bedrijfslasten

Latente belastingvorderingen en -verplichtingen worden

De kosten worden bepaald op basis van historische

opgenomen op basis van de verwachte fiscale conse-

kosten. De kosten omvatten het met het belang overeen-

quenties van tijdelijke verschillen tussen de fiscale en

komend aandeel in de kosten van de samenwerkingsver-

de commerciële boekwaarde van activa en passiva. De

banden, evenals de beheerskosten.

latente belastingvorderingen en -verplichtingen worden

Bij operationele kosten zijn ook de aan de Staat verschul-

berekend tegen de per balansdatum geldende of mate-

digde uitkeringen inbegrepen.

rieel vastgestelde belastingtarieven en -wetten die naar
verwachting van toepassing zijn wanneer de betreffende
latente belastingvorderingen en verplichtingen worden
afgewikkeld.

44 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 45

stadsparkeerplan leiden:
“Onze shuttledienst maakt gebruik van aardgas, waardoor de historische
binnenstad minder wordt belast door fijnstof.”
Financiële derivaten
Financiële derivaten worden initieel in de balans opge-

— IFRIC 19 Extinguishing Financial Liabilities with
Equity Instruments

nomen tegen de reële waarde en vervolgens op iedere
balansdatum gewaardeerd tegen de actuele reële waarde.

De volgende standaarden, aanpassingen van standaarden

De daaruit voortvloeiende baten of lasten worden in het

en interpretaties, die nog niet van kracht zijn of nog niet

resultaat verwerkt. EBN past geen hedge accounting toe.

door de Europese Unie zijn bekrachtigd, worden door
EBN nog niet toegepast:

International Financial Reporting
Standards (IFRS)
Nieuwe en gewijzigde IFRS-standaarden en IFRIC-

— IFRS 7 Financial Instruments:
Disclosures - Amendment to Disclosures

interpretaties waarvan de toepassing van kracht is vanaf

— IFRS 9 Financial Instruments

boekjaar 2011, zijn niet verwerkt, omdat deze niet van

— IFRS 10 Consolidated Financial Statements

toepassing zijn voor EBN.

— IFRS 11 Joint Arrangements
— IFRS 12 Disclosure of Interests in Other Entities

In de jaarrekening van 2011 zijn de consequenties van

— IFRS 13 Fair Value Measurement

de volgende standaarden en interpretaties, waarvan de

— IAS 1 Presentation of Financial Statements

toepassing van kracht is vanaf boekjaar 2011 verwerkt:

— IAS 12 Income Taxes- Recovery of Tax Assets
— IAS 19 Employee Benefits

— IAS 24 Related Party disclosures

— IAS 27 Separate Financial Statements

— IAS 32 Financial Instruments:

— IAS 28 Investments in Associates and Joint Ventures

Presentation – Classification of Rights Issues
— IFRIC 14 Prepayments of a Minimum Funding

— IFRIC 20 Stripping Costs in the Production Phase
of Surface Mine

Requirement
— Improvements to IFRS

EBN verwacht dat de toepassing van deze nieuwe standaard, aanpassingen van standaarden en nieuwe IFRIC-

In de jaarrekening van 2011 zijn de consequenties van

interpretaties in toekomstige boekjaren geen materiële

de volgende standaarden en interpretaties, waarvan de

gevolgen zullen hebben voor de jaarrekening van de

toepassing van kracht is vanaf boekjaar 2011, niet van

onderneming.

toepassing voor EBN en hebben derhalve ook geen effect:

46 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 47

geconsolideerde winst- en verliesrekening

geconsolideerde balans

in EUR mln

in EUR mln

netto omzet
heffingen

noot

2011

mutaties
t.o.v. 2010

2010

activa

2

7.103

10%

6.486

vaste activa

3

2.964

2.571

operationele kosten

4

658

627

afschrijvingen

5

617

499

bedrijfslasten

4.239

bedrijfsresultaat
financiële baten

2.864
6

15%
3%

139

ultimo
2010

materiële vaste activa

10

4.206

3.564

financiële vaste activa

11

113

113

4.319

3.677

2.789

-232

-91

resultaat geassocieerde deelnemingen

7

53

54

netto resultaat
overige ongerealiseerde resultaten

totaal resultaat na belastingen

48 | EBN Jaarverslag | 2011

8
9

-693
2.131

0%
3%

-

2.131

2.768
-692

128

128

ingehouden winst

76

46

204

174

1.338

14

voorzieningen

15

2.033

latente belastingverplichtingen

8

120

48

opgenomen leningen

16

1.733

1.558

overige

17

voorraden

12

68

39

kortlopende schulden

vorderingen

13

1.085

1.244

opgenomen leningen

80

-

327

331

overige

18

derivaten

19

belastingvorderingen
liquide middelen

2.076
-

3%

aandelenkapitaal

noot

16

19

3.902

2.963

713

504

vlottende activa

derivaten
belastingen

ultimo
2010

eigen vermogen

16

2%

ultimo
2011

passiva

langlopende schulden

6

2.824

ultimo
2011

3.697

financiële lasten

resultaat voor belastingen

noot

totaal

19

9

29

1.569

1.643

5.888

5.320

16

belastingschulden

totaal

96

112

956

1.567

17

-

1.782

2.183

5.888

5.320

2.076

EBN Jaarverslag | 2011 | 49

wijzigingen geconsolideerd eigen vermogen

geconsolideerd kasstroomoverzicht

in EUR mln

in EUR mln

stand per 1 januari 2010

aandelenkapitaal

ingehouden
winst

totaal eigen
vermogen

128

30

158

2011

2010

2.131

2.076

bedrijfsactiviteiten
netto resultaat uit doorlopende activiteiten
herleiding naar middelen uit bedrijfsactiviteiten

netto resultaat

-

2.076

overige ongerealiseerde resultaten

-

-

totaal resultaat na belastingen

-

2.076

2.076
-

slotdividend 2009

-

-30

-30

interim-dividend

.

-2.030

-2.030

stand per 31 december 2010

128

46

174

-

2.131

2.131

- resultaat deelnemingen

-53

- ontvangen dividend

53

54

- afschrijvingen

617

499

- mutatie werkkapitaal *

-265

312

- mutatie voorzieningen

19

26

- ten laste van resultaat gebracht

93

75

- ontvangen

45

2

- betaald

-69

-35

- rente

- belastingen
- afwaarderingen

netto resultaat
overige ongerealiseerde resultaten

-

-

-

totaal resultaat na belastingen

-

2.131

2.131

slotdividend 2010

-

-46

-46

interim-dividend

-

-2.055

-2.055

128

76

204

stand per 31 december 2011

De ultimo 2011 ingehouden winst van EUR 76 mln is het voorgestelde slotdividend. Het totaal resultaat over 2011 bedroeg EUR 7.483 per

-54

- ten laste van resultaat gebracht

693

692

- betaald

-717

-818

28

middelen uit bedrijfsactiviteiten

50
444

803

2.575

2.879

investeringsactiviteiten
materiële vaste activa

-611

-607
-611

middelen aangewend voor investeringsactiviteiten

-607

financieringsactiviteiten
winstuitkeringen

-2.320

opname leningen

415

318

aflossing leningen

-

-319

aandeel. Dat was een stijging van 3% ten opzichte van 2010.

mutatie schulden aan kredietinstellingen

Zie in dit verband ook noot 14.

middelen uit financieringsactiviteiten

-1.984

-79

-258
-1.984

-2.243

mutatie liquide middelen

-20

29

stand liquide middelen per 1 januari

29

-

stand liquide middelen per 31 december

9

29

* mutatie werkkapitaal:

50 | EBN Jaarverslag | 2011

- voorraden

-29

-27

- vorderingen
- kortlopende schulden (exclusief leningen, schulden
aan kredietinstellingen en winstuitkeringen)

