Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 482

Cultuursubsidies

Nr. 94

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 22 april 2015
De commissie voor de Rijksuitgaven en de vaste commissie voor
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben een aantal vragen voorgelegd
aan de Algemene Rekenkamer over de brief van 12 februari 2015 inzake
aanbieding publicatie en achtergronddocument «Bezuiniging op cultuur;
Realisatie en effect» (Kamerstuk 31 482, nr. 91).
De Algemene Rekenkamer heeft deze vragen beantwoord bij brief van
22 april 2015. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Harbers
De voorzitter van de vaste commissie voor de Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Wolbert
De griffier van de commissie,
Groen

kst-31482-94
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 482, nr. 94

1

Vraag 1
Is het waar dat -omdat de uitgaven in de cultuurbegroting harder dalen
dan werd beoogd namelijk cumulatief in 2011 t/m 2013 € 73 miljoen – in
totaal straks € 273 miljoen is/wordt bezuinigd? Kan hier een toelichting op
worden gegeven?
Wij hebben dit niet op die manier in ons onderzoek kunnen vaststellen.
Om een antwoord op deze vraag te kunnen geven zou een volledig
overzicht van álle mutaties op álle posten van de cultuurbegroting in de
jaren 2011, 2012 en 2013 gemaakt moeten worden. In de praktijk bleek het
niet mogelijk om dit overzicht compleet te krijgen, omdat de begrotingsadministratie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) er niet op ingericht is om de meerjarige realisatie van bezuinigingen te volgen. De administratie is afgestemd op de jaarlijkse
begrotings- en verantwoordingscyclus.
Uit een analyse van de belangrijkste mutaties komt naar voren dat een
deel van het budget van de cultuurbegroting naar andere posten van de
rijksbegroting of naar latere jaren verschoven is. We hebben hierbij
vastgesteld dat in ieder geval een belangrijk deel van deze middelen nog
wel besteed (zal) worden aan cultuurdoelen. Op basis daarvan concluderen wij dat de lager dan geraamde realisatie van de uitgaven op de
cultuurbegroting niet automatisch betekent dat in de periode 2011–2013
extra is bezuinigd op cultuur.
Vraag 2
Waarom gebruikt de Algemene Rekenkamer het begrip «min of meer» in
het persbericht, waarin staat dat de eigen inkomsten van instellingen min
of meer toenemen, terwijl de eigen inkomsten met 27,7% zijn
toegenomen?
De 65 instellingen die in beide onderzochte subsidieperiodes rechtstreeks
vanuit de Culturele Basisinfrastructuur (BIS) subsidie ontvingen, hebben
gemiddeld een stijging van 27,7% van de eigen inkomsten laten zien. Wij
spreken hier van «min of meer», omdat de ontwikkeling van de eigen
inkomsten tussen en binnen de deelsectoren sterk van elkaar verschillen.
Waar de eigen inkomsten van musea, orkesten en jeugdgezelschappen
zijn gestegen, zijn de eigen inkomsten van de overige sectoren ongeveer
hetzelfde gebleven of zelfs gedaald. Daarnaast hebben wij ons moeten
baseren op gegevens over het jaar 2013, het eerste jaar van de nieuwe
BIS. Of de ontwikkelingen van de eigen inkomsten van rijksgesubsidieerde
culturele instellingen beklijven, zal moeten blijken uit de gegevens voor de
jaren 2014 en 2015. Deze gegevens zijn op dit moment nog niet
voorhanden.
Vraag 3
Waarom heeft de Algemene Rekenkamer dit onderzoek op dit moment
uitgevoerd, aangezien gegevens over 2014 en 2015 nog niet dan wel
onvoldoende beschikbaar zijn/waren, zeker ook omdat de bezuiniging op
de Landelijke Culturele Basisinfrastructuur (hierna: BIS) pas in 2013 is
ingegaan?
Het is juist dat gegevens over 2014 en 2015 nog niet of onvoldoende
beschikbaar waren tijdens dit onderzoek. Anderzijds is reeds in 2010
besloten om op het cultuurbudget te bezuinigen en was in achterliggende
jaren sprake van afwijkende realisatie. Voorts heeft de voorziene start van
het politieke debat over de nieuwe BIS-periode dit voorjaar een rol
gespeeld bij de agendering van dit onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 482, nr. 94

