Verbeteren van
melding van
personen met
verward gedrag
Bijlagen bij voorlopig model
melding

Oktober 2017
Utrecht, 27-10-2017

Inhoud
1

Afkortingen en definities

2

2

Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews
2.1 Deelnemers aan begeleidingscommissie - leden
2.2 Deelnemers aan begeleidingscommissie - agendaleden
2.3 Deelnemers aan focusgroepen
2.4 Geïnterviewden politie 0900-8844
2.5 Geïnterviewden meldkamer politie
2.6 Geïnterviewden meldkamer ambulance
2.7 Geïnterviewde experts
2.8 Geïnterviewde bestuurders
2.9 Deelnemers invitational conference

4
4
4
5
7
7
7
7
8
8

3

Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA
3.1 Politie 0900-8844
3.2 Meldkamer politie
3.3 Meldkamer ambulance

11
11
13
17

4

Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering voor overige meldpunten
4.1 Meldpunt GGD of gemeente
4.2 Huisartsenpost
4.3 Crisisdienst

22
22
24
26

5

Voorbeelden van informatiedeling in het veld
5.1 Wet bescherming persoonsgegevens
5.2 Het Veiligheidshuis
5.3 Fries Schakelpunt

28
28
29
29

6

Ervaringen van ggz-ervaringsdeskundigen en naasten
6.1 Personen met verward gedrag
6.2 Melding doen
6.3 Behandeling van meldingen
6.4 Uitkomst van melding

31
31
31
32
34

7

Uitwerking beslisbomen
7.1 Te stellen vragen door politie-centralist
7.2 Behandeling politie ter plaatse
7.3 Te stellen vragen door verpleegkundig centralist MKA
7.4 Te stellen vragen door APH-triagist

36
36
37
37
39

8

Ggz-triagewijzer

40

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – Inhoud

1

1 Afkortingen en definities
We hanteren verschillende afkortingen in het rapport:
ALS

Advanced Life Support

ANW

Avond, nacht, weekend

APH

Acuut Psychiatrische Hulpverlening

AZN

Ambulancezorg Nederland

BIG

Beroepen in de individuele gezondheidszorg

BSN

Burgerservicenummer

CPA

Centrale posten ambulancevervoer

DIA

Directe Inzet Ambulance

DROC

Dienst Regionaal Operationeel Centrum

DROS

Dienst Regionaal Operationeel Servicecentrum

EHGV

Eerste Hulp Geen Vervoer

GGD

Gemeentelijke of gemeenschappelijke gezondheidsdienst

GGZ

Geestelijke gezondheidszorg

GHOR

Geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio

HAP

Huisartsenpost

IGZ

Inspectie voor de Gezondheidszorg

LNAZ

Landelijk Netwerk Acute Zorg

MKA

Meldkamer ambulancezorg

MKP

Meldkamer politie

MSZ

Medisch specialistische zorg

NTS

Nederlandse Triage Standaard

NVMMA

Nederlandse Vereniging van Medisch Managers Ambulancezorg

NVSHA

Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen

NVvP

Nederlandse Vereniging van Psychiaters

NZa

Nederlandse Zorgautoriteit

OGGZ
OVP

Openbare geestelijke gezondheidszorg
Opvang Verwarde Personen

RAV

Regionale ambulancevoorziening

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

ROAZ

Regionaal Overleg Acute Zorg

SEH

Spoedeisende hulpposten

Twaz

Tijdelijke wet ambulancezorg

UMC

Universitair Medisch Centra

V&J

Veiligheid en Justitie

V&VN

Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

VGN

Vereniging Gehandicapten Nederland

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

VWS

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 1 Afkortingen en definities

2

Wbp

Wet bescherming persoonsgegevens

ZN

Zorgverzekeraars Nederland

Zvw

Zorgverzekeringswet

Daarnaast hanteren we de volgende definities:
• Aanrijtijd: De tijd waarin de hulpverlening na een melding van een persoon met verward gedrag
bij de persoon aanwezig is.
• Crisisafspraken: Afspraken die handvatten bieden voor een bekende ggz-patiënt, zijn naasten en
hulpverleners om een crisissituatie te voorkomen
• Crisiskaart: samenvatting van crisisafspraken, beschrijft wat voor de persoon belangrijk is,
wanneer hij psychiatrisch in crisis verkeert
• De-escaleren: het creëren en/of herstellen van rust en veiligheid voor de persoon in crisis en zijn
omgeving.
• Ervaringsdeskundigen: personen die behandeld zijn in de GGZ hebben de mogelijkheid om zich
te laten scholen tot ervaringswerker. Zie voor meer informatie het Beroepscompetentieprofiel
Ervaringsdeskundigheid.
• Herstel: Een verandering van iemands houding, waarden, gevoelens, doelen, vaardigheden en/of
rollen: een manier van een bevredigend en hoopvol leven ondanks de beperkingen die met de
aandoening gepaard gaan (Anthony, 2002).
• Huisartsenzorg: De zorg en triage in de huisartsenpraktijk en op de HAP.
• Maatschappelijke ondersteuning: Onder andere hulpverleners in beschermd wonen, de
maatschappelijke opvang en het sociaal wijkteam.
• Naasten: Familieleden en andere naastbetrokkenen (bijvoorbeeld vrienden en buren) van
personen in crisis met (het vermoeden van) een acute psychiatrische stoornis, bijvoorbeeld een
wettelijk vertegenwoordiger van de persoon. De persoon in crisis kan vaak aangeven wie
relevante naasten zijn en welke naasten hij graag betrekt bij de beoordeling: dit kan ook één
naaste zijn.
• Triage: het maken van een inschatting van de urgentie van de crisis op basis van kenmerken van
de persoon en de omgeving. De urgentie bepaalt de wachttijd op de hulpverlening en welke
hulpverlener(s) worden ingeschakeld.
• Verwijzer: Degene die de persoon in crisis aanmeldt bij de acuut psychiatrische hulpverlening.
Veelvoorkomende verwijzers zijn de huisarts/HAP, politie, de persoon zelf en zijn naaste.
• Voorwacht: De acuut psychiatrisch hulpverlener die de telefonische triage uitvoert

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 1 Afkortingen en definities

3

2 Begeleidingscommissie,
focusgroepen en interviews
2.1 Deelnemers aan begeleidingscommissie - leden
Naam

Organisatie

Anne-Marie Vervaet (waarnemer)

VWS

Aram van Reijsen

GGZ Nederland

Carina Stigter

GGZ Nederland

David Baden

NVSHA

Ella Benedictus

InEen, vereniging van organisaties voor
eerstelijnszorg.

Frank Berens

Schakelteam verwarde personen

Henk van Dijk & Paula Torn

Politie

Ico Kloppenburg & Nicolette Piekaar

VNG

Jaap Frank Ponstein, Kate Borkent & Natascha Walpot

AZN

Joost Bernsen

GGD/GHOR Nederland

Jos Noordover

VGN

Lilly Buurke

GGZ Nederland

Menoes Geraets

V&VN
MIND Landelijk Platform Psychische
Gezondheid
Zilveren Kruis namens Zorgverzekeraars
Nederland

Nic Vos de Wael & Lotte Frans-Kits
Peter van Zuidam
Pieter Prins

NVvP

Pieternel van Exter

NVMMA

2.2 Deelnemers aan begeleidingscommissie - agendaleden
Naam

Organisatie

Anne-marie Bruijs

Alzheimer Nederland

Dorien Kloosterman

Ieder(in)

Esther Teunissen

Bureau Regioburgermeesters

Janneke van Gog

NVvP

Jasper van Kuik

ZN

Jelke Sloterdijk

De Friesland

Lindsey Kurt

NVvP

Margreet Hoogeveen

AZN

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 2 Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews

4

Sandra Timmermans

VNG

2.3 Deelnemers aan focusgroepen
Naam

Aangedragen door

Ervaringen van ervaringsdeskundigen en naasten
Anne-marie Bruijs

Alzheimer NL

Bart Frank

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Dorris in ’t Panhuis

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Edo Paardekooper Overman

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Henk van Pagee

Alzheimer NL

Hennie Kleijwegt

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Jan Peet

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Joke van der Meulen

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Josta van der Wiele

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Nic Vos de Wael

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Paul Ulrich

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Rutger Colin Kips

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Simone de Bruijn

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Sylvana de Bruijn

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Wies Verwaaijen

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Ontwikkelen van handvatten voor betere inschatting en toeleiding tot verdere inschatting/triage hulpvraag
voor 0900-8844 en meldkamer politie
Aleid de Booi (alleen 1A)

GGD&GHOR Nederland

Anneke Weits (alleen 1B)

Politie

Aram van Reijsen

NVvP

Catrien Bennema

InEen

Daisy Overeem Winkel

Politie

Dorien Cohen Stuart

InEen

Guus Palm

Gemeente Den Haag

Hans Slijpen

Politie

Herman Oosterik

V&VN

Hermania van den Brink-van Stralen

Politie

Hilde Rijnders

GGZ Nederland

Maaike van der Erf

GGZ Nederland

Maartje Vollebergh

Gemeente Den Haag

Philip den Hollander

Gemeente Rotterdam

Ria Brinkman

Politie

Roos Huyben

GGZ Nederland

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 2 Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews

5

Ontwikkelen ggz-elementen in triage processen van meldkamers ambulance
Angela de Creef (alleen 2A)

ProQA

Aram van Reijsen

NVvP

Ardan Miedema (alleen 2A)

GGD&GHOR Nederland

Caroline Spencer

InEen

Claudia Verhagen (alleen 2A)

NTS

Herman Oosterik (alleen 2A)

V&VN

Hilde Rijnders

GGZ Nederland

Ingrid Houtman

InEen

Josta van der Wiele (alleen 2A)

MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid

Laelia Luchtmeijer (alleen 2A)

Gemeente Rotterdam

Martha Tausk:

GGZ Nederland

Peter van den Berg

AZN/ NVMMA

Pieternel van Exter

AZN/ NVMMA

Trudie van Duin (alleen 2A)

AZN/ NVMMA

Wendy Haverkort (alleen 2B)

ProQA

Uitwerken fysieke triage door SPV i.s.m. ambulance of politie
Anneke Weits

Politie

Bert van den Herik

GGzE

Christine van Boeijen

GGZ Nederland

Cora de Rijk

GGZ Nederland

Edsel Albertus

AZN/ NVMMA

Ina Bolt

AZN/ NVMMA

Ilse Kunst

GGD&GHOR Nederland,

Joep van den Boogaard

GGD&GHOR Nederland

Paul Creemers

NVvP

Peter Speijer

Politie

Peter van den Berg

AZN/ NVMMA

Peter van Zuidam

ZN

Pieternel van Exter

AZN/ NVMMA

Renee Klitsie:

GGZ Nederland

Verkennen van samenwerking tussen meldpunten
Arjan Hanekamp

AZN/ NVMMA

Gemeente Waalre

VNG

Ilse Kunst

GGD&GHOR Nederland

John v Engelen

AZN/ NVMMA

Karin Freriks

GGZ Nederland

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 2 Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews

6

Maite Tromp-van de Pas

NVSHA

Nicolette Piekaar

VNG

Peter Aben

InEen

Peter Plantinga

NVSHA

2.4 Geïnterviewden politie 0900-8844
Naam

Regio

Conita Boudewijns

Zeeland West-Brabant

Dirk Weggeman

Rotterdam

Hermania van den Brink – van Stralen

Midden Nederland

2.5 Geïnterviewden meldkamer politie
Naam

Regio

Hermania van den Brink – van Stralen

Midden Nederland

Peter Hordijk

Den Haag

Peter Speijer

Rotterdam

Petra de Boer

Noord-Nederland

Ria Brinkman

Amsterdam

Wim Pijnenborg

Zeeland West-Brabant

2.6 Geïnterviewden meldkamer ambulance
Naam

Regio

Arnold van der Meijden

Haaglanden

Frits Weijschede

Zuid-Holland Zuid

Hans van Ettekoven, Kees de Ruyter en Wim Pijnenborg

Brabant Noord

Jasper Matena, Pieternel van Exter en Frank Berg

Amsterdam-Amstelland

John van Engelen

Utrecht

Myrthe Mos

Noord-Nederland

Piet Hein ten Hacken en Peter van de Berg

Gelderland-Midden

2.7 Geïnterviewde experts
Naam

Organisatie

Angela Uytdewilligen

Schakelteam verwarde personen

Angelique van der Heijden en Gelske van Aken

Stichting huisartsenposten West-Brabant

Corline de Groot

HAP SMASH Den Haag

Jelle Zeilstra en Saskia den Heijer

Meldpunt verwarde personen GGD Rotterdam

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 2 Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews

7

Martin Smeekes en Xander Kluts

ProQA

Noor Pelger

Onze Huisartsen

Peter Haima

Drentse aanpak verwarde personen 2016-2020

Ype Schat

NTS

2.8 Geïnterviewde bestuurders
Bestuurder

Namens organisatie

Albert Blom

GGZ Nederland

Bram van Hemmen

VNG

Jaap-Frank Ponstein en Martin Smeekes

AZN

Jasper van Kuik en Jaap van der Rijs

ZN

Jelke Sloterdijk

ZN

Joost Bernsen en Moniek Pieters

GGD/GHOR Nederland

Pieter-Jaap Aalbersberg

Politie

2.9 Deelnemers invitational conference
Dit zijn alle deelnemers die zich opgegeven hebben voor de invitational conference op 5 juli 2017.
Tijdens de invitational conference waren een aantal personen die zich hadden opgegeven niet
aanwezig en waren er andere personen wel die zich niet van tevoren hadden ingeschreven.
Deelnemer

