Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 546

Vermindering regeldruk OCW

Nr. 31

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 24 juni 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de brief van 22 maart 2019 over de
voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen po/vo (Kamerstuk
29 546, nr. 30).
De vragen en opmerkingen zijn op 16 april 2019 aan de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van 20 juni
2019 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-29546-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

1

Inhoud
I
.
.
.
.
.
II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media

2
2
2
3
4
4
6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen po1/vo2 en
de bijbehorende brief. De voorgenoemde leden hebben nog enkele
vragen.
De leden lezen dat ondanks positieve ervaringen van de deelnemende
scholen, op grond van andere overwegingen besloten wordt om bepaalde
afwijkingen niet landelijk in te voeren. Zij vragen wat de overwegingen
zijn om bepaalde afwijkingen niet door te voeren. Welke toetsingskaders
zullen gebruikt worden? Wat is de reden dat wanneer docenten, schoolleiders, ouders en leerlingen positief zijn over de ontwikkelingen en zij
positief zijn over de kwaliteit van onderwijs, en het experiment dus gelukt
is, dit niet landelijk wordt ingevoerd, zo vragen de voornoemde leden.
De leden lezen ook dat een uitbreiding van het experiment heeft plaatsgevonden met nieuwe deelnemende scholen. Krijgen de nieuwe deelnemende scholen genoeg tijd om zich net zo te kunnen ontwikkelen als de
deelnemende scholen die al eerder aan het experiment zijn begonnen? Zij
vragen de Minister of hij de mening deelt dat zij niet benadeeld mogen
worden in de beoordeling omdat zij later begonnen zijn.
Tot slot wordt er geschreven dat voorgestelde innovaties vergaande
consequenties kunnen hebben en dat het mogelijk niet haalbaar is om de
wet- en regelgeving voor het primair – en voortgezet onderwijs aan te
passen, zonder daarbij ook de consequenties voor andere sectoren te
betrekken. Betekent dit dat andere sectoren zich dan moeten aanpassen
aan de nieuwe wet- en regelgeving van het po en vo, zo nee, waarom niet,
zo vragen de voornoemde leden.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen
po/vo. Deze leden hebben nog enige vragen.
Voortgangsrapportage 2019
De leden vragen de Minister of hij kan aangeven of een reden voor de
relatief geringe belangstelling is gelegen in het feit dat de scholen weten
dat de verandering slechts tijdelijk is en zij na afloop van het experiment
weer terug moeten keren naar de oude situatie.
Ook vragen de leden de Minister of hij kan aangeven of er een reden is
aan te wijzen voor het verschil in deelnemende scholen aan het
experiment uit het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs.
1
2

po: primair onderwijs
vo: voortgezet onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

2

De Minister constateert dat sommige experimenten geen doorgang
vinden omdat op enig moment is gebleken dat wat de scholen willen, ook
al onder de huidige wet- en regelgeving mogelijk is. De leden vragen de
Minister om wat voor zaken het dan gaat en wat de reden is dat scholen
niet weten dat wat zij willen al mogelijk is. Ziet de Minister hierin reden, zo
vragen deze leden, om richting de scholen specifiek over deze punten te
communiceren zodat zij daarin wellicht inspiratie op doen om dit punt zelf
ook in te voeren indien zij dit wenselijk achten. Deze leden vragen tevens
aan de Minister of hij hier in het algemeen reden in ziet om wet- en
regelgeving op sommige punten te verduidelijken en scholen hierbij ook
beter te ondersteunen, bijvoorbeeld door een informatiepunt waar
scholen bij terecht kunnen indien zij zich afvragen of iets dat zij willen valt
onder de huidige wet- en regelgeving. Waar kunnen scholen op dit
moment terecht indien zij dit soort vragen hebben?
Ziet de Minister reden om onderdelen van het experiment tussentijds aan
te passen of uit te breiden, zo vragen de leden. Zo ja, op welke onderdelen? Deze leden vragen de Minister tevens hoe wordt omgegaan met
knelpunten die scholen tegenkomen tijdens hun experiment. Is het dan
voor die scholen mogelijk het experiment op dat punt aan te passen? Wie
adviseert scholen hierover, zo vragen de voornoemde leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
genoemde voortgangsrapportage en willen de Minister nog enkele vragen
voorleggen.
Het vervolg
De leden constateren dat het experiment Regelluwe scholen wordt
doorgezet tot 2022 en de doelstelling is om na afloop van het experiment
waar wenselijk definitief ruimte te maken in de WPO3 en WVO4. Is de
Minister het met deze leden eens dat iedere school zou moeten kunnen
deelnemen aan dit experiment? Scholen die nog geen beoordeling
«goed» of een predicaat van excellentie hebben, zijn nog volop bezig om
de school te verbeteren en het onderwijs te optimaliseren, daar kan
ruimte in de regels gewenst zijn. Daarnaast is het van toegevoegde
waarde voor het experiment om te weten wat het effect is van de ruimte
in de regels op verschillende type scholen. Bovendien geeft de voortgangsrapportage aan dat de plannen van een aantal scholen gewoon
realiseerbaar waren binnen de huidige wet-, en regelgeving en er meer
bewustwording op deze scholen is gekomen van de ruimte in de huidige
onderwijswetgeving. De leden vinden dat elke school ruimte en
vertrouwen moet krijgen om tot het beste onderwijs te komen, graag een
reactie van de Minister hierop.
De voornoemde leden constateren dat in het regeerakkoord is
afgesproken dat waar mogelijk wet- en regelgeving aan te passen die de
vrijheid scholen nodeloos beperkt. De voortgangsrapportage geeft aan dat
een aantal vernieuwingen positief uitvalt en op weinig bezwaren stuit.
Voorbeelden hiervan zijn de vervroegde instroom van kleuters op enkele
vaste momenten in het jaar, de afwijking van profielen en de septemberroute. Kan de Minister op elk van de vernieuwingen toelichten of dit voor
alle scholen mogelijk kan worden gemaakt? Deze leden horen graag van
de Minister welke wet- en regelgeving hij voor ogen heeft en op welke
termijn de Kamer voorstellen kan verwachten om scholen meer ruimte en
vertrouwen te geven.

