32
Open overheid
Aan de orde is de behandeling van:
- het Voorstel van wet van de leden Voortman en Schouw
houdende regels over de toegankelijkheid van informatie
van publiek belang (Wet open overheid) ( 33328 ).
De voorzitter:
Het gaat vandaag om de eerste termijn van de zijde van de
Kamer. Ik heet de heer Schouw welkom in vak-K. Ik heet
ook mevrouw Voortman welkom, die wegens zwangerschapsverlof niet in vak-K zal zitten maar in de Voorzittersloge heeft plaatsgenomen. Zo kan zij de inbreng van de
leden beluisteren. Tevens zijn aanwezig in vak-K de heer
Van der Steenhoven, de heer Van der Loop, de heer Carsten
Zwaaneveld en natuurlijk de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties als adviseur van de Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Van Raak (SP):
Voorzitter. De overheid bezit niets, zeker geen informatie.
Alle informatie die de overheid gebruikt, is het bezit van de
burgers van ons land. Die moeten nu vaak aantonen
waarom de overheid hun informatie moet geven. Dat is de
omgekeerde wereld. Burgers moeten altijd alle informatie
van de overheid kunnen krijgen, behalve als dat in het
nadeel van diezelfde burgers zou zijn in verband met de
nationale veiligheid, nationale belangen of de privacy van
mensen.
Een parlementair debat kan niet zonder een publiek debat.
Openheid voedt dat debat en maakt het mogelijk dat ideeën
worden uitgewisseld en problemen worden aangepakt. Dat
maakt onze samenleving tot een politieke gemeenschap,
waarin burgers niet alleen het recht maar ook de plicht
hebben om de macht te controleren.
Vandaag bespreken we geen klein voorstel. Het gaat over
een belangrijke pijler onder onze democratie: de controleerbaarheid van de macht. Het is dan ook niet op een zondagmiddag in elkaar getypt. We hebben bijzonder grote waardering voor de indieners en we danken hen. Het is ons
overigens ook opgevallen dat de indieners nu van tafel en
bed gescheiden zijn, maar daardoor is onze dank niet minder groot. De heer Schouw zit heel chic in vak-K, maar
mevrouw Voortman — nog veel chiquer — in de loge van
de Voorzitter.
Uitgangspunt moet zijn dat informatie in principe altijd
openbaar is, tenzij er goede redenen zijn voor geheimhouding, in het belang van de burgers. Dit wetsvoorstel biedt
juist die openheid. De mogelijkheden om informatie op te
vragen, worden uitgebreid. Ook wordt verzekerd dat informatie door overheden actief openbaar wordt gemaakt. De
idee van een register waarin burgers alle documenten
kunnen vinden, spreekt ons aan. Dat betekent niet alleen
dat overheden beter te controleren zijn, maar ook dat in
minder gevallen een procedure wordt gestart. Dat heeft
voordelen voor de burgers die deze informatie opvragen

Tweede Kamer

Open overheid

en voor de overheid zelf, die minder tijd en geld kwijt is aan
allerlei procedures.
Naast informatie van allerlei overheden moet ook informatie
van semipublieke instellingen zo veel mogelijk openbaar
zijn. Ook zij worden geheel of voor een groot deel met
publiek geld gefinancierd. Wij zijn blij dat ook semipublieke
instellingen via een Algemene Maatregel van Bestuur onder
deze wet worden gebracht. Eerder kozen de indieners
ervoor, semipublieke instellingen rechtstreeks onder de
wet te brengen. Na advies van de Raad van State kozen zij
voor een AMvB. Waarom die keuze? Waarom laten zij die
principiële stellingname nu los? Kunnen zij aangeven
waarom het vastleggen in de wet nu een stap te ver is? Zij
zijn van mening dat semipublieke instellingen via de AMvB
alsnog onverkort onder deze wet zouden moeten worden
gebracht.
Volgens ons is het belangrijk te weten hoe bijvoorbeeld
een ziekenhuis de beslissing heeft genomen om winst uit
te keren of waarom het een verloskundige afdeling heeft
gesloten. Delen de indieners onze mening dat de pleidooien
van drinkwaterbedrijven en netbeheerders om niet onder
deze wet te vallen niet erg geloofwaardig zijn? De drinkwaterbedrijven schermen met de veiligheid van het drinkwater.
Vinden de indieners dit geloofwaardig of valt dit gewoon
onder de relatieve weigeringsgrond van het voorkomen
van sabotage?
Gekozen is om de wet uit te breiden naar de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten, het IPO en de Unie van
Waterschappen. Dat is goed. Daar worden belangrijke
besluiten genomen en wordt gemeentelijk en provinciaal
beleid voorbereid. Het is belangrijk om te weten hoe ook
die besluiten tot stand komen. Dat gaat ons allemaal aan.
De indieners kiezen ervoor, de toetsing van relatieve uitzonderingsgronden te verzwaren. Er moet sprake zijn van ernstige schade, bijvoorbeeld voor de betrekkingen met andere
landen, voor economische of financiële belangen van de
Staat of voor inspectie, controle of toezicht. Kunnen de
indieners nader ingaan op de vraag wanneer er sprake is
van ernstige schade? Waar ligt precies de grens? Wat is het
verschil met de oude situatie? Kunnen zij dat aan de hand
van een aantal voorbeelden concreet maken? Welke verzoeken worden in de oude situatie niet en met dit wetsvoorstel
wel gehonoreerd?
Wij steunen de keuze om van bedrijfs- en fabricagegegevens
in plaats van een absolute een relatieve uitzonderingsgrond
te maken. Wel blijven de economische belangen zwaar
wegen. Kunnen de indieners ons, ook weer het liefst aan
de hand van een aantal voorbeelden, duidelijk maken in
welke gevallen het algemeen belang boven het economisch
belang gaat?
Waarom hebben de indieners ervoor gekozen om de
beveiliging van personen onder te brengen bij de relatieve
uitzonderingsgronden? De beveiliging van personen komt
namelijk ook terug onder de absolute uitzonderingsgrond
van de staatsveiligheid. Wanneer valt de beveiliging van
personen onder de relatieve uitzonderingsgrond van
beveiliging van personen en wanneer onder de absolute
uitzonderingsgrond van de staatsveiligheid?
Steeds vaker wordt een beroep gedaan op de persoonlijke
beleidsopvatting om documenten niet openbaar te maken.

9 december 2014
TK 34

34-32-1

Dat is volgens ons geen goede ontwikkeling. Natuurlijk
moeten ambtenaren vrij van gedachten kunnen wisselen
en blijft een minister of wethouder altijd verantwoordelijk,
maar het is volgens mij nooit de bedoeling geweest deze
bescherming zo op te rekken dat deze kan worden misbruikt
om relevante gegevens achterwege te laten. Het is daarom
goed dat de indieners ook op dit punt helderheid scheppen.
Soms kan het van groot belang zijn dat alle feiten op tafel
komen die een rol hebben gespeeld bij het nemen van een
beslissing, ook alternatieve mogelijkheden, waarvoor niet
ik gekozen, of de risico's die mogelijk voortkomen uit een
beslissing. Het voorgestelde register is, denk ik, een goede
manier om openheid te geven. Het biedt burgers de
mogelijkheid om gerichter te zoeken. Nu blijkt dat bij WOBverzoeken vaak te weinig documenten beschikbaar worden
gesteld. Na bezwaar blijkt dan dat bij een tweede zoekpoging vaak alsnog meer documenten tevoorschijn komen.
Het is moeilijk om te beoordelen of dit bewust gebeurt of
niet. Een register maakt het voor iedereen die een WOBverzoek heeft gedaan, in ieder geval gemakkelijker om zelf
te beoordelen of een overheid documenten achterwege
laat.
We hebben nog wel enige twijfels bij de instelling van een
informatiecommissaris. We vrezen vooralsnog dat een
instantie wordt opgetuigd die in de praktijk maar weinig
toegevoegde waarde zal hebben. De informatiecommissaris
moet mede leiden tot een cultuurverandering. Delen de
initiatiefnemers ons vermoeden dat een belangrijk deel van
de problemen die spelen bij de huidige WOB, namelijk dat
overheden soms weigerachtig reageren op verzoeken,
worden weggenomen met het actief openbaar maken en
het openstellen van een register? Zal dit wetsvoorstel zelf
niet al een belangrijke rol spelen in die belangrijke cultuurverandering?
Mensen die het recht op openbaarheid misbruiken, ondermijnen die openbaarheid. Een antimisbruikbepaling is dan
ook nodig, bijvoorbeeld voor de situatie waarin zonneklaar
is dat een verzoek geen ander doel dient dan te frustreren
of louter financieel voordeel te behalen. Ik noem het voorbeeld van de ondertussen beroemde man uit Dordracht die
de gemeente 0,5 miljoen euro per jaar kost. Tweeënhalve
ambtenaar is per jaar bezig om alle brieven en verzoeken
van deze man te behandelen. Dordrecht bezuinigt dit jaar
4 miljoen euro. Een achtste deel daarvan is aan deze mijnheer toe te schrijven. En dan heb ik het nog niet eens over
de dwangsommen die deze mijnheer kan cashen. Dat is
evident misbruik. Ik vraag de indiener: is het met deze
misbruikbepaling mogelijk om de brieven van deze man
aan de kant te leggen? Wij denken dat de indieners een
goed evenwicht hebben gevonden. Daarom is een dwangsom niet meer noodzakelijk en steunen wij het voorstel om
deze wet uit te zonderen van de Wet dwangsom en beroep
bij niet tijdig beslissen. Tegelijkertijd wordt de beslistermijn
teruggebracht, waardoor de actualiteitswaarde voor bijvoorbeeld journalisten zal toenemen en de gevraagde informatie
ook daadwerkelijk actueel zal zijn.
Nogmaals: veel dank voor het vele werk. De SP staat zeer
positief tegenover deze wet. We hopen dat de indieners de
vragen die we hebben, kunnen beantwoorden en de zorgen
die bij ons leven, kunnen wegnemen.