159

-237

-395

576

-265

312

EBN Jaarverslag | 2011 | 51

Toelichting op de geconsolideerde
jaarrekening

Toelichting op het overzicht van
totaal resultaat

(1) Algemene informatie

deringen (zie kasstroomoverzicht en noot 10), classifica-

(2) Netto omzet

Ultimo 2011 is er nog één personeelslid door DSM bij EBN

Alle bedragen in deze toelichting zijn vermeld in miljoenen

tie van pensioenen en vennootschapsbelasting (latente

EBN oefent één hoofdactiviteit uit, namelijk de exploratie

gedetacheerd. Daarnaast is er ook één persoon vanuit

euro’s, tenzij anders vermeld.

belastingen).

en winning van aardgas en aardolie. De totale omzet is

GasTerra bij EBN gedetacheerd. De totale loonkosten zijn

in Nederland gerealiseerd. Ook de activa waar EBN in

onder de operationele kosten opgenomen. Deze bedroe-

De vennootschappelijke winst- en

Het management wijst erop dat toekomstige gebeurtenis-

participeert, bevinden zich in Nederland. Informatie met

gen in 2011 EUR 8,6 mln (2010: EUR 8,2 mln), waarvan

verliesrekening

sen kunnen afwijken van de voorspellingen en dat schat-

betrekking tot de belangrijkste debiteuren is opgenomen

EUR 6,6 mln bruto lonen (2010: EUR 6,4 mln), EUR 0,3

De vennootschappelijke winst- en verliesrekening van EBN

tingen regelmatig moeten worden bijgesteld.

bij noot 23.

mln sociale lasten (2010: EUR 0,4 mln), EUR 1,1 mln pen-

is op grond van artikel 402 Titel 9 Boek 2 BW op vereenvoudigde wijze opgesteld.

sioenkosten (2010: EUR 1,2 mln) en EUR 0,5 mln overige
De netto omzet 2011 uit bedrijfsvoering bedroeg EUR

kosten (2010: EUR 0,2 mln).

7.103 mln. Ten opzichte van 2010 was dit een stijging

Schattingen en oordelen

van EUR 617 mln (10%).

Per balansdatum had de onderneming geen contractuele

Voor het opstellen van de jaarrekening moeten schattingen

De stijging van de omzet hield voornamelijk verband met

verplichting tot het storten van aanvullende bedragen in

en beoordelingen worden gemaakt. Deze hebben conse-

gerealiseerde hogere opbrengstprijzen (22%) in samen-

het geval van een tekort bij het pensioenfonds anders dan

quenties voor de gerapporteerde bedragen voor activa en

hang met een lagere afzet van aardgas (-9%). Daarnaast

de mogelijkheid van het betalen van hogere toekomstige

passiva, inkomsten en uitgaven en de daaraan gerela-

bleven de afgezette volumes van olie en condensaat

premies.

teerde rapportage van voorwaardelijke activa en passiva

achter bij 2010, gecompenseerd door een hogere olieprijs.

(5) Afschrijvingen

op de datum van de jaarrekening. De resultaten kunnen
door dergelijke inschattingen en beoordelingen worden

(3 en 4) Heffingen en operationele kosten

beïnvloed. In die gevallen worden in de toelichtingen de
grondslagen besproken die het management het meest
belangrijk acht en die vanwege intrinsieke onzekerheid
veelal het meest lastig te voorspellen zijn. De voorziening

in EUR mln

2011

2010

heffingen

2.964

2.571

658

627

operationele kosten

opruimkosten en de activering van opruimkosten in de

2011

2010

afschrijving materiële vaste activa

565

451

afschrijving materiële vaste activa
i.v.m. opruimen

52

48

totaal

617

499

in EUR mln

balans is grotendeels gebaseerd op informatie van opera-

De heffingen kwamen EUR 393 mln (15%) hoger uit dan

tors. EBN volgt de opgave van de operators over produc-

in 2010. Dit betrof voornamelijk de bijzondere afdrach-

De hogere afschrijvingen werden vooral veroorzaakt door-

tiegegevens en bepaalt de gas- en oliereserves volgens

ten aan de Staat met betrekking tot de productie uit het

dat er, in lijn met de regelgeving, nog slechts op bewezen

de definities zoals door SPE, WPC, AAPG en SPEE zijn

Groningen veld in 2011, te weten afdrachten volgens de

en producerende reserves wordt afgeschreven. Voor een

vastgelegd in het PRMS. Voor een nadere toelichting op

Meer Opbrengsten Regeling (MOR) van EUR 2.883 mln

verdere toelichting zie noot 10.

de totstandkoming van deze voorziening wordt verwezen

en een staatsaandeel van EUR 76 mln. De toename in de

naar de “Grondslagen voor de waardering en winstbe-

afdrachten in 2011 was voornamelijk het gevolg van de

paling” paragraaf “Voorzieningen” op bladzijde 43.

hogere gemiddelde gasprijs.

Belangrijke schattingen zijn die welke vereist zijn voor met

De operationele kosten hebben vooral betrekking op

name de bepaling van de realiseerbare waarde bij afwaar-

productie- en transportkosten.

52 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 53

(6) Financiële baten en lasten
in EUR mln
rentebaten

(7) Resultaat geassocieerde deelnemingen

(9) Netto resultaat

verplichtingen nam met EUR 72 mln toe als gevolg van de

In 2011 resulteert een netto resultaat uit doorlopende

volgende wijzigingen:

activiteiten van EUR 2.131 mln. Dat was EUR 55 mln (3%)

2011

2010

in EUR mln

2011

2010

7

1

GasTerra B.V.

14

14

NOGAT B.V.

32

33

in EUR mln

NGT-Extensie

7

7

stand per 1 januari

totaal

53

54

rentebaten op financiële instrumenten
op reële waarde via het resultaat

40

35

baten op financiële instrumenten op
reële waarde via het resultaat

90

12

overige financiële baten

2

1

totaal financiële baten

139

49

rentelasten

-40

-45

rentelasten op financiële instrumenten
op reële waarde via het resultaat

Het saldo van latente belastingvorderingen en belasting-

-50

-45

lasten op financiële instrumenten op
reële waarde via het resultaat

-46

-

rentelast op contant gemaakte

-25

-24

overige financiële baten en lasten

-71

-10

totaal financiële lasten

-232

-124

netto financieringslasten

-93

-75

Vanwege het hogere volume van beschikbare liquiditeiten

(8) Belastingen

2010

latente belastingvorderingen

19

25

latente belastingverplichtingen

-67

-65

totaal

-48

-40

- verschil commerciële en fiscale
waardering materiële vaste activa

-155

-2

- v erschil commerciële en fiscale
waardering voorzienigen

83

-6

-120

-48

mutaties als gevolg van:

2011

2010

actuele belastingen lopend jaar

622

684

latente belastingen
afkomstig van tijdelijke verschillen

71

8

totaal

693

692

in EUR mln

hoger dan over 2010.
2011

stand per 31 december

De effectieve belastingdruk over 2011 was met 25,0%
nagenoeg gelijk aan 2010 (25,5%).

waarvan:

In 2011 bedroeg het nominale tarief van de vennoot-

- latente belastingvorderingen

102

19

schapsbelasting in Nederland 25,0% (2010: 25,5%).

- latente belastingverplichtingen

-222

-67

mutatie vordering

83

-6

mutatie verplichting

-155

-2

in het verslagjaar lagen de rentebaten op een hoger niveau
dan in 2010.