Organisatie

Alain Kool

VGGM

Anne-Marie Vervaet

Ministerie VWS

Aram van Reijsen

Parnassia

Arjan Hanekamp

RAV Ijsselland

Arnoud Jansen

Dimence

Bart Frank

Ervaringsdeskundige/ naaste

Bas Montebal

Menzis

Bert Stavenuiter

Ypsilon

Bianca den Outer

Schakelteam verwarde personen

Claudia Verhagen

Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden

Cora Capel

GGD Noord- en Oost-Gelderland

Dirk Weggeman

Politie

Ella Benedictus

InEen

Evert Boomsma

Sociaal Domein Fryslan

Frank Berens

Schakelteam verwarde personen

Frits Weijschede

RAV Zuid-Holland-Zuid

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 2 Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews

8

Hafiza William

Ervaringsdeskundige/ naaste

Hanneke Schoenmakers

VGZ

Hans Slijpen

Politie

Harrie Storms

Ministerie VWS

Harry Kwast

Altrecht

Heleen van Wijk

GGD regio Utrecht

Henk van Dijk

Politie

Herman Oosterik

V&VN

Ilse Kunst

GGD Gelderland-Zuid

Ina Bolt

UMCG Ambulancezorg

Jack van der Kruijs

Gemeente Tilburg

Jan Filippo

GGD Flevoland

Jan Peet

Ervaringsdeskundige/ naaste

Jasper van kuik

ZN

Jelke Sloterdijk

De Friesland

Jitske Nijhuis

Gemeente Tilburg

Joep van den Boogaard

GGD Gelderland Zuid

John Huijg

Ervaringsdeskundige/ naaste

John van Engelen

RAV Utrecht

Joke van der Meulen

Ervaringsdeskundige/ naaste

Jos Noordover

VGN

Karen Griep

GGZ Centraal

Karin Freriks

GGNet

Klasina Bergsma

RAV G&V

Lex de Bont

Politie

Lilly Buurke

GGZ Nederland

Lineke Barning-Sparenberg

Politie

Magda Korteweg

Altrecht

Margreet Hoogeveen

AZN

Maroen Nader

ZonMW

Mirjam Polak

GGD Utrecht

Myrthe Mos

Meldkamer Noord Nederland

Natascha Walpot

Ambulance Amsterdam

Nic Vos de Wael

MIND

Nicolette Piekaar

VNG

Nina van der Velden

GGD Gelderland Midden

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 2 Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews

9

Peter Speijer

Politie

Peter van den Berg

Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden

Peter van Zuidam

Zilveren Kruis

Petra van Buren

Stichting Kernkracht

Pieternel van Exter

Ambulance Amsterdam

René Wubs

GGZ NHN

Renee Klitsie

Altrecht

Saskia Overkamp

GGD Hollands Midden

Simone de Bruijn

Ervaringsdeskundige/ naaste

Thomas Eckhardt

GGD Haaglanden

Wies van den Nieuwendijk

Ervaringsdeskundige/ naaste

Wies Verwaaijen

Ervaringsdeskundige/ naaste

Wilma Kieft

GGD Utrecht

Wim Huson

Schakelteam verwarde personen

Youp van Zorge

Ministerie VWS

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 2 Begeleidingscommissie, focusgroepen en interviews

10

3 Huidige werkwijze en gebieden
voor verbetering bij politie en
MKA
In deze bijlage komt de huidige werkwijze bij 0900-8844, de meldkamer politie en de meldkamer
ambulance aan de orde. De bijlage is gebaseerd op de interviews die SiRM gevoerd heeft voordat
de focusgroepen zijn gehouden over de verbetervoorstellen zoals ze in het hoofdrapport
beschreven zijn. Niet alle gebieden waarop verbetering mogelijk is komen daarom terug in het
hoofdrapport.
We beschrijven per meldpunt de volgende onderwerpen:
•

Het aantal meldingen van personen met verward gedrag dat binnenkomt op het meldpunt,
de meldkamer of de hulppost.

•

De opleiding en ervaring van het personeel dat de inschatting maakt of de triage uitvoert
van de melding van de persoon met verward gedrag.

•

De wijze waarop de inschatting wordt gemaakt of de triage plaatsvindt, dat wil zeggen de
manier waarop de medewerkers van het meldpunt de in te schakelen hulpverlener en
urgentie bepalen.

•

Welke informatie medewerkers van de meldpunten gebruiken om hun inschatting te
maken of om triage uit te voeren.

•

Naar welke hulpverleners zij de persoon met verward gedrag kunnen toeleiden.

•

Vervolgens geven we per meldpunt aan wat de gebieden zijn waarop verbetering mogelijk
is.

3.1 Politie 0900-8844
Aantal meldingen
0900-8844 is een veel gebeld nummer, ter illustratie: Rotterdam ontvangt circa 1500 meldingen
per dag en Zeeland West-Brabant 1200. Het betreft in 1 tot 5% van de gevallen een melding van
personen met verward gedrag.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

11

-

Personeel

De 0900-centralisten zijn niet opgeleid om de hulpvraag te achterhalen bij meldingen van
personen met verward gedrag. 0900-centralisten hebben een interne opleiding gevolgd, waar
zorg nauwelijks onderdeel in is. Het personeel heeft geen specifieke ggz-kennis of vaardigheden.
De inschatting van de situatie bij 0900-8844 meldingen is onder andere gericht op het bepalen of
iemand een strafbaar feit heeft begaan. Daarnaast geeft de 0900-centralist advies en informatie
over openbare orde (geen spoed, wel politie). De inschatting van de in te schakelen hulpverlening
en de urgentie bij meldingen van personen met verward gedrag gebeurt veelal op basis van
ervaring.
-

Inschatting of triage

0900-centralisten maken gebruik van Q&A’s om de melding in te schatten. In de Q&A’s staan
vragen die centralisten kunnen stellen aan de persoon die contact opneemt met 0900-8844. Er
zijn echter geen specifieke Q&A-vragen over verwarde personen. De vragen zijn vooral gericht op
het inschatten of er sprake is van een (verdenking van) het plegen van een strafbaar feit,
verstoring van openbare orde, gevaar of dreiging. Er zijn drie classificaties van de urgentie van de
melding: ‘spoed’, ‘nu’ en ‘later’. De centralisten vinden het maken van een goede inschatting van
de persoon lastig telefonisch. Het zijn uiteindelijk de basisteams van de politie op straat die een
fysieke inschatting maken. Bij sommige basisteams in Rotterdam is een ggz professional
betrokken om de fysieke inschatting te verbeteren. Zij kunnen ook vaak ter plekke al de-escaleren.
-

Informatie

0900-centralisten raadplegen vooral de Basisvoorziening Handhaving (BVH), het interne
informatiesysteem van de politie, om informatie te vinden over de persoon met verward gedrag.
De BVH is het systeem dat de politie gebruikt voor de administratieve afhandeling van meldingen
en incidenten. De meldkamers geven aan onvoldoende tijd te hebben om hulpverleners te bellen
om te vragen of de persoon met verward gedrag bij hen bekend is. Zij missen nu informatie over
de persoon om een goede inschatting te kunnen maken. Zij zouden graag weten of de persoon
gezondheidsproblemen heeft, op welke manier de persoon het beste bejegend kan worden en met
welke naaste of hulpverlener zij contact op kunnen nemen over de persoon.
-

Toeleiding hulpverlening

Wanneer het een acute melding betreft schakelen 0900-centralisten de MKP in. Ook als er met
spoed medische zorg nodig is schakelen zij de MKP in en niet direct de MKA. Bij minder acute
meldingen kunnen 0900-centralisten de GGZ inschakelen als de naam van de instelling of
behandelaar bekend is. Centralisten kunnen de persoon met verward gedrag over het algemeen
niet doorschakelen naar de crisisdienst. Als de persoon nog niet bekend is bij de GGZ, of de 0900centralisten hebben deze informatie niet, vragen zij het basisteam van de politie om de melding op
te pakken. Dit leidt niet altijd tot passende hulpverlening, wat er soms toe leidt dat de persoon
weer 0900 belt. Wanneer de 0900-centralist inschat dat de persoon geen GGZ nodig heeft maar
vooral aandacht, praten zij – als het rustig is – zelf met de personen met verward gedrag. Tijdens
drukte (bijvoorbeeld door weersomstandigheden) proberen de 0900-centralisten het gesprek snel

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

12

af te ronden. Zij kunnen deze mensen ook doorverwijzen naar telefonische hulpdiensten bemand
met vrijwilligers zoals Sensoor en 113. We kennen geen voorbeelden waarin 0900-8844 nauw
samenwerkt met lokale meldpunten, zo is er geen coördinatie of doorschakeling tussen het RSCRotterdam en het ‘Advies- en meldpunt verwarde personen’.
•

Gebieden voor verbetering

Volgens de geïnterviewden kan de telefonische en fysieke inschatting van de melding van de
persoon met verward gedrag verbeterd worden:
• Personeel: de basisteams waar nu al professionals met ggz en psychosociale kennis zijn
aangesloten zijn beter in staat om de situatie in te schatten en de persoon met verward
gedrag toe te leiden naar passende hulpverlening. Er kan ingezet worden op de opleiding van
basisteams in het omgaan met personen met verward gedrag.
• Inschatting: 0900-centralisten zouden meer handvatten moeten krijgen om de melding in te
kunnen schatten en het vervolg te bepalen. In de Q&A zouden daartoe een aantal specifieke
vragen opgenomen kunnen worden over verward gedrag.
• Informatie: 0900-centralisten zouden graag van bekende ggz-patiënten digitaal kunnen
inzien bij welke ggz-instelling zij onder behandeling zijn en wie hun behandelaar is. De
informatie kan uit de crisiskaart van de persoon zelf komen of er vindt hierover uitwisseling
met de GGZ plaats. Dit kan echter alleen met toestemming van de cliënt.

3.2 Meldkamer politie
Aantal meldingen
Alhoewel een goede inschatting van het aantal meldingen van personen met verward gedrag
moeilijk is (vanwege verschillende definities, registraties en regionale verschillen), betreft het
aantal meldingen van of over personen met verward gedrag ongeveer 1 tot 5% van het totaal
aantal meldingen dat de MKP ontvangt. In regio’s met grote steden zoals Amsterdam en
Rotterdam krijgt de MKP een aantal meldingen per uur van of over personen met verward gedrag.

Personeel
MKP-centralisten hebben in de regel geen uitgebreide ggz-kennis of vaardigheden. Zij volgen een
zesweekse opleiding tot meldkamercentralist en sommigen hebben ervaring als agent op straat 1.
Geestelijke gezondheidszorg is slechts een klein onderdeel van de zes weken durende opleiding.
Een deel van de geïnterviewden geeft aan dat MKP-centralisten onvoldoende zijn opgeleid om
verward gedrag te herkennen. De inschatting van de melding gebeurt over het algemeen op
ervaring en intuïtie. De politie maakt een inschatting, het is niet aan de politie om medische
diagnoses (triage) vast te stellen. In Rotterdam heeft een SPV een aantal maanden in het weekend
gewerkt op de MKP. De SPV ondersteunde de MKP-centralisten bij het maken van een inschatting
van de melding van de persoon met verward gedrag.

1

In de politieopleiding is wel wat aandacht voor ggz.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

13

Ook voor agenten van de basisteams op straat geldt dat verward gedrag soms lastig te herkennen
is, bijvoorbeeld bij een persoon met Excited Delirium Syndrome (EDS). De persoon kan zich op dat
moment erg agressief gedragen en onrust in zijn omgeving veroorzaken, terwijl snelle
medicamenteuze behandeling nodig is om risico's op gezondheidsschade bij de persoon zelf te
verkleinen.

Inschatting of triage
De MKP-inschatting is altijd in eerste instantie gericht op het bepalen of er al dan niet een
strafbaar feit is gepleegd of dat er een verdenking op het plegen van een strafbaar feit bestaat.
Daarnaast gaat de MKP na of de openbare orde verstoord is en of sprake is van gevaar of dreiging.
De wijze waarop de MKP-centralisten de inschatting van de melding van de persoon met verward
gedrag maken is niet in alle meldkamers gelijk. In sommige MKP’s is sprake van een enigszins
geprotocolleerde uitvraag, terwijl bij andere MKP’s de uitvraag tijdens een minder gestructureerd
gesprek plaatsvindt. In Amsterdam bestaat er een protocol 'verwarde personen', maar dit protocol
is in feite alleen bruikbaar als de persoon met verward gedrag zelf belt. Op de MKP in NoordNederland is er een deels gestructureerde uitvraag, die (zeer) beperkt psychiatrische problematiek
uitvraagt. Geïnterviewden geven aan dat volledig protocolleren lastig is omdat er een grote
verscheidenheid aan type meldingen binnenkomt.

Informatie
MKP-centralisten maken gebruik van het Geïntegreerd Meldkamer Systeem (GMS) om meldingen
aan te nemen, te verwerken en uit te geven. GMS toont op alle aangesloten werkstations realtime
dezelfde informatie. Wanneer er een multidisciplinair incident is, kunnen ambulancezorg en
brandweer ook realtime meelezen (in delen van het systeem die niet enkel voor de politie
toegankelijk zijn). Het GMS systeem van de politie is gekoppeld aan het BVH, waarin alle
basisteams en overige onderdelen van de politie de werkzaamheden registreren. De politie heeft
geen toegang tot het medisch GMS-kladblok van de MKA.
De MKP-centralisten kunnen bij een melding van een persoon met verward gedrag in het BVH van
de politie opzoeken of er al iets over deze persoon geregistreerd staat, bijvoorbeeld uit eerdere
meldingen. Soms is er over bekende personen of adressen een ‘afspraak op naam’ of een ‘afspraak
op locatie’. Deze afspraken omschrijven de manier waarop de MKP-centralisten en eventueel
basisteams op straat om dienen te gaan met de melding. Het BVH kan in bepaalde regio’s
informatie uit de crisiskaart bevatten als de eigenaar van de crisiskaart hier toestemming voor
heeft gegeven. In het BVH kan ook informatie opgenomen zijn over bekende personen met
dementie, zoals de contactpersoon.
Daarnaast kunnen de MKP-centralisten het team Real Time Intelligence Centre (RTIC) raadplegen.
Dit gebeurt als er bijvoorbeeld veel onduidelijkheden rondom de melding van de persoon met
verward gedrag zijn. Het team RTIC levert real time intelligence op actuele informatievragen voor
de operaties (noodhulp, handhaving, opsporing, B&B) en antwoord op vragen van dienders op

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

14

straat. Het team RTIC heeft toegang tot informatie uit politiesystemen gekoppeld aan informatie
uit openbare bronnen zoals websites en social media. Ze hebben toegang tot informatie over het
aantal meldingen op het betreffende adres, het soort meldingen, hoe de meldingen zijn afgelopen,
of de persoon eerder een strafbaar feit heeft begaan, etc.