Tweede Kamer

Open overheid

De heer Taverne (VVD):
Voorzitter. Voorwaarde voor een goed functionerende
democratische rechtsstaat is openbaarheid van bestuur.
De macht moet controleerbaar zijn. Daarvoor is het nodig
dat inzichtelijk is wat het bestuur doet. We kunnen ons
daarom in Nederland gelukkig prijzen met een van de
oudste wetten, zo niet de oudste wet, voor openbaarheid
van bestuur, hoewel deze wet nog maar dateert van 1980.
Dat betekent niet dat we er niet voortdurend alert op moeten
zijn of verbeteringen mogelijk zijn. We moeten immers
voorkomen dat hier de wet van de remmende voorsprong
van toepassing is. De indieners zijn kennelijk van oordeel
dat het met de openbaarheid van bestuur in ons land zo
slecht is gesteld dat wijziging van de huidige Wet openbaarheid van bestuur onvoldoende is en dat deze moet worden
vervangen door een geheel nieuwe wet, de Wet open
overheid.
Actieve openbaarmaking, het liefst op uniforme wijze en
met gebruikmaking van ICT, vergt gelet op de ervaringen
met ICT en overheid, zoals ook onlangs in het rapport-Elias
viel te lezen, wel heel veel wishful thinking van de indieners.
Daarnaast zou de enorme uitbreiding van het aantal instellingen dat onder de wet zou komen te vallen, ook volgens
een heel groot aantal van die instellingen weleens tot
onwerkbare situaties en het optuigen van een onnodig grote
bureaucratie kunnen leiden. Verder is de introductie van
informatiecommissarissen in landen waarnaar door de initiatiefnemers wordt verwezen, zoals het Verenigd Koninkrijk,
geen onverdeeld succes. Los van deze punten gaan de
indieners naar het oordeel van de VVD-fractie voorbij aan
het feit dat openbaarheid van bestuur in de eerste plaats
een kwestie van mentaliteit is. Ik ben de laatste om te ontkennen dat de overheid beter en actiever kan omgaan met
verzoeken om informatie en dat zij hieraan op onderdelen
meer kan doen. De VVD-fractie is er echter niet van overtuigd dat dit met een nieuwe wet zal worden opgelost. Als
een nieuwe wet immers met hetzelfde gebrek aan enthousiasme en medewerking wordt uitgevoerd door overheidsinstellingen als nu inderdaad soms het geval is en als even
traag wordt gereageerd, dan is het resultaat hetzelfde en
schieten we er per saldo niets mee op.
De heer Van Raak (SP):
Maar hoe moet het dan wel? De heer Taverne constateert
een probleem. Hij zegt dat een cultuurverandering nodig
is. Deze wet is het niet voor hem, maar wat dan wel?
De heer Taverne (VVD):
Ik kom daar nog op terug, maar ik kan daar wel alvast een
voorschotje op nemen. Dat kan bijvoorbeeld, zoals eerder
met de Wet openbaarheid van bestuur is gebeurd, door de
wet te herzien en te moderniseren. Naar het oordeel van
de VVD-fractie zou een heel groot deel van de problemen
daardoor misschien al kunnen worden opgelost, maar goed,
ik wil natuurlijk eerst van de indieners zelf nog meer weten
over dit voorstel.
De heer Van Raak (SP):
Ik neem aan dat wij daar dan ook een amendement over
krijgen of dat de heer Taverne dat punt nog gaat toelichten,
want anders blijft de gedachte een beetje hangen dat deze

9 december 2014
TK 34

34-32-2

wet niets is en dat het met een andere wet moet worden
opgelost. In dat geval moeten we echter ook weten hoe dat
met die andere wet wordt gedaan.
De heer Taverne (VVD):
Ik was slechts begonnen met mijn aanloopje naar een hele
serie vragen die ik over het voorliggende voorstel heb. Ik
zou het dus voorbarig en ook niet netjes tegenover de
indieners vinden om die vragen niet eerst te kunnen stellen.
Daarna kunnen wij ons als fractie dan een definitief oordeel
vormen.
De heer Van Raak (SP):
Het oordeel is al gegeven. Dat is prima. Dat mag, want het
is een vrij land. Het is een openbare bijeenkomst. Er wordt
openbare informatie gewisseld en je mag zeggen wat je
van een wet vindt, maar dan moet je als grootste fractie in
het parlement ook vertellen hoe het dan wel beter kan. We
hebben te maken met een cirkelredenering als het antwoord
daarop is: we gaan het vragen aan de indieners.
De heer Taverne (VVD):
Dat ben ik niet helemaal met de heer Van Raak eens. De
VVD-fractie is niet overtuigd van de noodzaak van een
nieuwe wet om de geconstateerde problemen ten aanzien
van openbaarheid van bestuur op te lossen. Het is wel
degelijk van belang, zou ik denken, dat ik namens de VVDfractie die vragen kan stellen, omdat we dan nog beter
weten hoe het oordeel zal moeten komen te luiden.
Een ander belangrijk punt dat de indieners adresseren, is
het beëindigen van het misbruik van openbaarheid van
bestuur. Zoals bekend zijn er individuen en bedrijfjes die
het innen van dwangsommen in WOB-procedures tot hun
verdienmodel hebben gemaakt. De VVD staat bekend als
een ondernemerspartij, maar over deze vorm van ondernemen is zij iets minder enthousiast. Om die reden hebben
collega Fokke en ik vorig jaar bij de behandeling van de
begroting van BZK een motie ingediend waarin de minister
wordt opgeroepen om een einde te maken aan dit misbruik.
Ik verwacht, eerlijk gezegd, nog dit jaar het voorstel van de
minister tegemoet te zien. Ik wil graag van de minister
weten wanneer dat precies naar de Kamer zal worden
gestuurd.
Dit laat onverlet dat de VVD-fractie nog een aantal vragen
over het voorliggende voorstel heeft. Laten we beginnen
met de bedrijfs- en fabricagegegevens, met artikel 5.1 van
het wetsvoorstel. Daarin worden deze gegevens nog steeds
relatief gemaakt. Het zal geen verbazing wekken dat VNONCW hierover meerdere keren haar grote zorgen heeft geuit,
want dit raakt ondernemers hard. Als hun gegevens gewobd
kunnen worden, is de kans groot dat het bedrijfsleven zal
besluiten niet langer gegevens te delen met de overheid.
Vinden de indieners dit wenselijk? In hoeverre kan dit de
economische ontwikkeling van Nederland schaden?
De reikwijdte van het voorstel voor de Wet open overheid
is met de laatste nota van wijziging veranderd. Nu vallen
met een publieke taak belaste instellingen eronder. Wordt
bij wet bepaald, zo vraag ik de indieners, welke instellingen
er wel en niet onder zullen vallen? Als dat nog steeds bij
Algemene Maatregel van Bestuur gebeurt, bepaalt de

Tweede Kamer

Open overheid

minister dan of een instantie eronder valt? Dit leidt tot
onoverzichtelijkheid. Kunnen de initiatiefnemers deze
onzekerheid wegnemen door althans globaal aan te geven
welke instellingen er volgens hen onder de nieuwe wet
zouden moeten vallen? Kennelijk zouden private instellingen
met een publieke taak ook onder de nieuwe wet moeten
vallen. Dat betekent een grote inbreuk op de autonomie
van private instellingen. Dat private instellingen bijvoorbeeld subsidies ontvangen voor de uitoefening van publieke
taken is naar het oordeel van de VVD-fractie nog geen
rechtvaardiging voor de grote inbreuk die dan wordt
gemaakt op de autonomie van private instellingen. De Raad
van State noemt dit dan ook een fundamentele breuk met
de bestaande verhouding tussen de publieke en de private
sector. Waarom vinden de initiatiefnemers deze breuk
noodzakelijk? Vinden de indieners het van belang dat
ambtenaren zich vrij voelen om alle opvattingen in het
voortraject van besluitvorming naar voren te kunnen brengen? En, zo ja, in hoeverre zouden ambtenaren hierin
belemmerd kunnen worden door de voorgestelde nieuwe
Wet open overheid? In hoeverre kan dit ook afbreuk doen
aan de kwaliteit van besluitvorming?
De VVD-fractie heeft bij de schriftelijke inbreng gevraagd
of de indieners bereid waren om het wetsvoorstel aan Actal
voor te leggen. De indieners antwoordden daarop dat zij
niet inzien hoe het voorstel zou kunnen leiden tot een vergroting van de administratieve lasten van burgers en
bedrijven. Gelukkig maar dat Actal vorige week zelf in de
pen is geklommen en de Kamer een brief heeft gestuurd
waarin wordt gewaarschuwd voor de effecten van het
voorstel op de regeldruk voor overheden en bedrijven. Hoe
beoordelen de indieners de waarschuwingen die deze brief
bevat?
De indieners introduceren een informatiecommissaris die
zou moeten worden ondergebracht bij de Nationale
ombudsman. Zij stellen dat de bevoegdheden van de
informatiecommissaris zich formeel richten tot de publieke
sector, maar de reikwijdte van de WOB wordt uitgebreid
naar instellingen met een publieke taak. Hoe verhoudt de
positie van de informatiecommissaris zich tot de grondwettelijke positie van de Ombudsman, zoals neergelegd in
artikel 78a van de Grondwet?
Ook de Algemene Rekenkamer, in de persoon van de heer
Vendrik, heeft de Kamer een brief gestuurd waarin wordt
gesteld dat het voorstel staatsrechtelijk opmerkelijk is en
in de praktijk leidt tot ongewenste effecten. Kunnen de initiatiefnemers reageren op de brief van de Algemene
Rekenkamer?
Tijdens het door de Kamer georganiseerde rondetafelgesprek over het voorstel kwam naar voren dat de meeste
deelnemers, waaronder VNO-NCW, MKB Nederland, VNG,
IPO enzovoort en zo verder, problemen met de huidige
WOB constateren. Tegelijk constateerden veel van de
deelnemers dat een volledig nieuwe wet niet het meest
geëigende middel lijkt om die problemen op te lossen.
Het verdient altijd lof wanneer collega-Kamerleden, zeker
als ze tot de oppositie behoren, hun recht van initiatief
gebruiken en zelf een wetsvoorstel indienen. Ik complimenteer de collega's Schouw en Voortman daar ook van harte
mee. Ik kijk met belangstelling uit naar hun antwoorden.

