Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 165

Deelnemingenbeleid rijksoverheid

Nr. 303

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 juni 2019
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van de
Algemene Rekenkamer van 19 februari 2019 over het Rapport «Afdekking
financiële risico’s DNB; Rol Minister van Financiën» (Kamerstuk 28 165, nr.
300).
De vragen en opmerkingen zijn op 3 april 2019 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 7 juni 2019 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

kst-28165-303
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 165, nr. 303

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
1. De leden van de VVD vragen toe te lichten wat wordt bedoeld
met de passage «De Minister wordt om die reden vanuit
verschillende invalshoeken geadviseerd als het gaat over
vraagstukken rondom winstuitkering. Dit is onder andere
geborgd door de betrokkenheid van verschillende verantwoordelijke directies. De rol van aandeelhouder is om die reden
gescheiden van de rol van bewaker van de rijksbegroting. In
de advisering aan de Minister komen beide belangen aan de
orde»?
De Staat maakt, in samenspraak met zowel de directie als de Raad van
Commissarissen van DNB, een zorgvuldige afweging over de bestemming
van de winst van DNB. Bij die zorgvuldige afweging kunnen er binnen het
ministerie verschillende belangen spelen. Analoog aan de verschillende
belangen zijn binnen het ministerie verschillende directies betrokken bij
advisering over besluitvorming rond het kapitaalbeleid van DNB. Ter
illustratie hiervan verwijs ik naar de samenstelling van de werkgroep
Kapitaalbeleid, die u vindt in bijlage 2 van het rapport «Naar een
bestendig kapitaalbeleid voor DNB» (bijlage bij Kamerstuk 32 013, nr. 215),
waarin verschillende onderdelen van het ministerie vanuit verschillende
verantwoordelijkheden vertegenwoordigd waren. Door brede betrokkenheid vanuit het ministerie kan bij de voorbereiding van de besluitvorming uiteindelijk een afgewogen advies aan de Minister worden
voorgelegd.
2. Wie zijn aanwezig bij de aandeelhoudersvergadering van DNB:
de beleidsbepalende ambtenaren of de ambtenaren die zich
toeleggen op het overheidsaandeelhouderschap?
Aandeelhoudersvergaderingen van DNB worden in de regel door de
Minister van Financiën en de secretaris-generaal bijgewoond.
3. Waarom wordt het aandeelhouderschap niet volledig belegd
bij de daarin gespecialiseerde directie, zodat beleidsverantwoordelijkheid en aandeelhouderschap in ieder geval intern
volledig zijn gescheiden?
De beleidsmatige rol is elders belegd dan de rol van aandeelhouder en
financieel belanghebbende. Er is dus reeds sprake van de gewenste
scheiding.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
4. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of het niet de
duidelijkheid ten goede komt om wat in de brief is uiteengezet
te vatten in een apart document. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister of het voldoende is om dit enkel in een
brief op te sommen.
De Algemene Rekenkamer concludeert in haar rapport dat, als gevolg van
de veelheid aan geldende wet- en regelgeving, niet geheel duidelijk is hoe
de Minister van Financiën zich als aandeelhouder ten opzichte van DNB
verhoudt bij het afdekken van risico’s van monetair beleid. De Algemene
Rekenkamer komt tegen deze achtergrond tot de aanbeveling om,
analoog aan hetgeen in de visie Toezicht op afstand is neergelegd over
het toezicht op de taakuitoefening van DNB als ZBO, vast te leggen op
welke wijze de Minister van Financiën zich als aandeelhouder tot DNB
verhoudt en welke wetsbepalingen hierbij van toepassing zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 165, nr. 303

