Verslag 2011

22 maart 2012

Algemene Rekenkamer, Lange Voorhout 8, Postbus 20015, 2500 EA Den Haag

Verslag 2011

Inhoud

Verslag 2011

1

Onderzoeken

6

Uitgevoerde, uitgestelde en ingelaste onderzoeken

7

Uitgevoerde onderzoeken

7

Ingelaste projecten

7

Uitgestelde onderzoeken

7

Onderzoeken naar het presteren van de overheid

10

Onderzoeken naar het functioneren van de overheid

15

Twee bijzondere leerstoelen

22

Kwaliteitsbeheersing

24

Drie controlemomenten

24

Externe communicatie

26

Innovatie

28

Samenwerking en kennisuitwisseling

31

Provinciaal en lokaal

32

Internationaal

35

Bedrijfsvoering

39

Personeel en organisatie

40

Personalia

42

Integriteit

43

Interne communicatie

45

Informatievoorziening en automatisering

46

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

48

Controlestructuur

50

Financiën

52

Verslag 2011

Verslag 2011
1

In het Verslag 2011 verantwoordt de Algemene Rekenkamer zich over haar werkzaamheden in
2011. We presenteren de grote lijnen van ons beleid en onderzoek. U kunt eenvoudig doorklikken
naar de uitgebreide achtergrondinformatie en overzichten op onze website.

Verslag 2011

Algemene Rekenkamer als Hoog College van Staat
2

Missie
De Algemene Rekenkamer heeft als doel het rechtmatig, doelmatig, doeltreffend en integer
functioneren van het Rijk en de daarmee verbonden organen te toetsen en te verbeteren. Daarbij
toetst zij ook de nakoming van verplichtingen die Nederland in internationaal verband is
aangegaan. Zij voorziet daartoe de regering, de Staten-Generaal en degenen die verantwoordelijk
zijn voor de gecontroleerde organen van op onderzoek en onderzoekservaring gebaseerde
informatie. Deze informatie bestaat uit onderzoeksbevindingen, oordelen en aanbevelingen over
organisatie, beheer en beleid en is in beginsel publiek toegankelijk.

Daarnaast is het haar verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren aan goed openbaar bestuur
door kennisuitwisseling en samenwerking in binnen- en buitenland.

Kwaliteit, betrouwbaarheid en bruikbaarheid ziet de Algemene Rekenkamer als belangrijkste
kenmerken van haar producten. Onafhankelijkheid, doelmatigheid en doeltreffendheid zijn de
belangrijkste kenmerken van haar werkwijze.

De Algemene Rekenkamer beoogt een transparante organisatie te zijn die voortdurend in de
kwaliteit van haar medewerkers en methoden investeert.
Onze positie in het staatsbestel
De Algemene Rekenkamer is een Hoog College van Staat. Hoge Colleges van Staat worden
genoemd in de Grondwet en hebben een onafhankelijke positie ten opzichte van het kabinet.
Andere Hoge Colleges van Staat zijn: de Eerste en Tweede Kamer, de Raad van State, de Nationale
ombudsman en de Kanselarij der Nederlandse Orden.

Onze taak en doelstelling
De taken, doelstellingen en verantwoordelijkheden van de Algemene Rekenkamer staan in de
Comptabiliteitswet 2001. In deze wet is vastgelegd dat wij rechtmatigheidsonderzoek en
doelmatigheidsonderzoek verrichten bij het Rijk en de daarmee verbonden instellingen.

Ons rechtmatigheidsonderzoek betreft het functioneren van het Rijk. We controleren of het
binnenkomende geld (belastingen, premies en heffingen) volgens de regels is geïnd. Ook gaan we
na of het uitgaande geld is besteed zoals bij de begroting is afgesproken en of de geldende regels
zijn toegepast. Wij keuren de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk goed.

Met ons doelmatigheidsonderzoek kijken we of de rijksoverheid naar behoren presteert. Dat wil
zeggen, of ze doelmatig werkt en of het beleid van de ministers doeltreffend is.

Verslag 2011

Ons werkterrein
Ons werkterrein beslaat het Rijk (de ministeries) en de ‘instellingen op afstand van het Rijk’. Deze
instellingen op afstand van het Rijk zijn:
•

zelfstandige instellingen die een publieke taak vervullen; en

•

publiek-private samenwerkingsverbanden die niet tot de rijksoverheid behoren maar wel geheel
of gedeeltelijk worden betaald met publiek geld.

Voorbeelden van instellingen op afstand van het Rijk zijn scholen, uitkeringsinstanties,
toezichthouders en politiekorpsen.

Wij hebben niet de bevoegdheid om bij particulieren en bij decentrale overheden (provincies,
gemeenten, waterschappen) te controleren hoe rijksgelden worden besteed. Deze overheden zijn
volgens de wet zelf verantwoordelijk voor de controle op hun financiën. Provincies en gemeenten
hebben eigen rekenkamers. In de praktijk werken particulieren en decentrale overheden vaak op
vrijwillige basis wel mee aan ons onderzoek, als wij daar om vragen.
Onze taken en bevoegdheden zijn onderwerp van gesprek in de constructieve discussie die we met
het Ministerie van Financiën voeren over de herziening van de Comptabiliteitswet 2001.

Europese subsidies
Wij mogen wel onderzoek doen bij particulieren, bedrijven, provincies, gemeenten en instellingen
die subsidies van de Europese Unie (EU) ontvangen. Daarbij controleren we of zij het EU-geld juist
hebben besteed.

Onze belanghebbenden
De onderzoeken van de Algemene Rekenkamer hebben een belangrijke functie in de Nederlandse
democratie. Verschillende partijen hebben belang bij onze onderzoeken:
•

De Eerste en Tweede Kamer. Onze onderzoeken bevatten betrouwbare en bruikbare informatie
aan de hand waarvan parlementsleden snel kunnen bepalen of een minister naar behoren
functioneert en presteert. Vooral de Tweede Kamer heeft dergelijke informatie nodig om goed
invulling te kunnen geven aan haar budgetverantwoordelijkheid en haar politieke controletaak.
Wij verrichten regelmatig op verzoek van de Tweede Kamer onderzoek naar specifieke
onderwerpen waarover de Kamer meer wil weten.

•

Het kabinet. Onze onderzoeken zijn voor ministers van belang omdat zij met de resultaten
ervan gericht en onderbouwd verbeteringen kunnen doorvoeren in de opzet en de uitvoering van
hun beleid en de verantwoording daarover. Dat komt de rechtmatigheid, doelmatigheid en de
effectiviteit van het kabinetsbeleid ten goede.

•

De samenleving. Het zijn uiteindelijk de burgers, bedrijven en instellingen die de reële effecten
ondervinden van het overheidsbeleid dat met hun belastinggeld wordt ontwikkeld en uitgevoerd.
Dat betreft bijvoorbeeld ook het geld’ dat de regering heeft gestoken in de aanpak van de
financiële crisis. Daarom heeft ook de samenleving er belang bij dat wij een vinger aan de pols
houden.

3

Verslag 2011

Onze strategie voor de periode 2010-1015
In de strategie 2010-2015 hebben we de kaders aangegeven waarbinnen we met ons onderzoek
willen bijdragen aan goed openbaar bestuur. We hebben voor de periode 2010-2015 het lerend
vermogen van het openbaar bestuur centraal gesteld.

In onze strategie hebben we een aantal thema’s voor ons onderzoek geselecteerd. Onder de
noemer ‘presteren’ van de overheid richten we ons deze periode op de domeinen mens (zorg,
onderwijs en ontwikkelingssamenwerking), Nederland (concurrentievermogen, integratie,
infrastructuur en veiligheid) en planeet (klimaat en energie).

Onder de noemer ‘functioneren’ van het Rijk en aan het Rijk verbonden organen, besteden we
aandacht aan de thema’s ‘personeel’ en ‘vastgoed’. Dit is een aanvulling op ons
verantwoordingsonderzoek, de jaarlijkse goedkeuring van de rijksrekening.

Structureel besteden we in deze strategische periode aandacht aan:
•

de houdbaarheid van de overheidsfinanciën: treft het kabinet voldoende maatregelen om de
financiën van het Rijk op termijn gezond te maken?

•

de informatiepositie van de Tweede Kamer: worden Kamerleden adequaat geïnformeerd door de

•

bestuur op afstand: is het toezicht op de aan het Rijk verbonden instellingen goed geregeld?

•

Europa: is er voldoende toezicht op de besteding van EU-gelden?

•

integriteit: doen ministeries genoeg om ervoor te zorgen dat hun ambtenaren onkreukbaar en

ministers over de resultaten van het beleid?

betrouwbaar zijn?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Onze strategie behelst meer dan een optelsom van de onderzoeken die we in ons werkprogramma
opnemen. We besteden ook aandacht aan ons eigen presteren en functioneren en aan de
toegankelijkheid van onze kennis. Daarom hebben we bij het opstellen van onze strategie expliciet
rekening gehouden met ons beleid op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen
(mvo). Mvo is de zorg voor maatschappelijke effecten van het functioneren van de instelling - een
omschrijving die ook het kabinet hanteert. Concreter betekent dit:
•

het je bewust richten op activiteiten met een waardecreatie op de terreinen people, planet,
profit om daarmee een bijdrage te leveren aan de maatschappelijke welvaart op de lange
termijn;

•

het onderhouden van een relatie met belanghebbenden op basis van transparantie en dialoog.

Ons werkprogramma voor 2011 en 2012
Om onze strategie goed uit te kunnen voeren stellen we elk jaar een werkprogramma vast.
In ons Werkprogramma 2011 staan de onderzoeksprojecten waarover we in 2011 van plan waren
te publiceren. In het volgende hoofdstuk bespreken wij de door ons in 2011 verrichte onderzoeken.
Van de door ons voorgenomen publicaties in 2011 is ruim twee derde in 2011 gepubliceerd, een
deel van de onderzoeken zal in het eerste kwartaal van 2012 tot publicatie leiden. Gedurende het
jaar zijn er ook enkele onderzoeken toegevoegd aan het werkprogramma.

4

Verslag 2011

Werkprogramma 2012
In december 2011 is ons werkprogramma voor 2012 vastgesteld. We willen voortaan flexibeler
inspelen op onze snel veranderende omgeving. We gaan daarom halverwege het jaar 2012 onze
programmering tegen het licht houden en eventueel bijstellen. Op onze website zullen we de
bijstellingen in het werkprogramma bekend maken.

Onze organisatiestructuur
Het bestuur van de Algemene Rekenkamer, het college, bestaat uit drie leden. Daarnaast zijn er
twee collegeleden in buitengewone dienst. Collegeleden worden voor het leven benoemd. Het
college neemt beslissingen op basis van consensus.

De ambtelijke leiding van de Algemene Rekenkamer is in handen van de secretaris. De vijf
directeuren vormen het managementteam, onder voorzitterschap van de secretaris. Dit team is
verantwoordelijk voor de kwaliteit van de ambtelijke organisatie en de uitvoering van strategie en
werkprogramma.

Meer informatie over het college van de Algemene Rekenkamer en de organisatiestructuur is te
vinden op onze website.

Organisatieontwikkelingen 2011
In 2011 hebben we de strategie verder uitgewerkt. Om met onze onderzoeken meer impact te
bewerkstelligen hebben we focus aangebracht op drie aspecten:
•

lerende overheid;

•

de euro;

•

betekenis voor de samenleving.

MVO en het diversiteitsbeleid stonden hoog op onze agenda: op verschillende manieren is in 2011
hiervoor aandacht van de medewerkers gevraagd.

5

Verslag 2011

Onderzoeken
6

De Tweede Kamer wist de Algemene Rekenkamer goed te vinden. We deden in 2011 opvallend veel
verzoekonderzoeken. De onderzoeken en andere activiteiten die we zelf bepaalden stonden veelal
in het teken van de bezuinigingen.

Uitgevoerde, uitgestelde en ingelaste onderzoeken
Onderzoeken naar het presteren van de overheid
Onderzoeken naar het functioneren van de overheid
Twee bijzondere leerstoelen
Kwaliteitsbeheersing
Externe communicatie
Innovatie

Verslag 2011

Uitgevoerde, uitgestelde en ingelaste onderzoeken
Uitgevoerde onderzoeken

Een overzicht van de onderzoeken die voor 2011 gepland stonden, is te vinden in het
Werkprogramma 2011. De rapporten die wij voor 2011 op het programma hadden staan en ook in
dat jaar hebben opgeleverd, staan in ons publicatieoverzicht uitgevoerde onderzoeken 2011.

Ingelaste projecten

Wij hebben in 2011 ook werkzaamheden verricht die niet in ons werkprogramma waren
opgenomen. Het gaat daarbij om twee onderzoeken die op verzoek van de Tweede Kamer zijn
uitgevoerd:
•

Besteding van spoorbudgetten door ProRail;

•

Kosten van jeugdbescherming en -reclassering.

In ons werkprogramma staan ook vier onderzoeken waar de Tweede Kamer en/of een
bewindspersoon ons al eerder om hadden gevraagd:
•

Holland Casino: naleving overheidsbeleid;

•

Staatsbalans: zicht op staatsvermogen;

•

Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid;

•

ICT politie 2010.

Wij hebben een aantal activiteiten ingelast omwille van de actualiteit. Dit heeft geresulteerd in
onder meer de volgende producten voor de Tweede Kamer:
•

brieven over onze bevoegdheden bij De Nederlandsche Bank;

•

brieven over het experiment verantwoording en begroting;

•

een brief over publieke externe verantwoording en controle van European Stability Mechanism (ESM);

•

een brief bij het voorstel Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting;

•

een poster financiële stromen basisonderwijs 2010;

•

een brief over de controle van NAVO-uitgaven;

•

bijsluiters bij de begrotingsinformatie 2012;

•

een brief over de besteding spoorbudgetten van ProRail.

Uitgestelde onderzoeken

De volgende publicaties waren voor 2011 gepland, maar zijn doorgeschoven naar 2012 of 2013.

Gecoördineerde audit afvalstromen
In een aantal deelnemende landen is het onderzoek pas in de tweede helft van 2011 opgestart.
Hierdoor was publicatie van een gezamenlijk rapport in 2011 niet haalbaar. Het onderzoek in
Nederland is in het tweede kwartaal van 2011 opgestart en kent een langere doorlooptijd dan

7

Verslag 2011

voorzien. De complexiteit van het handhavingsnetwerk en een aanvullende analyse van opgelegde
straffen zijn daar debet aan.
8

Prestaties in de strafrechtketen
Voor dit onderzoek was meer tijd nodig dan voorzien. Bovendien bleek tijdens de uitvoering van
het onderzoek dat toegezegde informatie niet tijdig aan ons beschikbaar kon worden gesteld.

Duurzame ruimtelijke inrichting
Het regeerakkoord ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid’ van het kabinet-Rutte/Verhagen heeft veel
gevolgen voor het ruimtelijk en natuurbeleid van het Rijk. Het college besloot de onderzoeksvraag
te herzien en de uitvoering van het onderzoek uit te stellen naar 2012.

Publiek ondernemerschap II
Het onderzoeksteam kreeg te maken met een ingewikkelde ambtelijke afstemming. Dit kostte meer
tijd dan verwacht. Bij afronding bleken daardoor leden van het onderzoeksteam niet meer
beschikbaar.

Naleving en effecten van EU-beleid in Nederland
Het betreft twee afzonderlijke onderzoeken, met twee afzonderlijke rapporten.
Kwaliteit van Oppervlaktewater in Natura2000-gebieden; Naleving en effecten van EU-beleid en
Bestrijding accijnsfraude bij alcohol en tabak; Naleving en effecten van EU-beleid. De afronding van
beide conceptrapporten kost meer tijd dan voorzien.

Lessen uit PpS-projecten
In de loop van 2011 bleek dat de oorspronkelijke opzet niet voldeed. Daarom werd gekozen voor
een nieuwe opzet. Die hernieuwde opzet moest ingepast worden in het werkprogramma en de
planning van 2012.

Vorming voor Centra voor Jeugd en Gezin in gemeenten
Vlak voor de zomer 2011 zijn 32 lokale rekenkamer(commissie)s en de Algemene Rekenkamer
gestart met een gezamenlijk onderzoek naar de vorming van Centra voor Jeugd en Gezin (CJG) in
41 gemeenten. Mede door de overweldigende belangstelling van lokale rekenkamer(commissie)s
voor dit onderwerp is dit onderzoek nog niet afgerond. Afronding van het onderzoek wordt
verwacht in de eerste helft van 2012.

Aansturing kwaliteit accountantsverklaringen bij rechtspersonen met een wettelijke taak
Het conceptrapport heeft geleid tot een fundamentele discussie met rwt-betrokkenen over
institutionele kwesties. In de toekomst zullen wij het gebruiken als achtergronddocument bij
discussies over onder meer reikwijdte rechtmatigheid en type accountantsverklaring.

Personeel van de rijksoverheid: een nulmeting
De reden dat deze publicatie werd doorgeschoven, is dat de benodigde personeelscijfers over de
politie niet eerder dan per 1 april 2012 beschikbaar zullen komen. Wij zullen de betreffende

Verslag 2011

gegevens nu in mei 2012 publiceren in ons jaarlijkse rapport Staat van de rijksverantwoording,
zoals wij dat ook in 2011 hebben gedaan.
9

Overzicht effectiviteitsonderzoek rijksoverheid
Besloten is om de factsheets die we in 2011 wilden uitbrengen, nu nog niet te publiceren. In de
eerste helft van 2012 publiceren we een rapport met de rijksbrede resultaten.

