Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 110

Justitieel Verslavingsbeleid

Nr. 10

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2009
1. Inleiding
Op 1 oktober 2004 is de maatregel Inrichting Stelselmatige Daders (ISD) in
werking getreden. Deze maatregel maakt het mogelijk zeer actieve meerderjarige veelplegers voor maximaal twee jaar te plaatsen in een inrichting. De maatregel heeft een dubbele doelstelling. Enerzijds vergroot het
de maatschappelijke veiligheid doordat notoire criminelen langere tijd
hun criminele activiteiten niet kunnen uitvoeren. Anderzijds biedt de
maatregel de gelegenheid een intensief, op recidivebeperking gericht,
programma met de veelpleger te doorlopen.
Bij brief van 4 juni 20081 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de verbetermaatregelen die binnen de ISD-maatregel worden doorgevoerd.
Tevens kondigde ik aan dat er een procesevaluatie van de ISD-maatregel
zou worden uitgevoerd, met als doel vast te stellen in hoeverre de
ISD-maatregel is geïmplementeerd zoals is beoogd bij de formulering van
de maatregel. Deze procesevaluatie bied ik u hierbij aan.2
Alvorens de uitkomsten van het evaluatieonderzoek op hoofdlijnen toe te
lichten, informeer ik u over de voortgang die is geboekt bij het uitvoeren
van de verbetermaatregelen die ik u bij de brief van 4 juni 2008 heb
gemeld. Deze maatregelen worden gefinancierd met de middelen die
vrijkomen als gevolg van de huidige onderbenutting van de intramurale
ISD-capaciteit.
2. Stand van zaken reeds aangekondigde verbetermaatregelen
ISD

Verbeterde diagnostiek

Kamerstukken II, 2007/08, 31 110, nr. 4.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Met het oog op een verbeterde diagnosestelling en doorgeleiding naar de
zorginstellingen heb ik besloten dat, voorafgaand aan de strafvordering
door het Openbaar Ministerie, het Nederlands Instituut voor Forensische
Psychiatrie en Psychologie (NIFP) standaard een trajectconsult gaat
uitvoeren. Een groot deel van de ISD-populatie kenmerkt zich immers

KST129741
0809tkkst31110-10
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 110, nr. 10

1
2

1

door een meervoudige complexe problematiek. Uit recent onderzoek naar
de hulpvragen van ISD’ers1 bleek dat alle ISD’ers verslaafd en polydruggebruiker zijn, 55% bovendien psychische problemen heeft en circa 15%
over beperkte verstandelijke vermogens beschikt.
Het trajectconsult heeft tot doel de aanwezigheid van psychiatrische stoornissen en/of detentieongeschiktheid vast te stellen. Mede op basis hiervan
wordt bekeken of verdere verdiepingsdiagnostiek noodzakelijk is en in
hoeverre er een adequaat zorg- en/of interventieaanbod beschikbaar is
voor de betrokken ISD’er. Momenteel zijn de proefprojecten, betreffende
het standaard laten uitvoeren van een trajectconsult door het NIFP, in
voorbereiding.
Daarnaast zijn met het NIFP afspraken gemaakt over een uitbreiding van
de capaciteit voor behandeldiagnostiek en zorg tijdens de intramurale fase
van de ISD-maatregel.

Toerusten van het personeel
In september 2008 is een opleidingstraject gestart voor het executieve
personeel (penitentiaire inrichtingswerkers) in de ISD-inrichtingen. Die
opleiding richt zich met name op herkenning van de problematiek en een
meer motiverende bejegening. De opleiding zal eind 2009 zijn afgerond.
Daarnaast wordt momenteel onderzocht of de inzet van Zorg en Behandel
inrichtingswerkers (ZBIW’ers) in de ISD-inrichting kan bijdragen aan het
gewenste, meer motiverende, detentieklimaat.

Verlenging dagprogramma
Op drie dagen in de week wordt het dagprogramma verlengd om meer
ruimte te bieden voor persoonlijk mentoraat ten behoeve van de groep
ISD’ers die gedurende het dagprogramma deelneemt aan een traject. Dit
verlengde dagprogramma wordt naar verwachting nog dit jaar in elke
ISD-inrichting ingevoerd.

Doorstroom naar zorginstellingen
De zorgaanbieders registreren inmiddels welk type klinische zorg onder
welke strafrechtelijke titel en met welke doorlooptijd geboden wordt. Op
grond van deze gegevens is het mogelijk meer gerichte zorg voor de
ISD-populatie in te kopen. Dit laat onverlet dat bij de doorstroom naar de
zorgvoorzieningen nog niet alle problemen zijn opgelost (zie verder onder
punt 3 van deze brief).

