Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 10 februari 2009
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1, heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over de brief van 4 juli 2008 inzake de nota «Gezonde Voeding,
van begin tot eind») (Kamerstuk 31 532, nr. 1).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 9 februari 2009.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
De griffier van de commissie,
Teunissen

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), SnijderHazelhoff (VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA),
Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA), Van
Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA),
Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Agema
(PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap
(GL) en Vacature (SP).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen
(SP), Neppérus (VVD), Atsma (CDA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), van
Dijken (PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA), Van
der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA),
Omtzigt (CDA), Langkamp (SP), Vermeij
(PvdA), Arib (PvdA), De Krom (VVD), Thieme
(PvdD), Bosma (PVV), Luijben (SP), Tichelaar
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL) en
De Wit (SP).

KST127757
0809tkkst31532-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

1

1
Wat is de stand van zaken wat betreft het stappenplan toevoegen zout aan
voeding?
De Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie heeft recent haar
Actieplan Zout in Levensmiddelen gepubliceerd. Hierin verbindt de levensmiddelenindustrie zich aan een gemiddelde vermindering van zout (natriumchloride) in bewerkte levensmiddelen van gemiddeld 12% in 2010
t.o.v. 2007. Na 2010 zet de FNLI haar plannen door om een uiteindelijke
reductie van 20–30% te bereiken.
De Taskforce Zout in Levensmiddelen die bovengenoemde plan uitvoert
heeft daarnaast contact met brancheorganisaties van levensmiddelenretail, horeca en cateringbedrijven om hen aan te laten sluiten bij de activiteiten voor het verlagen van de zoutconsumptie. Dit vind ik een belangrijke ontwikkeling omdat zo de hele aanbodketen betrokken wordt. Veel
bedrijven werken al aan zoutreductie in producten, het streven naar een
gezonde keuze logo voor een product stimuleert deze innovatie. De overheid monitort de zoutconsumptie via de voedselconsumptiepeiling en
herhaalde statusbepaling van natrium.
2
Wat is de reactie van de regering op het recente advies van de Gezondheidsraad om vitamine D toe te voegen aan voeding?
Op welke manier wordt bewerkstelligd dat juist mensen die deze vitamines nodig hebben, bijvoorbeeld allochtonen, deze producten ook daadwerkelijk nuttigen?
In Nederland wordt al sinds lange tijd vitamine D toegevoegd aan smeerbare vetten zoals halvarine, margarine en bak- en braadproducten. Dit
gebeurt op basis van een convenant met de fabrikanten.
In het recente advies van de Gezondheidsraad over vitamine D wordt
geadviseerd om de huidige toevoeging van vitamine D aan de smeerbare
vetten te handhaven. Daarnaast adviseert de raad om het type voedingsmiddel dat mag worden verrijkt, te beperken tot basis voedingsmiddelen
zoals melkproducten, olie en smeerbare vetten. Door de toevoeging aan
basis voedingsmiddelen wordt bevorderd dat risicogroepen, zoals allochtonen, voldoende voedingsmiddelen met vitamine D gebruiken.
De kabinetsreactie op de aanbevelingen het advies zal worden opgesteld
zodra de voorziene adviezen van de Gezondheidsraad over vitamines en
mineralen zijn verschenen (naar verwachting medio 2009). Vooralsnog zal
de huidige situatie gehandhaafd worden. Daarnaast zijn er reeds diverse
activiteiten gestart die de voorziening van vitamine D verbeteren, zoals in
de acties in hoofdstuk zeven van de voedingsnota is aangegeven. Het
advies van de Gezondheidsraad is mogelijk aanleiding tot aanvullende
actiepunten.
3
Welke oplossingen en maatregelen ziet de regering om de leefstijl en een
gezonder voedingspatroon van mensen met een lage sociaaleconomische
status te bevorderen?
Dit zal worden opgenomen in het beleidsplan Sociaal Economische
Gezondheidsverschillen.
4
Waarom is er in de Voedingsnota nauwelijks ingegaan op de reclame voor
(ongezonde) voeding en snoep? Is de regering bereid deze te beperken?
Is de regering bereid snoepautomaten op scholen te verbieden of te beperken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

2

In de voedingsnota is niet dieper ingegaan op reclame voor (ongezonde)
voeding en snoep omdat dit onderwerp behandeld wordt in de nota overgewicht die begin 2009 zal verschijnen.
5
Wanneer wordt dieetvoeding ter voorkoming van ondervoeding opgenomen in het basispakket voor de zorgverzekering?
Is de regering bereid met een voorstel te komen voor een ondervoedingscheck voor risicogroepen als ouderen en chronisch zieken?
Dieetpreparaten worden reeds vergoed voor een aantal beschreven indicaties. Vanaf 1 januari 2009 zullen de bestaande indicatiecriteria veranderen. Er zal expliciet worden opgenomen dat patiënten die ziektegerelateerde ondervoeding hebben, of een risico daarop, dieetpreparaten
vergoed krijgen.
Ik beraad mij over de praktische uitwerking van het amendement-Kant.
Via het amendement-Kant krijgen de gemeenten de wettelijke verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de publieke gezondheidszorg ten behoeve van mensen ouder dan 65 jaar. Hier zal – indien daar lokaal aanleiding
voor is – ondervoeding kunnen worden meegenomen. In het kader van
mijn chronische ziektenbeleid worden er zorgstandaarden ontwikkeld.
Daarbij wordt ondervoeding meegenomen.
6
In hoeverre zijn de prijzen voor gezonde voeding duur ten opzichte van
fast food? Is de regering bereid dit te onderzoeken en eventuele maatregelen te nemen?
Het is niet eenduidig vastgesteld dat gezonde voeding duurder is dan fast
food. Dit is een onderdeel van het onderzoek dat plaatsvindt bij de Vrije
Universiteit in Amsterdam (gefinancierd vanuit het preventieprogramma
van ZonMw). Dit onderzoek richt zich op de vraag of prijsbeleid een effectief instrument is om gezond gedrag te stimuleren. Ongeacht de uitkomsten van dit onderzoek zal de overheid terughoudend zijn met het inzetten
van dit instrument. Het kabinet zet om deze reden bij voorkeur in op het
stimuleren van voorlichting en productherkenbaarheid en op het verbeteren van de samenstelling van producten.
7
De nota behandelt een veeltal mogelijke voorlichtingscampagnes en
andere instrumenten om consumenten meer bepaalde goederen te laten
consumeren, die een goede uitwerking hebben op de gezondheid. Deze
goederen leveren bij overmatige consumptie echter gezondheidsproblemen op. De benodigde voorlichting dient daarom logischerwijs te benadrukken dat men gematigd met deze goederen dient om te gaan. Deelt u
de mening dat dit voor onduidelijke voorlichting zal zorgen, waardoor het
effect averechts kan zijn?
Deze mening deel ik niet. Het voedingscentrum voert de voorlichting op
het gebied van gezonde voeding uit en is zeer wel in staat om de boodschap dat het gezonder is met mate te eten, te combineren met voorlichting over welke voedingsmiddelen de voorkeur hebben in een gezond
voedingspatroon. In de voedingsvoorlichting worden dus kwaliteit en
kwantiteit van de voeding aan elkaar gekoppeld.
8
In de nota wordt meermalen gerefereerd aan obstakels waar consumenten voor staan in hun voedingskeuze, die het de consument lastig
zouden maken de «gezonde keuze» te doen. Overheidsingrijpen zou er
hier toe kunnen bijdragen dat men de «gezonde» en dus juiste keuze wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

3

maakt. Kan worden aangegeven waarom de regering «gezonde keuze» zo
lastig acht? Kan voorts worden aangegeven waarom de overheid wel in
staat zou zijn deze keuze te maken? Kan bovendien worden aangegeven
met welk instrumentarium de overheid voornemens is deze keuze aan de
consument over te brengen?
Uit de gegevens van de voedselconsumptiepeiling (VCP) blijkt dat maar
weinig mensen eten volgens de optimale Richtlijnen Goede Voeding van
de Gezondheidsraad. Mensen kiezen zelf wat ze eten, dat wil en kan de
regering niet voor hen doen. Zoals is aangegeven in de voedingsnota wil
ik wel de gezonde keuze makkelijker maken door het verbeteren van het
productaanbod en door voorlichting, zodat mensen de kennis hebben om
de gezonde keuze te maken.
Ik heb aan de levensmiddelenindustrie, cateraars en supermartkbranche
gevraagd te komen tot één logo voor de gezonde keuze op basis van de
richtlijnen van het Voedingscentrum.
9
Kent de voedingsnota meetbare doelstellingen?
De nota kent een groot aantal doelstellingen waarvan een aantal beter
meetbaar is dan anderen. Afhankelijk van de aard van de doelstelling is er
een passende meetbaarheid gekozen.
10
Wat is de stand van zaken rondom het aanscherpen van de code voor
voedingsreclame?
Zie het antwoord op vraag 4.
11
Leidt certificering van instellingen ertoe dat meer vrouwen starten met
borstvoeding?
Ja, dit blijkt uit evaluatieonderzoek dat TNO heeft uitgevoerd (2005).
Moeders (met een gemiddeld opleidingsniveau) die gecertificeerde
kraamzorg ontvingen, starten vaker met het geven van borstvoeding dan
moeders die geen gecertificeerde kraamzorg hadden ontvangen. Er is
geen relatie met de duur van de borstvoeding aangetoond. Het belang
van certificering voor een goede start met borstvoeding wordt hierdoor
benadrukt.
12
Worden er maatregelen genomen om certificering van ziekenhuizen en
verloskundige praktijken te stimuleren?
Het certificeringstraject volgens het Baby Friendly Hospital Initiative van
WHO/Unicef voor instellingen met een goed borstvoedingsbeleid (ziekenhuizen, kraamzorgorganisaties, verloskundige praktijken en jeugdgezondheidszorg) wordt uitgevoerd door de Stichting Zorg voor Borstvoeding.
Het aantal gecertificeerde instellingen neemt toe. Zo zijn bijna alle
kraamzorgorganisaties in Nederland gecertificeerd. De certificering bij
verloskundige praktijken is sinds 2005 mogelijk, maar ook hier is sindsdien een toenemend aantal gecertificeerd.
Het ministerie van VWS subsidieert de Stichting Zorg voor Borstvoeding
tot 2011, daarna zal de Stichting gebruik maken van de mogelijkheden van
de markt en als zelfstandige marktpartij opereren. Subsidie is dan niet
meer nodig. De Stichting ZvB dient per jaar jaarplannen in met inderdaad
targets per instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