Vastgoed van rechtspersonen met een wettelijke taak
In 2011 is besloten dat het programma Vastgoed, waarvan dit onderzoek deel uitmaakt, wordt
herzien. De Algemene Rekenkamer beraadt zich over de wijze waarop wij follow-up zullen geven
aan de verkregen onderzoeksbevindingen.

Verslag 2011

Onderzoeken naar het presteren van de overheid
De Algemene Rekenkamer gaat na of de rijksoverheid naar behoren presteert. Dat wil zeggen of
het beleid van de ministers doelmatig en doeltreffend is.
In 2011 hebben we daartoe onderzoeken uitgevoerd die in bijgaand overzicht staan. Een aantal
onderzoeken en het effect dat ze sorteerden bespreken we hieronder.

Transparante ontwikkelingssamenwerking
Net als in 2010 hebben wij in 2011 in een aantal publicaties aandacht besteed aan de Nederlandse
ontwikkelingssamenwerking.

Versnippering van het beleid voor ontwikkelingssamenwerking onderzocht
De Algemene Rekenkamer volgt of het kabinet er in slaagt om de door velen geconstateerde
versnippering in het beleid voor ontwikkelingssamenwerking terug te dringen. Wij rapporteren
hierover geregeld aan de Tweede Kamer.

De eerste rapportage bracht de uitgangsituatie in beeld. Wat was de mate van versnippering toen
het kabinet-Rutte/Verhagen aantrad? We beschrijven de veelheid aan thema’s en doelen,
activiteiten, organisaties en landen die Nederland financiert. Deze rapportage is gepubliceerd onder
de titel Monitoring beleid voor ontwikkelingssamenwerking; Stand van zaken april 2011.

In de tweede rapportage hebben we de plannen voor 2012 beoordeeld. Het budget is afgenomen
van 0,8% naar 0,7% van het BNP. We constateren dat het de staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken is gelukt om te focussen op een beperkt aantal landen en thema’s. Dit is in de begroting
duidelijk zichtbaar. De staatssecretaris had het plan versnippering van activiteiten tegen te gaan.
Maar het aantal activiteiten blijft nagenoeg gelijk. Het rapport is gepubliceerd onder de titel
Monitoring beleid voor ontwikkelingssamenwerking; Stand van zaken september 2011.
Haïti
Op het terrein van ontwikkelingssamenwerking volgen we ook de hulp aan Haïti. In november 2011
hebben we het rapport Verantwoording van de hulpgelden 2010 voor Haïti uitgebracht.
We concluderen hierin dat de verantwoording over de besteding van de Giro 555-gelden is
verbeterd. Dit blijkt uit onze vergelijking met de verantwoording over de tsunami-gelden uit 2008.
Voor het eerst laten de rapportages van de Samenwerkende Hulporganisaties zien hoe het geld van
Giro 555 is besteed.

In 2012 publiceren we nieuwe rapportages over de vereenvoudiging van het beleid voor
ontwikkelingssamenwerking en de hulp aan Haïti.

Financiële stromen basisonderwijs in beeld
In september 2011 publiceerden wij de poster Financiële stromen basisonderwijs 2010. Ook
presenteerden wij deze poster aan de Tweede Kamer. De aanwezige Kamerleden gaven aan dat ze
het een nuttig overzicht vonden. De Kamerleden stelden vragen over beschikbare gelden voor
passend onderwijs en de toereikendheid van de lumpsum. Het was op dat moment de verwachting

10

Verslag 2011

dat de Tweede Kamer hierover in het najaar discussies zou voeren. De Kamerleden hebben de
poster gebruikt tijdens het algemeen overleg met de minister van OCW over financiën in het
primair onderwijs.

We hebben de poster en toelichting dit najaar teruggezien in een aantal publicaties in vakbladen en
op websites over het primair onderwijs.

Rapport over uitgavenbeheersing in de zorg voedt Kamerdebat
Op 3 november 2011 hebben wij ons rapport Uitgavenbeheersing in de zorg uitgebracht. Er was
veel belangstelling van de pers. Zowel nieuwsberichten, commentaren, besprekingen, columns en
blogs besteedden aandacht aan de uitkomsten van ons onderzoek. We publiceerden het rapport
vlak voor de behandeling van de begroting van VWS in de Tweede Kamer. Bij de briefing waren
Kamerleden van bijna alle fracties aanwezig. Zij gaven aan het rapport goed te kunnen gebruiken
bij de voorbereiding van de begrotingsbehandeling.

De Tweede Kamer stelde vragen over het rapport aan de minister van VWS en aan de Algemene
Rekenkamer. Bij de begrotingsbehandeling van het Ministerie van VWS benutten diverse
Kamerleden het rapport en ook de minister ging bij haar beantwoording uitvoerig in op het rapport
van de Algemene Rekenkamer.

Kamerlid Van der Veen diende een motie in waarin de Algemene Rekenkamer gevraagd wordt
advies uit te brengen over de rapportage omtrent het Budgettair Kader Zorg. Deze motie werd
verworpen. Tevens diende Van der Veen een amendement in voor het schrappen van artikel 121
van de Zorgverzekeringswet. Dat artikel is een uitzonderingsbepaling waardoor de Algemene
Rekenkamer niet bevoegd is de besteding van verzekeringsgelden door zorgverzekeraars te
controleren. Zonder deze uitzonderingsbepaling zouden wij daartoe wel bevoegd zijn, op grond van
de CW. Het amendement is verworpen in december 2011.

Ook de Eerste Kamer besteedde aandacht aan het rapport bij de behandeling van de wijziging van
de Wet Marktordening Gezondheidszorg.

Effecten innovatiebeleid moeilijk toetsbaar
De overheidsuitgaven aan innovatiebeleid zijn gestegen van € 1,8 miljard in 2003 tot € 3,7 miljard
in 2010. Of deze verdubbeling van de uitgaven heeft geleid tot vergroting van het innovatief
vermogen van Nederland hebben we niet kunnen vaststellen. Dit beschrijven we in het rapport
Innovatiebeleid.

In de meeste evaluaties ontbreekt essentiële informatie voor de beoordeling van de doelmatigheid
en doeltreffendheid van uitgaven aan innovatiebeleid. Ze geven nauwelijks inzicht in de vraag of de
regeling of het instrument heeft bijgedragen aan de vergroting van het innovatief vermogen van
Nederland. Ook ontbreken beleidsdoorlichtingen die de doeltreffendheid van het innovatiebeleid
integraal beoordelen.

11

Verslag 2011

Daarnaast was de coördinatie door de minister van Economische Zaken op de vergroting van het
innovatief vermogen gebrekkig. Departementen voerden een eigen innovatiebeleid, waarvan de
bijdrage aan de vergroting van het innovatief vermogen onduidelijk is.

Aannemelijk en toetsbaar
De evaluaties geven nauwelijks inzicht in het effect van de uitgaven aan innovatiebeleid. Hierdoor
kan de minister geen onderbouwde keuze maken welke instrumenten hij wil blijven gebruiken in
het bedrijvenbeleid. We hebben de minister aanbevolen om de doelmatigheid en doeltreffendheid
van regelingen en instrumenten aannemelijk en toetsbaar te maken.

Transparantie via website
Het meten van effectiviteit van innovatiebeleid is lastig en effecten zijn vaak pas over verschillende
jaren zichtbaar. Daarom hebben we de minister gewezen op de noodzaak van meer transparantie
over de besteding van innovatiegelden. Wie ontvangt innovatiegelden, wat doen zij ermee en welke
resultaten zijn daarmee bereikt? De Amerikaanse website www.recovery.gov kan als voorbeeld
dienen. Op deze website zijn de geldstromen goed te volgen. In november 2011 heeft de Tweede
Kamer een motie aangenomen voor het opzetten van een dergelijke website. De minister van EL&I
heeft de motie overgenomen.

Leren van subsidie-evaluaties
De rijksoverheid geeft elk jaar geld uit aan subsidies. In 2010 ging het om 613 subsidieregelingen
met een budget van € 6 miljard. Houdt het Rijk in de gaten of deze subsidiegelden effectief worden
besteed? Die vraag stelden we ons in het onderzoek Leren van subsidie-evaluaties, een rapport dat
we in oktober 2011 uitbrachten. Hierin concluderen we dat het veelal onbekend blijft of subsidies
effectief zijn, omdat subsidies gebrekkig op effectiviteit worden geëvalueerd.

Risico’s
De gebrekkige wijze waarop subsidies worden geëvalueerd kan nadelige gevolgen hebben.
•

Het risico bestaat dat ministers beslissingen nemen over bijvoorbeeld voortzetting van een
subsidieregeling op basis van niet-onderbouwde informatie over de effectiviteit.

•

Ook bestaat het risico dat ministers niet-onderbouwde informatie over de effectiviteit van subsidies
aan de Tweede Kamer verstrekken.

De Tweede Kamer krijgt op basis van de door ministers verstrekte informatie geen goed beeld van
de effectiviteit van subsidies. De Kamer wordt niet over alle subsidie-evaluaties geïnformeerd en in
een aantal gevallen is de informatie gekleurd: ministers melden soms alleen de positieve punten uit
subsidie-evaluaties. Ook de kwaliteit van het rijksbrede Subsidieoverzicht Rijk 2010 schiet op
diverse punten tekort.

Handreiking en workshop
Naast het rapport hebben we een Handreiking effectevaluaties van subsidies uitgebracht om
ministeries te helpen beter te evalueren. Ook bieden we goed bezochte workshops aan voor
ambtenaren, om concrete subsidies beter te leren evalueren.

12

Verslag 2011

ICT bij de politie
Op verzoek van de minister van Veiligheid en Justitie (VenJ) onderzochten we in 2011 de ICT bij de
politie. We reconstrueerden de besluitvorming over een drietal ICT-systemen voor de zogenoemde
basisvoorzieningen: handhaving, opsporing en capaciteitsmanagement. We beoordeelden de
sturing en beheersing van de ICT bij de politie.
Wij kwamen tot de conclusie dat ICT het werk van de politie onvoldoende ondersteunt bij de
uitvoering van hun taken en dat de beheerskosten hoog zijn, waardoor ruimte voor vernieuwing
beperkt is.

Dat de politie de afgelopen tien jaar weinig vooruitgang heeft geboekt bij het zorgen voor een goed
functionerende, landelijke informatiehuishouding, heeft een aantal oorzaken:
•

Organisatie en aansturing van de ICT bij de politie zijn onvoldoende.

•

De korpsbeheerders hadden onvoldoende bestuurlijke grip.

•

Het toezicht door de minister schoot tekort.

Uitdagingen
De minister van VenJ en de politie staan voor verschillende uitdagingen. Ze moeten de organisatie
en aansturing van de ICT vereenvoudigen en werkprocessen van de politie harmoniseren.
Daarnaast moeten ze de administratieve belasting van de politie terugbrengen en de regionale
computercentra over laten gaan naar één centraal computercentrum. Hervorming van de politie
van een regionaal naar een nationaal bestel kan helpen om hier grip op te krijgen.

De geconstateerde problemen rond de ICT bij de politie worden versterkt door de cultuur binnen de
politie. De afstand tussen besluitvormers over ICT en de werkvloer is groot. Dit heeft het
vertrouwen van agenten in de ICT aangetast. We signaleren ook spanningen tussen groepen, soms
een gebrek aan vertrouwen en geen bereidheid tot samenwerking. Een cultuurverandering is nodig.

Minister neemt onze conclusies en aanbevelingen over
De minister van VenJ heeft aan de Tweede Kamer laten weten hoe hij onze bevindingen in zijn
beleid opneemt. De Tweede Kamer heeft met zijn plannen ingestemd.

Wij zullen de invoering van de nationale politie en de uitvoering van de plannen van de minister
nauwgezet volgen. Waar nodig zullen we hierover rapporteren aan de Tweede Kamer.

Energiebesparing: ambities en resultaten
Om de klimaatverandering te beperken moet de uitstoot van CO2 minder worden. Uiteenlopende
kabinetten hebben steeds beleid geformuleerd om energiebesparing te bevorderen. Het kabinetRutte/Verhagen ziet energiebesparing niet meer als doel op zichzelf, maar vooral als instrument om
de uitstoot van CO2 te verminderen. Meer informatie hierover is te vinden op de pagina over
Energiebesparing.

Oorzaken van niet behalen van doelen
In de door ons onderzochte periode (1995-2008) zijn de resultaten sterk achtergebleven bij de
doelen. Oorzaken hiervoor zijn:

13

Verslag 2011

•

De rijksoverheid heeft minder en zwakkere beleidsinstrumenten ingezet dan nodig was.

•

Het beleid in de energie-intensieve industrie is in de periode 2000-2007 steeds minder verplichtend
geworden.

•

Het beleid in de industrie sluit slechts gedeeltelijk aan op de motieven van ondernemingen om in
energiebesparing te investeren.

Sinds 2008 wordt een vierde oorzaak steeds belangrijker. Als nationaal beleid besparingen oplevert
in bedrijven die onder de Europese CO2-emissiehandel vallen, houden die bedrijven rechten over.
Die worden later of ergens anders weer gebruikt. Deze energiebesparing helpt dus niet bij de
vermindering van CO2-uitstoot in Europa.

Aanbevelingen
We hebben het kabinet onder andere aanbevolen om:
•

een coherente visie te formuleren op het klimaat- en energiebeleid;

•

het nationale energiebesparingsbeleid te concentreren op die sectoren die niet onder de
emissierechtenhandel vallen en/of op lange-termijninnovaties.

We hebben het kabinet ook in overweging gegeven om de tariefstructuur van de energiebelasting
gelijkmatiger te maken om zo het geld zo doelmatig mogelijk in te zetten. Nu betalen
grootverbruikers weinig en kleinverbruikers relatief veel. Dat levert minder besparing op dan een
meer gelijkmatige verdeling.

De betrokken ministers hebben in hun reactie, gecoördineerd door de minister van EL&I, laten
weten dat hun visie al in het regeerakkoord staat. Ook willen ze doorgaan met financiële prikkels
tot energiebesparing in bedrijven die onder de CO2 emissiehandel vallen. Wel zal het kabinet de
mogelijkheden laten onderzoeken tot een meer gelijkmatige tariefstructuur van de
energiebelasting. Samen met het CPB houden we in maart 2012 een seminar over noodzaak en
mogelijkheden van energiebesparing.

14

Verslag 2011

Onderzoeken naar het functioneren van de overheid
15

De Algemene Rekenkamer controleert ook of de rijksoverheid naar behoren functioneert. Dat wil
zeggen of zij volgens de regels (‘rechtmatig’) met het belastinggeld van burgers en bedrijven
omgaat. Verslag van onderzoek naar de rechtmatigheid van de overheidsinkomsten en -uitgaven
doen we in onze jaarlijkse publicaties rond de goedkeuring van de rijksrekening. Ook doen we
onderzoeken naar het functioneren van aan het Rijk verbonden organen en voeren we specifieke
onderzoeksprogramma’s uit.

Deze onderzoeken staan in een lijst van onderzoeken naar het functioneren van de overheid. Onze
belangrijkste publicaties die in 2011 in dit kader verschenen, bespreken we hieronder.

Verbeteren begroting en verantwoording
De minister van Financiën besloot in 2007 een experiment uit te voeren gericht op verbetering van
de begroting en de verantwoording. Dit gebeurde in overleg met de Tweede Kamer en de Algemene
Rekenkamer. In 2010/2011 hebben wij samen met het Ministerie van Financiën dit experiment
geëvalueerd.

Uit deze evaluatie bleek dat de begrotingen en jaarverslagen door toespitsing op de
kabinetsprioriteiten beter leesbaar zijn. Maar de samenhang van beleidsinformatie met daaraan
gekoppeld het budget op de begrotingsartikelen was verloren gegaan. De verantwoordingsbrief van
de minister-president en zijn aanwezigheid bij het debat in de Tweede Kamer hebben bijgedragen
aan de kwaliteit en relevantie van het Verantwoordingsdebat. Het heeft onze voorkeur dat de
informatie in de brief van de minister-president voortkomt uit de reguliere en (gecontroleerde)
verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen van de ministers. Verder vinden wij dat iedere
minister zich maximaal moet inspannen om de relatie tussen zijn handelen en de realisatie van de
beleidsdoelen aannemelijk te maken. Als de inzet van instrumenten door de overheid tot concrete,
geleverde prestaties leidt, vinden wij dat deze informatie in begroting en jaarverslag moet worden
opgenomen.

In 2011 hebben we verschillende stappen gezet om het verantwoordingsonderzoek te verbeteren.
Ons doel was dat auditdiensten vaker systeemgericht zouden gaan controleren en minder interne
controlewerkzaamheden zouden verrichten. Wij wilden onze aandacht verleggen naar controle van
de jaarverslagen zelf in plaats van het beoordelen van de kwaliteit van het werk van auditdiensten.

Controlebestel
Wij maken voor onze controle gebruik van de resultaten van het werk van departementale
auditdiensten. Jaarlijks beoordelen wij of hun werkzaamheden hiervoor toereikend zijn. In 2011
schonken wij extra aandacht aan verschillen in werkwijzen van departementale auditdiensten. Dit
stelde ons in staat om best practices en efficiencyverbeteringen te identificeren.

