Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 015

Bodembeleid

Nr. 120

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 december 2023
Een gezonde, vitale bodem is essentieel voor veel maatschappelijke
opgaven waar we in Nederland voor staan: de energietransitie, de
woningbouwopgave, gezonde steden, gezond voedsel, schoon water en
natuur. De bodem is ook essentieel voor het opvangen van de gevolgen
van klimaatverandering zoals extreme regenval, hittestress en droogte.
Deze bodemfuncties staan onder druk door verontreiniging, bodemdaling,
verdroging, verzilting en afname van organische stof en biodiversiteit in
bodems.
Om onze bodems ook voor toekomstige generaties vruchtbaar en vitaal te
houden, is het noodzakelijk ze duurzaam te beheren. Dit betekent dat we
bij ontwikkelingen de bodem positief benutten en dat bij de inrichting en
het gebruik de toestand van de bodem zoveel mogelijk verbeterd wordt.
Met de voortgangsbrief bodem en ondergrond informeer ik uw Kamer
periodiek over de voortgang op een aantal onderwerpen op het terrein
van bodem en ondergrond. In deze brief zal ik achtereenvolgens ingaan
op:
• Ontwikkeling programma Bodem, Ondergrond en Grondwater;
• Stand van zaken bestuurlijke afspraken bodem en ondergrond
2023–2030;
• Aanvullende specifieke uitkeringen bodem;
• Voortgang programma Versterking Kwalibo-stelsel;
• Verankering Handelingskader PFAS in regelgeving;
• Uitvoering motie van het lid Haverkort;
• Algemene methodiek niet-genormeerde stoffen;
• Monitoring microplastics;
• Herijking bodemregelgeving;
• Staalslakken;
• Resultaten bodemonderzoek dijk bij Reevediep;
• Scenariostudie zand en grind;
• Polyacrylamide.

kst-30015-120
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

1

Ontwikkeling programma Bodem, Ondergrond en Grondwater
In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is een Nationaal Programma
Bodem en Ondergrond aangekondigd, met als doel «het duurzaam, veilig
en efficiënt gebruik van bodem, ondergrond en grondwater». Dit
programma zet voor de komende jaren de koers uit voor de invulling van
de balans tussen beschermen en benutten van de bodem.
In het Bestuurlijk Overleg Bodem van 6 juli 2023, hebben Rijk, Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de
Unie van Waterschappen (UvW) afgesproken dat dit programma
interdepartementaal en interbestuurlijk wordt uitgewerkt. Het programma
bouwt daarbij voort op de bestaande bestuurlijke afspraken Bodem1 en de
daaruit voortvloeiende samenwerkingsagenda. Daar kom ik hierna op
terug.
Naast de afspraken uit de NOVI, moet het programma ook invulling geven
aan de actielijnen uit de Structuurvisie Ondergrond2 en aan de structurerende keuzes en maatregelen uit de Kamerbrief Water en Bodem Sturend3
die betrekking hebben op bodem, ondergrond en grondwater.4 Deze
elementen uit «Water en Bodem Sturend» worden opgepakt, uitgewerkt
en vastgelegd in het programma Bodem, Ondergrond en Grondwater. Ten
slotte kijkt het programma ook vooruit naar mogelijke (toekomstige)
vereisten vanuit Europees beleid. Bijvoorbeeld ten aanzien van de
monitoring.
Het programma is erop gericht om de maatschappelijke functies van de
bodem te behouden en waar nodig en mogelijk te versterken. Dat gaat
niet vanzelf. Daar is sturing en regie voor nodig, maar ook kennisontwikkeling, capaciteit, innovatie en communicatie. We werken samen met
medeoverheden een aanpak uit naar een duurzaam beheerde vitale
bodem en een efficiënt en toekomstbestendig ingerichte ondergrond.
Het streven is om uw Kamer medio 2024 nader te informeren over de
eerste resultaten van en vervolgstappen voor de ontwikkeling van het
programma.
Stand van zaken bestuurlijke afspraken bodem en ondergrond
2023–2030
In december 2022 zijn de hierboven aangehaalde bestuurlijke afspraken
bodem en ondergrond 2023–2030 bekrachtigd door IenW, IPO, VNG en de
UvW. De afspraken gaan over samenwerking op het gebied van bodem en
ondergrond, waaronder bodemsanering en verbetering van de bodemkwaliteit. U bent hierover op 21 december 2022 geïnformeerd.5 Sinds het
maken van de bestuurlijke afspraken zijn de afgesproken acties voortvarend opgepakt.
Samenwerkingsagenda
Er zijn bodemonderwerpen geïdentificeerd die in gezamenlijkheid verder
worden opgepakt, zodat beleid en uitvoering goed met elkaar zijn