Halfopen fase
Een geleidelijke overgang van de intra- naar de extramurale fase is essentieel om de kans op terugval te verminderen. De halfopen fase maakt het
mogelijk dat een ISD’er op een ISD-afdeling verblijft, maar buiten de
instelling een zorgtraject doorloopt. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om
een (dag)behandeling bij de verslavingszorg en/of een psychiatrische
instelling. Door een tussenfase in te bouwen kan de ISD’er stapsgewijze
werken aan het omgaan met meer vrijheden en verantwoordelijkheden.
De halfopen fase zal medio 2009 bij alle ISD-inrichtingen zijn ingevoerd.
3. Resultaten procesevaluatie

1

Problematiek en hulpvragen van stelselmatige daders, Verwey-Jonker Instituut,
januari 2009.

In het kader van het onderzoek zijn in vier arrondissementen ondermeer
dossierstudies verricht, zijn tot de ISD-veroordeelden bevraagd en bij de
uitvoering van de ISD betrokken ketenpartners, inclusief gemeentelijke
vertegenwoordigers, geïnterviewd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 110, nr. 10

2

De uitkomsten van de procesevaluatie bevestigen op hoofdlijnen de
conclusies die ik uw Kamer in de eerder vermelde brief van 4 juni 2008
heb gemeld. De onderzoekers geven aan dat er de afgelopen jaren grote
vorderingen zijn gemaakt in de uitvoering van de ISD-maatregel. Zij
constateren ondermeer dat de ketenbrede (lokale) overlegvormen daarin
een belangrijke rol spelen. Mede door dit ketenbrede overleg, dat steeds
meer plaatsvindt in de lokale of regionale Veiligheidshuizen, wordt de
beoogde doelgroep beter bereikt. Het doet het mij deugd dat uit deze
procesevaluatie naar voren komt dat gemeenten in grotere mate de
verantwoordelijkheid nemen voor de nazorg aan veelplegers.
Uit de procesevaluatie komt een aantal kritiekpunten naar voren, dat hieronder wordt toegelicht. Achtereenvolgens ga ik in op de toeleidingsfase,
het verblijfsplan, het zorgaanbod en het reclasseringstoezicht.

Toeleidingsfase
Uit de procesevaluatie blijkt dat de dossierinformatie in de toeleidingsfase
soms te wensen overlaat, bijvoorbeeld doordat afgenomen RISc’s niet in
het dossier konden worden teruggevonden. Daarnaast lukt het de reclassering niet altijd tijdig met een advies en een preplan te komen. Tevens
geven de onderzoekers aan dat in kringen van de reclassering en het
Openbaar Ministerie twijfel bestaat over de bruikbaarheid van het RIScinstrument voor deze specifieke groep, te weten de ISD’ers met een
complexe problematiek.
In het kader van het Project «Herijking Advies» wordt gewerkt aan een
standaardisering van de adviespraktijk door de reclassering. Onderdeel
van het project is het meer gericht en sneller adviseren, conform de
wensen van de opdrachtgevers. Implementatie is voorzien in de tweede
helft van 2009.
De RISc geeft geen inzicht in de zorgbehoefte. Daarom zal, zoals ik eerder
in deze brief aangaf, specifiek voor ISD’ers het reclasseringsadvies standaard worden uitgebreid met een trajectconsult door een gedragsdeskundige van het NIFP.

Het verblijfsplan
De onderzoekers concluderen dat ISD’ers na instroom wel de tijd krijgen
om te stabiliseren, maar vaak niet op een ISD-afdeling en dat een verblijfsplan meestal niet binnen de wettelijke termijn van vier weken gereed is.
De onderzoekers geven aan dat de onderzochte ISD-inrichtingen de
termijn te kort vinden en dat zij opteren voor een «groeimodel».
Het concentreren van ISD’ers op één afdeling is vanaf 1 januari 2009 de
regel.
In mijn brief van 4 juni 2008 heb ik aangegeven dat ik de termijn voor het
opstellen van een deugdelijk verblijfsplan zou bepalen aan de hand van
deze procesevaluatie. Ik ben van mening dat het opstellen van een
adequaat verblijfsplan van cruciaal belang is voor de uitvoering van de
ISD-maatregel. De wettelijke termijn van vier weken voor het opstellen
van een concreet en op maat gesneden verblijfsplan blijkt niet haalbaar zo
toont dit onderzoek aan. De meeste ISD’ers moeten eerst gemotiveerd
worden mee te werken aan het stellen van een diagnose. Tevens blijkt
deze periode te kort om alle informatie van ketenpartners te verzamelen.
Ik neem de suggestie van de onderzoekers over om het verblijfsplan
voortaan gefaseerd op te stellen. In de eerste vier weken wordt het plan
op hoofdlijnen vastgelegd. Waar nodig kan het verblijfsplan na uitvoering
van nadere diagnostiek verder worden ingevuld. Vervolgens kan het
periodiek worden geactualiseerd. Deze werkwijze doet naar mijn mening
het meest recht aan de persoonsgerichte aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 110, nr. 10

