o

Jaarverslag 2019
Kwaliteitscommissie Bibob

Datum
Status

17 april 2020
Definitief

Pagina 2 van 32

Colofon

Afzendgegevens

Kwaliteitscommissie Bibob
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20300
2500 EH Den Haag
www.justis.nl

Pagina 3 van 32

Pagina 4 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Inhoudsopgave

Colofon

3

Inhoudsopgave

5

Algemene conclusies en aanbevelingen

7

1.

Rol en werkwijze kwaliteitscommissie

10

1.1 Instelling externe kwaliteitscommissie

10

1.2 Doelstelling

11

1.3 Werkwijze

12

2

13

Beoordeling kwaliteit

2.1 Aantal beoordeelde adviezen

13

2.2 Criteria

13

2.3 Resultaten van de beoordeling op onderdelen

14

3. Terugkoppeling aan het Bureau

24

Bijlage 1 Protocol

29

Pagina 5 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Pagina 6 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Algemene conclusie en aanbevelingen
In 2019 heeft het Landelijk Bureau Bevordering Integriteitsbeoordelingen (hierna:
het Bureau) in totaal 279 reguliere en 72 aanvullende adviezen uitgebracht.
De Kwaliteitscommissie Bibob (hierna: Kwaliteitscommissie) heeft hiervan
27 reguliere en 7 aanvullende adviezen beoordeeld, hetgeen neerkomt op 10% van
het algehele aantal.
Op basis van haar beoordelingen concludeert de Kwaliteitscommissie dat door het
Bureau heldere en kwalitatief hoogwaardige adviezen zijn uitgebracht. De structuur
en opbouw van de adviezen zijn logisch en duidelijk. Ook heeft het Bureau op
zorgvuldige wijze de open en gesloten bronnen geraadpleegd alsook de juiste en
bruikbare informatie geselecteerd die nodig was voor het opstellen van de adviezen.
Deze informatie is op juiste wijze afgewogen. Voorts heeft het Bureau over het
algemeen de juiste gevaarsconclusie genomen en deze goed onderbouwd.
De adviezen zijn juridisch houdbaar en bruikbaar voor de bestuursorganen.
Bovendien is gebleken dat het Bureau in de meeste gevallen gedurende de
behandeling van het advies contact heeft onderhouden met het bestuursorgaan.
De Kwaliteitscommissie is over het algemeen dan ook tevreden over de kwaliteit van
de verstrekte adviezen.
Op enkele aspecten acht de Kwaliteitscommissie de inhoud van de adviezen alsmede
de werkwijze van het Bureau voor verbetering vatbaar.
Aanbevelingen ten aanzien van de inhoud van de adviezen
De Kwaliteitscommissie merkt dat het Bureau zijn best heeft gedaan om de
adviezen zo compact mogelijk op te stellen. Logischerwijs was dit niet altijd
mogelijk, bijvoorbeeld in situaties waarbij sprake was van dwarsverbanden of een
complexe casus. In dergelijke gevallen beveelt de Kwaliteitscommissie aan een
minuut op te stellen met daarin een duidelijke samenvatting van de casus waarbij
de hoofd- en bijzaken worden benoemd. Voorts is het maken van een tijdlijn ook
van toegevoegde waarde. Het voornoemde vergemakkelijkt volgens de
Kwaliteitscommissie de leesbaarheid van het advies. In één oogopslag is dan
duidelijk waar de focus ligt in het advies.
Voorts verdient het volgens de Kwaliteitscommissie aanbeveling om – wanneer de
situatie zich aandient – het onderzoek van (bijvoorbeeld) het Openbaar Ministerie af
te wachten. Door middel van het afwachten heeft het Bureau de mogelijkheid om
deze (cruciale) informatie alsnog in het advies te betrekken.
Pagina 7 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Vanzelfsprekend is de Kwaliteitscommissie zich ervan bewust dat het Bureau zich
aan de doorlooptijden dient te houden. Het advies aan het Bureau is dan ook om
secuur af te wegen of het afwachten van het resultaat van een onderzoek van
toegevoegde waarde is.
Verder ziet de Kwaliteitscommissie het niet verstrekken van informatie door de
Autoriteit Financiële Markten (hierna: AFM) als een knelpunt voor het optimaal
uitvoeren van de Wet Bibob. Het Bureau is hierdoor niet in staat om volledig
onderzoek te verrichten, omdat de AFM zich herhaaldelijk op de
geheimhoudingsplicht beroept. Volgens de Kwaliteitscommissie is deze situatie niet
optimaal en beveelt het Bureau dan ook aan om nader te onderzoeken hoe de
informatie-uitwisseling met de AFM kan worden verbeterd.
In de meeste gevallen heeft het Bureau de juiste gevaarsconclusie gehanteerd en
deze ook goed onderbouwd. In enkele gevallen is de Kwaliteitscommissie van
mening dat de onderbouwing van de gevaarconclusie scherper had gekund, met
name in de gevallen dat ook een andere gevaarsconclusie mogelijk was.
Het onderscheid maken tussen de optionele gevaarsconclusies en het extra
onderbouwen van de uiteindelijk gemaakte keuze, schept de nodige duidelijkheid en
verhoogt ook de kwaliteit van het advies. Voor het bestuursorgaan is op deze
manier duidelijk dat verschillende scenario’s zijn afgewogen en dat expliciet voor
een bepaalde gevaarsconclusie is gekozen. De Kwaliteitscommissie beveelt dan ook
aan de onderbouwing uit te breiden indien de situatie zich voordoet.
Aanbevelingen ten aanzien van de werkwijze van het Bureau
De Kwaliteitscommissie zet vraagtekens bij de hierna genoemde situatie. Zij heeft
opgemerkt dat er (verschillende) bestuursorganen zijn die meerdere keren om een
(nieuw) aanvullend advies vragen in (nagenoeg) dezelfde casus. Door het Bureau
worden deze adviesaanvragen wel in behandeling genomen. De Kwaliteitscommissie
vraagt zich af of het Bureau deze werkwijze moet aanhouden. In hoeverre is het
nieuwe aanvullende advies van toegevoegde waarde? Bekend is dat het Bureau veel
tijd en energie steekt in de behandeling van de verzoeken.
De Kwaliteitscommissie is van mening dat het bestuursorgaan de
verantwoordelijkheid heeft om eventuele gevolgen te verbinden aan het eerder
verkregen advies. De Kwaliteitscommissie beveelt het Bureau uitdrukkelijk aan om
in dergelijke situaties actief met het bestuursorgaan te bespreken in hoeverre een
(nieuw) aanvullend advies van toegevoegde waarde is en of hiervan eventueel kan
worden afgezien. Voor zowel het Bureau als het bestuursorgaan scheelt dit tijd,
inspanning en geld.
Pagina 8 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Verder beveelt de Kwaliteitscommissie het Bureau aan om te blijven investeren in
het onderhoud van contact met bestuursorganen vanaf de beginfase van het
onderzoek tot en met de afronding hiervan. Voorts heeft de Kwaliteitscommissie
opgemerkt dat de correspondentie niet altijd even secuur door het Bureau wordt
geregistreerd in zowel het papieren als het digitale dossier. De Kwaliteitscommissie
beveelt dan ook aan om hier extra aandacht aan te geven zodat de dossiervorming
uniform is en de correspondentie op gemakkelijke wijze kan worden teruggevonden.
Termijnen
De Kwaliteitscommissie constateert dat het Bureau de adviezen zoveel mogelijk
binnen de gestelde termijn probeert te verstrekken. Echter in sommige gevallen
ontkomt het Bureau er niet aan om de termijn te overschrijden. De overschrijding
kan te maken hebben met verschillende factoren. Een van de redenen is
bijvoorbeeld het afwachten van een lopend (opsporings)onderzoek.
De Kwaliteitscommissie is van mening dat deze werkwijze kan worden toegepast
wanneer het Bureau informatie verwacht die van (cruciaal) belang is voor het
advies. Het (kortdurend) overschrijden van de adviestermijn is dan ook
gerechtvaardigd in dergelijke situaties.
Tot slot is de Kwaliteitscommissie er tevreden over dat in sommige adviezen in de
minuut expliciet en duidelijk is aangegeven waarom de termijn is overschreden.
De Kwaliteitscommissie beveelt dan ook aan om deze werkwijze te blijven
toepassen.