Toeleiding hulpverlening
Het zijn over het algemeen de basisteams die de persoon met verward gedrag proberen toe te
leiden naar passende hulpverlening, niet de MKP. De basisteams van de politie kunnen direct de
crisisdienst inschakelen bij een persoon van wie zij vermoeden dat hij een psychiatrische
beoordeling nodig heeft. In sommige regio’s kan de MKP ook direct contact opnemen met de
crisisdienst (bijvoorbeeld in Midden Nederland en Noord-Nederland), dit hoeft niet altijd via de
basisteams te verlopen. Als er geen gevaarsetting is, kan de crisisdienst ook zonder de politie op
een melding af gaan. De psychiatrische beoordeling door de crisisdienst vindt in sommige regio’s
op (een daarvoor ingerichte ruimte op) het politiebureau plaats (zoals in Den Haag). Als de
persoon met verward gedrag niet bekend is, kan er een (GGD) arts gevraagd om de persoon
somatisch te beoordelen. In verschillende regio’s heeft de politie afspraken met de GGZ dat zij
personen met verward gedrag direct naar een ggz-instelling kunnen brengen voor de
psychiatrische beoordeling. Er zijn meestal geen afspraken met andere soorten instellingen, zoals
voor psychosociale problematiek.
De MKP schakelt vooral de MKA bij als er somatische zorg nodig is, minder als er psychiatrische
hulpverlening nodig is. Bij suïcidaliteit zonder lichamelijk letsel of auto-intoxicatie schakelt de MKP
meestal geen ambulance in. Als sedatie nodig is tijdens eventueel vervoer dan schakelt het
basisteam de MKA bij voor de inzet van een ambulance. Dit kan echter verschillen per RAV. In
Amsterdam belt het basisteam direct de MKA om de inzet van de psycholance aan te vragen als ze
een persoon met verward gedrag aantreffen die met spoed een psychiatrische beoordeling nodig
heeft.2
In sommige gevallen bepaalt de MKP-centralist dat er geen inzet van de politie nodig is, maar
heeft de melder wel een hulpvraag. De MKP-centralist heeft op dat moment weinig mogelijkheden
om hulpverlening in te schakelen en geïnterviewden vragen zich ook af of deze coördinatie bij de
MKP zou moeten liggen. MKP-centralisten kunnen personen met verward gedrag die vaker bellen
als het rustig is meestal wel geruststellen door kort met hen te praten. MKP-centralisten kunnen
deze personen eventueel ook doorverwijzen naar telefonische hulpdiensten bemand met
vrijwilligers zoals Sensoor. Als agenten uit het basisteam inschatten dat er geen acute
hulpverlening nodig is, proberen zij eerst het persoonlijke- of zorgnetwerk van de persoon met
verward gedrag in te schakelen. Het is afhankelijk van de regio of de MKP de huisarts of
huisartsenpost direct kan consulteren of inschakelen. In Midden Nederland bijvoorbeeld, kan de
MKP direct contact opnemen met de huisarts of huisartsenpost, terwijl dit contact in andere regio’s
alleen verloopt via de basisteams of lijkt te ontbreken. In Eindhoven waar de ggz-medewerker de

2

Zie ook het landelijk kwaliteitskader (acute) psychiatrie ambulancezorg.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

15

fysieke triage uitvoert met het basisteam, kan deze ggz-medewerker de huisarts,
wijkverpleegkundige of de eigen behandelaar inschakelen. In veel regio’s informeert het basisteam
de wijkagent of buurtregisseur over de situatie als het gevaar geweken is. Deze stelt de niet-acute)
hulpverleningsorganisaties op de hoogte.
•

Gebieden voor verbetering

Volgens de geïnterviewden liggen de verbetervoorstellen vooral bij personeel, triage en toeleiden
naar passende hulpverlening:
• Personeel: Er kan ingezet worden op de training van MKP-centralisten in het omgaan met
personen met verward gedrag. Dit kan bijvoorbeeld door medewerkers van de crisisdienst
trainingen over dit onderwerp te laten geven, of meldkamercentralisten mee te laten lopen op
de crisisdienst.
• Inschatting: Voor een betere inschatting van acute of niet-acute hulpvragen zouden MKPcentralisten extra handvatten moeten krijgen. Geïnterviewden zijn het met elkaar eens dat het
niet de taak is van MKP-centralisten om triage uit te voeren op basis van de kenmerken van
het verward gedrag van de persoon. Tegelijkertijd bestaat er in een aantal regio’s (Rotterdam,
Amsterdam en Zeeland West-Brabant) de behoefte om de MKP-centralisten handvatten te
geven om te bepalen wanneer er sprake is van een hulpvraag door psychische (al dan niet
gecombineerd met een verstandelijke beperking), psychosociale of psychogeriatrische
problematiek. Het gaat om een globale inschatting van de urgentie en de (eventueel) in te
schakelen hulpverlening. De inschatting van de urgentie kan ook door, of in overleg met, een
SPV plaatsvinden. De SPV kan ook onderdeel zijn van de MKA. Het is van belang dat de SPV
toegang heeft – direct of indirect via collega’s – tot relevante ggz-informatie over de persoon
met verward gedrag. Een adviesfunctie van de GGD zoals in Amsterdam het 'Vangnet en
Advies' kan ook behulpzaam zijn bij het maken van een globale inschatting. Uit de huidige
werkwijze blijkt dat de echte inschatting van de situatie vaak fysiek plaatsvindt. De pilot in
Eindhoven laat zien dat het erg behulpzaam kan zijn om een ggz-medewerker mee te laten
rijden met het basisteam om ter plekke een fysieke triage uit te voeren. Meestal werkt de
komst van de SPV de-escalerend, waardoor vervolgzorg soms niet meer nodig is. Als er een
psychiatrische beoordeling nodig is, is wel van belang om na te denken over passend vervoer,
mocht vervoer naar een beoordelingslocatie nodig zijn.
• Vervoer door de politie is niet passend voor een persoon met verward gedrag waarbij geen
sprake is van (een verdenking van) een strafbaar feit. De SPV kan met de MKA proberen
passender vervoer in te schakelen door ambulancezorg of een zelfstandige aanbieder van
vervoer met psychiatrische hulpverlening zoals betrokken branche- en beroepsorganisaties
hebben gepresenteerd in het ‘Voorlopig model vervoer’ 3, Het direct vervoeren van de politie
naar een ggz-instelling, zoals in sommige regio’s gebeurt, wordt in 2017 afgebouwd. Vervoer
door de politie kan traumatiserend zijn voor de persoon met verward gedrag. Daarnaast
ontbreekt de juridische basis voor (geboeid) vervoer vaak.
• Toeleiding hulpverlening: Het dient per categorie hulpvraag helder te zijn welke organisatie
de politie kan inschakelen om de regie over te nemen en hulp te leveren. Het is voor MKP3

SiRM – Strategies in Regulated Markets (2017) Voorlopig model vervoer voor personen met verward gedrag.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

16

centralisten en agenten uit de basisteams niet altijd duidelijk welke hulpverlening zij kunnen
inschakelen. Als de politie een globale inschatting zou kunnen maken van de hulpvraag, dan
is het van belang dat zij vervolgens passende hulpverlening kunnen inschakelen en de regie
over de persoon over kunnen dragen. Het kunnen overdragen van de regie was een
belangrijk punt tijdens de interviews met de MKP’s. Voor acuut psychiatrische hulpvragen
kunnen agenten uit de basisteams de crisisdienst inschakelen. Ook de MKP kan dit in een
aantal regio’s direct. Voor niet-acute hulpvragen is de in te schakelen hulpverlener vaak
minder duidelijk (vooral in de ANW-uren). Het is gewenst om uit te werken welke
hulpverlener de politie kan inschakelen. De hulpverlener dient in dat geval de regie over te
nemen van de politie. Het gaat naast de crisisdienst bijvoorbeeld om sociaal werk, de huisarts
of huisartsenpost, het Flexible Assertive community Treatment (FACT) team 4,
woonbegeleiding vanuit VG, wijkverpleegkundige voor dementie, sociaal wijkteam, OGGZ
teams, de ambulancezorg, etc.

3.3 Meldkamer ambulance
Aantal meldingen
Net zoals voor de MKP geldt ook voor de MKA dat het lastig is om een goede inschatting te maken
van het aantal meldingen van personen met verward gedrag dat binnenkomt bij de MKA. Er
bestaat geen uniforme manier van registreren. Op basis van de genoemde cijfers tijdens de
interviews maken we een ruwe inschatting dat ongeveer 1 tot 5% van het totale aantal meldingen
dat de MKA ontvangt meldingen van of over verwarde personen betreft (vergelijkbaar met de
percentages op de MKP).

Personeel
MKA-centralisten zijn vaak (hbo-)verpleegkundigen die tijdens hun opleiding ook (kort) psychiatrie
hebben behandeld. Daarnaast is psychiatrie een (klein) onderdeel van de centralistenopleiding zelf.
De achtergrond en affiniteit van de meeste verpleegkundig centralisten is echter meestal
somatische zorg. In sommige regio’s worden meldkamercentralisten nu bijgeschoold in het
omgaan met personen met verward gedrag (bijvoorbeeld Brabant Noord).
In de RAV NNHN is een pilot met een psycholance van start gegaan. Als onderdeel van de pilot
werken er op de MKA tijdens een bepaalde periode SPV-en om de verpleegkundig centralisten
MKA te ondersteunen bij de triage.

Inschatting of triage
Ongeveer de helft van de MKA’s maakt gebruik van het NTS en de andere helft van het
triagesysteem ProQA. Verpleegkundig centralisten MKA die gebruik maken van NTS volgen het
pad dat NTS voorschrijft. Zij gebruiken vervolgens hun expertise voor het formuleren van vragen
FACT-teams behandelen en begeleiding mensen die een ernstige psychiatrische aandoening hebben in combinatie met
problemen op andere levensterreinen (wonen, werken, sociale contacten, financiën etc.).
4

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

17

en het interpreteren van antwoorden. De verpleegkundig centralist MKA probeert eerst een beeld
te krijgen van de situatie en de urgentie en vervolgens bepaalt hij de urgentiecode en de inzet. Ook
of politie-inzet nodig is volgt uit het NTS.
Verpleegkundig centralisten MKA die gebruik maken van ProQA volgen exact de structuur van het
pad dat ProQA voorschrijft. Verpleegkundig centralisten MKA moeten vragen en instructies
letterlijk formuleren zoals zij in ProQA staan. De verpleegkundig centralist MKA legt bij elke
melding de antwoorden op acht ‘ingangsvragen’ vast, in een vaste volgorde. De verpleegkundig
centralist MKA vraagt naar de situatie, luistert en komt gestructureerd tot een code voor een
melding. ProQA-meldkamers spreken in de landelijk urgentie tabel (LUT) gezamenlijk af welke
inzet en urgentie hoort bij de ProQA uitkomstcode. NTS centralisten gaan eerst met de ABCDEcheck na of er sprake is van een levensbedreigende situatie. Vervolgens biedt het NTS via de
overige ingangsklacht 'Vreemd gedrag of suïcidaal' en de vragen die hierop volgen mogelijkheden
om relevante ggz- en/of psychische kenmerken uit te vragen. Ook de eerste vragen in ProQA zijn
erop gericht om te bepalen of er sprake is van een levensbedreigende situatie. De triagevragen van
ProQA die betrekking hebben op verward gedrag (Hoofdstuk 25 ‘Psychiatrisch/ Abnormaal
gedrag/ Zelfmoordpoging’) zijn gericht op het uitsluiten van een levensbedreigende of
spoedeisende situatie. Voor niet-spoedeisende situaties – als geen ambulancezorg inzet nodig is
binnen 30 minuten – geven triagesystemen NTS en ProQA minder handvatten. Om dit te
ondervangen is in de regio Noord-Nederland een nieuw triageprotocol dat centralisten volgen ná
de ProQA-uitvraag. Het betreft een protocol dat is gebaseerd op de ggz-triagewijzer24 (zie bijlage
ggz-triagewijzer).
De triage van de verpleegkundig centralisten MKA is in eerste instantie gericht op het bepalen of
zij een ambulance in moeten zetten en zo ja met welke urgentie. Daarnaast heeft de MKA een
zorg-coördinerende rol, bijvoorbeeld door het overdragen van de zorgvraag aan de huisarts of
huisartsenpost. Als de MKA ambulancezorg inzet, volgt een fysieke triage en eventueel
behandeling of doorverwijzing door de ambulanceverpleegkundige van de persoon met verward
gedrag. Ambulanceverpleegkundigen maken voor de fysieke triage gebruik van het Landelijk
Protocol Ambulancezorg. In Amsterdam zet de MKA op aanvraag van de politie een psycholance
in bij personen met verward gedrag waarvoor somatiek (telefonisch) uitgesloten is. Een
psycholance is een vorm van zorgdifferentiatie in de ambulancezorg, namelijk een zorgambulance
bemenst door een SPV van de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam (SPA) en een
Zorgambulance-chauffeur. De SPV kan de situatie de-escaleren, waardoor vervoer naar een
beoordelingslocatie niet altijd nodig is.