9 december 2014
TK 34

34-32-3

De voorzitter:
Ik zie dat de heer Sjoerdsma nog een vraag heeft. Dus u
mag nog even blijven staan.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik heb nog een vraag want ik vond dat collega Van Raak,
die nu helaas de zaal heeft verlaten, wel een interessant
punt had. De heer Taverne begon ermee te zeggen dat er
wel degelijk zaken aan te merken waren op de huidige WOBregeling. Het moest "meer, beter en actiever", citeer ik. Dat
waren, denk ik, ook zijn criteria om dit wetsvoorstel te
beoordelen. Kan hij mij vertellen hoe dit wetsvoorstel op
elk van zijn criteria scoort?
De heer Taverne (VVD):
Ja, dat kan ik zeker omdat ik niet ontken dat ook het voorliggende voorstel op een aantal van de door mij genoemde
punten verandering brengt. Ik moet er eerst de antwoorden
van de indieners voor horen, maar het wetsvoorstel, ook
in zijn verschillende vormen, dat hier na een aantal wijzigingen voorligt, lijkt hier en daar zijn doel voorbij te schieten.
Ik wil hierop echter niet nog verder vooruitlopen. Over een
aantal knelpunten die nu algemeen erkend worden, bijvoorbeeld de lange termijnen die vaak worden gebruikt, kun je
zonder meer nadenken of het niet anders kan. Dat hoeft
echter niet per se met een nieuwe wet. Dat kan ook met
een herziening van de huidige wet. Nogmaals, dat zou niet
zo raar zijn. Die wet dateert van 1980 en is in 2004 voor het
laatst herzien. Ik vraag mij af of dit niet te veel van het goede
is.
De heer Sjoerdsma (D66):
Die oprechte twijfel spreekt mij op zich wel aan, evenals de
openheid waarmee de VVD-fractie dit wetsvoorstel beoordeelt en haar behoefte aan meer informatie. Dit roept bij
mij wel een vraag op. De heer Taverne sprak over een
mentaliteitsverandering en een cultuurverandering. Als ik
de indieners goed begrijp, is dat ook precies wat zij beogen.
Ik kijk ook even naar mevrouw Voortman in de loge. Volstaat
dan volgens de heer Taverne het een beetje herschrijven
van een oude wet? Zou dan niet juist een nieuw kader dat
nieuwe elan, die nieuwe mentaliteit, met zich kunnen
meebrengen?
De heer Taverne (VVD):
Ik snap die gedachte van de heer Sjoerdsma. Zoals ik in
mijn inbreng al naar voren bracht, ben ik er, het wetsvoorstel goed bestudeerd hebbende, echter niet van overtuigd
— ik kan me altijd laten overtuigen maar ik wil niet onduidelijk zijn — dat het voorstel tot die mentaliteitsverandering
zal leiden. Waarom? Omdat het mijn stellige overtuiging is
dat je een mentaliteitsverandering niet per se met een
nieuwe wet bewerkstelligt. Ik zei al dat als een nieuwe wet
met dezelfde terughoudendheid en met even weinig
enthousiasme als nu wordt toegepast, je er niet zo vreselijk
veel mee opschiet. Als ik even terugkijk op de ontwikkeling
van het voorstel dat voorligt, waarbij in het begin nog een
informatiecommissaris in de vorm van een Hoog College
van Staat werd voorgesteld, met als uiteindelijk belangrijkste reden een mentaliteitsverandering, weet ik niet of dat
helemaal in verhouding is en of het niet een beetje te veel
van het goede is.

Tweede Kamer

Open overheid

De voorzitter:
Kort nog, mijnheer Sjoerdsma.
De heer Sjoerdsma (D66):
Maar dan zou ik de heer Taverne toch zijn magische formule
voor die mentaliteitsverandering willen ontlokken. Dan
heeft hij ongetwijfeld een alternatief, een beter idee dan
wat nu voorligt.
De heer Taverne (VVD):
Zonder hier voor de vuist weg allerlei moderniseringen van
de WOB voor te stellen, kan ik mij allerlei veranderingen
van de toepassing van de WOB voorstellen zonder dat
daarvoor bijvoorbeeld wetswijzigingen nodig zijn. Op
ministeries kan worden nagedacht over de vraag hoe je
ervoor zorgt dat in die organisaties een beter besef doordringt over de wijze waarop moet worden omgegaan met
informatieverzoeken. Daar moet niet meteen met samengeknepen billen op worden gereageerd in de zin van "dat is
eng". Daar heb je niet meteen een nieuwe wet voor nodig.

De heer Sjoerdsma (D66):
Voorzitter. Ik zal mijn inbreng vandaag mede namens
GroenLinks doen. Ik spreek dus niet alleen vanaf hier, maar
ook — in beperktere mate — vanuit de loge van de voorzitter.
Een open overheid is geen gunst, maar een recht van elke
burger die in een democratisch land leeft. Daarom is de
fractie van D66 blij met deze initiatiefwet, een wet die de
informatievoorziening van overheid naar mensen democratischer en moderner maakt. De commissie-Biesheuvel riep
al op tot een open overheid, waarna in 1980 de Wet openbaarheid van bestuur werd aangenomen. Maar zijn de lessen van toen echt geleerd? Ja, de WOB heeft zijn werk
gedaan, maar hij is nu toch toe aan vervanging. Verschillende collega's hebben er al aan gerefereerd: het is tijd voor
een cultuuromslag die het actief verstrekken van overheidsinformatie handen en voeten geeft, een wet die past bij de
21ste eeuw, met een mindset waarin openheid geen last is
voor het bestuur, maar een lust.
Stelt u zich eens voor dat uw gemeente besluit om een
nieuw project te starten bij u in de buurt, een project met
potentieel veel overlast voor de omwonenden. Wilt u dan
niet weten op welke gronden de gemeente heeft besloten
om dit nieuwe project te realiseren? Wilt u niet weten of
uw belangen en die van andere inwoners in de plannen zijn
meegenomen, of er genoeg onderzoek is gedaan naar het
project en wat de risico's zijn? Natuurlijk. Helaas: wie inzicht
en informatie wil, moet vaak nog hard vechten, soms zelfs
te hard, om die informatie te krijgen. De WOB wordt te vaak
door de overheid als een wapen tegen de burger gebruikt,
terwijl het eigenlijk vanzelfsprekend hoort te zijn om deze
informatie openbaar te maken.
Dat is voordelig op vele vlakken. Doordat de kiezer zich kan
informeren, kunnen stemmen meer weloverwogen worden
uitgebracht, doordat tegenmacht wordt georganiseerd.
Mensen kunnen meedenken en informatie delen. Dat levert
nieuwe inzichten en ideeën op. Het kan zelfs helpen om

9 december 2014
TK 34

34-32-4

draagvlak te creëren. Daar kunnen bestuurders volgens mij
alleen maar tevreden mee zijn.
Dan zijn er nog de economische, culturele en wetenschappelijke voordelen. Deze wet zou ze behalen, want de overheid verricht veel onderzoek en beschikt over veel data.
Stel die data open voor culturele en sociale onderzoekers
en voor innovatieve bedrijven, en laat ze erop voortbouwen.
De huidige openbaarheidswet is zwak en verouderd. Het is
tijd voor versteviging en vernieuwing. De Wet open overheid wil die omslag regelen. Het recht op toegang tot
publieke informatie wordt nadrukkelijk in de wet vastgelegd.
Niet alleen bestuursorganen maar ook andere overheidsorganen, zoals de Raad van State, komen hiermee binnen het
bereik van het openbaarheidsregime. De beslistermijn op
verzoeken wordt gehalveerd naar twee weken en een
informatiecommissaris gaat toezien op de naleving van de
wet. Dat zijn slechts enkele voorbeelden, pogingen om het
voor bestuursorganen moeilijker te maken om verzoeken
van burgers te weigeren of te omzeilen.
Ik vraag de initiatiefnemers of dit voldoende is voor een
change of heart. Als dat namelijk niet zo is, hebben we dan
niet een probleem als we de dwangsom afschaffen? Werkt
de afschaffing van de dwangsom dan niet juist tegen het
einddoel van de open overheid? Verder spreekt het
natuurlijk voor zich — ook daaraan hebben collega's al
gerefereerd — dat niet alle informatie door de overheid met
anderen kan worden gedeeld: transparantie maar geen
naïviteit. Men moet een afweging blijven maken tussen het
belang van de openheid en de belangen om informatie niet
te openbaren. Veiligheidsoverwegingen bijvoorbeeld zijn
een belangrijke reden om informatie niet te delen. De
bescherming van de concurrentiepositie van bedrijven en
hun fabricagegeheim zijn dat ook. D66 vindt echter wel dat
voorkomen moet worden dat uitzonderingsgronden als
excuus gaan dienen om informatie over fouten en dergelijke
niet te hoeven verstrekken. De uitzonderingsgronden tegen
het openbaar maken van de informatie worden met de WOB
in de hand nog weleens gedachteloos opgestapeld. En zoals
elke magazijnwerker weet: daar komen ongelukken van.
De overheid kan zich straks ook niet meer aanvullend op
de restgrond beroepen als hindernis bij bezwaar en beroep.
Het is óf een specifieke grond óf de restgrond. Dat is een
positieve ontwikkeling wat de fracties van D66 en GroenLinks betreft. Het gebruik van een uitzonderingsgrond wordt
dan beter beargumenteerd en geïnteresseerden wordt het
niet onnodig moeilijk gemaakt om aan overheidsinformatie
te komen. Zo vind je de juiste balans tussen het democratisch recht op informatie en de belangen tot geheimhouding.
De openbaring van beleidsopvattingen was in de schriftelijke ronde nog een punt van zorg voor mijn fractie. Openbaarmaking van geanonimiseerde, persoonlijke beleidsopvattingen leek ons namelijk in het belang van goed en
democratisch bestuur. Ik ben blij om te zien dat dat is
opgepakt door de initiatiefnemers en dat het voorstel,
uiteraard met inachtneming van de beleidsintimiteit, is
aangepast. Wel roept het de vraag op hoe bepaald wordt
of een opvatting toch tot een persoon herleidbaar is; herleidbaar voor wie? Een willekeurige buienstaander, een
goed geïnformeerde journalist?

