Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 250

Wijziging van de Wet op het notarisambt naar
aanleiding van de evaluatie van die wet,
alsmede regeling van enkele andere
onderwerpen in die wet en wijziging van de Wet
op het centraal testamentenregister

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 24 september
2009 en het nader rapport d.d. 27 november 2009, aangeboden aan de
Koningin door de staatssecretaris van Justitie. Het advies van de Raad van
State is cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 20 juli 2009, no. 09.001964, heeft Uwe Majesteit, op
voordracht van de Minister van Justitie, bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van de Wet op het
notarisambt naar aanleiding van de evaluatie van die wet, alsmede de regeling
van enkele andere onderwerpen en wijziging van de Wet op het centraal
testamentenregister, met memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel bevat een aantal voorstellen om de integriteit en kwaliteit van
het notariaat te bevorderen. Hiertoe vindt een versterking van het toezicht op
het notariaat plaats. Verder wordt een scheiding aangebracht in het toezicht en
het tuchtrecht. Daarnaast bevat het wetsvoorstel een voorstel tot invoering van
de toegevoegd notaris, dat dient ter vervanging van het wetsvoorstel notaris in
dienstbetrekking2. Tevens bevat het voorstel een wijziging van de Wet op het
centraal testamentenregister om het beheer van het testamentenregister over
te dragen aan de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (hierna: KNB) en de
invoering van landelijke bewaarplaatsen voor de archivering van protocollen.
De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar maakt
opmerkingen over het toezicht, de uitbreiding van de taken van het Bureau
Financieel Toezicht, de verhouding tot de kaderwet zelfstandige bestuursorganen, doorbreking van de geheimhoudingsplicht, de boete als tuchtrechtelijke
sanctie, de relatie tussen cliënt en notaris en de stille bewindvoering. Hij is van
oordeel dat in verband daarmee aanpassing van het voorstel wenselijk is.

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.
2
Kamerstukken 30 350.

KST138546
0910tkkst32250-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Kernfunctie van de notaris is het verschaffen van rechtszekerheid door
vastlegging in akten van uiteenlopende rechtsverhoudingen. De notaris treedt
in deze functie als onpartijdige deskundige op. De Nederlandse samenleving is
ermee gediend dat de notaris deze rol kan blijven vervullen. Aan de persoon
die het ambt van notaris bekleedt, mogen en moeten dan ook hoge eisen
worden gesteld als het gaat om integriteit, onafhankelijkheid en bekwaamheid.
De notaris bekleedt een publiek ambt en is tegelijkertijd professioneel
dienstverlener die opereert op een markt. Deze dubbele positie kan onder druk
van marktwerking tot «uitglijders» leiden. Om die zoveel mogelijk te
voorkomen is een samenstel van maatregelen nodig, gericht op de bevordering van de genoemde eisen die aan een notaris mogen en moeten worden
gesteld. Dit samenstel van maatregelen – onder punt 1 aangeduid als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

1

«toezicht» – moet stevig en eenduidig zijn. Vanuit dat oogpunt oordeelt de
Raad het wetsvoorstel.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 20 juli 2009, nr.
nr. 09.001964, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 24 september 2009, nr. W03.090258/II, bied ik U hierbij
aan.
Naar aanleiding van het advies van de Raad van State moge ik het volgende
opmerken.
1. Toezicht
Het wetsvoorstel bevat een vorm van algemeen toezicht dat mede preventief
van aard is, dat ook ziet op de integriteit van de notaris en dat niet wordt
beperkt door het notariële beroepsgeheim.
Het toezicht op het notariaat is op dit moment als volgt ingericht.
Het algemene toezicht op het notariaat ligt thans bij de kamers van toezicht1.
De kamers van toezicht zijn tevens belast met het tuchtrecht2. Aan de voorzitter
van een kamer komen onderzoeksbevoegdheden toe. In de woorden van de
memorie van toelichting bij de huidige Wet op het notarisambt (hierna: Wna)
fungeren de kamers van toezicht mede als bewakers van de goede gang van
zaken in het notariaat en van de eer en stand van het ambt3. De ambtenaren
van de rijksbelastingdienst hebben de plicht om informatie betreffende de
persoon of zaken van een notaris of kandidaat-notaris die tot een tuchtrechtelijke maatregel aanleiding kan geven, terstond door te geven aan de voorzitter
van de kamer van toezicht.
Het Bureau Financieel Toezicht (hierna: BFT) is onder de huidige Wna belast
met het financieel toezicht op het notariaat. Het BFT houdt toezicht op de
naleving door de notaris van zijn financiële verplichtingen en administratie4,
alsmede de samenwerkingsverordening en administratieverordening5.
Daarnaast oefent het BFT ook het toezicht uit in het kader van de Wet ter
voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (hierna: Wwft).
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (hierna: KNB) heeft verordenende
bevoegdheden. De verordeningen betreffen onder andere de gedrags- en
beroepsregels, toezicht op de kwaliteit en de financiële administratie6. De
verordeningen behoeven de goedkeuring van de Minister van Justitie. Naast
de KNB zien de kamers van toezicht toe op de naleving van de
KNB-verordeningen.
De ringvoorzitter is in eerste aanleg belast met klachten met betrekking tot
declaraties7. De Nationale ombudsman is bevoegd kennis te nemen van
klachten tegen notarissen, voor zover het gaat om ambtshandelingen.