2

Ik heb in mijn bestuurlijke reactie op het conceptrapport een uitgebreide
toelichting gegeven om de geconstateerde onduidelijkheid weg te nemen.
Ik ben in dit kader ingegaan op de wijze waarop de Minister van Financiën
zich verhoudt tot DNB, waarbij ik een onderscheid heb gemaakt tussen
DNB als centrale bank en DNB als ZBO, hoe de bepalingen uit het Boek 2
van het Burgerlijk Wetboek zich tot bijzondere bepalingen in de Bankwet
1998 en de statuten van DNB verhouden, en het onderscheid tussen
wettelijke bevoegdheden die de Minister van Financiën in het ambt van
Minister jegens DNB heeft en de aandeelhoudersrechten die de Minister
namens de Staat uitoefent. Ik meen hiermee opvolging aan de aanbeveling te hebben gegeven.
5. Verder vragen de leden van de CDA-fractie hoe wordt omgegaan met situaties of scenario’s die niet passen in het stramien dat bekend is. Welke uitzonderingsgronden kennen de
huidige verhoudingen, zo vragen de leden van de CDA-fractie?
In het nieuwe kapitaalbeleid, waar ik u in de bijgevoegde brief
«Aanpassing Kapitaalbeleid DNB» over informeer, ben ik met DNB
overeengekomen op welke wijze de winst wordt gealloceerd gegeven de
financiële positie van DNB en de risico’s die DNB loopt. Het kapitaalbeleid
zou in goede en slechte tijden gevolgd moeten kunnen worden. Met deze
nieuwe afspraken, zal DNB straks minder snel in onderdekking komen. Als
dat onverhoopt toch gebeurt, zal DNB minder snel behoefte hebben aan
ad hoc kapitalisatie. Daarmee vormt het nieuwe beleid een verbetering ten
opzichte van het vorige.
Tegelijkertijd zullen scenario’s die niet passen in het stramien dat bekend
is altijd vragen om specifieke oplossingen. In geval van onvoorziene
ontwikkelingen zal ik met DNB in overleg treden om gepaste maatregelen
te nemen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
6. De leden van de D66-fractie lezen dat in 2016 een invoerfout
in de rekenmodellen van DNB is ontdekt. Wat was het doorslaggevende argument om dit destijds niet spoediger aan de
Tweede Kamer te melden?
Mijn voorganger heeft de Kamer op 1 december 2016 geïnformeerd over
de uitkomsten van de evaluatie van risicomodellen1. In deze brief werden
de bijstellingen vermeld. De invoerfout is aan het licht gekomen in een
bredere evaluatie van de risicomodellen van DNB. De evaluatie leidde tot
meerdere (neerwaartse) bijstellingen van de risico’s die in 2013 aanleiding
waren om een garantie af te geven. De bijstelling vanwege de fout was er
hier één van. De bijstellingen zijn in de brief niet afzonderlijk benoemd of
gekwantificeerd. De Algemene Rekenkamer meldt in haar onderzoek dat
dit volgens de verslaggevingsregels van het Rijk niet hoeft.
7. De leden van de D66-fractie vragen of door DNB, op welk
niveau dan ook, zelf verzocht om de invoerfout niet openbaar
te maken, of dat dit een zelfstandige beslissing van het
Ministerie van Financiën was? Zo ja, wat was de reden
hiervoor?
De wijze van communicatie met de Tweede Kamer is een zelfstandige
afweging van de Minister van Financiën geweest.

