2021D01148

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen
voor te leggen aan het lid Von Martels over zijn initiatiefnota «Weidse blik
op de weidevogels» (Kamerstuk 35 616, nr. 2).
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

nds-tk-2021D01148

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUniefractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie

2
2

8
10
12

Antwoord / Reactie van de initiatiefnemer

13

6
7

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
onderhavige initiatiefnota «Weidse blik op weidevogels». Deze leden
juichen het toe dat gebruik wordt gemaakt van het recht op initiatief. Zij
zijn het eens met de initiatiefnemer dat Nederland een speciale verantwoordelijkheid heeft betreffende de bescherming van de weidevogels. Zij
maken zich ook zorgen om de snelle achteruitgang van onze weidevogelpopulatie en hebben nog enkele vragen over de initiatiefnota.
Aanleiding
De leden van de D66-fractie lezen dat de initiatiefnemer de drie grootste
factoren identificeert die bijdragen aan de forse vermindering van de
weidevogelpopulatie. Een daarvan is de ontwikkeling van de landbouw
waardoor het (grasland)beheer fors is veranderd. De initiatiefnota richt
zich daarna alleen op boeren die geïnteresseerd zijn in het concept om
(een deel van) het landschap weidevogelvriendelijk in te richten, maar niet
over de juiste middelen beschikken om dit in de praktijk na te streven. Kan
de initiatiefnemer duidelijk maken wat de rol is van de gehele landbouw
op de weidevogelpopulatie en welke aspecten specifiek een grote impact
hebben, uitgesplitst naar deelsector? Wat is de reden dat is gekozen voor
de denkrichting dat alleen landbouwers welwillend staan tegenover
weidevogelbeheer en welke rol ziet de initiatiefnemer voor de rest van de
landbouwsector? Is de initiatiefnemer het met deze leden eens dat de
gehele landbouwsector zijn beste beentje voor moet zetten om de
weidevogels te helpen?
De leden van de D66-fractie zijn het eens met de initiatiefnemer dat het
cruciaal is om boeren tegemoet te komen wanneer zij kennis willen
opdoen over goed weidevogelbeheer. Hoe kijkt de initiatiefnemer naar
onafhankelijke advisering op het boerenerf omtrent deze onderwerpen?
Deze leden zijn het er tevens mee eens dat boeren een eerlijke prijs
moeten verdienen voor de inspanningen die worden geleverd. Naast
financiële compensatie in de vorm van subsidiëring zijn nog meer
mogelijkheden om de financiële compensatie te verhogen, zoals een
eerlijke prijs voor hun product. Hoe passen true pricing en een vleesheffing hierbij?
Is de initiatiefnemer het met de leden van de D66-fractie eens dat het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) een belangrijke pijler kan
vormen in de hervormingen die de initiatiefnemer voor zich ziet? Is de
initiatiefnemer het er tevens mee eens dat hectarepremies beter besteed