1

Artikel 96, eerste lid, Wna.
Niet alleen cliënten kunnen een klacht
indienen maar ook het bestuur van de KNB en
de voorzitter van de BFT kunnen de voorzitter
verzoeken een onderzoek in te stellen.
3
Kamerstukken II 1994/95, 23 706, nr. 3,
blz. 60.
4
De artikelen 23, 24 en 25, eerste lid en
tweede lid, derde volzin Wna.
5
Artikel 18, tweede lid, en 24, derde lid Wna.
6
Zie de artikelen 18, tweede lid, 24, derde
lid, en 61, tweede lid.
7
Artikel 55, tweede lid, Wna.
8
Zie het rapport «Toezicht notariaat» van de
Werkgroep Toezicht notariaat onder leiding
van A.H. van Delden, november 1999.
9
Zie het rapport van de Evaluatiecommissie
onder leiding van A. Hammerstein: «Het beste
van twee werelden», september 2005,
blz. 51.
10
Het voorgestelde artikel 110, eerste lid,
Wna.
11
Het voorgestelde artikel 111c Wna.
2

In november 1999 heeft de Werkgroep Toezicht notariaat (hierna: de
Werkgroep) het functioneren van het toezicht op het notariaat geanalyseerd8.
De Werkgroep concludeerde dat het toezicht op het notariaat verbrokkeld is.
Deze verbrokkeling bergt het gevaar van ondoorzichtigheid in zich. Eenduidige
aansturing, prioriteitstelling en doelmatigheid worden eerder belemmerd dan
bevorderd. Ook de klachtbehandeling is verbrokkeld (kamers van toezicht,
KNB, ringvoorzitter en Nationale Ombudsman). De Commissie Evaluatie Wet
op het notarisambt (hierna: commissie Hammerstein) onderschrijft in haar
rapport deze bevindingen9. Volgens de Werkgroep dient gestreefd te worden
naar een systeem van goed gecoördineerd, integraal toezicht met een
samenhangend stelsel van op elkaar afgestemde preventieve en repressieve
elementen, waarbij interne kwaliteitsbewaking een belangrijk preventief
element kan zijn.
Het wetsvoorstel brengt een wijziging in het toezicht door het algemene
toezicht over te laten gaan van de kamers van toezicht naar het BFT10. De
algemene toezichthoudende taak van het BFT omvat zowel preventief als
repressief toezicht. Om te verduidelijken dat de kamers van toezicht geen
algemeen toezicht meer houden worden zij voortaan kamers voor het notariaat
genoemd.
Aan de ambtenaren van de rijksbelastingdienst wordt de verplichting opgelegd
om informatie die tot een klacht aanleiding kan geven, terstond door te geven
aan het BFT11. Het kwaliteitstoezicht van de KNB wordt verstevigd doordat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

