2013D02954

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 januari 2013
Graag bied ik u de reactie aan op het verzoek van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking van de
Eerste Kamer der Staten-Generaal van 18 december 2012 met kenmerk
151850U inzake de oprichting van een Europees vrijwilligerskorps voor
humanitaire hulpverlening.
Voor de duidelijkheid heb ik bij de beantwoording eerst uw vragen
samenvattend herhaald.
1. Deelt u de restrictieve opstelling van de vorige regering?
Ik deel de terughoudende opstelling van de vorige regering. Ik ben er
vooralsnog niet van overtuigd dat een Europees vrijwilligerskorps voor
humanitaire hulpverlening («het Europees vrijwilligerskorps») werkelijke
toegevoegde waarde zal hebben naast de bestaande professionele
organisaties die vrijwilligers uitzenden. Wel zou het Europees vrijwilligerskorps – indien succesvol – in positieve zin kunnen bijdragen aan het
draagvlak voor de EU. Op 29 november 2012 wisselde ik in een kennismakingsgesprek hierover van gedachten met mevrouw Georgieva, de
EU-Commissaris voor Humanitaire Hulp en Crisis Respons.
2. Het voorstel van de Commissie schetst vier beleidsopties, terwijl de
regering er slechts drie noemt en bespreekt. De door de regering bepleite
optie 1 behelst wel een heel laag ambitieniveau. Maakt geen gebruik van
gelegenheid om sterk verbrokkelde Europese humanitaire hulpverlening
beter te organiseren en deze effectiever en mondiaal zichtbaarder te
maken. Deelt regering deze mening? Zo niet, waarom niet?
Optie 1 is gericht op ontwikkeling van normen voor identificatie, selectie
en opleiding van vrijwilligers alsmede ontwikkeling van certificeringsmechanismen voor organisaties die vrijwilligers uitzenden. Deze optie maakt
gebruik van de gelegenheid om vrijwilligerswerk voor humanitaire hulp
op Europees niveau meer te harmoniseren en zo effectiever te maken.
Opties 2 en 3 zijn uitgebreidere opties die diverse additionele elementen
omvatten, zoals opzetten van een Netwerk en van een Register van
vrijwilligers die naar mijn mening niet essentieel zijn voor harmonisatie
en hogere effectiviteit van vrijwilligerswerk voor humanitaire hulp. Optie 4
is naar de inhoud gelijk aan optie 3, maar legt het rechtstreekse beheer
van alle onderdelen van optie 3 bij de Europese Commissie.
Met betrekking tot de inzet van vrijwilligers biedt optie 1 voldoende
mogelijkheden voor verbetering van de Europese humanitaire hulpverlening. Het Europees vrijwilligerskorps, in welke opzet dan ook, zal slechts
een bescheiden bijdrage kunnen leveren aan de verbetering van de
algehele Europese humanitaire hulpverlening. Zichtbaarheid van de
Europese humanitaire hulp is voor de regering geen doel op zich.
Ik ben beducht voor de uitgebreidere opties die de opzet van parallelle,
bureaucratische en kosteninefficiënte structuren tot gevolg zullen hebben.
Naar mijn mening is het effectiever en efficiënter zo veel mogelijk gebruik
te maken van bestaande systemen van vrijwilligersorganisaties voor
humanitaire hulp.