1

Kamerstuk 32 013, nr. 140

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 165, nr. 303

3

8. Is het kabinet het met deze leden eens dat deze fout eerder
gemeld had moeten worden, juist omdat DNB volledig
onafhankelijk is in haar monetair beleid en het afdekken van
de risico’s die daaruit voortkomen, terwijl de Staat wel voor
de gevolgen garant staat?
Ik ben van mening dat de communicatie aan de Tweede Kamer rond de
bijstelling tijdig was. Mijn voorganger heeft op 22 november 2016 van
DNB een brief met een toelichting op hun interne evaluatie van de
risicomodellen ontvangen. Deze brief is op 1 december 2016 aan uw
Kamer doorgestuurd2.
9. Kan de Minister toelichten welke rijksbegrotingsvoorschriften
hier van toepassing waren?
Met het melden van de bijstellingen in de risicomodellen is mijns inziens
recht gedaan aan de inlichtingenplicht. In financiële regelgeving, zoals de
Comptabiliteitswet, rijksbegrotingsvoorschriften of de regeling financieel
beheer staan geen nadere specifieke regels die het kabinet verplichten de
fout te melden.
10. Is hij bereid deze op zo’n manier aan te passen dat in dergelijke gevallen een inlichtingenplicht komt te gelden die tot
spoediger openbaarmaking dwingt?
Ik verwijs u naar mijn antwoord op vraag 8. Voor de volledigheid wil ik u
er ook op wijzen dat met het aflopen van de garantie op de gekwalificeerde activa in 2018 het verband tussen de risicoberekening en de
garantie is komen te vervallen.
11. De leden van de D66-fractie lezen dat in 2013 gekozen is voor
het afgeven van een garantie, met als doorslaggevend argument dat dit niet nadelig zou zijn voor de krappe begroting.
Hoe beoordeelt het kabinet die beslissing?
Bij garanties worden verliezen die DNB maakt direct gedragen door de
Staat, zonder dat DNB zelf verlies hoeft te nemen. Staatsgaranties zijn met
name geschikt voor risico’s waarbij het materialiseren ervan het gevolg is
van politieke afwegingen en voor risico’s waarbij DNB «slechts» een
uitvoerder is van eerder gemaakte politieke afwegingen. Bij dergelijke
risico’s ligt risico en beheersing daarvan dan in dezelfde hand. Voor
risico’s van de kerntaken van een centrale bank, die bewust op afstand
van de politiek zijn gezet, zijn staatsgaranties minder geschikt. Staatsgaranties op dergelijke activiteiten kunnen de onafhankelijkheid van de
monetaire autoriteit raken, doordat de monetaire autoriteit bij het voldoen
van haar verplichtingen afhankelijk wordt van het nakomen van de Staat
om de garantie in te lossen. Als verliezen van de monetaire autoriteit
direct worden toegerekend aan de Rijksbegroting, kan er bij het voordoen
hiervan druk ontstaan om verliezen te voorkomen of risico’s te verkleinen.
Om haar taken onafhankelijk uit te voeren, is dergelijke druk op de
monetaire autoriteit onwenselijk. De onafhankelijkheid van het monetaire
beleid is ook wettelijk vereist.
In 2013 heeft de Nederlandse Staat in overleg met DNB een overheidsgarantie aan DNB verstrekt van € 5,7 miljard, waarmee de risico’s gedekt
worden op de blootstellingen uit het SMP en op blootstellingen op
bancaire instellingen en de Nationale Centrale Banken van Griekenland,
Cyprus en Portugal. Indertijd heeft mijn voorganger uw Kamer geïnformeerd waarom een garantie op de risico’s uit deze steunmaatregelen voor
2

