Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 996

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 januari 2010
Op 11 november 2009 heeft de Europese Commissie een groenboek uitgebracht over de bewijsverkrijging in strafzaken tussen lidstaten en het
garanderen van de toelaatbaarheid van bewijs (COM(2009) 624). Hierbij
bied ik u de voorgenomen kabinetsreactie op het groenboek aan. Alvorens
deze aan de Commissie te zenden, wordt u in de gelegenheid gesteld
binnen de gebruikelijke termijn van 30 dagen hierop te reageren.
De termijn die door de Commissie is gesteld voor het indienen van reacties is ongebruikelijk kort. Reacties werden vóór 22 januari 2010 verwacht.
Aan de Commissie is reeds bericht dat deze termijn niet haalbaar is, gelet
op de benodigde afstemming met de praktijk en het feit dat uw Kamer
gedurende een periode van 30 dagen de mogelijkheid heeft op de voorgenomen reactie te reageren.
Voor de goede orde bericht ik u dat de kabinetsreactie tevens is verzonden
aan de Voorzitter van de Eerste Kamer.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

KST140472
0910tkkst22112-996
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

1

Kabinetsreactie op het Groenboek van de Commissie over de
bewijsverkrijging in strafzaken tussen lidstaten en het
garanderen van de toelaatbaarheid van bewijs (COM(2009) 624)
1. Inleidende opmerkingen
De Nederlandse regering verwelkomt het door de Europese Commissie op
11 november 2009 uitgebrachte groenboek over de bewijsverkrijging in
strafzaken tussen lidstaten en het garanderen van de toelaatbaarheid van
bewijs (COM(2009) 624). Zij prijst het initiatief van de Commissie waarmee
een belangrijke aanzet wordt gegeven voor de verdere ontwikkeling van
wederzijdse erkenning op het terrein van grensoverschrijdende bewijsverkrijging.
Het doel van het groenboek is de lidstaten en andere belanghebbende
partijen te consulteren over de relevante aspecten van dit onderwerp. Het
groenboek bevat een aantal vragen die de lidstaten de gelegenheid
bieden hun zienswijze naar voren te brengen ten aanzien van maatregelen
die moeten worden genomen op het terrein van grensoverschrijdende
bewijsverkrijging. Naast vragen omtrent het verkrijgen van bewijs dat zich
in een andere lidstaat bevindt, vraagt het groenboek ook aandacht voor de
toelaatbaarheid van bewijs dat in een andere lidstaat is vergaard dan de
lidstaat waarin de strafprocedure wordt gevoerd.
Hieronder treft u de reactie van de Nederlandse regering aan die tot stand
is gekomen mede op basis van bijdragen van het openbaar ministerie en
de rechtsprekende macht.
Het beginsel van wederzijdse erkenning

1

Kaderbesluiten inzake het Europees aanhoudingsbevel (PbEG 2002, L190, wederzijdse
erkenning van beslissingen tot bevriezing van
voorwerpen en bewijsstukken (PbEG 2003,
L196), wederzijdse erkenning van geldelijke
sancties (PbEG 2005, L76), wederzijdse
erkenning van confiscatiebeslissingen (PbEG
2006, L328), wederzijdse erkenning van
vrijheidsstraffen (PbEU 2008, L327), wederzijdse erkenning van proeftijdvoorwaarden en
alternatieve sancties (PbEU 2008, L337),
Europees bewijsverkrijgingsbevel (PbEU
2008, L350).