1

Kamerstuk 30 015, nr. 111
Zie: Structuurvisie Ondergrond | Rapport | Rijksoverheid.nl
3
Kamerstuk 27 625, nr. 592
4
Kamerstuk 27 625, nr. 599. De structureerde keuzes zijn verder uitgewerkt in de Landelijke
strategie en Interbestuurlijke uitvoeringsagenda 2023–2024. Beide documenten zijn met de
verzamelbrief Water van 15 november 2023 aan uw kamer gestuurd.
5
Kamerstuk 30 015, nr. 111
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

2

verbonden. Dit zijn tot nu toe: de financiering en monitoring van de
voortgang van de aanpak bodemverontreiniging6, monitoring van de inzet
op VTH-taken op het gebied van bodem, de kennisinfrastructuur op het
gebied van bodem en ondergrond, concrete uitvoeringsvraagstukken die
zich aandienen als gevolg van de interpretatie en toepassing van regels
uit de Omgevingswet voor graven, saneren en toepassen van
bouwstoffen, grond en baggerspecie, de doorwerking van de structurerende keuzes van Water en Bodem Sturend en de impact daarvan op het
ruimtelijk planproces. Hiertoe zijn een overlegstructuur en diverse
werkgroepen ingericht.
Specifieke uitkering bodem 2023 en totstandkoming regeling 2024
Door middel van specifieke uitkeringen worden decentrale overheden
financieel ondersteund bij de aanpak van bodemverontreiniging vanuit de
rol als bevoegd gezag voor bodemsanering (Wet Bodembescherming en
vanaf 2024 tevens Omgevingswet). Het gaat hierbij onder meer om de
herstelmaatregelen bodem (historische spoedopgaven, buitenproportionele opgaven: diffuus lood en PFAS) en oude afspraken. De oude
afspraken maken overigens geen deel uit van de bestuurlijke afspraken en
betreffen o.a. individuele afspraken tussen het Ministerie van IenW en
specifieke decentrale overheden, waarbij het ministerie verantwoordelijk
is voor het budget.
In 2021, 2022 en 2023 is gewerkt met een tijdelijke regeling specifieke
uitkering bodem voor de periode van een jaar. Voornemen is vanaf 2024 te
werken met een meerjarige regeling waarin per bevoegd gezag verschillende (sanerings)projecten of aanpak van opgaven in een meerjarig
programma kunnen worden opgenomen. Doel is te zorgen voor meer
flexibiliteit in de uitvoering, zekerheid wat betreft financiering en een
vermindering van de administratieve lasten voor de aanvragers en het
ministerie. Zowel de koepels als de bevoegde gezagen hebben aangegeven enthousiast te zijn over deze ontwikkeling en geven aan dat dit
bijdraagt aan het realiseren van de doelstellingen die in de bestuurlijke
afspraken zijn gemaakt over de aanpak van bodemverontreiniging.
Kennis
Er zijn in de zomer van 2023 pilots afgerond waarin ervaring is opgedaan
met de opbouw van regionale kennisnetwerken. Ook wordt gewerkt aan
een visie op lokale, regionale en nationale kennisinfrastructuren voor de
lange termijn. Doel van deze kennisinfrastructuren is bijdragen aan de
kwaliteit van het beleid en de uitvoering. De geleerde lessen uit de pilots
zullen, naast andere ervaringen en adviezen, benut worden voor de
ontwikkeling van deze visie.
Monitoring
Vanwege het uitstel van de Omgevingswet is de monitoring om inzicht te
krijgen in de daadwerkelijke inzet, opdracht en uitgaven van de
VTH-bodemtaken (vergunningverlening, toezicht en handhaving) onder de
Omgevingswet vertraagd. De komende periode zal dit opgepakt worden.