4

13
Waarom is gekozen voor zelfregulering? Op welke onderdelen zouden in
plaats van zelfregulering wel overheidsmaatregelen genomen kunnen
worden? Op basis waarvan wordt verwacht dat eenzelfde resultaat
behaald kan worden via zelfregulering?
Zelfregulering als principe is een belangrijk onderdeel van het beleid.
Juist op het gebied van voeding zijn er vele partijen die een bijdrage
kunnen en willen leveren aan het beter mogelijk maken van een gezonde
voeding bij de consument. Iedere partij heeft hierin zijn eigen belangen en
verantwoordelijkheden. Het grootste effect is te verwachten in die situaties dat de belangen parallel lopen. De inzet van de overheid is erop
gericht om te initiëren, faciliteren en stimuleren van activiteiten om een
gezonde voeding beter mogelijk te maken, maar ook vooral ruimte te
geven aan private partijen om hun rol op te pakken. Partijen zullen eerder
hun verantwoordelijkheid nemen als zij door ander private partijen,
consumentenorganisaties of de overheid op de gezamenlijke belangen
worden gewezen. In de voedingsnota is gekozen voor een goede balans
tussen overheidsmaatregelen en maatregelen van andere partijen.
14
Heeft Nederland niet meer ambitie dan alleen Europese wetgeving
volgen? Op welke wijze zou Nederland een voortrekkersrol kunnen
spelen?
Nederland heeft een zeer actieve rol bij het ontwikkelen van Europese
voedselveiligheidswetgeving. De Europese wetgeving richt zich voornamelijk op voedselveiligheid. Het voedingsbeleid valt onder de competentie van de nationale overheden en kent nauwelijks wetgeving. Er zijn
vele contacten met de Europese lidstaten over voeding en overgewicht
die zich richten op het uitwisselen van kennis en ervaringen. Ook hierin
speelt Nederland een actieve en belangrijke rol.
15
Waaruit heeft het «overleg» met bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties bestaan?
Het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties zijn geconsulteerd in
bijeenkomsten over de voedingsnota. Daarnaast is de conceptnota besproken in het Regulier Overleg Warenwet.
16
Wie heeft de eindverantwoordelijkheid in de samenwerking tussen
verschillende ministeries ten aanzien van het resultaat van het beter
mogelijk maken van een gezond voedingspatroon bij de consument?
Het ministerie van VWS is verantwoordelijk voor de volksgezondheid, het
ministerie van LNV voor voedselkwaliteit en de productie in de primaire
fase. De ministeries van LNV en VWS hebben dan ook een gedeelde
verantwoordelijkheid in het beter mogelijk maken van een gezond
voedingspatroon bij de consument. De kracht van het ministerie van VWS
(voeding en voedselveiligheid) komt vooral tot uiting bij preventie, de
relatie tussen voedingsfactoren en (chronische) ziekten en bij de verbinding tussen preventie en zorg. De kracht van het ministerie van LNV
(voedsel en voedselkwaliteit) uit zich vooral in de kennis van keten en
productie en de bredere context van voedsel.
17
Het tweede uitgangspunt van het voedingsbeleid schrijft het ontwikkelen
van nieuwe levensmiddelen voor die (beter) passen in een gezond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

5

voedingspatroon. De nota geeft aan dat de rol van de overheid betekent
het «initiëren» van activiteiten daaromtrent. Kan worden aangegeven of
de regering het als haar taak ziet nieuwe voedingsmiddelen te ontwikkelen? Zo nee, welke activiteiten wenst de regering dan daaromtrent te
initiëren?
De overheid ziet het niet als haar taak om nieuwe voedingsmiddelen te
ontwikkelen. De Food and Nutrition Delta (FND) is een voorbeeld van hoe
de overheid activiteiten wil aanmoedigen en initiëren. In de FND werken
commerciële en wetenschappelijke partijen samen. Het maatschappelijke
doel van de FND is het verbeteren van de volksgezondheid door gerichte
ontwikkeling van producten die bij kunnen dragen aan een gezonde
voeding. Zie ook het antwoord op vraag 29.
18
De regering geeft aan dat verrijkte levensmiddelen en supplementen in
beginsel niet nodig zijn bij een gezond voedingspatroon. Is de regering
voornemens het gebruik hiervan te ontmoedigen?
Nee, de regering wil dit niet ontmoedigen. Het beleid is via zowel voorlichting als het door aanbod gemakkelijk maken van de gezonde keuze
gericht op een adequate voorziening van vitamines en mineralen. Voor
bepaalde groepen die moeite hebben om voldoende vitamines en mineralen te consumeren, kunnen verrijkte levensmiddelen en supplementen
wel een waardevolle aanvulling zijn (kinderen, ouderen, zieken, zwangere
en lacterende vrouwen).Overdosering van vitamines en mineralen uit
supplementen en verrijkte levensmiddelen is ongewenst.
19
De regering geeft aan dat een gezond voedselpatroon mogelijkheden
biedt voor een langere arbeidsparticipatie. Daarbij wordt de aanbeveling
vermeld voor langer doorwerken van de Commissie Bakker. In de nota
komt echter geen vermelding terug van deze specifieke doelgroep, te
weten ouderen rond de pensioengerechtigde leeftijd. Kan worden aangegeven hoe deze aanbeveling meeweegt in de beleidsvisie?
Om de voedingstoestand van ouderen te verbeteren, is meer inzicht
gewenst in het huidige voedingspatroon en in de mogelijke aangrijpingspunten voor verbeteringen. Veel gezondheidseffecten van het voedingspatroon zijn echter lange termijneffecten. Een gezonde voeding van begin
tot eind van het leven zal bijdragen aan langer gezond blijven en dus de
mogelijkheid voor een langere arbeidsparticipatie.
De verschillende modules van het voedingspeilingsysteem geven inzicht
in de voeding gedurende verschillende levensfasen. De continue basisgegevensverzameling in het voedingspeilingsysteem omvat personen tot
70 jaar. In 2008 is een deel van de voorbereidingen uitgevoerd voor een
eerste voedselconsumptiepeiling (VCP) onder personen van 70 jaar en
ouder; deze voorbereidingen zullen in 2009 afgerond worden. Na deze
gedegen en noodzakelijke voorbereidingsfase kan in 2010 gestart worden
met de eerste voedselconsumptiepeiling onder ouderen.
Naast de VCP zal de Gezondheidsraad een algemeen advies over preventieve mogelijkheden bij ouderen uitbrengen. Op basis hiervan kunnen
adviezen over deelthema’s volgen, waaronder een advies over voeding en
ouderen.
20
Op welke wijze kan de overheid invloed uitoefenen op een gezond aanbod
in bijvoorbeeld attractieparken en school- en sportkantines? In hoeverre is
hierbij sprake van meer dan alleen «bevorderen»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