veel vertrouwelijke informatie ten behoeve van een onderzoek. Als die openbaar wordt, vrezen zij minder informatie
te krijgen. Is dat een gegronde vrees? Hoe voorkomen de
initiatiefnemers dat die zorg bewaarheid wordt? En wat is
de positie van de publieke omroep en de omroepverenigingen? Vallen zij straks deels of geheel onder de Wet open
overheid?
Met de Wet open overheid komt er ook een elektronisch
register tot stand. Een register waarin overheidsdocumenten
openbaar vindbaar worden. Is het echt nodig om vijf jaar
met een dergelijke inwerkingtreding te wachten, zoals de
initiatiefnemers eerder voorzagen? Veel gemeenten hebben
namelijk al een systeem voor postbeheer en digitale archivering. Zo'n register moet natuurlijk goed doorzoekbaar
zijn. De informatiestroom moet behapbaar blijven. Gelukkig
wordt daarover nagedacht. Zo heeft het Montesquieu
Instituut hier in Den Haag een informatieconcept ontwikkeld
om grote datastromen en besluitvormingstrajecten inzichtelijk te maken. Dat levert een slimme informatie- en werkomgeving op en benut de deskundigheid in de samenleving
beter. Het is dus een win-winsituatie. Is de minister bereid
om bijvoorbeeld met het Montesquieu Instituut een pilot
uit te voeren om dit systeem verder te ontwikkelen?
Artikel 3.3 van de Wet open overheid verplicht waterschappen straks om vergaderstukken en agenda's openbaar te
maken, net zoals gemeenten en provincies dat moeten
doen, maar de ingekomen stukken hoeven zij niet te openbaren. Kunnen de initiatiefnemers deze uitzondering nader
toelichten?
Dan kom ik bij de uitzonderingen. Achterin de wet staat een
lijst met artikelen die via artikel 8.8 van delen van de Wet
open overheid worden uitgezonderd. Dat zijn bestaande
wettelijke openbaarmakings- en geheimhoudingsbepalingen. Is deze initiatiefwet, zo vraag ik aan de minister, niet
een goed moment om deze lijst nog eens tegen het licht te
houden? Zijn al die uitzonderingen op wat nu de WOB is
— en straks hopelijk de Wet open overheid — echt nodig?
Tot slot wil ik mijn complimenten en waardering uitspreken
voor het werk dat deze initiatiefnemers hebben gestoken
in deze initiatiefwet van grote omvang, te meer omdat een
nieuwe wet hard nodig is voor onze democratische rechtsstaat, voor het bestuur, voor het individu. Meegaan past in
de 21ste eeuw, waarbij publieke toegankelijkheid en openheid moeten worden versterkt, want de overheid is tenslotte
van iedereen.
De heer Taverne (VVD):
Het is mooi dat de heer Sjoerdsma voor zowel de fractie
van D66 als die van GroenLinks spreekt. Als ik het goed
begrijp, zijn beide fracties van mening dat het huidige
openbaarheidsregime op basis van de WOB niet ver genoeg
gaat en dat het moet worden uitgebreid tot nog meer
instellingen en organisaties met een publieke taak. Het
onderwijs is daarvan een belangrijk onderdeel. Is de heer
Sjoerdsma het met mij eens dat zeker in Nederland — hier
wordt al het onderwijs door de overheid gefinancierd — de
openbaarheid, en daarmee de controleerbaarheid, van
overheidsinstellingen zou moeten worden bevorderd?

Een andere zorg — andere collega's noemden dit punt ook
— is de positie van de Algemene Rekenkamer. Zij houden

Tweede Kamer

Open overheid

9 december 2014
TK 34

34-32-5

De heer Sjoerdsma (D66):
Ik kan natuurlijk altijd alleen maar hopen dat ik vanaf het
spreekgestoelte of in interrupties namens GroenLinks
spreek, maar ik zal mevrouw Voortman wel uit de loge zien
knikken of ontkennen op het moment dat het niet zo is. De
heer Taverne kent D66 natuurlijk als de onderwijspartij bij
uitstek. Ik kan niet anders dan beamen dat openbaarheid
zoals het in deze wet is neergelegd primair geldt voor
bestuursorganen, maar nu ook voor andere organen.
Openbaarheid in het onderwijs in algemene zin is uiteraard
een belangrijk punt.
De heer Taverne (VVD):
Kan de heer Sjoerdsma mij dan uitleggen waarom zijn collega Van Meenen de volgende motie medeondertekend
heeft, waar de fractie van D66 vervolgens voor heeft
gestemd? Staat u mij toe, voorzitter, om er heel kort uit te
citeren: "verzoekt de regering, te onderzoeken of het niet
langer verstrekken van eindtoetsresultaten aan de inspectie
en DUO, maar het slechts ter inzage te geven, ervoor zorgt
dat deze resultaten niet meer onder de Wet openbaarheid
van bestuur vallen". Dat lijkt toch in tegenspraak met het
oogmerk.
De heer Sjoerdsma (D66):
Dat antwoord moet ik de heer Taverne helaas schuldig
blijven. Ik ben niet voldoende bekend met de portefeuille
van mijn collega Van Meenen op het gebied van onderwijs.
Ik weet één ding wel heel zeker, dat ik hier met grote stelligheid kan zeggen. Als hij die motie en dat voorstel heeft
medeondertekend, dan is het een verdomd goede motie.
De heer Taverne (VVD):
Maar het is wel een motie die haaks staat op de bedoeling
van de Wet open overheid. Waarvan akte.
De heer Sjoerdsma (D66):
Dat laatste lijkt mij niet het geval, maar ik zal die motie even
nalezen. Dat lijkt mij iets dat ik de heer Taverne moet beloven. Ik zal daar in mijn tweede termijn aandacht aan
besteden, om te laten zien dat er geen sprake is van een
tegenstelling tussen de motie die de heer Van Meenen heeft
ingediend en de Wet open overheid zoals die nu voorligt.
De heer Segers (ChristenUnie):
Dat de heer Sjoerdsma, die hier namens twee fractie spreekt
die deze wet hebben ondertekend, enthousiast is en hij zijn
enthousiasme moeilijk onder stoelen of banken kan steken,
is begrijpelijk. Het lijkt me wel raadzaam dat de fracties zich
rekenschap geven van kritiek op het wetsvoorstel, bijvoorbeeld van de VNG, VNO-NCW en MKB-Nederland. Zij zeggen: dit is te duur, onnodig en bijvoorbeeld risicovol voor
het bedrijfsleven. Dat moet belangrijke informatie delen op
het gebied van ICT en cybersecurity. Op zijn minst zou de
woordvoerder van deze fracties zich daar rekenschap van
moeten geven.

Ik zal de punten van de heer Segers even splitsen. Het zijn
er in ieder geval twee. Hij heeft het over de kosten. Naar
de kosten is door SEO economisch onderzoek gedaan. Dat
is weliswaar niet gedaan naar het eindvoorstel dat hier nu
ter tafel ligt, maar wel naar een tussenvariant die in grote
mate lijkt op het voorstel dat hier nu ligt. Daarvan wordt
gezegd: een informatiecommissaris kost om en nabij 5
miljoen per jaar. Misschien komt daar nog wat klein grut
bij omdat de uitbreiding van de reikwijdte wordt meegenomen. Maar er wordt ook gezegd — en ik denk dat dit
belangrijk is — dat de investeringen in de ICT uiteindelijk
gaan renderen voor de overheid. Ik deel de zorgen niet over
de veronderstelde hoge kosten van de wet. Ik heb die zorgen
natuurlijk wel gehoord.
Het tweede punt van de heer Segers betreft de zorgen van
VNO-NCW dat bepaalde gevoelige informatie — de heer
Segers noemde cybersecurity — toch zou moeten worden
gedeeld tegen de zin van bedrijven in. Ik zou die vraag willen doorgeleiden naar de indieners, de heer Schouw en
mevrouw Voortman, met het verzoek om dat nader te specificeren. Er zijn uitzonderingsgronden. Zoals ik in mijn
spreektekst zei: er is natuurlijk een balans tussen een open
overheid en het niet-openbaren van bepaalde informatie.
Dat kan te maken hebben met veiligheid. Als het gaat om
cybersecurity, dan zou dat kunnen. Ik laat de volledige
beantwoording echter graag over aan de beide indieners.
De heer Segers (ChristenUnie):
Als dit wetsvoorstel het staatsblad haalt, leggen wij overheden een enorme plicht op om veel openbaar te maken. Dat
geldt ook voor de samenwerking met bedrijven of in het
geval dat bedrijven subsidie krijgen. Dat kan die bedrijven
kopschuw maken. Dat is de zorg die wordt geuit. De reikwijdte is nog onduidelijk, omdat deze via een AMvB kan
worden uitgebreid. Wij moeten ons hier toch wel rekenschap geven van de enorme zorgen die zowel MKB Nederland als VNO-NCW uiten, in de trant van: wij hebben dan
geen zin meer om heel intensief met die overheid samen
te werken, want die maakt ons kopschuw. Zij worden
daardoor afgeschrikt. Wat is daar de reactie van de D66fractie op?
De heer Sjoerdsma (D66):
Die reactie is tweeërlei. Voorkomen moet worden dat
bedrijven gedwongen worden om informatie te openbaren
die potentieel leidt tot veiligheidsrisico's. Daar spraken de
heer Segers in ik zojuist al over. Tegelijkertijd zou ik de
zorgen van de heer Segers ook wel willen kwalificeren in
die zin dat private rechtspersonen alleen kan worden
gevraagd om informatie te openbaren voor zover zij
publieke taken behartigen. Neem een garagehouder: die is
eigenlijk alleen een bestuursorgaan waar het gaat om de
apk-keuring. Ik zie dat de heer Segers en ik het met elkaar
eens zijn. Dat is gunstig.

De heer Sjoerdsma (D66):
Dat doe ik dan ook graag en met veel plezier. Als het gaat
om wetgeving moet dat met grote zorgvuldigheid gebeuren.