2

daartoe door de KNB aangewezen deskundigen bevoegdheden van een
toezichthouder uit de Algemene wet bestuursrecht toegekend krijgen.
Het wetsvoorstel voorziet verder in een verordening betreffende de inrichting
van een klachten- en geschillenregeling. Blijkens de toelichting omvat de
geschillenregeling tevens een geschillencommissie voor de beslechting van
geschillen tussen cliënt en notaris, waarbij het bijvoorbeeld gaat om declaratiegeschillen1. Het wetsvoorstel voorziet voorts in een Commissie toegang
notariaat die de persoonlijke geschiktheid van de kandidaten voor notaris en
toegevoegd notaris gaat beoordelen2.
De Raad constateert dat met het wetsvoorstel een aantal van de door de
Werkgroep toezicht notariaat en de commissie Hammerstein gesignaleerde
knelpunten worden opgelost. Zo worden de 19 kamers van toezicht teruggebracht tot vijf op ressortniveau om de slagvaardigheid van de tuchtkamers te
vergroten. Om de uitoefening van de taken van de tuchtkamers, de KNB en het
BFT en hun onderlinge samenwerking te vergemakkelijken wordt voorzien in
een centraal register3.
Zoals de Werkgroep toezicht notariaat reeds heeft opgemerkt vloeit de
verbrokkeling van toezicht voort uit het feit dat er nogal wat met toezicht op
het notariaat als geheel en op de individuele notaris belaste instanties zijn. De
Raad maakt een tweetal opmerkingen.
In de eerste plaats blijkt uit het wetsvoorstel en de toelichting onvoldoende
wat de verhouding is van de toezichtstaak van het BFT ten opzichte van het
tuchtrecht en ten opzichte van het toezicht van de KNB. Het tuchtrecht ziet op
de beroepsethiek, maar de formulering van de toezichtstaak van het BFT in
artikel 110 is dusdanig ruim dat toezicht op de beroepsethiek er ook onder valt.
Daar komt bij dat ook de KNB kwaliteitstoezicht uitoefent. De onderlinge
verhouding tussen het toezicht van de KNB en het BFT is onvoldoende
duidelijk. Zo rijst bijvoorbeeld de vraag of het BFT inzage mag hebben in de
dossiers over het door de KNB uitgeoefende kwaliteitstoezicht die bij de KNB
berusten. Dubbel toezicht op de kwaliteit van de ambts- en beroepsuitoefening
door de notaris dient naar het oordeel van de Raad te worden vermeden.
In de tweede plaats valt de overlap in klachtenbehandeling op, aangezien naast
de voorgestelde geschillencommissie er nog drie instanties zijn die zich met
klachtbehandeling bezighouden (kamers voor het notariaat, KNB, Nationale
ombudsman).
De Raad adviseert het toezicht op het notariaat verder te stroomlijnen zodat
overlap van toezicht zoveel mogelijk wordt voorkomen. In ieder geval zou de
klachtenbehandeling geconcentreerd kunnen worden, bijvoorbeeld bij de
voorgestelde geschillencommissie. De Raad adviseert het voorstel in deze zin
aan te passen.
1. De toezichtstaak van het Bureau Financieel toezicht (hierna: BFT) zal in de
toekomst bestaan uit het uitoefenen van toezicht op de naleving van de
voorschriften vastgesteld bij het krachtens de Wet op het notarisambt (hierna:
Wna). Dit is toezicht in de zin van titel 5.2. van de Algemene wet op het
bestuursrecht (hierna: Awb) en heeft een algemeen en preventief karakter. Het
BFT is de enige instantie die dergelijke toezicht zal gaan uitoefenen. Doel van
dat toezicht door de BFT is het bevorderen van de naleving van de beroepsnormen en -regels. Terecht merkt de Raad op dat de toezichtstaak zo is
geformuleerd dat ook de eerbiediging van de beroepsethiek onder de
reikwijdte van dat toezicht valt. Naar aanleiding van het constateren van een
overtreding kan het BFT een klacht indienen bij de tuchtrechter, die belast is
met de handhaving van de beroepsnormen enregels. Een uitzondering is
gemaakt voor overtredingen van voorschriften van administratieve aard,
waarvoor het BFT eventueel zelf sanctionerend kan optreden door middel van
het opleggen van een bestuurlijke boete of dwangsom. Het toezicht door het
BFT dient tot preventie van overtredingen en dient bij de constatering van
overtredingen als voorfase voor de tuchtrechtelijke handhaving van de Wna.
Naar aanleiding van het advies van de Raad is de redactie van het voorgestelde artikel 110, eerste lid, Wna aangepast en is het voorgestelde artikel 111b
Wna aangevuld met een nieuw eerste lid, waarin het verband tussen het
toezicht door het BFT en de tuchtrechtspraak tot uitdrukking wordt gebracht.
1
2
3

Het voorgestelde artikel 55 Wna.
De voorgestelde artikelen 8 en 30c Wna.
Voorgestelde artikel 5 Wna.