2

kunnen worden aan dit soort weidevogelbeheerinitiatieven dan als een
prijs op het aantal hectare land wat een boer bezit?
Predatie
Welke predatoren vormen een grote bedreiging voor de weidevogels en
specifiek voor de weidevogels op de Rode Lijst? Wat is de reden dat de
populatie van deze predatoren stijgt?
Rode Lijst-status
Is de initiatiefnemer het met de leden van de D66-fractie eens dat de
genoemde weidevogels op de Rode Lijst niet bejaagbaar moeten zijn?
Welke rol speelt de Rode Lijst in het jachtbeleid van Nederland? Moet het
volgens de initiatiefnemer mogelijk zijn om op diersoorten te jagen die op
de Rode Lijst staan van bedreigde diersoorten? Welke Nederlandse
diersoorten staan op de Rode Lijst? Hoeveel dieren van deze soorten zijn
nog aanwezig in Nederland uitgesplitst naar diersoort? Welke diersoorten
hiervan zijn bejaagbaar in Nederland? Hoe kijkt de initiatiefnemer
hiernaar?
De leden van de D66-fractie lezen dat het natuurbeleid per provincie sterk
uiteen kan lopen, wat de effectiviteit niet altijd ten goede komt. Hoe kijkt
de initiatiefnemer naar de decentralisatie van het natuurbeleid en de
uitwerking hiervan?
Voorstellen
1. Bestaande weidevogelgebieden optimaliseren en geschikt leefgebied
creëren
De leden van de D66-fractie zijn het eens met de initiatiefnemer dat
bestaande weidevogelgebieden geoptimaliseerd mogen worden. Kan de
initiatiefnemer reflecteren op de rol van de intensieve landbouw van de
afgelopen 50 jaar op weidevogels, aangezien gesteld wordt dat extensief
landgebruik weidevogels ten goede komt? Structureel minder bemesten is
volgens de initiatiefnemer nodig om kruidenrijk grasland terug te
brengen. Hoe wordt gekeken naar het mestoverschot en de derogatie?
Wat is de rol van derogatie in het bemesten van grasland en het effect op
weidevogels? Welke gebieden moeten als eerste worden vernat om een
zo groot mogelijk positief effect te creëren voor de weidevogels?
2. Het stimuleren en bieden van ondersteuning aan boeren voor de
inrichting van een weidevogelvriendelijk boerenlandschap dat passend is
binnen de bedrijfsvoering
De leden van de D66-fractie lezen dat de initiatiefnemer van mening is dat
wij niet van boeren mogen verwachten dat zij zomaar delen van hun
grond beschikbaar stellen voor weidevogelbeheer, zeker niet wanneer
daar binnen de bedrijfsvoering geen ruimte voor is. Is de afname van het
aantal weidevogels nog niet zó problematisch volgens de initiatiefnemer
dat de Nederlandse gemeenschap dit inmiddels wel zou mogen
verwachten van boeren die het grootste gedeelte van het landschap van
Nederland in eigen beheer hebben, aangezien door allen wordt genoten
van de biodiversiteit en ecologisch gezien weidevogels ook een belangrijke schakel vormen in het hele systeem? In de zin daarna staat juist
aangegeven dat een van de uitgangspunten om de vermindering van de
weidevogelpopulatie tegen te gaan is dat de bedrijfsvoering in ieder geval
ruimte moet bieden aan de natuur. Wat wordt verstaan onder «moet
ruimte bieden aan de natuur»? Om hoeveel natuur gaat het hier?