Informatie
Verpleegkundig centralisten MKA gebruiken het GMS om meldingen aan te nemen, te verwerken
en uit te geven. Het GMS bevat voor de MKA een medisch kladblok of patiëntendossier waarin de
resultaten van de triage worden opgeslagen. Het GMS kan over bekende personen met verward
gedrag een afspraak op locatie (AOL) bevatten. Deze afspraak omschrijft de manier waarop de
verpleegkundig centralisten MKA en eventueel ambulancemedewerkers om dienen te gaan met de

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

18

melding. De AOL bevat gegevens over de behandeling van de persoon, de eventuele ggz-instelling
en ggz-behandelaar of gegevens over andere zorgaanbieders zoals het wijkteam. De
verpleegkundig centralisten MKA hanteren geen ‘afspraken op naam’ zoals de MKP deze wel
heeft. Verpleegkundig centralisten MKA raadplegen over het algemeen geen andere
informatiebronnen dan het GMS. Er is geen toegang tot gegevens uit de crisiskaart.
Geïnterviewden zijn terughoudend in de wens naar meer informatie op persoonsniveau. Zij geven
aan dat er een risico bestaat dat verpleegkundig centralisten MKA door extra informatie
‘oogkleppen’ op zouden kunnen hebben als het gaat om het bepalen van de urgentie en in te
schakelen hulpverlener5. Ook kan de informatie lastig te interpreteren zijn voor verpleegkundig
centralisten MKA zonder ggz- of psychosociale kennis. Verpleegkundig centralisten MKA hebben
daarentegen wel behoefte aan informatie over mogelijke contactpersonen van bijvoorbeeld
naasten, de huisarts of de behandelaar.
Toeleiding hulpverlening
De triagesystemen NTS en ProQA leiden tot een advies over de in te zetten hulpverlening en de
urgentie. Als de triage leidt tot een spoedurgentie zet de MKA over het algemeen een Advanced
Life Support (ALS) ambulance in bij een melding van een persoon met verward gedrag met het
oog op eventuele sedatie. Een zorgambulance is hier onvoldoende voor toegerust. Het gaat over
het algemeen om A1 ritten omdat het vaak gevaar en agressie betreft, maar ook bijvoorbeeld
verminderd bewustzijn.
De MKA kan in de meeste regio’s niet direct de crisisdienst inschakelen voor een melding. Het
inschakelen van de crisisdienst verloopt over het algemeen via de huisarts. Verpleegkundig
centralisten MKA kunnen vaak wel overleggen met medewerkers van de crisisdienst over een
melding. Ambulanceverpleegkundigen kunnen over het algemeen ter plaatse contact opnemen
met de crisisdienst. Soms is het nodig om eerst somatiek uit te laten sluiten door een arts voordat
de crisisdienst komt. Ambulancezorg kan niet – zoals de politie dat in veel regio’s wel kan –
personen met verward gedrag direct naar een ggz-instelling brengen. In Amsterdam schakelt het
basisteam van de politie de MKA in als zij een persoon met verward gedrag aantreffen die (snel)
hulp nodig heeft. De MKA zet in dit geval de psycholance in. Deze mag niet met spoed (met
optische geluidssignalen) rijden. De psycholance vervoert de persoon met verward gedrag als het
nodig is naar de Spoedeisende Psychiatrie Opvang Ruimte (SPOR).
Als het gaat om een persoon die geen acute hulpvraag heeft, schakelt de MKA in sommige regio’s
direct door naar de huisarts of huisartsenpost, of vraagt de MKA de melder om zelf contact op te
nemen. Verpleegkundig centralisten MKA kunnen personen met verward gedrag die vaker bellen
als het rustig is vaak wel geruststellen door kort met hen te praten. Zij schakelen deze personen
soms direct door naar de eigen behandelaar, de ggz-instelling, zoals in Amsterdam of andere

Denk aan een persoon die bekend is bij de GGZ, waarbij een symptoom toegeschreven wordt aan de psychiatrische problematiek, maar het in feite een somatische oorzaak heeft.
5

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

19

zorgaanbieder. MKA-centralisten kunnen deze personen eventueel ook doorverwijzen naar
telefonische hulpdiensten bemand met vrijwilligers zoals Sensoor.

•

Gebieden voor verbetering

Volgens de geïnterviewden liggen de verbetervoorstellen vooral bij personeel, triage en toeleiden
naar passende hulpverlening:
• Personeel: Een (intensivering van de) samenwerking tussen (zorg)meldkamers voor acute en
niet- acute vragen leidt vermoedelijk tot betere toeleiding naar hulp. Het virtueel of fysiek
dichterbij elkaar brengen van de verschillende zorgmeldkamers voor acute en niet-acute
hulpvragen draagt bij aan een betere bepaling van de inzet en urgentie van hulpverlening
voor de persoon met verward gedrag. Op een zogenaamde zorgmeldkamer werken virtueel
of fysiek verschillende zorgdisciplines samen: ambulancezorg, huisartsenzorg, psychiatrische
hulpverlening. Zij hebben toegang tot dezelfde informatie. Dit vergroot de onderlinge
verbinding en samenwerking. Het maakt de doorverwijzing tussen de verschillende vormen
van zorg soepeler. Vervolgens zouden ook GGD/gemeentelijke meldpunten, het sociale
domein (sociale wijkteams) aan kunnen sluiten en de wijkagent/ buurtregisseur. Niet alleen
personen met verward gedrag zullen baat hebben bij een dergelijke organisatie, maar ook
andere burgers met een hulpvraag.
• Triage: Toevoegen van vragen over psychiatrische toestand aan triage MKA creëert
mogelijkheden voor inschakelen gedifferentieerd vervoer en GGZ. Op dit moment is de triage
op de MKA met name gericht op de bepaling van inzet en urgentie van somatische zorg. Het
toevoegen van vragen aan of volgend op het triageprotocol over de psychische/
psychiatrische toestand, zorgt voor meer inzicht in de benodigde inzet en urgentie van
psychiatrische hulpverlening. Dit biedt mogelijkheden voor de inzet van:
– Aanbieders van vervoer met psychiatrische hulpverlening zoals betrokken branche- en
beroepsorganisaties hebben gepresenteerd in het ‘Voorlopig model vervoer’ 3. Het kan
gaan om zelfstandige aanbieders van vervoer met psychiatrische hulpverlening, zoals de
ggz vervoersdienst in Arnhem of bijvoorbeeld een psycholance van de RAV 6. Het gaat
om personen met verward gedrag waarbij somatiek (telefonisch) uitgesloten is maar die
wel binnen een uur een psychiatrische beoordeling nodig hebben. Voor de uitvraag van
de psychiatrische toestand is het behulpzaam om te weten of de persoon met verward
gedrag bekend is bij de gespecialiseerde ggz. Die informatie is nu niet bekend bij de
MKA. Verkend zou moeten worden of het mogelijk is om als meldkamer over dergelijke
informatie te beschikken.
– De crisisdienst en de GGZ. Op dit moment is het voor de MKA in veel regio’s nog niet
mogelijk om de crisisdienst direct in te schakelen voor bijvoorbeeld een
thuisbeoordeling. De verwachting is dat wanneer de MKA triagevragen hanteert uit de
ggz-triagewijzer24, zij beter in staat zijn om te bepalen of de inzet van de crisisdienst of
reguliere ggz nodig is. Bovendien spreken de MKA en de crisisdienst daarmee elkaars

De RAV in Amsterdam geeft aan dat een psycholance waarschijnlijk alleen in gebieden met veel meldingen doelmatig
ingezet kan worden.
6

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

20

taal (crisisdiensten implementeren op dit moment de ggz-triagewijzer) en ontstaat er
minder discussie over het professioneel oordeel van de MKA.
• De extra vragen over de psychiatrische toestand kunnen uitgevraagd worden door
verpleegkundig centralisten MKA die daarvoor extra scholing krijgen of bijvoorbeeld door een
SPV. Deze kan zich (in regio’s met veel meldingen) op de meldkamer bevinden, maar ook kan
gedacht worden aan een SPV die de extra vragen telefonisch voor meerdere meldkamers
stelt.7 Als uit de extra vragen over de psychiatrische toestand blijkt dat er geen ggz of andere
zorgaanbieder nodig is, dan schakelt de MKA door naar de huisarts of vraagt de persoon om
de huisarts te bellen. De huisarts kan de persoon met verward gedrag en zijn naaste
vervolgens toeleiden naar passende hulpverlening, bijvoorbeeld sociaal werk.
• Toeleiding hulpverlening: Toegeruste beoordelingslocaties en voldoende beddencapaciteit na
beoordeling zijn van belang voor inzet ambulancezorg en alternatief vervoer. Als de MKA
ambulancezorg of eventueel vervoer met psychiatrische hulpverlening inzet voor personen
met verward gedrag, is het van belang dat de brenglocatie de persoon met verward gedrag
accepteert. Veel geïnterviewden geven aan dat zij het van belang vinden dat een
psychiatrische beoordeling op of nabij een SEH plaatsvindt. Een somatische grondslag is niet
altijd (telefonisch) uit te sluiten en bovendien is er regelmatig sprake van gecombineerde
problematiek (bijvoorbeeld intoxicatie en suïcidaliteit). Dit vraagt van SEH-en dat zij een
geschikte psychiatrische opvangruimte hebben. Een aandachtspunt voor het vervoer ná de
psychiatrische beoordeling is bovendien voldoende beschikbaarheid van bedden voor
opname of eventuele uitslaapbedden. Deze onderwerpen komen ook terug bij de regionale
uitwerking van de bouwstenen 5 ‘Beoordeling en risicotaxatie’ en 6 ‘Toeleiding’.

7

Volgens de huidige wet- en regelgeving dient de SPV dan ook de opleiding tot verpleegkundig centralist te volgen.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 3 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering bij politie en MKA

21

4 Huidige werkwijze en gebieden
voor verbetering voor overige
meldpunten
In deze bijlage komt de huidige werkwijze bij de verschillende meldpunten, meldkamers en andere
hulpposten aan de orde. De bijlage is gebaseerd op de interviews die SiRM gevoerd heeft. In dit
model melding ligt de nadruk op het verbeteren van behandeling van meldingen bij de politie (MKP
en 0900-8844) en de MKA. De gebieden waarop verbetering mogelijk is voor de ‘loketten’ in deze
bijlage komen daarom niet verder terug in het hoofdrapport.
We beschrijven per meldpunt de volgende onderwerpen:
-

Het aantal meldingen van personen met verward gedrag dat binnenkomt op het meldpunt,
de meldkamer of de hulppost.

-

De opleiding en ervaring van het personeel dat de inschatting maakt of de triage uitvoert
van de melding van de persoon met verward gedrag.

-

De wijze waarop de inschatting wordt gemaakt of de triage plaatsvindt, dat wil zeggen de
manier waarop de medewerkers van het meldpunt de in te schakelen hulpverlener en
urgentie bepalen.

-

Welke informatie medewerkers van de meldpunten gebruiken om hun inschatting te maken
of om triage uit te voeren.

-

Naar welke hulpverleners zij de persoon met verward gedrag kunnen toeleiden.

-

Vervolgens geven we per meldpunt aan wat de gebieden zijn waarop verbetering mogelijk
is.

4.1 Meldpunt GGD of gemeente
-

Aantal meldingen

De huidige meldpunten van de GGD of de gemeente die specifiek gericht zijn op personen met
verward gedrag ontvangen nu nog slechts een aantal meldingen per dag. Bij het ‘Advies- en
meldpunt verwarde personen’ in Rotterdam zijn ervan af begin september tot en met eind
november 2016 ongeveer 2 meldingen per dag geweest. Het meldpunt is wel recent pas opgezet
en er is eind 2016 nog weinig ruchtbaarheid aan gegeven. Het meldpunt in Drenthe ontvangt ook
slechts een aantal meldingen per dag. Het is echter lastig in te schatten hoeveel meldingen over

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 4 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering voor overige meldpunten 22

personen met verward gedrag er exact binnenkomen bij de bestaande meldpunten. Vaak worden
de meldingen onder een andere naam geregistreerd, bijvoorbeeld onder overlast.
-

Personeel

De opleiding en ervaring van het personeel dat de telefoon opneemt verschilt per meldpunt. In
Rotterdam nemen Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundigen (SPV-en) en andere HBO-geschoolde
medewerkers de meldingen in behandeling.
-

Inschatting of triage

Om de in te schakelenhulpverlener en de urgentie te bepalen gebruiken medewerkers van het
meldpunt in Rotterdam een gesprekswijzer. Bij andere meldpunten zoals in Drenthe is er geen
geprotocolleerde uitvraag, maar achterhaalt de medewerker door het voeren van het
telefoongesprek welke hulp de persoon met verward gedrag nodig heeft en binnen welke
tijdstermijn.
-

Informatie

Meldpunten hebben regelmatig toegang tot andere informatiesystemen, ofwel direct, ofwel door
contact op te nemen met medewerkers van die informatiesystemen. Het meldpunt in Rotterdam
probeert zoveel mogelijk informatie vanuit verschillende sectoren te ontsluiten. In Drenthe bellen
medewerkers van het meldpunt regelmatig met SPV-en van de OGGZ, van de GGZ of van de
crisisdienst om te achterhalen of de persoon over wie zij een melding ontvangen bekend is.
-

Toeleiding hulpverlening

De medewerkers van het meldpunt van de GGD of gemeente kunnen de personen met verward
gedrag waarover zij meldingen ontvangen over het algemeen toeleiden naar sociaal werk (sociale
wijkteams) en de GGZ. Wanneer de persoon bekend is bij de hulpverlening, schakelt het meldpunt
over het algemeen de eigen hulpverlener of behandelaar van de persoon in. Als de persoon met
verward gedrag nog nergens bekend is neemt het meldpunt de regie over het vervolg. Als tijdens
het eerste telefoongesprek blijkt dat het gaat om een acute situatie dan kan de medewerker van
het meldpunt de persoon vragen om 112 te bellen of (zoals in Rotterdam) de medewerker kan
direct doorschakelen naar de MKP. Als medewerkers van het meldpunt in Drenthe twijfelen of de
situatie veilig is, dan vragen zij of de politie ter plaatse kunnen verifiëren.
•

Gebieden voor verbetering

Geïnterviewden geven aan dat de belangrijkste verbetermogelijkheid voor gemeentelijke
meldpunten ligt bij 24/7 toeleiden naar passende hulpverlening:
• Toeleiding hulpverlening: Het meldpunt in Rotterdam is 24/7 bereikbaar en ook in Drenthe is
dit de wens. Echter, buiten kantooruren is de in te schakelen hulpverlening beperkt.
Medewerkers van de meldpunten hebben moeite met het toeleiden naar passende
hulpverlening in geval van meldingen van dreigende escalatie die niet kunnen wachten tot de
volgende morgen of tot na het weekend. Voor de MKP en MKA zijn deze hulpvragen niet
spoedeisend genoeg. De meldpunten van de GGD of gemeente zijn vaak geen erkende

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 4 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering voor overige meldpunten 23

verwijzer voor de crisisdienst. De inzet van hulpverlening dient in dit geval te verlopen via de
huisartsenpost. Dit zorgt voor vertraging en leidt niet altijd op tijd tot passende hulpverlening.
Daarnaast moet de bekendheid van de meldpunten van de GGD of gemeente vergoot
worden. Nu zijn deze meldpunten niet altijd bekend bij de doelgroep, waardoor deze
personen bellen met een spoedeisend nummer, zoals 112.