Het kabinet werkt aan de centralisatie van de auditfunctie van de rijksoverheid. Het plan is om op 1
april 2012 de bestaande auditdiensten te laten opgaan in één centrale auditdienst, de Auditdienst
Rijk. Alleen de auditdiensten van de Ministeries van Veiligheid en Justitie en van Defensie sluiten

Verslag 2011

later aan, uiterlijk op 1 april 2013. Wij volgen deze ontwikkeling op de voet. De werkzaamheden
van de auditdiensten hangen immers nauw samen met onze taakuitvoering.
Wij vinden het belangrijk dat het controlebestel beter en efficiënter wordt ingericht en dat
hiervoor:
•

de verschillende lagen in het controlebestel optimaal gebruik kunnen maken van de resultaten van
elkaars werkzaamheden;

•

er geen doublures in het bestel zitten;

•

het controlebestel de toets van internationale standaarden met glans kan doorstaan.

In het licht van internationale standaarden is het van belang dat wij als externe controleur
voldoende sturing kunnen geven aan het werk van de departementale auditdiensten. Wij hebben de
minister van Financiën laten weten wat onze wensen zijn voor de aanpak van de wettelijke controle
en hem er op gewezen dat het Handboek Auditing Rijksoverheid niet door de gecontroleerde (de
minister van Financiën) zou moeten worden opgesteld. Naar de mening van de Algemene
Rekenkamer ligt de toegevoegde waarde van de departementale auditdiensten vooral in de interne
beheersing van de bedrijfsvoering en de advisering hierover. Dat maakt de scheiding tussen advies
en controle (de auditdiensten geven een controleverklaring af) een belangrijk punt van aandacht.

Onze gesprekken over het controlebestel met het Ministerie van Financiën hebben in het najaar
geleid tot een rijksbrede bijeenkomst. Hier waren ruim zestig betrokkenen, onder wie veel
vertegenwoordigers van departementen, aanwezig. Onze secretaris hield daar een toespraak.
[http://kenniskamer/Configuratie/zoekresultaten en dan spreektest Ellen van Schoten]Kern van
haar betoog was dat zich buiten de rijksdienst voor het controlebestel relevante ontwikkelingen
voordoen. Zoals: de toegenomen aandacht voor governance-vraagstukken en de aanscherping van
het toezicht op accountants. Ook de interne auditdiensten in het bedrijfsleven hebben een
ontwikkeling doorgemaakt. Waren het eerst interne diensten die vooral gericht waren op het
afgeven van een controleverklaring, thans zijn het diensten primair gericht op het verbeteren van
de bedrijfsvoering.

Goedkeuring van de rijksrekening
De Algemene Rekenkamer is wettelijk verplicht om de jaarverslagen van het Rijk te controleren.
Het gaat daarbij om de jaarverslagen van de Koning, de Hoge Colleges van Staat, de ministeries en
de begrotingsfondsen. We controleren of de ontvangsten (belastingen en heffingen) volgens de
regels zijn geïnd en of de uitgaven zijn besteed conform de begroting en volgens de geldende
regels.
Wij presenteren onze bevindingen hierover elk jaar op Verantwoordingsdag, de derde woensdag in
mei, in onze rapporten bij de jaarverslagen van het Rijk. Wij beperken ons in de papieren
rapporten tot de hoofdzaken. Gedetailleerde informatie plaatsen we op onze website.

Verantwoordingsdag 2011
Onze president presenteerde op Verantwoordingsdag, 18 mei 2011, de resultaten van dit
onderzoek van de verantwoordingen. In haar speech in de Tweede Kamer lichtte zij ons oordeel toe
over de beleidsinformatie en de bedrijfsvoering van het Rijk, en over de rechtmatigheid van de
ontvangsten en uitgaven van het Rijk.

16

Verslag 2011

Wij hebben de Rijksrekening 2010 en de saldibalans van het Rijk 20101 goedgekeurd. De
ontvangsten en uitgaven van het Rijk waren voor het overgrote deel rechtmatig.

Wij oordeelden dat over 2010 de beschikbaarheid van goede verantwoordingsinformatie over
behaalde prestaties en effecten niet is toegenomen. Ministers geven bij 42% van de
kabinetsdoelstellingen aan dat de mate van realisatie niet kan worden toegelicht.

De bedrijfsvoering van het Rijk vertoonde over 2010 een wisselend beeld. Wij signaleren
vooruitgang bij de Ministeries van Justitie, van Buitenlandse Zaken en van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. Het subsidiebeheer van het Ministerie van VWS is voor het twaalfde jaar op rij
niet op orde. Verder constateren wij dat het Ministerie van Defensie onvoldoende vordert met het
oplossen van de vele en hardnekkige onvolkomenheden in het financieel beheer en het
materieelbeheer.

Bezuinigingsmonitor
In het regeerakkoord heeft het kabinet-Rutte/Verhagen voor ongeveer € 18 miljard aan
bezuinigingsmaatregelen aangekondigd voor de jaren 2011–2015. In de Bezuinigingsmonitor 2011,
die wij kort voor Verantwoordingsdag 2011 publiceerden, hebben wij de bezuinigingsmaatregelen
voor 2011 op overzichtelijke wijze in kaart gebracht. Op twaalf posters is te zien hoe die
bezuinigingsmaatregelen zijn ingeboekt in de begroting en wat de gevolgen zijn.

Rond Verantwoordingsdag kreeg de Bezuinigingsmonitor 2011 veel media-aandacht. De meeste
partijen waren enthousiast over de monitor. De minister van Financiën is zijn toezegging aan de
Tweede Kamer nagekomen om tweemaal per jaar met een eigen, vergelijkbare bezuinigingsmonitor
te komen. Kort voor Prinsjesdag presenteerde het kabinet de 18 miljard monitor als onderdeel van
de stukken in hèt koffertje.

Staatsbalans: zicht op staatsvermogen
Kort voor Verantwoordingsdag 2011 publiceerden wij het rapport Staatsbalans: zicht op
staatsvermogen. Daarin gaan wij in op de vele facetten van de Staatsbalans. Wij geven aan hoe de
huidige Staatsbalans is opgebouwd en tot stand komt in het licht van algemeen aanvaarde
(internationale) standaarden voor financiële verslaggeving in de publieke sector.
Met medewerking van het Ministerie van Financiën hebben we in september 2011 het seminar
‘Inzicht in financiële risico's voor het Rijk’ georganiseerd. Bij de bijeenkomst waren onder meer
leden van de Eerste en Tweede Kamer, medewerkers van het CPB en het CBS aanwezig. Het
seminar, onder voorzitterschap van collegelid Kees Vendrik, draaide om de vraag of er voldoende
inzicht is in de financiële risico’s van de rijksoverheid. Het is duidelijk dat er veel financiële risico’s
zijn. Er ontbreekt een totaaloverzicht dat aangeeft welke risico’s er voor de overheidsfinanciën zijn,
hoe deze risico’s kunnen worden beheerst en aan welke bedragen gedacht moet worden.

Wij zijn van plan om de Tweede Kamer in 2012 een onafhankelijk overzicht te verschaffen van
risico’s voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.

17

Verslag 2011

Kredietcrisis en EU-landencrisis: Interventies en vervolg
De Algemene Rekenkamer heeft in mei 2011, net als in 2010 en 2009, aandacht besteed aan de
kredietcrisis. De financiële sector en de (internationale) samenleving worden nog steeds geconfronteerd
met de gevolgen van deze crisis. Wij volgden in ons onderzoek naar de kredietcrisis de interventies en
arrangementen van het Ministerie van Financiën in het kader van de kredietcrisis en de EU-landencrisis.
Uit de vierde rapportage blijkt met betrekking tot de kredietcrisis dat de Nederlandse staat eind 2010
naar verwachting voor ongeveer € 40,9 miljard aan aandelen, leningen en securities heeft uitstaan bij
diverse financiële instellingen. Eind 2009 was dat € 43,8 miljard. Worden hierbij opgeteld de garanties en
participaties in (de verliezen op) portefeuilles, dan loopt de staat vermoedelijk over totaal € 95,1 miljard
risico. Dat was eind 2009 nog € 139,3 miljard.
Begrotingsbijsluiters 2012
De bijsluiters bij de begroting 2012 zijn gemaakt met het doel te laten zien of de Tweede Kamer
later haar dechargerol kan waarmaken. Gepubliceerd werden negen begrotingsbijsluiters, voorzien
van een boodschap en antwoorden op de vragen:
•

Geeft de minister aan om welke bezuiniging/intensivering het gaat?

•

Geeft de minister aan welke maatregelen hij/zij neemt?

•

Geeft de minister aan wat daarvan de verwachte effecten zijn?

De onderwerpen, zowel bezuinigingen als intensiveringen, hebben we gehaald uit onze
Bezuinigingsmonitor. Bij de keuze van onderwerpen hebben we rekening gehouden met spreiding
over ministeries, goede vertegenwoordiging van betrokkenen (onder wie burgers en ondernemers)
en onze strategie.

We constateren dat de informatie over de door ons onderzochte bezuinigingen en intensiveringen
inzicht verschaft in financiële consequenties en voorgenomen maatregelen (prestaties), maar
relatief weinig inzicht geeft in beoogde of te verwachten effecten ervan.
De minister van Financiën constateerde dat ontwikkelingen als decentralisatie en privatisering het
sturen op effecten ingewikkelder maken. Wij vinden het wenselijk dat in de begroting causale
verbanden worden gelegd tussen beleidsprestaties en verwachte (maatschappelijke) effecten. Of
dat dergelijke verbanden aannemelijk worden gemaakt waar beleidsdoelstellingen niet meetbaar
zijn.

De bijsluiters hebben de nodige impact gehad. Zo gebruikte een Tweede Kamerlid tijdens de
behandeling van de begroting van het Ministerie van IenM de betreffende bijsluiter ter
onderbouwing van zijn betoog. Hij wilde de minister laten beloven dat de kritiekpunten van de
Algemene Rekenkamer het volgende jaar niet meer zouden terugkeren.

Extra Kamerbriefing over rechtspersonen met een wettelijke taak (rwt’s)
Naar aanleiding van ons rapport Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke
taak, deel 5. Terugblik 2009 stelde de Tweede Kamer vragen aan de minister van Financiën en de
Algemene Rekenkamer. De commissie voor de Rijksuitgaven (CRU) vroeg vervolgens om onze

18

Verslag 2011

zienswijze toe te lichten. Wij hebben uiteengezet waarom de ministers zich in de Tweede Kamer
nog onvoldoende verantwoorden over rwt’s.
19

De Tweede Kamer krijgt nog niet over alle rwt’s een geaggregeerd overzicht van de publieke
gelden. De Tweede Kamer is niet op de hoogte of deze gelden rechtmatig zijn besteed en of de
rwt’s hun taken goed uitvoeren. Om dit te verbeteren hebben wij vooral aandacht gevraagd voor
versterking van de rapportage over rwt’s in de jaarverslagen van de ministeries.

In concreto gaat het om het volgende:
1.

De ministeries moeten aangeven of de inkomsten door rwt’s rechtmatig zijn besteed en de taken
goed worden uitgevoerd.

2.

In de jaarverslagen moeten de ministeries ook de ontvangsten van rwt’s uit premies en tarieven
vermelden.

3.

De ministeries moeten informatie geven over de wijze waarop de publieke belangen zijn
gegarandeerd. Het gaat hier om de belangen van de burgers, zoals toegankelijkheid,
leveringszekerheid, continuïteit, kwaliteit, integriteit, betaalbaarheid en kostenbeheersing van de
publieke dienstverlening.

4.

De ministeries moeten zorgen voor een reviewbeleid dat voorziet in periodieke in plaats van
incidentele reviews.

Op verzoek van de Tweede Kamer hebben het Ministerie van Financiën en wij in maart 2011
briefings gegeven over dit onderwerp. Dit in verband met een algemeen overleg over dit onderwerp
in april 2011. In dit overleg heeft de minister van Financiën toezeggingen gedaan om de
verantwoording over rwt’s in de departementale jaarverslagen te verbeteren, onder meer op de
bovengenoemde punten 1, 2 en 4. Inmiddels heeft het Ministerie van Financiën invulling gegeven
aan de toezeggingen op de punten 1 en 2 door middel van de Rijksbegrotingsvoorschriften 2012.

Gebruik van horizontale verantwoordingsinformatie
Op 26 mei 2011 hebben wij het rapport Gebruik van horizontale verantwoordingsinformatie
uitgebracht. Ministeries verschillen onderling sterk in het gebruik van horizontale
verantwoordingsinformatie bij hun (verticale) toezicht op rwt’s. Met dit onderzoek maken we
inzichtelijk of en hoe ministers, zowel in beleid als praktijk, gebruik maken van horizontale
verantwoordingsinformatie. Op grond van onze bevindingen geven we een handreiking voor het
gebruik van horizontale verantwoordingsinformatie in het verticale toezicht. Het rapport is gebruikt
door de Handvestgroep Publiek Verantwoorden. Dit is een netwerk van veertien publieke
dienstverleners, waaronder het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), Kadaster, ProRail,
Dienst Wegverkeer (RDW), Staatsbosbeheer en UWV. Deze organisaties willen zich optimaal publiek
verantwoorden. Het netwerk heeft ook via de website het rapport onder de aandacht gebracht en
bovendien de leden per e-mail nadrukkelijk gevraagd dit rapport en de daarin opgenomen
handreiking te betrekken bij de afspraken rond hun toezichtrelatie(s).

Personeel

Verslag 2011

Wij beschouwen de factor personeel cruciaal voor de kwaliteit, effectiviteit en efficiëntie van de
overheidsdienstverlening en de beleidsuitvoering. Daarom besteden we in de periode 2010-2015
extra aandacht aan de factor personeel.

Verantwoording personele uitgaven
In onze onderzoeken naar de verantwoording over 2010 hebben we rijksbreed aandacht besteed
aan de rechtmatigheid van de personele uitgaven. De resultaten staan in het rapport Staat van de
Rijksverantwoording 2010. Verder werden in de rapporten bij de jaarverslagen van de Ministeries
van Veiligheid en Justitie, Financiën en VROM afzonderlijke passages opgenomen over daar
gesignaleerde onvolkomenheden.

Daarnaast hebben we in dat rapport vermeld hoeveel ambtenaren er op 1 januari 2011 precies bij
de rijksoverheid werkten. Ook het aantal militairen en politieagenten werd in het overzicht
meegenomen. De Algemene Rekenkamer blijft deze aantallen in ieder geval tot 2015 publiceren,
zodat iedereen de ontwikkeling kan volgen. In het rapport Staat van de Rijksverantwoording 2011
(publicatie in mei 2012) worden de overzichten uitgebreid met het aantal mensen werkzaam in de
sector onderwijs en met een aantal extra kenmerken, zoals de verdeling man/vrouw en leeftijd.

Kort na publicatie van dit Verslag publiceren we een onderzoek naar strategische
personeelsplanning binnen de rijksoverheid, Personeelsbehoefte rijksoverheid: strategie en
planning. Een strategisch personeelsplan is zowel van belang voor de afzonderlijke departementen
als voor de hele rijksdienst. Door middel van een rijksbreed personeelsplan kan bijvoorbeeld in
kaart worden gebracht waar personele overschotten zijn en waar tekorten en wat de gevolgen zijn
van een ontwikkeling naar een i-overheid en het wel of niet kunnen verhogen van de
arbeidsproductiviteit. Aanleiding hiervoor vormen verschillende onderzoeken waaruit blijkt dat de
personeelsvoorziening in het openbaar bestuur onder grote druk komt te staan door de gevolgen
van de vergrijzing, de bezuinigingen en de te verwachten krapte op de arbeidsmarkt.

Financieel beheer van de NAVO
In 2011 hebben we nadrukkelijk de aandacht van de Tweede Kamer gevraagd en gekregen voor de
controle op NAVO-uitgaven door de ‘rekenkamer’ van de NAVO.

De International Board of Auditors for NATO (IBAN) controleert jaarlijks de uitgaven van de NAVO.
Om financiële redenen zoeken de lidstaten naar manieren om de NAVO efficiënter en effectiever te
laten functioneren. Uit de IBAN-rapporten blijkt dat er een aantal gebieden is waar besparingen en
versterkingen van het financieel beheer binnen de NAVO zeker mogelijk zijn. Deze rapporten zijn
evenwel niet openbaar beschikbaar.

Wij hebben dit in mei 2011 – niet voor de eerste keer – aangekaart in de jaarlijkse bijeenkomst
van rekenkamers van de NAVO-landen en de IBAN. Vervolgens hebben we in onze brief Controle op
NAVO-uitgaven de Tweede Kamer ingelicht over:
•

de noodzaak tot openbaarmaking van IBAN-rapporten;

•

de invoering van een collegiale toets van de IBAN door rekenkamers van de NAVO-lidstaten;

•

de beperkte vorderingen in het financieel beheer en de financiële verantwoording van de NAVO.

20

Verslag 2011

De Tweede Kamer heeft in 2011 over de IBAN gesproken tijdens drie algemeen overleggen van de
commissies Buitenlandse Zaken en Defensie. Een meerderheid van de Kamerleden pleitte daarin
voor openbaarmaking van de IBAN-rapporten. De ministers van Defensie en van Buitenlandse
Zaken gaven aan dat zij zich hiervoor in NAVO-verband zullen inzetten.