De heer Segers (ChristenUnie):
Mijn vraag was deze. Nu zegt het bedrijfsleven: wij worden
hier kopschuw van, wij passen voor die samenwerking en
wij passen ervoor om met de overheid in zee te gaan, want
wij moeten bedrijfsgeheimen en heel veel gevoelige informatie openbaar maken en daar hebben wij geen zin in. Er
komt dus zand in de raderen van de publiek-private

Tweede Kamer

9 december 2014
TK 34

Open overheid

34-32-6

samenwerking. Dat kan toch niet het effect zijn dat de
indieners beogen?
De heer Sjoerdsma (D66):
Het staat buiten kijf dat dit niet het effect is dat de indieners
beogen. Ik vraag mij echter af of de zorgen die de heer
Segers vandaag uit, wel zo enorm groot zijn. Ik wijs op alle
voordelen die dit wetsvoorstel bevat. Ik weet zeker dat de
heer Segers het daarmee eens is. De overheid wordt
eigenlijk gedwongen om informatie actief aan te bieden. Ik
denk dat dit in een dergelijke situatie zeker tegen elkaar
opweegt.

Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Het is altijd weer mooi om in vak-K collega's te
zien die een initiatiefwetsvoorstel verdedigen. Het is ook
goed om Linda Voortman, die achter in de Kamer zit, vandaag hier te zien. Het is een hele klus om een initiatiefwetsvoorstel voor te bereiden, zeker als het gaat om zo'n complex terrein als de openbaarheid van bestuur. Ik wil dan
ook in de eerste plaats mijn waardering uitspreken voor
het vele werk van de indieners en van hun ondersteuning.
Ik heb nog wel een aantal vragen. De CDA-fractie hecht aan
de openbaarheid van bestuur als een van de eisen die aan
het openbaar bestuur gesteld mag worden in een democratische rechtsstaat. Openbaarheid is een van de basisvoorwaarden die gesteld mogen worden, maar het is geen doel
op zich. Delen de indieners die opvatting? Het feit dat de
gewenste openbaarheid van bestuur in de praktijk niet altijd
zo uitpakt en niet zo wordt ervaren, is volgens mij de reden
waarom wij vandaag over dit wetsvoorstel spreken.
Wat gaat er dan mis in de praktijk? Wat vaak duidelijk wordt,
is dat openbaarheid geen onderdeel is van de cultuur in
een organisatie. De termijnen die in de wet staan, worden
opgeschoven of te ruim geïnterpreteerd. Ik heb mij zelfs
laten vertellen dat er ook verschil is in de mate waarin op
een departement wordt omgegaan met die openbaarheid.
Het wetsvoorstel gaat uit van actieve openbaarmaking als
hoofdregel. De indieners bepleiten een cultuuromslag bij
de overheid. De CDA-fractie deelt, zoals gezegd, dat de
cultuur er niet altijd een is van openheid. Wij zijn er echter
nog niet van overtuigd dat een wet een geschikt instrument
is om die cultuuromslag te regelen. Kunnen de indieners
nog eens toelichten waarom die cultuuromslag naar hun
opvatting door de huidige Wet openbaarheid van bestuur
wordt belemmerd?
De indieners zien een beperkt aantal voorbeelden van
actieve openbaarmaking. Zij noemen met name DUO, de
Dienst Uitvoering Onderwijs, die veel onderwijsinformatie
openbaar maakt op de website. Hoe komt het volgens de
indieners dat niet meer overheden dit voorbeeld volgen?
Als we de indieners mogen geloven, leidt een wettelijke
plicht tot actieve openbaarmaking vanzelf tot de nodige
culturele en organisatorische aanpassingen bij de overheid
en speelt geld geen rol. De CDA-fractie heeft echter de
indruk dat de wens hier de vader van de gedachte is. Kunnen de indieners ingaan op de aanpassingen die op grond
van hun wetsvoorstel zijn vereist? Welke maatregelen
moeten overheden nemen om te voldoen aan de wet voor
een open overheid? Op welke termijn moet dat gebeuren?
Welke investeringen zijn daarmee gemoeid? Welke ambte-

Tweede Kamer

Open overheid

lijke capaciteit moet daarvoor worden vrijgemaakt? Hoe
verwerken de indieners de aanbeveling van de tijdelijke
commissie ICT, waarover we morgen en overmorgen komen
te spreken? Deze vragen wil de CDA-fractie ook voorleggen
aan de minister van Binnenlandse Zaken, die hier als adviseur van de Kamer optreedt. Welke consequenties heeft
het wetsvoorstel voor het informatie- en archiefbeheer bij
de overheid? In de nota naar aanleiding van het verslag
zeggen de initiatiefnemers dat zij ervan uitgaan dat "gelet
op het feit dat bestuursorganen nu reeds de taak hebben
de huidige WOB uit te voeren, zij al goed geëquipeerd zijn
om het wetsvoorstel uit te voeren". Deelt de minister die
optimistische visie? Hoe beoordeelt hij de te verwachten
kosten en de nodige investeringen? Is de termijn van een
week die in dit wetsvoorstel is opgenomen voor de actieve
openbaarmaking, voldoende om te kunnen beoordelen of
een stuk ook echt openbaar kan zijn. De indieners verwachten dat meer actieve openbaarmaking tot grotere burgerparticipatie leidt. Waarop is hun verwachting gebaseerd?
Heeft de toegankelijkheid van raadsinformatie via internet
geleid tot meer burgerparticipatie? Of zijn de gebruikers
van die informatie veelal professionele gebruikers, zoals
journalisten en belangengroepen?
Over de reikwijdte van het wetsvoorstel wil ik het volgende
opmerken. De Tweede Kamer en de Eerste Kamer vallen
onder het wetsvoorstel. Wat beogen de indieners hier nu
mee? Welke informatie die nu nog niet openbaar is, zou
volgens de indieners openbaar gemaakt moeten worden?
Vinden de indieners dat de parlementaire informatie door
de Kamer zelf adequaat wordt ontsloten? Geldt dat voor
alle gebruikers: journalisten, belangengroepen en geïnteresseerde burgers? De CDA-fractie is het met de indieners
eens dat actieve openbaarmaking van overheidsinformatie
ook met zich meebrengt dat de toegankelijkheid en de
inzichtelijkheid van de informatie moet worden bevorderd.
Laten wij het voorliggende wetsvoorstel eens als voorbeeld
nemen. Zijn de stukken naar het oordeel van de indieners
toegankelijk en inzichtelijk? Zijn de discussiepunten voor
iedereen inzichtelijk? Zijn de documenten die achter dit
wetsvoorstel liggen makkelijk te vinden? Overigens scheppen indieners een uitzondering voor ondersteuning van
individuele Kamerleden door ambtenaren van de Kamer.
Die hoeft niet openbaar te worden, maar hoe zit het dan
met de fractieondersteuning van de Kamerfracties?
Ook de Algemene Rekenkamer valt onder het wetsvoorstel.
De Rekenkamer noemt dat zelf "staatsrechtelijk opmerkelijk"
en vreest in de praktijk een onwenselijk effect: "Alles overziend staan wij op het standpunt dat in het wetsvoorstel
Open overheid een uitzonderingspositie voor de Algemene
Rekenkamer gewenst is vanwege de impact die het wetsvoorstel in de huidige vorm kan hebben op de praktijk van
ons onderzoek en daarmee op onze taakuitoefening. Het
risico zit vooral in minder vanzelfsprekende medewerking
van gecontroleerden aan ons onderzoek en daarmee verminderde toegankelijkheid van onze bronnen." Kunnen de
indieners ingaan op deze kritiek van de Rekenkamer op het
voorliggende wetsvoorstel? Zijn zij bereid om hun voorstel
te wijzigen?
Begrijp ik goed dat bij Algemene Maatregel van Bestuur
alle gesubsidieerde instellingen in Nederland die voor meer
dan €100.000 worden gesubsidieerd, dus worden bekostigd
uit algemene middelen, onder de wet kunnen worden
gebracht? Dat zijn er nogal wat! Gaat het dan alleen om
informatie over de besteding van die €100.000 van de

9 december 2014
TK 34

34-32-7

overheidsbekostiging of gaat het verder en moet ook alle
informatie met betrekking tot de uitvoering van de taak
openbaar gemaakt worden, bijvoorbeeld ook informatie
over de totstandkoming van de besluitvorming? Als dat
niet zo is, betekent dit dan dat al die gesubsidieerde organisaties in Nederland eigenlijk twee boekhoudingen en twee
besluitenregisters moeten gaan bijhouden? Geldt een
voorhangprocedure voor die Algemene Maatregel van
Bestuur? Wat vinden de indieners, onder wie toch een
partij die zichzelf liberaal acht, van de scheiding tussen de
publieke en de private sector? Die wordt hierdoor namelijk
opgeheven. Het wordt één sector, die onder dit wetsvoorstel
valt.
Hoever gaat de zorgplicht van een bestuursorgaan voor de
verstrekte informatie? Die informatie moet actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar zijn, zo staat in artikel 2.4, lid 2. Gaat
het hier ook om volledigheid? De verantwoordelijkheid voor
de juistheid en volledigheid van door derden opgestelde
informatie wordt immers uitgesloten.
Even praktisch: moet een klachtenbrief van een burger in
een register worden opgenomen als een ter behandeling
ontvangen document? Hebben de initiatiefnemers al een
concept-AMvB voorbereid met nadere regels over de inhoud
van het register? Of werkt de minister daaraan? Hoe moet
dat informatieregister gevuld worden? Wie is verantwoordelijk voor de kosten? In artikel 8.7 wordt trouwens nog een
AMvB met uitvoeringsregelingen in het vooruitzicht gesteld.
Moet dat nou echt?
Waarom staat het artikel over openbaarheid bij zwaarwegend algemeen belang in het hoofdstuk over openbaarmaking uit eigen beweging, terwijl het in feite een relativering
van de uitzonderingsgronden in artikel 5.1 en 5.2 is? Is het
wijsheid om bestuursorganen een eigen afweging te geven
over informatie die bijvoorbeeld de veiligheid van de Staat
betreft? De CDA-fractie is blij dat de indieners de bestaande
koppeling van de WOB met de Wet dwangsom loslaten,
maar de antimisbruikbepaling is mij nog niet helemaal
duidelijk. Hoe gaat het bestuursorgaan duidelijk maken dat
de verzoeker "kennelijk" — dat woord wordt gebruikt — een
ander doel heeft dan het verkrijgen van publieke informatie?
In de memorie van toelichting stellen de initiatiefnemers
dat niet snel mag worden aangenomen dat er sprake is van
misbruik. Zij schrijven: "(…) verzoekers hebben immers
recht op toegang en hoeven bij hun verzoek geen belang
te stellen (…)".
Is misbruik volgens hen dan per definitie onvoorstelbaar
of onmogelijk te bewijzen? Er zijn genoeg voorbeelden van
zotte WOB-verzoeken. We kennen ze allemaal. Artikel 5.4
gaat over het openbaar maken van de kabinetsformatie.
Geldt dit dan ook voor de collegeonderhandelingen in
gemeenten, provincies en waterschappen? De artikelen 5.6
en 5.7 gaan over het verstrekken van niet-openbare informatie aan belanghebbenden. Het kan gaan om informatie
die niet openbaar is in verband met de veiligheid van de
Staat. Hierin kan ik de indieners niet volgen. Kan de overheid niet-openbare informatie bij wijze van spreken vertrouwelijk aan een verzoeker verstrekken of vertrouwelijk ter
inzage geven? Wat is dan het effect voor bijvoorbeeld de
veiligheid van de Staat, of een andere grond, als de
belanghebbende toch besluit, ondanks de straf of boete die
daarop staat, om deze informatie openbaar te maken? Willen de indieners deze constructie nog eens op zich laten