Pagina 9 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

1. Rol en werkwijze Kwaliteitscommissie Bibob
1.1 Instelling en samenstelling externe kwaliteitscommissie
Het Bureau heeft de wettelijke taak bestuursorganen voor te lichten en te
adviseren over de implementatie en toepassing van de Wet Bibob. Vanwege het
gesloten verstrekkingenregime en de geheimhoudingsplicht van de Wet Bibob is het
proces van totstandkoming van een Bibob-advies voor betrokkenen niet
transparant. Om de transparantie en de kwaliteit van de adviezen te bevorderen, is
besloten een Kwaliteitscommissie in te richten. In de Wet Bibob wordt een externe
Kwaliteitscommissie niet expliciet genoemd, maar gelet op het bepaalde in
artikel 20, derde lid, onderdeel e, en artikel 28, tweede lid, onderdeel f, van de Wet
Bibob wel mogelijk en wenselijk geacht. Bij besluit van de Minister van Veiligheid en
Justitie van 10 december 2013, nr. 462409, houdende instelling van de
kwaliteitscommissie Bibob (Instellingsbesluit kwaliteitscommissie Bibob) is de
onafhankelijke Kwaliteitscommissie ingesteld. 1
De Kwaliteitscommissie bestaat uit personen met uiteenlopende deskundigheid en
ervaring, bij voorkeur op het terrein van het openbaar bestuur, het bestuursrecht,
de politie en het Openbaar Ministerie. De Kwaliteitscommissie kent een voorzitter en
maximaal vier leden. De leden opereren onafhankelijk, onpartijdig en kritisch ten
opzichte van het Bureau. De Kwaliteitscommissie wordt ondersteund door een
ambtelijk secretaris. De ambtelijk secretaris is geen lid van de Kwaliteitscommissie
en legt voor de uitvoering van zijn taak verantwoording af aan de voorzitter van de
Kwaliteitscommissie.
De Kwaliteitscommissie bestaat in 2019 uit de volgende leden:
o

De heer mr. F.W.H. van den Emster (voorzitter): rechter-plaatsvervanger en
voormalig president Rechtbank Rotterdam, raadsheer-plaatsvervanger
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, voormalig voorzitter Raad voor de
Rechtspraak;

o

Mevrouw prof. mr. E.R. Manunza: hoogleraar Europees en Internationaal
aanbestedingsrecht aan Universiteit Utrecht;

Feitelijk oefent de Kwaliteitscommissie al per 20 april 2011 haar werkzaamheden uit. In
verband met het gesloten verstrekkingenregime van de wet, is destijds een tijdelijke
Kwaliteitscommissie ingesteld die aan het Bureau werd toegevoegd. De
Kwaliteitscommissie werkte met de 'instructie instelling en de werkwijze van de
Kwaliteitscommissie onafhankelijk van het Bureau’. De wetswijziging van 1 juli 2013 maakte
het mogelijk om een externe Kwaliteitscommissie in te stellen.
1

Pagina 10 van 32

Jaarverslag 2019

o

Kwaliteitscommissie Bibob

De heer prof. mr. dr. E.R. Muller: decaan van de Faculteit Governance and
Global Affairs (Universiteit Leiden) en hoogleraar Veiligheid en Recht en
voormalig vicevoorzitter en raadslid Onderzoeksraad voor Veiligheid;

o

De heer drs. A.H.M. de Jong: consultant bij ABDTOPConsult, voormalig
directeur-generaal bij het ministerie van OCW en voormalig directeurgeneraal bij het ministerie van Financiën;

o

De heer mr. drs. G.A.A. Verkerk: waarnemend burgemeester van
Beekdaelen, voormalig burgemeester van Delft en voormalig waarnemend
burgemeester van De Bilt en Ommen.

1.2 Doelstelling
De doelstelling van de Kwaliteitscommissie is het steekproefsgewijs toetsen van de
kwaliteit van de adviezen van het Bureau en de zorgvuldigheid waarmee deze tot
stand komen. Deze kwaliteitstoets heeft betrekking op de opbouw van het advies,
de wijze waarop de broninformatie wordt geselecteerd, weergegeven en
geanalyseerd en de vraag of de weergegeven broninformatie de conclusie van het
advies kan dragen. De Kwaliteitscommissie rapporteert over haar bevindingen
rechtstreeks aan de Minister voor Rechtsbescherming. De bevindingen van de
Kwaliteitscommissie moeten zicht geven op verbeterpunten.
Een belangrijk onderdeel van de kwaliteitstoets is de beoordeling van het gebruik
van de onderliggende gesloten broninformatie. Bestuursorganen, betrokkenen en de
rechterlijke macht moeten op de juistheid ervan kunnen vertrouwen, omdat het
voor de betrokkenen bij een Bibob-advies niet mogelijk is om de aan het advies ten
grondslag liggende gesloten broninformatie in te zien of te beoordelen. Ook de
rechter kan deze informatie niet inzien of beoordelen.
Naast het toetsen van de kwaliteit van de adviezen, heeft de Kwaliteitscommissie
nog drie subdoelstellingen. Allereerst het verder bevorderen van een zorgvuldige
werkwijze bij de totstandkoming van de adviezen. Ten tweede het verder
bevorderen van de begrijpelijkheid en bruikbaarheid van de adviezen ten behoeve
van de besluitvorming door het bestuursorgaan. Ten derde het verder bevorderen
van de juridische houdbaarheid van de conclusies in de adviezen.
In relatie tot het voorgaande, ziet de Kwaliteitscommissie de vrijheid om gevraagd
en ongevraagd algemene adviezen uit te brengen over het functioneren van de Wet
Bibob en de jurisprudentie die daarop betrekking heeft.

Pagina 11 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

1.3 Werkwijze
De Kwaliteitscommissie heeft voor zichzelf een protocol opgesteld waarin wordt
beschreven hoe zij concreet te werk gaat. Het protocol is geen statisch document.
Het doel van het protocol is om een waarborg te bieden voor de kwaliteit en
eenduidigheid van de onderzoeken van de Kwaliteitscommissie en voor een goed
verloop van het gehele proces. Daarnaast wordt met het protocol inzicht verschaft in
de werkwijze van de Kwaliteitscommissie, hetgeen een bijdrage levert aan de
transparante werkwijze die de Kwaliteitscommissie voorstaat. De te toetsen
adviezen worden door het Bureau a-select geselecteerd. Vervolgens wordt deze lijst
naar de secretaris van de Kwaliteitscommissie gestuurd om vervolgens de adviezen
over de leden van de Kwaliteitscommissie te verdelen. Voor de volledige inhoud van
dit protocol wordt verwezen naar Bijlage 1.