Onder de latente belastingvorderingen en -verplichtingen
worden de toekomstige belastingvorderingen en -verplich-

De rentelasten betreffen de lasten op opgenomen kort-

tingen verstaan die onder meer voortvloeien uit tijdelijke

lopende en langlopende leningen.

verschillen tussen het vermogen berekend op basis van
bedrijfseconomische grondslagen en het vermogen be-

De baten en lasten op financiële instrumenten betreffen

paald volgens fiscale grondslagen.

naast het renteresultaat vooral het koersresultaat op de
aan langlopende leningen gerelateerde derivaten.

54 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 55

Toelichting op de balans

(10) Materiële vaste activa

De investeringen in 2011 ad EUR 611 mln waren 1%

bedrag van EUR 1,4 mln aan financieringskosten geacti-

De samenstelling en het verloop van deze post blijkt uit het onderstaande overzicht:

hoger dan in 2010 (EUR 607 mln). De splitsing van deze

veerd.

investeringen tussen op land en offshore was EUR 228
in EUR mln

productie,
transport en
boringen
opslagfaciliteiten

totaal

inbrengvergoedingen

investeringen
en boringen
in aanleg

activering
opruimkosten

mln (2010: EUR 224 mln) respectievelijk EUR 383 mln

(11) Financiële vaste activa

(2010: EUR 383 mln).

Onder financiële vaste activa verstaat EBN de deelneming

stand 01-01-2010

van 40% in GasTerra B.V., de 45% deelneming in NOGAT

aanschaffingswaarde

10.713

5.730

2.495

1.428

574

486

afschrijvingen

7.265

4.152

1.636

1.157

320

-0

De toename in de activering van de geschatte opruimkosten

B.V. en een aantal kleinere participaties, waaronder de

boekwaarde

3.448

1.578

859

271

254

486

van installaties bedroeg in 2011 EUR 675 mln (2010: positief

12% deelneming in de NGT-Extensie. Deze laatste deel-

EUR 57 mln). Voor een verdere toelichting zie noot 15.

neming is opgenomen onder ‘overige’.

mutaties in 2010

De geassocieerde deelnemingen worden verwerkt op

aanschaffingswaarde:
- investeringen

607

139

48

-

-

420

- inbedrijfstellingen

-

80

82

-

-

-162

- activering financieringskosten

1

-

-

-

-

Naar aanleiding van de toepassing van IAS 23 “Borrowing

basis van de equity-methode. Het resultaat wordt jaarlijks

1

Costs” is voor het project Bergermeer gasopslag het

uitgekeerd, als gevolg daarvan zijn er geen wijzigingen in

geactiveerde bedrag met 3,7% opgerent en daarmee een

de balansposities van de betreffende deelnemingen.

- activering opruimkosten

57

-

-

-

57

-

- buitenbedrijfstellingen

-1

-1

-

-

-

-

- afboeking droge putten

-50

-

-

-

-

-50

-499

-250

-181

-20

-48

-

afschrijvingen:
- afschrijvingen
- buitenbedrijfstellingen

1

1

-

-

-

-

116

-31

-51

-20

9

209

stand ultimo 2010
aanschaffingswaarde

11.327

5.948

2.625

1.428

631

695

afschrijvingen

7.763

4.401

1.817

1.177

368

-

boekwaarde

3.564

1.547

808

251

263

695

- investeringen

463

239

49

6

-

169

- investeringen exploiratieboringen

148

-

131

-

-

17

- inbedrijfstellingen

-

329

245

-

-

-574

- activering financieringskosten

1

-

-

-

-

1

mutaties in 2011

- activering opruimkosten

675

-

-

-

675

-

- buitenbedrijfstellingen

-20

-20

-

-

-

-

- afboeking droge putten

-28

-

-

-

-

-28

-617

-298

-242

-26

-51

-

afschrijvingen:
20

20

-

-

-

-

642

270

183

-20

624

-415

aanschaffingswaarde

12.566

6.496

2.919

1.434

1.306

280

afschrijvingen

8.360

4.679

2.059

1.203

419

-

boekwaarde

4.206

1.817

860

231

887

280

- buitenbedrijfstellingen

stand ultimo 2011

56 | EBN Jaarverslag | 2011

NOGAT

overige

2011
totaal

GasTerra

NOGAT

overige

2010
totaal

stand per 1 januari

86

13

14

113

86

13

14

113

aandeel in resultaat

14

32

6

52

14

33

7

54

ontvangen dividend

-14

-32

-6

-52

-14

-33

-7

-54

stand per 31 december

86

13

14

113

86

13

14

113

De volgende tabel geeft samenvattende financiële informatie over de geassocieerde deelnemingen GasTerra B.V.,

aanschaffingswaarde:

- afschrijvingen

GasTerra

in EUR mln

NOGAT B.V. en de NGT-Extensie op 100%-basis.

GasTerra

NOGAT

NGTExtensie

2011
totaal

GasTerra

NOGAT

NGTExtensie

2010
totaal

kortlopend

4.017

84

-

4.101

4.553

79

-

4.632

langlopend

33

44

14

91

29

50

11

90

kortlopend

3.834

7

1

3.842

4.366

10

8

4.384

langlopend

-

-

-

-

-

-

-

-

21.095

106

78

21.279

18.357

114

77

18.548

36

71

74

181

36

68

60

164

in EUR mln
balanstotaal activa

schulden

netto omzet
netto resultaat

EBN Jaarverslag | 2011 | 57

(12) Voorraden

(14) Eigen vermogen
2011

2010

materiaal

5

6

gas

61

33

condensaat en olie

2

-

totaal

68

39

in EUR mln

in EUR mln
stand per 1 januari

totaal resultaat
slotdividend voorgaand jaar
interim-dividend

De voorraad gas is gestegen door verdere gasinjectie in

stand per 31 december

2011

2010

174

158

2.131

2.076

-46

-30

-2.055

-2.030

204

174

(15) Voorzieningen

prijspeil, zonder rekening te houden met inflatie, en con-

De voorziening opruimkosten omvat verplichtingen met

tant gemaakt met een reële rente van 0,3% (2010: 2,0%).

een looptijd van 1 tot 50 jaar.

De tegenhanger van de contant gemaakte voorziening

De voorziening bodemdaling omvat eveneens verplichtin-

is gerubriceerd onder de materiele vaste activa en wordt

gen met een looptijd van 1 tot 50 jaar.

afgeschreven op basis van UoP-methode.

De voorziening opruimkosten is hoofdzakelijk gebaseerd

Het totaal van de voorzieningen werd verhoogd met

op opgaven van de operators en wordt bepaald middels

EUR 695 mln. Dit is het saldo van de volgende wijzigingen:

een schatting van de kosten op basis van het huidige

de Bergermeer gasopslag.
EBN draagt maandelijks het (voorlopige) resultaat af aan

(13) Vorderingen

in EUR mln

de aandeelhouder, het ministerie van EL&I. Deze perio-

stand per 1 januari 2010

Deze zijn als volgt te specificeren:

dieke winstafdracht is sterk bepalend voor de balansstruc2011

2010

vorderingen op geassocieerde
deelneming

873

934

overige handelsdebiteuren

39

29

totaal handelsdebiteuren

912

963

overige vorderingen en transitoria

173

281

1.085

1.244

in EUR mln

totaal

opruimkosten

bodemdaling

totaal

1.195

60

1.255

-

3

3

tuur van EBN en resulteert in een relatief beperkt eigen

dotatie

vermogen voor de onderneming. Daar staat echter een

onttrekking

-4

-1

-5

zeer omvangrijke cashflow gedurende het hele jaar tegen-

herziening

61

-

61

over. Het financieringsbeleid van EBN is gebaseerd op

oprenten

24

-

24

1.276

62

1.338

-

5

5

het handhaven van een vrije toegang tot de voornaamste
kapitaalmarkten. Moody’s en Standard & Poors onderhou-

stand per 31 december 2010

den daarvoor een rating met betrekking tot EBN. De rating
van EBN is sinds jaren een triple-A.

dotatie

Het maatschappelijke, tevens geplaatste en volgestorte

onttrekking

-9

-1

-10

De vorderingen waren met EUR 159 mln (13%) gedaald,

aandelenkapitaal beloopt EUR 128 mln in 2011 (2010:

herziening

675

-

675

voornamelijk als gevolg van lagere afgezette volumes

EUR 128 mln) en bestaat uit 284.750 aandelen (2010:

oprenten

25

-

25

in het vierde kwartaal 2011 ten opzichte van het vierde

284.750 aandelen) met elk een nominale waarde van EUR

kwartaal in 2010.