In 1999 besloot de Europese Raad dat het beginsel van wederzijdse erkenning de hoeksteen diende te gaan vormen van de justitiële samenwerking
zowel in burgerlijke als in strafzaken. Aan dit besluit lag de wens ten
grondslag de samenwerking tussen de lidstaten sneller en efficiënter te
laten verlopen. Zeker bij de bestrijding van grensoverschrijdende en georganiseerde criminaliteit is justitiële samenwerking vaak cruciaal om een
strafzaak tot een succesvol einde te brengen. Inmiddels is het besluit van
1999 geformaliseerd in artikel 82 van het Werkingsverdrag dat bepaalt dat
«de justitiële samenwerking in strafzaken in de Unie berust op het
beginsel van wederzijdse erkenning van strafrechtelijke uitspraken en
beslissingen».
Het beginsel van wederzijdse erkenning stoelt op het uitgangspunt dat de
lidstaten een zodanig vertrouwen in elkaars rechtsstelsel en autoriteiten
hebben dat een door een buitenlandse bevoegde autoriteit uitgevaardigd
bevel of vonnis in beginsel als gelijkwaardig kan worden beschouwd aan
een door de eigen nationale autoriteiten uitgevaardigd bevel of vonnis. Bij
wederzijdse erkenning is dan ook geen sprake meer van een verzoek om
bijstand uit een ander land, maar van een bevel dat in een andere lidstaat
wordt erkend en ten uitvoer gelegd. De snellere en efficiëntere samenwerking wordt onder andere beoogd door de bestaande weigeringsgronden
in te perken, termijnen te stellen waarbinnen het buitenlandse bevel moet
worden erkend respectievelijk uitgevoerd en het gebruik van standaardformulieren voor te schrijven. Wederzijdse erkenning is daarmee een meer
verplichtende vorm van samenwerking dan de samenwerking gebaseerd
op de traditionele rechtshulpregels.
Stand van zaken: wetgeving en praktijk
Hoewel in de afgelopen negen jaren een behoorlijk aantal kaderbesluiten
die uitwerking geven aan het beginsel van wederzijdse erkenning op
diverse strafrechtelijke deelgebieden tot stand zijn gekomen1, moet tege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

2

lijkertijd worden erkend dat de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning in de praktijk zich nog in een eerste fase bevindt. Het in
2002 tot stand gekomen kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel wordt op dit moment Uniebreed en frequent toegepast en geconstateerd kan worden dat als gevolg van dit kaderbesluit de procedures voor
overlevering van personen aanzienlijk zijn verkort ten opzichte van de
oude uitleveringsprocedures. Over de toepassing in de praktijk van de
overige op het terrein van wederzijdse erkenning in het strafrecht tot
stand gekomen kaderbesluiten is op dit moment nog betrekkelijk weinig
bekend. Helaas moet worden geconstateerd dat de implementatie van de
kaderbesluiten niet in alle gevallen tijdig en correct geschiedt.
Daarnaast moet worden erkend dat de invoering van een nieuw wetgevend instrument tijd vergt. Rechters, officieren van justitie en advocaten
moeten zich de nieuwe instrumenten eigen maken, de organisatie behoeft
in veel gevallen aanpassing om op goede wijze uitvoering te kunnen
geven aan de nieuwe regelgeving en soms zijn nieuwe aanpassingen in
wetgeving nodig naar aanleiding van de opgedane ervaringen. Dat blijkt
onder andere uit de wederzijdse evaluatie van de toepassing van het
Europees aanhoudingsbevel in de praktijk.1 Teneinde de beoogde en
gewenste verbetering van de strafrechtelijke samenwerking door middel
van het beginsel van wederzijdse erkenning te bereiken, is het van belang
ook aandacht te besteden aan deze aspecten. Kijken we naar het civiele
recht dan blijkt dat de ontwikkeling en toepassing van het beginsel van
wederzijdse erkenning in dit rechtsgebied enkele decennia nodig heeft
gehad om gestalte te krijgen in de vorm waarin het thans wordt toegepast. Het ligt dan ook in de rede ervan uit te gaan dat ook in het strafrecht
de uitwerking en toepassing van dit beginsel de benodigde tijd zal kosten.
Bewijsverkrijging in de Europese Unie

1

Vierde wederzijdse evaluatieronde inzake de
toepassing in de praktijk van het Europees
aanhoudingsbevel en de samenwerking
tussen de lidstaten op dit
terrein.