6

De overheid kan op vele manieren invloed uitoefenen op een gezond
aanbod in bijvoorbeeld attractieparken en school- en sportkantines. In de
voedingsnota en de nota overgewicht wordt met name ingezet op het
informeren van de burger over de gezonde keuze. Het is uiteindelijk de
burger die op basis van objectieve informatie zelf de keuze maakt.
De attractieparken, school- en sportkantines hebben een eigen verantwoordelijkheid om een gezond voedingspatroon beter mogelijk te maken.
De overheid kan hierbij initiëren, faciliteren en stimuleren. Zo financiert de
overheid de «Stimuleringsprijs Gezonde schoolkantine» om een gezond
aanbod van voedsel op scholen mogelijk te maken. Daarnaast is bijvoorbeeld de cateringbranche aangesloten bij het convenant overgewicht.
Steeds meer cateraars werken aan een gemakkelijk maar tevens gezond
aanbod. De verantwoordelijkheid dit in de verschillende omgevingen,
school, sport, recreatie, daadwerkelijk op het bord te krijgen ligt echter bij
degene die de opdracht aan de cateraar geeft.
21
Op welke wijze worden (gezondheids)achterstanden ingehaald bij mensen
met een lage SES?
Zie het antwoord op vraag 3.
22
Wat is bekend over de inname van foliumzuur door allochtone vrouwen?
Worden deze vrouwen in voldoende mate voorgelicht over de noodzaak
van inname van foliumzuur vóór de zwangerschap?
Ongeveer de helft van de hoog opgeleide vrouwen met Nederlandse
achtergrond gebruikt foliumzuur rond de conceptie op een juiste manier.
Dit percentage is hoog vergeleken met andere landen. Het percentage
foliumzuurslikkers onder vrouwen met een lage opleiding en vrouwen
met een niet-Nederlandse achtergrond ligt een stuk lager (respectievelijk
22% en 8–25%). Dit heeft onder andere te maken met het feit dat voorlichting in het algemeen deze groepen minder goed bereikt. Vanuit de Taskforce Foliumzuur zijn verschillende projecten uitgevoerd om de inname
van foliumzuur te stimuleren. De resultaten hiervan worden door TNO
geëvalueerd en zullen worden gecommuniceerd aan de betrokken beroepsgroepen zodat zij deze mee kunnen nemen in de algemene preconceptievoorlichting. De rapportage van TNO wordt binnenkort verwacht. Een en
ander staat ook toegelicht in de brief over ketenzorg zwangerschap en
geboorte (Tweede Kamer, 2007–2008, 29 323 en 22 894, nr. 49).
23
Kan op basis van het CZM van het RIVM worden aangegeven wat de
regering wil bereiken ten aanzien van het behalen van gezondheidswinst
door het volgen van aanbevelingen ten aanzien van de inname van
voedingsfactoren? Welke concrete doelen worden gesteld?
Met het chronisch ziektenmodel (CZM) van het RIVM kunnen de kwantitatieve effecten van voeding op de volksgezondheid worden berekend. De
algemene doelstelling van het voedingsbeleid is om een gezond voedingspatroon voor de consument beter mogelijk te maken. Er zijn geen
concrete doelen gesteld, omdat de uiteindelijke consumptie van de consument zijn/haar eigen keuze is en de overheid dit niet kan en wil opleggen.
24
De regering geeft aan dat innovatie van belang is om de samenstelling
van producten te verbeteren. Vervolgens wordt vermeld dat deze verbeteringen en de effecten daarvan gemeten kunnen worden door middel van
een voedselconsumptiepeiling (VCP). Kan worden aangegeven hoe door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

7

middel van een consumentenpeiling de innovatie van producten kan
worden gemeten?
De voedselconsumptiepeiling (VCP) geeft inzicht in de consumptie van de
bevolking. Door innovatie kan de samenstelling van producten verbeteren, bijvoorbeeld door een verminderd gehalte aan verzadigde vetzuren
of zout. Als het bedrijfsleven de nieuwe voedingswaarde van deze
producten heeft aangeleverd bij het RIVM, dan zullen deze gegevens
worden verwerkt in het databestand waarin de voedingswaardegegevens
van levensmiddelen staan. Indien de nieuwe producten ook zijn geconsumeerd, dan kan uit de resultaten van de VCP blijken dat de inname aan
verzadigde vetzuren of zout binnen de totale consumptie is verminderd.
Het bedrijfsleven kan ook zelf een post-launch monitoring uitvoeren
gericht op het gebruik van het specifieke innovatieve product. Zie ook het
antwoord op vraag 32.
25
Op het gebied van chemische en microbiologische voedselveiligheid is
weinig gezondheidswinst te behalen. Kan worden aangegeven waarom
daaraan wel aandacht wordt besteedt, in plaats van de gelden die hiervoor worden gereserveerd om te buigen naar pregnantere onderdelen
van het voedingsbeleid?
De veiligheid van voedsel is in de afgelopen jaren op een zeer hoog
niveau gebracht. Dit vind zijn weerslag in de veelal Europese wetgeving.
Er heeft in de afgelopen jaren daarom al een zekere verschuiving van
besteding van gelden plaatsgehad naar pregnantere onderdelen van het
voedingsbeleid. Immers, de potentiële gezondheidswinst door middel van
gezonde voeding is vele malen groter dan door het nog verder voorkomen van onveilig voedsel.
Het is echter van belang de hoge naleving van de voedselveiligheidsregelgeving in stand te houden. Monitoring en toezicht zijn daarvoor
belangrijke instrumenten. Daarnaast zijn er nog een aantal gebieden
(bijvoorbeeld virussen via voedsel, Salmonella, Campylobacter, mycotoxinen en acrylamide) die specifieke aandacht behoeven. Bij voedselveiligheidsincidenten wordt snel opgetreden om de eventuele gevolgen
zoveel mogelijk te beperken.
26
De nota vermeldt dat er blijvende aandacht nodig is voor consumentenvoorlichting op het gebied van veilig en hygiënisch bewaren en bereiden
van voedingsmiddelen. Hoe vindt deze «blijvende voorlichting» plaats?
Voorlichting over het veilig en hygiënisch bewaren en bereiden van
voedingsmiddelen is onderdeel van de voorlichtingsactiviteiten die door
het Voedingscentrum worden uitgevoerd op het gebied van goede
voeding. Zo is bijvoorbeeld duidelijk herkenbaar het item «veilig» opgenomen in de «schijf van vijf».
27
De nota stelt met betrekking tot het ontwikkelen, onderbouwen en evalueren van het voedingsbeleid de vraag op welke manier het gedrag van
mensen beïnvloed kan worden. Kan worden verzekerd dat de wenselijkheid van deze beïnvloeding wordt meegenomen in de overweging?
Zo ja, hoe geeft u invulling hieraan? Zo nee, waarom niet?
De wenselijkheid wordt met name bepaald door adviezen van de
Gezondheidsraad en kosten–baten analyses van het RIVM. Daarnaast is
het belangrijk om inzicht te hebben in het gedrag van mensen met betrekking tot het voedingspatroon dat zij hebben. Zo kan er gerichte voorlich-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

8

ting worden gegeven om een beter voedingspatroon bij de consument
mogelijk te maken. Het voedingspatroon blijft uiteindelijk de eigen keuze
van de consument.
28
Waaruit bestaat de «specifieke aanpak» gericht op bestrijding van salmonella en campylobacter en de reductie van de hoeveelheid acrylamide en
mycotoxinen in levensmiddelen?
Voor Salmonella worden in het kader van de EU regelgeving (EG) 2160/
2003 afspraken gemaakt over de bestrijding van Salmonella in pluimvee.
Ook is Europese regelgeving voor de bestrijding van Salmonella in
varkens in voorbereiding.
Voor Campylobacter wordt nog gezocht naar gerichte maatregelen. De
pluimvee industrie gaat in de komende jaren Campylobacter op kip meten
en zoeken naar gerichte bestrijdingsmaatregelen. Een en ander is recent
vastgelegd in een convenant tussen VWS en de pluimveeindustrie
(NEPLUVI). Vanaf 1 januari 2009 zal deze aanpak gedurende twee achtereenvolgende jaren uitgevoerd gaan worden.
Het gehalte acrylamide in levensmiddelen wordt gemonitord door de
VWA. Ook vindt er overleg plaats met het bedrijfsleven over maatregelen
om het gehalte te reduceren. Indien het gehalte acrylamide niet voldoende wordt gereduceerd kan worden overwogen om de normstelling aan te
scherpen.
Mycotoxinen zijn schadelijke stoffen die door schimmels geproduceerd
worden. Er zijn voor diverse mycotoxinen reeds normen vastgesteld in
Europese en nationale wetgeving. Er vindt continue handhaving van deze
normen plaats, ook van producten uit ander lidstaten en uit derde landen.
29
Het maatschappelijk doel van het «Food and Nutrition Delta» programma
is het verbeteren van de volksgezondheid door gerichte ontwikkeling van
producten die bij kunnen dragen aan een gezonde voeding. Als de overheid hier optreedt als ontwikkelaar of zelfs producent van voedsel, wat
mogen we dan verwachten van etikettering en reclamecodes? Is hier
sprake van belangenverstrengeling?
Het Food & Nutrition Delta (FND) innovatieprogramma is een programma
dat door bedrijven en kennisinstellingen in dialoog met de Ministeries van
EZ en LNV is opgezet in het kader van het sleutelgebied Flowers & Food.
Het programma is erop gericht om de kennisbasis en innovatiekracht van
de Nederlandse voedingsindustrie te versterken. Het programma bestaat
uit twee delen: deel 1 is het wetenschappelijke onderzoekprogramma van
het Top Institute Food and Nutrition (TIFN). Deel 2 (FND2) is een programma voor het omzetten van kennis in producten, processen en diensten
met een hoge toegevoegde waarde en het versterken van het innovatievermogen van het Midden- en Kleinbedrijf. Het ministerie van EZ ondersteunt in het kader van het innovatieprogramma de kennisontwikkeling in
TIFN en innovatie via ingediende haalbaarheids- en innovatieprojecten
van bedrijven. De overheid treedt hier dus niet zelf op als ontwikkelaar of
producent van voedsel, maar stimuleert alleen dat bedrijven meer innoveren. Bedrijven zelf zetten vervolgens de stap naar nieuwe producten.
30
Als de overheid uit het ontwikkelings- en productieproces van voedsel
blijft, hoe is dan de exacte invulling van het innovatieprogramma FND,
met name de genoemde fase 2?
Het eerste deel van het FND-programma voorziet in de behoefte aan
excellente, wetenschappelijke kennis voor producten en processen. Dit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