3
4

WPO: wet primair onderwijs
WVO: wet voortgezet onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

3

Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
voortgangsrapportage over regelluwe scholen. Deze leden hebben nog
enkele vragen.
De leden constateren dat in het onderhavige experiment scholen kunnen
afwijken van de onderwijstijd. Hoe verhoudt dit experiment zich tot het
experiment flexibele onderwijstijden, dat onlangs is gestopt zonder dat er
een concreet vervolg aan is gegeven? Is het bijvoorbeeld mogelijk dat
goed presterende scholen uit dat experiment mee kunnen doen aan het
onderhavige experiment, zo vragen deze leden.
De voornoemde leden vragen of de Minister nader in kan gaan op de
voorbeelden uit het onderhavige experiment waar een verkenning van de
haalbaarheid en wenselijkheid van invoering naar wordt gedaan. Welke
onderwerpen zijn dit en wanneer zijn deze verkenningen afgerond, zo
vragen deze leden.
Deze leden constateren dat voor andere onderwerpen geldt dat de
Minister er niet nu al mee aan de slag gaat, vanwege praktische
aandachtspunten en principiële bezwaren. Zij vragen of de Minister per
onderwerp kan aangeven wat deze aandachtspunten en bezwaren zijn en
wat mogelijke oplossingen zouden kunnen zijn. Kan hij tevens per
onderwerp nader ingaan op de principiële bezwaren en wat zijn principiële standpunt hierover is? Deze leden wijzen bijvoorbeeld over
afwijkingen die gevolgen hebben voor de kinderopvang. Wat is zijn
standpunt hierover, zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over de «voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen po/vo». Zij hebben daar
nog enkele vragen over.
De leden constateren dat de Minister halverwege de experimenteerperiode redelijk positief is over het experiment, naar aanleiding van de
uitgebreide derde voortgangsrapportage. Deelt de Minister de mening dat
er, aangezien dit experiment weliswaar niet innovatie op scholen tot doel
heeft maar daar toch vaak toe leidt, in het licht van de recente conclusies
van de inspecteur-generaal in de Staat van het Onderwijs 2017/20185 over
de niet aangetoonde effectiviteit van «innovatie» op algemeen-bijzondere
scholen, veel voorzichtigheid in acht moet worden genomen bij het
mogelijk maken van meer van dit soort nieuwe concepten? Is de Minister
dit ook des te meer met de leden eens, omdat het in dit experiment nu
nog grotendeels om goede tot excellente scholen gaat en er in de
toekomst wellicht, als ook minder goed presterende scholen (zoals de
Minister het noemt: het hele veld) eventueel de mogelijkheid aangrijpen
om «regelluw» te worden, er meer schade dan voordeel voor de onderwijskwaliteit ontstaat? Zij vragen of de Minister zijn antwoorden kan
toelichten.
Is de Minister zich ervan bewust dat hij door bij dit experiment de
mogelijkheid aan scholen te bieden om af te wijken van de bevoegdheidseisen, hoe nauwkeurig gespecificeerd dat ook moge zijn, ervoor
zorgt dat scholen steeds meer risico lopen om niet meer aan de voor de
leerlingen noodzakelijke basiskwaliteit te kunnen voldoen, zoals ook de
inspecteur in de Staat van het Onderwijs 2018/2019 concludeert, zo vragen
de leden. Hoe kijkt de Minister hiernaar en hoe zou hij eventueel willen
garanderen dat het loslaten van de bevoegdheidseisen niet tot verlaging
van de onderwijskwaliteit zal leiden? Kan de Minister zijn antwoord hierop
toelichten, zo vragen de voornoemde leden.
5

Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 176

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

4

Tevens vragen zij aan de Minister of hij de «bevestiging» van de deelnemende scholen dat afwijkingen van de regelgeving aan het eind van het
experiment omkeerbaar zijn indien besloten wordt om deze niet landelijk
in te voeren, voldoende garantie geeft dat hierdoor na afloop van het
experiment geen schade voor leerlingen ontstaat. Deelt de Minister de
mening dat het opvallend is dat «het aantal scholen dat zich heeft
aangeboden voor de uitbreiding van het experiment aan de lage kant is»
en dat «de meeste scholen geen belangstelling hadden om mee te doen
aan het experiment»? Zou het zo kunnen zijn dat het experiment veel
minder dan aanvankelijk gedacht is, gebaseerd is op een «behoefte» in
het onderwijs aan regelluwte dan op de «behoefte» aan innovatie? Zij
vragen of de Minister zijn antwoord op deze vragen kan toelichten.
Hoe kijkt de Minister in het kader van de huidige zorgwekkende segregatie
in het funderend onderwijs aan tegen de «aandachtspunten» die de
onderzoekers noemen voor wat betreft de gevolgen van sommige
onderwerpen voor de portemonnee van ouders en leerlingen, zo vragen
de voornoemde leden. Is het niet van het grootste belang dat iedere
bedreiging (in dit geval geldproblemen) voor kansengelijkheid en
toegankelijkheid in de kiem gesmoord wordt, zo vragen de voornoemde
leden de Minister. Kan de Minister de leden alvast – vooruitlopend op de
informatie die de Minister zegt de Kamer te zullen verstrekken zodra er
meer duidelijkheid kan worden gegeven – garanderen dat hij ervoor zal
zorgen dat geen leerling door de uiteindelijke afloop van dit experiment
met negatieve geldelijke consequenties zal worden geconfronteerd? Zo
nee, waarom niet, zo vragen de leden.
De voornoemde leden constateren dat uit de evaluatie van de educatieve
keuzedagen en de vereenvoudiging van het schoolplan blijkt dat ouders
en scholen er tevreden over zijn. Toch vragen zij de Minister of hij ook
zicht heeft op de mening van leraren op deze punten. Zo nee, waarom
niet, zo vragen de voornoemde leden. Deelt de Minister de mening dat bij
met name de educatieve keuzedagen de ruimte voor differentiatie en
persoonlijke interesses lang niet bij iedereen even onomstreden is, zeker
niet bij leraren, die dit vaak als werkdruk verhogend ervaren? De leden
vinden het op dit punt zorgwekkend, dat de Minister al in dit stadium van
het experiment spreekt over «kijken naar mogelijkheden om deze ruimte
en flexibiliteit aan alle basisscholen te bieden». Vindt de Minister niet dat
ook hier weer uiterste voorzichtigheid geboden is om zulke vergaande
landelijke vernieuwingen toe te staan, waar immers ook de Staat van het
Onderwijs 2017/2018 op dit punt terughoudend is?
Wat betreft de vereenvoudiging van het schoolplan zijn de leden positief
gestemd dat de geschetste mogelijkheden hier realistisch zijn en dat in de
samenwerking tussen sectorraden, inspectie en scholen gewerkt wordt
aan een voor iedereen beter, regelluwer en effectiever te hanteren model.
Toch willen de leden de Minister met klem vragen om ook hierbij niet per
ongeluk voorbij te gaan aan de inbreng van leraren en de leden vragen de
Minister daarom hoe hij dat in de praktijk beter en explicieter vorm zal
geven.
Tot slot geeft de Minister aan dat hij, ondanks dat de slotrapportage pas in
2020 wordt opgeleverd, toch tussentijds alvast wil kijken naar de
haalbaarheid van bepaalde afwijkingen «omdat het voor de deelnemende
scholen van belang is dat ze weten of iets definitief zal worden ingevoerd
of dat ze rekening moeten houden met een afbouwperiode». De leden
klinkt dit plausibel in de oren, met name wat betreft de afbouwperiode,
maar vragen de Minister toch behoudend te zijn in zijn voorspellingen
naar scholen toe over wat al dan niet «definitief» wordt. Zij vragen of de
Minister de leden hier een positief antwoord op kan geven. Zo niet, dan
ontvangen de leden graag een toelichting van de Minister op zijn
antwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

