Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

746
Vragen van de leden Kathmann en Kuiken (beiden PvdA) aan de Minister van
Justitie en Veiligheid over de aanpak van drugscriminaliteit in Utrecht
(ingezonden 23 september 2021).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
18 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 286.
Vraag 1
Kent u het bericht «Utrecht spil in drugshandel: «Slang zat lang onder de
grond en nu pas zien we de kop»; Grote zorgen over criminaliteit in stad en
regio»1 en de nota «Grenzen stellen, perspectief bieden»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening van de burgemeester van Utrecht dat de toename van de
criminaliteit totaal verkeerd is ingeschat en dat daardoor de middelen
tekortschieten om het probleem aan te pakken? Zo ja, hoe komt dat en wat
gaat u eraan doen om de genoemde scheefgroei te corrigeren? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 2
Uit onderzoek blijkt dat criminaliteit is afgenomen, niet toegenomen. In het
afgelopen decennium daalde zowel het zelf gerapporteerd slachtofferschap
als de door de politie geregistreerde criminaliteit sterk. Het geschatte aantal
door burgers ondervonden delicten – bekend tot en met 2019 – daalde met
40%. De door de politie geregistreerde criminaliteit daalde tussen 2010 en

1
2

ah-tk-20212022-746
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Telegraaf, 16 september 2021
Gemeente Utrecht: Raadsvoorstellen van zondag 12 september 2021 over o.a. de nota
«Grenzen stellen, perspectief bieden»: tegengaan van de ontwrichtende effecten van drugsgerelateerde criminaliteit https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Utrecht/c88bce12-d47c-4796-85a60d1d04282968

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

2020 met een derde (–33%). Het totale aantal door de politie geregistreerde
verdachten nam sinds 2010 af met 39%, naar 250.000.3
Tegelijkertijd is de aard van sommige vormen van criminaliteit en hoe we die
aanpakken veranderd. Uit het rapport Aanpak georganiseerde drugscriminaliteit, Een terugblik op 25 jaar beleid en uitvoering van de DSP-groep en
Tilburg University blijkt hoe er sinds de jaren ’90 veel veranderd is in hoe we
kijken naar drugscriminaliteit en de bestrijding ervan. Bij de invoering van het
gedoogbeleid was de inschatting dat de achterdeur van coffeeshops
voornamelijk zou worden bevoorraad door thuistelers. Dit was een misvatting, de wietteelt bleek een ontzettend lucratieve handel voor steeds
professionelere criminele netwerken. Die netwerken breidden hun activiteiten
uit en gingen zich ook op andere stoffen, zoals xtc en cocaïne, richten. De
overheid reageerde door een specifieke aanpak per stof te ontwikkelen. Door
de jaren heen werd duidelijk dat dit niet genoeg was. Drugscriminaliteit bleek
samen te hangen met een aantal andere fenomenen en steeds meer misbruik
te maken van legale structuren en processen, waardoor boven- en onderwereld met elkaar vermengden.
Het kabinet heeft fors geïnvesteerd in de politie en de aanpak van ondermijning hoog op de agenda gezet. Vanaf 2017 is meer ingezet op brede
maatschappelijke weerbaarheid als onderdeel van de aanpak van ondermijning, door de investering in regionale versterkingen uit het regeerakkoord
van dit kabinet. De onderzoekers waarderen deze verbreding positief.
Ook is er sinds 2018 geïnvesteerd in de operationele formatie van de politie
om deze uit te breiden met ruim 2.400 fte. Daaronder vallen investeringen in
bewaken en beveiligen, in de aanpak van ondermijning, zedencriminaliteit en
mensenhandel. Het realiseren van die uitbreiding is in volle gang en zal naar
verwachting in 2024–2025 gerealiseerd zijn.
Het kabinet investeert vanaf 2022 opnieuw structureel in veiligheid, meer
precies in de aanpak van ondermijning (zie mijn brief van 4 oktober jl.4) en in
veiligheid in de wijk (zie mijn brief over n.a.v. de motie-Hermans5). Een
substantieel deel van deze extra middelen zal ten goede komen aan de
politieorganisatie.
Vraag 3
Waarin onderscheidt de aard en omvang de criminaliteit in Utrecht zich van
andere grote steden?
Antwoord 3
Alle grote steden hebben te maken met criminaliteit. Over de aard en
omvang, en zeker over hoe deze zich in de ene stad onderscheidt van de
andere, is het ingewikkeld om precieze uitspraken te doen. De aard van
criminaliteit is namelijk dat het zich veelal afspeelt in het verborgene.
De burgemeester stelt in het bovengenoemde artikel in de Telegraaf dat
Utrecht strategisch ligt en dat er meerdere kwetsbare wijken zijn waarin het
makkelijk is om mensen te rekruteren voor de drugscriminaliteit. Zij baseert
zich hier op een rapport van Bureau Broekhuizen, «Drugscriminaliteit in
Utrecht 2021 – Een geïntegreerd beeld van de gemeente Utrecht en politie
Midden-Nederland». In datzelfde rapport wordt onder meer geconcludeerd
dat cocaïne de grootste markt betreft in Utrecht. De helft van de criminele
samenwerkingsverbanden zou zich ermee bezighouden. Daarnaast is Utrecht
een logistiek knooppunt van cocaïne, en speelt een rol in de import, export
en handel. Handel en bezit van harddrugs zijn van de verschillende vormen
van drugscriminaliteit het meest bij de politie geregistreerd.
Gerelateerd aan drugscriminaliteit ziet het rapport in Utrecht fenomenen zoals
plofkraken, criminele geldstromen, excessief geweld en mensenhandel. Voor
wat betreft de voedingsbodem van criminaliteit, beschrijft het rapport de
risicofactor in de vorm van kwetsbare wijken, waar jongeren met relatief
weinig toekomstperspectief en met negatieve rolmodellen en criminele
3