450,00. Het gedeclareerde dividend per aandeel bedroeg

1.967

66

2.033

stand per 31 december 2011

EUR 7.378 (2010: EUR 7.234)
De verhoging van de voorziening opruimkosten ad EUR

kosten en aangepaste inzichten met betrekking tot de

Het voorgestelde slotdividend van EUR 76 mln (2010: EUR

691 mln werd vooral veroorzaakt door een actualisering

tijdstippen van beëindiging van de productie. Daarnaast is

46 mln) wordt uitgekeerd na vaststelling van de jaarreke-

van de geschatte kosten voor het ontmantelen en oprui-

voor de bepaling van de contante waarde een disconte-

Voor wat betreft het kredietrisico wordt verwezen naar

ning door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.

men van installaties door toename van de ingeschatte

ringsvoet van 0,3% gehanteerd (2010: 2,0%).

noot 19.

Dit bedrag is het saldo van de netto winst à EUR 2.131

De geassocieerde deelneming betreft GasTerra B.V. waarin
EBN voor 40% deelneemt.

mln en het al uitgekeerde interim-dividend à EUR 2.055
mln. Het voorgestelde slotdividend is niet in mindering
gebracht op het eigen vermogen.

58 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 59

(16) Opgenomen kortlopende en langlopende leningen
2011

in EUR mln

2010

De leningen en de bijbehorende rentelasten in vreemde

(17) Overige langlopende schulden

valuta zijn via cross currency interest rate swaps volledig

Dit is hoofdzakelijk een schuld van EUR 17 mln (2010:

omgezet naar euro’s. Daardoor worden de koerseffecten

EUR 17 mln) aan de Staat uit hoofde van een stockdivi-

op de langlopende schulden zoals die uit de tabel blijken

dend van GasTerra B.V.. De Staat heeft recht op een deel

totaal

waarvan
kortlopend

totaal

waarvan
kortlopend

geneutraliseerd. Het gemiddelde interestpercentage van

van het aan EBN toekomende dividend van GasTerra B.V.

1.871

288

1.420

-

alle langlopende leningen, inclusief de effecten van de

bij liquidatie van GasTerra B.V..

onderhandse leningen

150

-

138

-

cross currency interest rate swaps, is 3,4% (2010: 3,7%).

commercial paper

425

425

504

504

Alle langlopende leningen zijn vastrentend. Met uitzonde-

(18) Overige kortlopende schulden

ring van de aan de JPY 2004/2014 lening gerelateerde

Deze post is als volgt samengesteld:

2.446

713

2.062

504

obligatieleningen

totaal

cross currency interest rate swap, is het rentetype van de
2011

2010

handelscrediteuren

251

170

schulden inzake rente

32

35

heffingen

525

950

overige schulden

148

412

totaal

956

1.567

in EUR mln

cross currency interest rate swaps vast.
In 2011 vervielen er geen obligatieleningen of onderhandse

In 2012 zal een obligatielening met een nominale waarde

leningen. Het totaal van de opgenomen leningen is met

van CHF 350 mln afgelost worden. Deze zijn in 2011 ver-

De volgende tabel geeft een overzicht van de opgenomen

EUR 384 mln (+19%) toegenomen. Deze toename is

antwoord als kortlopende leningen. Er zijn geen zekerhe-

obligaties en onderhandse leningen, gerangschikt op

vooral het gevolg van de uitgifte van twee nieuwe

den verstrekt over de opgenomen leningen met een totale

vervaldatum.

obligatieleningen met een totale nominale waarde van

schuldrest ultimo 2011 van EUR 2.446 mln. In de overeen-

CHF 500 mln met vervaldata in 2016 en 2023.

komsten van deze leningen zijn clausules opgenomen die

in EUR mln

2011

2010

binnen 1 jaar

288

-

Opgenomen langlopende leningen

binnen 1 tot 2 jaar

370

280

De balanspost langlopende leningen is als volgt

binnen 2 tot 3 jaar

482

360

een lagere uitstaande verplichting met betrekking tot de

samengesteld:

binnen 3 tot 4 jaar

-

466

MOR.

binnen 4 tot 5 jaar

288

-

na 5 jaar

593

452

totaal

2.021

1.558

het stellen van zekerheden beperken.

in EUR mln

2011

2010

JPY

5.000 mln

1,59 %

onderhandse lening

2004/2014

50

46

CHF

350 mln

1,75 %

openbare lening

2005/2012

288

280

CHF

450 mln

2,75 %

openbare lening

2006/2013

370

360

Van het totaal van de opgenomen leningen heeft minder

CHF

400 mln

3,00 %

openbare lening

2007/2014

329

320

dan 50% een resterende looptijd langer dan 3 jaar. Van

CHF

125 mln

3,00 %

openbare lening

2007/2014

103

100

de leningen die na 5 jaar vervallen, vervalt EUR 100 mln in

JPY

10.000 mln

1,775 %

onderhandse lening

2007/2017

100

92

2017, EUR 370 mln in 2020 en EUR 123 mln in 2023.

CHF

325 mln

2,125 %

openbare lening

2010/2020

267

260

CHF

125 mln

2,125 %

openbare lening

2010/2020

103

100

CHF

350 mln

0,75 %

openbare lening

2011/2016

288

-

CHF

150 mln

1,625 %

openbare lening

2011/2023

123

-

2.021

1.558

totaal

60 | EBN Jaarverslag | 2011

De afname bij de heffingen is voornamelijk het gevolg van

EBN Jaarverslag | 2011 | 61

beleid om financiële risico’s
te beheersen
(19) Risicobeheer

tot de geld- en kapitaalmarkten, onder andere door een

Kredietrisico

uitzondering van één cross currency interest rate swap zijn

prudent financieringsbeleid, gericht op handhaving van

Het kredietrisico voor EBN bestaat hoofdzakelijk uit de

alle lange termijn schuldposities vastrentend.

Algemeen

de korte- en lange termijn credit ratings op de hoogste

uitgezette deposito’s bij kredietinstellingen, de beleggingen

De belangrijkste financiële risico’s voor EBN zijn het liqui-

niveaus. Investeringsbeslissingen worden geëvalueerd op

in geldmarktfondsen en de marktwaarde van uitstaande

Onderstaande analyse van de gevoeligheid van opgeno-

diteitsrisico, kredietrisico en het marktrisico (bestaande uit

basis het verwachte rendement met inachtname van de

financiële derivaten. EBN beperkt kredietrisico door uit-

men leningen en daaraan gekoppelde financiële derivaten

een renterisico en een valutarisico). Het financiële beleid

gemiddelde gewogen vermogenskostenvoet van EBN.

sluitend zaken te doen met financiële instellingen met een

voor rentebewegingen, gaat uit van een onmiddellijke ver-

hoge kredietwaardigheid en door vaststelling van speci-

andering van 1%-punt in de rentetarieven ten opzichte van

van EBN is erop gericht om de effecten van koers- en
renteschommelingen op activa en passiva te beperken.