Tweede Kamer

Open overheid

inwerken en de CDA-fractie meenemen in de consequenties
ervan?
Ik ga verder met de informatiecommissaris, die een soort
ombudsman is, als ik het goed begrijp. De informatiecommissaris moet niet alleen de toepassing van de wet bevorderen en adviseren over wet- en regelgeving, maar hij
ontvangt ook afschriften van allerlei besluiten van alle
bestuursorganen. Wat gaat hij daarmee doen? Hoe verhoudt
de informatiecommissaris zich qua taken en bevoegdheden
tot de eerder dit jaar benoemde nationale commissaris
digitale overheid? Bij de tweede nota van wijziging hebben
de indieners het hoofdstuk inzake hergebruik van overheidsinformatie op de schop genomen naar aanleiding van een
artikel in het aprilnummer van Mediaforum, het tijdschrift
voor media- en communicatierecht. De reikwijdte hiervan
is de CDA-fractie nog niet helemaal duidelijk. In welke
gevallen hebben ze wel of niet intellectuele eigendomsrechten? Ik denk daarbij niet alleen aan overheidsorganen, maar
ook aan bijvoorbeeld bibliotheken. De auteursrechten van
een boek komen toch niet te vervallen omdat het in een
openbare bibliotheek staat? Het copyright van een foto
komt toch niet te vervallen omdat hij in de collectie van een
gemeentelijke archiefdienst is opgenomen? Hoe verhouden
deze twee zich tot elkaar?
Ik rond af. De indieners hebben hoge verwachtingen van
de overheid en relativeren de problemen die zich zouden
kunnen voordoen. De CDA-fractie ziet in het voorliggend
wetsvoorstel zeker verbeteringen ten opzichte van de WOB,
maar heeft op het punt van de realisatie van de goede
voornemens in de praktijk nog tal van vragen. We zien de
beantwoording door de initiatiefnemers en de minister
graag tegemoet.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik wil graag een politieke taxatie maken. Ik stel mij voor dat
de VVD-fractie naar een tegenstem neigt. Het zou zo maar
kunnen gebeuren dat D66 en GroenLinks voor gaan stemmen en de SP was al positief. Mevrouw Keijzer heeft nu
veel vragen gesteld. Ik ga dat straks ook doen, want in dat
stadium zitten we nog. Is de CDA-fractie nog te overtuigen
of neigt de CDA-fractie naar een tegenstem?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Volgens mij heeft de heer Segers het CDA leren kennen als
een partij die goede voorstellen steunt en slechte niet. Hier
ligt een wetsvoorstel waarover een flink aantal vragen is
gesteld. Ik heb de indieners ook gevraagd om zelf te
reflecteren op mogelijke consequenties. Ik kan mij de vraag
naar de stem van het CDA voorstellen, maar vindt hem wel
wat prematuur.
De heer Segers (ChristenUnie):
Mijn vraag is of de CDA-fractie nog te overtuigen is.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Wij zijn altijd te overtuigen als er goede argumenten en
goede voorstellen zijn.

9 december 2014
TK 34

34-32-8

Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Voorzitter. Ik begin met waardering uitspreken voor de initiatiefnemers van dit wetsvoorstel. Het maken van een initiatiefwet is op zich al een hele prestatie en ik waardeer het
natuurlijk nog meer als het over een onderwerp gaat dat
ook mij aan het hart gaat. Dat is met het onderwerp "open
overheid" zeker het geval. Ook ik vind dat de huidige Wet
openbaarheid van bestuur (WOB) aan het einde van zijn
levensduur is gekomen. Het uitgangspunt dat burgers bij
de overheid om informatie moeten vragen voordat zij die
krijgen, is achterhaald. De overheid is er voor de burgers,
niet andersom. Dat geldt ook voor de overheidsinformatie.
Die is er voor de burgers, niet alleen voor de overheid.
De initiatiefnemers willen met hun wetsvoorstel een cultuuromslag tot stand brengen. Ambtenaren moeten niet langer
argwanend reageren als een burger om informatie vraagt,
maar moeten die gewoon al hebben gegeven. In ieder geval
moet het uitgangspunt zijn dat het heel normaal is dat een
burger die informatie krijgt. Men kan zich afvragen of een
cultuuromslag bij wet moet of zelfs kan worden afgedwongen. Moet dat niet met wat prikkels van onderop komen?
Dat zou mooi zijn, maar ik denk dat een wet wel degelijk
een duwtje in de rug kan zijn. Ik zeg daarbij: als je te hard
duwt, zouden overheden en ambtenaren ook wel eens de
hakken in het zand kunnen gaan zetten. Dan gaan zij strikt
naar de letter van de wet handelen en is de cultuuromslag
weer weg. Je moet dus uitkijken dat je met een wet niet te
streng wordt. Ik kom daar straks nog op terug.
Transparantie is van groot belang voor het vertrouwen van
de samenleving in het bestuur. In het wetsvoorstel dat we
vandaag bespreken, wordt meer transparantie geregeld
doordat overheden bepaalde informatie uit eigen beweging
openbaar moeten maken. De PvdA is dan ook een groot
voorstander van het uitgangspunt "openbaar, tenzij". Ik zal
ingaan op dat "tenzij". Hoe zeer ik ook voorstander ben van
een open overheid, ik ben niet even enthousiast over alles
wat de initiatiefnemers voorstellen. Op een paar onderdelen
heeft mijn fractie zelfs sterke twijfels. Die wegen zwaar mee
als het straks aan het einde van de behandeling van dit
wetsvoorstel gaat aankomen op het stemgedrag van mijn
fractie.
Openbaarheid moet het uitgangspunt zijn. Mijn fractie vindt
echter ook dat ambtenaren hun werk moeten kunnen blijven
doen zonder gehinderd te worden door onnodige bureaucratische bepalingen en zonder verlamd te moeten werken.
Ik ga in dit verband in op de twee grootste kanttekeningen
die ik bij het wetsvoorstel zoals dat nu voorligt, zet. Het
eerste punt betreft de zogenaamde "persoonlijke beleidsopvattingen". In de huidige Wob is het uitgangspunt dat in
intern beraad geuite persoonlijke beleidsopvattingen niet
openbaar worden gemaakt. De initiatiefnemers zien dat
anders. Zij stellen, kort samengevat, voor dat aan het einde
van het beraad persoonlijke opvattingen openbaar worden
gemaakt mits die niet tot de persoon van de ambtenaar
herleid kunnen worden. Ik begrijp dat de initiatiefnemers
daarmee de openbaarheid denken te dienen. Ook weet ik
dat zij op dit punt een nota van wijziging hebben opgesteld
en er al uitzonderingen gelden. Toch vind ik dat ambtenaren
hun meningen en opvattingen tijdens een intern beraad
vrijelijk moeten kunnen uiten. De kans dat hun persoonlijke
beleidsopvattingen later openbaar moeten worden gemaakt,
gaat hen daarbij hinderen. Dat belemmert de kwaliteit van

Tweede Kamer

Open overheid

de besluitvorming, vermindert het vastleggen van persoonlijke beleidsopvattingen en zorgt er daardoor juist niet voor
dat er meer informatie beschikbaar komt. Hoe goed bedoeld
ook, met de verplichte openbaarmaking van de persoonlijke
beleidsopvattingen raak je van de regen in de drup.
De heer Van Raak (SP):
Ik ben het ermee eens dat ambtenaren alles moeten kunnen
zeggen en ze daar naderhand niet politiek op mogen worden
afgerekend. De huidige situatie is echter vaak zo dat als er
om informatie wordt gevraagd, er wordt gezegd: die kunnen
we niet geven want dat is persoonlijke informatie van
ambtenaren. Dan krijg je vervolgens helemaal niets.
Waarom is het niet mogelijk om op verzoek bekend te
maken welke afwegingen er zijn gemaakt, welke gevaren
en problemen er werden gezien, welke alternatieven zijn
besproken en waarom uiteindelijk tot een bepaalde keuze
is gekomen? Dat zou het debat in de samenleving, maar
ook in de Kamer veel helderheid bieden en belangrijk zijn
om tot goede wetten en regels te komen.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Daar ben ik het niet mee eens, omdat ik dat meer als een
praktisch probleem zie. Hoe groot en hoever reikt deze
informatieverzameling dan namelijk? Gaat dit ook over een
whatsappje dat tijdens een vergadering wordt verstuurd?
Gaat dit ook over een twitterbericht dat je intern, onderling
stuurt? Gaat het over zo'n sticky yellow note — hoe heten
die dingen in het Nederlands? — waar je even iets op
gekrabbeld hebt? Uiteindelijk gaat het erom dat de informatie die je nodig hebt openbaar is. Sorry, maar wat drie
ambtenaren daarover bij het koffiezetapparaat gezegd
hebben, vind ik geen relevante informatie.
De heer Van Raak (SP):
Als een ambtenaar tijdens een besloten bijeenkomst zit te
twitteren, is het al openbaar. Is dat te herleiden? Het gaat
er natuurlijk om dat burgers en ook volksvertegenwoordigers kunnen zien welke afwegingen er zijn gemaakt. Welke
alternatieven waren er mogelijk? Waarom is toch die ene
keuze gemaakt? Welke gevaren en welke problemen zijn
besproken? Dat is allemaal onderdeel van het proces om
tot goede besluiten te komen. Volgens mij is het voor ons
en voor burgers heel goed om te bekijken welke afwegingen
er zijn gemaakt en welke alternatieven zijn besproken,
omdat wij dan beter ons werk kunnen doen.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
In mijn eerste uiting zei ik al dat het over de reikwijdte gaat:
welke informatie wel en welke niet? Het gaat ook om de
bescherming van de ambtenaar. Ik vind het niet relevant
welke ambtenaar wat gezegd heeft met welke beleidsmatige
of politiek-strategische opvatting, omdat het uiteindelijk
om het eindresultaat gaat. Wij hebben het hier over een
cultuuromslag. Als wij nu gaan zeggen dat alles wat een
ambtenaar zegt, in welke bespreking dan ook, uiteindelijk
openbaar zal zijn, gaan we met z'n allen terug in de kast.
Dan gaan we geen dingen meer in het openbaar bespreken.
Dan zorgen we ervoor dat het alleen nog maar bij het koffiezetapparaat komt. En dat vind ik een verkeerde uiting
van het voorstel, dat er juist een meer openbare wet van
beoogt te maken, dus meer als een Wet openbaarheid van
bestuur, of open overheid, in dit geval.