Kamerstuk 32 013, nr. 140

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 165, nr. 303

4

de crisislanden een meer voor de hand liggende keuze was dan een
voorziening3. Een reden was dat bij de discussie rondom steunmaatregelen aan crisislanden de politiek aan het stuur zit. Een andere reden was
dat het bij de steunmaatregelen ging om duidelijk af te bakenen risico’s
die zich tijdelijk zouden voordoen.
12. Waarom is in 2016 wel gekozen voor een kapitaalbuffer en
niet voor een garantie?
In 2016 is er gekozen om een voorziening op te bouwen voor de risico’s
van QE. In de brief van maart 2016 heeft mijn voorganger de overwegingen daarbij toegelicht4. De overweging voor de opbouw van een
voorziening in plaats van een garantie was dat de financiële risico’s, die
voortkomen uit (onconventionele) monetaire operaties, zich voor
onbepaalde tijd zouden voordoen. QE heeft immers als doel de geldhoeveelheid te verruimen en de inflatieontwikkeling te versterken. Deze
monetaire operaties raken aan de kerntaken van een centrale bank. Een
voorziening is passend voor dergelijke risico’s.
13. Waarom waren de argumenten die in 2013 doorslaggevend
waren voor de keuze voor een buffer, in 2016 niet langer
doorslaggevend?
Zoals ik in de beantwoording op de vorige vragen heb genoemd, was de
aard van de risico’s in 2016 anders dan in 2013.
14. Zijn volgens het kabinet in beide gevallen de belangen van de
Staat als aandeelhouder en als risicodrager expliciet beargumenteerd en gewogen? Waaruit blijkt dit?
In beide gevallen is een zorgvuldige afweging gemaakt, waarin de
belangen van de Staat zijn meegewogen. Voor de argumentatie en
overwegingen bij de keuzes verwijs ik naar de antwoorden op vraag 11 en
vraag 12.
15. De leden van de D66-fractie begrijpen de aanbeveling van de
Algemene Rekenkamer om te komen tot een explicieter
afsprakendocument. Zij kunnen zich voorstellen dat hierin
principe-afspraken worden vastgelegd over hoe om te gaan
met situaties waarin verschillende belangen botsen. Kan de
Minister een nadere beschouwing geven over de (omgang met
de) afweging tussen die belangen?
Bij het bepalen van wat adequate buffers voor DNB zijn, is sprake van een
afweging: de financieel-economische stabiliteit wordt bevorderd als DNB
over voldoende financiële buffers beschikt om als onafhankelijke centrale
bank haar wettelijke taken uit te voeren, terwijl voor een doelmatige
allocatie van publieke middelen overtollige winst wordt afgedragen aan
de Staat. Zowel te hoge als te lage buffers bij DNB dienen dus te worden
vermeden.
Deze afweging van belangen heeft een plek gekregen in de nieuwe
afspraken voor het kapitaalbeleid van DNB, zoals ik in de bijgevoegde
brief «Aanpassing Kapitaalbeleid DNB» ook schets. Ik heb met DNB
afgesproken om voor de structurele balansgroei van DNB een trendmatige kapitaalgroei in te stellen, zodat het kapitaal van DNB in lijn blijft
met de groei van de balans en de risico’s. Daarnaast heb ik afspraken
3

Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2013
(Incidentele suppletoire DNB winstafdracht)(Kamerstuk 33 548)
4
Kamerstuk 32 013, nr. 124

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 165, nr. 303

5

gemaakt om het effect van de volatiliteit van de winst op de Rijksbegroting te beperken.
16. Deze leden benadrukken dat juist de complexiteit van de
relatie tussen de Minister van Financiën en DNB de noodzaak
van transparantie onderstreept en vragen het kabinet of zij dit
steunen en hoe zij dit formaliseren. Deze leden verbazen zich
over de nog altijd ontbrekende notulen van officiële gesprekken tussen de President van DNB en de Minister van
Financiën.
De periodieke gesprekken met de president van DNB zijn bedoeld om
elkaar te informeren over relevante ontwikkelingen, en zijn in beginsel niet
besluitvormend van aard. Dit overleg is gebaat bij een open dialoog
waarbij vertrouwelijke zaken vrijuit kunnen worden gedeeld. Wederzijds
afgestemde verslaglegging komt de effectiviteit van dit overleg niet ten
goede. Indien in voorkomende gevallen uit deze overleggen nadere
afspraken of besluiten volgen, dan worden deze afspraken op schrift
gesteld, bijvoorbeeld in de vorm van een brief.
17. Zij vragen of in 2013 en 2016 wel gedetailleerde schriftelijke
afspraken zijn gemaakt over de toekenning van de garantie,
respectievelijk de opbouw van de kapitaalbuffer door DNB. Zo
ja, zijn die openbaar? Zo nee, is het kabinet voornemens om
afspraken waardoor de Staat een grote risico loopt in de
toekomst wel schriftelijk vast te leggen?
De afspraken rond de garantie in 2013 zijn vastgelegd in juridische
documenten. In deze niet-openbare documenten zijn de details van de
garantie uitgewerkt. Daarbij valt te denken aan afspraken over inroeping,
termijnen, betaling en informatieverschaffing. De belangrijkste elementen
van deze documenten zijn met uw Kamer overlegd, bijvoorbeeld bij de
beantwoording van de schriftelijke vragen in het kader van de Wijziging
van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IX) voor het jaar
20135. Daarbij heeft uw Kamer ook het ingevulde toetsingskader
garanties, zoals destijds voorgelegd aan en goedgekeurd door de
ministerraad, ontvangen.
De kenmerken van de voorziening zijn vastgelegd in het jaarverslag van
DNB over 2015. Dit jaarverslag is openbaar. Zoals ik in maart 2016 aan uw
Kamer heb medegedeeld, heeft de Staat als aandeelhouder middels het
verlenen van decharge toestemming gegeven voor het opbouwen van
deze voorziening6.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
18. De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij de
afspraken met DNB over hun kapitaalbeleid inclusief winstafdracht zal vatten in een formeel document en dit de Kamer zal
toezenden.
Ik verwijs naar bijgevoegde brief «Aanpassing Kapitaalbeleid DNB»
(Kamerstuk 32 013, nr. 215) en het rapport «Naar een bestendig kapitaalbeleid voor DNB» (bijlage bij Kamerstuk 32 013, nr. 215), waarmee aan het
verzoek van de SP-fractie gehoor wordt gegeven.