6

Locaties vanwege onaanvaardbare risico’s die met spoed moeten worden gesaneerd, nazorg
van gesaneerde locaties met restverontreiniging en gebiedsgerichte aanpak van grondwaterverontreiniging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

3

Aanvullende specifieke uitkeringen bodem
Aanvullend op de tijdelijke regeling specifieke uitkering bodem 2023
worden de volgende drie specifieke uitkeringen verstrekt in 2023:
• € 2,5 mln. aan de gemeente Utrecht voor kennisontwikkeling door de
Universiteit Utrecht omtrent innovatieve PFAS-saneringstechnieken op
een saneringslocatie,
• € 2,6 mln. aan de provincie Noord-Brabant voor de aanpak van
grootschalige bodemverontreiniging met aan drugsproductie
gerelateerde stoffen in de provincie,
• € 4,0 mln. aan de provincie Overijssel voor het voortzetten van de
aanpak van diffuus asbest in de bodem in de regio Twente.
De specifieke uitkeringen zijn verstrekt om bevoegde gezagen voor
bodemsanering te ondersteunen bij hun wettelijke taken bij aanpak van
bodemverontreiniging.
Voortgang versterking Kwalibo-stelsel
Het stelsel kwaliteitsborging in het bodembeheer (Kwalibo-stelsel) is een
publiek-privaat stelsel. Doel is de kwaliteit van de uitvoering van erkenningsplichtige werkzaamheden met betrekking tot bodem, grond,
baggerspecie, bouwstoffen of bodemenergiesystemen en de integriteit
van bedrijven die die werkzaamheden uitvoeren te bevorderen.
Op 6 juli 2023 bent u voor het laatst geïnformeerd over de resultaten die
zijn behaald in het programma Versterking Kwalibo-stelsel.7 Verbeteringen
in de totstandkoming en aanwijzing van normdocumenten zijn doorgevoerd. Ook zijn inmiddels aanpassingen in de regelgeving voor Kwalibo
uitgewerkt.
Loket normdocumenten
Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) beantwoordt sinds 2021 vragen
over onder meer de bodemregelgeving en legt de regelgeving uit op haar
website.8 Op 1 november 2023 is dit loket uitgebreid om ook vragen te
beantwoorden over de interpretatie van normdocumenten. Het resultaat is
dat er eenduidige antwoorden worden gegeven, in samenspraak met de
beheerder van het normdocument en IenW. Dit is van belang voor een
consistente uitvoering van bodemwerkzaamheden. Hiermee is het loket
een goed voorbeeld van de geïntensiveerde samenwerking tussen de bij
het stelsel betrokken partijen.
Risicoanalyse
Publieke en private partijen in het Kwalibo stelsel willen een gezamenlijk
beeld krijgen waar de risico’s in het stelsel zich bevinden. Dit gaat helpen
bij het voorkomen van milieuschade en bij het versterken van vertrouwen.
Er is gestart met een risicosturingsanalyse voor een aantal voorbeeldketens zoals aangegeven in de brief van 6 juli 2023.9 Deltares heeft
hiervoor een rapport opgesteld, dat in januari wordt gepubliceerd. Dit
rapport is geëvalueerd met een kerngroep van stakeholders. Samen met
de stakeholders volgt een nadere analyse van de milieurisico’s en er

7

Kamerstuk 30 015, nr. 105
Bij IPLO kunnen professionals van overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
terecht voor informatie en voor vragen over bodem, bouwen, water, milieu en de
Omgevingswet.
9
Kamerstuk 30 015, nr. 105
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