De huidige samenwerking tussen de lidstaten op het terrein van bewijsverkrijging vindt op dit moment in veruit de meeste gevallen plaats op
grond van bestaande rechtshulpverdragen, in het bijzonder op basis van
het Europees Verdrag aangaande wederzijdse rechtshulp in strafzaken van
1959, de Schengen Uitvoeringsovereenkomst van 1990 en de EU rechtshulpovereenkomst van 2000 met bijbehorende protocollen. Twee kaderbesluiten gebaseerd op het beginsel van wederzijdse erkenning zijn thans op
het terrein van bewijsverkrijging vastgesteld. Deze zijn het kaderbesluit
nr. 2003/577/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 22 juli 2003
inzake de tenuitvoerlegging in de Europese Unie van beslissingen tot
bevriezing van voorwerpen of bewijsstukken (PbEU L196) en het kaderbesluit nr. 2008/978/JBZ van de Raad van de Europese Unie van
18 december 2008 betreffende het Europees bewijsverkrijgingsbevel ter
verkrijging van voorwerpen, documenten en gegeven voor gebruik in
strafprocedures (PbEU L350). Het laatstgenoemde kaderbesluit bevindt
zich nog in de implementatiefase en wordt daarom nog niet worden
toegepast. Het eerstgenoemde kaderbesluit inzake beslissingen tot bevriezing dat op 2 augustus 2005 door alle lidstaten had moeten zijn geïmplementeerd is thans door 22 lidstaten omgezet in nationale wetgeving. Het
wordt mondjesmaat door de praktijk toegepast onder andere omdat de
wijze waarop het kaderbesluit is vormgegeven onvoldoende aansluit bij
de behoefte uit de praktijk.
Zoals de Commissie ook in haar groenboek terecht concludeert, is de
huidige regelgeving inzake grensoverschrijdende bewijsverkrijging, die
deels is gebaseerd op de traditionele rechtshulpregels en deels op het
beginsel van wederzijdse erkenning, versnipperd. Dit vraagt derhalve om
een visie op de wijze waarop maatregelen op dit terrein zich de komende
jaren verder dienen te ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

3

2. Vragen uit het groenboek en antwoorden
De hoofdvraag die in het groenboek voorligt is of het bestaande instrumentarium voor grensoverschrijdende bewijsverkrijging in beginsel moet
worden vervangen door één alomvattend instrument gebaseerd op het
beginsel van wederzijdse erkenning. Daarnaast worden meer specifieke
vragen gesteld over voorwaarden voor bewijsverkrijging op basis van
wederzijdse erkenning en voorwaarden voor het verzekeren van de
toelaatbaarheid van in een andere lidstaat vergaard bewijs. In het hierna
volgende onderdeel wordt op de specifieke vragen ingegaan.
2.1. Bewijsverkrijging
1. Bent u er in beginsel voorstander van dat de bestaande rechtsregeling
over bewijsverkrijging in strafzaken wordt vervangen door één enkel
op het beginsel van wederzijdse erkenning gebaseerd instrument dat
alle soorten bewijs dekt, met inbegrip van bewijsmateriaal dat nog niet
bestaat of niet direct beschikbaar is zonder verder onderzoek?
Waarom?
2. Is het volgens u nodig om voor bepaalde soorten bewijs specifieke
regels in het instrument op te nemen? Zo ja, voor welke? Waarom?
3. Zou het volgens u ongepast zijn om de kenmerken van instrumenten
inzake wederzijdse erkenning op alle soorten bewijs toe te passen, met
inbegrip van bewijsmateriaal dat nog niet bestaat of niet direct
beschikbaar is zonder verder onderzoek? Zo ja, voor welke soorten
bewijs moet een specifieke behandeling worden uitgewerkt? Waarom?
De Nederlandse regering is er in beginsel voorstander van toe te werken
naar een alomvattend systeem gebaseerd op wederzijdse erkenning voor
grensoverschrijdende bewijsverkrijging ter vervanging van alle bestaande
instrumenten. Zij wijst in dit verband naar hetgeen daarover in het
Stockholm-programma is opgenomen.1 Het huidige instrumentarium op
het terrein van bewijsverkrijging in de Europese Unie is versnipperd waardoor de toegankelijkheid ervan voor de praktijk niet optimaal is. Ook doen
zich in de praktijk problemen voor die te maken hebben met het ontbreken
van termijnen voor de uitvoering van rechtshulpverzoeken. Gelet op het
feit dat in de verzoekende staat een strafzaak aanhangig is die – met
behulp van het gevraagde bewijsmateriaal – binnen een redelijke termijn
dient te worden beslecht, is juist bij grensoverschrijdende bewijsverkrijging voortvarendheid bij de uitvoering van een verzoek of bevel geboden.
Een alomvattend systeem dat consistent is opgebouwd, aansluit bij de
behoeften van de praktijk, omgeven is met voldoende rechtswaarborgen
en een zekere flexibiliteit bevat, zal de praktijk in hoge mate kunnen faciliteren en de beoogde versnelling en vergemakkelijking van de strafrechtelijke samenwerking kunnen verwezenlijken.
Naar het oordeel van de Nederlandse regering zou nader onderzocht
moeten worden op welke wijze dit alomvattende systeem tot stand kan
worden gebracht. In dit verband wordt in het Stockholm-programma
verwezen naar een voorafgaande effectbeoordeling (impact assessment).
Is het op dit moment mogelijk en haalbaar één alomvattend instrument
gebaseerd op het beginsel van wederzijdse erkenning op te stellen dat in
één keer het bestaande instrumentarium met inbegrip van het kaderbesluit inzake het Europees bewijsverkrijgingsbevel zal vervangen? Of is een
stapsgewijze aanpak die toewerkt naar het nastrevenswaardige einddoel
van een alomvattend en consistent systeem een betere benadering?