nds-tk-2013D02954

1

Bij de inzet van de regering in de onderhandelingen over de verordening
voor de opzet van het Europees vrijwilligerskorps zal ik rekening houden
met de bevindingen van de thans lopende en de nog in 2013 te starten
pilotprojecten. Ook wil ik rekening houden met uitkomsten van de
evaluatie van pilotprojecten die in 2013 wordt uitgevoerd en van een door
de Europese Commissie toegezegde kosten-baten analyse. Bij de inzet van
de regering zijn haalbaarheid, doelmatigheid en kosteneffectiviteit van de
diverse onderdelen van het voorstel doorslaggevend.
Het voorstel betreft de inzet van jonge vrijwilligers bij rampenpreventie,
rampenparaatheid en wederopbouw. Uit de eerste ervaringen van de
pilotprojecten blijkt onder meer dat jonge onervaren vrijwilligers om
veiligheidsredenen niet kunnen worden ingezet in de humanitaire respons
direct na een natuurramp of bij conflict. De vrijwilligers zullen dus niet
kunnen bijdragen aan de effectiviteit en de zichtbaarheid van de humanitaire rampenrespons meteen bij een ramp. Tijdens de directe rampenrespons zijn vooral technische experts en ervaren managers nodig.
Over verbetering van de algehele Europese humanitaire hulpverlening zijn
door de Europese Commissie en de Europese lidstaten reeds afspraken
gemaakt in de EU Consensus voor Humanitaire Hulp (2008), onder meer
met betrekking tot vraaggestuurdheid van de hulp, toepassing van de
humanitaire principes van onafhankelijkheid, onpartijdigheid en neutraliteit van de humanitaire hulp en coördinatie binnen de EU en steun aan
de algehele coördinatie door de VN.
3. Hoe kijkt de regering aan tegen het instellen van gemeenschappelijke
Europese opleidingen en de gemeenschappelijke inzet van humanitaire
vrijwilligers?
Ik wil Europese regeldruk en daarmee gepaard gaand beslag op capaciteit
en financiële middelen voor de betrokken vrijwilligersorganisaties zoveel
mogelijk vermijden. Ik geef de voorkeur aan harmonisatie van bestaande
systemen van vrijwilligersorganisaties om het vrijwilligerswerk voor
humanitaire hulp op Europees niveau effectiever te maken.
4. Hoe schat de regering de arbeidskansen van Nederlandse vrijwilligers
in, met name jongeren?
Het is nog niet mogelijk om een inschatting te maken van de arbeidskansen voor Nederlandse vrijwilligers. Het voorstel is gericht op jongeren,
maar ook mensen van andere leeftijden kunnen zich melden als vrijwilligers. Er is geen sprake van quota voor aantallen vrijwilligers per
EU-lidstaat. Duidelijk is wel dat enkel compassie en solidariteit met de
medemens in nood als bagage niet voldoende zijn. Training kan voorzien
in basiskennis van humanitair werk. Maar levenservaring, het vermogen
om in uiterst moeilijke omstandigheden te kunnen functioneren en
culturele sensitiviteit zijn evenzeer van belang om effectief te kunnen
werken. Daarom zal steeds zeer zorgvuldig bekeken moeten worden of
inzet van vrijwilligers mogelijk zal zijn en zal ook intensieve begeleiding
ter plaatse nodig zijn.
5. Heeft de regering al de gelegenheid gehad om over de Commissievoorstellen van gedachten te wisselen met de betrokken NGO’s en het
Nederlandse Rode Kruis? Indien dit het geval is vernemen de leden graag
de uitkomsten van dit overleg.
Op ambtelijk niveau is er contact met de bij de pilotprojecten betrokken
NGO’s en het Nederlandse Rode Kruis.