4

volgen nadere gesprekken hoe we vervolg geven aan de aanpak van
verdere risicoanalyses.
De meeste maatregelen voor de versterking van de publieke sturing en de
publiek-private samenwerking zijn afgerond. De komende periode zal in
het programma de nadruk liggen op het uitwerken van de maatregelen ter
versterking van VTH.
Regeling Bodemkwaliteit 2022
Verder is relevant dat parallel aan het programma de nieuwe Regeling
bodemkwaliteit 2022 is ontwikkeld, die per 1 januari 2024 in werking
treedt. Deze aanpassing van de Regeling bodemkwaliteit is ingezet
vanwege de komst van de Omgevingswet. In deze regeling zijn
voorschriften opgenomen voor het onderzoek naar de kwaliteit van
materialen en de afgifte van de op dat onderzoek gebaseerde milieuverklaring bodemkwaliteit. Dit draagt verder bij aan vertrouwen in de markt
voor het afnemen en toepassen van bouwstoffen, grond en baggerspecie
die zijn geproduceerd onder een erkende kwaliteitsverklaring (milieuverklaring bodemkwaliteit). IenW zorgt in afstemming met schemabeheerders en certificerende instellingen voor nadere uitleg over
voorschriften in deze regeling voor de bedrijven die bouwstoffen
produceren.
Verankering Handelingskader PFAS in regelgeving
Het toepassen van grond of baggerspecie is gereguleerd in de bodemregelgeving (vanaf 1 januari 2024 in de Omgevingswet). In deze regelgeving
is bepaald onder welke voorwaarden grond of baggerspecie kunnen
worden hergebruikt waarbij de bescherming van de bodemkwaliteit en de
kwaliteit van watersystemen uitgangspunt zijn. Grond of baggerspecie
worden onder meer hergebruikt bij grondverzet voor de woningbouw en
het ophogen van dijken voor waterveiligheid. Deze algemene regels
houden de uitvoeringspraktijk werkbaar. Inmiddels bevat een groot deel
van deze grond of baggerspecie in meer of mindere mate PFAS waardoor
het voor de uitvoeringspraktijk van belang is te weten hoe met deze
PFAS-houdende grond of baggerspecie moet worden omgegaan.
Om meer duidelijkheid te geven is in 2019 het Handelingskader voor
hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie gepubliceerd. De
toepassingswaarden in dit handelingskader zijn gebaseerd op de
uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek en zijn sindsdien drie maal
geactualiseerd op basis van de meest recente inzichten rond PFAS. Het
handelingskader is een advies aan bevoegde gezagen en toepassers bij de
invulling van de wettelijke zorgplichten. Het handelingskader voldoet in de
praktijk goed. Er is wel aan uw Kamer toegezegd10 dat in kaart wordt
gebracht of en hoe dit handelingskader in regelgeving verankerd kan
worden. Deze verankering moet in overeenstemming zijn met eerder
genoemde uitgangspunten en hogere regelgeving zoals de Kaderrichtlijn
Water (hierna: KRW). Aandachtspunt hierbij is dat de juridische kaders
voor bodem en water van elkaar verschillen, bijvoorbeeld doordat in de
bodemregelgeving van «bodemklassen» wordt uitgegaan, terwijl een
lozing per aparte stof wordt beoordeeld.
Bij toepassingen van grond of baggerspecie is vaak sprake van het
verplaatsen van een reeds bestaande verontreiniging van PFAS. Het is
immers een zeer mobiele stof, PFAS zit overal. Ook het slechts verplaatsen
10

Brief van 19 oktober 2022, Kamerstuk 35 334, nr. 209 en brief van 6 juli 2023, Kamerstuk
30 015, nr. 105