1

Raadsdocument 17 024/09 CO EUR-PREP 3
JAI 896 POLGEN 229, Paragraaf 3.1.1.

De eerste benadering heeft als voordeel dat alle vormen van bewijsverkrijging in één keer worden geregeld in één instrument. Het opstellen van
een dergelijk instrument, gebaseerd op het beginsel van wederzijdse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

4

erkenning, zal op dit moment vermoedelijk geen sinecure zijn. Het terrein
van bewijsverkrijging is complexer en veelomvattender dan bijvoorbeeld
de overlevering van personen, zoals geregeld in het kaderbesluit inzake
het Europees aanhoudingsbevel. De bevoegdheden die onder een dergelijk instrument komen te vallen verschillen naar aard en ingrijpendheid.
Daarnaast bestaan verschillen tussen de lidstaten ten aanzien van de inzet
van dergelijke bevoegdheden, zoals de criteria en rechtswaarborgen die
naar nationaal recht gelden voor de inzet ervan, de frequentie waarmee
ervan gebruik wordt gemaakt en de mate waarin de inzet ervan als algemeen aanvaard wordt beschouwd. Uitgaande van het verplichtende
karakter van wederzijdse erkenning, zal het in de rede liggen voor specifieke vormen van bewijsverkrijging specifieke regels op te stellen. Zeker
waar lidstaten worden verplicht meer ingrijpende bevoegdheden in te
zetten, zoals de telefoontap, infiltratie of digitale opsporingsbevoegdheden, zal de behoefte bestaan specifieke regels in het instrument op te
nemen.1 Onderkend moet worden dat het uitwerken van dergelijke regels
voor alle relevante vormen van bewijsverkrijging in één instrument geen
eenvoudige opgave zal zijn.
Een stapsgewijze benadering die geleidelijk toewerkt naar een alomvattend systeem heeft als voordeel dat het veelomvattende geheel van
bewijsverkrijging kan worden totstandgebracht in enkele stappen met als
eindresultaat dat bepaalde vormen van bewijs logisch gebundeld in één
instrument kunnen worden behandeld.2 Ook biedt deze benadering de
mogelijkheid te leren van voorgaande instrumenten en waar nodig in
nieuwe instrumenten verbeteringen aan te brengen. Deze benadering
heeft wel tot nadelig gevolg dat gedurende een overgangsperiode de
praktijk met verschillende instrumenten geconfronteerd blijft. Daar staat
tegenover dat meer kennis over de werking van de instrumenten in de
praktijk bestaat op het moment dat het bestaande instrumentarium ter
zijde wordt geschoven. De eerste stap zou kunnen bestaan uit een instrument ter vergemakkelijking van het horen van verdachten, getuigen en
deskundigen in het buitenland.3