5

II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media
Ik dank de leden van uw Kamer voor de vragen en opmerkingen naar
aanleiding van de voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen
po/vo. Hieronder ga ik in op de vragen van de verschillende fracties.
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen po/vo en de
bijbehorende brief. De voorgenoemde leden hebben nog enkele vragen.
De leden lezen dat ondanks positieve ervaringen van de deelnemende
scholen, op grond van andere overwegingen besloten wordt om bepaalde
afwijkingen niet landelijk in te voeren. Zij vragen wat de overwegingen
zijn om bepaalde afwijkingen niet door te voeren. Welke toetsingskaders
zullen gebruikt worden? Wat is de reden dat wanneer docenten, schoolleiders, ouders en leerlingen positief zijn over de ontwikkelingen en zij
positief zijn over de kwaliteit van onderwijs, en het experiment dus gelukt
is, dit niet landelijk wordt ingevoerd, zo vragen de voornoemde leden.
In artikel 9 van het Besluit experiment regelluwe scholen PO/VO (hierna:
het besluit) is de wijze waarop monitoring en evaluatie zal plaatsvinden
vastgelegd.6 Onderdeel van de evaluatie is het doen van een uitspraak
over de wijze waarop afzonderlijke initiatieven van de regelluwe scholen
in algemene zin kunnen bijdragen aan verbetering van de kwaliteit of
doelmatigheid van het onderwijs in den brede. Het is mogelijk dat,
ondanks positieve ervaringen van scholen met specifieke meldingen,
uiteindelijk aan het einde van het experiment de conclusie wordt
getrokken dat algemene invoering niet bijdraagt aan de verbetering van
de kwaliteit of doelmatigheid van het onderwijs als geheel. Landelijke
aanpassing van de wettelijke deugdelijkheidseisen waardoor ruimte wordt
geboden voor alle scholen kan alleen als dat in het algemeen belang is en
als die deugdelijkheideis inderdaad als maatstaf kan gelden voor alle
scholen. Zo zal onder meer moeten worden meegewogen of daardoor de
kansen van leerlingen vergroot worden, zonder dat de kansen en
mogelijkheden van andere leerlingen worden geschaad. Dit is mogelijk
niet voor alle afwijkingen in het experiment het geval, zoals ook blijkt uit
de reflectie van de onderzoekers op verschillende afwijkingen. Zo werpen
zij bijvoorbeeld de vraag op in de voortgangsrapportage wat de consequenties zijn van het erkennen van een internationaal certificaat voor de
toegankelijkheid van het onderwijs, omdat het behalen van Europese
certificaten niet kosteloos is. Dit kan leiden tot kansenongelijkheid,
aangezien de kosten voor sommige ouders makkelijker te dragen zijn dan
voor andere ouders. Door drie van de zes scholen die deze mogelijkheid
aanbieden, werd dit als knelpunt genoemd.
De leden lezen ook dat een uitbreiding van het experiment heeft plaatsgevonden met nieuwe deelnemende scholen. Krijgen de nieuwe deelnemende scholen genoeg tijd om zich net zo te kunnen ontwikkelen als de
deelnemende scholen die al eerder aan het experiment zijn begonnen? Zij
vragen de Minister of hij de mening deelt dat zij niet benadeeld mogen
worden in de beoordeling omdat zij later begonnen zijn.

6

Besluit van 9 november 2015, houdende vaststelling van regels omtrent experimenten met
regelluwe scholen in het primair- en voortgezet onderwijs. Stb. 2015, nr. 443. Artikel 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

6

De evaluatie van het experiment ziet op bruikbaarheid van de initiatieven
als uitgangspunt voor algemene regelgeving voor scholen. De evaluatie
ziet dus niet op beoordeling van individuele scholen. Het experiment heeft
een looptijd van zes jaar.7 De nieuwe deelnemers hebben daardoor
inderdaad minder tijd om ervaring op te doen met hun experimenten. Een
voordeel is wel dat deze scholen zich hebben aangemeld op thema’s waar
de deelnemers van de eerste lichting al ervaring mee hadden opgedaan.
De nieuwe scholen kunnen daarom leren van de door de deelnemende
scholen en betrokken onderzoekers reeds opgedane kennis. Scholen
worden hierin ondersteund door individuele bezoeken, een speciale
website en bijeenkomsten. Individuele scholen worden niet «afgerekend»
op de resultaten. Bovendien hebben de onderzoekers oog voor de
verschillen in resultaten die mogelijk optreden als gevolg van het verschil
in ervaring.
Tot slot wordt er geschreven dat voorgestelde innovaties vergaande
consequenties kunnen hebben en dat het mogelijk niet haalbaar is om de
wet- en regelgeving voor het primair – en voortgezet onderwijs aan te
passen, zonder daarbij ook de consequenties voor andere sectoren te
betrekken. Betekent dit dat andere sectoren zich dan moeten aanpassen
aan de nieuwe wet- en regelgeving van het po en vo, zo nee, waarom niet,
zo vragen de voornoemde leden.
Indien uit de evaluatie blijkt dat het wenselijk is om de regelgeving op
bepaalde punten aan te passen voor alle scholen, terwijl er aanwijsbaar
effecten zijn voor andere sectoren (bijvoorbeeld regelgeving voor het
MBO, doorstroom naar het MBO of HO of de kinderopvang), dan zal ik
deze effecten uitgebreid in kaart brengen en daarover het gesprek
aangaan met mijn ambtsgenoten om te kijken of aanpassingen wenselijk
en realiseerbaar zijn.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen
po/vo. Deze leden hebben nog enige vragen.
Voortgangsrapportage 2019
De leden vragen de Minister of hij kan aangeven of een reden voor de
relatief geringe belangstelling is gelegen in het feit dat de scholen weten
dat de verandering slechts tijdelijk is en zij na afloop van het experiment
weer terug moeten keren naar de oude situatie.
Uit een telefonische enquête onder twintig schoolbesturen en directies
van excellente en goede scholen die zich niet voor de uitbreiding hebben
aangemeld, blijkt dat de meeste scholen wel op de hoogte waren van de
uitbreiding, maar hier toch geen belangstelling voor hebben.8 Ze kunnen
goed uit de voeten met de huidige wetgeving en/of zijn te druk met
andere zaken om deel te nemen aan dit experiment. Scholen die al
deelnemen aan het experiment zien soms af van het doen van meldingen,
omdat ze nog bezig zijn de afwijking verder uit te werken, of omdat ze
ontdekken dat de bestaande regelgeving voldoende ruimte biedt voor hun
ambities. Soms zijn er omstandigheden in een school of bestuur die
deelname belemmeren. Deelnemende scholen zijn zich ervan bewust dat
bepaalde deelexperimenten na afloop van het experiment Regelluwe