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

5

van PFAS leidt in water tot een (tijdelijke) lokale concentratieverhoging
van PFAS. Het lijkt er op dat dit volgens de systematiek van de KRW niet is
toegestaan. Zeker als het hierbij gaat om activiteiten waarbij geen nieuwe
verontreinigingen worden toegevoegd maar sprake is van het verplaatsen
van bestaande verontreinigingen met persistente, alomtegenwoordige
stoffen zoals PFAS, is het de vraag of het redelijk is om deze verplaatsing
op dezelfde wijze te beoordelen als een nieuwe toevoeging.11 Daarom
wordt hierover het gesprek gevoerd met andere lidstaten en de Europese
Commissie om te zoeken naar mogelijke ruimte binnen de KRW, dan wel
(als deze ruimte er niet is) in te zetten op aanpassing van de KRW op dit
punt. Ook wordt dit punt meegenomen in de besprekingen over het
voorstel van de Commissie van oktober 202212 tot wijziging van de KRW,
Richtlijn prioritaire stoffen en de Grondwaterrichtlijn. Dit zijn langlopende
trajecten en het is niet de verwachting dat hier op korte termijn duidelijkheid over komt.
Samen met de koepels van medeoverheden is gekeken naar de
mogelijkheid om de toepassingswaarden uit het Handelingskader PFAS in
regelgeving te verankeren. Handelingen met PFAS-houdende grond en
baggerspecie kunnen onder de verplichtingen van de KRW vallen. Daarom
is uitgezocht welke ruimte de KRW biedt voor toepassingen met
PFAS-houdende grond of bagger. De conclusie is dat de huidige toepassingswaarden uit het Handelingskader PFAS niet ongewijzigd in regelgeving overgenomen kunnen worden. De reden daarvan is dat generieke
normen in regelgeving moeten garanderen dat bij elk project in alle
gevallen (alle locaties) waarin PFAS-houdende grond of bagger wordt
toegepast, deze toepassing aan de KRW voldoet. Dat zou leiden tot zeer
lage generieke normen in de regelgeving waarmee de uitvoeringspraktijk
niet uit de voeten kan. De reden waarom de toepassingswaarden in het
Handelingskader PFAS hoger zijn dan generieke normen is omdat het
Handelingskader een aanbeveling is. Het gaat hier om een aanbeveling
aan de bevoegd gezagen voor de invulling van de zorgplicht die in de
regelgeving is opgenomen. Bij de toepassing van het Handelingskader zal
wel altijd de lokale situatie bekeken moeten worden. Als het lokale beeld
afwijkt van het landelijke beeld kunnen lagere of hogere waarden nodig
zijn.
Omdat er nog geen duidelijkheid is over de vragen die op Europees
niveau besproken worden wil ik het hergebruik van grond en baggerspecie dat aan het Handelingskader PFAS voldoet mogelijk houden en zie
ik (voorlopig) af van verankering in de regelgeving. Bevoegde gezagen
kunnen het Handelingskader PFAS als advies blijven gebruiken en kunnen
(waar nodig) hiervan afwijken als lokaal maatwerk nodig is om aan de
KRW te voldoen.
Tot slot wordt opgemerkt dat, in verband met de invoering van de
Omgevingswet op 1 januari 2024, het Handelingskader is aangepast. Het
gaat om een niet-inhoudelijke wijziging van het Handelingskader waarbij
onder meer verwijzingen naar de oude regelgeving omgezet worden naar
de artikelen van de Omgevingswet. In de bijlage bij de brief is het
aangepaste Handelingskader opgenomen.

11
12

Zie notaoverleg «Water en Bodem sturend» van 27 maart 2023, Kamerstuk 27 625, nr. 623
BNC-fiche 12 december 2022: Aanbiedingsbrief bij Kamerbrief over 2 Fiches van werkgroep
Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