1

Vergelijk bijvoorbeeld de uitgebreide Titel III
inzake interceptie van telecommunicatie in de
EU rechtshulpovereenkomst 2000.
2
Een stapsgewijze aanpak was ook oorspronkelijk door de Commissie voorzien bij de
indiening van het voorstel voor het kaderbesluit inzake het Europees bewijsverkrijgingsbevel. COM(2003) 688, paragraaf 1.8. van de
toelichting.
3
De EU rechtshulpovereenkomst bevat
bepalingen inzake videoverhoor van getuigen
en deskundigen, maar het verhoor van
verdachten valt hierbuiten. Voorts ontbreken
in veel lidstaten nog de technische middelen
om een verbinding voor videoverhoor tot
stand te brengen. Het Europees aanhoudingsbevel wordt geregeld toegepast met het
uitsluitende doel een verdachte te horen. In dit
licht wordt voorgesteld als eerste stap een
instrument op dit terrein voor te bereiden.

Ongeacht voor welke benadering wordt gekozen, is het bij het opstellen
van een nieuw instrument inzake wederzijdse erkenning van belang te
bezien hoe kan worden vormgegeven aan het evenredigheidsbeginsel. Dit
volgt uit het feit dat wederzijdse erkenning een meer verplichtende vorm
van samenwerking betreft dan wederzijdse rechtshulp en de uitvoerende
staat minder beoordelingsvrijheid laat ten aanzien van de uitvoering van
een buitenlands bevel. Zeker naar mate de bevoegdheid die moet worden
ingezet om het bevel uit te voeren ingrijpender is, ligt het in de rede een
drempel op te nemen met betrekking tot de ernst van het delict waarvoor
het bevel is uitgevaardigd. In beginsel zou moeten worden voorkomen dat
ingrijpende bevoegdheden of bevoegdheden die een groot beslag leggen
op de opsporingscapaciteit moeten worden ingezet voor bagatelzaken. De
lidstaten hebben er alle belang bij dat schaarse opsporingscapaciteit zo
effectief mogelijk wordt gebruikt. Een ander aspect dat van belang wordt
geacht, betreft de rechtsbescherming van personen wier belangen door
de uitvoering van een bevel worden geraakt. Dit kan de verdachte zijn,
maar ook een derde-belanghebbende. Het is daarom van belang
afspraken te maken over de gevallen waarin en de wijze waarop de
betrokkene rechtsmiddelen kan aanwenden. Hierbij moet enerzijds
worden voorkomen dat noch in de uitvoerende noch in de uitvaardigende
staat betrokkene een rechtsmiddel effectief kan aanwenden, anderzijds ligt
het in de rede een «dubbeling» in de rechtsbescherming te voorkomen.
De Nederlandse regering onderschrijft volledig de in het Stockholmprogramma opgenomen stelling dat er behoefte bestaat aan «een nieuwe
aanpak die stoelt op het beginsel van wederzijdse erkenning, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