2

De belangrijkste uitkomst is dat betrokken organisaties aangeven dat het
om veiligheidsredenen niet mogelijk is jonge onervaren vrijwilligers in te
zetten direct bij een humanitaire ramp en dat inzet van vrijwilligers altijd
op basis van de hulpvraag dient te geschieden. Daarnaast geven de
betrokken organisaties aan dat training van vrijwilligers essentieel is,
waarbij maatwerk toegespitst op kennis- en ervaringsniveau wenselijk is.
Bij voorkeur zou gebruikt gemaakt moeten worden van bestaande
systemen voor uitzending van vrijwilligers, zodat de opzet van kostbare
parallelle systemen vermeden kan worden.
6. Heeft de regering kennis genomen van het commentaar van
13 november 2012 van de Europese NGO VOICE (Voluntary Organisations
in Cooperation in Emergencies)?
7. De NGO-gemeenschap heeft een veel positievere visie op het voorstel
van de Commissie dan de regering. Hoe beoordeelt de regering dit
verschil in visie alsook de positief-kritische kanttekeningen die de
samenwerkende hulporganisaties maken?
Het commentaar van het VOICE – netwerk van NGO’s van 13 november
2012 is mij bekend.
De regering is van mening dat de kern van het Europees vrijwilligerskorps
voor humanitaire hulp gericht zou moeten zijn op daadwerkelijke
humanitaire hulpverlening. Tegelijkertijd begint het er op basis van de
ervaringen met de eerste pilots op te lijken dat vrijwilligers slechts beperkt
bij daadwerkelijke humanitaire hulpverlening zullen kunnen worden
ingezet, namelijk alleen bij rampenparaatheid maar niet bij humanitaire
hulpverlening direct bij een ramp.
Voorts vindt de regering het van belang dat de activiteiten van het
Europees vrijwilligerskorps goed aansluiten bij bestaande humanitaire
hulpactiviteiten van de EU, ook om duplicatie met activiteiten uit andere
EU-instrumenten, fondsen en programma’s te vermijden. VOICE ziet
vooral mogelijkheden voor inzet van humanitaire vrijwilligers in rampenparaatheid, rampenrisicovermindering, en wederopbouw om gemeenschappen weerbaarder te maken. Deze activiteiten betreffen slechts deels
humanitaire hulp (rampenparaatheid) maar vooral structurele hulp
(rampenrisicovermindering, wederopbouw).
Net als VOICE sta ik positief tegenover inspanningen om de capaciteit van
de humanitaire sector te verbeteren. Ook ben ik met VOICE verheugd dat
de opzet van het Europees vrijwilligerskorps gebaseerd zal zijn op de
European Consensus for Humanitarian Aid.
Ik deel de nadrukkelijke eis van VOICE dat de inzet van Europese vrijwilligers gebaseerd dient te zijn op werkelijke noden en de vraag om hulp.
De kritische kanttekening van VOICE dat de opzet van het Europees
Vrijwilligerskorps eenvoudiger en minder bureaucratisch moet om de
administratieve lasten voor betrokken NGO’s te beperken kan ik alleen
nog maar eens onderstrepen. Ook ben ik het met VOICE eens dat
Europese vrijwilligers niet in conflictsituaties moeten worden ingezet en
dat er een duidelijk onderscheid dient te blijven tussen humanitaire hulp
en civiele bescherming.
8. Is de veronderstelling dat het voorziene EU-vrijwilligerskorps binnen
bestaande begrotingsmiddelen gerealiseerd kan worden juist?

3

Of het voorziene Europees vrijwilligerskorps binnen de bestaande
begrotingsmiddelen gerealiseerd kan worden hangt af van de lopende
onderhandelingen met betrekking tot het Meerjarig Financieel Kader
2014–2020 van de begroting van de EU.
Mijn inzet is dat -gezien de huidige financiële crisis – de oprichting van het
Europees vrijwilligerskorps niet mag leiden tot additionele afdrachten van
Nederland aan de EU. Dat houdt in dat er binnen de EU-begroting geen
extra middelen kunnen worden gevraagd voor het Europees vrijwilligerskorps, maar dat financiering dient te geschieden uit het operationele
budget voor humanitaire hulp. Dat operationele budget moet in de eerste
plaats bestemd blijven voor levensreddende hulp. Daarom mag de
financiering van het Europees vrijwilligerskorps niet ten koste gaan van de
primaire humanitaire hulp. Ook om die reden is mijn inzet dat het
Europees vrijwilligerskorps bescheiden van budget en derhalve ook
bescheiden van opzet moeten zijn.
In tegenstelling tot de door mij gewenste financiering binnen de
bestaande begroting zet de Europese Commissie op dit moment in op
aparte financiering van het Europees vrijwilligerskorps via de gevraagde
verhoging van de budgetten voor humanitaire hulp binnen categorie IV
Extern Beleid van het Meerjarig Financieel Kader 2014–2020 van de
Begroting van de EU.
De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

4