9

vormgegeven in een gezamenlijk, vierjarig pre-competitief onderzoekprogramma van het Top Institute Food and Nutrition (TIFN). FND fase 2
kent twee programmalijnen die zich richten op het omzetten van kennis in
nieuwe producten, processen en diensten en op het versterken en stimuleren van de innovatiekracht van het bedrijfsleven inclusief MKB. De twee
programmalijnen in FND fase 2 zijn:
1. Marktgedreven innoveren met als actielijnen: effectieve kennisoverdracht; stimuleren van kansrijke innovatieprojecten en het toepasbaar
maken van kennis; stimuleren van technostarters; benutten van faciliteiten; aansluiting bij regionale, nationale en internationale activiteiten.
2. Investeren in competentieontwikkeling met als actielijnen: inventarisatie van kenniswerkers in food & nutrition; het versterken van de
mobiliteit en flexibiliteit; het ontwikkelen van trainingsmodules.
Een uitgebreide rapportage over de stand van zaken in het FND programma is opgenomen in de Voortgangsrapportage Innovatieprogramma’s
2008 die door minister van Economische Zaken naar de Tweede Kamer is
gestuurd (Tweede Kamer 2008–2009; 27 406, nr. 122).
31
Op welke specifieke doelgroepen met een niet-westerse achtergrond zal
de voedselconsumptiepeiling van het RIVM zich richten?
Dit is nu nog niet bekend en zal worden bepaald zodra de voorbereidingen
van het onderzoek gestart worden.
32
Wie is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de voedingswaarde-informatie die door het bedrijfsleven wordt aangeleverd aan VWS voor het
ontwikkelen van databestanden, zodat actuele voedingswaardegegevens
beschikbaar zijn voor consument, onderzoek en bedrijfsleven?
Het RIVM coördineert en beheert het Nederlands Voedingsstoffenbestand
(NEVO). Het NEVO-bestand bevat gegevens over de voedingskundige
samenstelling van ruim 2300 levensmiddelen. De NEVO is van essentieel
belang voor het voedselconsumptieonderzoek, voor professionals in het
veld van de voedingsvoorlichting en voor de voedingsindustrie.
De NEVO heeft verschillende bronnen. Zo wordt er dit jaar door het RIVM
van 149 producten de voedingswaarden geanalyseerd. Ook zijn er initiatieven bij brancheorganisaties om analyses ten behoeve van NEVO uit te
voeren. Daarnaast worden door verschillende laboratoria analysecijfers
aangeleverd en wordt er gebruik gemaakt van buitenlandse voedingsmiddelentabellen. Verder worden er gegevens door het bedrijfsleven
aangeleverd. Dit kan binnenkort ook via een website bij het Voedingscentrum. Het bedrijfsleven is hierbij zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit
van de aangeleverde gegevens.
Alvorens de gegevens worden opgenomen in NEVO worden zij gecontroleerd en beoordeeld op hun kwaliteit. Hierbij worden ook de richtlijnen die
op Europees niveau zijn afgesproken gevolgd. Deze kwaliteitsborging is
noodzakelijk gegeven de doeleinden waar NEVO voor wordt gebruikt.
33
Op welke wijze worden de verschillende specifieke doelgroepen apart
onderzocht? Hoe en door wie worden de onderzoeken opgezet en uitgevoerd?
Het RIVM coördineert de opzet, uitvoering en rapportage van de voedselconsumptiepeilingen. Naast de voedelconsumptiepeilingen onder de
algemene bevolking zijn voor specifieke doelgroepen zoals jonge kinderen, mensen met een niet-westerse achtergrond, zwangere en lacterende
vrouwen en ouderen aparte, aanvullende, voedselconsumptiepeilingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

10

nodig. De werving en/of navraagmethode voor deze groepen vereist
namelijk een andere aanpak dan die van de basisgegevensverzameling.
Bij iedere specifieke doelgroep wordt gezocht naar de meest geschikte
navraagmethode. Diverse deskundigen adviseren over de opzet en uitvoering van de Voedselconsumptiepeilingen. Bij de peilingen van specifieke
doelgroepen worden deskundigen met expertise over de betreffende
doelgroep uitgenodigd.
In 2005–2006 is onderzoek uitgevoerd onder jonge kinderen van 2–6 jaar.
Informatie hierover is te vinden op www.voedselconsumptiepeiling.nl. De
ouders van de kinderen hebben op twee dagen een voorgestructureerd
dagboek ingevuld over de voeding van hun kind.
Momenteel wordt een voedselconsumptiepeiling voor 70-jarigen en ouder
voorbereid. Voedselconsumptiepeilingen onder andere specifieke doelgroepen zijn nog niet in voorbereiding.
34
Wie heeft de regie bij het aanleveren van gegevens over voedingswaarde
voor de databank door universiteiten, VWA, TNO KvL, bedrijfsleven en
consumentenbond?
Zie het antwoord op vraag 32.
35
Op welke wijze wordt gemeten of kennis bij de bevolking over gezonde
voeding en over de relatie tussen voeding en gezondheid, gedrag en
voedselkeuze en voedingspatroon, daadwerkelijk wordt opgebouwd?
Welke doelen worden hierbij gesteld?
In het algemeen wordt er regelmatig onderzoek uitgevoerd naar de kennis
van consumenten over voeding die o.a. door het Voedingscentrum wordt
gebruikt als input voor het beleid. Daarnaast wordt door diverse projecten
in relatie tot de projectdoelen hiernaar bij het Voedingscentrum onderzoek
gedaan en leveren de resultaten van de voedselconsumptiepeilingen
hieraan een bijdrage.
36
De regering geeft aan dat, «om het keuzegedrag verantwoord te laten zijn
... het nodig [is] dat binnen deze «settings» de keuze voor een gezonde
samenstelling van het voedselpakket mogelijk is.» Kan worden aangegeven binnen welke «settings» een gezonde keuze onmogelijk zou zijn?
In elke setting (school, werk, wijk, zorg en sport) is een gezond voedingsaanbod mogelijk, maar is hier nog niet altijd voldoende aandacht voor.
37
Het ministerie van VWS laat een onderzoek uitvoeren «naar de vraag of
prijsbeleid een effectief instrument is kan zijn om gezond gedrag te stimuleren. Ongeacht de uitkomst van het onderzoek geldt dat de overheid
terughoudend dient te zijn bij het inzetten van dit instrument.» (blz. 20)
Betekent dit dat de regering prijsbeleid niet uitsluit?
Zie het antwoord op vraag 6.
38
«De ministeries van VWS en LNV stimuleren een lesprogramma «Jeugd
en Voedsel». Hierin worden de doelstellingen van de bestaande programma’s Schoolgruiten en Smaaklessen geïntegreerd.» Sport kan bij uitstek
een bijdrage leveren aan een gezonde levensstijl. Kan worden aangegeven waar bewegingsonderwijs een plek krijgt in dit lesprogramma?
Indien dit hier niet in verwerkt is, maar als afzonderlijk onderdeel wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