3

Het zorgaanbod
De onderzoekers stellen dat de doelstelling niet gehaald is om adequate
extramurale zorg te bieden aan ISD’ers die vanwege hun (ernstige) verslaving, psychiatrische stoornis en/of verstandelijke beperking niet geschikt
zijn voor begeleiding en gedragsinterventies binnen een penitentiaire
inrichting. Lange wachtlijsten beletten een tijdige doorstroming naar de
extramurale zorgvoorzieningen. Daarnaast wordt door de onderzoekers
gesteld dat de aangeboden gedragsinterventies niet voldoende passend
zijn voor de doelgroep.
Het is van essentieel belang dat kwetsbare justitiabelen in de extramurale
fase worden toegeleid naar het juiste type zorgvoorziening. Met name de
meer vraaggerichte zorginkoop leidt ertoe dat de komende jaren voor
deze groep de capaciteit bij zorginstellingen wordt aangepast en waar
nodig wordt uitgebreid.
In het kader van de inkoop van forensische zorg is in 2009 is het aantal
contractpartijen uitgebreid tot 80. Daaronder zijn ook instellingen die een
zorgaanbod doen voor de doelgroep binnen de ISD met een meervoudige
problematiek. Het gaat daarbij onder andere om beschermde woonvoorzieningen (RIBW’s), Forensische Verslavingsklinieken en klinieken
voor mensen met een verstandelijke beperking.
Voor een deel van de ISD-populatie is een gedragsinterventie te hoog
gegrepen: zij zijn vaak meer gebaat bij een (ambulante) structuur
biedende begeleiding. Ik houd daar rekening mee bij de inkoop van ambulante forensische zorg.

Reclasseringstoezicht
De onderzoekers geven aan dat de coördinerende rol van de reclassering
gedurende de extramurale fase nog onduidelijk wordt ingevuld en dat het
reclasseringstoezicht, zeker in de beginfase van het extramurale traject,
intensiever moeten zijn.
Het reclasseringstoezicht op de bijzondere voorwaarden (ondermeer in de
extramurale fase van de ISD) kent een aantal uitvoeringsvarianten met
een verschillende intensiteit. De vormgeving van het toezicht wordt op die
manier afgestemd op het risico van overtreding van de voorwaarden en
de ernst van het delict. Justitiabelen waarvoor een strikte controle noodzakelijk is, worden vanaf eind 2009 intensiever gevolgd, zodat signalen
van terugval en dreigende recidive tijdig worden gesignaleerd en er
zonodig kan worden ingegrepen. De modernisering van het reclasseringstoezicht bevindt zich op dit moment in de testfase. Op basis hiervan wordt
het reclasseringstoezicht verder ontwikkeld waarbij de aanbevelingen van
deze procesevaluatie worden betrokken.

Aanpassing beleidskader ISD
Het huidige beleidskader ISD, dat is opgesteld in het kader van de invoering van de ISD-maatregel, wordt vóór 1 mei 2009 aangepast op basis van
de in de brief van 4 juni 2008 aangekondigde verbetermaatregelen en de
uitkomsten van de procesevaluatie ISD.
Tot slot
De ISD-maatregel heeft, zoals ik aan het begin van deze brief aangaf, een
tweeledige doelstelling: directe vergroting van de maatschappelijke veiligheid en terugdringing van de recidive. Deze procesevaluatie laat enerzijds
zien dat er goede vorderingen zijn gemaakt in de uitvoering van de maat-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 110, nr. 10

4

regel en biedt anderzijds voldoende aanknopingspunten om de uitvoering
van de ISD-maatregel verder te verbeteren.
De staatssecretaris van Justitie,
N. Albayrak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 110, nr. 10

5