Liquiditeitsrisico

fieke kredietlimieten per financiële instelling, gebaseerd

het niveau op 31 december 2011. Alle andere variabelen

EBN maakt gebruik van financiële derivaten om de rente-

EBN beschikt over een commercial paper programma

op de credit rating van de desbetreffende instelling. Voor

worden daarbij constant gehouden. Een verlaging van de

en valutarisico’s te beheersen die verbonden zijn aan met

van EUR 2.000 mln. Dat is onveranderd ten opzichte

uitzettingen geldt minimaal een P-1 of A-1 korte termijn

rentetarieven met 1%-punt zou resulteren in een geschatte

name de financiering van bedrijfsactiviteiten. De onder-

van 2010. Hiervan was ultimo 2011 EUR 1.575 mln niet

rating van Moody’s respectievelijk Standard & Poor’s én

daling van de netto financieringslasten met EUR 20 mln

neming neemt geen speculatieve posities in met financiële

opgenomen.

een A2 of A lange termijn rating van Moody’s respectieve-

uitgaande van de portefeuille aan financiële instrumenten

lijk Standard & Poor’s. Voor geldmarktfondsen geldt een

per 31 december 2011. Een toename van de rentetarieven

De volgende tabel geeft inzicht in de te verwachten kas-

minimale credit rating van AAA.

met 1%-punt zou resulteren in een stijging van de netto

Kapitaalbeheer

stromen per jaar met betrekking tot aflossing en rente van

lndien in het kader van langlopende financiering deriva-

financieringslasten van naar schatting EUR 17 mln. Deze

EBN streeft naar continuering van een goede toegang

de leningen en de daaraan gekoppelde derivaten:

tentransacties worden afgesloten, wordt dit uitsluitend

effecten zullen hoofdzakelijk ontstaan omdat de door een

gedaan met tegenpartijen die minimaal een A2 of A

renteverandering veroorzaakte verandering in de markt-

lange termijn rating van Moody’s respectievelijk Standard

waarde van de derivaten rechtstreeks wordt verantwoord

& Poor’s hebben. Er zijn in 2011 geen kredietverliezen

in het resultaat.

derivaten.

2011

in EUR mln

2011

2010

opgenomen
leningen

rentebetalingen

betaling
bij aflossing

kasstroom
derivaten

totale
cash out

totale
cash out

binnen 1 jaar

713

-58

-713

35

-736

-545

Kredietrisico met betrekking tot vorderingen

binnen 1 tot 2 jaar

370

-48

-370

58

-360

-272

EBN verkocht in 2011 91% (2010: 90%) van de omzet

binnen 2 tot 3 jaar

482

-36

-482

131

-387

-325

aan GasTerra B.V. (long term rating S&P AA+) waarvan

binnen 3 tot 4 jaar

-

-22

-

-

-22

-376

binnen 4 tot 5 jaar

288

-22

288-

4-

-313

-11

na 5 jaar

593

-72

-593

92

-574

-430

totaal

2.446

-258

-2.446

312

-2.392

-1.959

opgetreden.

het kredietrisico als laag wordt ingeschat. De vordering op
GasTerra B.V. bedraagt 96% (2010: 97%) van de totale
vorderingen.

Renterisico
Het renterisicobeleid van EBN is gericht op het beperken
van de renterisico’s die samenhangen met de financiering
van de onderneming en tegelijkertijd op het realiseren van
minimale netto-rentelasten. Van de langlopende leningen
en financiële derivaten wordt volgens interne richtlijnen
maximaal 60% als variabel rentend aangehouden. Met

62 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 63

In onderstaande tabel is de gevoeligheid weergegeven

per 31 december 2011 voor veranderingen in de

Valutarisico

Valutarisico’s op langlopende leningen in vreemde valuta

van de reële waarde van de financiële instrumenten

rentetarieven:

EBN dekt valutarisico’s, die voortvloeien uit verkopen en

zijn afgedekt met cross currency interest rate swaps (zie

inkopen, volledig af op het moment waarop de handels-

noot 16). In de onderstaande analyse van de gevoeligheid

vorderingen of handelsverplichtingen zich manifesteren.

van de netto schuld (inclusief financiële derivaten) voor

Ultimo 2011 waren er geen handelsvorderingen door mid-

schommelingen in valutakoersen ten opzichte van de euro

2011

boekwaarde

reële waarde

verandering
reële waarde +1%

verandering
reële waarde -1%

in EUR mln
9

9

-

-

del van een valutatermijncontract afgedekt (ultimo 2010

wordt uitgegaan van een verandering van 10% in alle valu-

vorderingen

1.085

1.085

-

-

USD 10 mln). Valutarisico’s op kortlopende leningen in

takoersen tegenover de euro uitgaande de koersen per 31

kortlopende leningen

-713

-716

2

-2

vreemde valuta worden afgedekt met valutatermijncon-

december 2011, waarbij alle andere variabelen constant

overige kortlopende schulden

-956

-956

-

-

tracten. Ultimo 2011 waren er valutatermijncontracten

worden gehouden. Een verandering van +10% houdt in

-1.733

-1.820

83

-89

afgesloten met een nominale waarde USD 550 mln,

dat de euro zwakker wordt ten opzichte van de vreemde

cross currency swaps positief gebruikt voor langlopende leningen

314

314

-17

19

gerelateerd aan in USD uitgegeven commercial paper (per

valuta’s. Een verandering van -10% betekent een verster-

ultimo 2010 stonden er geen valutatermijncontracten uit).

king van de euro ten opzichte van de vreemde valuta’s.

cross currency swaps negatief gebruikt voor langlopende leningen

-17

-17

-

1

valutatermijncontracten gebruikt voor kortlopende leningen

13

13

-

-

-1.998

-2.088

68

-71

liquide middelen

langlopende leningen

totaal

boekwaarde

reële waarde

verandering
waarde +10%

verandering
waarde -10%

9

9

-

-

vorderingen

1.085

1.085

-

-

kortlopende leningen

-713

-713

-80

65

overige kortlopende schulden

-956

-956

-

-

-1.733

-1.820

-205

168

cross currency swaps positief gebruikt voor langlopende leningen

314

314

190

-155

cross currency swaps negatief gebruikt voor langlopende leningen

-17

-17

47

-39

valutatermijncontracten gebruikt voor kortlopende leningen

13

13

48

-39

totaal

-1.998

-2.085

-

-

2010

boekwaarde

reële waarde

verandering
waarde +10%

verandering
waarde -10%

29

29

-

-

vorderingen

1.244

1.244

-

-

kortlopende leningen

-504

-504

-42

34

overige kortlopende schulden

-1.567

-1.567

-

-

langlopende leningen

-1.558

-1.624

-182

149

cross currency swaps gebruikt voor langlopende leningen

327

327

182

-149

valutatermijncontracten gebruikt voor kortlopende leningen

4

4

42

-34

-2.025

-2.091

-

-

2011
in EUR mln
liquide middelen

2010

boekwaarde

reële waarde

verandering
reële waarde +1%

verandering
reële waarde -1%

in EUR mln
liquide middelen

29

29

-

-

vorderingen

1.244

1.244

-

-

kortlopende leningen

-504

-504

-1

1

overige kortlopende schulden

-1.567

-1.567

-

-

langlopende leningen

-1.558

-1.624

68

-73

327

327

-19

21

4

4

-

-

cross currency swaps positief gebruikt voor langlopende leningen
valutatermijncontracten gebruikt voor kortlopende leningen
valutatermijncontracten gebruikt voor economische afdekking

totaal

-2.025

-2.091

48

-51

langlopende leningen

in EUR mln
liquide middelen

Ultimo 2010 lag de gevoeligheid van de financiëringslas-

EUR 19 mln (+1%-punt wijziging van rente) en positief

ten voor renteveranderingen met betrekking tot de reële

EUR 21 mln (-1%-punt wijziging van rente).