Verder stemde de Noord-Atlantische Raad van de NAVO op 16 november 2011 in met de
benoeming van de heer M.J. (Marius) Winters RA tot één van de zes leden van IBAN. De heer
Winters was eerder werkzaam als onderzoeksdirecteur en waarnemend secretaris van de Algemene
Rekenkamer. Ook was hij werkzaam bij de Ministeries van BZK en van Financiën. Hij is per 1
januari 2012 benoemd voor een periode van vier jaar.

Rapport bij de Nederlandse EU-lidstaatverklaring 2010
Jaarlijks geeft de Algemene Rekenkamer een oordeel over de Nederlandse EU-lidstaatverklaring.
Wij zijn over het geheel genomen positief over de EU-lidstaatverklaring 2010 die de minister van
Financiën namens het kabinet heeft afgegeven.

Nederland verantwoordt zich dit jaar over ruim € 1 miljard aan bij de Europese Commissie
gedeclareerde uitgaven. De lidstaatverklaring geeft een getrouw beeld van het beheer en de
besteding van dit Europese geld. De Algemene Rekenkamer maakt kanttekeningen bij twee
onderdelen van de lidstaatverklaring:
•

Gelden uit het Europees Landbouwfonds voor de Plattelandsontwikkeling (ELFPO) zijn niet goed
aanbesteed.

•

Het kabinet geeft voor het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) geen volledig beeld
van de geconstateerde fouten in de declaraties voor dit fonds. Volgens het kabinet is dit een
incidentele fout die niet meer zal voorkomen.

Met de EU-lidstaatverklaring wil Nederland bijdragen aan een beter beheer, een betere controle en
een betere verantwoording van de EU-gelden die Nederland in gedeeld beheer met de Europese
Commissie besteedt. De lidstaatverklaring wordt jaarlijks door de minister van Financiën namens
het kabinet afgegeven. De Algemene Rekenkamer is gevraagd om jaarlijks een oordeel te geven
over de Nederlandse EU-lidstaatverklaring.
Behalve Nederland publiceren het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Zweden een
lidstaatverklaring. De verklaringen verschillen onderling van elkaar doordat regelgeving en
geharmoniseerde normen voor deze onverplichte verklaringen ontbreken. Wel verplicht voor de
lidstaten is het insturen aan Europa van de zogeheten Annual Summary, maar die is niet openbaar.
Ook het Europees Parlement dringt aan op verbetering van verantwoording door de lidstaten.

De Algemene Rekenkamer is positief over de ontwikkeling die de lidstaatverklaring in Nederland de
afgelopen vijf jaar heeft doorgemaakt. Alle fondsen waarvoor lidstaat en Europese Commissie
samen verantwoordelijk zijn, maken deel uit van de lidstaatverklaring. Bovendien constateert de
Algemene Rekenkamer dat beheer, controle en verantwoording over Europees geld in Nederland
verbeterd zijn. De volgende stap is uitbreiding naar de afdrachten van Europa.

21

Verslag 2011

Twee bijzondere leerstoelen
De medewerkers van de Algemene Rekenkamer doen veel kennis op via hun onderzoek. Om deze
kennis breder te delen stimuleren we medewerkers om presentaties te houden, artikelen te
schrijven en kennis uit te wisselen met universiteiten. Met dit doel ondersteunt de Algemene
Rekenkamer een leerstoel aan de Universiteit van Tilburg en één aan Universiteit Nyenrode.

Leerstoel Goed bestuur bij publiek-private arrangementen
De Algemene Rekenkamer ondersteunt sinds 2007 de leerstoel Goed bestuur bij publiek-private
arrangementen aan de Universiteit van Tilburg. Prof. dr. C. (Cor) van Montfort bekleedt deze
leerstoel. Hij is sectormanager bij de Algemene Rekenkamer.

In het kader van de leerstoel zijn in 2011 uiteenlopende activiteiten ontplooid waarin zowel sprake
was van brengen als van halen van kennis. Voorbeelden hiervan zijn dat ook dit jaar alle derdejaarsstudenten bestuurskunde hebben kennisgemaakt met het instituut Algemene Rekenkamer. En
tweede-jaarsstudenten hebben een vergelijkend onderzoek gedaan naar rekenkamers in het
buitenland.

Cor van Montfort neemt deel aan diverse onderzoeksnetwerken zoals het door hem samen met
collega’s van de Vrije Universiteit opgerichte ‘colloquium goed bestuur’. Ook participeert hij in de
kernstaf van het Centrum voor bestuur van de maatschappelijke onderneming, verbonden aan
TiasNimbas in Tilburg.

Cor van Montfort maakte in 2011 een studiereis naar India en China om daar de ontwikkelingen te
onderzoeken in de publiek-private samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties. In die landen bezocht hij ook de nationale rekenkamers.

Leerstoel Public Auditing & Accounting
Prof. dr. Martin Dees RA bekleedt sinds 1 oktober 2010 de leerstoel Public Auditing & Accounting bij
Universiteit Nyenrode te Breukelen. Martin Dees is twee dagen per week als hoogleraar
gedetacheerd. Hij is aan de Algemene Rekenkamer verbonden als vaktechnisch specialist.

De leerstoel is ingesteld binnen het Center for Public Auditing & Accounting (CPAA), dat door
Nyenrode en de Rijksauditdienst is opgericht. Het is in Nederland de enige leerstoel die zich
specifiek richt op ‘public auditing’. Op 27 mei 2011 sprak Martin Dees zijn inaugurele rede uit, met
als titel ‘De Public Sector Auditor – Trait-d’union in het Openbaar Bestuur’.

Het CPAA verzorgt een professionele opleiding tot public sector auditor. Het CPAA verzorgde in
2011 ook een keuzemodule public sector auditing voor bachelorstudenten Accountancy bij
Nyenrode, en diverse opleidingen voor de Rijksacademie voor Financiën en Economie, de
Rijksauditdienst en de Algemene Rekenkamer.

Ook het afgelopen jaar hebben de leerstoelen publicaties opgeleverd in wetenschappelijke
tijdschriften en boeken en presentaties op wetenschappelijke conferenties in binnen- en buitenland.

22

Verslag 2011

Wetenschappelijke publicatie over performance audit
Ook andere medewerkers publiceerden in wetenschappelijke tijdschriften. We noemen hier de bijdragen
die Peter van der Knaap (onderzoeksdirecteur) en Rudi Turksema (specialist) hebben geleverd aan de in
2011 verschenen bundel Performance Auditing: Contributing to Accountability in Democratic
Government. In dit boek beschrijven performance auditors uit verschillende landen welke ontwikkelingen
er zijn op het gebied van performance audit en hoe performance audit bijdraagt aan een meer effectieve
overheid. De bijdragen van Van der Knaap en Turksema richten zich op het besteden van aandacht aan
de rol van belanghebbenden bij het uitvoeren van performance audits (responsiviteit) en het selecteren
van geschikte onderwerpen voor het uitvoeren van performance audits.

23

Verslag 2011

Kwaliteitsbeheersing
24

De Algemene Rekenkamer streeft ernaar de kwaliteit van het onderzoek hoog te houden en te
voldoen aan de normen van de International Supreme Audit Institutions (ISSAI). Daarom maken
we gebruik van een systeem van interne kwaliteitsbeheersing.

Drie controlemomenten

Voor de doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken bestaat dit interne systeem uit drie
controlemomenten: voorafgaand aan het onderzoek, tijdens het onderzoek en na de afronding
ervan.
•

Het Informatiepunt Doelmatigheids- en Doeltreffendheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer
geeft vooraf advies aan onderzoekers. Het informatiepunt beoordeelt de probleemstelling en
onderzoeksvragen en geeft advies over een effectieve en efficiënte uitvoering van het onderzoek. In
2011 heeft het informatiepunt bij veertien projectvoorstellen adviezen gegeven.

•

Tijdens het onderzoek geeft een team van collega-onderzoekers advies over de technische en
strategische kwaliteit van het onderzoek. In 2011 kregen de onderzoeksdirecteuren tijdens de
uitvoering zeventig adviezen over 44 onderzoeken.

•

Aan het einde van het onderzoekstraject voert onze afdeling Kwaliteit een kwaliteitstoets uit. De
afdeling toetst de toegankelijkheid en leesbaarheid van het conceptrapport. Ook wordt er gekeken
naar validiteit, betrouwbaarheid, consistentie en toegevoegde waarde van het onderzoek. Op basis
van die bevindingen brengt de afdeling advies uit aan het college over verbetering van het
desbetreffende onderzoek.

In 2011 zijn er 28 conceptrapporten bij het college ingediend, waarvan er 27 voorzien waren van
een kwaliteitstoets. In 2010 waren deze getallen respectievelijk nog 27 en 20.

Mede op basis van afspraken binnen de internationale gemeenschap van rekenkamers, is ook de
Algemene Rekenkamer al enkele jaren bezig de kwaliteit van haar werk verder te verbeteren met
de boven omschreven kwaliteitscontroles. De effectiviteit van deze interne kwaliteitsbeheersing
heeft voortdurend onze aandacht. Ook opleidingen en persoonlijke trainingen kunnen daar een
positieve bijdrage aan leveren, waarbij we de eigen verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van ons
werk centraal stellen. Het is de bedoeling met ingang van 2012 de kwaliteitstoetsen nog beter in
het onderzoeksproces te gaan verankeren, onder meer door het bevorderen van een dialoog tussen
de onderzoekers en de op kwaliteit controlerende collega’s.
In 2011 heeft de afdeling Kwaliteit een intern onderzoek uitgevoerd naar de gebruikswaarde van
onze in 2009 en 2010 gepubliceerde onderzoeken. Dat onderzoek leerde ons dat we grote winst
kunnen behalen door nog beter aan te sluiten op de informatiebehoefte van het parlement. Mede
daarom hebben we in 2011 nog nadrukkelijker met onze timing rekening gehouden met de agenda
van de Tweede Kamer. Dat lijkt weerklank te vinden.

Extern onderzoek
De Algemene Rekenkamer heeft in 2011 aan een openbaar accountantskantoor gevraagd een
onderzoek te doen naar de kwaliteit van de uitvoering van het jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek.

Verslag 2011

En meteen te kijken naar de mate waarin we met dat onderzoek voldoen aan de ISSAI. Het
accountantskantoor adviseert om op een aantal punten het rechtmatigheidsonderzoek te
verbeteren. Hierover neemt het college in 2012 een beslissing.

Kritiek op de Algemene Rekenkamer
Vanuit samenleving en politiek komt er commentaar op de werkzaamheden van de Algemene
Rekenkamer. Ook in 2011 waren daar kritische geluiden bij. Wij vinden het belangrijk om te weten
waar het precies om gaat, omdat wij ervan kunnen leren. Onze standaardprocedure is om binnen
vijf werkdagen contact op te nemen met de schrijver of spreker en die uit te nodigen voor een
gesprek. In 2011 hebben we dat vier keer gedaan. Wij geven twee voorbeelden.

Het rapport Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid leidde tot verschillende
reacties. De heer Sleurink van Open web trends schreef ons drie open brieven. Wij hebben met
hem gecorrespondeerd en zijn suggestie om in gesprek te gaan met een aantal deskundigen wordt
opgevolgd.

Over ons onderzoek naar ProRail, dat we op verzoek van de Tweede Kamer uitvoerden, raakten we
in debat met de minister van IenM. Onze hoofdconclusie luidt dat ProRail in de periode 2005-2010
in totaal maximaal € 1,1 miljard minder heeft uitgegeven aan beheer, onderhoud en aanleg van het
spoor dan het Ministerie van IenM hiervoor had begroot in het Infrastructuurfonds.
De minister van IenM kwam met andere cijfers: er zou € 373 miljoen minder zijn besteed. Later is
dit getal door de minister bijgesteld tot € 364 miljoen. Dit was aanleiding voor ons om een extra
review op de cijfers uit te voeren. Op grond van onze review concluderen we dat het verschil
tussen de cijfers van de minister en onze cijfers in belangrijke mate verklaard wordt door een
verschil in grondslag. Wij gaan uit van de door de Tweede Kamer goedgekeurde oorspronkelijke
begroting, terwijl de minister realisatiecijfers (het vermoedelijk beloop) uit de Miljoenennota van
een jaar later hanteert. Wij hebben de Tweede Kamer en de minister hierover geïnformeerd. De
Tweede Kamer stelde in april 2011 de Tijdelijke commissie onderhoud en innovatie spoor in. Deze
nam blijkens hun rapport van 16 februari onze conclusies over.

25

Verslag 2011

Externe communicatie
De resultaten van onderzoek van de Algemene Rekenkamer en overige inzichten worden in de
eerste plaats gedeeld met het parlement, betrokken ministers en staatssecretarissen.

Andere stakeholders op wie we de externe communicatie richten zijn de departementen,
(wetenschappelijke) instituten en instellingen, belangenorganisaties, de media en geïnteresseerde
burgers.

Ontwikkelingen in politiek en samenleving, ook internationaal, worden gemonitord en betrokken bij
de selectie en aanpak van onderzoeksthema’s en –objecten. Ook wordt nagegaan hoe Kamer en
kabinet omgaan met de gepubliceerde onderzoeken en of de toezeggingen van bewindspersonen
zijn nagekomen.

Al onze onderzoeksrapporten en andere producties zijn voor iedereen toegankelijk op onze website.

Tweede en Eerste Kamer
We hebben de rapporten en andere producten die we in 2011 hebben gepubliceerd, verstuurd naar
de Tweede Kamer, betrokken ministers en andere wettelijke adressanten. De Tweede Kamer is in
2011 twintig keer via een briefing geïnformeerd over de bevindingen en aanbevelingen van
onderzoeken. Een enkele keer heeft de Algemene Rekenkamer op soortgelijke wijze toelichting op
rapporten gegeven in de Eerste Kamer. Indien bewindspersonen er prijs op stelden, zijn
soortgelijke toelichtingen bij de publicatie van een rapport aan hen verstrekt.
Commissie voor de Rijksuitgaven
In de Tweede Kamer is de commissie voor de Rijksuitgaven de eerste gesprekspartner voor de
Algemene Rekenkamer. Twee maal per jaar spreekt het college van de Rekenkamer met de leden
van deze commissie. Onderwerp van gesprek zijn thema’s als begroten en verantwoorden, de
informatiepositie van de Tweede Kamer en wensen die in het parlement leven over onderzoek dat
door de Rekenkamer uitgevoerd kan worden.

Via de commissie voor de Rijksuitgaven is er veelvuldig contact met de Kamer over nieuwe
verzoeken voor onderzoek of lopende zaken. Producten als de Bezuinigingsmonitor 2011 en de
Bijsluiters bij de begrotingsinformatie 2012 zijn daar voorbeelden van.

In 2011 zijn zes onderzoeken gepubliceerd die op verzoek van de Tweede Kamer of een
bewindspersoon zijn uitgevoerd. Ook zijn twee zogenoemde terugblikken gepubliceerd. In 2011
betroffen deze evaluerende onderzoeken de publieke omroep en buitenlandvergoedingen voor
rijksambtenaren. Deze onderzoeken werden eerder op verzoek van de Kamer uitgevoerd.

Pers, wetenschap en samenleving
Naast de politiek-bestuurlijke contacten spant de Algemene Rekenkamer zich in om nationaal en
internationaal een netwerk te onderhouden van professionele contacten. Op die manier krijgen we
voeding uit wetenschap en samenleving. Hiervoor worden onder meer congressen en symposia
bijgewoond en (mede)georganiseerd.

26

Verslag 2011

Het geven van lezingen door leden van het college, het managementteam of projectleiders is een
andere vorm van informatieoverdracht. Dit gebeurt op verzoek of op eigen initiatief. Toespraken
van collegeleden worden ook op onze website gepubliceerd.

Bij twee in 2011 gepubliceerde onderzoeken zijn bedrijven en burgers om ervaringen en meningen
gevraagd. Dit gebeurde met behulp van internettoepassingen. Het ging daarbij om de onderzoeken
Innovatiebeleid en Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid.

De artikelen, uitzendingen en webpagina’s waarin de pers de onderzoeksresultaten van de
Algemene Rekenkamer bespreekt, vormen een belangrijk informatiekanaal voor burgers. Bovendien
dragen ze bij aan de politieke aandacht voor thema’s die de Rekenkamer agendeert of uitdiept.

De afdeling Communicatie voorziet media uitvoerig van informatie en beantwoordt vragen. Via
internet, kranten, radio, televisie en boeken wordt de burger geïnformeerd over het werk en de
producten van de Algemene Rekenkamer. De afdeling Communicatie hanteert hierbij een proactieve werkwijze. Verzoeken van media voor interviews of toelichting op het werk en de positie
van de Rekenkamer worden met aandacht behandeld. Het publiceren van artikelen in
vaktijdschriften door medewerkers wordt gestimuleerd.

Hoge Colleges van Staat en andere (advies)instellingen
De Algemene Rekenkamer onderhoudt contacten met andere Hoge Colleges van Staat, zoals de
Raad van State en de Nationale ombudsman. Ook onderhouden wij contacten met
(advies)instellingen als de WRR, het SCP, het CPB, het CBS, het Huis van Europa, Pro Demos en
het Planbureau voor de Leefomgeving. Dit relatiebeheer leidt niet alleen tot uitwisseling van elkaar
versterkende ideeën, maar in enkele gevallen ook tot uitwisseling van personeel, meestal op
detacheringsbasis.