2

Vraag 4
Als de instelling (de Utrechtse Spelen), die ervoor zorgt dat er een
vertekend beeld ontstaat, wordt weggelaten wat is dan het beeld ten
aanzien van de eigen inkomsten in de theatersector?
Er zijn in totaal negen instellingen binnen de theatersector die in beide
onderzochte subsidieperiodes rechtstreeks vanuit de BIS subsidie
ontvingen. De totale eigen inkomsten van deze negen instellingen zijn in
2013 met 23% gedaald ten opzichte van 2011. In 2011 behaalde de
Utrechtse Spelen € 3,85 miljoen aan eigen inkomsten, en in 2013 € 0,35
miljoen1, een daling van 91%. Wanneer we de Utrechtse Spelen buiten
beschouwing laten en de ontwikkeling van de eigen inkomsten over de
overige acht instellingen berekenen, is er sprake van een stijging van de
eigen inkomsten met 7%.
Vraag 5
Welke 23 instellingen zijn gestopt als gevolg van het niet meer krijgen van
rijkssubsidie?
Wij beschikken over onvoldoende informatie om een lijst te geven van de
23 instellingen, die zijn gestopt nadat ze geen rijkssubsidie meer
ontvingen. Deze informatie is niet openbaar beschikbaar. We hebben de
informatie gedurende het onderzoek bovendien niet opgevraagd bij het
Ministerie van OCW, omdat die niet relevant was voor de beantwoording
van onze onderzoeksvragen. In onze publicatie geven wij over deze 23
instellingen overigens aan dat onduidelijk is of, en in hoeverre de
bezuiniging de directe aanleiding voor het stoppen is geweest.
Vraag 6
Kan de Algemene Rekenkamer een overzicht geven van het aantal
instellingen afgezet tegen het aantal inwoners in de regio?
Om deze vraag te beantwoorden hebben wij voor u berekend hoeveel
inwoners in een bepaalde regio een culturele instelling (met een standplaats in die regio) gemiddeld bedient. Hiertoe hebben wij eerst het aantal
inwoners voor de regio’s Noord (Groningen, Friesland en Drenthe), Oost
(Overijssel en Gelderland), Midden (Utrecht en Flevoland), West (NoordHolland en Zuid-Holland, inclusief de steden Amsterdam, Rotterdam en
Den Haag) en Zuid (Zeeland, Noord-Brabant en Limburg) berekend door
de inwoneraantallen (op 31 december 2013 volgens het CBS) van de
verschillende provincies op te tellen. Deze inwoneraantallen hebben we
vervolgens gedeeld door het aantal culturele instellingen met rijkssubsidie
per regio, uitgesplitst naar instellingen die meerjarig direct van het Rijk
subsidie ontvangen2 en instellingen die meerjarig via de Rijkscultuurfondsen subsidie ontvangen.3
In de tabel vindt u de uitkomsten van onze berekening.

1

OCW (2014). Cultuur in Beeld 2014. Bijlage bij Kamerstuk 32 820, nr. 124.
In de twee gevallen waarin één organisatie twee subsidies ontvangt (Stichting Nationale Opera
& Ballet ontvangt apart subsidie voor de opera en apart voor het ballet, en Stichting Het
Nationale Toneel ontvangt apart subsidie voor Het Nationale Toneel en apart voor NT Jong)
hebben we de subsidies in de berekening als aparte instellingen meegenomen, omdat beide
subsidieontvangers een ander aanbod produceren. De landelijke ondersteunende instellingen
hebben we niet meegenomen in de berekening, want daar kunnen mensen niet heen om
cultuur te bekijken en te beleven, noch wordt daar cultuur «geproduceerd».
3
Dit is inclusief de instellingen die in 2013 meerjarig subsidies ontvingen uit het Filmfonds, het
Stimuleringsfonds Architectuur en het Mondriaanfonds. Deze instellingen hadden we bij onze
berekening van de regionale spreiding voor ons rapport buiten beschouwing gelaten, omdat
wij hun gegevens in onze vergelijkende analyse 2012–2013 niet konden benutten. Het Mondriaanfonds verstrekt een meerjarige subsidie aan een instelling op Curaçao. Deze hebben wij niet
meegenomen in onze berekening.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 482, nr. 94

3

Regio

Aantal inwoners dat een culturele
instelling, meerjarig gefinancierd
door het Rijk, gemiddeld bedient

Aantal inwoners dat een culturele instelling,
meerjarig gefinancierd door een Rijkscultuurfonds, gemiddeld bedient