6

Uitvoering motie van het lid Haverkort
Met de motie van de leden Haverkort, Beckerman en Krul13 wordt de
regering verzocht te onderzoeken hoe de sanering van met PFAS
vervuilde locaties met behulp van innovatieve technieken kan worden
versneld en de uitkomsten van dit onderzoek voor het eind van het jaar
met de Kamer te delen. Dit onderzoek loopt nog. Ik kan u hier in het eerste
kwartaal van 2024 nader over informeren.
Algemene methodiek niet-genormeerde stoffen
In 2019 kwam het grond- en baggerverzet stil te liggen omdat de
samenleving geconfronteerd werd met diffuus verspreide PFAS. We willen
niet opnieuw verrast worden. Daarom is het verstandig beter in beeld te
krijgen of er, en zo ja welke, andere schadelijke stoffen diffuus verspreid
zijn in de Nederlandse (water)bodem. Daarbij is een handelingsperspectief
nodig wanneer een stof diffuus wordt aangetroffen, zoals we nu ook een
handelingskader PFAS kennen. Daarom stel ik een Algemene Methodiek
op voor de omgang met Niet-genormeerde Stoffen (AMNS) in de
(water)bodem, specifiek voor het (her)gebruik van grond en baggerspecie.
Daarmee draagt de Algemene Methodiek bij aan de bescherming van
mens en milieu en maakt het mogelijk dat onder voorwaarden het gronden baggerverzet doorgang kan blijven vinden. Hiermee geef ik invulling
aan een toezegging in de brief van 5 november 2020.14 De methodiek die
wordt uitgewerkt bestaat uit twee elementen: (1) de signalering en
monitoring van niet-genormeerde stoffen en (2) een «Wegwijzer» voor
betrokken partijen waarin staat wie waarvoor verantwoordelijk is als een
niet-genormeerde stof wordt aangetroffen.
Het doel van de signalering en monitoring is een beter beeld krijgen van
de aanwezigheid van schadelijke niet-genormeerde stoffen in de bodem.
RIVM voert deze monitoring uit en de opdrachtverlening vindt naar
verwachting plaats in januari. Het betreft een meetronde met zo’n 200
verschillende locaties. Aangezien de doorlooptijd van dit onderzoek
minimaal 22 maanden bedraagt, verwacht ik u niet eerder dan in het
derde kwartaal van 2025 het eindrapport toe te sturen. Het eindrapport
van deze pilot geeft een beeld van de verspreiding van de enkele
stofgroepen in Nederland.
Het tweede element van de algemene methodiek is een «Wegwijzer». Dit
is een document waarmee een direct handelingsperspectief wordt
gegeven door te verhelderen welke partij welke verantwoordelijkheden
heeft als een niet-genormeerde stof wordt aangetroffen. De Wegwijzer
wordt gepubliceerd samen met het eindrapport van deze pilot, zodat bij
publicatie van de resultaten duidelijk is voor initiatiefnemers en bevoegde
gezagen bij welke concentraties van de gemeten niet-genormeerde
stoffen grond- en baggerpartijen kunnen worden toegepast. Dit jaar stem
ik deze Wegwijzer af met de koepels van medeoverheden en daarna
bespreek ik het met de sector.
Tot slot geef ik u graag mee dat deze methodiek aan bod komt in het
Impulsprogramma Chemische Stoffen dat ook door IenW wordt uitgevoerd. Het Impulsprogramma Chemische Stoffen verbetert onder meer de
samenhang in het beleid voor chemische stoffen in bodem, water en
lucht. Specifiek gaat het voor de methodiek om het project «Omgaan met
onzekerheden-voorzorg. Dit project gaat over de toepassing van het
voorzorgsbeginsel bij gevaarlijke chemische stoffen. Ik verwijs u voor
13
14

Kamerstuk 35 334, nr. 241
Eerste deel van toezegging, Kamerstuk 35 334, nr. 123

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

7

meer informatie naar de Kamerbrief Impulsprogramma Chemische
Stoffen die ik u op 18 oktober 2023 heb gestuurd.15
Monitoring microplastics
Het RIVM heeft in opdracht van IenW de beschikbare kennis voor
microplastics in de bodem samengevat. Uit dat onderzoek van het RIVM16
blijkt dat er nog geen metingen van microplastics in Nederlandse bodems
beschikbaar zijn. Door het ontbreken van deze data is het momenteel
lastig om adequaat het gedrag en verspreiding van microplastics in de
bodem in kaart te brengen of te modelleren. Er bestaat namelijk een grote
verscheidenheid aan plastics die de modelschattingen onzeker maken,
wat maakt dat veldmetingen nodig zijn.
Voor de pilot signalering en monitoring van de bovengenoemde
algemene methodiek, zal een landsdekkende bodembemonstering
worden uitgevoerd. Er wordt gekeken naar mogelijkheden om deze
bodemmonsters ook te gebruiken voor het meten van microplastics. Op
deze wijze kan een eerste stap gezet worden in de verkenning van een
monitoringstraject.
Herijking bodemregelgeving
Op 19 april 202317 bent u geïnformeerd over de herijking van de bodemregelgeving in twee fasen. Het doel van de herijking is om tot een solide
toekomstbestendig bodemstelsel te komen, waarin bodem en grondwater
beschermd zijn, in balans met het benutten van de bodem voor
maatschappelijke opgaven zoals de woningbouwopgave en het veilig en
klimaatbestendig inrichten van onze watersystemen.
De eerste fase is inmiddels gestart met een opdracht aan het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het onderzoek richt zich met
name op:
• De milieuhygiënische knelpunten bij de toepassing van secundaire
grond- en bouwstoffen zoals thermisch gereinigde grond, staalslakken
en bodemassen en daaruit volgend voorstellen voor actualisatie van
het bestaande normstelsel;
• Het in beeld brengen van de knelpunten en mogelijke oplossingsrichtingen bij het hergebruik van grond en baggerspecie.
De onderzoeksresultaten worden verwacht in april 2024. Deze zullen
vervolgens worden getoetst aan de uitvoeringspraktijk middels overleg
met deskundigen van onder meer omgevingsdiensten, provincies, de
inspectie en enkele grote opdrachtgevers. Naast de hierboven genoemde
onderwerpen zal ook een aantal uitvoeringsknelpunten op het gebied van
saneringen worden opgepakt, zoals de omgang met verontreinigingen
van diffuus lood.
Het voornemen bij de herijking was om ook de aansluiting van de
bodemregelgeving op de KRW na te gaan. Zoals hiervoor is toegelicht is
al nagegaan of PFAS generiek in regelgeving genormeerd kan worden.
Hieruit kwam naar voren dat er te weinig ruimte in de KRW lijkt te zijn. Om
die reden wordt het gesprek gevoerd met andere lidstaten en de Europese
Commissie over het hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie. De uitkomsten daarvan worden eerst afgewacht omdat deze