9 december 2014
TK 34

34-32-9

De heer Van Raak (SP):
Kunnen we daar geen onderscheid in maken? Wat ambtenaar A tegen ambtenaar B via ambtenaar C heeft gezegd,
is volgens mij niet zo interessant. Dat is bij het koffieapparaat. Het is wel interessant om te weten welke afwegingen
er zijn gemaakt, welke alternatieven zijn besproken en welke
problemen zijn gezien. Het is toch ook mogelijk om dat los
te maken van de persoon van de ambtenaar en het proces
van besluitvorming te beschrijven?
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Daar zijn we het over eens. Ter bescherming van de ambtenaar zal het dus niet terug te leiden zijn naar de ambtenaar.
De vraag is echter wat de reikwijdte hiervan wordt. Wat wil
je allemaal wel en wat wil je allemaal niet? Ik denk dat je
daar goed over na moet denken. Je moet dan eerst bij ieder
stuk gaan onderzoeken of het persoonlijke beleidsopvattingen zijn. Ik vind dat er dan een behoorlijke reikwijdte ontstaat. Dat leidt alleen maar tot administratieve lasten en —
even in mijn eigen woorden — tot gedoe bij de bestuursrechter. Dit punt weegt voor mijn fractie zwaar. Ik heb een
amendement in voorbereiding dat de plicht tot het openbaar
maken van persoonlijke beleidsopvattingen terugbrengt
tot het niveau dat nu in de WOB staat. Ik zou graag zien dat
de initiatiefnemers in ieder geval op de bezwaren van mijn
fractie ingaan.
Dan gaan we het toch hebben over de reikwijdte van de
wet. De initiatiefnemers willen dat het op termijn mogelijk
wordt om semipublieke instellingen onder de wet te laten
vallen. Ik ben daarvan niet overtuigd. Dat de overheid
openbaar moet zijn, is prima. Die bestuurt ons. Ook semipublieke organisaties moeten openbaar zijn, tot op zekere
hoogte. Maar dat hoeft niet zover te gaan als bij de echte
overheid. De semipublieke instellingen doen belangrijke
zaken, ook met belastinggeld. Ze staan echter verder van
de overheid af en hebben niet alleen publieke kanten. Ze
beschikken ook over informatie die helemaal niet openbaar
hoeft te worden. Ik denk hierbij aan commercieel gevoelige
informatie of zelfs beursgevoelige informatie. Kunnen de
indieners hierop reageren?
Dat geldt ook voor de Algemene Rekenkamer. Dat is een
belangrijk adviserend en controlerend orgaan. De Rekenkamer heeft vergaande bevoegdheden. Hij kan anderen
dwingen informatie te verschaffen. De Rekenkamer kan zijn
werk alleen goed doen als dat in vertrouwen kan. Daarom
zou ik ervoor willen pleiten de Rekenkamer niet onder de
Woo te laten vallen. Uiteraard moeten de uitkomsten van
de onderzoeken van de Rekenkamer wel openbaar zijn. Dat
spreekt voor zich. Ik vraag de indieners ook hierop te reageren.
Een ander belangrijk punt voor mijn fractie is de informatiecommissaris. Ook hier begrijp ik de goede bedoelingen van
de initiatiefnemers, maar ook hier ben ik het niet met hen
eens en laat ik een amendement voorbereiden. De informatiecommissaris moet in de ogen van de initiatiefnemers
gaan helpen bij de gewenste cultuuromslag. Wat mij betreft
zijn nut en noodzaak van de commissaris, zeker op dit
moment, nog niet aangetoond. Zoals ik net al zei: je kunt
ook te ver gaan bij het afdwingen. Met de bevoegdheden
die de informatiecommissaris zou moeten krijgen, wordt
het in mijn ogen te veel een strenge commissaris. Ik vind
dat de bestuursorganen eerst zelf de kans moeten krijgen

Tweede Kamer

Open overheid

om te bewijzen dat ze om kunnen gaan met het nieuwe
regime van de Woo (Wet open overheid). Als de noodzaak
van een informatiecommissaris later, bijvoorbeeld na een
eerste evaluatie van de Woo, alsnog nodig blijkt te zijn, dan
kan hij altijd nog worden ingesteld, maar dat moeten we
tegen die tijd bekijken.
Dit alles, plus het feit dat de commissaris ook nog eens 5
miljoen euro per jaar moet gaan kosten, geeft voor mijn
fractie de doorslag om de invoering van de informatiecommissaris in ieder geval uit te stellen tot de volgende evaluatie. Zoals gezegd komt dit terug in een amendement dat
in voorbereiding is. Hopelijk tonen de initiatiefnemers zelf
voortschrijdend inzicht.
Over de kosten gesproken: de uitvoering van dit wetsvoorstel brengt extra verplichtingen voor de overheid met zich
mee. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan kosten voor het bij
te houden register van stukken die bestuursorganen onder
zich hebben. Wat kost dat en wat levert het uiteindelijk op
aan winst als het over openbaarheid gaat? Er zijn nog meer
kosten. Het kan natuurlijk niet anders dan dat de uitvoering
van het wetsvoorstel geld kost. Dat is op zich niet erg, maar
we moeten wel veel beter weten om hoeveel geld het dan
gaat. De initiatiefnemers brengen dit niet goed in kaart. Ik
wil ze daarom hierbij vragen dat alsnog te doen. Ik wil dat
vooral ook aan de minister vragen. Welke kosten brengt de
uitvoering van dit wetsvoorstel volgens hem met zich mee?
Op veel andere punten is in de schriftelijke ronde of vandaag door mijn collega's al ingegaan. Ik laat het dus even,
gezien de tijd, bij het noemen van nog een van die punten.
Kunnen de initiatiefnemers ook nog eens goed nadenken
over de plicht om stukken binnen één week openbaar te
maken? Is zo'n korte termijn wel goed werkbaar in de
praktijk?
Wij delen het uitgangspunt van een open overheid. Wij
hebben echter nog veel vragen bij de manier waarop de
initiatiefnemers zich die voorstellen. Ik zie dan ook vol
belangstelling uit naar hun reactie.
De heer Sjoerdsma (D66):
Mevrouw Oosenbrug heeft het over de kosten. Het is
inderdaad goed als daar duidelijkheid over komt. Tegelijkertijd zou ik haar willen vragen om te reflecteren op de
opbrengst. Wat is voor mevrouw Oosenbrug een acceptabele kosten-batenverhouding van de Wet open overheid?
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Dat weet ik niet. Ik kan op dit moment sowieso geen
inschatting maken van de kosten. Ik heb gelezen dat een
informatiecommissaris 5 miljoen kost. Als er dan nog 5
miljoen of meer bij komt voor aanpassingen vanwege deze
wet, denk ik dat het geld misschien beter besteed kan worden, juist in deze tijd, waarin we voor enorme uitdagingen
staan.
De heer Sjoerdsma (D66):
Ik wil nog even terugkomen op de opbrengst, omdat er ook
kosten kunnen dalen. Een gemiddeld WOB-verzoek kost in
Nederland op dit moment €4.800. In omliggende landen is
dat slechts €1.000. Ik zou u willen vragen om dat ook mee

9 december 2014
TK 34

34-32-10

te nemen in uw beoordeling. Een informatiecommissaris
kost dan weliswaar 5 miljoen euro, maar als de kosten per
WOB-verzoek — dat wordt in de toekomst misschien Wooverzoek — dramatisch dalen, kan ik me voorstellen dat dat
een zwaarwegend argument zou kunnen zijn ten faveure
van deze wet.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Met de aanpassing van de Wet dwangsom valt volgens mij
al een flinke slag te maken. Wij wachten het wetsvoorstel
van de minister nog af, maar die enorme kostenpost zit juist
bij de oneigenlijke verzoeken. Daar hebben wij dit voorstel
niet voor nodig.