De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (hierna: KNB) is niet belast met
het uitoefenen van toezicht in bovengenoemde zin, maar op grond van artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

3

61 Wna belast met de bevordering van de kwaliteit van de beroepsuitoefening,
hetgeen mede de zorg voor de eer en het aanzien van het ambt omvat. De taak
van de KNB om intercollegiale toetsen binnen de beroepsgroep uit te laten te
voeren, ter bevordering van de kwaliteit van de beroepsuitoefening, dient
nadrukkelijk te worden onderscheiden van het toezicht dat zal worden
uitgeoefend door het BFT. Hoewel de naleving van de beroepsnormen en
-regels uiteraard een belangrijk aspect is van de kwaliteit van de beroepsuitoefening, heeft dit laatste begrip een ruimere reikwijdte. Voorts is de kwaliteitstoetsing door de KNB gericht op het verkrijgen van inzicht in de kwaliteit van
de beroepsuitoefening, zowel wat betreft individuele notarissen als de
beroepsgroep in het algemeen. De kwaliteitstoetsing door de KNB, ter
uitvoering van de taak tot kwaliteitsbevordering vanuit de eigen beroepsorganisatie, heeft als afzonderlijke activiteit naast het toezicht van het BFT een
belangrijke meerwaarde. Een belangrijk kenmerk van de kwaliteitstoetsing is
het intercollegiale karakter, waarbij de toetsing gericht is op verbetering van de
kwaliteit van de beroepsuitoefening door middel van begeleiding van en
samenwerking met de individuele beroepsbeoefenaar. Deze situatie verschilt
wezenlijk van de verhouding tussen een ondertoezichtgestelde en de
toezichthouder.
Gezien het hiervoor beschreven doel en eigensoortige karakter van de
intercollegiale kwaliteitstoetsing is het van belang dat deze taak autonoom van
het toezicht kan worden uitgevoerd en geen verlengstuk wordt van dat
toezicht. In dit verband was dan ook in de memorie van toelichting van het
voorgelegde ontwerpwetsvoorstel reeds aangeven dat het BFT geen inzage
kan vorderen bij de KNB in individuele toetsingsdossiers. Wel is de KNB
bevoegd om informatie uit die dossiers met het Bureau te delen, zonder
daarbij beperkt te worden door de afgeleide geheimhoudingsplicht. In de
toelichting is aangeven dat een goede onderlinge samenwerking tussen KNB
en het BFT is aangewezen. Naar aanleiding van het advies van de Raad is de
memorie van toelichting op dit punt aangevuld en verduidelijkt.
Naar aanleiding van de opmerking van de Raad dat er overlap zal zijn bij de
behandeling van klachten, is de regeling van de indiening van een klacht bij de
kamer voor het notariaat aangevuld met de mogelijkheid voor de voorzitter
van de kamer voor het notariaat om een klacht te verwijzen naar de geschillencommissie. Het ligt in de rede in de verordening van de KNB waarin de
geschillencommissie nader zal worden geregeld, zal voorzien in een
omgekeerde regeling. De KNB is niet belast met de behandeling van klachten.
Wel speelt de KNB veelal een bemiddelende rol tussen cliënten die zich met
een klacht tot de KNB wenden en de betrokken notaris. Wat de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van de behandeling van klachten
tegen notarissen betreft, kan worden gewezen op de in verband met de
introductie van de geschillencommissie voorgestelde wijziging van artikel 16a
Wna, waarbij hoofdstuk 9 Awb ten aanzien van de werkzaamheden van de
notaris buiten toepassing wordt verklaard. Hoofdstuk 9 Awb ziet zowel op een
interne klachtenregeling bij bestuursorganen, als op de externe klachtenregeling bij de Nationale ombudsman. Ook deze laatste is dan op de notaris niet
meer van toepassing. Met name op dit laatste punt is de memorie van
toelichting bij deze wijziging naar aanleiding van het opmerking van de Raad
aangevuld.
2. Uitbreiding van de taken van het BFT

1

Kamerstukken II 2007/08, 25 268, nr. 60.