Pagina 12 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

2. Beoordeling kwaliteit
2.1 Aantal beoordeelde adviezen
In 2019 is de Kwaliteitscommissie 4 keer, namelijk in maart, mei, september en
december, in plenaire vergadering bij elkaar gekomen. In totaal heeft de
Kwaliteitscommissie 27 reguliere en 7 aanvullende adviezen getoetst. Dit is 10%
van de 279 reguliere en 72 aanvullende adviezen die door het Bureau zijn
uitgebracht.
16 adviezen hadden betrekking op een drank- en horecavergunning, 7 adviezen op
een omgevingsvergunning (bouw) en 2 adviezen op een omgevingsvergunning
(milieu). Verder zagen 4 adviezen toe op een subsidie, 1 advies op een
vastgoedtransactie en 4 adviezen op een vergunning voor een speelautomatenhal.
Voor deze adviezen zijn aanvragen ingediend door verschillende gemeentes en
provincies, een minister en de Kansspelautoriteit.

2.2 Criteria
De Kwaliteitscommissie toetst de adviezen aan de volgende criteria:
1. Helderheid en leesbaarheid; opbouw.
2. Zorgvuldigheid van raadpleging van de gesloten bronnen.
3. Consistentie van het advies:
a. De wijze van selecteren van gegevens. Selectie van de (niet) gebruikte
informatie. Is er sprake van een goede/juiste afweging bij de selectie
van de (niet) gebruikte gegevens?
b. Steunt de onderbouwing van de conclusies in voldoende
mate op de onderliggende informatie?
c. Is er voldoende samenhang tussen de onderdelen van het advies?
d. Is de conclusie terecht of was een andere conclusie passender geweest?
4. Is het advies juridisch houdbaar?
5. Bruikbaarheid voor het bestuursorgaan: beantwoordt het advies aan de
verwachtingen die het bestuursorgaan daarvan mocht hebben?
6. Het proces van totstandkoming van het advies: is er voldoende contact met
het bestuursorgaan onderhouden en is er voldoende teruggekoppeld naar het
bestuursorgaan?
7. Controle op termijnen.

Pagina 13 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

2.3 Resultaten van de beoordeling op onderdelen
1. Helderheid en leesbaarheid; opbouw
Over het algemeen heeft de Kwaliteitscommissie de helderheid en leesbaarheid van
de door haar bestudeerde adviezen als prettig ervaren. Ook in het geval er sprake
was van complexe casussen, heeft het Bureau doorgaans zeer heldere adviezen
verstrekt. De structuur en opbouw van de adviezen zijn logisch en duidelijk.
Tegelijkertijd heeft de Kwaliteitscommissie een aanbeveling ter verbetering van de
leesbaarheid van de adviezen.
In enkele gevallen was er sprake van uitgebreide adviezen met een grote
hoeveelheid aan informatie waarbij ook verschillende dwarsverbanden een rol
speelden. Het bestuderen van een dergelijk advies neemt veel tijd in beslag en kan
complex zijn.
Vooropgesteld merkt de Kwaliteitscommissie op dat zij zich bewust is van het feit
dat het Bureau de nodige tijd en energie steekt in de adviezen. Tegelijkertijd is het
volgens de Kwaliteitscommissie wenselijk dat in de toekomst een minuut aan het
dossier wordt toegevoegd met daarin een samenvatting van de casus, een tijdlijn en
een overzicht van de hoofd- en bijzaken. De Kwaliteitscommissie is van mening dat
het voornoemde een positieve bijdrage levert aan de bestudering van het dossier,
omdat in één oogopslag duidelijk is waar de casus over gaat en waar de
aandachtspunten liggen. De Kwaliteitscommissie merkt op dat deze wens inmiddels
bij het Bureau is neergelegd en dat daar wordt nagedacht over hoe invulling hieraan
kan worden gegeven.
2. Zorgvuldigheid van raadpleging van de gesloten bronnen
De Kwaliteitscommissie constateert dat het Bureau doorgaans de gesloten bronnen
zorgvuldig heeft geraadpleegd.
In één van de adviezen merkt de Kwaliteitscommissie op dat de inhoud van een
zeer omvangrijk proces-verbaal op zorgvuldige wijze is uiteengezet in een advies.
Ook heeft het Bureau in een ander advies verschillende soorten taps op deskundige
wijze vertaald en verwerkt. De Kwaliteitscommissie is over het algemeen dan ook
tevreden over de uitvoerigheid, objectiviteit en kwaliteit van het onderzoek van het
Bureau, met name wanneer het gaat om onderzoek in de gesloten bronnen.

Pagina 14 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

In één van de adviezen benoemde het Bureau een niet-afgerond onderzoek dat
nogal specifiek van aard is. In dit onderzoek wordt namelijk nader onderzocht of het
mogelijk is om te voorkomen dat een betreffende organisatie in een andere
gemeente een school met een bepaald religieus karakter gaat oprichten.
Het Bureau gaf aan dat deze specifieke informatie gedeeld mocht worden van de
politie en het Openbaar Ministerie. Ook had het Landelijk Parket akkoord gegeven
voor het delen van deze informatie. Het Bureau zag dan ook geen afbreukrisico
hierin. Voorts merkte het Bureau op dat deze informatie niet zou zijn verstrekt,
indien er wel risico’s zouden zijn voor het strafvorderlijk belang.
De Kwaliteitscommissie nam kennis van de visie van het Bureau. Volgens de
Kwaliteitscommissie had er niettemin terughoudend moeten worden omgegaan met
deze informatie, alleen al omdat deze informatie niets toevoegt aan het gegeven
advies.
In een andere casus vroeg de Kwaliteitscommissie zich af of er niet meer onderzoek
gedaan had moeten worden naar de relatie tussen een persoon en twee BV’s.
Het Bureau zag hiervan af omdat er sprake was van gebrek aan risico-indicatoren
voor deze BV’s en de grote hoeveelheid ondernemingen (waarvan sommige wel
risico-indicatoren hadden).
Voorts haalde de Kwaliteitscommissie een ander advies aan. In deze casus bleek uit
de gesloten bronnen dat er twee meldingen bekend zijn bij de politie die in relatie
staan tot de betrokkene in casu. Echter deze meldingen hadden tot niets geleid.
Desondanks vroeg de Kwaliteitscommissie zich af waarom niet verder onderzoek
hiernaar is gedaan.
Het Bureau lichtte toe dat bij de ene melding onvoldoende duidelijk was of er
überhaupt sprake is van een strafbaar feit en bij de andere melding geen verder
vervolgonderzoek is ingesteld door de politie. Deze meldingen zijn dan ook gelaten
voor wat ze zijn.
3. Consistentie van het advies
Over het algemeen is de Kwaliteitscommissie zeer tevreden over de consistentie van
de adviezen en over de werkwijze van de onderzoekers van het Bureau die, ondanks
de soms zeer complexe materie en hoge werkdruk, het onderzoek grondig en
objectief verrichten.

