Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 561

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2013
Met deze brief informeer ik de Tweede Kamer over het pakket verbetermaatregelen ten aanzien van het verlofbeleid dat vanaf 1 september 2013
doorgevoerd gaat worden in de Justitiële Jeugdinrichtingen (jji’s).
Hiermee voldoe ik aan mijn toezegging in de brief die u eerder dit jaar
heeft ontvangen over vermeende incidenten in jji’s d.d. 21 maart 20131.
Hierin heb ik aangegeven dat ik van mening was dat, na analyse van de
zich voorgedane onttrekkingen aan begeleid verlof, aanscherping van het
verlofbeleid wenselijk is. Ik heb dan ook de sector JJI verzocht om de
mogelijkheden hiertoe nader uit te werken en actie hierop te ondernemen.
Hieronder ga ik in op de analyse en de maatregelen die ik neem.
Plaats van het verlof in de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende
sancties
Voordat ik inga op de analyse van de onttrekkingen en de maatregelen die
genomen gaan worden, schets ik de rol van het verlofbeleid binnen de
tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties. Bij deze tenuitvoerlegging staat naast het doel van vergelding van het strafbare feit en de
bescherming van de maatschappij en de slachtoffers, de heropvoeding en
behandeling van de jeugdige centraal. Planmatig verlof maakt integraal
onderdeel uit van de heropvoeding en behandeling van de jeugdige in
een jji en geeft mede invulling aan de voor de jeugdige vastgestelde
behandeldoelen. Het planmatig verlof dient ertoe de jeugdige te
begeleiden naar een Scholings- en Trainingsprogramma (STP). Het STP
vormt de laatste fase van de tenuitvoerlegging van de sanctie voorafgaand aan terugkeer in de samenleving. Vrijheden worden met verlofactiviteiten geleidelijk opgebouwd teneinde de overgang naar de vrije
samenleving op verantwoorde wijze te laten verlopen.

1

kst-24587-561
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 24 587, nr. 489

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 561

1

Analyse onttrekkingen
Uit analyse van de onttrekkingen aan begeleid verlof en de wijze waarop
de jji’s uitvoering geven aan het verlofbeleid blijkt dat sprake is van een
grote diversiteit in procedures en werkwijzen tussen de jji’s. Van standaardisering is alleen sprake voor zover het de aanvraag en verstrekking van
verlofmachtigingen betreft. Daarnaast komt naar voren dat verlofbegeleiders gebaat zouden zijn bij deskundigheidsbevordering. Zij zijn zich
soms onvoldoende bewust van de risico’s of weten niet precies hoe zij
moeten handelen in lastige situaties tijdens het verlof. Dit verhoogt de
kans op een onttrekking. Uit de analyse komt voorts naar voren dat de
huidige wet- en regelgeving m.b.t. verlof, alsook de wijze waarop de
toetsing van verlofaanvragen plaatsvindt, geen aanpassing behoeven.
Verbetermaatregelen
De focus van verbetermaatregelen ligt op de uniformering van processen
en het vergroten van de deskundigheid.
1. Uniformering
Uit de huidige verlofprocedures van de verschillende inrichtingen is een
aantal goedwerkende werkwijzen en formats gedestilleerd die landelijk
geïmplementeerd gaan worden. Het gaat hierbij onder meer om een
eenduidige geweldsinstructie, formats voor de evaluatie van het
verlofplan en een richtlijn voor consequenties van misdragingen tijdens
verlof.
Het verlofbeleid start voortaan met minimaal vijf keer begeleid verlof
voordat een machtiging voor onbegeleid verlof aangevraagd kan worden
bij de Dienst Justitiële Inrichtingen. Tevens is een format ontwikkeld voor
een uniforme risicotaxatie en -management aan de hand waarvan
risicobeheersende maatregelen tijdens verlof geïndiceerd worden.
2. Deskundigheidsbevordering
Versterking van de professionaliteit van verlofbegeleiders vormt de
andere belangrijke sleutel in de verbetering van de verlofuitvoering. Via
deskundigheidsbevordering wordt voorzien in bekendheid met procedures, concrete vaardigheden en veiligheidsbewustzijn.
Binnen de jji’s zal het programma «Samen uit? Samen Thuis!» (SUST)
worden uitgerold. SUST is de methodiek voor verlofbegeleiding in de
tbs-sector en wordt al toegepast in twee jji’s; in beide sectoren met
positieve resultaten.
Het programma richt zich o.a. op kennis van verlofbeleid, risicobewustzijn,
signalen waarnemen die kunnen duiden op een onttrekking en adequaat
handelen ter voorkoming daarvan. SUST zal voor de sector JJI bijdragen
aan de verbetering én uniformering van de verlofuitvoering.
3. Overig: inzet elektronische controle (EC) en DV&O in uitzonderlijke gevallen
Uitgangspunt bij de aanvraag en toekenning van een verlofmachtiging is
dat de jeugdige toe is aan verlof en het verantwoord is bepaalde vrijheid
te verlenen.
EC kan om die reden in uitzonderlijke gevallen een meerwaarde hebben,
bijvoorbeeld bij hoog risico jongeren bij wie het einde van de
PIJ-maatregel nadert en het daarom (ondanks de risico’s) wenselijk is om
verlof op te starten. Voor die gevallen waarvoor EC meerwaarde heeft, zijn
uitvoeringscriteria opgesteld. Om te voorzien in een duidelijke juridische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 561

2

basis zal de mogelijkheid voor EC worden opgenomen in de Regeling
verlof naar verwachting eind 2013 gereed is.
De inzet van de Dienst Vervoer & Ondersteuning (DV&O) voor ondersteunen van de verlofbegeleiding kan in uitzonderlijke situaties tijdelijk
noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld in geval van een ernstig veiligheidsrisico.
Op kleine schaal, bij een jji, wordt hier momenteel ervaring mee
opgedaan. Deze pilot zal benut worden om tot werkafspraken met DV&O
te komen die aansluiten bij verloven van jeugdigen. Hierbij is de inzet om
vergelijkbare werkafspraken te maken zoals gelden in de tbs-sector.
Ik heb de Directie JJI van de Dienst Justitiële Inrichtingen verzocht de
invoering van maatregelen nauwlettend te volgen. Eventuele nieuwe
onttrekkingen aan begeleid verlof blijven uiteraard doorlopend
gemonitord. Om sectorbreed te kunnen leren van incidenten, is
afgesproken om de uitkomsten van incidentenanalyses onderling te delen.
Met het verbeterpakket aan maatregelen heb ik vertrouwen in de blijvende
scherpte rondom de uitvoering van begeleid verlof en daarmee
vermijdbare onttrekkingen aan begeleid verlof te minimaliseren.
Tot slot
Met het pakket aan maatregelen dat met het veld ontwikkeld is, is een
stevige en eenduidige verlofsystematiek ontwikkeld waarmee het aantal
onttrekkingen aan begeleid verlof geminimaliseerd wordt. Ik gebruik hier
de term geminimaliseerd. De specifieke rol van het verlofbeleid binnen de
tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties in combinatie met de
doelgroep maakt dat onttrekkingen, ook tijdens begeleid verlof, niet 100%
te voorkomen zijn. Met het hierboven genoemde pakket aan maatregelen
acht ik een goede balans te hebben gevonden tussen enerzijds de
bescherming van de maatschappij en de ongestoorde tenuitvoerlegging
van de sanctie en de invulling van de heropvoeding en de behandeling
van de jeugdige anderzijds.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 561

3