a. Verhouding tot de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen
Het BFT is een zelfstandig bestuursorgaan in de zin van de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen (hierna: Kaderwet)1. Uit het wetsvoorstel, noch
uit de toelichting daarop blijkt dat de toepasselijkheid van de Kaderwet
onderkend is. Ingevolge artikel 3, tweede lid, Kaderwet dient de uitbreiding van
taken te worden getoetst aan de instellingseisen van artikel 3, eerste lid, van de
Kaderwet. Op grond hiervan kan een zelfstandig bestuursorgaan uitsluitend
met andere taken worden belast, indien er a) behoefte is aan onafhankelijke
oordeelsvorming op grond van specifieke deskundigheid, b) sprake is van
strikt regelgebonden uitvoering in een groot aantal individuele gevallen, en c)
participatie van maatschappelijke organisaties in verband met de aard van de
betrokken bestuurstaak bijzonder aangewezen moet worden geacht. Voorts is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

4

het wetsvoorstel niet mede ondertekend door de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties1.
De Raad adviseert het wetsvoorstel alsnog met de Kaderwet in overeenstemming te brengen.
b. Exploitatiekosten BFT
Ingevolge artikel 111 Wna subsidieert de Minister van Justitie de exploitatiekosten van het BFT. Nu de taken van het BFT aanmerkelijk worden uitgebreid,
is het aannemelijk dat de exploitatiekosten van het BFT zullen stijgen. In de
memorie van toelichting ontbreekt evenwel een financiële paragraaf. De Raad
adviseert daarin alsnog te voorzien en daarin in te gaan op de exploitatiekosten van het BFT.
c. Naam
De bestaande naam van het BFT wordt gehandhaafd. Deze naam dekt niet
meer de lading door de voorgestelde uitbreiding van de taken van het BFT.
Gesuggereerd is wel het BFT te herdopen tot «Bureau toezicht notariaat en
gerechtsdeurwaarders».
De Raad adviseert de naamgeving van het BFT af te stemmen op de taken die
het volgens het voorstel gaat uitoefenen.
2a. In tegenstelling tot hetgeen de Raad bij de opstelling van zijn advies heeft
verondersteld, is de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen (hierna: de
kaderwet) niet van toepassing op het BFT. Ingevolge artikel 2, tweede lid, van
de kaderwet is deze alleen van toepassing op zelfstandige bestuursorganen,
ingesteld voor de inwerkingtreding van de kaderwet, indien dit in de desbetreffende regeling is bepaald. Een dergelijke bepaling ontbreekt op dit moment in
de Wna. Het voornemen is echter wel om het BFT in de toekomst onder de
werking van de kaderwet te brengen, door opname van de benodigde
wetswijziging in een verzamelwetsvoorstel dat dit zal bewerkstelligen voor een
aantal zelfstandige bestuursorganen die onder de verantwoordelijkheid vallen
van de Minister en Staatssecretaris van Justitie2. Dit verzamelwetsvoorstel zal
in de loop van 2010 de Tweede Kamer bereiken. Mocht het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van de evaluatie van het functioneren van het BFT (zie hierna
onder punt 2c) echter aanleiding geven tot een wetgevingstraject dat eerder
zijn beslag krijgt dan het genoemde verzamelwetsvoorstel, dan zal het BFT
reeds bij die gelegenheid onder de werking van de kaderwet worden gebracht.
Overigens kan met betrekking tot de door de Raad gesignaleerde taakuitbreiding van het BFT worden opgemerkt dat deze reeds belast is met het
houden van (financieel) toezicht op het notariaat. De reikwijdte van het toezicht
door het BFT wordt met dit wetsvoorstel verruimd, waarbij voor de bevoegdheden als toezichthouder wordt aangesloten bij het wettelijk kader in de Awb.
2b. Naar aanleiding van de opmerking van de Raad is het algemeen deel van
de memorie van toelichting aangevuld met een financiële paragraaf.

1

Artikel 6 Kaderwet.
Brief van de Minister en de Staatssecretaris
van Justitie van 31 januari 2008,
Kamerstukken II 2007/08, 25 268, nr. 60.
3
Brief van de Staatssecretaris van Justitie van
16 september 2009, Kamerstukken II
2009/10, 29 911, nr. 33.
4
Artikel 94, tweede lid, Wna (onderdeel PP)
en artikel 111a, derde lid, Wna (onderdeel
CCC). Zie ook de Verordening op de kwaliteit
van de KNB, d.d. 24 september 2008, waarin
de geheimhoudingsplicht wordt doorbroken.
Deze verordening krijgt een wettelijke
grondslag in artikel 61a, derde lid, Wna.
5
Zie het rapport van de parlementaire
werkgroep Verwevenheid onder- en bovenwereld, oktober 2008, alsmede de op 18 mei
2009 gehouden hoorzitting.
2