11

aangeleverd binnen het curriculum, onderkent u dan niet het belang van
sport in het onderwijs over een gezonde levensstijl? Is samenwerking met
het ministerie van OCW niet gewenst in deze?
Bewegingsonderwijs is en blijft een apart onderdeel van het curriculum.
Binnen Smaaklessen en Schoolgruiten is echter ruim aandacht voor het
belang van voldoende bewegen als onderdeel van een gezonde leefstijl.
Bewegen is ook opgenomen in de Schijf van Vijf van het Voedingcentrum
en vormt de basis van de voorlichting over gezonde voeding. Het ministerie van OCW is betrokken bij het Schoolgruiten-programma.
39
De regering geeft aan dat door de invoering «van het nieuwe VCP-systeem in 2003 ... het niet mogelijk is de gegevens uit de verschillende
voedselconsumptiepeilingen zonder meer met elkaar te vergelijken. Het
RIVM heeft desondanks een inschatting gemaakt ...» Waarop is deze
inschatting dan gebaseerd?
In VCP-2003 is gekozen voor de betrouwbaardere herhaalde 24-uursnavraag. Hierdoor wijkt de methode af van de in de drie voorgaande
voedselconsumptiepeilingen waarbij gebruik werd gemaakt van een tweedaagse opschrijfmethode. Daarnaast zijn er ook verschillen in de wijze van
schatten van hoeveelheden, verwerking van de informatie, vastlegging op
het niveau van voedingsmiddelitems en NEVO-codes en indeling in
voedingsmiddelengroepen.
Bij de vergelijking tussen de resultaten van VCP-2003 en eerdere VCPs is
het onduidelijk of eventuele verschillen toe te schrijven zijn aan verschillen in methoden of aan werkelijke verschillen in consumptie. Echter, het
beeld uit eerder VCPs dat de inneming van verzadigde vetzuren, groenten
en fruit gemiddeld ver af staat van de aanbeveling wordt in VCP-2003
onder 19–30-jarigen bevestigd.
De inschatting waarover wordt gesproken is gebaseerd op de trend die
was te zien in de voorgaande VCP’s onder de algemene bevolking in 1987
tot 1998. Vervolgens is een inschatting gemaakt of deze trend zich in de
jaren daarna zou hebben voortgezet of niet. Deze inschatting is gemaakt
op basis van toekomstvoorspellingen en de gegevens uit de VCP-2003
onder jong volwassenen. Deze toekomstvoorspellingen komen uit het
RIVM-rapport «Ons eten gemeten» en zijn gebaseerd op voorspellingen
van deskundigen. Vervolgens zijn de inschattingen getoetst door deze
voor te leggen aan deskundigen.
40
Waarom wordt op scholen niet een bepaald budget besteed aan de
gezonde keuze van producten? Welke prikkel hebben scholen om dit te
doen, als het ministerie van OCW stelt dat dit een zaak van de scholen zelf
is en het ministerie van VWS geen extra budget verstrekt?
Via de door de overheid gefinancierde projecten de Gezonde Schoolkantine en de «Stimuleringsprijs gezonde schoolkantine» wordt een
gezond aanbod van voedsel op scholen bevorderd. Deze acties zijn onderdeel van de gezonde school methode. Doelstelling van de Stimuleringsprijs is het stimuleren van scholen om actief/actiever te zijn of te worden
de gezonde keus in hun schoolkantines zo gemakkelijk en aantrekkelijk
mogelijk te maken voor scholieren. Scholen die in aanmerking willen
komen voor de Stimuleringsprijs moeten een plan van aanpak opstellen,
bij voorkeur in samenwerking met de GGD. Zij maken dan kans om een
werkbudget te winnen. Tevens ontvangen de GGD-en een budget voor de
ondersteuning die zij bieden aan de scholen. Uiteindelijk is de schooldirectie verantwoordelijk voor het aanbod binnen de eigen instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

12

41
Welk onderzoek is en/of wordt verricht naar de vraag of prijsmaatregelen
nuttig zijn om tot een gezonder voedingspatroon te komen? Wanneer zijn
de resultaten van dit onderzoek bekend? Waarom wordt nu al gesteld dat
de overheid terughoudend moet zijn met het inzetten van prijsmaatregelen terwijl onderzoek nog loopt?
Zie het antwoord op vraag 6.
42
Op welke wijze wordt gegarandeerd dat het bevorderen van gezond
gedrag, dat is opgenomen in de kerndoelen van het onderwijs, concreet
wordt vormgegeven wanneer scholen zelf bepalen op welke wijze zij de
kerndoelen verwezenlijken?
In de kerndoelen primair onderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs is
vastgelegd wat leerlingen moeten kennen en kunnen. In kerndoel 34 staat
dat leerlingen leren zorg dragen voor de lichamelijke en psychische
gezondheid van henzelf en anderen, met daarbij voor het voortgezet
onderwijs de toevoeging dat zij leren daarin een eigen verantwoordelijkheid te nemen. Scholen hebben vervolgens de ruimte om eigen keuzes te
maken over de manier waarop ze het onderwijs inrichten. Ze zijn vrij om
lesmethodes te kiezen. De Onderwijsinspectie ziet erop toe of scholen
voldoen aan de kerndoelen.
In aanvulling hierop heeft OCW de Stichting Leerplanontwikkeling (SLO)
in 2006 de opdracht gegeven om leermiddelen van het basisonderwijs te
screenen op onderwerpen over gezonde voeding en beweging en de
relatie daartussen. Zo krijgen scholen snel een overzicht van de onderwerpen die al in een methode aan de orde komen en van aanvullende
lespakketten die eventueel ingezet kunnen worden. De SLO zal voor de
onderbouw van het voortgezet onderwijs ook een dergelijk onderzoek
gaan uitvoeren.
43
In hoeverre kan gesteld worden dat het «stimuleren» van gezonde
voeding voldoende is , gezien het toenemende aantal jongeren met overgewicht? Welke meer dwingende maatregelen zouden mogelijk zijn?
De voedingsnota gaat met name in op gezonde voeding. In de nota overgewicht zal het beleid voor de preventie van overgewicht worden beschreven, ondermeer bij jongeren, waarbij tevens wordt ingegaan op onder
andere omgevingsmaatregelen en maatregelen vanuit de zorg. Ook
daarbij geldt echter dat de overheid, volgens het Kabinet, inzake de leefstijl van mensen een begrensde rol dient te hebben.
44
Met betrekking tot de consumptie van zout geeft u aan dat de grootste
winst geboekt kan worden in de levensmiddelenindustrie «bij de samenstelling en bereiding van levensmiddelen en maaltijden die buitenshuis
worden geconsumeerd. ... Bovendien vraagt de toevoeging van zout bij de
bereiding in de catering, horeca en instellingen aandacht.» Hoe ziet de
regering haar rol hierin?
De overheid ziet haar rol als faciliterend en stimulerend. Vanuit deze
rolopvatting ondersteunt de overheid initiatieven en activiteiten van het
bedrijfsleven op het gebied van gezonde voeding. De Taskforce Zout in
levensmiddelen is hiervan een voorbeeld.
De overheid verkrijgt via de voedselconsumptiepeiling en statusbepaling
van de hoeveelheid natrium in urine inzicht in de zoutconsumptie. Via het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

13

bedrijfsleven kunnen de ontwikkelingen in productverbetering worden
gemonitord en gerapporteerd
45
Welke concrete maatregelen worden genomen naar aanleiding van het
feit dat het RIVM verwacht dat de dalende trend in groente- en fruitconsumptie zich zal voortzetten? Welke concrete (in plaats van alleen «het
verhogen van de consumptie») doelen zijn gesteld ten aanzien van de
groente- en fruitconsumptie van verschillende bevolkingsgroepen?
In hoofdstuk zeven van de voedingsnota staan de acties vermeld om de
consumptie van groente en fruit binnen het totale voedingspatroon te
verhogen. De aanbevelingen van de Gezondheidsraad vormen de maatstaf voor een gezonde voeding. Er zijn geen concrete doelen gesteld,
omdat de uiteindelijke consumptie van de consument zijn/haar eigen
keuze is en de overheid dit niet kan en wil opleggen.
46
Hoe wordt gemeten of de doelstellingen «verhogen van de consumptie
van groente, fruit en volkoren graanproducten», «verhogen van visconsumptie», «verlagen van inname aan verzadigde vetzuren en transvetzuren», «verlagen van inname aan zout» door de bevolking (naast de
aanpassing van producten) worden gehaald? Wat is de uitgangswaarde,
naar welke waarde wordt gestreefd en hoe wordt voortgang en resultaat
van beleid gemeten? Welke doelen worden gesteld ten aanzien van de
consumptie van de verschillende voedingsstoffen door de bevolking?
Via de voedselconsumptiepeiling (VCP) wordt inzicht verkregen in de
consumptie van de bevolking. De VCP vindt continu plaats en zal ook
worden uitgevoerd bij diverse bevolkingsgroepen. De resultaten worden
vergeleken met de aanbevelingen van de Gezondheidsraad. Indien aan
deze aanbevelingen wordt voldaan is de meeste gezondheidswinst te
behalen.
47
Hoe verhoudt zich de gewenste vermindering van zout in o.a. bakkersproducten de gewenste toevoeging van jodium in bakkersproducten?
In oktober 2008 is een convenant gesloten met de bakkerijbranche van
Nederland, primair op initiatief van de branche zelf. Voortaan zal aan meer
producten dan brood jodiumhoudend zout worden toegevoegd. De
inname van jodium gerelateerd aan zout zal worden gemonitord. Door
verlaging van het zoutgehalte in bijvoorbeeld bakkerijproducten, zou de
jodiuminname af kunnen nemen. Het RIVM heeft scenario’s voor diverse
zout- en jodiumgehaltes doorgerekend. Op basis daarvan kan in de
toekomst geanticipeerd worden op verlaagde zoutconsumptie, door het
jodiumgehalte van het zout te verhogen of door aan meer producten
jodiumhoudend zout toe te voegen.
48
Is de regering het eens dat het aanbod van gezonde voeding op scholen
niet alleen gemonitord dient te worden, maar ook dient te worden gestimuleerd? Op welke wijze ziet de regering dit voor haar weggelegd?
Zie de antwoorden op vraag 40 en 42. Gezonde voeding op scholen wordt
gestimuleerd via de lesprogramma’s Smaaklessen en Schoolgruiten over
voeding en voedsel. In het verlengde van deze projecten wordt door de
ministeries van VWS en LNV gewerkt aan een geïntegreerd pakket «Voedsel en jeugd» waarin de beleidsthema’s voedselkwaliteit en voeding en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