15

Kamerstuk 28 089, nr. 268
Zie: Kennis over microplastics in de bodem schiet nog tekort | RIVM
17
Kamerstuk 30 015, nr. 113
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

8

gevolgen kunnen hebben voor andere stoffen dan PFAS. Daarom wordt
dit in deze fase van de herijking nog niet opgepakt.
Vervolg
Naar verwachting kan rond het zomerreces op basis van het
RIVM-onderzoek een beleidskeuze worden gemaakt over aanpassingen
van normeringen en het toepassingsregime voor secundaire bouwstoffen,
grond en baggerspecie. Ook op het gebied van saneringen zal een
beleidskeuze gemaakt worden. Hierover zal ik u dan ook informeren
middels een brief. Op basis van de beleidskeuzes zal vervolgens nader
advies ingewonnen worden bij het RIVM over de aanpassingen van de
normen en toepassingsregels en wordt een aanpassing van de regelgeving en eventueel aanpalend beleid uitgewerkt. Dit zal nadrukkelijk
samen met stakeholders gebeuren, waaronder het bedrijfsleven. Het is de
verwachting dat de eerste aanpassingen in de regelgeving eind 2025 in
werking kunnen treden. Afhankelijk van aanvullend onderzoek kan verdere
aanpassing van de regelgeving stapsgewijs worden doorgevoerd.
Staalslakken
In de beleidsreactie op de signaalrapportage staalslakken van de ILT18 is
toegezegd dat het opnieuw tegen het licht houden van de kaders voor
toepassing van secundaire bouwstoffen wordt opgepakt in de hierboven
beschreven herijking van de bodemregelgeving. Daarnaast heb ik in deze
beleidsreactie toegezegd om samen met ODNL te onderzoeken hoe
toezicht en handhaving beter kunnen worden geborgd. Met ODNL worden
constructieve gesprekken gevoerd, waarbij het accent ligt op de toegevoegde waarde van een meldplicht als mogelijke eerste stap in het
versterken van toezicht en handhaving. Ik verwacht het onderzoek medio
2024 afgerond te hebben.
Verder is in het Commissiedebat Leefomgeving op 17 mei 2023
(Kamerstuk 33 118, nr. 257) n.a.v. vragen van het lid Van Esch (PvdD)
toegezegd dat u een overzicht ontvangt van waar door de Rijksoverheid
staalslakken zijn toegepast.19 Er is tot op heden geen sprake van een
meldplicht voor het toepassen van staalslakken. Er is dus geen centraal
meldpunt waar een overzicht van alle toepassingen met staalslakken
bijgehouden wordt. De toepassingen moeten via navraag en projectplannen van RWS-werken achterhaald worden. Dit is op dit moment nog
niet afgerond. U wordt zo spoedig mogelijk nader geïnformeerd.
Resultaten bodemonderzoek dijk bij Reevediep
Eerder heb ik uw Kamer geïnformeerd in antwoord op vragen over de
koeiensterfte nabij de dijk van het Reevediep.20 Daarin heb ik aangegeven
u nader te informeren over de resultaten van het bodemonderzoek dat is
uitgevoerd in de dijk van het Reevediep nabij de boerderij van de boer
waar de koeiensterfte heeft plaatsgevonden. Het bodemonderzoek is
begin november afgerond en uit de resultaten blijkt dat er geen verontreinigingen zijn aangetroffen in toegepaste grond van de dijk van het
Reevediep. Dit sluit aan bij de informatie die ik eerder met u gedeeld heb
dat in de dijken van het Reevediep vrijwel alleen gebiedseigen grond met
klasse achtergrondwaarde is toegepast. De resultaten van het bodemonderzoek zijn tevens ter advies voorgelegd aan de GGD Noord- en
Oost-Gelderland en IJssellanden, de Wageningen University & Research
18