5

waarbij ook aandacht wordt besteed aan de flexibiliteit van het klassieke
stelsel van wederzijdse rechtshulp». Het beginsel van wederzijdse erkenning brengt met zich mee dat een in een andere lidstaat uitgevaardigd
bevel in beginsel als gelijkwaardig moet worden beschouwd aan een
nationaal bevel en dus in beginsel moet worden erkend en ten uitvoer
gelegd, zonder een inhoudelijke toetsing van de gronden die aan het
bevel ten grondslag liggen en de wijze waarop het bevel tot stand is
gekomen en ongeacht de vraag of volgens het nationale recht van de
uitvoerende staat een dergelijke bevel in een vergelijkbaar geval had
kunnen worden uitgevaardigd. Dit laat onverlet dat er omstandigheden
kunnen zijn waarin de erkenning en tenuitvoerlegging van een buitenlands bevel onaanvaardbaar moet worden geacht. Voor deze omstandigheden zijn in de tot nu toe tot stand gekomen kaderbesluiten – soms lange
– lijsten met specifieke weigeringsgronden opgenomen. De bedoeling was
dat deze specifiek geformuleerde weigeringsgronden een vooruitgang
zouden betekenen ten opzichte van de meer open geformuleerde weigeringsgronden in de rechtshulpverdragen. Het is echter de vraag of deze
vooruitgang ook daadwerkelijk is gerealiseerd en of deze systematiek nu
niet juist tot gebrek aan de gewenste flexibiliteit leidt. In dit verband wil de
Nederlandse regering graag wijzen op de uitleg van het Hof van Justitie
van de Europese Unie van de openbare orde-clausule zoals die bij de
wederzijdse erkenning in het civiele recht werd toegepast. Deze clausule,
die de mogelijkheid biedt de uitvoering van een buitenlands verzoek of
vonnis te weigeren indien deze onverenigbaar is met de openbare orde
van de uitvoerende lidstaat, komt ook voor in de klassieke rechtshulpverdragen. In de zaak Krombach1 bepaalt het Hof dat erkenning en tenuitvoerlegging op grond van de openbare orde-clausule mag worden geweigerd «indien de erkenning of tenuitvoerlegging van de in een andere
verdragsluitende staat gegeven beslissing op onaanvaardbare wijze zou
botsen met de rechtsorde van de aangezochte staat, doordat inbreuk op
een fundamenteel beginsel zou worden gemaakt. Opdat het verbod van
onderzoek van de juistheid van de in den vreemde gegeven beslissing in
acht wordt genomen, zou de inbreuk moeten bestaan in kennelijke schending van een rechtsregel die in de rechtsorde van de aangezochte staat
van essentieel belang wordt geacht, of van een in die rechtsorde als
fundamenteel erkend recht.»
Naar het oordeel van de Nederlandse regering zou het zinvol zijn te onderzoeken of aan flexibiliteit kan worden gewonnen door een aantal van de
specifieke weigeringsgronden die thans in de kaderbesluiten inzake
wederzijdse erkenning zijn opgenomen te schrappen en een meer algemene weigeringsgrond gebaseerd op de hierboven aangehaalde uitspraak
van het Hof op te nemen. In aanvulling daarop zou een zorgvuldige monitoring van de toepassing van een dergelijke weigeringsgrond kunnen
worden overwogen.
4. Zou het volgens u nuttig zijn om het instrument aan te vullen met
niet-wetgevende maatregelen? Zo ja, welke? Waarom?

1

Zaak C-7/98, overweging 37.

Teneinde de strafrechtelijke samenwerking tussen de lidstaten daadwerkelijk te verbeteren, is het van groot belang dat niet slechts wordt volstaan
met nieuwe wetgeving. Aanvullende maatregelen, zowel op Europees als
op nationaal niveau, zijn noodzakelijk. Hierbij wordt gedacht aan opleidingen van rechters, officieren van justitie en advocaten die met de
nieuwe instrumenten worden geconfronteerd. Ook kunnen makkelijk
toegankelijke databases bijdragen aan kennis over de instrumenten, de
status van implementatie in de verschillende lidstaten en de nationale
autoriteiten die bevoegd zijn tot toepassing van de instrumenten. Ook is
het nuttig wanneer nationale experts van de lidstaten van tijd tot tijd
bijeenkomen om praktische problemen die zich voordoen te bespreken en
daarvoor oplossingen te zoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