4.2 Huisartsenpost
Aantal meldingen
Alhoewel dit niet systematisch geregistreerd wordt, blijkt uit ruwe schattingen dat ongeveer 1 tot
5% van de contacten (telefonisch of fysiek) met de huisartsenpost (naasten van) personen met
verward gedrag betreft.8 Het aantal contacten per dag hangt af van het adherentiegebied van de
huisartsenpost. Geïnterviewde huisartsenposten geven aan dat het aantal contacten waarschijnlijk
zal toenemen:
• Enerzijds omdat stabiele chronisch psychiatrische patiënten in toenemende mate (die niet
crisisgevoelig zijn en met een laag risico op terugval) in huisartsenpraktijk begeleid worden.
• Anderzijds omdat kwetsbare ouderen met psychogeriatrische problematiek langer thuis
blijven wonen.
Het is niet bekend hoeveel spoedvragen de huisarts gedurende kantooruren ontvangt van
(naasten van) personen met verward gedrag.

Personeel
Op de huisartsenposten voeren triagisten de telefonische (en fysieke) triage uit. Triagisten zijn
doktersassistenten, verpleegkundigen (niveau 4) en basisartsen die een opleiding triage hebben
gevolgd.9 Triagisten hebben geen specifieke ggz-vaardigheden of kennis. Soms wordt aanvullend
op de opleiding tot triagist extra scholing gedaan op het vlak van ggz-vaardigheden. Bij sommige
huisartsenposten wordt geëxperimenteerd met de aanwezigheid van den praktijkondersteuner
huisarts met specifieke ggz vaardigheden en kennis (POH-GGZ) op bepaalde tijden.

Inschatting of triage
De triage van de urgentie van de zorgvraag en bepalen van de vervolgactie gebeurt bij de
huisartsenpost op basis van de Nederlandse Triage Standaard (NTS). Het NTS is vooral gericht op
het beschrijven van het toestandsbeeld en uitsluiten van bedreiging van ledematen of organen,
maar bevat ook de ingangsklacht ‘Vreemd gedrag of suïcidaal’. Op basis van deze ingangsklacht
volgen bijvoorbeeld vragen over suïcidaliteit, vreemd gedrag, bizar gedrag, het verloop van het
vreemde gedrag en of de omgeving ongerust is. De huisartsassistente maakt gedurende
kantooruren meestal gebruik van de NHG-triagewijzer. Deze triagewijzer is gebaseerd op de NTS.

8
9

Het betreft ook meldingen over suïcidaal gedrag.
De opleiding leidt tot een door InEen erkend diploma, dat iedere 5 jaar geherregistreerd dient te worden.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 4 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering voor overige meldpunten 24

Informatie
Voor een deel van de personen met verward gedrag die contact opnemen met de huisartsenpost
beschikt de triagist over een samenvatting van het dossier van de huisarts. De patiënt moet
hiervoor vooraf toestemming geven aan de huisarts. De huisarts moet er actief voor zorgen dat
deze informatie beschikbaar is op de huisartsenpost. Als uit het dossier op de huisartsenpost blijkt
dat de persoon met verward gedrag bekend is bij de GGZ,10 en er is sprake van een acute situatie,
kan de triagist contact opnemen met de ggz-crisisdienst voor informatie over de persoon. 11
De praktijkassistente van de huisarts beschikt over een uitgebreid dossier van de persoon met
verward gedrag, al bevat het dossier nog niet overal de terugkoppeling van de crisisdienst.
Geïnterviewden geven aan dat een vooraanmelding van een crisisgevoelige persoon bij de huisarts
door de GGZ (inclusief FACT) en de V&V-zorg van belang is. De huisarts dient deze informatie
(met toestemming van de patiënt) vervolgens te verstrekken aan de huisartsenpost, voor het geval
dat een crisis inderdaad optreedt in de ANW-uren.
Informatie over gevaar dat een persoon met verward gedrag mogelijk vormt is over het algemeen
niet beschikbaar. De triagist maakt een eigen inschatting. Bij een vermoeden van gevaar schakelt
de triagist de politie in.

Toeleiding hulpverlening
Huisartsenposten en huisartsenpraktijken kunnen de crisisdienst inschakelen als uit de triage blijkt
dat er sprake is van een crisis. Huisartsenposten hebben regelmatig een
samenwerkingsovereenkomst met de crisisdienst. Het is van belang dat huisartsen en
medewerkers van de crisisdienst elkaars professionele oordeel respecteren en dat eventuele
discussie over een verwijzing pas achteraf plaatsvindt. Personen met verward gedrag die een
persoonlijke crisisregeling met een ggz-organisatie hebben, kunnen in sommige regio’s afspreken
dat zij ‘telefoon op recept’ kunnen bellen bij (dreigende) crisis. Daarnaast is er binnen kantooruren
vaak overleg met het sociale wijkteam of andere partners in het sociale domein.
Buiten kantooruren is de in te schakelen hulpverlening voor de huisartsenpost beperkt. Bij nietacute meldingen, die niet kunnen wachten tot na het weekend of de volgende werkdag, maar niet
urgent genoeg zijn voor de crisisdienst of er is geen psychiatrische beoordeling nodig, hebben
triagisten van de huisartsenpost moeite met het toeleiden naar passende hulpverlening. De
huisartsenpost zoekt over het algemeen geen contact met de OGGZ over passende in te zetten
hulpverlening. Er is alleen incidenteel contact tijdens avond- en weekenddiensten.

Doordat de persoon dit zelf heeft verteld of toestemming heeft gegeven aan de ggz instelling om deze informatie te delen met zijn of haar huisarts.
11
De ggz-organisatie dient hiervoor het dossier actueel te houden en informatie op te nemen in de professionele samenvatting. De GGZ heeft hierin een rol door het tijdig terugkoppelen van relevante informatie, ook over eerdere crises, aan de
huisarts.
10

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 4 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering voor overige meldpunten 25

•

Gebieden voor verbetering

Huisartsenposten kunnen de triage van contacten met (naasten van) personen met verward
gedrag verbeteren en inschakelen van sociaal werk verkennen:
• Personeel: In regio’s met veel meldingen kunnen huisartsenposten voor de triage ook SPV-en
of praktijkondersteuners GGZ (POH GGz) aantrekken. Zij kunnen zich vooral richten op de
contacten met (naasten van) personen met verward gedrag. In regio’s met minder meldingen
zou deze functie bovenregionaal ingericht kunnen worden.
• Triage: De triagesystematiek op de HAP zou baat hebben bij verdieping op het vlak van het
uitvragen van verward gedrag. Mogelijkheden hiervoor zouden kunnen zijn: een aanscherping
in NTS, en opleiding of bijscholing van triagisten.
• Informatie: Betere vooraanmelding van crisisgevoelige patiënten door GGZ en V&V-zorg aan
de huisarts is gewenst. Evenals een goed werkend systeem waarmee de huisarts deze
informatie veilig en efficiënt aan de huisartsenpost kan verstrekken.
• Toeleiding hulpverlening: huisartsenposten en het sociale domein zouden een nauwere
samenwerking kunnen verkennen zodat triagisten voor de minder acute meldingen, die toch
niet kunnen wachten tot na het weekend, sociaal werk kunnen inzetten. Hiervoor is wel 24/7
bereikbaarheid van het gemeente/GGD meldfunctie vereist.

4.3 Crisisdienst
-

Aantal meldingen

In 2014 hebben ggz-instellingen 66.000 crisis Diagnose Behandel Combinaties (DBC’s)
gedeclareerd. In totaal zijn er 54 ggz-instellingen die patiënten met een crisis DBC opvangen. 12
-

Personeel

De voorwacht van de crisisdienst triageert de binnengekomen melding telefonisch. Over het
algemeen vormen SPV-en de voorwacht, bij enkele crisisdiensten zijn het juist psychiaters.
-

Inschatting of triage

De voorwacht van de crisisdienst maakt op dit moment nog geen gebruik van gestructureerde
triage om de inzet van hulpverlening en urgentie te bepalen. In het kader van het ontwikkelen van
de Generieke Module Acute Psychiatrie in 201624, hebben SPV-en en psychiaters de ggztriagewijzer opgesteld (zie bijlage ggz-triagewijzer).
-

Informatie

De voorwacht van de crisisdienst heeft toegang tot de patiëntendossiers van de ggz-instelling
waar de crisisdienst onderdeel van uitmaakt. Als er een melding binnenkomt van een persoon met
verward gedrag die bij de betreffende instelling onder behandeling is, kan de voorwacht het
patiëntendossier consulteren. Als de persoon niet in behandeling is of ergens anders, dan heeft de
ggz-crisisdienst weinig informatie (eventueel van een eerdere melding). Crisisdiensten geven aan
www.zorgprismapubliek.nl/producten/geestelijke-gezondheidszorg/geestelijke-gezondheidszorg/row-6/hoeveel-crisisdbcs-zijn-er-en-hoeveel-ggz-instellingen-behandelen-patiënten-met-een-crisis-dbc/.
12

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 4 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering voor overige meldpunten 26

dat zij behoefte hebben aan informatie over of de persoon met verward gedrag in het verleden
agressie heeft geuit richting de omgeving en over of er iets bekend is over wapenbezit.
-

Toeleiding hulpverlening

Crisisdiensten verlenen op basis van de melding hulp aan personen met verward gedrag die
psychiatrisch beoordeeld moeten worden. Circa driekwart van de crisisdiensten beoordeelt ook
patiënten met verslavingsproblematiek. 13 Personen met verward gedrag voor wie de triage uitwijst
dat zij niet op korte termijn een psychiatrische beoordeling nodig hebben, verwijst de crisisdienst
over het algemeen naar de eigen behandelaar van de persoon of de huisarts.
•

Gebieden voor verbetering

Geïnterviewden geven aan dat de verbetermogelijkheden voor de crisisdienst vooral liggen bij
triage en informatie
• Triage: Consequent werken met de ggz-triagewijzer creëert meer helderheid richting
verwijzers over de inzet en urgentie van acute psychiatrie. Door consequent met de ggztriagewijzer te werken creëren crisisdiensten meer helderheid over hun inzet en de urgentie
die de persoon met verward gedrag vraagt. Veldpartijen starten in 2017 met het
implementeren van de Generieke Module Acute Psychiatrie, onder andere door de ggztriagewijzer te testen in de praktijk. Op basis van de praktijktest zal de ggz-triagewijzer
aangescherpt worden.
• Informatie: Ontvangen van informatie over agressie in het verleden en/of wapenbezit, om de
veiligheid van medewerkers crisisdienst en persoon met verward gedrag zelf te verhogen.
Het beschikken over informatie over agressie in het verleden en/of wapenbezit, verhoogt de
veiligheid, zowel voor de medewerkers van de crisisdienst als voor de persoon zelf.
Crisisdiensten dienen de mogelijkheden voor het ontvangen van deze informatie te
verkennen met de politie, reclassering en OM. Het schakelteam besteedt ook aandacht aan
informatie-uitwisseling in de bouwsteen ‘Informatievoorziening’.

J. Stobbe, J.R.J. De Leeuw, C.L. Mulder, TIJDSCHRIFT VOOR PSYCHIATRIE 58(2016)9, 624-631, Werkwijze van ambulante psychiatrische crisisdiensten in Nederland.
13

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 4 Huidige werkwijze en gebieden voor verbetering voor overige meldpunten 27

5 Voorbeelden van informatiedeling
in het veld
In deze bijlage gaan we eerst kort in op de Wet bescherming persoonsgegevens, waarin staat
onder welke omstandigheden persoonsgegevens gedeeld mogen worden en hoe er vervolgens
met de gegevens omgegaan dient te worden. Daarna beschrijven we de toepassing van de wet in
het Veiligheidshuis. Tenslotte gaan we in op het voorbeeld in Friesland waar ggz behandelaren
elektronisch gegevens delen met de crisisdienst GGZ Friesland Spoed.