14

gezondheid, inclusief het huidige aanbod aan projectactiviteiten zoals de
verstrekking van fruit en groente, e.d. zijn geïntegreerd.
49
De regering geeft aan dat een product dient te voldoen aan een van
tevoren vastgesteld voedingsprofiel voordat er een claim op de verpakking mag staan. Bent u voornemens elke mogelijke claim van tevoren vast
te stellen? Als de regering een databank van claims wenst te onderhouden, waarom is het dan niet mogelijk deze via de ConsuWijzer openbaar
te maken voor consumenten, maar dient dit op vrijwillige basis te
geschieden?
Het betreft hier Europees geharmoniseerde wetgeving die er in voorziet
dat er in 2010 een Europese lijst wordt gepubliceerd met toegestane
gezondheidsclaims. De Europese Commissie en de lidstaten stellen die
lijst vast, met toetsing door het Europees Parlement, op basis van advies
van de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA). EFSA beoordeelt of
er voldoende wetenschappelijk bewijs is om een gezondheidsclaim te
maken. De Europese Commissie gaat het openbare register via een
website onderhouden waarin de toegestane claims en de voorwaarden
voor het gebruik (bijv: hoeveelheid bestandsdeel of samenstelling
product) zijn vermeld. De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) ziet toe op
de naleving van de verordening en het correct gebruik van gezondheidsclaim. Naar verwachting zullen enkele van de gezondheidsclaims ook een
keurmerk zijn in de zin dat het beeldmerk wordt beheerd door een
keurmerkeigenaar. Dit kan bijvoorbeeld gelden voor het «Ik Kies Bewust»
logo dat inmiddels op ConsuWijzer wordt gepubliceerd.
50
Waarom wijkt het advies van de Gezondheidsraad inzake vitamine D sterk
af van het advies van veertien vitamine D-experts uit de VS en Canada,
waaronder prof. dr. W. C. Willett, die aangeven dat mensen in een gematigde klimaatzone een dagdosis van 50 mcg vitamine D nodig hebben?
Klopt het dat Amerikaanse onderzoekers hebben berekend dat, wanneer
Nederlanders dagelijks 25 mcg vitamine D nemen, in ons land elk jaar
zevenduizend mensen minder zullen sterven?
Het advies van de Gezondheidsraad is gebaseerd op de laatste stand van
wetenschap waarbij de bewijskracht systematisch is beoordeeld. De
commissie vindt vooralsnog alleen de bewijskracht voor effecten van
vitamine D op risico op botbreuken, vallen en botdichtheid sterk genoeg
om op grond hiervan aanbevelingen te doen. Aanwijzingen voor verbanden met andere aandoeningen zijn hiervoor vooralsnog onvoldoende. Ten
opzichte van eerdere advisering van de Gezondheidsraad over vitamine D,
is het gewenste extra vitamine D voor nagenoeg alle risicogroepen
gestegen. Bovenop vitamine D uit voeding en eigen productie onder
invloed van zonlicht is het advies 10–20 mcg extra te gebruiken voor de
risicogroepen.
51
Op welke wijze en door wie wordt onderzocht wat de redenen zijn dat 40%
van de jonge kinderen niet de gewenste suppletie voor vitamine D
ontvangt en ook de inname van foliumzuur onvoldoende is? Zijn er
aanwijzingen dat onvoldoende inname vooral bij bepaalde bevolkingsgroepen voorkomt? Wanneer zijn de resultaten van onderzoek naar de
redenen bekend? Wanneer worden concrete maatregelen genomen om te
zorgen voor voldoende inname van vitamine D en foliumzuur?
Er lopen twee onderzoeken. Bij het RIVM wordt de daadwerkelijke vitamine D status van kinderen van 4–8 jaar gemeten. Daarnaast wordt ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

15

door het RIVM onderzocht hoe de advisering over suppletie van vitamines
beter kan. De resultaten van het onderzoek zijn naar verwachting begin
volgend jaar bekend.
Er zijn aanwijzingen dat bepaalde bevolkingsgroepen een risico lopen op
een te lage inname van vitamine D of foliumzuur. Wat betreft vitamine D
wordt aanbevolen dat de volgende groepen suppletie van vitamine D
nemen; kinderen tot 4 jaar, mensen met donkere huidkleur, mensen die
onvoldoende buiten komen, vrouwen die een sluier dragen en vrouwen
die zwanger zijn of borstvoeding geven en ouderen. Voor foliumzuur zijn
dat vrouwen met een zwangerschapswens en een lage opleiding of nietwesterse achtergrond. Op dit moment worden al maatregelen genomen
wat betreft het verbeteren van de inname van vitamine D en foliumzuur
zoals in de acties in hoofdstuk zeven van de voedingsnota is aangegeven.
Zie ook de antwoorden nr. 2, 22 en 71.
52
Wanneer kan de beleidsnotitie naar aanleiding van de motie Schermers bij
de begrotingsbehandeling 2007 over de verduidelijking van de regelgeving op het gebied van voedingssupplementen en geneesmiddelen en het
beleid met betrekking tot de status van deze producten tegemoet worden
gezien.
Het beleid is toegelicht aan de Tweede Kamer in de brief van 14 augustus
2008 (Tweede Kamer, 2008–2009 II, 31 200 XVI, nr. 179).
53
Wat is de reactie van de regering op het verschil tussen het advies van de
Gezondheidsraad om foliumzuur standaard aan brood toe te voegen en
de mening van prof. dr. Ellen Kampman dat het deel van de bevolking dat
schade zal ondervinden door een verhoogde foliumzuurinname groter zou
kunnen zijn dan het deel waarvoor het goed zou zijn?
In verband met Europese regelgeving zal Nederland niet overgaan tot het
verplicht toevoegen van foliumzuur aan brood of andere voedingsmiddelen. De Gezondheidsraad adviseert niet direct om foliumzuur aan brood
toe te voegen als enige oplossing voor een te lage foliumzuurinname door
bepaalde risicogroepen. De Gezondheidsraad wijst juist op het gevaar van
een te hoge inname wanneer aan basisvoedingsmiddelen zoals brood ook
aan andere voedingsmiddelen foliumzuur wordt toegevoegd. Het algemene beleid is om aan specifieke risicogroepen supplementen te adviseren en overdosering te voorkomen bij de overige groepen.
54
Logo’s zijn er om duidelijkheid voor de gebruiker te bevorderen. Daarvoor
zijn er teveel verschillende. Hoe denkt de regering te komen tot een
eenduidige etikettering van voedingsmiddelen? Wordt daarbij ook het feit
betrokken dat de consument, blijkens onderzoek, kiest van het stoplichtsysteem?
Etiketteringvoorschriften zijn Europees geharmoniseerd. De Europese
Commissie heeft onlangs een voorstel gedaan voor een herziening van de
bestaande richtlijnen over etikettering van voedingsmiddelen. De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken heeft u over het eerste standpunt van
het kabinet geïnformeerd (Tweede Kamer 2007–2008, 22 112, nr. 623). Het
voorstel voorziet niet in een verplicht stoplichtsysteem op voedingsmiddelen. Wel stelt de Europese Commissie voor om dit soort systemen in de
lidstaten vrijwillig op te zetten. Ik heb de Gezondheidsraad gevraagd om
mij een advies te geven over keuzebevorderende logo’s zoals «Ik Kies
Bewust» en de dagelijkse voedingsrichtlijn die op steeds meer verpakkingen te vinden is. Dit advies heb ik 2 december ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