6

Voorts blijkt in de praktijk dat een goed lopende samenwerking voor een
belangrijk deel afhangt van het feit of de betrokken personen elkaar
kennen, met elkaar kunnen communiceren en overleggen en enige kennis
van elkaars rechtssysteem hebben. Het Europees Justitieel Netwerk en
Eurojust vervullen hierin een belangrijke rol, maar dit is niet voldoende.
Het zou ook goed zijn wanneer ook praktijkgerichte netwerken worden
gevormd door rechters en door advocaten die werkzaam zijn op het
terrein van strafrechtelijke samenwerking. Het European Network of Councils for the Judiciary (ENCJ), de Council of Bars and Law Societies of
Europe (CCBE) en de European Criminal Bar Association (ECBA) spelen
hierbij ook een rol. Ook uitwisselingsprogramma’s van deze beroepsgroepen tussen de lidstaten die frequent met elkaar samenwerken kunnen
bijdragen aan een beter begrip over elkaars rechtssysteem en werkwijze.
Toename van contacten tussen de functionarissen in de strafrechtspleging
zullen het vertrouwen in andere lidstaten vergroten, hetgeen van essentieel belang is voor de uitvoering van het beginsel van wederzijdse erkenning. Talencursussen voor de desbetreffende magistraten zijn eveneens
van belang om rechtstreekse communicatie mogelijk te maken. In dit
verband wil de Nederlandse regering nog het volgende opmerken.
Uitgangspunt bij wederzijdse erkenning is dat de justitiële autoriteiten van
de uitvaardigende staat en van de uitvoerende staat rechtstreeks met
elkaar contact onderhouden zodat onnodige vertraging wordt voorkomen.
In de praktijk blijkt echter dat in sommige gevallen één of enkele centrale
contactpunten waar expertise op het gebied van justitiële samenwerking
en talenkennis aanwezig zijn een grote bijdrage levert aan het vergemakkelijken van de samenwerking. De mogelijkheid dergelijke centrale punten
in te richten moet dus behouden blijven en waar nodig worden aangemoedigd.
5. Moeten er volgens u nog andere kwesties worden behandeld? Zo ja,
welke? Waarom?
De Nederlandse regering maakt graag van de gelegenheid gebruik het
belang van de volgende twee aspecten te onderstrepen.
Nederland acht de evaluatie van bestaande instrumenten met het oog op
het bespreekbaar maken van obstakels die worden ondervonden bij de
toepasssing van die instrumenten van groot belang. Het stemt dan ook tot
tevredenheid dat dit onderwerp deel uitmaakt van het Stockholmprogramma.1 Met dergelijke evaluaties wordt inzichtelijk gemaakt wat werkt
en waar zich problemen voordoen die nadere actie vereisen. Zonodig kan
de informatie uit deze evaluaties de basis vormen voor een impact assessment voor nieuwe regelgeving. In dit kader zou het ook goed zijn wanneer
lidstaten kwantitatieve gegevens bijhouden over de toepassing van de
verschillende instrumenten. Dit geeft een goed inzicht over de daadwerkelijke toepassing en het beslag dat deze toepassing legt op de capaciteit
van de politiële en justitiële autoriteiten. Op basis van deze gegevens
kunnen ook de kosten die de toepassing van de verschillende instrumenten met zich mee brengen beter in kaart worden gebracht.

1

Raadsdocument 17 024/09 CO EUR-PREP 3
JAI 896 POLGEN 229, Paragraaf 1.2.5.

Naast de evaluatie van bestaande instrumenten, hecht Nederland veel
waarde aan een gedegen impact assessment wanneer nieuwe regelgeving wordt overwogen. Een impact assessment dient niet alleen het
probleem en de voorgestelde oplossing in kaart te brengen, maar ook een
goede inschatting te geven van de financiële gevolgen van de voorgestelde regelgeving alsmede van de gevolgen voor de (opsporings)capaciteit van de lidstaten. Voor de uiteindelijke toepassing van de voorgestelde
regeling in de praktijk is het noodzakelijk dat de lidstaten zich van deze
gevolgen bewust zijn en bereid zijn deze ten volle voor hun rekening te
nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