Website informatiekanaal bij uitstek
Onze website wordt een steeds belangrijker bron van informatie over het werk van de Rekenkamer.
Journalisten, ambtenaren van ministeries en andere overheidsdiensten, wetenschappers en burgers
blijven via onze website op de hoogte van onze onderzoeken.
In 2011 raadpleegden 83 437 (unieke) bezoekers onze website, tegen 76 604 in 2010. De top-5
van in 2011 meest geraadpleegde publicaties:
•

ICT bij de politie;

•

Leren van subsidie-evaluaties;

•

Besteding van spoorbudgetten door ProRail;

•

Bezuinigingsmonitor;

•

Innovatiebeleid.

In 2011 hebben we een aantal onderdelen van de website opnieuw ingericht. De verbeteringen komen
voort uit onderzoek dat we eind 2010 en begin 2011 hebben gedaan onder bezoekers van de website.
Burgervragen
De Algemene Rekenkamer ontvangt geregeld vragen en opmerkingen naar aanleiding van
gepubliceerd onderzoek. Deze reacties krijgen we vooral digitaal. In 2011 kregen we digitaal 91

27

Verslag 2011

vragen. In de meeste gevallen konden we het antwoord snel verzorgen. Bij complexe vraagstukken
kostte dat meer tijd.
28

Soorten vragen
In 2011 kregen we van burgers en belanghebbenden een aantal tips voor mogelijk onderzoek.
Daarbij ging het met name om vermeende ondoelmatigheden bij de besteding van overheidsgeld.
Deze tips zijn doorgegeven aan onze onderzoeksteams en hebben in een enkel geval geleid tot een
gesprek met de tipgever. Waar het tips betrof over de besteding van belastinggeld door decentrale
overheden, werd de tipgever doorverwezen naar de juiste instantie.

In sommige gevallen werd onze hulp gevraagd bij een conflict met de overheid. In deze gevallen
verwijzen wij de vragensteller door, omdat wij niet de aangewezen instantie zijn voor het oplossen
van conflicten.

Innovatie

Verslag 2011

De Algemene Rekenkamer heeft structureel aandacht voor innovatie. We zijn voortdurend op zoek
naar verbeteringen van onze onderzoeksmethoden. We maken gebruik van nieuwe technieken en
ontwikkelingen. Ons InnovatieLab, dat sinds 2010 bestaat, biedt hierbij ondersteuning.

Burgerperspectief
In ons onderzoek willen we meer aandacht geven aan de gevolgen van overheidsbeleid voor de
burger. Ervaringen en meningen van burgers leveren belangrijke informatie op over het presteren
en functioneren van de overheid. In dit kader verkennen we de toepasbaarheid van de
onderzoeksmethode van de Kafkabrigade. Dat gebeurt in een project over de administratieve lasten
binnen de Wajong, dat in 2012 wordt voortgezet.

In deze methode begint het onderzoek bij een concreet probleem van een burger met de overheid.
Meestal heeft dat te maken met complexe bureaucratische procedures, waarbij verschillende
overheidspartijen betrokken zijn. In het onderzoek wordt uiteengerafeld waar de knelpunten liggen
die het probleem doen voortbestaan. Ook wordt gekeken wat de betrokken partijen kunnen doen
om de burger beter van dienst te zijn.

Daarnaast hebben we in onze zogenoemde praktijktoetsen ervaringen van burgers, bedrijven of
uitvoerders in beeld gebracht. Deze praktijktoetsen zijn beschreven in onze rapporten bij de
jaarverslagen.

Geografische informatiesystemen
Met geografische informatiesystemen (GIS) kan informatie over locaties geanalyseerd en in kaart
gebracht worden. In 2011 hebben we in het webdossier Ruimtelijke inrichting geldstromen in beeld
gebracht en geografische informatie via de site ontsloten.

Nieuwe vormen van publiceren
Om de discussie over publieke verantwoording te stimuleren organiseerde de Algemene
Rekenkamer in maart 2011 een evenement onder het motto ‘Passie voor publieke verantwoording’.
Bij deze druk bezochte bijeenkomst lanceerden we ook de website
www.passievoorpubliekeverantwoording.nl. Met deze website en social media wil de Algemene
Rekenkamer een bijdrage leveren aan het debat over publieke verantwoording en anderen
stimuleren aan het debat deel te nemen.
De financiële stromen die ten goede komen aan het basisonderwijs hebben we in beeld gebracht in
een poster.
Ook tonen dit verslag en ons verslag over 2010 onze ambitie om meer gebruik te maken van video.

Goede voorbeelden
Met onze strategie voor de periode 2010-2015 willen we bijdragen aan een lerende overheid. Een
manier om dat te doen is door goede voorbeelden van uitvoering van overheidstaken,
bedrijfsvoering of verantwoording te benoemen en te verspreiden. Het afgelopen jaar hebben we
‘wegwijzers’ gepubliceerd op onze website. Dit zijn A’4tjes met tips over verschillende
onderwerpen, bedoeld voor bestuurders en medewerkers van organisaties om bijvoorbeeld hun
bedrijfsvoering te verbeteren.

29

Verslag 2011

Ook hebben we een handreiking en workshop ontwikkeld voor beleidsambtenaren die
verantwoordelijk zijn voor de vormgeving en evaluatie van subsidies. Dit gebeurde naar aanleiding
van ons onderzoek Leren van subsidie-evaluaties.

Social media en crowdsourcing
Social media worden steeds belangrijker bij het betrekken van de samenleving bij het openbaar
bestuur. We hebben in een aantal onderzoeken in 2011 gebruik gemaakt van crowdsourcing. Bij
crowdsourcing gaan we op zoek naar kennis en ervaringen van burgers en bedrijven over bepaalde
onderwerpen.

Het gaat daarbij om de volgende onderzoeken:
•

Bij het onderzoek naar Innovatiebeleid hebben we op een gesloten platform op internet
‘focusgroepen’ georganiseerd. Op deze manier hebben we ondernemers een aantal stellingen
voorgelegd over beleidsmaatregelen rond innovatie. Daarop konden ze reageren.

•

Bij ons onderzoek Open standaarden en opensourcesoftware bij de rijksoverheid hebben we op
LinkedIn een discussiegroep geopend. IT-specialisten konden in deze discussiegroep hun visie geven
over wat meegewogen moet worden om een goed beeld te krijgen van de kosten en baten van open
source software.

In 2011 is de Algemene Rekenkamer gestart met het gebruik van Twitter, als aanvullend
communicatiemiddel om in contact te komen met geïnteresseerde burgers en instellingen. We
verstuurden 149 tweets en hadden eind 2011 meer dan 500 volgers.

30

Verslag 2011

Samenwerking en kennisuitwisseling
31

De Algemene Rekenkamer wil de kwaliteit van haar onderzoek steeds verder verbeteren. Door
samenwerking met andere rekenkamers, nationaal en internationaal, ontwikkelen we betere
onderzoeksmethoden en onderzoeksresultaten die onderling eenvoudiger te vergelijken zijn.

Provinciaal en lokaal

Binnen het koninkrijk

Internationaal

Verslag 2011

Provinciaal en lokaal
De Algemene Rekenkamer doet onderzoek naar en doet uitspraken over de rijksoverheid. Lokale en
provinciale rekenkamers kijken juist naar het lokale of provinciale bestuur. Nu rijksbeleid steeds
vaker decentraal wordt uitgevoerd, is de behoefte tot samenwerking tussen de Algemene
Rekenkamer en provinciale en lokale rekenkamers groter.

In 2011 hebben de Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR)
en de Algemene Rekenkamer de onderlinge samenwerking en uitwisseling voortgezet.

Lokale en provinciale rekenkamers
De Algemene Rekenkamer bestaat bijna tweehonderd jaar. Het hebben van een rekenkamer bij
provincies en gemeenten is wettelijk verplicht sinds respectievelijk 1 januari 2006 en 1 januari
2005. Nederland telt ongeveer 350 rekenkamers en rekenkamercommissies. Hieronder zijn vijf
provinciale rekenkamers en zeven (vrijwillige of niet-verplichte) waterschaprekenkamers.

De rekenkamers va Amsterdam en Rotterdam zijn met ongeveer vijftien medewerkers de grootste
lokale rekenkamers. De grootste provinciale rekenkamer – de Randstedelijke Rekenkamer – telt
twaalf medewerkers. De meeste gemeenten hebben een rekenkamercommissie. Deze commissie
bestaat uit een aantal leden, onder wie soms leden van de gemeenteraad, die dit als nevenfunctie
doen en het rekenkameronderzoek dikwijls uitbesteden aan een private partij.

Samenwerkingsprojecten
Tientallen lokale en provinciale rekenkamers hebben in 2011 deelgenomen aan gezamenlijke
bijeenkomsten, rondetafels, reviews, expertmeetings en andere vormen van uitwisseling van
kennis. Medewerkers van de Algemene Rekenkamer namen deel aan bijeenkomsten georganiseerd
door provinciale en lokale rekenkamers.
Samenwerking was er op het gebied van de volgende thema’s:

Centra voor Jeugd en Gezin
Iedere gemeente heeft sinds 2011 een Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Vanuit deze centra
realiseren de gemeenten de alom gewenste sluitende aanpak in het lokale jeugdbeleid. 33
gemeentelijke rekenkamers en de Algemene Rekenkamer hebben hier in 2011 gezamenlijk
onderzoek naar gedaan, waarvan de resultaten in 2012 bekend worden gemaakt.

Het idee voor dit onderzoek is ontstaan vanwege het feit dat lokale, regionale en nationale
bestuursniveaus op allerlei terreinen steeds meer met elkaar vervlochten raken. Ook van de
controleur vereist dat een nieuwe positiebepaling: hoe kunnen de Algemene Rekenkamer en de
lokale rekenkamers en rekenkamercommissies elkaar aanvullen en versterken? In dit onderzoek
naar de vorming van CJG’s zijn we aan de slag gegaan met een concreet plan om de krachten te
bundelen.

32

Verslag 2011

Re-integratiebeleid
Samenwerking is er ook op het gebied van re-integratie. Met vier lokale rekenkamers is een
handreiking ontwikkeld voor het doen van onderzoek naar re-integratie. De handreiking bestaat uit
mogelijke onderzoeksvragen, normen en onderzoeksmethoden en schenkt aandacht aan good
practices van eerder uitgevoerd onderzoek.

Veiligheidsregio’s
We organiseerden in 2011 workshops over veiligheidsregio’s. Het doel van de workshop was het
delen van kennis en verkennen wat de rekenkamers gezamenlijk kunnen doen. Een veiligheidsregio
is een gebied waarin gemeenten samenwerken op het terrein van brandweer, rampenbeheersing,
medische hulpverlening en openbare orde en veiligheid.

Evalueren van subsidies
We maakten in 2011 een handreiking over het evalueren van subsidies. Deze werd in een workshop
gepresenteerd en toegepast op lokale subsidies.

Hoe verder?
In 2012 zullen eventuele gezamenlijke bijeenkomsten opnieuw gericht zijn op kennisuitwisseling en
samenwerking in groter of kleiner verband. In 2012 zullen we de producten van twee
samenwerkingsprojecten publiceren, en presenteren op de NVRR-dag (20 april 2012). Het gaat
daarbij om het CJG-onderzoek en de Handreiking Re-integratie.

Nieuwe samenwerkingsprojecten staan op het werkprogramma van 2012, zoals het onderzoek naar
de kwaliteit van huisvesting in voortgezet en basisonderwijs, en het onderzoek naar transparantie
in besteding van publieke middelen voor rampen en crisisbestrijding (veiligheidsregio’s).

De Goudvink, prijs voor beste rekenkamerrapport
Om de kwaliteit van rekenkamerrapporten te stimuleren reikt de NVRR jaarlijks een prijs uit voor
het beste rekenkamerrapport, de Goudvink.

In 2011 won de Algemene Rekenkamer de Goudvink met het rapport Afstemming van de zorg rond
chronische aandoeningen. Terugblik 2010.
De Rekenkamercommissie Hulst won de aanmoedigingsprijs, de Groenling, met het rapport
Bouwstenen voor grond(ig) beleid. Een onderzoek naar het grondbeleid van de gemeente Hulst.

De jury bestond uit:
•

Ferd Crone (burgemeester van Leeuwarden en voormalig lid Tweede Kamer);

•

Mirko Noordegraaf (hoogleraar Publiek Management, USBO);

•

José Smits (voormalig journalist GPD en de Volkskrant en voormalig Tweede Kamerlid).

In 2012 discussieert de NVRR over een nieuwe opzet van de Goudvink en Groenling.

33

Verslag 2011

Binnen het koninkrijk
34

Het Koninkrijk der Nederlanden
De Algemene Rekenkamer draagt bij aan de verdere ontwikkeling van de andere rekenkamers
binnen het Koninkrijk der Nederlanden. In 2011 is de basis gelegd voor een nieuwe
samenwerkingsovereenkomst. De samenwerking met Aruba is in 2011 voortgezet. Ook met
Curaçao komt een intensieve samenwerking op gang. In beide landen zijn in 2011 verschillende
samenwerkingsactiviteiten gestart, waaronder personele uitwisselingen. In Sint Maarten helpen we
het college met de op- en inrichting van een algemene rekenkamer. Door gebrek aan financiële
middelen ter plaatse konden niet alle eerder opgestelde plannen worden uitgevoerd.

Twinning Algemene Rekenkamer Aruba
Wij hebben sinds 2007 een aparte overeenkomst met de Algemene Rekenkamer Aruba. De nadruk
van onze bijdrage ligt op ondersteuning bij de controle van jaarrekeningen. Dit gebeurt in verband
met de afhandeling van de jaarrekeningen van 1986 tot en met 2011 door het parlement van het
land Aruba in september 2012. Ook besteden we aandacht aan de externe positie en de interne
organisatie van de Algemene Rekenkamer Aruba. Het project wordt gefinancierd uit het Fondo
Desaroyo Aruba.

Twinning Algemene Rekenkamer Aruba
De Algemene Rekenkamer Curaçao wil meer aandacht voor onderzoek naar bedrijfsvoering en
doelmatigheid. Wij begeleiden hierbij van 2010 tot 2012 het onderzoek naar deze onderwerpen.

De financiële middelen voor deze activiteiten worden beschikbaar gesteld door de
Uitvoeringsorganisatie Stichting Ontwikkeling Nederlandse Antillen (USONA). USONA is verantwoordelijk
voor het rechtmatig en doelmatig beheer van de gelden die donoren voor ontwikkelingsprojecten
beschikbaar stellen aan Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De middelen
kwamen later beschikbaar dan verwacht, waardoor de start van de voorgenomen projecten
vertraagde.

In 2011 is een medewerker van de Algemene Rekenkamer Curaçao gedetacheerd bij de Algemene
Rekenkamer Nederland en vice versa.

Verslag 2011

Internationaal
Rekenkamers spelen wereldwijd een belangrijke rol in goed bestuur, transparante publieke
verantwoording en goed beheer van publieke middelen.

We hebben de wens om de eigen kwaliteit en effectiviteit te verhogen. Dit doen we niet alleen door
binnenlandse, maar ook door internationale kennisuitwisseling en samenwerking. In 2011 heeft de
Algemene Rekenkamer verschillende zusterinstellingen geholpen een meer effectieve rol te
vervullen in hun bestuurlijke omgeving.

Bestuurlijke bezoeken
De president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling, heeft in januari een bezoek
gebracht aan de rekenkamer van Polen. Tijdens dit bezoek heeft zij gesproken met de president en
het managementteam van de Poolse rekenkamer over innovatie, strategie en
organisatieverandering bij rekenkamers. In november heeft zij een bezoek gebracht aan de
Russische rekenkamer, waarbij dezelfde thema’s centraal stonden.

In juni kwam één van de auditors general van de Zweedse rekenkamer met een aantal collega’s
naar ons om kennis en ideeën op te doen over Europese zaken, integratie, arbeidsmarktbeleid en
innovatie. De Zweedse delegatie ging ook op werkbezoek bij een sociale werkvoorziening.
Daarnaast is de assistant comptroller and auditor general van de Britse rekenkamer in december
bij ons geweest om te spreken over onderzoeken naar belastingovereenkomsten met grote
bedrijven en shared services.

De president van de Armeense rekenkamer was in december te gast bij de Algemene Rekenkamer.
Het bezoek vond plaats in het kader van de samenwerking met de Armeense rekenkamer. We
ondersteunen Armenië bij het voldoen aan de internationale controlestandaarden.

Ondersteuning van rekenkamers in andere landen
De Algemene Rekenkamer ondersteunt andere rekenkamers om de transparantie van
overheidshandelen in hun land te bevorderen. Hierbij ligt de prioriteit bij verzoeken van aspirantlidstaten van de Europese Unie (EU), landen van de Balkan, nieuwe buren van de EU, landen uit de
Arabische regio en ontwikkelingslanden. We zijn in 2011 actief geweest in verschillende landen en
hebben ons daarbij ingezet voor:

Landen van de EU
De Algemene Rekenkamer werkt samen met zusterinstellingen, onder meer in het Contactcomité.
De presidenten van nationale EU-rekenkamers en de Europese Rekenkamer komen jaarlijks bijeen
in dit comité. Het Contactcomité streeft ernaar de controle op EU-gelden en de verantwoording
daarover te verbeteren. Zo pleitten de EU-rekenkamers er in 2011 voor om de circa € 700 miljard
waarover het ESM (i.o.) beschikt, door nationale rekenkamers te laten controleren.