7
8

Besluit experiment regelluwe scholen in het po/vo. Stb. 2015, nr. 443. Artikel 8.
Kamerstuk 29 546, nr. 30.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

7

scholen mogelijk niet zullen leiden tot aanpassing van de regelgeving en
dat zij dan moeten terugkeren naar de oude situatie.
Ook vragen de leden de Minister of hij kan aangeven of er een reden is
aan te wijzen voor het verschil in deelnemende scholen aan het
experiment uit het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs.
Er is geen specifieke reden aan te wijzen voor het verschil in het aantal
deelnemende basisscholen en het aantal scholen voor voortgezet
onderwijs dat deelneemt.
De Minister constateert dat sommige experimenten geen doorgang
vinden omdat op enig moment is gebleken dat wat de scholen willen, ook
al onder de huidige wet- en regelgeving mogelijk is. De leden vragen de
Minister om wat voor zaken het dan gaat en wat de reden is dat scholen
niet weten dat wat zij willen al mogelijk is. Ziet de Minister hierin reden, zo
vragen deze leden, om richting de scholen specifiek over deze punten te
communiceren zodat zij daarin wellicht inspiratie op doen om dit punt zelf
ook in te voeren indien zij dit wenselijk achten.
Deelnemende basisscholen wilden bijvoorbeeld afwijken van bepaalde
onderdelen van het curriculum, zoals beschreven in artikel 9 van de WPO.
De kerndoelen voor het primair onderwijs bieden scholen veel ruimte
voor eigen keuzes, prioriteiten en profilering bij de invulling van het
onderwijsprogramma. Een andere opzet van (onderdelen van) het
curriculum is dus mogelijk zonder af te wijken van de regelgeving. In het
kader van de ophanden zijnde curriculumherziening zullen scholen
regelmatig op de hoogte worden gehouden van de ontwikkelingen en
mogelijkheden om eigen keuzes te maken. Voor het voortgezet onderwijs
is bijvoorbeeld gebleken dat de mogelijkheden die de wetgeving sinds
1 augustus 2015 biedt op het gebied van onderwijstijd niet bij alle scholen
bekend zijn. De ruimte die de wettelijke urennorm biedt, maakt veel
maatwerk mogelijk.9 Vandaar dat hier de afgelopen jaren veel over
gecommuniceerd is, onder andere met de handreiking «Ruimte in regels
in het voortgezet onderwijs».10
Deze leden vragen tevens aan de Minister of hij hier in het algemeen
reden in ziet om wet- en regelgeving op sommige punten te verduidelijken en scholen hierbij ook beter te ondersteunen, bijvoorbeeld door een
informatiepunt waar scholen bij terecht kunnen indien zij zich afvragen of
iets dat zij willen valt onder de huidige wet- en regelgeving. Waar kunnen
scholen op dit moment terecht indien zij dit soort vragen hebben?
Uitgangspunt bij het maken van nieuwe regelgeving is het bieden van
houvast voor de gebruiker en het bieden van heldere normen. Mochten
scholen desondanks vragen hebben, dan kunnen ze terecht bij het
Informatiecentrum Onderwijs (ICO) van DUO. Zo nodig kunnen scholen
ook contact opnemen met de Inspectie van het onderwijs (hierna:
inspectie) om te bespreken, of een specifieke aanpak in lijn is met wet- en
regelgeving. Het ligt dus niet in de rede om een nieuw informatiepunt in
te richten.
Ziet de Minister reden om onderdelen van het experiment tussentijds aan
te passen of uit te breiden, zo vragen de leden. Zo ja, op welke onderdelen?

9
10

Kamerstuk 31 289, nr. 368.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2018/10/08/ruimte-in-regels-in-hetvoortgezet-onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