Meijer, R.F., D.E.G. Moolenaar, R. Choenni & S.W. van den Braak (oktober 2021). Criminaliteit en
rechtshandhaving 2020: Ontwikkelingen en samenhangen. Den Haag: Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum, 190 pp.
https://repository.wodc.nl/
discover?scope=%2F&query=dc%2Etitle%3A%22Criminaliteit%20en%20rechtshandhaving%22
4
Kamerstuk 29 911, nr. 329
5
Kamerstuk 35 925 VI, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

familieleden opgroeien. Daarnaast is de acceptatie en normalisatie van
drugsgebruik en -dealen een risicofactor.
Vraag 4
Erkent u dat onder andere vanwege prioriteiten elders, er nauwelijks nog
agenten in de wijken zijn en er gaten in de opsporing dreigen te vallen? Zo ja,
deelt u de mening dat dit probleem op korte termijn moet worden opgelost
en wat gaat u daaraan doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Door onderbezetting hebben basisteams, met name in grootstedelijk gebied,
de komende jaren helaas te maken met hoge werk- en roosterdruk. Naar
verwachting zullen formatie en bezetting vanaf 2024–2025 een nieuw
evenwicht bereiken. Over deze situatie heb ik uw Kamer o.a. per brief op
4 november 2020 uitgebreid geïnformeerd.6 De politie neemt maatregelen om
de druk te verlichten en de doorgang van het noodzakelijke werk te waarborgen, maar dat kan niet voorkomen dat er keuzes gemaakt moeten worden
over de inzet van politie.
Ingevolge de motie-Hermans komt er in de komende jaren structureel extra
geld beschikbaar voor agenten in de wijk. Over de invulling hiervan heb ik uw
Kamer op 13 oktober jl. per brief geïnformeerd.7
Vraag 5
Herkent u de in het genoemde rapport beschreven problematiek en wat vindt
u van de daarin genoemde oplossingsrichtingen?
Antwoord 5
Ja, ik herken de in het genoemde rapport beschreven problematiek, zoals ook
beschreven in antwoord op vraag 3. Echter, Utrecht staat daarin helaas niet
alleen. De oplossingsrichtingen die Utrecht heeft opgenomen in hun nota
«Grenzen stellen, perspectief bieden» sluiten goed aan bij de landelijke
ondermijningsaanpak. Ik heb in mijn Kamerbrief van 4 oktober jl. over de
verdeling van de ondermijningsgelden het belang van een samenhangende
aanpak van repressie en preventie benadrukt.8 De keuze van de gemeente
Utrecht om in te zetten op de aanpak van jonge aanwas en doorgroeiers
enerzijds en het aanpakken van criminele geldstromen anderzijds, past daar
goed bij. Ik kan de Utrechtse aanpak dan ook van harte onderschrijven.
Vraag 6 en 7
Deelt u de ernstige zorgen van de burgemeester van Utrecht over de
drugscriminaliteit in de stad en de regio Utrecht? Zo ja, wat doet u om
Utrecht te helpen deze problematiek de kop in te drukken?
Bent u bereid met de burgemeester van Utrecht in gesprek te gaan om te
vernemen wat mogelijk nog meer nodig is aan bijvoorbeeld financiële
middelen? Zo ja, op welke termijn gaat u dit doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6 en 7
Uiteraard deel ik de zorgen van de burgemeester van Utrecht over de
drugscriminaliteit in de stad en regio. Ik spreek de burgemeester van Utrecht
regelmatig. Op 4 oktober jl. heb ik specifiek met haar over de nota Grenzen
stellen, perspectief bieden gesproken. Daarnaast ben ik blij dat zij dit jaar
namens de G4 lid is geworden van het Strategisch Beraad Ondermijning
(SBO). Zoals aangekondigd in de brief van 4 oktober jl.9, vraag ik het SBO om
advies over de verdeling van de gelden voor onder andere preventie en
regionale versterkingen over het hele land. Uit die gelden zal naar verwachting ook geld voor het RIEC Midden-Nederland en de aanpak van ondermijning in de stad en regio Utrecht beschikbaar komen.

6

Kamerstuk 29 628, nr. 985
Kamerstuk 35 925 VI, nr. 16
8
Kamerstuk 29 911, nr. 329
9
Kamerstuk 29 911, nr. 329
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3