waarde van de financiële instrumenten tussen negatief

valutatermijncontracten gebruikt voor economische afdekking

totaal

64 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 65

Overige toelichtingen

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de boekwaarde

(20) N
 iet uit de balans blijkende rechten
en verplichtingen

(22) T
 oelichting bij het overzicht van
kasstromen

en de geschatte reële waarde van financiële instrumenten:

Zoals aangegeven in de grondslagen voor waardering

Bij het opstellen van het overzicht van kasstromen wordt

en winstbepaling neemt EBN deel in een veelheid van

de indirecte methode toegepast en wordt uitgegaan van

samenwerkingsverbanden. De basis hiervoor is vastgelegd

een vergelijking van beginbalans en eindbalans. Ver-

in overeenkomsten van samenwerking, waaruit meerjarige

volgens worden mutaties geëlimineerd die niet tot een

financiële rechten en verplichtingen voortvloeien voor de

kasstroom hebben geleid. De mutaties in het overzicht

toekomst. Ter indicatie: de resterende verplichtingen ul-

kasstromen kunnen worden ontleend aan de mutatie-

timo 2011 voor 4 grote investeringsprojecten (Bergermeer

overzichten van de betreffende balansposten.

Reële waarde van financiële instrumenten

in EUR mln

31 december 2011

31 december 2010

boekwaarde

reële waarde

boekwaarde

reële waarde

overige deelnemingen

113

113

113

113

kortlopende vorderingen

1.165

1.165

1.244

1.244

financiële derivaten

327

327

331

331

liquide middelen

9

9

29

29

langlopende leningen

1.733

1.820

1.558

1.624

kortlopende leningen

713

716

504

504

financiële derivaten

17

17

-

-

1.052

1.052

1.679

1.679

activa

passiva

overige kortlopende schulden

gasopslag, Q13 Amstel, K4aZ en L5aD) bedragen per
balansdatum EUR 429 mln (2010: EUR 459 mln).

(23) Verbonden partijen

Voorts bedraagt EBN’s (in)directe aandeel in de bewezen

GasTerra B.V. en EBN zijn verbonden partijen. EBN heeft

en waarschijnlijke gasreserves van velden waarin EBN par-

79 (2010: 67) gasverkoopcontracten met GasTerra B.V.

ticipeert per 31 december 2011 431 miljard m GE (2010:

Van de netto omzet van EUR 7.103 mln is EUR 6.488 mln

462 miljard m GE).

gerealiseerd via GasTerra B.V. (2010: EUR 6.486 mln resp.

3

3

EUR 5.831 mln).

(21) Netto schuld
De reële waarden van beursgenoteerde langlopende le-

Onder de vorderingen in 2011 is uit hoofde van leveringen

Kortlopende vorderingen, liquide middelen en kortlopende

ningen zijn gebaseerd op gepubliceerde koersen (niveau 1

schulden worden opgenomen tegen boekwaarde. Gezien

volgens IFRS), de overige reële waarden worden berekend

de korte looptijd van deze instrumenten benadert de

op basis van beschikbare marktinformatie (niveau 2 vol-

boekwaarde de reële waarde. Onderstaande tabel biedt

gens IFRS). Alle financiële activa en verplichtingen tegen

een overzicht van de boekwaarde van financiële derivaten

reële waarde met waarde mutaties door het resultaat clas-

onderverdeeld naar type en doel:

2011

2010

langlopende leningen

1.733

1.558

kortlopende leningen

713

504

in EUR mln
opgenomen leningen:

totaal opgenomen leningen

2.446

2.062

-9

-29

Hierbij wordt verwezen naar noot 14 en noot 18 in de jaar-

financiële derivaten, activa

-310

-331

rekening.

nettoschuld (A)

2.127

1.702

eigen vermogen (B)

204

174

gearing ratio A/(A+B)*100%

91%

91%

liquide middelen

passiva

totaal

327

-

327

4

-

4

totaal financiële derivaten in relatie tot opgenomen leningen

331

-

331

stand per 31 december 2010

331

-

331

cross currency interest rate swaps

314

-17

297

valutatermijncontracten

13

-

13

totaal financiële derivaten in relatie tot opgenomen leningen

327

-17

310

stand per 31 december 2011

327

-17

310

valutatermijncontracten

66 | EBN Jaarverslag | 2011

aan te merken. De heffingen, vennootschapsbelasting
en het totaal resultaat worden afgedragen aan de Staat.

activa

cross currency interest rate swaps

mln (2010: EUR 934 mln).
De Staat als aandeelhouder is als een verbonden partij

sificeren zich naar niveau 2.
in EUR mln

aan GasTerra B.V. een bedrag opgenomen van EUR 873

EBN Jaarverslag | 2011 | 67

(24) Key Management
Voor de toelichting op beloning bestuurders wordt verwezen naar de toelichting op de enkelvoudige jaarrekening.

(25) Gebeurtenissen na balansdatum
Er zijn geen gebeurtenissen na balansdatum welke nader
moeten worden toegelicht.

Utrecht, 21 maart 2012
Directie

Raad van Commissarissen

J.D. Bokhoven

R.M.J. van der Meer
A.H.P. Gratama van Andel
G-J. Kramer
H.M.C.M. van Oorschot

68 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 69

Vennootschappelijke winst- en
verliesrekening
in EUR mln

Vennootschappelijke balans

2011

2010

in EUR mln
noot

ultimo
2011

ultimo
2010

materiële vaste activa

10

4.196

3.552

financiële vaste activa

11

113

113

4.309

3.665

activa
resultaat deelnemingen

60

62

overige resultaten na belastingen

2.071

2.014

netto resultaat

2.131

2.076

overige ongerealiseerde resultaten
totaal resultaat na belastingen

-

-

2.131

2.076

vaste activa

ultimo
2011

ultimo
2010

aandelenkapitaal

128

128

ingehouden winst

76

46

204

174

1.338

passiva
eigen vermogen

noot
14

langlopende schulden
voorzieningen

15

2.033

latente belastingverplichtingen

8

120

48

opgenomen leningen

16

1.733

1.558

overige

17

16

19

3.902

2.963

713

504

vlottende activa
voorraden

12

68

39

kortlopende schulden

vorderingen

13

1.085

1.244

opgenomen leningen

80

-

327

331

overige

18

derivaten

19

belastingvorderingen
derivaten
liquide middelen

totaal

70 | EBN Jaarverslag | 2011

19

19

41

1.579

1.655

5.888

5.320

16

belastingschulden

totaal

96

112

956

1.567

17

-

1.782

2.183

5.888

5.320

EBN Jaarverslag | 2011 | 71

Toelichting op de vennootschappelijke
jaarrekening

Overige gegevens

Algemeen

Overige toelichtingen

Winstbestemming

De vennootschappelijke jaarrekening van EBN is opge-

De enkelvoudige balans omvat de waardering van de

De winstbestemming geschiedt conform het gestelde in

steld in overeenstemming met de in Nederland algemeen

100% deelnemingen, welke zijn geconsolideerd in de

Artikel 21 van de statuten van de Vennootschap.

aanvaarde grondslagen voor financiële verslaggeving en

geconsolideerde jaarrekening.

Aan de aandeelhouder:

de wettelijke bepalingen inzake de jaarrekening zoals

Gezien de minimale verschillen tussen de balansposten

— Wordt jaarlijks een gedeelte van de winst als bijzondere

opgenomen in Titel 9 Boek 2 BW.

in de geconsolideerde en de vennootschappelijke jaarrekening wordt voor verdere toelichting verwezen naar

Voor de bepaling van de grondslagen voor de waardering

de toelichting op de geconsolideerde jaarrekening.

van activa en verplichtingen en resultaatbepaling van de

Deze zijn opgenomen vanaf pagina 52.

winstuitkering uitgekeerd;
— Wordt het resterende deel van de winst als dividend
uitgekeerd.