8

Het experiment is in 2018 uitgebreid. Verdere uitbreiding is niet meer
mogelijk, aangezien scholen, conform het besluit, meldingen kunnen doen
tot 1 juni 2019. Dit heeft als reden dat het doen van meldingen na 1 juni
2019 niet zinvol is, omdat scholen dan een te korte periode hebben om
ervaring op te doen met een afwijking. Ook geeft de voortgangsrapportage geen aanleiding tot inhoudelijke aanpassing van het experiment.
Er is nadrukkelijk voor gekozen om regelluwe scholen alle afwijkingsruimte te bieden die de experimenteergrondslag mogelijk maakt.
Deze leden vragen de Minister tevens hoe wordt omgegaan met
knelpunten die scholen tegenkomen tijdens hun experiment. Is het dan
voor die scholen mogelijk het experiment op dat punt aan te passen? Wie
adviseert scholen hierover, zo vragen de voornoemde leden.
Er is gedurende het experiment nauw overleg tussen de scholen en het
ministerie. Tijdens brede bijeenkomsten, die georganiseerd worden voor
deze scholen, worden ervaringen en knelpunten gedeeld. Ook hebben de
scholen onderling goed contact en is er geregeld contact met de onderzoekers. Indien een aanpassing leidt tot een andere invulling van het
experiment en/of het afwijken van andere wet- en regelgeving, dan kan
een school tot 1 juni 2019 een gewijzigde melding indienen.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
genoemde voortgangsrapportage en willen de Minister nog enkele vragen
voorleggen.
Het vervolg
De leden constateren dat het experiment Regelluwe scholen wordt
doorgezet tot 2022 en de doelstelling is om na afloop van het experiment
waar wenselijk definitief ruimte te maken in de WPO en WVO.
Is de Minister het met deze leden eens dat iedere school zou moeten
kunnen deelnemen aan dit experiment? Scholen die nog geen beoordeling «goed» of een predicaat van excellentie hebben, zijn nog volop
bezig om de school te verbeteren en het onderwijs te optimaliseren, daar
kan ruimte in de regels gewenst zijn. Daarnaast is het van toegevoegde
waarde voor het experiment om te weten wat het effect is van de ruimte
in de regels op verschillende type scholen. Bovendien geeft de voortgangsrapportage aan dat de plannen van een aantal scholen gewoon
realiseerbaar waren binnen de huidige wet-, en regelgeving en er meer
bewustwording op deze scholen is gekomen van de ruimte in de huidige
onderwijswetgeving. De leden vinden dat elke school ruimte en
vertrouwen moet krijgen om tot het beste onderwijs te komen, graag een
reactie van de Minister hierop.
Binnen het experiment kunnen alleen scholen worden toegelaten waarvan
onomstotelijk vaststaat dat het onderwijs van goede kwaliteit is.11 Zoals
beschreven in de toelichting bij het besluit is ervoor gekozen om in de
eerste fase «goede kwaliteit» te operationaliseren als scholen die zowel in
2013 als in 2014 het predicaat Excellente school hebben weten te
verwerven. Deze scholen hebben in een uitgebreid beoordelingsproces
aangetoond dat hun onderwijskwaliteit van hoog niveau is. Het zijn
scholen die eigenaarschap tonen en stevig grip hebben op het onderwijsproces en structureel goede leerresultaten hebben. Dit geeft het
vertrouwen dat deze groep scholen goed kan omgaan met de gegeven
11

Besluit experiment regelluwe scholen in het po/vo. Stb. 2015, nr. 443. Artikel 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

9

ruimte om af te wijken van de wettelijke deugdelijkheidseisen. In de
tweede fase is het experiment uitgebreid met scholen met het oordeel
«goed». Hiermee voldoet de uitbreiding aan het kader dat is vastgesteld in
het besluit. Daarnaast is het uitbreiden van het aantal deelnemers op dit
moment niet meer mogelijk, aangezien scholen nieuwe meldingen
kunnen doen tot 1 juni 2019. Op basis van de slotrapportage zal worden
besloten over de haalbaarheid en wenselijkheid van algehele invoering
van de verschillende afwijkingen.
De voornoemde leden constateren dat in het regeerakkoord is
afgesproken dat waar mogelijk wet- en regelgeving aan te passen die de
vrijheid scholen nodeloos beperkt. De voortgangsrapportage geeft aan dat
een aantal vernieuwingen positief uitvalt en op weinig bezwaren stuit.
Voorbeelden hiervan zijn de vervroegde instroom van kleuters op enkele
vaste momenten in het jaar, de afwijking van profielen en de septemberroute. Kan de Minister op elk van de vernieuwingen toelichten of dit voor
alle scholen mogelijk kan worden gemaakt? Deze leden horen graag van
de Minister welke wet- en regelgeving hij voor ogen heeft en op welke
termijn de Kamer voorstellen kan verwachten om scholen meer ruimte en
vertrouwen te geven.
Op dit moment is het nog te vroeg om hier uitspraken over te doen. Ik wil
de volledige looptijd van het experiment benutten om een onderbouwd
besluit te kunnen nemen. De onderzoekers en scholen werken nauw
samen, zodat er voor het einde van het experiment steviger uitspraken
gedaan kunnen worden. Ik verwacht in ieder geval met het verschijnen
van de slotrapportage duidelijkheid te kunnen bieden naar de scholen.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
voortgangsrapportage over regelluwe scholen. Deze leden hebben nog
enkele vragen.
De leden constateren dat in het onderhavige experiment scholen kunnen
afwijken van de onderwijstijd.
Hoe verhoudt dit experiment zich tot het experiment flexibele onderwijstijden, dat onlangs is gestopt zonder dat er een concreet vervolg aan is
gegeven?
Het experiment Regelluwe scholen is mogelijk gemaakt door het Besluit
experiment regelluwe scholen PO/VO.12 Dit besluit is gebaseerd op artikel
176k van de Wet op het primair onderwijs (WPO) en artikel 118t van de
Wet op het voortgezet onderwijs (WVO). Het doel van het experiment is te
onderzoeken of het aan scholen bieden van regelluwe ruimte leidt tot
initiatieven die de kwaliteit, of bij gelijkblijvende kwaliteit, de doelmatigheid van het onderwijs verbeteren en waarvoor na afloop van het
experiment definitief ruimte in de WPO en WVO gecreëerd kan worden.
De duur van het experiment is 6 jaar.
De voorwaarden van het experiment Flexibiliseren onderwijstijd zijn
vastgelegd in een beleidsregel op grond van artikel 2 van de Experimentenwet onderwijs en artikel 4:81 van de Algemene wet bestuursrecht.13
Het doel van dit experiment was bij (maximaal 15) scholen te onderzoeken
wat de effecten zijn van het verder flexibiliseren van de onderwijstijd op
de onderwijskwaliteit en arbeidsparticipatie. De duur van dit experiment
was bepaald op maximaal 7 schooljaren en is in 2016 verlengd tot
12
13

Besluit experiment regelluwe scholen in het po/vo. Stb. 2015, nr. 443.
Beleidsregel experiment flexibiliseren onderwijstijd. Stcrt. 2016, nr. 37455.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

