Geen plaatsingen gesloten jeugdhulp zonder machtiging
kinderrechter
Signalement van de Inspectie Jeugdzorg over gesloten jeugdhulp
Augustus 2015

Probleemschets
In toenemende mate nemen instellingen voor gesloten jeugdhulp jongeren binnen
hun accommodatie op, zonder dat een kinderrechter een machtiging gesloten
jeugdhulp voor deze plaatsing heeft afgegeven. De Inspectie Jeugdzorg vindt deze
plaatsingen onaanvaardbaar, omdat ze in strijd zijn met nationaal en
internationaal recht. Wanneer jongeren zonder een rechterlijke toets gesloten
worden opgenomen schaadt dat hun rechtspositie in belangrijke mate.
De inspectie heeft het afgelopen half jaar de sector gesloten jeugdhulp gevraagd
om met een gezamenlijk gedragen oplossing voor deze situatie te komen. Dit is de
sector niet gelukt. De inspectie verzoekt u daarom met klem om maatregelen te
nemen die ertoe leiden dat instellingen voor gesloten jeugdhulp uitsluitend
jongeren opnemen met een machtiging gesloten jeugdhulp van de kinderrechter.

Toelichting
Gesloten jeugdhulp
Wanneer een jongere kampt met ernstige opgroei- en opvoedproblemen die zijn
ontwikkeling naar volwassenheid in hoge mate belemmeren, zal doorgaans een
intensieve vorm van jeugdhulp met verblijf nodig zijn om hem in staat te stellen
gezond en veilig op te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn
en maatschappelijk te participeren. Om te voorkomen dat de jongere zich aan de
jeugdhulp die hij nodig heeft onttrekt of daaraan door anderen wordt onttrokken
kan gesloten jeugdhulp worden ingezet. Gesloten jeugdhulp is een zeer zware en
intensieve vorm van gespecialiseerde jeugdhulp waarbij de vrijheden van de
jongere worden ingeperkt. Gesloten jeugdhulp is daarom met de nodige juridische
waarborgen omkleed.
Het uitgangspunt van het nationaal en internationaal recht is dat niemand zonder
wettelijke titel en zonder tussenkomst van een rechter in zijn vrijheden mag
worden beperkt of van zijn vrijheid mag worden beroofd. De beoordeling of er
sprake is van ernstige opgroei- en opvoedproblemen die de ontwikkeling van een
jongere naar volwassenheid dusdanig ernstig belemmeren dat jeugdhulp
noodzakelijk is en dat het daarbij noodzakelijk is deze jeugdhulp gesloten te
verlenen om te voorkomen dat de jongere zich anders onttrekt aan de voor hem
noodzakelijke jeugdhulp of door anderen daaraan wordt onttrokken,
Pagina 1 van 3

is uiteindelijk aan de kinderrechter die een machtiging (artikel 6.1.2 Jeugdwet),
spoedmachtiging (artikel 6.1.3 Jeugdwet) of voorwaardelijke machtiging (artikel
6.1.4 Jeugdwet) kan afgeven om een jongere in een gesloten accommodatie te
doen opnemen. Dit geldt ook voor gesloten jeugdhulp in ‘vrijwillig kader’. Een
jongere die samen met zijn ouders instemt of zelf verzoekt om gesloten
jeugdhulp, kan deze vorm van gespecialiseerde jeugdhulp alleen ontvangen met
een machtiging gesloten jeugdhulp van de kinderrechter. Terecht hanteert ook de
Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) dit als uitgangspunt in haar
meest recente factsheet over gesloten jeugdhulp (juni 2015).1