Gebeurtenissen na balansdatum

vennootschappelijke jaarrekening wordt gebruik gemaakt
van de optie die wordt geboden in artikel 2:362 lid 8 BW.

Servicekosten vergoed aan externe

Hierbij wordt verwezen naar noot 25 in de geconsolideerde

Dit houdt in dat de grondslagen voor de waardering van

accountants

jaarrekening.

activa en verplichtingen en resultaatbepaling van de ven-

De kosten van Ernst & Young, verantwoord onder operati-

nootschappelijke jaarrekening gelijk zijn aan die welke in

onele kosten, bedroegen in 2011:

de geconsolideerde jaarrekening zijn toegepast. Hierbij

EUR 629.000 voor auditservices (statutaire en joint venture

worden deelnemingen, waarop invloed van betekenis

audits) (2010: EUR 443.000), EUR 0 voor belastingadvies

wordt uitgeoefend op het zakelijke en financiële beleid,

(2010: EUR 0) en EUR 187.000 voor overige diensten

op basis van de netto-vermogenswaarde gewaardeerd.

(2010: EUR 144.000).

De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in over-

Beloning bestuurders

eenstemming met International Financial Reporting

De totale bezoldiging van (voormalig) statutaire bestuur-

Standards (‘IFRS’) zoals aanvaard binnen de Europese

ders bedroeg in 2011 EUR 0,9 mln (2010: EUR 0,8 mln).

Unie (EU-IFRS) en met Titel 9 Boek 2 BW. Voor een
beschrijving van de gehanteerde grondslagen wordt

In 2011 bedroeg de vergoeding aan de Commissarissen

verwezen naar pagina 40.

EUR 0,1 mln (2010: EUR 0,1 mln).

Vennootschappelijke winst- en verliesrekening
De vennootschappelijke winst- en verliesrekening is opgesteld in overeenstemming met de op grond van artikel

Utrecht, 21 maart 2012

2:402 BW toegestane beperkingen.
Directie 			

Raad van Commissarissen

J.D. Bokhoven 		

R.M.J. van der Meer

			

A.H.P. Gratama van Andel

			G-J. Kramer
			H.M.C.M. van Oorschot

72 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 73

controleverklaring van de
onafhankelijke accountant
Aan: de Algemene Vergadering van

Verantwoordelijkheid van de accountant

Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-

Aandeelhouders van EBN B.V.

Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel

informatie voldoende en geschikt is om een onderbouwing

Verklaring betreffende overige bij of
krachtens de wet gestelde eisen

over de jaarrekening op basis van onze controle. Wij

voor ons oordeel te bieden.

Ingevolge artikel 2:393 lid 5 onder e en f BW vermelden

Verklaring betreffende de jaarrekening

hebben onze controle verricht in overeenstemming met

Wij hebben de in dit rapport opgenomen jaarrekening

Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controle-

Oordeel betreffende de geconsolideerde

ding van het onderzoek of het jaarverslag, voor zover

2011 van EBN B.V. te Utrecht gecontroleerd. De jaar-

standaarden. Dit vereist dat wij voldoen aan de voor ons

jaarrekening

wij dat kunnen beoordelen, overeenkomstig Titel 9 Boek

rekening omvat de geconsolideerde en de enkelvoudige

geldende ethische voorschriften en dat wij onze controle

Naar ons oordeel geeft de geconsolideerde jaarrekening

2 BW is opgesteld, en of de in artikel 2:392 lid 1 onder

jaarrekening. De geconsolideerde jaarrekening bestaat uit

zodanig plannen en uitvoeren dat een redelijke mate

een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van

b tot en met h BW vereiste gegevens zijn toegevoegd.

de geconsolideerde winst- en verliesrekening over 2011,

van zekerheid wordt verkregen dat de jaarrekening geen

het vermogen van EBN B.V. per 31 december 2011 en

Tevens vermelden wij dat het jaarverslag, voor zover wij

de geconsolideerde balans per 31 december 2011, het

afwijkingen van materieel belang bevat.

van het resultaat en de kasstromen over 2011 in overeen-

dat kunnen beoordelen, verenigbaar is met de jaarrekening

stemming met International Financial Reporting Standards

zoals vereist in artikel 2:391 lid 4 BW.

overzicht wijzigingen van het geconsolideerd eigen vermo-

wij dat ons geen tekortkomingen zijn gebleken naar aanlei-

gen en het geconsolideerd kasstroomoverzicht over 2011

Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden

zoals aanvaard binnen de Europese Unie en met Titel 9

en de toelichting waarin zijn opgenomen een overzicht van

ter verkrijging van controle-informatie over de bedragen

Boek 2 BW.

de belangrijke grondslagen voor financiële verslaggeving

en de toelichtingen in de jaarrekening. De geselecteerde

en overige toelichtingen. De enkelvoudige jaarrekening

werkzaamheden zijn afhankelijk van de door de accoun-

Oordeel betreffende de enkelvoudige

bestaat uit de vennootschappelijke winst- en verliesreke-

tant toegepaste oordeelsvorming, met inbegrip van het

jaarrekening

ning over 2011 en de vennootschappelijke balans per 31

inschatten van de risico’s dat de jaarrekening een afwijking

Naar ons oordeel geeft de enkelvoudige jaarrekening een

Ernst & Young Accountants LLP

december 2011 met de toelichting, waarin zijn opge-

van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten.

getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het

w.g. drs. J.J. Vernooij RA

vermogen van EBN B.V. per 31 december 2011 en van

nomen een overzicht van de gehanteerde grondslagen
voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen.

Amsterdam, 21 maart 2012

Bij het maken van deze risico-inschattingen neemt de

het resultaat over 2011 in overeenstemming met Titel 9

accountant de interne beheersing in aanmerking die

Boek 2 BW.

Verantwoordelijkheid van het directieteam

relevant is voor het opmaken van de jaarrekening en voor

De directie van de vennootschap is verantwoordelijk voor

het getrouwe beeld daarvan, gericht op het opzetten van

het opmaken van de jaarrekening die het vermogen en

controlewerkzaamheden die passend zijn in de omstan-

het resultaat getrouw dient weer te geven in overeenstem-

digheden. Deze risico-inschattingen hebben echter niet tot

ming met International Financial Reporting Standards zoals

doel een oordeel tot uitdrukking te brengen over de effecti-

aanvaard binnen de Europese Unie en met Titel 9 Boek 2

viteit van de interne beheersing van de vennootschap. Een

van het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (BW),

controle omvat tevens het evalueren van de geschiktheid

alsmede voor het opstellen van het jaarverslag in over-

van de gebruikte grondslagen voor financiële verslagge-

eenstemming met Titel 9 Boek 2 BW. De directie is tevens

ving en van de redelijkheid van de door de directie van de

verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing als

vennootschap gemaakte schattingen, alsmede een evalu-

het noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarreke-

atie van het algehele beeld van de jaarrekening.

ning mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel
belang als gevolg van fraude of fouten.