35

Verslag 2011

Ook op andere terreinen delen we informatie met rekenkamers in de EU, zoals informatie over
trainingsprogramma en ervaringen met IPSAS en IFRS. Verder werken we samen met de Europese
rekenkamer in het kader van het onderzoek voor het Rapport bij de Nederlandse EUlidstaatverklaring 2011. dat in het voorjaar van 2012 verschijnt.

Europese landen buiten de EU
In 2011 is de Algemene Rekenkamer actief geweest in Kosovo, Macedonië en Armenië. In Kosovo
en Macedonië helpen we de rekenkamers te voldoen aan de eisen die de EU aan rekenkamers stelt,
zodat deze landen op den duur tot de Europese Unie kunnen toetreden. De samenwerking met de
Armeense rekenkamer is gericht op het verbeteren en moderniseren van haar organisatie en
onderzoeksmethodieken.

Buren van de EU en ontwikkelingslanden
In 2011 hebben we ons ingezet in Irak, Indonesië, Tunesië en Oeganda. In Tunesië vonden de
eerste projectactiviteiten sinds de omwenteling van januari 2011 plaats. Onze morele en technische
ondersteuning wordt zeer op prijs gesteld en helpt de rekenkamer van Tunesië door een onzekere
en moeilijke periode.

De trainingen voor de Iraakse rekenkamer richtten zich op doelmatigheidsonderzoek en vonden
plaats in Beiroet (Libanon). We adviseerden de rekenkamer van Oeganda bij het opstellen van de
IT-strategie. Verder leverden we een bijdrage aan het ontwerpen van bedrijfsprocessen van de
Indonesische rekenkamer. Dit gebeurde in samenwerking met de Maastricht School of
Management.

Internationale kennis- en ervaringsuitwisseling
De Algemene Rekenkamer zoekt de samenwerking met zusterinstellingen in het buitenland actief
op. Daarbij willen we vooral kennis delen.

INTOSAI
Binnen de gemeenschap van de International Organisation of Supreme Audit Institutions (INTOSAI)
leverden we een bijdrage aan het versterken van de positie van rekenkamers wereldwijd en het
uitwisselen van goede praktijken. Dit deden we door actief deel te nemen aan verschillende
internationale werkgroepen en werkbijeenkomsten.

In juli hebben onze secretaris en een sectormanager deelgenomen aan een INTOSAI-VNbijeenkomst in Wenen. De bijeenkomst was gericht op samenwerking tussen Supreme Audit
Institutions en de burger als informant voor publieke verantwoording.

In september heeft de startbijeenkomst van het internationale IntoSAINT-initiatief in Den Haag
plaatsgevonden. 48 collega’s uit 24 landen werden als moderator getraind. Ze hebben zich
gecommitteerd aan de verdere uitrol van het IntoSAINT-instrument binnen INTOSAI. Het
IntoSAINT-instrument is een self assessment-tool die de mate van integriteit van een organisatie in
kaart brengt. Het instrument wordt gewaardeerd omdat het praktijkgericht is en meteen
toepasbaar is bij rekenkamers en gecontroleerden.

36

Verslag 2011

INTOSAI heeft in 2010 besloten dat twee belangrijke documenten over de onafhankelijkheid van
een rekenkamer in een VN-resolutie moeten worden opgenomen. Het gaat daarbij om de Lima- en
Mexico-declaraties. Met deze declaraties wordt de onafhankelijkheid van rekenkamers wereldwijd
versterkt.

Op 26 april 2011 heeft het Economic and Social Council van de VN een resolutie aangenomen. Deze
resolutie refereert expliciet aan deze declaraties en beveelt de verspreiding hiervan uitdrukkelijk
aan. Een informele ‘groep van vrienden' heeft de resolutie voorbereid. Deze groep Permanente
Vertegenwoordigers van de VN-lidstaten in New York wordt geleid door Oostenrijk en Italië.
Oostenrijk is het vestigingsland van het permanente Secretariaat Generaal van INTOSAI. De
algemene vergadering van de VN heeft de resolutie in het najaar aangenomen.

IDI
In maart was collegelid Gerrit de Jong aanwezig bij de jaarlijkse bestuursvergadering van het
INTOSAI Development Initiative (IDI) in Oslo, Noorwegen. Toen werd het programma voor 2011
vastgesteld. Ook werd het programma van 2010 geëvalueerd.

AFROSAI-E
We hadden een adviserende rol als institutionele partner van AFROSAI-E, een formele subregio van
INTOSAI. Daarnaast zijn we betrokken geweest bij de uitvoering van peer reviews gericht op
kwaliteitsbeheer.

Global Working Group
In maart 2011 vond in India de twaalfde vergadering van de Global Working Group plaats. Namens
de Algemene Rekenkamer waren de president en de secretaris aanwezig. De volgende onderwerpen
stonden op de agenda: financiële crisis, fraude en corruptie, de veranderende rol van parlementen
en rekenkamers en environmental auditing.

EUROSAI
In maart gaf onze president een presentatie over integriteitsbevordering, tijdens de derde
ARABOSAI-EUROSAI-bijeenkomst in de Verenigde Arabische Emiraten. Dat deed zij samen met een
vertegenwoordiger van de Hongaarse rekenkamer.

In september presenteerde onze president in Istanbul, Turkije onze visie op goede communicatie in
een veranderende wereld. Dat deed zij tijdens de eerste ASOSAI-EUROSAI-bijeenkomst.

EUROSAI-congres 2014
Tijdens het achtste EUROSAI-congres, in juni 2011 in Lissabon, is de Algemene Rekenkamer
gekozen tot voorzitter van EUROSAI voor de periode 2014-2017. In aanloop naar het
voorzitterschap is de Algemene Rekenkamer nu vicevoorzitter van de organisatie.
In Lissabon waren wij al voorzitter van de themasessie Challenges and demands faced by public
managers today.

37

Verslag 2011

In 2014 vindt het negende EUROSAI-congres in Nederland plaats. De interne voorbereidingen
hiervoor zijn in de zomer van 2011 officieel van start gegaan.
38

Internationale peer reviews
Eén van de instrumenten die rekenkamers gebruiken om hun eigen presteren en lerend vermogen
te vergroten, zijn peer reviews. Bij een peer review beoordelen vooraanstaande rekenkamers de
werkzaamheden en naleving van internationale standaarden van een collega-rekenkamer. In 2011
hebben we een bijdrage geleverd aan de peer review van de Amerikaanse GAO. We zijn samen met
de rekenkamers van Australië (leider), VS, Canada, Denemarken gestart met een peer review van
de rekenkamer van India. Deze zal in 2012 worden afgerond.

Verslag 2011

Bedrijfsvoering
39

Maatregelen om de efficiency te verhogen hadden in 2011 effect. De Algemene
Rekenkamer verhoogde haar productiviteit aantoonbaar. Gemiddeld was er sprake
van een lagere personeelsbezetting. De informatievoorziening en automatisering zijn
verbeterd. Wat maatschappelijk verantwoord ondernemen betreft zijn de eerste
stappen gezet.

Personeel en organisatie
Personalia
Integriteit
Interne communicatie
Informatievoorziening en automatisering
Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Controlestructuur
Financiën

Verslag 2011

Personeel en organisatie
Strategisch personeelsbeleid
De arbeidsmarkt wordt krapper door ontgroening en vergrijzing. Ook de Algemene Rekenkamer
heeft daarmee te maken. Overdracht van kennis, instroom van jongeren en nieuwe kennis en het
behoud daarvan zijn de komende vijf jaar van belang. We hebben daarom in 2011 besloten een
strategische personeelsplanning te ontwikkelen. We zorgen ervoor dat de inzetbaarheid, mobiliteit
en ontwikkeling van de medewerkers duurzaam worden bevorderd.

In 2011 is bij een aantal afdelingen een proef gedaan met permanente educatie (PE).
Aandachtspunten in de proef waren:
•

de ambitie van twintig PE-uren per medewerker per jaar;

•

de wijze, frequentie en kosten van registratie;

•

het bespreken van PE-activiteiten in het resultaat- en ontwikkelgesprek.

De proef is positief ontvangen. Dit is de reden dat we in 2012 permanente educatie voluit invoeren,
veertig PE-uren per medewerker per jaar.

Tegelijkertijd besteden we steeds aandacht aan het welzijn en de vitaliteit van onze medewerkers.
In de resultaat- en ontwikkelgesprekken (R&O-gesprekken) stond in 2011 aandacht voor
levensfasen, de balans werk-privé en werkdruk expliciet op de agenda. In het najaar is de
vitaliteitsweek georganiseerd met workshops, gezondheidsmetingen en stoelmassage.

Medewerkerstevredenheid
In het vervolg op het medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) 2010 hebben we in 2011
gewerkt aan richting, ruimte en resultaat. Er lopen al veel activiteiten die op communicatie gericht
zijn: zeepkistbijeenkomsten, lunchbijeenkomsten, meer informatie van het managementteam op
intranet, directeuren in gesprek met medewerkers etc. In 2011 is besloten meer resultaatgericht te
gaan sturen. Dat betekent onder meer iets voor onze stijl van leidinggeven en voor de wijze
waarop we R&O-afspraken met elkaar maken.

Organisatie en werkprocessen
Het managementteam laat in 2012 onderzoeken of en hoe we kunnen werken met minder
managers.

Voor het ‘nieuwe werken’ is onderzocht welke huisvestingsvisie daar het beste bij past. De
huisvesting zal meer centraal worden georganiseerd. In 2011 is het aantal werkplekken van 1,47
per fte naar 1,2 per fte verlaagd. In 2012 wordt een volgende stap gezet. Om ruimtegebrek te
voorkomen creëren we meer flexibele werkplekken.

De jaarlijkse Update-dag voor alle medewerkers stond in het teken van kennisdelen en impact.

Diversiteitsdoelstellingen

40

Verslag 2011

Met de andere Hoge Colleges van Staat hebben we het Charter Talent naar de Top ondertekend.
Doelstelling is om in 2014 30% vrouwen op topposities te hebben en 50% vrouwen op posities in
het middenmanagement. Ook streven we naar meer diversiteit in afkomst en leeftijd van
medewerkers. Daarnaast zoeken we naar mogelijkheden om mensen met een beperking een kans
te geven. We zijn verder gegaan met het implementeren van maatregelen om de doelstelling te
kunnen halen, zoals:

•

Selectiecommissies divers samenstellen en instrueren over valkuilen bij selectie bij elke
procedure.

•

Deelname van dertien collega’s aan een workshop over beoordeling en selectie in cultureel
diverse organisaties. Deze workshop werd gegeven door het Instituut ISW van de
Rijksuniversiteit Groningen.

•

Extra wervingsactiviteiten om collega’s uit de Wajong/Wia of WSW aan te trekken.

•

Voor het top- en het middenmanagement zijn drie bijeenkomsten georganiseerd. Doel van deze
bijeenkomsten was de rol te bespreken van een leidinggevende in diversiteitsbeleid. Twintig
leidinggevenden hebben daaraan deelgenomen.

•

Enkele teams en afdelingen hebben workshops gevolgd over effectieve samenwerking.

•

In de leerkring voor nieuwe medewerkers was een onderdeel gericht op het inzetten van talent.
Uitgangspunt daarbij is dat iedereen talenten heeft die op verschillende manieren ingezet
kunnen worden.

Kengetallen
Personeelsbezetting
Eind 2011 bedroeg de personeelsbezetting 276,3 fte of 301 medewerkers tegenover 277,05 fte of
305 medewerkers eind 2010 (telling exclusief het college). Deze daling van de bezetting is de
realisatie van onze inspanningsverplichting, aangegaan in 2007, om structureel € 703.000 te
besparen.
Vrouwen en mannen
De verdeling vrouwen en mannen is over de afgelopen drie jaar nagenoeg gelijk gebleven. We
hebben 48% vrouwelijke medewerkers in dienst. Dit is boven het rijksgemiddelde van 42,7%.

Leeftijd
De grootste groep medewerkers bevindt zich in de leeftijdscategorie van 45 tot en met 54 jaar. Dat
is vergelijkbaar met de rest van de rijksoverheid. De gemiddelde leeftijd van een medewerker bij
de Algemene Rekenkamer in 2011 was 45,9 jaar, tegenover 45,1 jaar bij de rijksoverheid.

Diversiteit
Per 1 januari 2012 is een vrouw benoemd tot onderzoeksdirecteur. Twee van de negen topfuncties
zijn nu bezet door een vrouw. Dat brengt ons op 22% vrouwen op topposities, we naderen de
doelstelling van 30% in 2014. De subtop bestaat net als in 2010 uit twaalf mannen en zeven
vrouwen.

Ziekteverzuim
Het ziekteverzuim is opnieuw gedaald. We zitten met 3,3% netjes onder de benchmark (in 2010
5,4%) van het Rijk.

41

Verslag 2011

Personalia
42

Overlijden Gijs Engelaar
Op 19 januari 2011 is plotseling overleden onze gewaardeerde collega Gijs Engelaar. Gijs Engelaar
werkte sinds 1986 bij de Algemene Rekenkamer en heeft aan veel onderzoeken een bijdrage
geleverd. Hij is zestig jaar geworden.

Overlijden oud-president Algemene Rekenkamer Frans Kordes
Op 22 september 2011 is op 84-jarige leeftijd F.G. Kordes overleden. Frans Kordes werd collegelid
in 1981 en was president van de Algemene Rekenkamer van 1984 tot 1991. Opvallend was zijn
permanente aandacht voor modern financieel beheer op de ministeries. Onvermoeibaar wees hij op
de mogelijkheden tot verbetering. Zijn aandacht ging uit naar het verbeteren van de kwaliteit van
de jaarverslagen en hij was zeer betrokken bij de operatie Comptabel Bestel.

Nieuw collegelid Kees Vendrik
Per 15 april 2011 is Kees Vendrik (48) bij Koninklijk Besluit benoemd tot lid van het college van de
Algemene Rekenkamer. De ministerraad heeft ingestemd met de aanbeveling van de Tweede
Kamer. Kees Vendrik stond ook bovenaan de aanbevelingslijst van de Algemene Rekenkamer.
Vendrik was van 1998 tot 2010 voor GroenLinks lid van de Tweede Kamer. Hij was onder meer
woordvoerder Financiën.

Vertrek onderzoeksdirecteur Eric Polman
Eric Polman heeft op 27 oktober afscheid genomen van de Algemene Rekenkamer. Polman was vier
jaar als onderzoeksdirecteur verantwoordelijk voor het onderzoek op de beleidsterreinen van de
Ministeries van Buitenlandse Zaken, Defensie, OCW, SZW en VWS en voor onderzoek in de publiekprivate sector. Sinds november 2011 is hij algemeen directeur en bestuurder bij de Stichting
Waarborgfonds Koopwoningen.

Barbara Goezinne nieuwe onderzoeksdirecteur
Als opvolger van Eric Polman is benoemd Barbara Goezinne (41). Zij werkt sinds 1997 bij de
Algemene Rekenkamer, eerst als onderzoeker en daarna in verschillende andere functies. Voordat
zij bij de Algemene Rekenkamer kwam, vervulde ze wetenschappelijke functies aan de Erasmus
Universiteit Rotterdam. In Rotterdam studeerde Barbara Goezinne bestuurskunde, aan de
Rijksuniversiteit Leiden onderwijskunde.

Verslag 2011

Integriteit
43

De integriteit van de Algemene Rekenkamer moet boven elke twijfel verheven zijn. In het dagelijks
handelen baseren het college en de ambtelijke organisatie zich op twee documenten: het
integriteitsbeleid uit 2007 en de gedragscode uit 2009.

In de afgelopen vier jaar is ons integriteitsbeleid geïmplementeerd in de reguliere werkprocessen.
Eén voorbeeld hiervan is dat medewerkers jaarlijks een gesprek met de leidinggevende voeren,
waarin integriteit een bespreekpunt is.

Daarnaast is de afgelopen vier jaar geïnvesteerd in de organisatiecultuur om integriteitsdilemma’s
in een vroeg stadium te bespreken. Een hulpmiddel daarvoor was het plaatsen van
integriteitsdilemma’s op intranet. In een paar gevallen zijn medewerkers voor advies naar de
vertrouwenspersonen integriteit gegaan of naar de vertrouwenspersonen ongewenste
omgangsvormen. In dit verslagjaar zijn geen officiële klachten ingediend.

Integriteitsbeleid geactualiseerd
Bij de Algemene Rekenkamer zijn twee onderzoeken uitgevoerd om te weten welke resultaten de
verschillende activiteiten hebben gehad. Het gaat daarbij om:
•

IntoSAINT (oktober 2010): zelf-diagnose van de integriteitsrisico’s van de organisatie;

•

Belevingsonderzoek integriteit (januari 2011): onderzoek naar de vraag hoe integer de medewerkers
de organisatie en de cultuur ervaren.