16

55
Wat is de reden dat het aanmelden van keurmerken bij ConsuWijzer op
vrijwillige basis is? Hoeveel wordt er nu gebruik van gemaakt? Zou het
niet beter zijn om het aanmelden van keurmerken bij ConsuWijzer
verplicht te stellen i.p.v. wenselijk te achten?
De keurmerkeninformatie op ConsuWijzer helpt keurmerken transparant
te maken voor consumenten. Consumenten kunnen daardoor degelijke
keurmerken onderscheiden van ondeugdelijke onderscheiden. Het is ook
duidelijk tot nu toe dat de keurmerken die zich voor publicatie melden,
degelijk zijn. Vrijwilligheid werkt dus. Misleidende keurmerken kunnen
daarnaast wettelijk worden aangepakt, evenals ongeoorloofd gebruik van
keurmerken. Voor keurmerken die een gezondheidseffect claimen geldt
dat ze moeten voldoen aan de Verordening Voedings- en Gezondheidsclaim (EG/1924/2006) en vanaf 2010 moeten voorkomen op de lijst met
gezondheidsclaims. Zie ook het antwoord op vraag 49.
56
Op een groot aantal etiketten worden bepaalde voedingselementen niet
uitgesplitst maar samengevoegd onder de noemer «aroma’s». Zijn hier
met het oog op allergie-informatie richtlijnen over opgesteld op Nederlands of op Europees niveau?
In de etiketteringsrichtlijn 2000/13/EG is vastgelegd voor welke allergenen
op dit moment een aparte etiketteringsverplichting bestaat. Voor veertien
allergenen geldt nu de etiketteringsverplichting. Hieronder vallen niet de
aroma’s. Ik heb tot dus ver ook geen (wetenschappelijk) bewijs aangereikt
gekregen om de aroma’s als allergeen op te laten nemen in deze richtlijn.
57
Met betrekking tot borstvoeding geeft u aan dat dit «uiteindelijk de verantwoordelijkheid van de (aanstaande) moeder zelf is. Ouders en niet de
overheid beslissen over het geven van borstvoeding». Kan worden
verklaard waarom reclame voor kunstmatige voeding voor zuigelingen
onder de 6 maanden verboden is? Is dit exemplarisch voor het te voeren
voedingsbeleid van de regering?
Richtlijn 2006/141/EG bevat regels voor volledige zuigelingenvoeding en
opvolgzuigelingenvoeding. Artikel 14 van deze door de Europese Commissie vastgestelde richtlijn stelt vergaande beperkingen vast voor het maken
van reclame voor zuigelingenvoeding voor kinderen jonger dan twaalf
maanden. Nederland was verplicht deze beperkingen over te nemen in de
Warenwet, maar heeft daarbij geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid
reclame ter zake geheel te verbieden. Voor volledige zuigelingenvoeding
mag in Nederland reclame worden gemaakt in gespecialiseerde publicaties op het gebied van babyverzorging, en in wetenschappelijke publicaties.
De inperking van het maken van reclame voor volledige zuigelingenvoeding (flesvoeding) is overeenkomstig de beginselen en de doelstellingen van de Internationale Gedragscode voor het op de markt brengen
van vervangingsmiddelen voor moedermelk, vastgesteld tijdens de 34e
vergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 1981.
Moedermelk is volgens deskundigen in vrijwel alle omstandigheden de
beste voeding voor gezonde kinderen jonger dan twaalf maanden.
Reclame voor flesvoeding als alternatief voor gratis moedermelk voor
deze groep zuigelingen is daarom ongewenst.
Exemplarisch in het bovenstaande is dat afspraken binnen de WHO op het
terrein van de volksgezondheid zeer serieus worden genomen. Zeker als
deze in VN verband expliciet zijn bekrachtigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

17

58
De regering geeft aan dat in 2008 een landelijke richtlijn borstvoeding zal
worden opgesteld. Kan worden verzekerd dat in deze richtlijn geen dwingende maatregelen zullen komen te staan voor producenten en consumenten?
De multidisciplinaire landelijke richtlijn Borstvoeding wordt ontwikkeld via
ZonMw door de Jeugdgezondheidszorg en de curatieve zorg vanaf
september 2008. TNO is hierbij projectleider en trekker. De multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding is een professionele richtlijn en bevat aanbevelingen, adviezen en handelingsinstructies ter ondersteuning van de
besluitvorming van professionals in de jeugdgezondheidszorg en de curatieve zorg. Deze berusten op resultaten van wetenschappelijk onderzoek
en met daarop gebaseerde discussie en aansluitende meningsvorming,
gericht op het expliciteren van doeltreffend en doelmatig medisch
handelen.
Zie verder ook het antwoord op vraag 59.
59
Hoe wordt uitwerking gegeven aan het voornemen om via de jeugdgezondheidszorg een adequaat aanbod van informatie over voeding te
geven met betrekking tot (o.a.) pre-conceptie en zwangerschap?
In hoofdstuk zeven van de voedingsnota bij de acties staan ook de acties
vermeld om via de jeugdgezondheidszorg een adequaat aanbod van
informatie over voeding te geven met betrekking tot preconceptie en
zwangerschap.
Ik ben van plan om, in overleg met de minister voor Jeugd en Gezin, de
RIVM centra Centrum Gezond Leven, Centrum voor Jeugdgezondheid,
Centrum voor bevolkingsonderzoek bij het RIVM gezamenlijk te vragen
preconceptiezorg integraal te betrekken bij de reguliere activiteiten van
deze centra als het gaat om algemene voorlichting en informatie ter
ondersteuning van professionals en burgers. Bijzondere aandacht is nodig
voor het bereik van mensen uit hoogrisico doelgroepen. Dit kan bijvoorbeeld via de Centra voor Jeugd en Gezin.
Vanaf 1 januari 2009 hebben de gemeenten de regie over prenatale voorlichting. Zij moeten ervoor zorgen dat aanstaande ouders goed worden
geïnformeerd over de zwangerschap, de bevalling en de periode daarna.
Gemeenten kunnen daarbij zelf bepalen welke doelgroepen in aanmerking
komen en welke aanbieders van prenatale voorlichting ze betrekken in het
organiseren van een passend aanbod.
60
De regering geeft aan dat er aanwijzingen bestaan dat borstvoeding de
kans op voedselallergieën bij het kind kan verminderen. Tevens wordt
aangegeven dat er aanwijzingen bestaan dat er een relatie is tussen
voeding en het voorkomen van ADHD bij kinderen. Kunt u aangeven
welke aanwijzingen dit zijn?
Inderdaad spreken wij over aanwijzingen en niet over bewijs. Op basis
van het advies van de Gezondheidsraad over voedselallergie concludeer
ik dat niet onomstotelijk is bewezen dat borstvoeding de kans op voedselallergie vermindert bij het kind. Er zijn wel aanwijzingen hiervoor, maar de
wetenschappelijke bewijskracht om op basis hiervan preventieve maatregelen te kunnen nemen is gering.
De aanwijzing dat er een relatie is tussen voeding en het voorkomen van
ADHD is nog speculatief. Er zijn diverse, al dan niet wetenschappelijke,
publicaties die hierover uitspraken doen. Ik ga nog na wat de relevantie
hiervan is en of hier handvaten in zitten of aanpassing van het dieet kan
helpen bij de behandeling van ADHD bij kinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

18

61
Wanneer wordt het CVZ-advies inzake modernisering van de aanspraak op
dieetpreparaten verwacht?
Het CVZ advies inzake modernisering van de aanspraak op dieetpreparaten is 5 juni 2008 verschenen, en mijn reactie heb ik in november naar de
Tweede Kamer gestuurd (Tweede Kamer, 2007–2008, II, 31 700 XVI, nr. 71).
62
Waarom is de doelstelling van het programma veilige zorg in ziekenhuizen
verengd tot het tegengaan van ondervoeding bij ouderen?
Binnen het programma veilige zorg moesten een aantal concrete thema’s
gekozen worden. Daarbij is er is binnen het programma veilige zorg
gekozen voor de risico-inventarisatie bij ouderen. Dat betreft niet alleen
ondervoeding maar ook medicatiegebruik en gerelateerde onderwerpen.
63
Wanneer wordt het Gezondheidsraadadvies over preventieve mogelijkheden bij ouderen verwacht?
Het Gezondheidsraadadvies «Preventie van ziekten en beperkingen bij
ouderen» zal naar verwachting voor de zomer van 2009 gereed zijn.
64
In hoofdstuk 7 wordt een overzicht gegeven van acties, waarbij wordt
vermeld welk ministerie verantwoordelijk is voor de kosten. Kan voor elk
actiepunt worden aangegeven hoe hoog deze kosten (zullen) zijn? Tevens
geeft u in hoofdstuk 2.3 een korte batenanalyse van het te voeren voedselbeleid. Kan deze analyse, in combinatie met de kosten per project, worden
verwerkt in een heldere kosten-batenanalyse per actiepunt?
Het totale pakket aan maatregelen en acties in zijn geheel moet de doelstellingen dichterbij brengen. De som der delen kan meer zijn dan onafhankelijke onderdelen.
65
Wanneer worden resultaten van de pilots «Vroege herkenning en behandeling van ondervoeding in Nederlandse ziekenhuizen» verwacht?
Wanneer wordt ondervoeding opgenomen in de basisset prestatieindicatoren ziekenhuizen?
De pilots in het kader van «sneller beter» zijn afgerond. Het is nu aan de
ziekenhuizen om een beleid aangaande ondervoeding te implementeren.
Daarbij is het een feit dat ondervoeding zowel als indicator in de basisset
prestatieindicatoren van de IGZ , als in het programma «veilige zorg»
meeloopt.
Ondervoeding is in 2009 opgenomen in de basisset prestatie-indicatoren
van de IGZ.
66
Op welke wijze vindt de uitwisseling van informatie over de voedingstoestand tussen eerste- en tweedelijnszorg op dit moment plaats? Welke
verbeteringen zijn mogelijk en hoe zullen deze worden verwezenlijkt?
Ondervoeding loopt mee met de uitwisseling van andere relevantie informatie zoals over medicatie, diagnostiek en behandeling in de verwijsbrieven van huisarts naar specialist en in ontslag en verslagbrieven vanuit
specialist naar huisarts. Indien daar bij zorgverleners behoefte aan bestaat
kunnen zij ook direct contact met elkaar opnemen. Verbeteringen op dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