74 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 75

kerncijfers

in EUR mln

IFRS

IFRS

IFRS

IFRS

IFRS

IFRS

IFRS

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2005

2004

2003

2002

EBN deelname in activiteiten:
- aantal winningsvergunningen landzijde

24

23

22

21

20

14

14

14

14

14

14

- aantal winningsvergunningen zeezijde

101

103

103

100

95

85

85

85

77

77

70

- aantal opsporingvergunningen

47

48

45

41

26

17

19

19

22

26

31

afzet (mrd m³, 100%)

72

80

70

73

64

66

67

67

72

63

64

mutatie in % t.o.v. voorgaand jaar (100%)

-10

14

-5

+11

-3

-1

-7

-7

+15

-4

-4
10

- afzet Groningen, (mrd m³, EBN aandeel)

18

20

15

16

12

13

13

13

13

11

- afzet kleine velden, (mrd m³, EBN aandeel)

12

13

14

15

15

15

15

15

18

15

17

afzet totaal, (mrd m³, EBN aandeel)

30

33

29

30

27

28

28

28

30

26

27

22,63

18,58

20,72

26,91

20,67

21,52

16,46

16,46

13,17

13,88

12,55

7.103

6.486

6.387

8.698

6.090

6.264

4.883

4.883

4.230

3.872

3.633

3.384

3.384

gemiddelde opbrengstprijs gas
(€-centen per m³, 35,17 MJ/m³)
omzet uit:
- doorlopende activiteiten
- beëindigde activiteiten
omzet totaal

7.103

6.486

6.387

8.698

6.090

6.264

8.267

8.267

4.230

3.872

3.633

10

2

-27

+43

-3

+28

+15

+15

+9

+7

-12

2.131

2.076

2.211

3.269

2.367

2.378

1.673

1.637

1.534

1.380

1.296

2.154

2.154

mutatie uit doorlopende activiteiten % t.o.v.
voorgaand jaar
totaal resultaat uit:
- doorlopende activiteiten
- beëindigde activiteiten
totaal resultaat

2.131

2.076

2.211

3.269

2.367

2.378

3.827

3.791

1.534

1.380

1.296

30

32

35

38

39

38

34

34

36

36

36

totaal resultaat uit doorlopende activiteiten
in % van de omzet
materiële vaste activa:
- investeringen onshore

228

224

238

129

277

146

121

121

143

138

125

- investeringen offshore

383

383

475

447

405

478

446

446

207

316

325

- opruimen

675

57

-163

93

137

273

149

totaal investeringen

1286

664

550

669

819

896

716

567

350

454

450

afschrijvingen

617

499

462

501

494

403

374

376

337

344

334

eigen vermogen

204

174

158

160

162

290

237

437

348

329

280

gearing ratio (%)

91

91

93

91

93

86

5.684

5.146

4.520

5.386

4.664

3.902

3.437

2.977

2.730

2.592

2.746

vreemd vermogen

76 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 77

Verklarende woordenlijst

Bcm	Miljard kubieke meters (billion cubic metres).

Mijnbouwwet	Nederlandse wet waarin de regels over opsporing, winning en opslag van

Brandstofmix	Verhouding van verschillende brandstoffen leidend tot een hoeveelheid opgewekte energie.

delfstoffen staat beschreven.
MOR+SA

Meeropbrengst regeling Groningen + Staatsaandeel.

CCS	CO2 -afvang en -opslag (carbon capture and storage).

MVO	Maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Cluster	Locatie waar meerdere putten geboord kunnen worden.

NAM	Nederlandse Aardolie Maatschappij.

Corporate Governance Code (oud)	Gedragscode voor beursgenoteerde ondernemingen.

Near-field exploratie	Opsporing van gas nabij bestaande winningslocaties.

Corporate Governance Code (nieuw)	De Nederlandse Corporate Governance Code van de Monitoring Commission

NOGEPA	Nederlandse Olie en Gas Exploratie en Productie Associatie.

Corporate Governance Code.

Offshore

Op zee.

COSO	The Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission.

Operator	Partij in het winningstraject die namens partners activiteiten uitvoert.

Dashboard	Overzicht van bedrijfsspecifieke prestatie-indicatoren.

Overlegplatform Gasrotonde	Forum van de Nederlandse overheid, gasindustrie en kennisinfrastructuren voor

Energiemix	Verhouding energie die Nederland gebruikt uit verschillende energiebronnen.

nieuwe initiatieven en strategische kwesties over de fysieke nationale- en inter-

End-of-field-life	Gas- en olievelden in de eindfase van de productie.

nationale gasinfrastructuur.

E&P

Exploratie en productie.

EL&I	Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.

Permeabiliteit	Doorlaatbaarheid. De mate waarin een vaste stof andere stoffen doorlaat.
PRMS	Internationaal classificatiesysteem waarin de status en hoeveelheid van olie- en

Fallow Acreage Convenant	Convenant ter bevordering van de opsporing en de winning van de olie- en gas-

gasvoorkomens wordt vastgelegd.

reserves en de opslag van stoffen op het Nederlands deel van het continentaal

ROAD	Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratieproject.

plat tussen de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en de

Scorecard	Overzicht van afdelingsspecifieke prestatie indicatoren.

mijnbouwondernemingen actief op het continentaal plat, zoals ondertekend op

Schaliegas of shale gas	Gas dat wordt gewonnen uit kleisteenreservoirs waar gas moeilijk uitstroomt

31 augustus 2010.

vanwege minder goede doorlatendheid van het gesteente.

Fracking	Techniek waarmee vloeistof onder hoge druk in het gesteente dat gas bevat wordt
gebracht waardoor het gesteente ‘breekt’ en het gas gewonnen kan worden.
Gasgebouw	Publiek-private samenwerking in de Maatschap Groningen en GasTerra.

Shallow gas	Gas dat wordt gewonnen uit relatief ondiepe reservoirs (< 800 m).
SodM

Staatstoezicht op de Mijnen.

Spotmarkt	Markt waar overschotten worden verhandeld en tekorten worden gedekt.

Gasrotonde	De fysieke nationale- en internationale gasinfrastructuur.

Levering en betaling vinden na het sluiten van de overeenkomst op korte termijn

Gasvoorkomen	Ondergrondse ophoping van gas dat gewonnen kan worden.

plaats.

GE	Groningenequivalent (m aardgas met verbrandingswaarde van 35,17 MJ bij 0
3

graden Celsius en 101,325 kPa).
Geothermie

Staatsdeelneming	Aandeelhouderschap van de Nederlandse Staat.
Stranded reserves or fields	Gasvoorkomens die op enig moment om technische of economische redenen

Aardwarmte.

HR	Personeelszaken (Human Resources).

als niet-winbaar worden beschouwd.
Tight gas	Gas dat wordt gewonnen uit zandsteenreservoirs waar gas moeilijk uitstroomt

ICT	Informatie en communicatie-technologie.

vanwege minder goede doorlaatbaarheid.

IFRIC	International Financial Reporting Interpretation Committee.

TNO	Nederlandse Organisatie voor toegepast natuurlijkwetenschappelijk onderzoek.

IFRS	International Financial Reporting Standards.

Treasury	Het beheren van geld van de onderneming.

IMS

VPB

Integraal management systeem.

Vennootschapsbelasting.

Kussengas	Gas dat aanwezig moet zijn in een veld of opslag om de druk op peil te houden.
LNG	Vloeibaar aardgas (liquefied natural gas).

78 | EBN Jaarverslag | 2011

EBN Jaarverslag | 2011 | 79

contactinformatie

Bezoekadres
EBN B.V.
Moreelsepark 48
3511 EP Utrecht

Postadres
Postbus 19063
3501 DB Utrecht
Telefoon: +31 (0)30 2339001
Fax:

+31 (0)30 2339051

Mail:

ebn.mail@ebn.nl

Colofon
Ontwerp en realisatie
a-design, Sassenheim

Fotografie
Astrid Koppers, Leiden
Joel Frijhoff, Amsterdam

Drukwerk
Deltabach Grafimedia

© 2012 EBN
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door druk, fotokopie, microfilm of
op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van EBN.

80 | EBN Jaarverslag | 2011