Uit die twee onderzoeken blijkt dat er in het bespreekbaar maken van integriteitsdillema’s wel wat
te verbeteren valt. Dat is de reden dat op basis van deze onderzoeken in het verslagjaar 2011 het
integriteitsbeleid is geactualiseerd. Het nieuwe integriteitsbeleid loopt van 2012 tot 2015 en heeft
als speerpunt het ‘bevorderen van een veilig werkklimaat’. Hiervoor gaan wij de komende jaren
investeren in de voorwaarden om integriteit tot een intercollegiaal gespreksonderwerp te maken.

Deze voorwaarden betreffen de volgende zes aandachtsgebieden:
•

visie en leiderschap: draagvlak en voorbeeldfunctie;

•

waarden en normen: dialoog over integriteitsvraagstukken met ontwikkeling van moresprudentie;

•

structuur en processen: bewaken van regelgeving en heldere communicatielijnen over
integriteitsvoorvallen;

•

personeel en organisatiecultuur: stimuleren van zelfreflectie en van het elkaar aanspreken; daarnaast
waar mogelijk roulatie van personeel;

•

incidenten: zicht op incidenten en laagdrempelige toegang tot vertrouwenspersonen;

•

evaluatie en rapportage: interne en externe transparantie.

Voor deze beleidsperiode is een nieuwe integriteitscoördinator benoemd. Linda Strijker neemt deze
taak over van Heleen van Camp.

Verslag 2011

Onze gedragscode als richtsnoer
In de gedragscode onderscheiden wij acht waarden. Deze waarden zijn richtsnoer voor ons
handelen en helpen ons om in de praktijk goede afwegingen te maken. Wij spreken elkaar op deze
waarden aan. Ook de organisaties die wij controleren kunnen óns aanspreken op deze waarden.
De acht waarden zijn:
•

professionaliteit;

•

onafhankelijkheid;

•

objectiviteit;

•

betrouwbaarheid;

•

respect;

•

collegialiteit;

•

soberheid;

•

duurzaamheid

44

Verslag 2011

Interne communicatie
Onze interne communicatie heeft als doel:
•

informatie- kennisdeling te stimuleren;

•

de interactie tussen college/management en medewerkers te bevorderen;

•

de betrokkenheid van alle medewerkers bij de organisatie als geheel te vergroten.

Activiteiten
Voor de interne communicatie zijn in 2011 onder meer de volgende activiteiten georganiseerd:
•

Lunchgesprekken tussen secretaris en medewerkers. Deze gesprekken zijn een uitvloeisel van
het medewerkerstevredenheidsonderzoek uit 2010 en worden in 2012 voortgezet.

•

Naast de maandelijkse managementinformatie werden kwartaalrapportages opgesteld.
Enerzijds is de kwartaalrapportage bedoeld om inzicht te krijgen in de impact van onze
activiteiten en hieruit lessen te trekken voor de toekomst. Anderzijds wordt hiermee de
uitvoering van het werkprogramma in kaart gebracht. Op basis van die informatie kan beter
gestuurd worden op de uitvoering van het werkprogramma. Bovendien kunnen we er lering uit
trekken voor verbetering van onze werkzaamheden in de nabije toekomst.

•

De organisatiebrede Update-dag. De workshops op deze dag gingen onder meer over de
compacte rijksdienst, impact assessment en de houdbaarheid van overheidsfinanciën.

•

Diverse zeepkistbijeenkomsten en zogenaamde ‘rapportrevues’. Tijdens deze bijeenkomsten
bespraken we respectievelijk actuele ontwikkelingen en presenteerden projectleiders hun
recent gepubliceerde onderzoeken.

•

Digitale Reken maar. Naast het papieren personeelsblad Reken maar publiceerden we op
intranet berichten en filmpjes om beter op de actualiteit in te kunnen spelen.

•

Via de microblogfunctionaliteit Yammer hebben onze medewerkers ook in 2011 elkaar veelvuldig
geïnformeerd over relevante ontwikkelingen. Inmiddels is bijna 90% van de medewerkers
aangesloten op dit systeem. Het aantal thema’s waarover wordt geblogd, is toegenomen van 27 naar
39. Dit leidde tot een kleine 4.000 berichten, 1.000 meer dan in 2010.

45

Verslag 2011

Informatievoorziening en automatisering
Ons beleid voor informatievoorziening en automatisering richt zich op drie speerpunten:
•

Gebruik van nieuwe media;

•

Verbeteren en vervangen van informatiesystemen;

•

Opslaan, vinden en uitwisselen van informatie.

Gebruik van nieuwe media
We streven ernaar de effectiviteit van ons onderzoek en onze producten te vergroten door de
toepassing van nieuwe media. Dit willen we bereiken door meer beeld en digitale producten te
ontwikkelen, in aanvulling of soms ter vervanging van tekst. Ook maken we meer gebruik van
social media, bijvoorbeeld om de burger rechtstreeks bij ons onderzoek te betrekken.

In 2011 hebben we het gebruik van social media binnen de organisatie uitgebreid. Media als
Yammer, Twitter en LinkedIn zijn ingezet voor onze interne communicatie en ter ondersteuning van
ons onderzoeksproces.

Verbeteren en vervangen van informatiesystemen
We streven ernaar dat onze informatiesystemen blijven aansluiten bij de actuele stand der techniek
en voldoen aan de behoefte van medewerkers. Onder informatiesystemen vallen onder meer onze
kantoorautomatisering en applicaties ter ondersteuning van ons onderzoeksproces. In 2011 hebben
wij diverse informatiesystemen vervangen of verder verbeterd:
•

We zijn overgegaan op een nieuw financieel systeem waarbij we samenwerken met de Eerste en
Tweede Kamer en de Nationale ombudsman. Hierover staat meer in de Bedrijfsvoeringsparagraaf.

•

Er is een nieuwe netwerkomgeving geïmplementeerd en tegelijkertijd is van de meeste
softwaretoepassingen een hogere versie ingevoerd, waaronder Teammate. Deze verandering kwam
niet alleen voort uit de behoefte om technisch up-to-date te blijven. Ook willen we de kwaliteit van de
netwerkomgeving verhogen. De introductie van deze nieuwe omgeving vormde het sluitstuk van de
realisatie van het automatiseringsplan 2009-2011.

•

Er is een praktijkproef met mobiele werkplekken uitgevoerd. De evaluatie van deze proef kon nog niet
worden voltooid.

•

Er is een applicatie ontwikkeld voor de registratie van permanente educatie van medewerkers.

•

Het systeem waarin we de door ons gehanteerde onderzoeksnormen registreren (de Normenbank) is
vervangen door een (open source) systeem met betere zoekmogelijkheden.

Opslaan, vinden en uitwisselen van informatie
We willen informatie eenvoudiger opslaan, kunnen terugvinden en uitwisselen. Hierbij richten we
ons enerzijds op het archiveren van informatie. Anderzijds richten we ons op het beter ontsluiten
van alle mogelijke informatiebronnen die onze medewerkers in hun dagelijkse werk gebruiken.

46

Verslag 2011

Zo hebben we in 2011 gewerkt aan betere interne zoekmogelijkheden. Intranet is qua
functionaliteit uitgebreid. De interne informatievoorziening is verbeterd door voor iedereen
beschikbare digitalisering van bronnen.

Overige ontwikkelingen
In 2011 zijn er nog andere ontwikkelingen geweest die van invloed zijn op de informatievoorziening
en automatisering.
•

In het tweede kwartaal is een risicoanalyse op het gebied van informatiebeveiliging uitgevoerd. De
uitkomst van deze risicoanalyse heeft op een aantal punten geleid tot aanscherping van
beveiligingsmaatregelen.

•

Mede in het licht van het efficiënter werken en sober omgaan met middelen is in 2011 een reductie
van het aantal werkplekken doorgevoerd.

47

Verslag 2011

Maatschappelijk verantwoord ondernemen
48

Het managementteam heeft in november 2009 het ‘Actieplan Duurzaamheid Algemene Rekenkamer
2010-2011’ vastgesteld. Het uitgangspunt daarbij is dat de Algemene Rekenkamer een
voorbeeldfunctie heeft op het gebied van duurzaamheid. De strategie geldt daarbij als vertrekpunt.

Dit is de derde keer dat we ons verantwoorden over MVO. In ons aparte MVO-verslag is meer te
lezen over wat wij in 2011 op het gebied van MVO hebben gepresteerd.

Actieplan
Om doelgericht te kunnen werken hebben we in het actieplan vier doelstellingen opgenomen:
1.

Vanaf 2010 kopen we 100% duurzame producten en diensten in voor de hele organisatie.
Duurzaamheidscriteria geven bij de inkoop de doorslag mits dit mogelijk is op basis van
functionaliteit, veiligheid en kosten. In contracten en offertes worden standaard de
duurzaamheidscriteria opgenomen volgens de richtlijnen van Agentschap NL.

2.

Tot 2020 besparen we 20% energie ten opzichte van 2009. We hebben in 2011 3% bespaard,
sinds 2009 4,1%.

3.

Tot 2020 reduceren we de CO2-uitstoot met 20% ten opzichte van 2009. Door overschakeling
op groene stroom hebben we tot en met 2011 al 30% gehaald.

4.

Jaarlijks organiseren we minstens één activiteit op het terrein van maatschappelijke
duurzaamheid. In 2011 zijn er twee Rekenkamerbrede biologische lunches geweest.

Uitvoering
In 2011 heeft de Algemene Rekenkamer een tweede voortgangsrapportage opgesteld over MVO
binnen onze organisatie. We werken er aan om MVO breed gedragen te krijgen binnen de
organisatie.

We hebben een MVO-coördinator en sinds medio 2011 een klankbordgroep van tien personen die
meedenken over de manier waarop MVO goed in de organisatie kan landen.

Elektriciteitsbesparing
Lichtsensoren zijn aangebracht in de toiletten. Er is een pilot geweest met lichtsensoren op de
werkkamers, waarna besloten is dat deze in 2012 overal worden aangebracht. Energieverbruik is
bij onderhoud en aanschaf van apparatuur meegewogen. De beeldschermen zijn vervangen door
‘zero watt’ schermen: in de stand-by modus is het verbruik 0,0 watt. Er is in 2011 ten opzichte van
2010 3% elektriciteit bespaard.

CO 2-uitstoot
Medewerkers vliegen zo veel mogelijk economy class, ook bij intercontinentale vluchten. Van
januari 2011 tot december 2011 vlogen medewerkers binnen Europa 69 keer economy class (in
2010 was dit 72 keer) en 8 keer business class (in 2010 was dit 10 keer). Intercontinentaal werd er
27 business class gevlogen (in 2010 was dit 54 keer) en 34 keer economy class (in 2010 was dit 35
keer).

Verslag 2011

De gevlogen kilometers worden gecompenseerd via de Climate Neutral Group.

49

Andere maatregelen op het gebied van duurzaamheid
Al het papier wordt in één bak verzameld en minder vaak door de papiervernietiger opgehaald.
De koffiemokken zijn vervangen door composteerbare bekers waardoor er minder water wordt
verbruikt met afwassen.
We hebben duurzaamheidsnormen expliciet meegenomen in het programma van eisen van twee
aanbestedingen. Het betrof de aanbestedingen voor schoonmaak, onderhoud aan het gebouw en
catering en de aanbesteding van het collegevervoer. Hierbij houden we ons aan de door
Agentschap NL gestelde criteria.
Vooruitlopend op het ‘nieuwe werken’ en in verband met kostenbesparingen is het aantal
werkplekken teruggebracht van 440 naar circa 350. Hierdoor zijn er minder ruimtes die niet
gebruikt worden en minder lege werkplekken

Onze duurzaamheidsresultaten verwerken we in de zogenoemde ‘milieubarometer’. Onderstaand
schema is daarop gebaseerd.

Onderdeel

2009

2010

2011

CO2 -

CO2 -

CO2 -

uitstoot

uitstoot

uitstoot

2009

2010

2011

Elektriciteit

981.702 kWh

970.57 kWh

941.310 kWh

101 ton

14,6 ton

14 ton

Warmte

28.39 GJ

42.19 GJ

29.98 GJ

56,8 ton

84,4 ton

60 ton

Water

1207 m3

1388 m3

822 m3

0,36 ton

0,41 ton

0,24 ton

Openbaar vervoer

2.103.024 km

1.977.695

1.661.109 km

150 ton

129 ton

108 ton

Personenwagens

Nnb

km

285.192 km

-

60 ton

60 ton

Woon-werkverkeer

285.192 km
Zakelijk verkeer
Openbaar vervoer

61.998 km

34.016 km

32.599 km

4,03 ton

2,21 ton

2,12 ton

Personenwagen

24.555 km

21.379 km

22.303 km

5,16 ton

4,49 ton

4,68 ton

Vliegen Europa

217.483 km

420.138 km

82.674 km

43,7 ton

84,4 ton

16,6 ton

Vliegen mondiaal

1.419.663 km

939.581 km

871.997 km

190 ton

126 ton

117 ton

8954 kg

9812 kg

8343 kg

10,8 ton

11,9 ton

10,1 ton

563 ton

517 ton

393 ton

Papier
Houtvrij

Totaal

Verslag 2011

Controlestructuur
De Algemene Rekenkamer controleert de rechtmatigheid van haar uitgaven en ontvangsten volgens
een vastgelegde controlestructuur. Deze bestaat uit de volgende stappen.
•

Wij benoemen een interne accountant, afkomstig van een openbare accountantsorganisatie.

•

Deze interne accountant stelt een controleplan op. Dit plan wordt besproken met de secretaris en het
audit committee.

•

De interne accountant controleert de jaarrekening en het gevoerde financieel en materieel beheer.
De bedrijfsvoeringparagraaf is ook onderdeel van zijn controle.

•

De interne accountant rapporteert aan het college en de secretaris; zijn rapport wordt door het audit
committee besproken.

•

De Rijksauditdienst gebruikt de bevindingen van onze interne accountant. De dienst doet eventueel
aanvullend onderzoek en rapporteert aan de minister van BZK ten behoeve van het Jaarverslag en
slotwet van de Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten (hoofdstuk IIb van de
Rijksbegroting).

•

De Algemene Rekenkamer betrekt ook dit Jaarverslag in het jaarlijkse onderzoek van de rekening
van het Rijk.

Bedrijfsvoeringsparagraaf
In de bedrijfsvoeringsparagraaf doet de Algemene Rekenkamer verslag van de verschillende zaken
in de bedrijfsvoering.

We besteden aandacht aan:
•

de rechtmatigheid;

•

de totstandkoming van de beleidsinformatie;

•

het financieel beheer en materieelbeheer;

•

de overige aspecten van de bedrijfsvoering.

Audit committee
De Algemene Rekenkamer heeft sinds januari 2006 een audit committee. Het audit committee
heeft twee taken.
•

Het committee adviseert de president bij het toezicht dat zij uitoefent op de werkzaamheden
van de Algemene Rekenkamer.

•

Het committee geeft de secretaris advies bij de uitvoering van de dagelijkse leiding van de
ambtelijke organisatie.

Leden van het audit committee
De leden van het audit committee zijn:
•

prof. dr. J.A. van Manen (voorzitter, tot 1 januari 2012), hoogleraar ondernemingsbestuur.
Daarnaast bekleedt hij diverse nevenfuncties zoals lid van de raad van commissarissen van De
Nederlandsche Bank;

•

mevrouw dr. B.E.C. Plesch, (lid per 1 januari 2010), coach en consultant bij Plesch bv en
voorzitter/lid van diverse besturen en adviescommissies;

50

Verslag 2011

•

ir. B.F. Dessing (lid, per 1 januari 2011), lid van diverse raden van toezicht, raden van advies
en raden van commissarissen;

•

J.G.P.M. Helderman RA (voorzitter, per 1 januari 2012), registeraccountant, lid van diverse
besturen en raden van toezicht, alsmede lid van de Monitoringcommissie Governance Principes
Verzekeraars.

Vergaderingen
Het audit committee heeft in 2011 vijf keer vergaderd. Dat gebeurde:
•

één keer in het bijzijn van de president;

•

één keer met het voltallige college;

•

drie keer met de interne accountant;

•

drie keer met het gehele managementteam;

•

één keer in aanwezigheid van afzonderlijke managementteamleden.

Op één vergadering na waren alle leden van het audit committee steeds aanwezig. De leden van
het audit committee ontvangen een vacatievergoeding. Het audit committee heeft ook afzonderlijk
gesproken met de secretaris en de ondernemingsraad.

Aanbevelingen
Het audit committee heeft zijn aanbevelingen, adviezen en in 2011 besproken onderwerpen
overzichtelijk samengevat.

51

Verslag 2011

Financiën
De begroting van de Algemene Rekenkamer is onderdeel van hoofdstuk IIB van de Rijksbegroting,
‘Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten’. Ze valt onder de verantwoordelijkheid van de
minister van BZK.
Uitgavenreductie
In 2007 heeft de Algemene Rekenkamer zich gecommitteerd aan een inspanningsverplichting voor
een uitgavenreductie van structureel € 703.000 (2,5% van de totale begroting). Het eerste deel
van deze reductie (€ 352.000) is in 2010 gerealiseerd. In 2011 is het restant van de
inspanningsverplichting gerealiseerd (€ 351.000). We vullen de inspanningsverplichting op een
aantal manieren in:
•

We sturen op sobere bedrijfsvoering. Dat betekent onder meer dat we bij elke nieuwe aanbesteding
kijken of we een betere prijs-kwaliteitverhouding voor onze inkopen kunnen realiseren.

•

We sturen op productiviteitsverhoging.

•

We geven aandacht aan de preventie van ziekteverzuim.