10

1 augustus 2018, met uitloop tot 1 augustus 2020. De experimenten staan
los van elkaar. Het is denkbaar dat scholen die al meededen aan het
laatstgenoemde experiment, zich ook hadden gemeld als deelnemer aan
het experiment Regelluwe scholen. Scholen binnen dat experiment
moeten beschikken over aantoonbaar goede onderwijskwaliteit
(waardering «goed» of «excellent» van de inspectie). Dit was geen
voorwaarde voor deelname aan het experiment met flexibele onderwijstijden.
Overigens heb ik in mijn brief Ruimte voor regie in het primair onderwijs
van 11 juni jl. aangekondigd dat ik een netwerk zal gaan vormen van
leraren, schoolleiders, besturen, wetenschappers en belangengroepen
met wensen en ideeën om na te denken over de invulling van de
onderwijstijd in het primair onderwijs.14 De deelnemers aan voornoemde
experimenten worden, gezien hun ruime ervaring met innovatie op het
gebied van onderwijstijd, uitgenodigd om te participeren in dit netwerk. Ik
ga samen met dit netwerk verder onderzoeken hoeveel ruimte er in de
huidige wet- en regelgeving is, of deze ruimte bekend is en of de ruimte in
wet- en regelgeving vergroot moet worden.
Is het bijvoorbeeld mogelijk dat goed presterende scholen uit dat
experiment mee kunnen doen aan het onderhavige experiment, zo vragen
deze leden.
Het experiment Regelluwe scholen loopt tot 1 januari 2022. Scholen die
deelnemen aan het experiment kunnen tot 1 juni 2019 meldingen doen
om af te wijken van wet- en regelgeving. Vorig jaar is het experiment
uitgebreid met een aantal scholen met de inspectiewaardering «goed» of
«excellent». Scholen uit het experiment met flexibele onderwijstijden
hadden zich desgewenst vorig jaar kunnen aanmelden als deelnemer aan
het experiment Regelluwe scholen, mits zij excellent waren of op basis
van een inspectieonderzoek de waardering «goed» hadden gekregen.
De voornoemde leden vragen of de Minister nader in kan gaan op de
voorbeelden uit het onderhavige experiment waar een verkenning van de
haalbaarheid en wenselijkheid van invoering naar wordt gedaan. Welke
onderwerpen zijn dit en wanneer zijn deze verkenningen afgerond, zo
vragen deze leden. Deze leden constateren dat voor andere onderwerpen
geldt dat de Minister er niet nu al mee aan de slag gaat, vanwege
praktische aandachtspunten en principiële bezwaren. Zij vragen of de
Minister per onderwerp kan aangeven wat deze aandachtspunten en
bezwaren zijn en wat mogelijke oplossingen zouden kunnen zijn. Kan hij
tevens per onderwerp nader ingaan op de principiële bezwaren en wat
zijn principiële standpunt hierover is?
Ik wil deelnemende scholen binnen het experiment zoveel mogelijk ruimte
en tijd geven om ervaring op te doen met hun afwijking(en). Daarnaast wil
ik komen tot een bruikbare evaluatie. Daartoe is het noodzakelijk de
opbrengsten en ervaringen over een langere termijn te inventariseren.
Alle ervaringen van scholen worden meegenomen in de verkenning naar
de haalbaarheid en wenselijkheid van algehele invoering. Ik verwacht met
het verschijnen van de slotrapportage definitieve uitspraken te kunnen
doen.
Deze leden wijzen bijvoorbeeld over afwijkingen die gevolgen hebben
voor de kinderopvang. Wat is zijn standpunt hierover, zo vragen deze
leden.

14

Kamerstuk 31 293, nr. 465.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

11

Deelnemers aan het experiment die willen afwijken van artikelen in de
WPO of de WVO krijgen hiervoor in principe géén toestemming, als de
belangen van aan de school verbonden personen of van derden daardoor
onevenredig kunnen worden geschaad.15 Bij het toelaten tot de basisschool van leerlingen die nog geen 4 jaar zijn (maar wel ten minste 3 jaar
en 10 maanden), is ervan uitgegaan dat de financiële gevolgen voor de
kinderopvang, gezien de omvang van het aantal deelnemende scholen,
relatief gering zijn. In de voortgangsrapportage schrijven de onderzoekers
dat de financiële gevolgen voor de kinderopvang in de huidige situatie,
waarin de vraag naar kinderopvang groter is dan het aanbod, inderdaad
beperkt lijken te zijn. Voordat een besluit kan worden genomen om
basisscholen definitief ruimte te geven om kleuters op vaste instroommomenten (vanaf de leeftijd van 3 jaar en 10 maanden) toe te laten, wil ik in
ieder geval een duidelijker beeld hebben van de financiële consequenties.
Hierbij moet worden aangetekend dat het besluit om een kleuter al vanaf
genoemde leeftijd toe te laten, altijd wordt genomen in overleg met de
ouders. Een kleuter die er nog niet aan toe is om naar school te gaan, kan
ook bij een van de volgende instroommomenten (en dus als hij al 4 jaar
is) naar school gaan.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over de «voortgangsrapportage experiment Regelluwe scholen po/vo». Zij hebben daar
nog enkele vragen over.
De leden constateren dat de Minister halverwege de experimenteerperiode redelijk positief is over het experiment, naar aanleiding van de
uitgebreide derde voortgangsrapportage. Deelt de Minister de mening dat
er, aangezien dit experiment weliswaar niet innovatie op scholen tot doel
heeft maar daar toch vaak toe leidt, in het licht van de recente conclusies
van de inspecteur-generaal in de Staat van het Onderwijs 2017/201816
over de niet aangetoonde effectiviteit van «innovatie» op algemeenbijzondere scholen, veel voorzichtigheid in acht moet worden genomen
bij het mogelijk maken van meer van dit soort nieuwe concepten?
Zoals beschreven in de toelichting van het besluit, gaat het er bij dit
experiment om of het bieden van ruimte leidt tot innovaties.17 Binnen het
experiment wordt onderzocht op welke terreinen scholen graag meer
ruimte wensen en op welke terreinen die behoefte er nauwelijks is. Het
experiment wordt, in tegenstelling tot de recente conclusie van de
inspectie in de Staat van het Onderwijs 2017/2018, gedurende de gehele
looptijd goed gemonitord door een consortium van onderzoekers. Waar
uit de monitoring van het experiment blijkt dat de geboden ruimte leidt tot
succesvolle innovaties in termen van kwaliteit of doelmatigheid, kan
besloten worden na afloop ervan definitief ruimte in de WVO of WPO of
onderliggende regelgeving te creëren. Indien uit de evaluatie blijkt dat de
basis voor besluitvorming te dun is, mede gezien het beperkte aantal
deelnemende scholen, kan dat ertoe leiden dat wordt besloten tot gericht
vervolgonderzoek. Daar waar aanpassing van regelgeving op andere
bezwaren stuit, zoals een benadeling van de gelijke kansen van leerlingen,
zullen scholen de melding moeten terugdraaien voor afloop van het
experiment.