2c. Met het oog op de evaluaties van zowel het functioneren van het BFT als
van de tuchtrechtelijke handhaving van de Wet ter voorkoming van witwassen
en financieren van terrorisme (hierna: Wwft) en de eventueel daaruit voortvloeiende consequenties voor het takenpakket van het BFT, is op dit moment
afgezien van naamswijziging van het BFT. De desbetreffende onderzoeksrapporten zijn naar de Tweede Kamer gezonden en het voornemen is om in begin
2010 daarover een reactie van het kabinet uit te brengen3.
3. Doorbreking geheimhoudingsplicht
In het wetsvoorstel wordt ten behoeve van het toezicht en het tuchtrecht de
geheimhoudingsplicht doorbroken4. Een dergelijke doorbreking van de
geheimhoudingsplicht bestaat nog niet ten aanzien van het toezicht en het
tuchtrecht op de andere beroepsgroepen met een geheimhoudingsplicht en
een daaruit voortvloeiend verschoningsrecht, zoals advocaten en medici. De
vraag rijst in hoeverre van deze doorbreking van de geheimhoudingsplicht van
notarissen precedentwerking kan uitgaan ten opzichte van genoemde andere
beroepsgroepen De Raad merkt in dit verband op dat op dit moment in het
parlement een meer algemene discussie wordt gevoerd over de inperking van
de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht5. De Raad mist in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

5

toelichting een beschouwing in breder perspectief over de ontwikkelingen met
betrekking tot de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht van andere
geheimhoudingsplichtigen aan wie een verschoningsrecht toekomt. Hij
adviseert de toelichting aan te vullen met de relatie tussen de in dit
wetsvoorstel voorgestelde doorbreking van de geheimhoudingsplicht en de
bredere discussie die hierover gaande is.
3. Het is juist dat er op dit moment in het parlement een discussie wordt
gevoerd over de inperking van de geheimhoudingsplicht. De discussie over de
geheimhoudingsplicht staat in verband met het bredere onderwerp van het
toezicht op beoefenaars van de juridische beroepen, die naast de notarissen
ook betrekking heeft op de gerechtsdeurwaarders en de advocaten. Ik beraad
mij op dit moment op een visie op het toezicht op de gerechtsdeurwaarders en
advocaten, mede naar aanleiding van de uitgangspunten in dit wetsvoorstel.
4. Boete als tuchtmaatregel
Zowel de werkgroep toezicht notariaat als de commissie Hammerstein
adviseerden tot uitbreiding van het aantal tuchtmaatregelen, waaronder de
invoering van de boete als tuchtrechtelijke sanctie. In het rapport «Beleidsuitgangspunten wettelijk geregeld tuchtrecht»1 (hierna: rapport Huls) is eveneens
geadviseerd om de geldboete als tuchtrechtelijke maatregel te introduceren in
alle tuchtrechtelijke regelingen. Met het opnemen van deze bevoegdheid kan
een effectievere rechtsbescherming van gelaedeerden worden bevorderd.
Deze aanbeveling wordt blijkens de memorie van toelichting betrokken bij de
invoering van de uniforme, wettelijke regeling voor het tuchtprocesrecht naar
aanleiding van het rapport Huls2. De Raad ziet niet in waarom nog langer
gewacht moet worden met het invoeren van de voorgestelde maatregel. Een
dergelijke tuchtrechtelijke sanctie bestaat reeds voor de deurwaarder3. De
Raad is van oordeel dat het met het oog op een effectievere rechtsbescherming de voorkeur geniet deze maatregel zo spoedig mogelijk te
introduceren.
Tegen deze achtergrond adviseert de Raad het wetsvoorstel op dit punt aan te
vullen.
4. Het advies van de Raad om, vooruitlopend op de invoering van de uniforme
wettelijke regeling voor het tuchtprocesrecht naar aanleiding van het rapport
Huls, de boete als tuchtrechtelijke maatregel reeds bij gelegenheid van dit
wetsvoorstel voor het notariële tuchtrecht in te voeren, is opgevolgd. Het
wetsvoorstel en de memorie van toelichting zijn daartoe aangevuld – zie de
aanvulling van de wijziging van artikel 103 Wna en het voorgestelde nieuwe
artikel 103a Wna, met bijbehorende toelichting.