Pagina 15 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

a. De wijze van selecteren van gegevens. Selectie van de (niet) gebruikte
informatie. Is er sprake van een goede/juiste afweging bij de selectie van
de (niet) gebruikte gegevens?
De Kwaliteitscommissie concludeert dat het Bureau na een ruime bestudering van
de bronnen, een zeer zorgvuldige en systematische afweging en
selectie maakt van de te gebruiken gegevens. Een eventuele afbakening van het
onderzoek wordt door het Bureau duidelijk weergegeven en gemotiveerd.
In één van de adviezen had volgens de Kwaliteitscommissie een nadere toelichting
gegeven kunnen worden over de wijze van selecteren van gegevens. De
desbetreffende casus was namelijk complex van aard en meerdere betrokkenen
speelden een rol hierin. Een extra uitleg had een positieve bijdrage kunnen leveren
aan de kwaliteit van het advies.
In een ander advies constateert de Kwaliteitscommissie dat het onderzoek terecht
door het Bureau was ingesteld tegen een select aantal betrokkenen ondanks dat er
sprake was van een uitgebreid samenwerkingsverband. In dit advies heeft het
Bureau duidelijk gespecificeerd welke gegevens zijn geselecteerd en waarom dit is
gedaan. Deze werkwijze levert volgens de Kwaliteitscommissie een positieve
bijdrage aan de leesbaarheid van het advies en beveelt het Bureau dan ook aan om
dit te blijven doen.
b. Steunt de onderbouwing van de conclusies in voldoende mate op de
onderliggende informatie?
De Kwaliteitscommissie constateert dat het Bureau de conclusies in de adviezen
over het algemeen op juiste wijze heeft onderbouwd en dat deze in voldoende mate
steunen op de onderliggende gegevens.
In één van de adviezen is de Kwaliteitscommissie van mening dat de conclusie over
de mindere mate van gevaar beter onderbouwd had kunnen worden.
De Kwaliteitscommissie richt zich specifiek op de motivering op het
samenhangcriterium en het meenemen van gedateerde feiten.
Het Bureau gaf aan dat in principe een terugkijktermijn van 10 jaren wordt
aangehouden, maar dat gedateerde feiten in het onderzoek worden betrokken
indien daadwerkelijk sprake is van ernstige feiten. Volgens de Kwaliteitscommissie
had deze toelichting nader gespecificeerd kunnen worden in het advies.

Pagina 16 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

In een andere casus had de Kwaliteitscommissie vragen bij de formulering van een
redelijk ernstig vermoeden van een zakelijk samenwerkingsverband.
Het Bureau gaf aan, dat in deze casus (voor het eerst) tot een redelijk ernstig
vermoeden van een zakelijk samenwerkingsverband is geconcludeerd. Normaliter
wordt de maatstaf van aannemelijkheid voor de aard van de relatie gehanteerd.
Echter in deze casus waren er wel aanwijzingen dat de aanvrager mogelijk een
stroman was van zijn broer aan wie de vergunning korte tijd eerder was geweigerd.
Er waren geen actuele aanwijzingen dat de broer betrokken was bij de
onderneming, die ook nog niet geopend was, of op andere wijze een zakelijke relatie
had met de aanvrager, anders dan dat er sprake was van koop op afbetaling.
Dit betreft enkel een financieringsrelatie en maakt niet direct een zakelijk
samenwerkingsverband. Derhalve viel niet uit te sluiten dat de broer - die geen
vergunning krijgt - van zijn zaak af moest en daarmee van de lopende
verplichtingen en derhalve de zaak heeft overgedragen.
Ook was er sprake van bijzondere omstandigheden, zoals het ontbreken van
eerdere horeca-ervaring van betrokkenen, overname door de broer kort na
weigering van de vergunning aan die broer en een ongeloofwaardige verklaring van
de broer dat hij niet wist wie de nieuwe eigenaar zou worden.
Volgens het Bureau had het er schijn van dat bij een toekomstige exploitatie sprake
zou kunnen zijn van een schijnconstructie. Derhalve is besloten om een mindere
mate van gevaar met betrekking tot de broer te motiveren.
Voorts haalt de Kwaliteitscommissie een andere casus aan waarin het Bureau heel
duidelijk het samenwerkingsverband tussen de betrokkenen heeft weergegeven om
te kunnen beoordelen of er sprake is van een stroman. Het Bureau kwam tot de
conclusie dat deze situatie niet aannemelijk te maken is. De Kwaliteitscommissie
kon zich vinden in deze conclusie, daar deze ook wordt ondersteund door de
onderliggende documentatie.
In een andere casus vroeg de Kwaliteitscommissie zich af of het Bureau er niet
beter aan had gedaan door middel van het afwachten van het onderzoek van het
Openbaar Ministerie. Deze informatie had eventueel bij het advies betrokken kunnen
worden. De inhoud van de desbetreffende vergunning ligt immers in dezelfde sfeer
als het onderzoek van het Openbaar Ministerie.
Het Bureau gaf aan dat het een zeer ingewikkelde milieuzaak betrof. Er is
overwogen om het lopende onderzoek af te wachten. Echter dit onderzoek zou nog
erg lang gaan duren. Het Bureau koos er daarom voor om het advies te
verstrekken, omdat de adviestermijn ook afliep.

Pagina 17 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Aansluitend op het voornoemde merkt de Kwaliteitscommissie het volgende nog op.
De verwachting is dat milieuzaken de komende jaren vaker voorkomen en vooral
complexer van aard zullen zijn. Gelet op het belang van dit onderwerp, verdient het
volgens de Kwaliteitscommissie aanbeveling om hierop in te spelen door middel van
het binnenhalen van de expertise of de mogelijkheid te creëren om een deskundige
partner te raadplegen. Op deze manier heeft het Bureau de kennis over complexe
milieuzaken in huis.
In de navolgende casus hebben zowel de Kwaliteitscommissie als het Bureau een
onbevredigend gevoel. De oorzaak hiervan ligt met name in het feit dat de Autoriteit
Financiële Markten (hierna: AFM) zich – zoals wel vaker – op de
geheimhoudingsplicht beriep. Hierdoor kon het Bureau niet over (cruciale)
informatie over de opgelegde boetes beschikken. Het Bureau heeft nog een poging
gedaan om met de AFM in contact te komen, maar dit mocht niet baten.
Op pagina 8 van dit jaarverslag heeft de Kwaliteitscommissie al benoemd dat deze
situatie verre van optimaal is en doet aan het Bureau de aanbeveling om nader te
onderzoeken of de informatie-uitwisseling met de AFM alsnog verbeterd kan
worden.
In een andere casus was er sprake van veroordeling wegens milieudelicten in
België. Deze informatie was wel bekend tijdens de behandeling van de
adviesaanvraag. Echter merkwaardig genoeg is deze informatie niet in het advies
verwerkt.
Het Bureau gaf aan dat bij het Landelijk Parket het verzoek was neergelegd tot
verstrekking van het vonnis uit België. Een reactie bleef uit. De adviestermijn kwam
daardoor in het geding. Uiteindelijk is dit telefonisch besproken met de provincie,
maar abusievelijk niet in het reguliere advies vermeld. In het aanvullend advies zijn
de voornoemde delicten alsnog vermeld.
De volgende casus was eveneens opmerkelijk volgens de Kwaliteitscommissie.
De curatoren maakten melding van € 40.000.000,- aan contante transacties in de
failliete onderneming. Echter in deze onderneming werd geen kasboek bijgehouden.
De Kwaliteitscommissie vroeg zich af wat de achtergrond is van dit grote
geldbedrag.
Het Bureau heeft niet een actief financieel onderzoek kunnen verrichten.
De curatoren hebben na jarenlang intensief onderzoek niet kunnen achterhalen
waar deze transacties vandaan komen. Wel is door het Bureau deze omstandigheid
als element gebruikt voor faillissementsfraude door bestuurder van failliet.
De Kwaliteitscommissie kon zich hierin vinden.
Pagina 18 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