15

Besluit experiment regelluwe scholen in het po/vo. Stb. 2015, nr. 443. Artikel 4 lid 3.
Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 176
17
Besluit experiment regelluwe scholen in het po/vo. Stb. 2015, nr. 443.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

12

Is de Minister dit ook des te meer met de leden eens, omdat het in dit
experiment nu nog grotendeels om goede tot excellente scholen gaat en
er in de toekomst wellicht, als ook minder goed presterende scholen
(zoals de Minister het noemt: het hele veld) eventueel de mogelijkheid
aangrijpen om «regelluw» te worden, er meer schade dan voordeel voor
de onderwijskwaliteit ontstaat? Zij vragen of de Minister zijn antwoorden
kan toelichten.
Het doel van het experiment is niet dat (alle) andere scholen «regelluw»
worden. Het doel is om na te gaan of bepaalde regels kunnen worden
aangepast (of: geschrapt), nadat uit het experiment is gebleken dat het
loslaten of aanpassen van de desbetreffende regel leidt tot betere
onderwijskwaliteit of grotere doelmatigheid van het onderwijs. Alleen in
die gevallen kan besloten worden definitief ruimte in de WVO of WPO of
onderliggende regelgeving te creëren.
Is de Minister zich ervan bewust dat hij door bij dit experiment de
mogelijkheid aan scholen te bieden om af te wijken van de bevoegdheidseisen, hoe nauwkeurig gespecificeerd dat ook moge zijn, ervoor
zorgt dat scholen steeds meer risico lopen om niet meer aan de voor de
leerlingen noodzakelijke basiskwaliteit te kunnen voldoen, zoals ook de
inspecteur in de Staat van het Onderwijs 2018/2019 concludeert, zo vragen
de leden. Hoe kijkt de Minister hiernaar en hoe zou hij eventueel willen
garanderen dat het loslaten van de bevoegdheidseisen niet tot verlaging
van de onderwijskwaliteit zal leiden? Kan de Minister zijn antwoord hierop
toelichten, zo vragen de voornoemde leden.
Zoals ik hiervoor al heb aangegeven in de antwoorden op vragen van de
leden van de Groen Links-fractie, wil ik deelnemende scholen binnen het
experiment zoveel mogelijk ruimte en tijd geven om ervaring op te doen
met hun afwijking(en). Ik ga daarom geen voortijdige uitspraken doen
over specifieke afwijkingen. Ik verwacht met het verschijnen van de
slotrapportage definitieve uitspraken te kunnen doen. Ook in relatie tot de
gevolgen van de afwijkingen voor de onderwijskwaliteit of doelmatigheid.
Een uitkomst van de evaluatie kan overigens ook zijn dat de huidige
onderzoeksresultaten «te dun» zijn als basis voor besluitvorming en dat er
behoefte is aan vervolgonderzoek op specifieke thema’s. Buiten twijfel
staat dat de kwaliteit van onderwijs centraal staat bij het formuleren van
eventueel aangepaste deugdelijkheidseisen.
Tevens vragen zij aan de Minister of hij de «bevestiging» van de deelnemende scholen dat afwijkingen van de regelgeving aan het eind van het
experiment omkeerbaar zijn indien besloten wordt om deze niet landelijk
in te voeren, voldoende garantie geeft dat hierdoor na afloop van het
experiment geen schade voor leerlingen ontstaat.
Deelnemende scholen geven bij het indienen van een afwijking aan of
deze omkeerbaar is mocht niet worden besloten tot invoering aan het
einde van het experiment. Als de omkeerbaarheid van een afwijking
onvoldoende duidelijk is, wordt de afwijking niet toegestaan. Ook is
voorwaarde voor het toestaan van een afwijking dat de leerling in staat
moet blijven om een ononderbroken onderwijsloopbaan te volgen. Mijn
medewerkers zijn daarom in gesprek met de scholen over de mogelijke
noodzaak van een overgangsperiode bij specifieke meldingen om te
bewerkstelligen dat individuele leerlingen geen schade oplopen bij het
eventueel terugdraaien van een afwijking.
Deelt de Minister de mening dat het opvallend is dat «het aantal scholen
dat zich heeft aangeboden voor de uitbreiding van het experiment aan de
lage kant is» en dat «de meeste scholen geen belangstelling hadden om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

13

mee te doen aan het experiment»? Zou het zo kunnen zijn dat het
experiment veel minder dan aanvankelijk gedacht is, gebaseerd is op een
«behoefte» in het onderwijs aan regelluwte dan op de «behoefte» aan
innovatie? Zij vragen of de Minister zijn antwoord op deze vragen kan
toelichten.
Zoals ik hiervoor ook heb aangegeven in de antwoorden op vragen van de
leden van de CDA-fractie, constateren de onderzoekers dat veel scholen
goed uit de voeten kunnen met de huidige wetgeving en/of te druk zijn
met andere zaken om deel te nemen aan dit experiment. Scholen die al
deelnemen aan het experiment zien soms af van het doen van meldingen,
omdat ze nog bezig zijn de afwijking verder uit te werken, of omdat ze
ontdekken dat de bestaande regelgeving voldoende ruimte biedt voor hun
ambities. Het is goed om te zien dat veel innovaties in het onderwijs vorm
krijgen binnen de bestaande wettelijke kaders en dat scholen de «ruimte
in de regels» vaak ook al goed weten te benutten.
Hoe kijkt de Minister in het kader van de huidige zorgwekkende segregatie
in het funderend onderwijs aan tegen de «aandachtspunten» die de
onderzoekers noemen voor wat betreft de gevolgen van sommige
onderwerpen voor de portemonnee van ouders en leerlingen, zo vragen
de voornoemde leden. Is het niet van het grootste belang dat iedere
bedreiging (in dit geval geldproblemen) voor kansengelijkheid en
toegankelijkheid in de kiem gesmoord wordt, zo vragen de voornoemde
leden de Minister. Kan de Minister de leden alvast – vooruitlopend op de
informatie die de Minister zegt de Kamer te zullen verstrekken zodra er
meer duidelijkheid kan worden gegeven – garanderen dat hij ervoor zal
zorgen dat geen leerling door de uiteindelijke afloop van dit experiment
met negatieve geldelijke consequenties zal worden geconfronteerd? Zo
nee, waarom niet, zo vragen de leden.
Bij de beoordeling van de afwijkingen zal worden meegewogen of een
afwijking een positief of negatief gevolg heeft voor de gelijke kansen van
leerlingen. Indien bepaalde afwijkingen tot gevolg hebben dat bepaalde
(groepen) leerlingen worden benadeeld, dan kan dat een reden zijn om
niet over te gaan tot landelijke invoering. Eventuele kosten mogen nooit
een belemmering zijn om mee te kunnen doen aan activiteiten op school.
De voornoemde leden constateren dat uit de evaluatie van de educatieve
keuzedagen en de vereenvoudiging van het schoolplan blijkt dat ouders
en scholen er tevreden over zijn. Toch vragen zij de Minister of hij ook
zicht heeft op de mening van leraren op deze punten. Zo nee, waarom
niet, zo vragen de voornoemde leden.
In mijn reactie op de voorgaande voortgangsrapportage heb ik aangegeven om in lijn met de aankondiging in het regeerakkoord alvast voor
twee specifieke thema’s te verkennen of invoering voor alle scholen
mogelijk aan de orde zou kunnen zijn. Dit betrof de educatieve keuzedagen in het po en de vereenvoudiging van het schoolplan voor zowel po
als vo.18 Ik heb dit besluit tot een voortijdige verkenning genomen mede
op basis van de voortgangsrapportages die de onderzoekers hebben
opgesteld. Op het punt van het betrekken van de mening van leraren in de
voortgangsrapportage hebben de onderzoekers bevestigd dat daar waar
gesproken wordt over «scholen» dit betrekking heeft op zowel de
schoolleiding als de leraren.