De twee laatste punten hebben in 2011 tot resultaat geleid.
Daarnaast hebben we in 2011 de uitgaven aan externe deskundigheid voor het onderzoeksrapport
ICT bij de politie gefinancierd met budgetoverheveling van het Ministerie van VenJ.

In het regeerakkoord staat dat de Algemene Rekenkamer een bijdrage dient te leveren aan het op
orde brengen van de overheidsfinanciën. Dat wil het kabinet bereiken met een generieke
efficiencytaakstelling. Deze taakstelling is door het kabinet in de meerjarencijfers van de
ontwerpbegroting 2012 verwerkt. Als Hoog College van Staat is de Algemene Rekenkamer in de
uitvoering van haar taken onafhankelijk van het kabinet.

Wij hebben het kabinet gewezen op de gevolgen van de Compacte Rijksdienst voor de
departementale auditdiensten c.q. de Rijksauditdienst. Deze ontwikkeling kan van invloed zijn op
de werkzaamheden die de Algemene Rekenkamer op grond van haar wettelijke taken moet
uitvoeren. De Algemene Rekenkamer stelt zich op het volgende standpunt: pas wanneer de
effecten van de veranderende rijksdienst in redelijke mate zijn neergedaald, kunnen we aangeven
of we in staat zijn weer een inspanningsverplichting op ons te nemen. Bij het opmaken van de
ontwerpbegroting 2013 zal hierover meer bekend worden.

Uitgaven rijksoverheid en Algemene Rekenkamer
In onderstaande tabel worden de uitgaven van de Algemene Rekenkamer afgezet tegen de totale
uitgaven van de rijksoverheid.

Uitgaven 2006-2010 (x € 1.000.000)
2006

2007

2008

2009

2010

52

Verslag 2011

Uitgaven Rijk

150.303

159.266

209.380

246.697

237.569

Uitgaven Algemene Rekenkamer

26,5

26,7

28,0

30.1

30,0

%

0,018

0,016

0,013

0,012

0,013

De uitgaven van de Algemene Rekenkamer ten opzichte van de totale uitgaven van het Rijk
vertonen de laatste jaren een dalend tot relatief stabiel beeld.
De uitgaven van de rijksoverheid in 2011 zijn pas na de publicatie van ons Verslag 2011
beschikbaar.

Realisatie 2011
In 2011 heeft de Algemene Rekenkamer € 1.131.000 minder uitgegeven dan begroot.
De ontvangsten waren € 519.000 lager dan begroot.

Realisatie 2010-2011 (x €1.000)
Uitgaven

Ontvangsten

Uitgaven

Ontvangsten

2010

2010

2011

2011

Begroting*

30.354

1.217

29.933

1.217

Realisatie

29.971

944

28.802

698

383

-273

1.131

-519

Verschil

*Zoals vastgesteld bij 2e suppletoire begrotingswet.

De lagere uitgavenrealisatie wordt onder meer veroorzaakt doordat vertragingen
ontstonden bij het afsluiten van contracten met partners in het Caribische deel van
ons Koninkrijk. Daarbij werden een aantal activiteiten en publicaties van onderzoeken
doorgeschoven naar 2012.
De lagere ontvangstenrealisatie wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in 2011
minder internationale, extern gefinancierde activiteiten werden uitgevoerd. Inmiddels
zijn nieuwe contracten afgesloten waardoor de ontvangsten in 2012 naar verwachting
hoger zullen uitvallen.

In 2014 organiseert de Algemene Rekenkamer het EUROSAI-congres. In 2010 is aan
de minister van BZK gemeld dat deze verplichting is aangegaan. De kosten hiervan
zullen naar schatting € 1 miljoen zijn. Met de projectorganisatie zijn we in 2011
voorzichtig van start gegaan. We hebben goede hoop in het voorjaar van 2012 over
het budget zekerheid te krijgen.

Specificatie uitgaven en ontvangsten
In de volgende tabel is een nadere specificatie opgenomen van de uitgaven en
ontvangsten. Hiermee geven we inzicht in de wijze waarop wij de ons ter beschikking
staande middelen inzetten en wat de aard van onze ontvangsten is

Specificatie uitgaven (x € 1.000)
Uitgaven 2010

Uitgaven 2011

53

Verslag 2011

Personeel

23.443

22.912

Opleidingen

547

597

Huisvesting

2.085

1.752

Automatisering

1.314

1.081

Inhuur van derden

1.166

1.211

Goederen en diensten

812

885

Reis- en verblijfkosten

604

364

29.971

28.802

Ontvangsten 2010

Ontvangsten 2011

Internationale projecten

683

448

Detacheringen

153

126

Overige ontvangsten

108

124

Totaal

944

698

Totaal

Specificatie ontvangsten (x € 1.000)

In 2011 werd het tweede en laatste deel van de in 2007 afgesproken
inspanningsverplichting gerealiseerd. Het betrof een bedrag van € 351.000. De
personele uitgaven daalden door een gemiddeld lagere bezetting. Deels is hierop
gestuurd om de inspanningsverplichting te realiseren, deels is dit veroorzaakt doordat
vrijgekomen vacatures niet tijdig konden worden opgevuld. De uitgaven voor
huisvesting in 2010 waren relatief hoog door groot onderhoud aan ons pand. Hiermee
worden de lagere uitgaven in 2011 verklaard. De geplande investeringen in
automatisering zijn doorgeschoven naar 2012. Het contract met de nieuwe
leverancier, geselecteerd in een interdepartementale aanbesteding, kon niet tijdig
worden afgesloten.
De daling van reis- en verblijfskosten hangt samen met lagere uitgaven voor extern
gefinancierde internationale activiteiten in 2011.

Kostprijs per categorie
In onderstaande tabel zijn de productieve dagen onderverdeeld in drie categorieën:
•

Onderzoeksprojecten. Dit zijn de dagen besteed aan onderzoek. Deze
onderzoeken hebben geleid of zullen leiden tot een externe publicatie.

•

Internationale projecten.

•

Overige direct productieve activiteiten. Deze categorie bevat onderzoeksdagen
die zijn gericht op het verkrijgen van informatie en het uitvoeren van
risicoanalyses ter bepaling van het werkprogramma. Ze bevat ook dagen die
worden besteed aan vaktechniek, intern gerichte ontwikkelprojecten en het
relatiebeheer.

Productiecijfers, kosten (x € 1.000)* en dagen
Dagen

Kosten

Dagen

Kosten

54

Verslag 2011

2010

2010

2011

2011

Onderzoeksprojecten

15.596

16.799

18.683

18.286

Internationale projecten

1.720

1.853

2.067

2.023

Overige direct productieve

10.509

11.319

8.678

8.493

27.825

29.971

29.428

28.802

55

activiteiten
Totaal

*De kostprijs per categorie is berekend door de kostprijs per dag te vermenigvuldigen met het aantal
bestede dagen. Voor 2011 is de kostprijs per dag € 978,73.

Kostprijs per dag
De kostprijs van het onderzoek per dag wordt berekend door de totale uitgaven van
de organisatie te vergelijken met de productieve dagen.

Kostprijs
2008

2009

2010

2011

Uitgaven (x € 1.000)

28.000

30.083

29.971

28.802

Productieve dagen

27.842

28.726

27.825

29.428

Kostprijs per dag in €

1.006

1.047

1.077

979

De berekende kostprijs per dag is ten opzichte van 2010 met 9% gedaald. Dit is
verklaarbaar door een gestegen productiviteit gecombineerd met een daling van de
uitgaven. Dit is het resultaat van maatregelen die eind 2010 zijn genomen om de
efficiency van de Algemene Rekenkamer te verhogen.

Extern gefinancierde internationale projecten
Voor de ondersteuning van zusterorganisaties hanteren wij de eis dat deze minstens
kostendekkend moet zijn.
•

Voor dekking van de personeelskosten hanteren we bij offerte de tarieven van de
minister van Financiën. Deze gelden voor dienstverlening buiten de rijksoverheid.

•

Voor de reis- en verblijfskosten hanteren we bij offerte de richtlijnen van de
minister van BZK.

Onderstaande tabel geeft aan in hoeverre de extern gefinancierde internationale
projecten ook daadwerkelijk kostendekkend zijn geweest. Het betreft projecten die in
2011 zijn afgerond.

Kostendekkendheid van in 2011 afgeronde internationale projecten

Kosten over totale looptijd project
gerealiseerde dagen

euro’s *)

Kosovo

111

Rwanda III

638

Macedonië II
TOTAAL

Ontvangsten

Kostendekkendheid

euro’s

%

102.043

84.315

83

678.818

670.316

99

292

383.047

350.000

91

1.041

1.163.908

1.104.631

95

Verslag 2011

*) Personeelskosten en reis- en verblijfkosten in 2011 en voorgaande jaren.
56

De kostendekkendheid van in 2011 afgeronde internationale projecten is over het
algemeen bevredigend. De relatief lage kostendekkendheid van het project in Kosovo
is het gevolg van extra kosten voor een studiebezoek van medewerkers van de
Kosovaarse rekenkamer aan Nederland en de relatief hoge salariskosten van de
ingezette medewerkers. Ook moest halverwege het project een nieuwe medewerker
worden ingewerkt en geïntroduceerd.

Externe inhuur
De Algemene Rekenkamer huurt waar nodig deskundigheid in. Wij doen dit als er
onvoldoende expertise of capaciteit is voor de uitvoering van onderzoeksprojecten of
projecten in het buitenland. Ook huren we capaciteit en expertise in voor de controle
op de jaarrekening van de Algemene Rekenkamer en voor ondersteuning bij interne
projecten.

Externe inhuur (in euro’s)
2010

2011

Onderzoeksprojecten

153.863

364.918

Internationale projecten

59.580

14.486

Communicatie

21.180

69.628

Interne accountant

53.657

43.385

Bedrijfsvoering

877.535

718.495

1.165.815

1.210.912

Totaal

In 2011 werd ten opzichte van 2010 meer externe deskundigheid ingehuurd voor de
uitvoering van onderzoeksprojecten. Het betrof specifiek de inhuur van deskundigheid
voor het verzoekonderzoek naar ICT bij de politie. Deze externe deskundigheid werd
gefinancierd middels een budgetoverheveling van het Ministerie van VenJ.
Ook werd een webadviseur ingehuurd ten behoeve van onder andere de herinrichting
van onze website.

In 2011 werden op beperkte schaal externen ingehuurd boven het afgesproken
maximumuurtarief van € 225 (exclusief BTW). Het betreft de incidentele inhuur van
arbeidsjuridische deskundigheid. In totaal werden 15,5 uren boven het
maximumtarief ingehuurd voor een bedrag van € 3.673,25.

Topinkomens en bestuurskosten
De volgende tabel geeft de inkomens van het college in 2010 en 2011 weer.

Verslag 2011

Belastbaar loon en pensioen- en FPU-premies college in 2010 en 2011 (in euro’s)

functie

in functie

belastbaar

pensioen- en

sinds

loon 2010

FPU-premies

totaal 2010

belastbaar

pensioen- en

loon 2011

FPU-premies

in 2010

totaal 2011

in 2011

drs. Saskia J.
president

29-10-1984

143.456

29.986

173.442

143.574

29.384

172.958

drs. Gerrit de Jong

lid

01-05-2002

126.281

24.512

150.793

125.997

25.406

151.403

drs. Gijs de Vries*

lid

01-10-2008

131.234

29.202

160.436

-

-

-

drs. Kees Vendrik

lid

15-04-2011

-

-

-

83.345

21.385

104.730

400.971

83.700

484.671

352.916

76.175

429.091

Stuiveling

Totaal

*) in functie tot 1 januari 2011

De bezoldigingen van president en leden worden vastgesteld conform de Wet
rechtspositie Raad van State, Algemene Rekenkamer en Nationale ombudsman van 6
november 2008. De collegeleden ontvangen ieder maandelijks een
onkostenvergoeding van € 546,08. De president ontvangt maandelijks een
onkostenvergoeding van € 656,14.
Informatie over eventuele nevenfuncties van de collegeleden is te vinden op onze
website.

Vacatievergoeding collegeleden in buitengewone dienst en voorzitter en
leden van het audit committee
De Algemene Rekenkamer heeft twee collegeleden in buitengewone dienst. Zij
kunnen onderzoek begeleiden of een collegelid vervangen. Als vervanger van een
collegelid hebben ze dezelfde bevoegdheden als de vaste collegeleden.
Het audit committee bestaat uit drie externe leden van wie er één de functie van
voorzitter bekleedt.

Vacatievergoedingen collegeleden in buitengewone dienst en leden audit committee
In functie
Functie
Sinds

Vacatiegeld
over jaar

Betaald in 2010

Betaald in 2011

2009

7.711

-

2010

-

5.537

drs. P.W. Doop

Collegelid in
buitengewone
dienst

prof. dr. M.J.W. van Twist

Collegelid in
buitengewone
dienst

17-8-2004

2011

-

7.144

prof. dr. J.A. van Manen

Voorzitter
van het audit
committee

1-3-2006

2010

-

2.484

2011

-

2.956

mw. ir. M.W. van Lier Lels

Lid van het
audit
commitee

1-3-2006

2010

2.277

-

prof. dr. M.J.W. van Twist

Lid van het
audit
committee

1-3-2006*

2009

2.070

-

17-8-2004

57

Verslag 2011

mw. dr. B.E.C. Plesch

Lid van het
audit
committee

ir. B.F. Dessing

Lid van het
audit
committee

1-1-2010

1-1-2011

2010

-

2.277

2011

-

3.202

2011

-

3.202

12.058

26.802

Totaal

58

* Per 1 januari 2011 is mw. ir. M.W. van Lier Lels als lid van het audit committee opgevolgd door ir.
B.F. Dessing.

In 2011 zijn zowel de vacatievergoedingen over 2010 als 2011 uitbetaald. De
vacatievergoeding aan de collegeleden in buitengewone dienst is hoger dan in
voorgaande jaren als gevolg van de vervanging die heeft plaatsgevonden tussen het
vertrek van drs. Gijs de Vries en het aantreden van drs. Kees Vendrik als collegelid.

Bezoldiging ambtelijke top
Het managementteam van de Algemene Rekenkamer bestaat uit de secretaris en vijf
directeuren. In onderstaande tabel is de bezoldiging van het managementteam
weergegeven.

Belastbaar loon en pensioen en FPU-premies ambtelijke top in 2010 en 2011 (in euro’s)
Functie

In dienst

Belastbaa

Pensioen en

Totaal

Belastbaar

Pensioen- en

Totaal

sinds

r loon

FPU-

2010

loon 2011

FPU-premies

2011

2010

premies

in 2011

in 2010
dr. Ellen van Schoten RA

secretaris

1-10-2006

118.808

26.289

145.097

119.362

28.077

147.439

drs. Thomas. Meijer

directeur

1-10-2009

109.588

25.288

134.876

113.072

25.776

138.848

dr. Peter van der Knaap

directeur

1-4-2004

100.478

24.046

124.524

100.623

24.344

124.967

drs. Erik Polman*

directeur

1-11-2007

104.556

25.350

129.906

96.568

22.470

119.038

drs. Roel Praat

directeur

20-5-2002

95.125

22.544

117.669

97.903

22.687

120.590

mr. Marcel Houtkamp

directeur

1-1-2009

87.829

20.961

108.790

86.256

21.567

107.823

616.384

144.478

760.862

613.784

144.921

758.705

Totaal

6
*Drs. E.J.M. Polman was in dienst van 1-11-2007 tot 15-11-2011. Hij is per 7 januari 2012 opgevolgd door
drs. Barbara Goezinne.

De leden van het managementteam krijgen ieder maandelijks een
onkostenvergoeding van € 267,06. De secretaris krijgt maandelijks een
onkostenvergoeding van € 546,08.

Informatie over eventuele nevenfuncties van het managementteam is te vinden op
onze website.

Bestuurskosten

Verslag 2011

De Algemene Rekenkamer streeft naar maximale transparantie over de kosten van
het bestuur, inclusief declaraties en kosten die het bestuur op welke wijze dan ook
59

met zich meebrengt. De onderstaande tabel geeft de bestuurskosten voor
dienstvervoer en buitenlandse dienstreizen weer. De kosten onder ‘diversen’ bestaan
voornamelijk uit zakelijke lunches en diners en de verblijfskosten tijdens buitenlandse
dienstreizen. Onder ‘college algemeen’ zijn kosten verantwoord voor representatieve
activiteiten van het college als geheel die niet worden geacht gedekt te worden door
de maandelijkse ambtstoelage.

Bestuurskosten in euro’s
Functie

drs. Gerrit de Jong
drs. Gijs de Vries*
drs. Kees Vendrik**
Totaal

Totaal

Dienstvervoer

Internationale

Diversen

Totaal

2009

2010

2011

reizen 2011

2011

2011

11.171

10.210

0

0

5.557

5.557

president

53.681

50.563

32.861

12.159

5.114

50.134

lid

17.982

30.369

4.963

1.448

975

7.386

lid

11.672

15.023

0

0

0

0

lid

0

0

6.084

695

1.573

8.352

94.506

106.165

43.908

14.302

13.219

71.429

College algemeen
drs. Saskia J. Stuiveling

Totaal

*) Drs. Gijs de Vries was in functie tot 1 januari 2011.
**) Drs. Kees Vendrik is in dienst getreden per 15 april 2011.