c. Is er voldoende samenhang tussen de onderdelen van het advies?
De Kwaliteitscommissie is zeer tevreden over de samenhang tussen de onderdelen
van het advies. Ten aanzien van dit punt zijn geen bijzonderheden te melden.
d. Is de conclusie terecht of was een andere conclusie passender geweest?
In nagenoeg alle gevallen was de Kwaliteitscommissie van mening dat de
gevaarsconclusies op juiste wijze zijn genomen. In één situatie had de
Kwaliteitscommissie wel opmerkingen over de gevaarsconclusie.
Met betrekking tot de 1e casus – die ook onder 3b is genoemd – had de
Kwaliteitscommissie enigszins bedenkingen over de conclusie ‘mindere mate van
gevaar’. Volgens de Kwaliteitscommissie had deze conclusie beter onderbouwd
kunnen worden. Een conclusie ‘geen gevaar’ was namelijk ook mogelijk. In dit
advies is volgens de Kwaliteitscommissie niet duidelijk gemaakt - waarom met
behulp van een bouwvergunning voor een gebouw aan de Keizersgracht belastingfraude gepleegd kan worden, zoals het feit waarvoor de bestuurder in
Spanje is veroordeeld.
De Kwaliteitscommissie merkt op dat het had geholpen indien het Bureau de
gevaarsconclusie explicieter had omgeschreven en daarbij ook had ingezoomd op de
mogelijke risico’s. Zoals onder 3b aangegeven, was het oordeel ‘mindere mate van
gevaar’ met name ingegeven op basis van het feit dat de belastingfraude al meer
dan 10 jaren geleden had plaatsgevonden.
Het Bureau gaf aan dat de motivering ‘mindere mate van gevaar’ inderdaad beter
en explicieter geformuleerd had kunnen worden. In deze specifieke casus is
uiteindelijk toegelicht waarom tot deze gevaarsconclusie is gekomen (zie 3b).
Net als de Kwaliteitscommissie is het Bureau van mening dat de moraliteit van de
betrokkene centraal staat in het onderzoek.
4. Is het advies juridisch houdbaar?
De Kwaliteitscommissie heeft in zijn algemeenheid geen twijfel over de juridische
houdbaarheid van de adviezen. Ten aanzien van dit punt zijn geen bijzonderheden
te melden.
5. Bruikbaarheid voor het bestuursorgaan: beantwoordt het advies aan de
verwachtingen die het bestuursorgaan daarvan mocht hebben?
Over het algemeen acht de Kwaliteitscommissie de adviezen goed bruikbaar voor
het bestuursorgaan. De Kwaliteitscommissie is van oordeel dat bijna alle adviezen
voldeden aan de verwachtingen die het bestuursorgaan daarvan redelijkerwijs
mocht hebben.
Pagina 19 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

In de hierna genoemde adviezen heeft de Kwaliteitscommissie enkele opmerkingen.
In één van de adviezen viel het de Kwaliteitscommissie op dat inmiddels een 5e
aanvullend advies is uitgebracht. De Kwaliteitscommissie vindt dit zeer merkwaardig
en vraagt zich af in hoeverre het Bureau mee moet werken aan de zoveelste
aanvraag voor een aanvullend advies dat betrekking heeft op (nagenoeg) dezelfde
casus en – soms ook - is ingediend door verschillende bestuursorganen.
De Kwaliteitscommissie vraagt zich af of het bestuursorgaan (of bestuursorganen)
niet al daadkrachtiger had kunnen optreden aan de hand van de eerder uitgebrachte
adviezen. Wat wordt er met de adviezen gedaan? Wordt er geen actie ondernomen?
De Kwaliteitscommissie is van mening dat op een gegeven moment niet meer een
aanvullend advies uitgebracht moet worden.
Het Bureau gaf aan dat de voornoemde situatie vaker voorkomt. Er bestaat echter
geen absoluut maximum voor het verstrekken van aanvullende adviezen. Indien er
een gegronde reden is voor de aanvraag, dan wordt in principe het verzoek
ingewilligd en een nieuw advies uitgebracht. Desalniettemin is de
Kwaliteitscommissie van mening dat het raadzaam is om – indien de situatie zich
voordoet – met het desbetreffende bestuursorgaan te bespreken of een nieuw
aanvullend advies van toegevoegde waarde is.
Enerzijds prijst de Kwaliteitscommissie de klantgerichte houding van het Bureau,
anderzijds dient hij ook kritisch te kijken naar de manier waarop het Bibobinstrument wordt ingezet door het bestuursorgaan.
Verder vroeg de Kwaliteitscommissie zich in een andere casus af waarom een
gemeente voor een verbouwing van € 25.000,- een adviesaanvraag bij het Bureau
heeft ingediend wetende dat een grotere zaak bij het Openbaar Ministerie aanhangig
is. Bovendien heeft de gemeente zelf ook al inbreuken geconstateerd, zoals is
gebleken uit documenten van de Afdeling Veiligheid en Handhaving. Duidelijk was
dat er al 5 jaar problemen zijn met betrekking tot het verhuur van het pand, het
illegaal aftappen van energie en illegale en onveilige bouwwerkzaamheden.
De indruk wordt dan ook gewekt dat door de gemeente een advies is aangevraagd
omdat kennelijk niet duidelijk is hoe gehandeld moet worden in casu.

Pagina 20 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Door het Bureau is actief contact gezocht met de gemeente. In eerste instantie gaf
het Bureau aan dat het grootschalige (nog lopende) onderzoek naar witwassen,
hypotheekfraude en Opiumwetovertredingen niet inhoudelijk beoordeeld gaat
worden. Dit omdat het onderzoek zeer omvangrijk is, het feit nog niet bij het
Openbaar Ministerie was aangebracht en er sprake was van een relatief gering
belang.
De gemeente was het hier niet mee eens. Vervolgens is door het Bureau naar een
creatieve oplossing gezocht en uiteindelijk aangesloten bij het oordeel van de
rechtbank of er terecht beslag – zoals bedoeld in artikel 94a Sv – is opgelegd.
Verder hebben de gemeente en het Bureau besproken waarom onder deze
omstandigheden een adviesaanvraag is ingediend. Ook is aan de gemeente
voorgelegd dat het advies wel bruikbaar is wanneer tot een mindere mate van
gevaar wordt geconcludeerd. De gemeente gaf uiteindelijk expliciet aan dat de
adviesaanvraag te allen tijde voortgezet moet worden, omdat de casus ook onder de
aandacht was van de burgermeester.
6. Het proces van totstandkoming van het advies: is er voldoende contact met
het bestuursorgaan onderhouden en is er voldoende teruggekoppeld naar
het bestuursorgaan?
De Kwaliteitscommissie constateert dat in een groot deel van de adviezen voldoende
contact is geweest met het bestuursorgaan. Tegelijkertijd heeft de
Kwaliteitscommissie opgemerkt dat het soms voorkomt dat er wel sprake is geweest
van contact, maar dat deze correspondentie niet op herleidbare wijze is
geregistreerd. Hierdoor werd de Kwaliteitscommissie onbedoeld op het verkeerde
been gezet. In deze situaties had het Bureau de correspondentie dan ook digitaal
moeten opslaan in het dossier.
De Kwaliteitscommissie hecht veel waarde aan het goed onderhouden van contact
met het bestuursorgaan. Idealiter vangt dit contact aan vanaf de start van de
aanvraag tot en met de beëindiging hiervan. De Kwaliteitscommissie is namelijk van
mening dat goed en intensief contact leidt tot zeer bruikbare adviezen voor het
bestuursorgaan.
Ter verbetering van het werkproces, beveelt de Kwaliteitscommissie dan ook aan
om de correspondentie niet enkel in het digitale dossier, maar ook in de fysieke
versie te registeren. Deze uniforme wijze draagt bij aan een goede dossiervorming.
Naar het idee van de Kwaliteitscommissie is het onnodig vaak voorgekomen dat zij
bij de beoordeling van de adviezen het idee had dat er geen contact is geweest met
het bestuursorgaan, terwijl dit wel zo was.
Pagina 21 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