7

2.2. Toelaatbaarheid van bewijs
6. Bent u in beginsel voorstander van het vaststellen van gemeenschappelijke normen inzake bewijsgaring? Waarom?
7. Geeft u er de voorkeur aan algemene normen vast te stellen voor alle
soorten bewijs of om specifiekere normen vast te stellen die aangepast
zijn aan de verschillende soorten bewijs? Waarom?
8. Wanneer gemeenschappelijke normen moeten worden vastgesteld,
aan welke normen denkt u dan? Waarom?
9. Moeten er volgens u nog andere kwesties worden behandeld? Zo ja,
welke? Waarom?
Gemeenschappelijke normen inzake bewijsgaring kunnen bijdragen aan
het vergroten van de toelaatbaarheid van in een andere lidstaat vergaarde
gegevens die als bewijs in een strafzaak worden gebruikt. Zo kunnen
gemeenschappelijke (minimum) kwaliteitseisen ten aanzien van in te
zetten technische hulpmiddelen of methoden voor forensisch onderzoek
bijdragen aan de betrouwbaarheid en bruikbaarheid van de gegevens die
met behulp van die technische hulpmiddelen of dat forensisch onderzoek
zijn verkregen. Het is immers van belang dat de rechter kan vertrouwen
op de betrouwbaarheid van de verkregen gegevens, ook wanneer deze in
het buitenland zijn vergaard. In dit verband zou bijvoorbeeld kunnen
worden gedacht aan training en certificering van opsporingsambtenaren,
technische kwaliteitseisen en protocollering van procedures.
De toelaatbaarheid van bewijs hangt echter niet alleen af van de vraag of
de rechter de verstrekte gegevens betrouwbaar en bruikbaar acht. Het
heeft soms ook te maken met het enkele feit dat de procedures die zijn
gevolgd in het land waar de gegevens zijn vergaard afwijken van de
procedures die gelden in het land waar de strafzaak loopt. Sommige
lidstaten kennen strikte regels voor het vergaren en gebruik van gegevens
die men als bewijs in een strafzaak wil aanwenden. Omdat gegevens die
in het buitenland zijn vergaard niet altijd aan de regels van het land dat
die gegevens als bewijs wil gebruiken voldoen, kan het voorkomen dat
een rechter de verstrekte gegevens uitsluit van bewijs. Teneinde aan dit
probleem tegemoet te komen is binnen de EU afgesproken dat de uitvoerende lidstaat bij het vergaren van de gegevens zoveel mogelijk rekening
zal houden met de formaliteiten en procedures die zijn aangegeven door
de lidstaat die de gevraagde gegevens uiteindelijk in een strafzaak wil
gebruiken.1 Het zou goed zijn in kaart te brengen hoe deze betrekkelijk
recente afspraak in de praktijk werkt en of eventueel resterende
problemen met het opstellen van gemeenschappelijke normen kunnen
worden opgelost.
Ten slotte wijst de Nederlandse regering erop dat het beginsel van wederzijdse erkenning in beginsel ook zijn weerslag dient te krijgen in de
toelaatbaarheid van in een andere lidstaat vergaard bewijsmateriaal. Als
uitgangspunt zou moeten gelden dat de lidstaat die gegevens die in een
andere lidstaat zijn vergaard als bewijs in een strafzaak wil gebruiken, de
wijze waarop die gegeven zijn vergaard, dient te erkennen en de gegevens
niet mag uitsluiten van bewijs op basis van het enkele feit dat de gevolgde
procedure afwijkt van zijn eigen nationale regels. Dit sluit bovendien aan
bij het uitgangspunt dat bij wederzijdse erkenning wordt toegepast, namelijk dat een erkend bevel of vonnis wordt uitgevoerd overeenkomstig het
recht van de uitvoerende staat.
1

Zie artikel 4 van de EU rechtshulpovereenkomst 2000 en artikel 12 van het kaderbesluit
betreffende het Europees bewijsverkrijgingsbevel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 112, nr. 996

8