5

Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2013
(Incidentele suppletoire DNB winstafdracht)(Kamerstuk 33 548)
6
Kamerstuk 32 013, nr. 124

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 165, nr. 303

6

19. Deze leden vragen de Minister hoe hij de informatieuitwisseling met DNB en parlement gaat versterken.
DNB rapporteert reeds jaarlijks zelfstandig over haar balans in haar
publiekelijk beschikbare jaarverslag. In het jaarverslag gaat DNB onder
andere in op de belangrijkste ontwikkelingen op haar balans, de onderliggende risico’s die DNB loopt, en de wijze waarop die risico’s berekend
worden. Ditzelfde geldt voor de Europese Centrale Bank (ECB).
Daarnaast informeer ik uw Kamer jaarlijks over de risico’s die de Staat via
DNB loopt als gevolg van het monetaire beleid van de ECB. Dit heb ik uw
Kamer toegezegd tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen (AFB)
van november 2017 (Handelingen II 2018/19, nr. 20, items 4, 6, 8 en 16). De
laatste versie hiervan heeft uw Kamer afgelopen maand van mij
ontvangen. Verder rapporteert het Ministerie van Financiën op geconsolideerde en gestandaardiseerde wijze over de financiële prestaties van DNB
in het jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen.
Ook hebben mijn ambtsvoorganger en ik uw Kamer in de afgelopen jaren
geïnformeerd bij bijzondere ontwikkelingen op dit onderwerp. Daarbij
verwijs ik bijvoorbeeld naar de brieven over de opbouw van de
voorziening door DNB7, de brief over de herziening van het risicomodel
van DNB8 en de brief over het beëindigen van de garantie9.
Tot slot gaat het bijgevoegde rapport «Naar een bestendig kapitaalbeleid
voor DNB» ook uitgebreid in op de institutionele verhoudingen, de
ontwikkelingen van risico’s op de balans van DNB en de gevolgen voor de
winstafdracht.
20. Deze leden vragen de Minister hoe hij precies voor een
zichtbare belangenafweging zal zorgen en of hij deze ook
transparant en inzichtelijk zal maken.
Ik verwijs u graag naar het antwoord op vraag 15.
21. De leden van de SP-fractie vragen de Minister in welke
denkbare situatie hij geen garantie zou willen geven om de
winstafdracht op peil te houden. Daarbij vragen zij welke
nadelen er bestaan aan het geven van deze garantie.
Ik verwijs u graag naar de antwoorden op de vragen 11 en 12.
22. De leden van de SP-fractie vragen waarom hij niet simpelweg
kabinetsbeleid maakt en aan de Kamer voorlegt dat de Staat
te allen tijde garant zal staan voor DNB.
Voor de overwegingen van het kabinet ten aanzien van garanties verwijs
ik u naar het antwoord op vraag 11.

7

Kamerstuk 32 013, nr. 124
Kamerstuk 32 013, nr. 140
9
Kamerstuk 32 013, nr. 165
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 165, nr. 303

7