7. Controle op termijnen
Artikel 15 van de Wet Bibob bepaalt dat het advies zo spoedig mogelijk wordt
gegeven, maar in ieder geval binnen een termijn van acht weken nadat het
bestuursorgaan of de rechtspersoon met overheidstaak een advies heeft
aangevraagd. Voornoemde termijn kan worden opgeschort in het geval het Bureau
aanvullende vragen heeft gesteld die noodzakelijk zijn voor het advies, tot de dag
waarop die gevraagde gegevens zijn ontvangen. Indien het advies niet binnen acht
weken kan worden gegeven, stelt het Bureau het bestuursorgaan of de
rechtspersoon met overheidstaak daarvan in kennis en noemt het daarbij een
termijn waarbinnen het advies wel tegemoet kan worden gezien. Deze termijn
bedraagt niet meer dan vier weken.
De Kwaliteitscommissie heeft in 22 van de 34 gevallen geconstateerd dat het advies
binnen de wettelijke termijn van 12 weken is uitgebracht. Dit betekent dat in 12
gevallen buiten de termijn is geadviseerd. Hierbij zijn de doorlooptijden vanaf het
moment van binnenkomst van de adviesaanvraag tot aan verzending van het advies
in ogenschouw genomen.
De Kwaliteitscommissie is content met het gegeven dat op de minuut wordt
toegelicht waarom eventueel sprake is geweest van een termijnoverschrijding.
Aan de hand hiervan kan de Kwaliteitscommissie beoordelen of deze
termijnoverschrijding al dan niet gerechtvaardigd was.
Voorts is de Kwaliteitscommissie van mening dat vanzelfsprekend gestreefd moet
worden naar het verstrekken van de adviezen binnen de gestelde termijn. Echter
indien de situatie zich voordoet - en het ten goede komt van de kwaliteit van het
advies – dient volgens de Kwaliteitscommissie gewacht te worden met het
verstrekken van het advies in afwachting van het lopende (opsporings)onderzoek.
De Kwaliteitscommissie is zich van bewust dat het uitstel overzienbaar moet zijn.
Het uitstel dient dan ook niet langer te duren dan 1 a 2 maanden.
Het Bureau kan zich in principe hierin vinden, omdat gestreefd wordt naar
maatwerk. Tegelijkertijd kunnen er problemen ontstaan met de doorlooptijden.
Zowel het Bureau als de Kwaliteitscommissie zijn dan van mening dat een dergelijke
werkwijze wel goed besproken moet worden met het bestuursorgaan en de
opdrachtgever.
Tot slot haalt de Kwaliteitscommissie een advies aan waarbij het Bureau op juiste
wijze heeft gehandeld door ruim op tijd aan het bestuursorgaan te communiceren
dat het advies buiten de gestelde termijn verstrekt zal worden. Deze manier van
verwachtingenmanagement spreekt de Kwaliteitscommissie aan.
Pagina 22 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Pagina 23 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

3. Terugkoppeling aan het Bureau
Na elke plenaire vergadering geeft de voorzitter van de Kwaliteitscommissie een
terugkoppeling van de bevindingen aan het Bureau en formuleert punten ter
verbetering. Naar aanleiding van deze besprekingen heeft het Bureau de individuele
zaken intern besproken. De meer algemeen gestelde aanbevelingen zijn besproken
in het managementoverleg waarna de voorgenomen aanpassingen in het
werkproces met de onderzoekers zijn gedeeld. Het Bureau heeft in een memo van
november 2019 aan de Kwaliteitscommissie uiteengezet hoe de aanbevelingen uit
het jaarverslag 2018 zijn geïmplementeerd. Aan de memo en de beoordeelde
adviezen ziet de Kwaliteitscommissie dat het Bureau de opmerkingen en
aanbevelingen met voortvarendheid oppakt en uitwerkt.
Informatie uit het buitenland
Wat betreft de informatieverstrekking uit het buitenland doet het Bureau al langere
tijd zijn best om deze te bevorderen. Echter op korte termijn verwacht het Bureau
geen directe substantiële verbeteringen. Inmiddels neemt het Bureau wel deel aan
een Justis-brede werkgroep ‘Screenen in internationale verband’ waarin wordt
onderzocht in hoeverre de informatiepositie van Justis verbeterd kan worden ten
aanzien van buitenlandse (strafrechtelijke) informatie.
Voorts heeft het Bureau in het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Bibob verzocht
om het Bureau bevoegdheid te geven om buitenlandse autoriteiten te bevragen met
betrekking tot ‘bestuurlijk beboetbare feiten’.
Daarnaast worden er verschillende activiteiten ontplooit ten behoeve van de
informatieverstrekking uit het buitenland, zoals de samenwerking met JustID inzake
ECRIS en de Landelijke Bibob-OvJ.
Met betrekking tot een te verwachten screening door het Bureau van wiettelers op
basis van het experiment gesloten coffeeshopketen, wordt met de betrokken
beleidsdirecties verkend in hoeverre bij deze screening strafrechtelijke (dan wel
bestuurlijke) informatie uit het buitenland kan worden aangeleverd waar reeds een
screening heeft plaatsgevonden van aldaar gevestigde buitenlandse rechtspersonen.
Beschrijving in adviezen
Verder deelt het Bureau de opvatting van de Kwaliteitscommissie dat de adviezen
beknopter, concreter en bondiger geschreven kunnen worden. Het Bureau heeft
daarom ingezet op een efficiëntere wijze van advisering. Binnen het Bureau zijn
werkafspraken gemaakt over doelmatige advisering.
Pagina 24 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Ongeacht de gevaarsconclusie brengt een doelmatige en tijdige advisering met zich
mee dat in de Bibob-adviezen geen zaken - die niet van belang zijn voor de
beoordeling van het gevaar of artikel 3 lid 6 Wet Bibob - worden beschreven. Voorts
wordt bij de broninformatie niet of nauwelijks informatie opgenomen, als deze niet
relevant is voor de bevindingen of motivering.
Samenhang
De Kwaliteitscommissie gaf in het jaarverslag 2018 aan dat zij het van belang vindt
dat het Bureau in de beoordeling van de mate van gevaar de gehele context en de
integriteit c.q. de moraliteit van de betrokkene betrekt. Deze aanbeveling richt zich
met name op situaties waarbij het Bureau een te beperkte invulling heeft gegeven
aan het samenhangcriterium.
In de uitspraak van 14 november 2012 (ECLI:NL:RVS:2018:3717) komt de Afdeling
Bestuursrechtspraak van de Raad van State met een beperkte uitleg van het
samenhangcriterium bij bouwvergunningen. Inmiddels is de Afdeling in een
uitspraak van 17 juli 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:2450) teruggekomen op haar
eerdere standpunt.
Over het algemeen past het Bureau het samenhangcriterium waar mogelijk (nog
steeds) ruim toe. Echter het Bureau dient bij de beoordeling steeds in het oog te
houden of aan het samenhangcriterium - dat volgt uit artikel lid 3 sub a van de Wet
Bibob - is voldaan. Dat brengt met zich mee dat het Bureau wel degelijk dient te
kijken naar de aard van de (vermoedens van) strafbare feiten in relatie tot de (aard
van de) betreffende beschikking.
Contact met het bestuursorgaan
Het Bureau deelt de aanbeveling van de Kwaliteitscommissie dat aan de voorkant –
zeker in tijden van hoge werkvoorraad – een (nog) kritischere houding bij de intake
van de adviesaanvraag aangehouden moet worden. Ook is het wenslijk om na het
uitbrengen van het advies, een proactieve houding in te nemen en actief bij het
bestuursorgaan na te vragen hoe het contact met het Bureau is ervaren en of het
advies is opgevolgd.
Verder is de hoge werkvoorraad door het Bureau weggewerkt. De afbakening van de
te onderzoeken subjecten is een belangrijk aandachtspunt binnen het Bureau. Het
Bureau heeft hier reeds op ingezet door onderzoekers in alle gevallen, bij de start
van een onderzoek, contact op te nemen met het bestuursorgaan en de reden van
de adviesaanvraag te bespreken. Ook worden eventuele onduidelijkheden
besproken.