De heer Segers (ChristenUnie):
Mevrouw de voorzitter. Allereerst mijn felicitaties aan de
indieners. Het is bijzonder dat de eerste indiener ver weg
zit, op een bescheiden plek helemaal achteraan. Het lijkt
mij niet helemaal gepast om het indienen van een initiatiefwetsvoorstel te vergelijken met een bevalling, maar ik zie
uit naar het moment dat collega Voortman weer in vak-K
zit en wij het debat hier kunnen voeren. Ondertussen zit de
tweede indiener, de heer Schouw, op zijn vertrouwde plek
in vak-K. Ik breng heel wat uren door met collega Schouw
en naar mijn gevoel zit hij minstens zo vaak in de zaal als
daar. Ook dat is een felicitatie waard. Een initiatiefvoorstel
is veel werk en ik dank hem voor de inspanningen die
daarvoor zijn geleverd.
Het is een belangrijk onderwerp, omdat de overheid een
hoge, verantwoordelijke taak heeft. Zij staat in dienst van
het publieke belang en neemt namens ons allen besluiten
die — als het goed is — bijdragen aan een betere samenleving, maar die ook kunnen ingrijpen in de persoonlijke
levens van haar burgers. Daarom worden terecht hoge
eisen gesteld aan het overheidshandelen. Het moet integer
zijn, betrouwbaar en transparant. De burger zal zich uiteindelijk moeten herkennen in zijn overheid.
De ChristenUnie steunt de indieners in hun streven naar
een open en benaderbare overheid. De tijden zijn veranderd.
Grote hoeveelheden informatie zijn vrij toegankelijk en
worden vrij toegankelijk gemaakt. De wetgeving over de
openbaarheid van overheidsinformatie denkt niet meer
vanuit de archiefkasten, maar vanuit de ruime mogelijkheden van ICT. Op een aantal punten knelt dan de huidige
WOB. Ik steun het streven om de WOB te moderniseren,
maar ik heb wel een aantal kritische vragen.
Openheid moet niet in de weg staan bij het wikken en
wegen van verschillende beleidsalternatieven. Het ministerie van Financiën heeft ten tijde van de crisis laten doorrekenen wat het zou betekenen als wij de euro zouden verlaten en een alternatief voor de euro zouden optuigen. Dat
is natuurlijk een zeer gevoelige kwestie met enorme
gevolgen als dat zonder context of vroegtijdig naar buiten
komt. De indieners bezweren ons echter dat de huidige wet
voldoende bescherming biedt om persoonlijke beleidsopvattingen te wisselen. Daar ging het debat zojuist over. Ik
merk echter dat men daar bijvoorbeeld bij de VNG niet
gerust op is. Vrije gedachtewisseling is nodig om tot beleid
te komen. Kunnen de indieners mij verzekeren dat dit belang
niet beperkt wordt?

Tweede Kamer

Open overheid

De VNG houdt ook enkele praktische bezwaren ten aanzien
van de plicht tot actieve openbaarmaking en de registratieplicht. Er wordt gewezen op de ondoenlijke omvang en de
verplichte snelheid van openbaarmaking. Die is een week.
Eerlijk gezegd, vrees ik hier een welles-nietesdiscussie tussen de indieners en de VNG. Als wij nu doorgaan met dit
voorstel, worden we door schade en schande wijs. Maar is
dat nu de beste route? Kennen de indieners voorbeelden
waarin zij de bevestiging vinden dat dit voor overheden
haalbaar is? Kunnen zij dat met casussen onderbouwen en
kunnen zij dat aantonen? Is overwogen om een vrijwillige
pilot te starten om te kijken hoe dat in de praktijk wordt
uitgewerkt? Hoe houden we de vinger aan de pols of dit
voorstel inderdaad niet wat te gemakkelijk vanaf de tekentafel een paar termijnen en verplichtingen dicteert?
Ik wijs ook op het nobele streven van een van de indieners
om 2015 het jaar van de privacy te maken. Te weinig tijd
en grootschalige registers zijn dan toch minimaal een risico,
zo vraag in het bijzonder aan de tweede indiener van het
voorstel?
De VNG heeft in een brief de vinger gelegd bij de uitzonderingsgrond en erop gewezen dat het woord "ernstig" is
opgenomen. In de weging van de uitzonderingsgrondingen
moet een belang ernstig worden geschaad, maar de vraag
is of de enkele schade van een belang niet voldoende is. Ik
krijg graag een antwoord op deze vraag van de VNG.
Ik vraag de indieners om een nadere reactie op het schrijven
van de Algemene Rekenkamer. De vragen zijn eerder al
gesteld, maar ik stel ze ook graag. De Algemene Rekenkamer stelt kort en goed dat hij onvoldoende ruimte houdt
om zelfstandig een afweging te maken over welke informatie hij openbaar maakt. Dat schaadt zijn onderzoeksproces.
Hij verwijst naar de regelgeving in de Verenigde Staten,
waar juist een uitzondering is gemaakt voor de Amerikaanse
rekenkamer. Ik kan me de bezwaren heel goed voorstellen.
Ik heb een amendement op dat punt in voorbereiding, maar
ik wacht eerst op de reactie van de indieners.
Ik kom op de hete aardappel van dit wetsvoorstel: de reikwijdte. Doordat ook semipublieke rechtspersonen door
middel van een AMvB onder deze wet kunnen worden
gebracht, is op voorhand niet geheel duidelijk hoever het
wetsvoorstel gaat. Er is wel een inschatting te maken van
de rechtspersonen waarom het zou kunnen gaan. Dat zijn
er veel. Ik voel met de indieners mee dat de instellingen die
een taak hebben in het publieke domein, transparant moeten zijn. VNO-NCW wijst er echter terecht op dat het huidige
wetsvoorstel zelfs de aanwijzing mogelijk maakt van een
individueel bedrijf dat voor een of ander project €100.000
subsidie ontvangt. Ik vraag de indieners hoeveel bedrijven
dit zou kunnen treffen en of dat proportioneel is. Tevens
wil ik weten waarom is afgezien van een voorhangprocedure. Dat is een extra veiligheidsbepaling die hier wellicht
op zijn plaats is.
Een ander moeilijk punt voor VNO-NCW is de zorg van
bedrijven omtrent de bedrijfs- en fabricagegegevens die ze
aan de overheid verstrekken. Collega Taverne wees daar
al op. Na vijf jaar worden deze in ieder geval openbaar,
tenzij de overheid motiveert waarom dit nog niet mogelijk
is. Bedrijven hebben hierin geen positie. Ik kan me de zorg
van ondernemend Nederland goed voorstellen. Hebben de
indieners overwogen om het belang van bedrijven om
informatie die ze vertrouwelijk aan de overheid geven, ook

9 december 2014
TK 34

34-32-11

na de eerste vijf jaar nog beter te borgen? Waarom hebben
zij daarvan afgezien?
In de schriftelijke ronde heeft de ChristenUnie de vinger
gelegd bij de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van individuele personen bij openbaarmaking. Persoonlijke
gegevens kunnen namelijk wel openbaar worden indien
iemand daarmee instemt. Ik heb aandacht gevraagd voor
de situatie waarin men zich gedwongen voelt om in te
stemmen of waarin men de gevolgen daarvan eigenlijk niet
goed kan overzien. De indieners geven nu aan dat een
bestuursorgaan de openbaarmaking kan weigeren indien
de persoonlijke levenssfeer in het geding is en pas als dat
niet het geval is, navraag moet doen bij de betrokkene. Ik
lees de wettekst echt anders. Daarin staat het volgende.
"Het openbaar maken van informatie blijft eveneens achterwege voor zover daardoor een of meer van de volgende
belangen ernstig geschaad wordt en het algemeen belang
van openbaarheid van informatie niet opweegt tegen deze
schade", waarna onder e. staat: "de eerbiediging van de
persoonlijke levenssfeer, tenzij de betrokken persoon
instemt met openbaarmaking". Ik krijg graag een reactie op
mijn stelling dat het nu lijkt alsof een bestuursorgaan altijd
eerst langs de betrokkene moet gaan en niet eerst een eigen
afweging heeft te maken. Ik laat me graag overtuigen op
dit punt.

Wij zijn inderdaad kritisch. Ik heb kritische vragen gesteld
over onder andere de reikwijdte. Het is een open debat, dus
ik zie uit naar het vervolg daarvan. Als de wet in het
Staatsblad komt, moeten wij er in ieder geval voor zorgen
dat hij niet slechter, maar beter is dan gevreesd. Dat betekent dat wij in ieder geval op het punt van de Rekenkamer
een verbetering moeten aanbrengen. Als de wet doorgaat,
zou dat een belangrijk verbeterpunt zijn. Of dat voor mijn
fractie voldoende is om uiteindelijk voor het gehele wetsvoorstel te stemmen, valt te bezien.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De vergadering wordt van 18.12 uur tot 19.03 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

Ik kom, tot slot, op de evaluatiebepaling. Ik had net een
interruptiedebat met collega Sjoerdsma. Het ging erover
of een evaluatie na vijf jaar niet veel te laat is als de
bezwaren van VNO-NCW gegrond blijken, namelijk dat
bedrijven kopschuw worden om samen te werken met de
overheid, en als de publiek-private samenwerking schade
oploopt door dit wetsvoorstel. Hoe houden we de vinger
aan de pols? Hoe kunnen we veel eerder nagaan of deze
wet te ver gaat of aan zijn doel beantwoordt?
Helemaal aan het eind heb ik een vraag aan de minister.
Hij gaat een EU-richtlijn op dit punt implementeren. Hoe
verhoudt de implementatie van die richtlijn zich tot dit
wetsvoorstel? Hoe verhoudt een naar ik meen mondeling
al aangekondigde modernisering van de WOB zich tot dit
wetsvoorstel? Ik heb begrepen dat de minister wacht met
zijn vernieuwing van de WOB totdat eerst dit wetsvoorstel
is behandeld. Dat is correct. Dat is netjes. Tegelijkertijd is
het voor ons echter wel goed om af te wegen of dít de juiste
weg is of dat modernisering van de WOB een betere route
is. Kan hij daarover zijn licht laten schijnen?
De heer Taverne (VVD):
De heer Segers is buitengewoon kritisch over het voorstel,
en wel om een aantal goede redenen die hij naar voren
heeft gebracht. Tegelijkertijd kondigt hij aan om althans te
overwegen om een amendement in te dienen. Hij zegt ook
zich graag te willen laten overtuigen. Ik kan de neiging niet
onderdrukken om de heer Segers de vraag te stellen die hij
zelf aan de collega van het CDA stelde, namelijk: is de
fractie van de ChristenUnie nu zo kritisch dat zij er eigenlijk
geen heil in ziet, of is zij genegen om er met amendementen
en aanpassingen toch iets positiever over te zijn?
De heer Segers (ChristenUnie):
Ook de ChristenUnie huldigt het standpunt dat goede
voorstellen steun verdienen en slechte voorstellen geen
steun verdienen. Dat is een heel goed uitgangspunt.

Tweede Kamer

Open overheid

9 december 2014
TK 34

34-32-12