1

Rapport van de werkgroep tuchtrecht,
7 december 2006, blz. 28.
2
Zie het rapport van de werkgroep tuchtrecht,
«Beleidsuitgangspunten wettelijk geregeld
tuchtrecht», 7 december 2006.
3
Artikel 40 Gerechtsdeurwaarderswet.
4
Grondslag van het verschoningsrecht is
gelegen in het maatschappelijk belang dat een
ieder zich vrijelijk en zonder vrees voor
openbaarmaking van het toevertrouwde om
bijstand en advies tot de verschoningsgerechtigde moet kunnen wenden.
5
Zie memorie van toelichting, artikelsgewijze
toelichting op onderdeel O (artikel 21 Wna).

5. Relatie cliënt – notaris
Op grond van de Wwft heeft de notaris de plicht de identiteit van de cliënt te
controleren en ongebruikelijke transacties te melden. Deze wet (voorheen Wet
MOT) bracht aldus een wijziging in de traditionele relatie tussen notaris en
cliënt dat hetgeen de cliënt de notaris toevertrouwde, niet werd geopenbaard4.
Het wetsvoorstel brengt nog een aantal veranderingen teweeg in de relatie
cliënt en notaris. Zo krijgt de notaris in afwijking van de ministerieplicht de
plicht om zijn diensten te weigeren niet alleen wanneer hij de overtuiging heeft
dat de gevraagde werkzaamheden onrechtmatig zijn, maar ook wanneer hij dit
vermoedt. Aldus voorziet het wetsvoorstel in een verruiming van de weigeringsplicht. Daarnaast wordt de geheimhoudingsplicht ten behoeve van het
tuchtrecht en het toezicht doorbroken. Beide voorstellen zijn van invloed op de
relatie tussen de cliënt en de notaris. De traditionele relatie dat «vertrouwelijke
mededelingen van de cliënt bij de notaris veilig zijn» wordt verder aan banden
gelegd. In de toelichting wordt hier wel aandacht aan besteed, maar alleen ten
opzichte van de cliënten die misbruik beogen te maken van de bijzondere
positie van de notaris5. Ook ten opzichte van alle andere cliënten zal de relatie
tussen notaris en cliënt veranderen, nu de geheimhoudingsplicht van de
notaris wordt gerelativeerd en de professionele argwaan groter zal zijn. De
Raad adviseert in de toelichting in te gaan op de wijzigingen in de relatie
tussen de notaris en het gros van zijn cliënten, die naar mag worden verondersteld geen onbehoorlijke bedoelingen hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