5.1 Wet bescherming persoonsgegevens
In de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) staan voorwaarden voor en eisen aan de
omgang met persoonsgegevens. Als meerdere partijen samenwerken (bijvoorbeeld in een
samenwerkingsverband) en hiervoor gegevens willen uitwisselen 14, moeten zij zich aan de Wbp
houden.
In hoeverre samenwerkingspartners persoonsgegevens mogen uitwisselen, hangt af van de
relevante bepaling uit de Wbp en aan specifieke wetgeving voor de betreffende partij. 15 Of
gegevens uitgewisseld mogen worden, hangt primair af van het doel en de verwerkingsgrondslag
(artikel 7 respectievelijk artikel 8 Wbp). Een doel is gerechtvaardigd als dit kan worden gebaseerd
op één van de volgende grondslagen:
• De betrokkene heeft zijn/haar ondubbelzinnige toestemming gegeven.
• De verwerking is noodzakelijk om de overeenkomst met de betrokkene uit te voeren.
• De verwerking is noodzakelijk om te voldoen aan een wettelijke plicht die op de
verantwoordelijke rust.
• De verwerking is noodzakelijk om de vitale belangen van de betrokkene te waarborgen.
• De verwerking is noodzakelijk voor de verantwoordelijke om diens publiekrechtelijke taak uit
te voeren dan wel voor het bestuursorgaan waaraan deze gegevens worden verstrekt.
• De verwerking is noodzakelijk om een gerechtvaardigd belang van de betrokkene te
waarborgen dat zwaarder weegt dan de privacy-inbreuk bij de betrokkene.
Als er een gerechtvaardigd doel is om persoonsgegevens te delen, bepaalt de Wbp ook dat er
zorgvuldig met deze gegevens omgegaan moet worden (zoals beveiliging en transparantie).

Via een gezamenlijk informatiesysteem of mondeling
Andere wetten die van toepassing zijn bijvoorbeeld de Wet geneeskundige behandelovereenkomst (WGBO), de Wet
politiegegevens (Wpg), de Wet Justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) en de Reclasseringsregeling 1995.
14
15

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 5 Voorbeelden van informatiedeling in het veld

28

Voor meer informatie over het delen van persoonsgegevens verwijzen wij u naar het ‘Handvat
Gegevensdeling in het zorg en veiligheidsdomein 16, de ‘Handreiking privacy governance in
Veiligheidshuizen’17 en de ‘Wegwijzer beroepsgeheim in samenwerkingsverbanden’ van GGZ
Nederland.18

5.2 Het Veiligheidshuis
In een Veiligheidshuis werken verschillende partners uit de straf- en zorgketen samen met andere
gemeentelijke partners. 19 In het Veiligheidshuis komen zij tot een ketenoverstijgende aanpak van
maatschappelijke problemen om ernstige overlast en criminaliteit te bestrijden. Voor het uitvoeren
van deze ketenoverstijgende taak is gegevensuitwisseling noodzakelijk.
Een Veiligheidshuis is geen zelfstandige rechtspersoon, maar een netwerkorganisatie. 20 De
deelnemende partijen wisselen gegevens uit met elkaar en niet door of aan een Veiligheidshuis. De
partijen in het Veiligheidshuis moeten zich onder andere houden aan de Wbp en kunnen enkel
persoonsgegevens uitwisselen als daarvoor een specifieke wettelijke grondslag is aan te wijzen.
Een Veiligheidshuis handelt altijd namens een van de partners. Daarom moet de
gegevensregistratie in de systemen van het Veiligheidshuis beperkt blijven tot de noodzakelijke
regie-informatie, zoals een plan van aanpak met daarin de afgesproken interventies. De partners
zijn verantwoordelijk voor het vastleggen van noodzakelijke gegevens in hun eigen dossiers en
systemen.
In het Veiligheidshuis moet voor elke casus die besproken wordt opnieuw bekeken worden of er
een wettelijke grondslag is om gegevens uit te wisselen. Daarnaast moet de partner aan de cliënt
melden dat er persoonsgegevens over hem of haar worden vastgelegd (behalve als bijvoorbeeld
de veiligheid van professionals of andere direct betrokkenen in het geding komen).

5.3 Fries Schakelpunt
In Friesland is het Fries Schakelpunt opgezet, waar ggz behandelaren elektronisch gegevens delen
met de crisisdienst GGZ Friesland Spoed. In dit digitale schakelpunt worden crisisplannen
opgenomen van cliënten die crisisgevoelig zijn. Als een cliënt in crisis raakt kan een medewerker
van GGZ Friesland Spoed die gegevens inzien.
De cliënt moet eerst toestemming geven voordat de behandelaar en GGZ Friesland Spoed
gegevens kunnen uitwisselen in het beveiligde netwerk. De behandelaar zal de volgende
gegevens van de cliënt opslaan via het netwerk:

www.veiligheidshuizen.nl/doc/Handvat-Gegevensdeling-in-het-zorg-en-veiligheidsdomein.pdf
www.veiligheidshuizen.nl/doc/publicaties/Handreiking-Privacy-Governance-VHH.pdf
18
www.ggznederland.nl/uploads/publication/Wegwijzer%20beroepsgeheim%20in%20samenwerkingsverbanden.pdf
19
In het Veiligheidshuis werken de volgende partijen samen: Gemeenten/ VNG, Openbaar Ministerie, Politie, Raad voor de
Kinderbescherming, Reclassering Nederland, Stichting Verslavingsreclassering en Leger des Heils, Jeugdzorg, GGZ, Dienst
Justitiële Inrichtingen, Gehandicaptenzorg,
20
Conform het Landelijk kader Veiligheidshuizen
16

17

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 5 Voorbeelden van informatiedeling in het veld

29

• naam, geboortedatum, BSN, adres en telefoonnummer
• diagnose en behandelmethode (psychotherapie, medicatie)
• aandachtspunten bij crisis (het crisisplan)

Hiervoor ondertekent de cliënt het toestemmingsformulier. De cliënt kan op elk moment de
toestemming weer intrekken.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 5 Voorbeelden van informatiedeling in het veld

30

6 Ervaringen van ggzervaringsdeskundigen en naasten
In deze bijlage beschrijven we de ervaringen van ggz-ervaringsdeskundigen en naasten met het
doen van melding en de behandeling van de melding. De inhoud van dit hoofdstuk is gebaseerd op
de resultaten van een focusgroep met ervaringsdeskundigen en naasten. We beschrijven de
opbrengsten uit de focusgroep in vier paragrafen: de doelgroep, melding doen, behandeling van
meldingen en uitkomst van de melding. We onderbouwen de resultaten uit de focusgroep met
enkele casussen van naastten of ervaringsdeskundigen.
De deelnemers aan de focusgroep waren ervaringsdeskundigen en naasten die zelf, of waarvan
hun naasten, al langere tijd in ggz behandeling zijn (geweest). Er namen geen personen deel
vanuit het perspectief van de psychosociale problematiek of van de (licht) verstandelijke beperking.
Er was één persoon met Alzheimer aanwezig bij de focusgroep. Deze bijlage beschrijft de
ervaringen van de deelnemers uit de focusgroep. De knelpunten en aanbevelingen die genoemd
staan in deze bijlage betreffen de genoemde punten van de focusgroep deelnemers.

6.1 Personen met verward gedrag
Personen in (acute) zorgnood kunnen verward gedrag vertonen. Het gaat om personen waarvan
het vermoeden bestaat dat zij door bijvoorbeeld een somatische aandoening, psychiatrische
aandoening, psychogeriatrische aandoening (dementie) of een verstandelijke beperking verward
gedrag vertonen. Deze personen zijn mogelijk al onder behandeling bij de GGZ, maar dit hoeft niet.
Aan de focusgroep namen ervaringsdeskundigen met psychische aandoeningen en met dementie
deel en hun naasten21 (zie bijlage 2). Het merendeel van de deelnemers aan de focusgroep waren
ervaringsdeskundigen en naasten die al regelmatig te maken hebben gehad met crisissituaties.
Bij een melding over een persoon met verward gedrag, gaat de aandacht van de hulpverleners
voornamelijk uit naar de persoon met verward gedrag. Er blijkt echter ook een duidelijke behoefte
bij de naasten te bestaan aan meer betrokkenheid en ondersteuning bij de zorg voor personen met
verward gedrag. De naasten geven aan meer betrokken te willen zijn bij de behandeling van de
melding, het gebruikte vervoer en de afwegingen in het behandeltraject. De naaste krijgt
bijvoorbeeld niet altijd terugkoppeling over de melding of inspraak/ ondersteuning in de
vervolgstappen van het behandeltraject.

6.2 Melding doen
Het is voor omstanders niet altijd duidelijk wat ze kunnen doen als ze een persoon met verward
gedrag tegenkomen. Mensen zijn in een dergelijk geval vaak geneigd om de politie te bellen, het

21

Naasten van ervaringsdeskundigen zijn vaak familie of vrienden. Soms zijn ze ook de wettelijke vertegenwoordiger.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 6 Ervaringen van ggz-ervaringsdeskundigen en naasten

31

gaat immers om verstoring van de openbare orde of omdat er sprake is van gevaar of dreiging. Dat
er daarnaast ook een hulpvraag kan spelen is minder duidelijk. Het is niet helder voor omstanders
dat ze ook naar een alternatief meldpunt dan 112 zouden kunnen bellen. Omstanders weten
daarnaast vaak niet op welke manier zij het beste kunnen reageren op personen met verward
gedrag, bijvoorbeeld in geval van personen met dementie. Personen met dementie kunnen tijdens
dagelijkse situaties ontregeld raken, bijvoorbeeld wanneer zij boodschappen doen. De persoon
met dementie kan ervan overtuigd zijn dat hij zijn boodschappen afgerekend heeft, terwijl dit niet
het geval is. Winkeliers bellen in zo’n geval regelmatig de politie. Dit is voor de persoon met
dementie zeer traumatiserend.
De deelnemers aan de focusgroep geven aan dat er een duidelijke behoefte is aan een meldpunt
voor niet-acute meldingen. Ervaringsdeskundigen en naasten zijn nu vaak genoodzaakt te
wachten met het doen van een melding totdat de situatie escaleert en de persoon in kwestie in
een crisis belandt. Echter, vaak worden naasten bij een niet-acute melding niet gehoord.
Hulpdiensten treden pas op wanneer er een crisis ontstaat (zie casus in kader). Deelnemers aan de
focusgroep geven aan dat het verschilt per gemeente óf en waar personen met een melding over
een dreigende escalatie terecht kunnen. In sommige gemeentes zijn er meldpunten van de GGD/
gemeente.
Voor personen met psychogeriatrische problematiek en hun naasten zijn er meldpunten
geheugenproblemen, dementienetwerken of casemanagers dementie. Deze meldpunten zijn
echter niet altijd bekend bij de personen met verward gedrag of hun naasten. Daarnaast zijn
sommige meldpunten alleen bereikbaar voor zorgverleners en niet voor burgers.
Ervaringsdeskundigen en naasten geven aan dat ze bij (dreigende) escalatie bij voorkeur hun eigen
hulpverlener om hulp vragen als zij onder behandeling zijn (geweest). De eigen hulpverlener kent
de persoon en zijn behandelgeschiedenis. Naasten en ervaringsdeskundigen geven aan dat ze de
crisisdienst vaak niet direct mogen bellen. Dit contact dient via de huisarts te verlopen. De
deelnemers van de focusgroep geven aan dat ze niet altijd het gevoel hebben dat de huisarts de
melding serieus neemt. Daarnaast kan het voorkomen, dat de huisarts de melding wel serieus
neemt, maar dat de crisisdienst het oordeel van de huisarts niet overneemt. Als de patiënt of
ervaringsdeskundige contact opneemt met een meldpunt, is informatie over de behandelende
instelling of behandelend arts meestal niet voorhanden. Ook als de behandelaar wel bekend is, dan
blijkt het vaak lastig om deze te bereiken, vooral tijdens ANW-uren.