19

vlak zijn een verantwoordelijkheid van de informatie uitwisselende zorgverleners.
Verbeteringen zijn met name te bereiken door meer bewustwording van
dit probleem onder behandelaars.
67
Welke bewezen effectieve interventies zijn nu bekend? In hoeverre worden
deze op dit moment ingezet in het integrale voedingsbeleid in Nederland?
Het Centrum Gezond Leven heeft een lijst gepubliceerd van beoordeelde
interventies die in theorie effectief zijn. Op die lijst staan vooralsnog geen
interventies op het gebied van voeding. Het Centrum Gezond Leven is
begonnen in 2007 en verwacht in 2009 bewezen effectieve interventies
bekend te kunnen maken.
68
Kan ten aanzien van de verschillende acties aangegeven worden wie bij
samenwerking tussen verschillende ministeries en instanties de eindverantwoordelijkheid draagt?
Afhankelijk van het onderwerp wordt de eindverantwoordelijke bepaald.
Zie tevens antwoord nr. 16.
69
Kan bij de doelen, indien mogelijk, worden aangegeven welke concrete
resultaten gewenst zijn en wanneer, van welke waarde wordt uitgegaan
en hoe resultaat gemeten wordt?
Zie antwoord nr. 45.
70
Aan voorlichting door het Voedingscentrum wordt doorlopend aandacht
besteed, maar de financiering gebeurt via projectgelden. Hoe wordt de
continuïteit gewaarborgd?
Om de continuïteit van het Voedingscentrum te waarborgen geven de
ministeries van VWS en LNV garantie voor meerjarenfinanciering van de
instellingssubsidie. Daarnaast worden projectsubsidies verleend die ook
vaak meerjarig zijn, om ook voor specifieke onderwerpen de continuïteit
te waarborgen.
71
Zijn er naast voorlichting andere acties die naar aanleiding van het
gezondheidsraadadvies over foliumzuur genomen zullen worden? Zo ja,
welke?
In mijn brief Ketenzorg zwangerschap en geboorte die mede de reactie
vormt op het advies van de Gezondheidsraad «Naar een optimaal gebruik
van foliumzuur» ben ik op uw vraag ingegaan (Tweede Kamer, 2007–2008
29 323 en 22 894, nr. 49). Zie verder het antwoord op vraag 22.
72
Wat zijn de concentraties aan PCB’s, dioxines en methylkwik in vette vis,
en hoe verhouden deze zich tot de maximaal toegestane waarden voor
deze stoffen?
In 2007 zijn door de VWA makreel-, haring- en palingmonsters onderzocht
op PCB’s, dioxines en kwik (methylkwik is maximaal 90% van de totale
kwik). Bij de paling betrof het monsters van kweekpaling (95% van de
geconsumeerde paling) en wildvangpaling uit de grote rivieren (2% van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

20

de geconsumeerde paling). De monsters van de makreel, haring en
kweekpaling bleven ruimschoots onder de norm voor PCB’s, dioxinen en
kwik. Bij de wildvangpaling uit de grote rivieren is de norm in een aantal
gevallen ruimschoots overschreden. Deze normoverschrijding betrof
vooral PCB’s. Dit wordt veroorzaakt door vroegere lozingen van zware
industrieën. Deze locaties zijn in kaart gebracht. De sanering van deze
locaties is opgenomen in het saneringsprogramma «Waterbodem Rijkswateren» van het Ministerie van V&W. Ook wordt handhavend opgetreden wanneer de VWA deze wildvangpaling uit de grote rivieren in de
handel aantreft.
73
Op welke wijze is rekening gehouden met het feit dat hoe vetter de vis is,
hoe hoger de concentraties aan gifstoffen zijn?
Bij de normstelling wordt rekening gehouden met de hoeveelheid stoffen
die in de vis voorkomt en de hoeveelheid vis die door de consument
wordt geconsumeerd. Hierbij wordt ook dus rekening gehouden met het
feit dat vette vis een hogere concentratie aan gifstoffen bevat.
74
Waarom is er in de Voedingsnota geen enkele aandacht besteed aan alternatieven voor visolie? Is de regering bereid de Voedingsnota op dit punt
te herzien, zodat aandacht wordt besteed aan het feit dat omega-3vetzuren EPA en DHA van nature ook voorkomen in o.a. bepaalde algen
en zeewiersoorten? Zo neen, waarom niet?
Er bestaan inderdaad alternatieve bronnen, zoals algen en zeewier, van de
omega-3-vetzuren EPA en DHA. Deze bronnen worden momenteel nog
niet veel gebruikt voor producten met EPA of DHA, mede omdat het nog
een kostbaar alternatief is. Gezien de interesse voor visvetzuren verwacht
ik dat de markt hier de komende tijd op in zal spelen. Ik zie daarin geen
primaire rol voor het kabinet.
75
Hoe verhoudt het voedingsadvies om meer vis te eten (1–2x per week)
zich tot de teruglopende visbestanden ten gevolge van wereldwijde overbevissing?
De Voedingsnota richt zich primair op de relatie tussen voeding en
gezondheid. De Richtlijnen Goede Voeding 2006 van de Gezondheidsraad
waarop de nota in belangrijke mate is gebaseerd, geven richtlijnen voor
een gezond consumptiepatroon, zoals het advies om meer vis te eten.
Onderzoek toont aan dat in Nederland gemiddeld slechts eenmaal per 2,5
week vis wordt gegeten. Het huidige consumptiepatroon staat in schril
contrast met de door de Gezondheidsraad aanbevolen visconsumptie van
tweemaal per week. De natuur-, milieu- en dierenwelzijnsaspecten van
onder andere visproducten worden in een onlangs gestarte campagne
van het Voedingscentrum benadrukt. Doel van deze campagne is de
consument te stimuleren een bewuste keuze te maken bij de aankoop van
voedsel, door te wijzen op duurzaamheidsaspecten die bij de productie
een rol spelen.
De promotiecampagne «Van vis krijg je nooit genoeg» van het Nederlands
Visbureau is erop gericht een perspectiefvolle afzetmarkt voor visproducten voor menselijke consumptie te creëren. Een sterke economische
basis en een kansrijke toekomst zijn voorwaarden om investeringen in
verduurzaming mogelijk te maken. De campagne hangt samen met
andere activiteiten van het Nederlands Visbureau, zoals het stimuleren
van verduurzaming door voorlichting aan de sector, die het bewustzijn en
de kennis over verantwoorde productie moet vergroten. Een betere markt-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

21

positie voor visproducten doet niets af aan de beperkende vangstquota en
herstelmaatregelen van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) in
open zee. Natuur-, milieu- en dierenwelzijnsaspecten van voedselproductie en consumptie worden nader besproken in de nota Voedsel en
Consument, die begin 2009 wordt uitgebracht door de minister van LNV.
76
Hoe verhoudt het voedingsadvies om meer vis te eten zich tot de constatering van de Europese Commissie dat 80% van de Europese visbestanden zich inmiddels in de gevarenzone bevindt – waaronder tong, schol en
tonijn – alsmede gelet op wereldwijde overbevissing?
Zie het antwoord op vraag 75.
77
Welke toename in de consumptie van vis is voorzien als gevolg van het
voedingsadvies en zijn de ecologische gevolgen van deze toename doorgerekend? Zo ja, op welke wijze en wat zijn de resultaten? Zo neen,
waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 75.
78
Waarom is in de Voedingsnota bij het advies om meer vis te eten geen
enkele aandacht besteed aan natuur-, milieu- en dierenwelzijnsaspecten,
zoals een duurzaam aanbod in supermarkten van niet bedreigde vissen en
vis die niet op een schadelijke manier is gekweekt of gevangen of op
dieronvriendelijke wijze is gedood?
Zie het antwoord op vraag 75.
79
Waarom is in de Voedingsnota zo bescheiden gesteld dat ook zonder of
met minder vlees een gezond voedingspatroon mogelijk is? Waarom
wordt een voedingspatroon zonder of met minder vlees niet uitbundiger
gepromoot in de Voedingsnota, gelet op het feit dat de regering in de
begroting voor 2009 heeft aangegeven dat het verminderen van de
consumptie van dierlijke eiwitten belangrijk is om de emissies van overige
broeikasgassen te reduceren?
Deze nota richt zich primair op de relatie tussen voeding en gezondheid.
De Richtlijnen Goede Voeding 2006, waarop de nota in belangrijke mate is
gebaseerd, geeft geen aanleiding een voedingspatroon zonder of met
minder vlees uitbundiger en over de gehele linie te promoten. Voor wat
betreft de relatie tussen de consumptie van dierlijke eiwitten en de emissies van broeikasgassen en mogelijkheden om deze emissies via aanpassing van het consumptiepatroon te reduceren verwijs ik u naar de nota
Voedsel en Consument, die begin 2009 wordt uitgebracht door de minister
van LNV. Hierin zullen de ambities om te komen tot een meer bewust en
duurzaam voedselconsumptiepatroon worden verwoord. Daarnaast zal
het kabinet begin voorjaar 2009 komen met een agenda waarin stappen
zijn opgenomen die moeten leiden tot een meer duurzame productie en
consumptie van eiwitten.
80
Is de regering bereid vermindering van de vleesconsumptie een (meer
prominente) plaats te geven in de Voedingsnota, aangezien een dieet met
minder of geen vlees belangrijke ecologische voordelen heeft, gezien het
ruimtebeslag van de veehouderij? Zo neen, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

22

De andere waarden van voedselkwaliteit, zoals herkomst en milieuaspecten komen in de eerdergenoemde nota Voedsel en Consument aan
de orde. Zie verder het antwoord op vraag 79.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 532, nr. 2

23