6

5. Zoals de Raad terecht opmerkt, hebben de in het wetsvoorstel voorgestelde
wijzigingen ten aanzien van de geheimhoudingsplicht en de weigeringsplicht
van de notaris gevolgen voor de (traditionele) relatie tussen de notaris en zijn
cliënt. Naar aanleiding van de opmerking van de Raad is paragraaf 2.5 van het
algemeen deel van de memorie van toelichting aangevuld.
6. Stille bewindvoering
In het voorgestelde artikel 25a Wna wordt geregeld dat de voorzitter van de
kamer voor het notariaat, ambtshalve naar aanleiding van een klacht dan wel
op verzoek van de KNB of het BFT, voor een periode van maximaal een jaar
een stille bewindvoerder kan benoemen bij slechte bedrijfsvoering. Dit
voorstel is opgenomen op aanbeveling van Commissie Hammerstein. Deze
commissie heeft daarbij opgemerkt dat deze persoon bevoegdheden op het
vlak van de bedrijfsvoering zouden moeten toekomen. De Raad wijst erop dat
het wetsvoorstel niets regelt omtrent de taak en bevoegdheden van de stille
bewindvoerder zoals bijvoorbeeld wel in de faillissementswet is gedaan.
De Raad beveelt aan het wetsvoorstel in dit licht aan te passen.
6. Naar aanleiding van de opmerking van de Raad is het voorgestelde artikel
25b Wna aangevuld met een expliciete taakopdracht voor de stille bewindvoerder. Er is echter niet voorzien in eigenstandige bevoegdheden voor de
bewindvoerder op het vlak van de bedrijfsvoering. Voor het doel dat met
opname van een specifieke vorm van stille bewindvoering in de Wna is
gediend, volstaat de bevoegdheid tot het geven van bindende aanwijzingen
aan de notaris, opdat deze zonodig bij zijn bedrijfsvoering kan worden
begeleid. Een regeling die meer ingrijpender bevoegdheden voor een stille
bewindvoerder mogelijk zou maken, zou de reikwijdte van de Wna en van dit
wetsvoorstel te buiten gaan.
7. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies
behorende bijlage.
7. De redactionele kantekeningen in de bijlage bij het advies van de Raad zijn
overgenomen.
8. Overige wijzigingen.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om het wetsvoorstel op enkele andere
punten te wijzigen of aan te vullen. In de voorgestelde tekst van artikel 5 Wna
zijn de gegevens in het register worden opgenomen nu in algemene zin
aangeduid in het eerste lid en is de delegatiegrondslag in het vijfde lid
aangepast zodat de precieze wijze van vastlegging in het register bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur kan worden bepaald. Daarnaast is
de regeling in het vierde lid omtrent de openbaarheid van gegevens aangevuld
ten aanzien van door de tuchtrechter op te leggen maatregelen van orde.
De voorgestelde tekst van artikel 8, zesde lid, Wna is aangevuld met een
termijn voor het uitbrengen van advies.
De voorgestelde wijziging van artikel 14 Wna is aangevuld met de verplichting
voor de griffiers van de gerechten om relevante rechterlijke beslissingen door
te geven aan de kamer voor het notariaat, de KNB en het Bureau. Deze
bepaling is analoog aan de al eerder voorgestelde tekst van artikel 26, derde
lid, Wna.
Ter versterking van het financiële toezicht is het wetsvoorstel aangevuld met
een rechtsgrondslag voor het vaststellen van een meldingsplicht ten aanzien
van gebeurtenissen die aanmerkelijke nadelige gevolgen kunnen hebben voor
de financiële positie van de notaris. Deze rechtsgrondslag is opgenomen in het
voorgestelde artikel 25a Wna.
In de voorgestelde tekst van artikel 57, eerste lid, Wna is het element van
toezicht op de algemene bewaarplaatsen vervallen aangezien dit geen
zelfstandige betekenis (meer) heeft, zie de toelichting bij artikel I, onderdeel
DD, van het wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

7

In de voorgestelde artikelen 61a en 99a Wna is het van overeenkomstige
toepassing verklaren van de doorbreking van de geheimhoudingsplicht,
vastgelegd in het voorgestelde artikel 111a, derde lid, Wna, vervangen door
zelfstandige, uitgeschreven bepalingen. Beide artikelen zijn voorts aangevuld
met de analoge uitbreiding van het inzagerecht, zoals reeds was bepaald in het
voorgestelde artikel 111a, tweede lid, Wna.
De voorgestelde wijzigingen van de artikelen 65, eerste lid, en 89, derde lid,
Wna zijn voorzien van een afzonderlijke toelichting.
In de voorgestelde tekst van artikel 99, eerste lid, Wna is de aanduiding van
diegenen die een klacht kunnen indienen bij de tuchtrechter gepreciseerd door
aan «eenieder» toe te voegen: «met enig redelijke belang», alsook door een
aanvulling van de memorie van toelichting bij deze wijziging.
Het wetsvoorstel is aangevuld enkele technische aanpassingen in verband met
de invoering van de toegevoegd notaris. Het betreft de voorgestelde wijziging
van de artikelen 105 en 109 Wna en de in de artikelen III en IV voorgestelde
aanpassingen van het Burgerlijk Wetboek en de Wwft.
Het overgangsrecht is in artikel II van het wetsvoorstel aangevuld met een
regeling van de overdracht van die archiefbescheiden van de huidige kamers
van toezicht die verband houden met de huidige registratietaken van de
kamers.
In het wetsvoorstel en de memorie van toelichting zijn voorts nog verschillende redactionele aanpassingen aangebracht.
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.
De Vice-President van de Raad van State,
H. D. Tjeenk Willink
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.
De Staatssecretaris van Justitie,
N. Albayrak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

8

Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende
no. W03.09.0258/II met redactionele kanttekeningen die de Raad in
overweging geeft.
–
–

In artikel I, onderdeel D, toevoegen in artikel 5, vijfde lid, na de zinsnede
«als bedoeld in artikel 103, eerste»: en tweede.
In artikel I, onderdeel VV, in artikel 103, vierde lid, het eerste woord
«tevens» verwijderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 250, nr. 4

9