6.3 Behandeling van meldingen
Personen met verward gedrag en hun naasten nemen contact op met een meldpunt of de
crisisdienst omdat zij hulp zoeken. Ervaringsdeskundigen en naasten geven aan dat een melding
echter niet altijd leidt tot (passende) hulp. Naasten krijgen vaak te horen dat hulpverleners niets
kunnen doen als de persoon zelf geen behandeling wil. Ervaringsdeskundigen geven aan dat
zelfsignalering vaak niet serieus wordt genomen. Sommige personen bellen regelmatig met de
hulpdiensten, waardoor deze ze mogelijk zien als ‘lastige’ personen en hen niet toe leiden tot hulp.
Maar een melding is een altijd een hulpvraag.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 6 Ervaringen van ggz-ervaringsdeskundigen en naasten

32

Onze zoon van 24 heeft een bipolaire stoornis en is bekend bij de GGZ. Er lag al een
vooropnameplan bij de huisartsenpost: komt hij zelf voor hulp of bellen wij, dan wordt hij meteen
opgenomen.
Op een ochtend belt hij ons wakker, volledig in paniek. Hij was manisch geworden. Hij stond voor
het ziekenhuis en riep dat niemand hem wilde helpen. Wij vlug naar hem toe, wat blijkt: hij was
volledig in paniek, bang dat hij gek werd in zijn hoofd, wetende dat hij geholpen moest worden
naar het GGZ gegaan, waar hem gezegd werd dat hij te vroeg was en hij maar een uur later terug
moest komen. Op zijn skateboard is hij in paniek voor hulp door naar het ziekenhuis gesjeesd en
daar werd hij weggestuurd, want dat moest via de huisarts. Hij meldde dat er bij de huisartsenpost
een vooropname klaarlag, maar daar kon niemand bij want het was inmiddels al 8 uur en dan zijn
ze daar gesloten! Gelukkig belde hij ons. Verschrikkelijk om te zien dat hij volledig in paniek
gewoon weggestuurd werd!
Wij als ouders hebben zelf tot 4 uur ’s middags geprobeerd om iemand te vinden om onze zoon te
helpen. Hij was inmiddels al te ver in zijn paniek en angst doorgeschoten en verdween zonder
medicijnen uit beeld: “Mam, ze helpen als je het niet nodig hebt, heb je ze wel nodig dan wordt je
overal weggestuurd. Nou, ik ben weg en los het zelf wel op!”
Wij, ons gezin en zijn vrienden hebben stad en land doorzocht waar hij was. De angst om de
politie aan de deur te krijgen met een overlijdensbericht is niet te verteren. Na 3 weken was er een
levensteken, het ging echt heel slecht met hem. We hebben hem thuisgebracht. Een paar uur later
na herhaalde keren bellen en van kastje naar de muur gestuurd te worden door de GGz en Politie
is hij compleet over zijn toeren met ambulance en politie met nekklem naar de GGz gebracht. Hij
kreeg IBS, liep tweemaal weg, en werd dus ook weer met politie, heel naar, teruggebracht.
Kortom buiten de paar dingen die goed gingen, waren er teveel gebeurtenissen die onze zoon en
ons niet ten goede kwamen. Het is dat wij ons niet weg laten sturen en sterk genoeg staan als
gezin om deuren open te krijgen, maar wat met al die personen die niet zo'n kring om zich heen
hebben?
Wanneer je om hulp komt moet je gehoord worden, al is het 'n te vroeg tijdstip. Je mag nooit een
om hulproepende wegsturen. Bied een kop koffie aan en laat weten dat je er voor die ander bent.
Dit had allemaal niet hoeven gebeuren!
Voor naasten van personen met verward gedrag is het van belang dat zij informatie krijgen over
het resultaat van de melding. Naasten ontvangen over het algemeen geen terugkoppeling over
wat er met de melding is gedaan. Hulpverleners delen vaak weinig informatie met naasten. Zij
beroepen zich op privacyoverwegingen. De deelnemers van de focusgroep geven aan dat er
juridisch en beleidsmatig veel meer mogelijk is. 22 Binnen het beroepsgeheim is ruimte om
informatie te delen als er noodzaak23 toe is. Deze ruimte is echter beperkt en biedt geen ruimte
Brochure ‘Wie zorgt praat mee’, Ypsilon 2016 en de Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg, 2014.
De wet biedt ruimte voor het doorbreken van het beroepsgeheim voor kindermishandeling, direct gevaar van andere en
voor het inlichten van andere hulpverleners
22
23

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 6 Ervaringen van ggz-ervaringsdeskundigen en naasten

33

voor het inlichten van familie tegen de wens van een patiënt in. Informatieverstrekking aan
naasten verloopt beter als informatiedeling met naasten expliciet opgenomen is in de
crisisafspraken.
Voor personen die eerder een crisis doorgemaakt hebben en personen met een behandeling in de
GGZ die vatbaar zijn voor een crisis, is het streven dat zij een crisiskaart bij zich dragen 24. De
crisiskaart bevat onder andere de persoonlijke gegevens van de persoon, een omschrijving van de
kenmerken van een crisis bij de persoon en de gegevens van de contactpersonen bij crisis. De
persoon wordt bij het opstellen van de crisiskaart ondersteund door een crisiskaartconsulent. De
consulent deelt de crisiskaartinformatie, als de persoon daar toestemming voor geeft, met de
hulpverleners van de persoon en vraagt de persoon of hij de crisiskaart wil laten registeren bij de
regiebehandelaar en huisartsenpost en, indien daar redenen toe zijn, de politie, zodat deze
hulpverleners in geval van een crisissituatie direct de juiste personen in kunnen schakelen. Er zijn
steeds meer personen die een crisiskaart opstellen, maar het totale aantal is nog klein. De
informatie uit de crisiskaart wordt op dit moment nog niet breed gedeeld en als de informatie met
toestemming van de persoon gedeeld wordt, is de informatie niet buiten de regio voor
hulpverleners beschikbaar. Mocht de persoon in kwestie in een andere regio verward gedrag
vertonen, dan is de informatie van de crisiskaart daar niet beschikbaar.
De naasten en ervaringsdeskundigen uit de focusgroep gaven aan dat hulpverleners minder náást
de patiënt staan. Zij lijken minder te kijken naar wat een individuele patiënt nodig heeft, maar
volgen vooral het algemene protocol. Naasten en ervaringsdeskundigen merken op dat
meldkamercentralisten, triagisten bij de huisartsenpost en andere hulpverleners vaak onzeker zijn
over hun kennis en vaardigheden wat betreft de hulpverlening aan personen met verward gedrag.
Hierdoor vallen ze terug op het opgestelde protocol, zodat zij minder risico lopen op het maken
van fouten.

6.4 Uitkomst van melding
Iemand die een melding doet over een persoon met verward gedrag of over zichzelf heeft een
hulpvraag. Naasten en ervaringsdeskundigen geven echter aan dat het lastig is om snel hulp te
krijgen in het geval van een dreigende situatie, nog niet zijnde een crisis. Zij geven aan dat dit
onder andere komt door de bezuinigingen op de (niet-acute) GGZ. Door de bezuinigingen zijn de
wachttijden voor opname toegenomen. Daarnaast is niet-acute GGZ minder beschikbaarheid dan
voorheen, zoals de ‘telefoon op recept’ of het ‘bed op recept’.
Ik ben aangemeld voor een team gespecialiseerd in trauma en autisme. Er is namelijk een
vermoeden van een vorm van autisme. Ik sta echter al langdurig op de wachtlijst voor behandeling.
Ik heb het idee dat ik eerst helemaal door moet draaien en een zelfmoordpoging moet doen
voordat ik hulp krijg. Vanmiddag heb ik wel een afspraak met mijn psychiater, hij heeft mijn
medicatie al verhoogd omdat het niet goed gaat. Maar dat is niet voldoende.

24

Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ (2016) Generieke module Acute Psychiatrie.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 6 Ervaringen van ggz-ervaringsdeskundigen en naasten

34

Ik ben bang dat ik gekke dingen ga doen, als ik niet op tijd hulp krijg. Ik begrijp niet wat het doel is
van de bezuinigingen door de regering; ik heb met spoed hulp nodig.
Patiënten met meerdere psychiatrische en/of somatische aandoeningen (zogenaamde
multiproblematiek) worden regelmatig als ‘lastige’ patiënten gezien. Deze patiënten zijn vaak duur
omdat zij veel tijd kosten, bijvoorbeeld omdat de hulpverlener één op één zorg levert. Door de
grote tijdinvestering kosten deze personen vaak meer dan een ggz-organisatie vergoed krijgt
vanuit de DBC-opbrengsten. Deze patiënten vallen regelmatig tussen wal en schip omdat zij veel
tijd en aandacht vragen en ggz-organisaties hier onvoldoende voor gecompenseerd lijken te
worden.
De deelnemers aan de focusgroep geven aan dat personen waarbij de situatie dreigt te escaleren
en hun naasten op dit moment vaak niet gehoord en/of geholpen worden. Enkel wanneer ze
‘acuut’ gedrag vertonen grijpen de politie of ambulancedienst in. Personen zijn soms zo wanhopig
dat zij langs het spoor gaan lopen omdat zij weten dat dit een reden voor de politie is om direct
hulp te bieden. Ervaringsdeskundigen en naasten geven daarnaast aan dat hulpverleners soms zelf
ook verwijzen naar de politie als de hulpverlener onvoldoende snel passende zorg kan bieden aan
de persoon met verward gedrag of zijn naaste. Politie is echter onvoldoende toegerust op het
bieden van hulp aan personen met verward gedrag. De deelnemers van de focusgroep ervaren de
inzet van de politie bij personen met verward gedrag soms als disproportioneel. Tijdens de
focusgroep kwamen enkele voorbeelden ter sprake waarbij de politie met meerdere dienstauto’s
op de melding af kwam en niet in staat was om de situatie te de-escaleren. Het kan voorkomen
dat de persoon met verward gedrag geboeid mee naar het bureau genomen wordt en/ of in de cel
terechtkomt, ook al heeft de persoon een hulpvraag en geen strafbaar feit begaan.
Onze dochter heeft borderline. Het is afgelopen maanden heel slecht met haar gegaan. Ze heeft
een opname in instelling X gehad. Het beleid is dat als je je niet aan afspraken houdt, je naar huis
moet. Onze dochter hield zich niet aan de afspraken en moest toen naar huis. Het ging nog steeds
niet goed. Zelfbeschadiging, zelfmoorddreiging, overdosis. Vanaf 6 september: bijna dagelijks een
roep om hulp. Elke keer kwam er iemand van de crisisdienst, elke keer politie erbij. Zij is ook nog
even opgenomen in instelling Y. Dit was maar kort, er werd weer terugverwezen naar instelling X,
omdat mijn dochter daar in behandeling was. Beide instellingen verwijzen steeds naar elkaar.
Op 21 september nieuwe zelfmoordpoging: weer crisisdienst, politie en de brandweer erbij. Zij
kwam toen in de politiecel en zit nu nog steeds in de gevangenis. Maar daar hoort zij niet thuis.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 6 Ervaringen van ggz-ervaringsdeskundigen en naasten

35

7 Uitwerking beslisbomen
7.1 Te stellen vragen door politie-centralist
Hoofdvraag

Algemene eerste
intake door
politie-centralist

Inzet politie
nodig?

Vermoeden
ambulance
nodig?

Doorvragen over
gevaar setting
door politiecentralist
Doorvragen over
hulpbehoefte
door politiecentralist

Snel
hulpverlening
nodig?

Welke vragen dient de politie-centralist te stellen om de hoofdvraag te
beantwoorden?
De politie-centralist vraagt bijvoorbeeld uit:
•
Wat is er aan de hand?
•
Waarom bel je?
•
Wat is er gebeurd?
•
Vertel kort en bondig wie, wat en waar
•
Noem je naam, de reden van je telefoontje en op welke locatie je bent
Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
Het gaat om een zelfmoordpoging
•
De persoon heeft een wapen
•
Persoon levert gevaar op voor anderen of zichzelf
•
Bij politie en/of hulpverlening bekend dat de persoon voor een acute
onveilige situatie kan zorgen
•
De persoon vertoont fysiek of verbaal bedreigend gedrag
•
Er is sprake van een aanval op voorwerpen door de persoon
•
De politie moet binnentreden in een woning
De politie-centralist schakelt de MKA bij als bijvoorbeeld:
•
Er sprake is van een (gevaarlijke of levensbedreigende) bloeding
•
De persoon niet goed bij bewustzijn is
•
Er vermoeden is van zware intoxicatie
•
Er vermoeden is van Excited Delirium Syndrome (EDS)
•
De ademhaling van de persoon instabiel is
•
Er sprake is van hoog risico op ernstig letsel (zelfdestructief/ verwondend
gedrag)
De politie-centralist vraagt bijvoorbeeld uit:
•
Is de situatie onder controle?
•
Als nee: waarom is de situatie niet onder controle?
•
Is er naast sprake van verbale agressie ook sprake van fysieke agressie?
De politie-centralist vraagt bijvoorbeeld uit:
•
Komt de persoon zeer verward over?
•
Wil de persoon zelfmoord plegen?
•
Heeft de persoon een crisiskaart? Heeft de persoon een psychiatrisch
verleden?
•
Kan de persoon zeer moeilijk gerustgesteld worden?
Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
Persoon wil zelfmoord plegen (politie-inzet niet direct nodig als er geen
duidelijk plan is of directe gelegenheid)
•
Persoon heeft psychiatrisch verleden
•
Persoon is bekend met overmatig medicatie of alcohol/ drugsgebruik
•
De persoon erg verward overkomt
•
De persoon heel moeilijk gerustgesteld kan worden
De politie-centralist draagt de melding over aan de APH-triagist

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 7 Uitwerking beslisbomen

36

7.2 Behandeling politie ter plaatse
Hoofdvraag
Vervoer naar
politiebureau?

Welke vragen dient de politie ter plaatse te stellen om de hoofdvraag te
beantwoorden?
Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
Er sprake is van een strafbaar feit
•
De persoon vertoont fysiek of verbaal bedreigend gedrag
•
Er is sprake van een aanval op voorwerpen door de persoon

Vermoeden
ambulance
nodig?

De agent ter plaatse schakelt de MKA bij als bijvoorbeeld:
•
Er sprake is van intoxicatie
•
Er sprake is van snijwonden of bloeding
•
Persoon is op zijn of haar hoofd gevallen (schedeltrauma)
•
Er vermoeden is van delirium
•
Er vermoeden van somatisch lijden dat direct huisartsenzorg behoeft
(bijvoorbeeld chronische borderline)

Snel
hulpverlening
nodig?

Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
Persoon is suïcidaal (geen directe gelegenheid) en hij bevindt zich in een
onveilige situatie of de omgeving is extreem ongerust
•
Het gaat om een bekende patiënt met een snel beloop van de crisis of lage
belastbaarheid van systeem
•
De persoon is acuut verward (wel eerder verward geweest) en bevindt zich
in een onveilige omgeving
•
De persoon is verward en bizar in gedrag en communicatie
De politie schakelt de APH-triagist in voor telefonische triage

7.3 Te stellen vragen door verpleegkundig centralist MKA
Hoofdvraag

Welke vragen dient de verpleegkundig centralist MKA te stellen om de hoofdvraag
te beantwoorden?

Verpleegkundig
centralist MKA
past eerste triage
toe

Op basis van ABCDE-check nagaan of er sprake is van een levensbedreigende
situatie.

Inzet politie
nodig?

Inzet A1-rit
ambulance nodig
(o.b.v. NTS /
ProQA)?

Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
Het gaat om een zelfmoordpoging
•
De persoon heeft een wapen
•
Persoon levert gevaar op voor anderen of zichzelf
•
Bij politie en/of hulpverlening bekend dat de persoon voor een acute
onveilige situatie kan zorgen
•
De persoon vertoont fysiek of verbaal bedreigend gedrag
•
Er is sprake van een aanval op voorwerpen door de persoon
•
De politie moet binnentreden in een woning
Indien ja, dan schakelt de verpleegkundig centralist MKA de MKP in.
Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
Er sprake is van een (gevaarlijke of levensbedreigende) bloeding
•
De persoon niet goed bij bewustzijn is
•
Er vermoeden is van zware intoxicatie (bijvoorbeeld Excited Delirium
Syndrome (EDS): verwijde pupillen, oververhitting, sterk transpireren en/of
ongevoeligheid voor pijn)
•
De ademhaling van de persoon instabiel is
•
Er sprake is van hoog risico op ernstig letsel (zelfdestructief/ verwondend
gedrag)
Indien ja, dan schakelt de verpleegkundig centralist MKA ambulancezorg in naar SEH
of beoordelingslocatie.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 7 Uitwerking beslisbomen

37

Hoofdvraag

Vervoer naar
SEH?

Verpleegkundig
centralist MKA
stelt specifieke
vragen verward
gedrag/
suïcidaliteit
(vragen
afhankelijk van
gebruik NTS of
ProQA)

Inzet A1 of A2-rit
ambulance-zorg?

Welke vragen dient de verpleegkundig centralist MKA te stellen om de hoofdvraag
te beantwoorden?
Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
De persoon vertoont acuut verward gedrag en de persoon is agressief of een
gevaar voor zichzelf
•
De persoon vertoont acuut verward gedrag en de persoon is niet eerder
verward geweest
In bovenstaande gevallen speelt de verdenking van somatiek. SEH-arts KNMG neemt
zo nodig contact op met APH-triagist wanneer persoon somatisch stabiel is.
Antwoord is nee als bijvoorbeeld:
•
Er sprake is van een levensbedreigende situatie, waar geen sprake is van
somatiek, maar wel een psychiatrische beoordeling plaats dient te vinden
(bijvoorbeeld bij een springer die op tijd gered is).
Deze persoon dient vervoerd te worden naar een beoordelingslocatie.
Bij de ingangsklacht suïcidaliteit vraagt de verpleegkundig centralist MKA
bijvoorbeeld uit:
•
Is dit een zelfmoordpoging?
•
Heeft de persoon zichzelf gesneden?
•
Zo ja, waar heeft de persoon zich gesneden?
•
Is er sprake van een levensbedreigende bloeding?
•
Is het een poging tot verhanging, wurging of verstikking?
•
Is er sprake van intoxicatie?
•
Is hij/zij helemaal wakker (reageert persoon normaal)?
Bij de ingangsklacht verward gedrag vraagt de verpleegkundig centralist MKA vraagt
bijvoorbeeld uit:
•
Komt de persoon verward over?
•
Is het gedrag anders dan u gewend bent (vreemd, verward of
onsamenhangend)?
•
Bent u extreem ongerust over de patiënt?
•
Is de patiënt angstig? Hoe erg? Is de angst alles overheersend en niet
corrigeerbaar?
•
Heeft de persoon een psychiatrisch verleden?
•
Is de persoon bekend met overmatig medicatie of alcohol/drugsgebruik?
•
Is er sprake van intoxicatie?
•
Is er koorts? Hoe hoog?
•
Hoe en wanneer is het begonnen? Wordt het erger?
•
Is hij/zij helemaal wakker (reageert persoon normaal)?
Antwoord is ja als bijvoorbeeld:
•
Er sprake is van acuut suïcidaal gedrag met duidelijk plan of onmiddellijke
gelegenheid,
•

Er sprake is van acuut verward en agressief gedrag of gevaar voor zichzelf

•

Er sprake is van acuut verward gedrag, maar de persoon is niet eerder
verward geweest.

Vervoer naar
SEH?

Antwoord is ja als de somatische toestand om spoedeisende hulp in het ziekenhuis
vraagt en huisartsenzorg of Eerste Hulp Geen Vervoer (EHGV) door de
ambulanceverpleegkundige onvoldoende is. SEH-arts KNMG neemt zo nodig contact
op met APH-triagist wanneer persoon somatisch stabiel is.

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 7 Uitwerking beslisbomen

38

7.4 Te stellen vragen door APH-triagist
Hoofdvraag

Welke vragen dient de APH-triagist te stellen om de hoofdvraag te
beantwoorden?

Verdenking
somatiek?

Op basis van ggz-triagewijzer (zie bijlage 8)

Inzet APH nodig?

Op basis van ggz-triagewijzer (zie bijlage 8)
Antwoord is ja als het gaat om iemand waarvoor de beoordeling binnen 1 uur dient te
starten (U2-urgentie ggz-triagewijzer), bijvoorbeeld een persoon:
•
die acuut verward is, bizar in gedrag en communicatie en waarvoor de
somatiek wel (telefonisch) is uitgesloten,
•

Vervoer naar
beoordelingslocatie nodig?

waarbij geen sprake is van een directe gelegenheid maar de omgeving
onveilig is en

•

met een snel beloop van de crisis of een lage belastbaarheid van het
systeem.

EN die zich niet thuis bevindt of waarbij de crisisdienst niet binnen 1 uur thuis kan
zijn
APH-triagist zet binnen 30 minuten (via de MKA) ambulance of passend vervoer in.
APH-triagist
gaat na of
gegevens eigen
behandelaar
beschikbaar zijn

De APH-triagist gaat na:
•
Heeft de patiënt een crisiskaart?
•
Is er een contactpersoon (naaste of hulpverlener) bekend en beschikbaar?
•
Zijn er afspraken met de crisisdienst over deze persoon?

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 7 Uitwerking beslisbomen

39

8 Ggz-triagewijzer
GGz-triagewijzer deel 1 – Indien sprake van suïcidaliteit. Hulpmiddel voor voorwacht acuut psychiatrische hulpverlening, professionele oordeel staat voorop
U1. Levensbedreigend voor persoon of
omgeving
Max. 15 minuten tot start beoordeling

U2. Spoed
Max. 1 uur tot start beoordeling

U3. Dringend
Max. 4 uur tot start beoordeling

U4. Preventie van escalatie (< 24 uur)
Max. 24 uur tot start beoordeling

Is er sprake van:
• Uitval vitale
functies: bewustzijn
of ademhaling
verstoord (ABCDinstabiel)?

U5. Preventie van escalatie (< 3 dagen)
Max. 3 dagen tot start beoordeling

Ambulancezorg

Acuut
psychiatrisch
hulpverlener

Politie

Eigen
behandelaar

SEH

Huisarts

Beoordelingslocatie

Gemeente /
GGD
meldpunt

Ja

• Bloeding?
• Hoog risico op
ernstig letsel:
zelfdestructief/
verwondend
gedrag?

Telefonisch
zelfzorgadvies

• Overdosis toxische
middelen (geen
alcohol)?

Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op:

Nee
Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op
acuut suïcidaal
gedrag met
duidelijk plan of
onmiddellijke
gelegenheid?

Nee

• Suïcidaliteit,
geen directe
gelegenheid,
maar onveilige
omgeving?
Of omgeving
extreem
ongerust?

Nee

Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op
toenemende of
plotselinge
suïcidaliteit?

Nee

Ja en
omgeving
VEILIG, kan
monitoren

• Patiënt met snel
beloop crisis of
lage
belastbaarheid
systeem?

Ja

Nee

Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op
suïcidaliteit met
dreigende escalatie?

Ja en
omgeving
VEILIG

Ja
Ja en
omgeving
ONVEILIG

?
Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 8 Ggz-triagewijzer

Persoon is niet onder
behandeling in GGz

Nee

Ja

Persoon is onder
behandeling in GGz

Ja en
omgeving
ONVEILIG

?

Duiden
kenmerken van
de patiënt erop
dat hij niet kan
wachten op een
behandeling in
de reguliere
GGz?

?

?
40

GGz-triagewijzer deel 2 – Indien geen sprake van suïcidaliteit. Hulpmiddel voor voorwacht acuut psychiatrische hulpverlening, professionele oordeel staat voorop
U1. Levensbedreigend voor persoon of
omgeving
Max. 15 minuten tot start beoordeling

U2. Spoed
Max. 1 uur tot start beoordeling

U3. Dringend
Max. 4 uur tot start beoordeling

U4. Preventie van escalatie (< 24 uur)
Max. 24 uur tot start beoordeling

Is er sprake van:
• Uitval vitale
functies: bewustzijn
of ademhaling
verstoord (ABCDinstabiel)?
• Bloeding?

Ja

Ja

• Heeft de
persoon
diabetes?
• Heeft de
persoon recent
een schedeltrauma gehad?

Ja

• Hoog risico op
ernstig letsel:
zelfdestructief/
verwondend
gedrag?

Is er sprake van
vreemd gedrag en
koorts?

U5. Preventie van escalatie (< 3 dagen)
Max. 3 dagen tot start beoordeling

Ambulancezorg

Acuut
psychiatrisch
hulpverlener

Politie

Eigen
behandelaar

SEH

Huisarts

Beoordelingslocatie

Gemeente /
GGD
meldpunt

Telefonisch
zelfzorgadvies

• Overdosis toxische
middelen (geen
alcohol)?

Nee

Nee

Nee

Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op:

Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op:
• Acuut verward
en agressief
gedrag of gevaar
voor zichzelf?

Nee

• Acuut verward
gedrag, niet
eerder verward
geweest?

Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op:

• Acuut verward,
eerder verward
geweest?

Nee

• Verward en bizar
in gedrag en
communicatie?

Nee

• Verward en zeer
angstig, gestresst
of onrustig?

• Patiënt met snel
beloop crisis of
lage
belastbaarheid
systeem?

Ja

• Toenemende
verwardheid?

Duiden kenmerken
persoon en
omgeving op
verward gedrag met
dreigende escalatie?

Nee

Ja en
omgeving
VEILIG, kan
monitoren
Ja en
omgeving
VEILIG

Ja
Ja en
omgeving
ONVEILIG

?
Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 8 Ggz-triagewijzer

Persoon is niet onder
behandeling in GGz

Nee

Ja

Persoon is onder
behandeling in GGz

Ja en
omgeving
ONVEILIG

?

Duiden
kenmerken van
de patiënt erop
dat hij niet kan
wachten op een
behandeling in
de reguliere
GGz?

?

?
41

Toelichting/hulpvragen bij onderdelen uit GGz-triagewijzer
Suïcidaal?

Urgentiecategorie

Item in GGz-triagewijzer

Toelichting/hulpvragen

Wel/niet
suïcidaal

U1

Overdosis toxische middelen
(geen alcohol)

Overdosis toxische middelen uit zich bijv. in Excited Delirium Syndroom. Kenmerken EDS: verwijde
pupillen, oververhitting, sterk transpireren en/of ongevoelig voor pijn

Wel/niet
suïcidaal

U2, U3, U4

Omgeving veilig/omgeving
onveilig

Kenmerken onveilige omgeving zijn: thuis zonder support en/of omgeving kan niet monitoren en/of
kind aanwezig en/of wapens aanwezig

Wel/niet
suïcidaal

U4, U5

Persoon is wel/niet in
behandeling van GGz

Bij triage o.b.v. dossier van persoon en/of overleg met persoon/naaste/huisarts nagaan of persoon
onder behandeling in GGz is. Vervolgens bepalen of persoon benodigde hulpverlening van
regiebehandelaar kan ontvangen

Wel/niet
suïcidaal

U2, U3, U4,
U5

Wel/niet
suïcidaal

U2, U3, U4,
U5

?

Wel suïcidaal

U1

Acuut suïcidaal gedrag met
duidelijk plan/onmiddellijke
gelegenheid

Bijvoorbeeld strangulatie of springen

Wel suïcidaal

U3

Toenemende of plotselinge
suïcidaliteit

De persoon treft concrete voorbereidingen op suïcide: Oefent bijvoorbeeld of heeft pillen/een touw
gekocht.

Wel suïcidaal

U4

Suïcidaliteit met dreigende
escalatie

De persoon heeft suïcidale plannen, maar nog geen concrete voorbereidingen getroffen. De persoon
is niet chronisch suïcidaal.

Niet suïcidaal

U2

Heeft de persoon diabetes?

Nagaan of sprake is van een bloedsuiker < 3,5 mmol/l of een bloedsuiker van > 15 mmol/l

Niet suïcidaal

U2

Heeft de persoon recent een
schedeltrauma gehad?

Beschadiging van de hersenen door een klap op het hoofd

Niet suïcidaal

U2

Bizar in gedrag en
communicatie

Persoon staat niet in realiteit (heeft hallucinaties/wanen) en bevindt zich in een onveilige omgeving

Niet suïcidaal

U3

Verward en zeer angstig,
gestresst of onrustig

Bijvoorbeeld uitputting, paniekaanvallen, controleverlies

Niet suïcidaal

U4

Verward gedrag met dreigende
escalatie

Het gedrag van de persoon wijkt af van zijn normale gedrag, hij doet bijvoorbeeld nihilistische
uitspraken en slaapt niet meer. De persoon is niet chronisch verward

Acuut psychiatrisch
hulpverlener

Benodigde expertise bij uitvoeren van acuut psychiatrische beoordeling en bij aankomst persoon op
beoordelingslocatie: SPV/verpleegkundig specialist samen met een A(N)IOS. Met psychiater op
achterwacht. Zie generieke module Acute Psychiatrie voor meer informatie

Assistentie van politie
inschakelen?

Assistentie van politie is nodig bij: (verdenking) van strafbaar feit en/of hoog agressierisico en/of
forceren deur bij binnentreden woning van persoon

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag – 8 Ggz-triagewijzer

42