286.339
263.282
236.224
162.010
497.488

245.433
287.217
97.269
67.217
361.809

Noord
Oost
Midden
West
Zuid

Bij het beantwoorden van deze vraag ontdekten we dat De Utrechtse
Spelen niet is opgenomen in het overzicht waarop wij de berekening van
figuur 7 in het achtergronddocument hebben gebaseerd.4 Deze instelling
is na publicatie van dit overzicht aan de BIS toegevoegd. Wij hebben deze
instelling in de bovenstaande berekening wel meegenomen. Voor de
volledigheid geven we hieronder in tabelvorm de uitkomsten weer van
onze berekening voor figuur 7 uit ons achtergronddocument, maar dan
inclusief De Utrechtse Spelen.5 Aangezien deze instelling in de regio
Midden valt, wijzigen de cijfers voor deze regio licht ten opzichte van de
cijfers bij figuur 7 in ons rapport.
Regio
Noord
Oost
Zuid
West
Midden
Amsterdam
Rotterdam
Den Haag

2009–2012

2013–2016

Verschil

Verschil (%)

10
18
18
9
14
48
19
13

6
12
8
8
7
16
7
8

-4
–6
– 10
–1
–7
– 32
– 12
–5

– 40%
– 33%
– 56%
– 11%
– 50%
– 67%
– 63%
– 38%

Ook de verhouding tussen instellingen met een standplaats in de
Randstad en daarbuiten in de BIS 2013–2016 verandert iets. Zonder De
Utrechtse Spelen stond tegenover iedere instelling buiten de Randstad in
de BIS 2013–2016 afgerond 1,7 instellingen in de Randstad, terwijl dit
afgerond 1,8 is inclusief De Utrechtse Spelen. Onze bevindingen bij de
cijfers in onze publicatie wijzigen overigens niet door deze aangepaste
berekening.
Vraag 7
Hoe verklaart de Algemene Rekenkamer de negatieve ontwikkeling van de
eigen inkomsten bij BIS-instellingen in de groepen «theater» «festivals»?
Op basis van ons onderzoek kunnen wij de groei of daling van de eigen
inkomsten bij de deelsectoren niet verklaren. Hiervoor beschikken wij over
onvoldoende detailinformatie over de eigen inkomsten van de rijksgesubsidieerde instellingen. Zo constateren wij dat de categorie overige eigen
inkomsten niet uitgesplitst is, waardoor onduidelijk is welke soort eigen
inkomsten (zoals sponsorinkomsten, particuliere giften of inkomsten uit
commerciële activiteiten) het meest hebben bijgedragen aan de geconstateerde ontwikkeling.

4

5

Het gaat hier om bijlage 2 bij de brief Besluiten culturele basisinfrastructuur 2013–2016.
Kamerstuk 32 820, nr. 65.
In deze tabel hebben we, conform figuur 7 in het achtergronddocument, de steden apart
opgenomen. De tabel heeft namelijk betrekking op de geografische kernpunten. Daarbij zijn
steden ook relevant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 482, nr. 94

4

Vraag 8
Hoe verklaart de Algemene Rekenkamer de positieve ontwikkeling van de
eigen inkomsten bij BIS-instellingen in de groepen «jeugd», «orkesten» en
«musea»?
Zie antwoord vraag 7.
Vraag 9
De Algemene Rekenkamer geeft een verklaring voor de stijging van het
aantal gemiddelde bezoekers aan voorstellingen in het buitenland, maar
hoe verklaart de Algemene Rekenkamer de daling van het gemiddelde
aantal bezoekers bij voorstellingen in Nederland?
Op basis van ons onderzoek kunnen wij noch de groei van het gemiddeld
aantal bezoekers aan voorstellingen in het buitenland noch de daling van
het gemiddeld aantal bezoekers bij voorstellingen in Nederland verklaren,
omdat wij dit niet specifiek onderzocht hebben.
Om verklaringen te kunnen geven voor de groei of daling van het
gemiddeld aantal bezoekers per voorstelling, is inzicht nodig in de
ontwikkeling van de bezettingsgraad van voorstellingen. Deze informatie
hebben wij tijdens ons onderzoek niet aangetroffen. Wel hebben we
getracht een mogelijke oorzaak voor het aanzienlijke groeipercentage van
het gemiddelde aantal bezoekers bij voorstellingen in het buitenland
(178,3%) aan te wijzen. Wij willen hierbij benadrukken dat we hiermee
geen sluitende verklaring hebben willen geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 482, nr. 94

5