Pagina 25 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Voorts worden medewerkers gestimuleerd om na het uitbrengen van het advies,
eveneens contact te hebben met het bestuursorgaan. In dat verband heeft het
Bureau ook de effectiviteit van de evaluatieformulieren, die worden meegestuurd,
opnieuw tegen het licht gehouden.
OM-tips
Het Bureau deelt het standpunt van de Kwaliteitscommissie dat - in het geval er
sprake is van een OM-tip in een vroeg stadium - het onwenselijk is dat wegens een
zwaarwegend strafvorderlijk belang geen informatie gedeeld kan worden.
Tegelijkertijd klopt het dat het mogelijk veel tijd kost om lopende strafzaken te
beoordelen, terwijl de beoordeling van de feiten op een later moment (wanneer er
een uitspraak is gedaan) eenvoudig is. Echter, het is tevens de kracht van de Wet
Bibob dat er reeds in een vroeg stadium - namelijk voordat een veroordeling heeft
plaatsgevonden - op grond van deze wet bestuurlijke maatregelen kunnen worden
getroffen wanneer er sprake is van een gevaar dat criminele activiteiten door
handelen van de overheid zullen worden gefaciliteerd.
Het is dan ook van belang hierin een goede balans te vinden. Nu het Bureau ernaar
streeft om zaken efficiënter te behandelen, is het Bureau ook alert op zaken waarin
onnodig of te vroeg is getipt. Indien nodig gaat het Bureau hierover het gesprek aan
met de betreffende officier van justitie. Voorts bepreekt het Bureau het belang om
op het juiste moment te tippen, ook tijdens periodieke plenaire overleggen waarbij
Bibob-officieren en hun medewerkers aanwezig zijn.
Ontvankelijkheid adviesaanvragen
Evenals de Kwaliteitscommissie is het Bureau voorstander van een
ontvankelijkheidstoets in de Wet Bibob. In dat verband is in het aanhangige
wetsvoorstel een artikellid toegevoegd waaruit volgt dat het Bureau af kan zien van
het uitbrengen van advies in het geval het bestuursorgaan onvoldoende eigen
onderzoek heeft verricht, dan wel de informatie betreffende het eigen onderzoek
niet naar het Bureau heeft toegezonden.
Wel merkt het Bureau op dat hij buiten de gevallen die in het voorgestelde artikellid
zijn genoemd, formeel geen mogelijkheid (en dit ook niet zal krijgen) heeft om een
aanvraag buiten behandeling te stellen.
In het geval het Bureau twijfels heeft over de reden van de adviesaanvraag, het nut
en de noodzaak van toepassing van de Wet Bibob, dan gaat het Bureau met het
bestuursorgaan in gesprek om een adviesaanvraag in te trekken. Veelal heeft dit het
gewenste effect.
Pagina 26 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Bezetting Bureau
In 2018 had het Bureau te kampen met een hoge werkvoorraad die veroorzaakt is
door een grote toestroom aan (complexe) adviesaanvragen en een hoog
personeelsverloop. Inmiddels is de werkvoorraad volledig weggewerkt. Tegelijkertijd
deelt het Bureau de mening van de Kwaliteitscommissie dat geïnvesteerd dient te
worden in voldoende en deskundig personeel. Inmiddels is er flink geïnvesteerd op
de personele bezetting. Niet alleen om deze op orde te krijgen, maar ook om een
extra buffer te hebben wanneer het persoonsverloop onverhoopt weer op zal lopen.
Zo wordt er onder meer nauw samengewerkt met afdeling TRACK ten behoeve van
een flexibele personele schil, is de inschaling bij het Bureau herijkt om medewerkers
langer te behouden en wordt onderzocht of er met een detacheringsbureau gewerkt
kan worden voor extra personele inzet bij pieken.
Advisering bij lopend onderzoek
Tot slot merkte de Kwaliteitscommissie op dat het in sommige gevallen opportuun
kan zijn om – in afstemming met het bestuursorgaan – het indienen van een
adviesaanvraag uit te stellen c.q. het uitbrengen van een advies aan te houden,
indien het wenslijk is de uitkomsten van een nog lopend strafrechtelijk of fiscaal
onderzoek af te wachten. Dit geldt temeer nu bestuursorganen doorgaans juist het
Bureau om advies zullen verzoeken om de beschikking te kunnen krijgen over
informatie over lopende onderzoeken.
Het Bureau kan zich vinden in de opmerking van de Kwaliteitscommissie en
realiseert zich dat het voor het bestuursorgaan wenselijk kan zijn de wettelijke
termijn eventueel te overschrijden waardoor informatie uit een lopend
opsporingsonderzoek in de beoordeling zou kunnen worden meegenomen. Anders
heeft het Bureau zich te houden aan de wettelijke termijn, waarop het Bureau ook
door zijn eigenaar (hier: de Minister als opdrachtgever) wordt aangesproken.
Een deel van de adviezen (5%) mag volgens de afspraken met de eigenaar buiten
de termijn van 12 weken worden uitgebracht. Het Bureau ziet het als een
belangrijke taak om steeds te beoordelen of zich een geval voordoet waarbij het
voldoende geoorloofd is om de wettelijke termijn van maximaal 12 weken te
overschrijden. De door de Kwaliteitscommissie genoemde zaken zijn goede
voorbeelden van situaties waarin een termijnoverschrijding naar het oordeel van het
Bureau gerechtvaardigd kan zijn en waarbij er in veel gevallen ook daadwerkelijk
voor gekozen wordt om het advies niet binnen de wettelijke termijn uit te brengen.
Waar nodig wordt ook aan de eigenaar toegelicht waarom de 12-wekentermijn in
deze gevallen is overschreden.

Pagina 27 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Bij de beoordeling of van de wettelijke termijn kan worden afgeweken, speelt onder
meer de complexiteit en de politieke gevoeligheid van het dossier een rol. Afwijking
van de wettelijke termijnen is dus mogelijk, maar het Bureau dient voorzichtig van
deze bevoegdheid gebruik te maken om zodoende aan zijn afspraken met de
eigenaar te voldoen.
Het Bureau hecht veel waarde aan de controle door de Kwaliteitscommissie. Waar
het Bureau onder strikte geheimhouding werkt en voor de buitenwereld een black
box kan zijn, is deze controle van groot belang om het vertrouwen in het Bureau bij
bestuur, politiek en maatschappij te bevorderen en te behouden.