Onderwerp
Signalement gesloten
jeugdhulp
Versie
Augustus 2015

De totale capaciteit aan plaatsen voor gesloten jeugdhulp is in 2015 (1162
plaatsen) gedaald ten opzichte van 2014 (1336 plaatsen). Eén van de
transformatiedoelen is om het gebruik van deze zware en intensieve vorm van
gespecialiseerde jeugdhulp te verminderen en om ervoor te zorgen dat jongeren
minder en korter van deze vorm van jeugdhulp gebruik gaan maken. Hierdoor is
de verwachting dat een verdere daling in de vraag naar gesloten jeugdhulp zal
optreden.
Plaatsingen zonder machtiging
In toenemende mate nemen instellingen voor gesloten jeugdhulp jongeren op
binnen hun accommodatie zonder dat een kinderrechter daarvoor een machtiging
gesloten jeugdhulp heeft afgegeven. De inspectie kan geen exacte opgave doen
van het aantal jongeren dat op deze manier gesloten is geplaatst. De sector zelf
geeft in alle openheid aan dat deze plaatsingen voorkomen en in aantal toenemen.
De door de sector genoemde redenen voor deze plaatsingen zijn voor een
belangrijk deel bedrijfseconomisch van aard. Door een daling van de vraag naar
gesloten jeugdhulp plaatsen dreigt leegstand, waardoor de continuïteit van
instellingen in gevaar kan komen. Met het opnemen van jongeren zonder
machtiging gesloten jeugdhulp kan deze leegstand volgens de sector voor een
deel gecompenseerd worden.
Verder noemen instellingen als reden dat het voor jongeren goed is om de
overgang van gesloten naar open jeugdhulp meer geleidelijk te laten verlopen. De
inspectie is hier ook een voorstander van en doelt met dit signalement niet op de
jongeren met een machtiging die hun laatste fase elders in een open residentiële
voorziening doorbrengen waar geen vrijheidsbeperkende maatregelen worden
toegepast. Het gaat de inspectie expliciet om de jongeren die vanaf de start
zonder machtiging –al dan niet in vrijwillig kader- in een accommodatie voor
gesloten jeugdhulp worden opgenomen.
Naast de hierboven geschetste situatie dat jongeren zonder machtiging gesloten
jeugdhulp in een instelling voor gesloten jeugdhulp verblijven, kan deze situatie
zich ook voordoen op de scholen behorend bij deze instellingen. De scholen
bevinden zich vrijwel altijd op het terrein van de instelling of binnen hetzelfde
gebouw.

1

Factsheet gesloten jeugdhulp; Jeugdwet: plaatsing gesloten jeugdhulp vrijwillig kader.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten, juni 2015.

Pagina 2 van 3

Internationale verdragen, Grondwet en NPM
Het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK), het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM) en de Grondwet dienen naast de Jeugdwet als uitgangspunt
voor het toezicht van de inspectie. Dit geldt ook voor de beoordeling van deze
situatie waarin jongeren zonder machtiging gesloten worden opgenomen. In het
IVRK, EVRM en de Grondwet zijn verschillende bepalingen opgenomen die ingaan
op de legitieme gronden voor vrijheidsbeneming en de inzet van
vrijheidsbeperkende maatregelen.

Onderwerp
Signalement gesloten
jeugdhulp
Versie
Augustus 2015

Verder is voor Nederland op 28 oktober 2010 het Facultatief Protocol bij het VNverdrag tegen foltering in werking getreden. Dit protocol wordt aangeduid als
OPCAT. Nederland heeft invulling gegeven aan het OPCAT door aanwijzing van
een Nationaal Preventie Mechanisme (NPM). De Inspectie Jeugdzorg maakt
onderdeel uit van het Nederlandse NPM. Een NPM fungeert als verlengstuk van het
internationale toezicht ter voorkoming van foltering en onmenselijke of
vernederende behandeling van ingesloten personen. Het NPM bezoekt regelmatig,
al dan niet aangekondigd, plaatsen waar mensen worden vastgehouden en
rapporteert daarover. Daarnaast adviseert het de overheid over regelgeving en
beleid rondom dit onderwerp. Ook in de hoedanigheid van NPM-lid wijst de
inspectie u er op dat het plaatsen van jongeren in instellingen voor gesloten
jeugdhulp zonder dat daar een machtiging gesloten jeugdhulp van de
kinderrechter aan ten grondslag ligt, in strijd is met internationaal recht.

Maatregelen en vervolg
De inspectie vindt het onaanvaardbaar dat jongeren zonder een machtiging
gesloten jeugdhulp van de kinderrechter in een accommodatie voor gesloten
jeugdhulp worden geplaatst. De inspectie heeft het afgelopen half jaar de sector
gesloten jeugdhulp gevraagd om met een gezamenlijk gedragen oplossing voor
deze situatie te komen. Dit is de sector niet gelukt. De inspectie verzoekt u
daarom met klem om een einde te maken aan deze onwenselijke situatie en
maatregelen te nemen die ertoe leiden dat instellingen voor gesloten jeugdhulp
uitsluitend jongeren opnemen met een machtiging gesloten jeugdhulp van de
kinderrechter.
De inspectie is voornemens om vanaf 1 januari 2016 hierop te handhaven. Deze
datum is gekozen om betrokkenen de kans te geven een alternatieve plek te
zoeken voor de jongeren die zonder machtiging gesloten jeugdhulp opgenomen
zijn in een accommodatie voor gesloten jeugdhulp. Direct handhaven zou niet in
het belang van de betreffende jongeren zijn.
Voor de inspectie zal het uitgangspunt zijn dat voor alle jongeren die in een
gesloten accommodatie verblijven een machtiging gesloten jeugdhulp is
afgegeven. In het geval dat jongeren zonder een dergelijke machtiging op de
school behorend bij de instelling voor gesloten jeugdhulp worden geplaatst,
verwacht de inspectie hiervoor een specifiek plan aan te treffen bij de instellingen.

Pagina 3 van 3