Kamerstuk 30 015, nr. 113
TZ202307-025
20
2023Z13677
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

9

alsmede aan een onafhankelijke veterinaire toxicoloog. Ook zij concluderen dat er geen relatie is te leggen tussen de gezondheidsproblemen
van het vee en de gemeten kwaliteit van bodem en water in de omgeving.
De provincie Gelderland heeft de resultaten besproken met de betreffende
boer en ook zijn omwonenden hierover geïnformeerd. Het rapport is voor
mogelijk verder onderzoek naar de oorzaak van de koeiensterfte aangeboden aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, en is opvraagbaar
bij het Provincieloket van Gelderland.21
Scenariostudie zand en grind
In de afgelopen jaren zijn er zorgen geuit met betrekking tot de beperkte
beschikbare vergunningsruimte voor de winning van oppervlaktedelfstoffen. Dit heeft geleid tot drie specifieke initiatieven, zoals gecommuniceerd in de brief van 6 juli 2023.22 De bevindingen van (i) de scenariostudie, evenals (ii) de resultaten van het monitoringprogramma en (iii) de
resultaten van de gesprekken met provincies en het bedrijfsleven, zullen
in het voorjaar van 2024 met uw Kamer worden gedeeld met een duiding
daarbij.
Polyacrylamide
In de brief van 16 mei 2023 over de Literatuurverkenning RIVM polyacrylamide23 is een aantal toezeggingen gedaan. Het gaat om een
langjarige monitoring diepe plassen en het stimuleren van gebruik van
groene alternatieven van polyacrylamide. Met RIVM, Deltares en Arcadis
is er overleg gaande over de opzet van de monitoring. Het is belangrijk
dat de monitoring zo wordt opgezet dat de onzekerheid ten aanzien van
de lange termijn risico’s van mogelijke vorming van acrylamide vanuit
flocculanten worden weggenomen. Ook wordt bekeken welke plassen in
deze monitoring worden meegenomen. De gemeenten Land van Cuijk en
West Maas en Waal hebben aangegeven dat ze graag onderdeel zijn van
de langjarige monitoring. De monitoring wordt gestart in 2024.
Voor het stimuleren van het gebruik van groene alternatieven voor
polyacrylamide zijn we in overleg met onderzoeksorganisatie Wetsus. Zij
doen al onderzoek naar biobased alternatieven voor polyacrylamide,
vanuit een internationale vraag daarnaar vanuit de afvalwaterindustrie.
Het bedrijfsleven is ook betrokken bij dat onderzoek. Er lijken goede
mogelijkheden voor toepassingen van biobased alternatieven van
polyacrylamide in open water. Met Wetsus kijken we welke rol het
ministerie kan spelen om de mogelijkheid voor toepassingen in open
water te versnellen. Hierover bericht ik u de eerste helft van 2024.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

21

Zie: Geen verontreinig gevonden bij omgeving boerderij in Noordeinde (gelderland.nl)
Kamerstuk 30 015, nr. 105
23
Kamerstuk 30 015, nr. 114
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 015, nr. 120

10