Pagina 28 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Bijlage 1
Protocol voor werkwijze kwaliteitscommissie Bibob
Context en aanleiding
De Wet Bibob
Het doel van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar
bestuur (Wet Bibob) is te voorkomen dat de overheid ongewild criminele activiteiten
faciliteert. Bestuursorganen kunnen mede op grond van een Bibob-advies beslissen
of zij aan een (rechts)persoon een vergunning of subsidie verstrekken of een
overheidsopdracht gunnen. Ondernemers, die bijvoorbeeld hun vergunning
gebruiken voor criminele activiteiten, worden zo buitenspel gezet. Dit komt
bovendien de bonafide ondernemers ten goede en bevordert een eerlijke
concurrentiepositie. Overheden (zoals gemeenten) kunnen de achtergrond van een
bedrijf of persoon onderzoeken bij een af te geven of afgegeven vergunning of een
subsidie of bij het gunnen van een overheidsopdracht.
Het Landelijk Bureau Bibob
Het Landelijk Bureau Bibob (hierna Bureau) valt onder het Ministerie van Justitie en
Veiligheid en onderzoekt op verzoek van een bestuursorgaan of er een kans bestaat
dat een vergunning, subsidie of overheidsopdracht misbruikt wordt of misbruikt zal
worden voor criminele activiteiten. Het Bureau onderzoekt de aanvraag en degene
die de aanvraag heeft gedaan. Is de aanvrager eerder betrokken geweest bij
criminele activiteiten? Heeft de aanvrager gefraudeerd? In welke branche is de
aanvrager werkzaam? etc. Het onderzoek mondt uit in een Bibob-advies, waarin de
kans op malafide praktijken wordt weergegeven als: geen gevaar, enig gevaar of
ernstige mate van gevaar.
Het bestuursorgaan neemt daarna mede op basis van het Bibob-advies een besluit
over de vergunning, subsidie of overheidsopdracht. Het bestuursorgaan is zelf
verantwoordelijk voor de beslissing die het neemt. Het Bibob-advies is namelijk niet
bindend, het bestuursorgaan mag dus ook afwijken van het advies. In het algemeen
zal een bestuursorgaan het advies van het Bureau wel opvolgen. Tegen de
uiteindelijke beslissing van het bestuursorgaan staat bezwaar en beroep open,
conform de Algemene wet bestuursrecht.

Pagina 29 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

Aanleiding instellen van een kwaliteitscommissie
Het advies dat door het Bureau wordt uitgebracht vormt voor bestuursorganen een
belangrijk instrument in de besluitvorming aangaande vergunningen, subsidies en
aanbestedingen. Dit betekent dat het bestuursorgaan op de betrouwbaarheid ervan
moet kunnen afgaan en dat het advies voor het bestuursorgaan optimaal bruikbaar
is voor het daartoe bestemde doel. Mede gelet op het gesloten
verstrekkingenregime en de geheimhoudingsplicht van de Wet Bibob is het voor
bestuursorganen (en andere betrokken partijen zoals leden van de rechterlijke
macht en advocaten) niet mogelijk om de aan het advies ten grondslag liggende
informatie in te zien teneinde de kwaliteit van het advies te beoordelen. Juist om
deze reden wordt de werkwijze van het Bureau door critici getypeerd als een “black
box”. Om hieraan tegemoet te komen is besloten een kwaliteitscommissie in te
stellen, die tot doel heeft het toetsen van de kwaliteit van de adviezen van het
Bureau en van de zorgvuldigheid waarmee deze tot stand komen. Dit ook om de
kwaliteit van de door het Bureau uitgebrachte adviezen verder te bevorderen. Het is
de bedoeling dat de commissie dit structureel doet, dat wil zeggen geregeld en
volgens een protocol, de kwaliteit van de adviezen te toetsen, haar bevindingen te
rapporteren en aanbevelingen te doen.
Doel protocol
In het protocol wordt een nadere invulling gegeven aan de Regeling voor de
kwaliteitscommissie Bibob. In deze regeling wordt onder meer de doelstelling van de
kwaliteitscommissie, de aanstelling van de commissieleden en de gezagsverhouding
tussen de commissie en de Minister voor Rechtsbescherming geregeld.
In dit protocol beschrijft de kwaliteitscommissie Bibob hoe zij concreet te werk gaat.
Het doel van dit protocol is om een waarborg te bieden voor de kwaliteit en
eenduidigheid van de onderzoeken van de commissie en voor een goed verloop van
het gehele proces. Daarnaast wil de commissie met dit protocol inzicht verschaffen
in haar werkwijze en hierdoor bijdragen aan de transparante werkwijze die de
commissie voorstaat. Dit protocol is geen statisch document. De toekomstige
ontwikkelingen op het terrein van de Wet Bibob kunnen aanleiding zijn om het
protocol op onderdelen te herzien.
Samenstelling en taken van de kwaliteitscommissie
De kwaliteitscommissie bestaat uit een externe voorzitter en vier externe leden en
wordt ondersteund door een ambtelijk secretaris. De taak van de
kwaliteitscommissie is het toetsen van de adviezen van het Bureau Bibob. Hiertoe
voert de kwaliteitscommissie onderzoek uit en formuleert waar mogelijk
aanbevelingen voor de toekomst.
Pagina 30 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

De onderzoeken van de kwaliteitscommissie kunnen een bijdrage leveren aan de
verdere bevordering van de kwaliteit van de adviezen en daarmede de ontwikkeling
van het Bureau.
Werkwijze
De commissie toetst en beoordeelt viermaal per jaar de kwaliteit van de adviezen op
een aantal vaste punten aan de hand van door de commissie vooraf opgestelde en
afgestemde criteria.
a) Teneinde de eenduidigheid van de beoordeling te bevorderen, stelt de
commissie vooraf een onderzoeksopzet (format) vast;
b) De ambtelijk secretaris verzamelt de uit de aselecte steekproef
voortgekomen adviezen voor toetsing door de commissie. Naast deze aselecte
steekproef informeert de ambtelijk secretaris voorafgaand bij de directeur Landelijk
Bureau Bibob of deze voorkeur heeft voor het doen onderzoeken van bepaalde
adviezen. Eventuele voorkeuren worden onderbouwd aan de voorzitter voorgelegd.
De commissie bepaalt zelf of de voorgedragen adviezen door haar, bovenop de
aselect gekozen adviezen, worden beoordeeld.
c) De leden van de commissie hebben toegang tot alle gegevens die door het
Bureau voor de adviezen zijn gebruikt en welke object van onderzoek door
de commissie zijn. Indien nodig laat de commissie zich aanvullend
informeren door het Bureau Bibob. De afdelingsmanager Bibob is daarvoor
de aanspreekbare functionaris.
d) Een advies wordt door steeds twee leden getoetst en beoordeeld. De
commissieleden letten daarbij in ieder geval op:
- Consistentie en leesbaarheid
- De wijze van selecteren van gegevens
- De onderbouwing van conclusies en aanbevelingen
- De samenhang van de onderdelen van de adviezen.
- Of de conclusies en aanbevelingen in voldoende mate steunen op
onderliggende informatie.
e) De beoordeling wordt opgenomen in een rapportage waarvoor de commissie
een vast format gebruikt dat overeenkomt met de criteria voor toetsing.
f) de voorlopige beoordeling wordt besproken en vastgesteld in een plenair
overleg van de commissie.
Onafhankelijkheid
De wet bepaalt dat maar een zeer select aantal personen de kennis mogen nemen
van de adviezen en de daarachter liggende bronnen.

Pagina 31 van 32

Jaarverslag 2019

Kwaliteitscommissie Bibob

De kwaliteitscommissie is onafhankelijk en rapporteert derhalve rechtstreeks aan de
Minister voor Rechtsbescherming. Voorts geldt ook voor de leden een
geheimhoudingsplicht.
Rapportage
De kwaliteitscommissie dient minimaal één keer per jaar de Minister voor
Rechtsbescherming te informeren over haar bevindingen. De commissie is zelf
eindverantwoordelijk voor de inhoud van het verslag. Dit betekent dat de
rapportage herkenbaar moet zijn als een rapport van de kwaliteitscommissie. De
rapportage wordt ter informatie separaat aan de directeur van de Dienst Justis
gezonden.
De commissie brengt haar bevindingen uit in een rapportage op hoofdlijnen. In dit
jaarverslag staan geen gegevens die herleidbaar zijn tot door Bibob onderzochte
personen en organisaties. Het verslag van de commissie wordt tegelijkertijd met het
jaarverslag van het Bureau gezonden aan de Minister voor Rechtsbescherming en
gezamenlijk door hem aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

Pagina 32 van 32