18

Kamerstuk 29 546, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

14

Deelt de Minister de mening dat bij met name de educatieve keuzedagen
de ruimte voor differentiatie en persoonlijke interesses lang niet bij
iedereen even onomstreden is, zeker niet bij leraren, die dit vaak als
werkdruk verhogend ervaren? De leden vinden het op dit punt
zorgwekkend, dat de Minister al in dit stadium van het experiment spreekt
over «kijken naar mogelijkheden om deze ruimte en flexibiliteit aan alle
basisscholen te bieden». Vindt de Minister niet dat ook hier weer uiterste
voorzichtigheid geboden is om zulke vergaande landelijke vernieuwingen
toe te staan, waar immers ook de Staat van het Onderwijs 2017/2018 op
dit punt terughoudend is?
Scholen die experimenteren met educatieve keuzedagen zijn positief over
hun ervaringen met deze mogelijkheid om meer maatwerk te bieden aan
hun leerlingen. De keuzedagen bieden ruimte voor differentiatie, spelen in
op persoonlijke interesses van leerlingen en stimuleren een bredere blik
op de wereld en de samenleving. De onderzoekers geven aan dat er
ouders zijn die geen gebruik maken van deze mogelijkheid omdat de
school al voldoende aanbiedt, of omdat zij op andere momenten
uitstapjes maken met hun kind. Door de mogelijkheid van het opnemen
van een educatieve keuzedag te beperken tot enkele schooldagen per jaar
gekoppeld aan de beoordeling door de school of een keuzedag een
educatief doel dient, wordt duidelijk dat het niet de bedoeling is om
mogelijkheden voor verkapte vakantiedagen te creëren. Daarmee zijn de
keuzedagen duidelijk iets anders dan extra verlofdagen. Ik neem deze
optie mee in mijn verkenning naar het bieden van meer ruimte en
flexibiliteit in de onderwijstijd in het primair onderwijs, waarover ik u
onlangs heb geïnformeerd.19
Wat betreft de vereenvoudiging van het schoolplan zijn de leden positief
gestemd dat de geschetste mogelijkheden hier realistisch zijn en dat in de
samenwerking tussen sectorraden, inspectie en scholen gewerkt wordt
aan een voor iedereen beter, regelluwer en effectiever te hanteren model.
Toch willen de leden de Minister met klem vragen om ook hierbij niet per
ongeluk voorbij te gaan aan de inbreng van leraren en de leden vragen de
Minister daarom hoe hij dat in de praktijk beter en explicieter vorm zal
geven.
Het werken op basis van een compact schoolplan, of een schoolplan met
een doorlooptijd van een jaar (in plaats van vier jaar), is strikt genomen
geen afwijking van de wet- en regelgeving. Dit kon altijd al. Omdat de wet
géén vormvoorschriften kent, mogen scholen voor onderwerpen die in
het schoolplan moeten staan, ook verwijzen naar andere documenten van
de school en/of het schoolbestuur. Een doel dat de betreffende scholen
met het compactere schoolplan nastreven is het vergroten van de inbreng
en betrokkenheid van leraren. Niet alleen bij het opstellen van het
schoolplan, maar vooral bij het benutten van het schoolplan voor de
dagelijkse praktijk. De ervaringen met de alternatieve schoolplannen leert
dat deze meer «leven» bij de teamleden. Ook is er meer herkenbaarheid
en zijn de plannen beter hanteerbaar voor leraren. Dit is een mooie
opbrengst, waar ik andere scholen graag over wil informeren. De keuze
over de opzet en de vorm van het schoolplan is aan de school. Daarbij is
het belangrijk dat leraren, en ook de medezeggenschap, bij de totstandkoming en de uitvoering van het schoolplan worden betrokken. Het
schoolplan is het handvat voor het kwaliteitsbeleid en de langetermijnvisie van de school. Afspraken over de betrokkenheid van het onderwijspersoneel kunnen desgewenst ook worden vastgelegd in het professioneel statuut.

19

Kamerstuk 31 293, nr. 465

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

15

Tot slot geeft de Minister aan dat hij, ondanks dat de slotrapportage pas in
2020 wordt opgeleverd, toch tussentijds alvast wil kijken naar de
haalbaarheid van bepaalde afwijkingen «omdat het voor de deelnemende
scholen van belang is dat ze weten of iets definitief zal worden ingevoerd
of dat ze rekening moeten houden met een afbouwperiode». De leden
klinkt dit plausibel in de oren, met name wat betreft de afbouwperiode,
maar vragen de Minister toch behoudend te zijn in zijn voorspellingen
naar scholen toe over wat al dan niet «definitief» wordt. Zij vragen of de
Minister de leden hier een positief antwoord op kan geven. Zo niet, dan
ontvangen de leden graag een toelichting van de Minister op zijn
antwoord.
Zoals al eerder beschreven wil ik deelnemende scholen zoveel mogelijk
ruimte en tijd geven om ervaring op te doen met hun afwijking(en).
Daarnaast wil ik komen tot een bruikbare evaluatie. Daartoe is het
noodzakelijk opbrengsten over een langere termijn te inventariseren. Ik zal
daarom niet lichtvaardig omgaan met uitspraken over welke afwijking al
dan niet definitief zal worden ingevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 546, nr. 31

16