3

Hoe past drijfmest in een weidevogelbestendig mestbeleid? De leden van
de D66-fractie zijn blij te lezen dat de initiatiefnemer het streven van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voor een weidevogelbestendig mestbeleid ondersteunt. De nadruk is hierop komen te
liggen dankzij een breed gedragen motie van het lid De Groot c.s.
(Kamerstuk 26 407, nr. 121). Is de initiatiefnemer van mening dat
voldoende in werking is gezet om deze motie tot uitvoering te brengen?
Hoe past kringlooplandbouw binnen de genoemde voorstellen in deze
initiatiefnota, aangezien de motie onderstreept dat een gezonde bodem
een belangrijk onderdeel vormt in de transitie naar kringlooplandbouw?
Zijn de genoemde maatregelen goed te implementeren door boeren?
Denkt de initiatiefnemer dat boeren die over willen stappen op een
duurzame manier van produceren de voorstellen willen omarmen?1 Heeft
de initiatiefnemer ook ondernemers gesproken over deze methodes?
De leden van de D66-fractie lezen dat de initiatiefnemer van mening is dat
er mogelijkheden zouden moeten zijn om op langere termijn te investeren
in weidevogelbeheer, zoals het creëren van langere beheercontracten. Is
de initiatiefnemer tevens van mening dat de Minister daarom de rol van
marktmeester op zich dient te nemen? Wat is de rol van de overheid in het
voorliggende punt? Hoeveel hectare grondafwaardering ziet de initiatiefnemer als nodig om de weidevogels te beschermen? Met wie zou het als
voorbeeld genoemde dertigjarige contract afgesloten moeten worden en
op welke manier kunnen zulke contracten gestimuleerd worden? Is de
initiatiefnemer van mening dat dit punt meegenomen dient te worden in
de stikstofproblematiek en dat het noodzakelijk is dat het aantal veehouderijdieren verder afneemt?
Een van de voorstellen is ook dat grondeigenaren samenwerken om zo
groot mogelijk aaneengesloten weidevogelvriendelijke gebieden te
vormen. Welke positieve effecten zouden aaneengesloten natuurgebieden
kunnen hebben op het weidevogelbeleid? Kan de initiatiefnemer
reflecteren op de rol van zijn eigen fractie in het niet aaneensluiten van
natuurgebieden en het effect op de biodiversiteit en tevens weidevogels
in Nederland en Europa? De leden van de D66-fractie zijn wel van mening
dat het aaneensluiten van weidevogelvriendelijke gebieden een goed
voorstel is. Hoe past de Wageningen Universiteit visie «Een natuurlijkere
toekomst voor Nederland in 2120» binnen de voorgestelde visie?2 Hoe
past de initiatiefnota bij het eindadvies van het Adviescollege Stikstofproblematiek? Kan de initiatiefnemer dit per redeneerlijn van het adviescollege uitspitsen (punt 1 t/m 8) en per samenhangende oplossingsrichting (de 5 M’s)? Welke rol kan een «Agrarische kaart van Nederland»
hebben in het weidevogelbeleid?
Wat wordt verstaan onder natuurinclusieve landbouw? Wat is de rol van
kringlooplandbouw in het voorliggende voorstel? Wat verstaat de
initiatiefnemer onder slecht onderhoud door Staatsbosbeheer en kunnen
hiervan voorbeelden gegeven worden? Welke oplossingen zijn geboden
door Staatsbosbeheer waar de initiatiefnemer het niet mee eens is? Wat
was de reden dat Staatsbosbeheer heeft gekozen om struiken en bomen
te plaatsen in de Rohelsterpolder? Welke balans ziet de initiatiefnemer
graag in het natuurbeleid als het gaat om weidevogels en andere soorten
van biodiversiteit? Welke rol ziet hij in het bepalen van het natuurbeleid
voor de Kamer? De leden van de D66-fractie lezen dat de initiatiefnemer
het goed zou vinden wanneer naast een goede samenwerking van de
collectieven met terreinbeherende organisaties ook de samenwerking
1

https://www.duurzaam-ondernemen.nl/bijna-helft-boeren-wil-manier-van-producerenaanpassen-om-te-verduurzamen/.
2
https://www.wur.nl/nl/Dossiers/dossier/Nederland-in-2120.htm.

4

gezocht wordt met de waterschappen. Welke andere samenwerkingen zijn
volgens de initiatiefnemer nodig?
3. Meer focus op predatorenbeheer om predatiedruk af te nemen
Wat is de reden dat in Noordwest-Overijssel predatoren groot succes
hebben? Wat is het effect van de landbouw op het aantal predatoren?
Welke predatoren zijn voornamelijk succesvol in Noordwest-Overijsel?
Hoeveel vossen zijn in 2017, 2018, 2019 en 2020 gedood door de jacht in
Drenthe? Wat is de reden dat Drenthe veel vossen heeft? Welke andere
mogelijkheden van goed predatorbeheer, afgezien van jagen, ziet de
initiatiefnemer? Wat is de reden dat de vos en steenmarter zulke succesvolle predatoren zijn in Nederland? Wat is de reden dat deze diersoorten
in te groten getale voor de vogelstand aanwezig zijn? Worden deze
onderliggende problemen opgelost met het verruimen van de jacht?
Hoeveel vossen en steenmarters worden per jaar afgeschoten? Hoe kijkt
de initiatiefnemer naar voorbeelden van andere predatoren en diersoorten
waarbij de jacht in het verleden heeft gezorgd voor het bijna verdwijnen
van die diersoorten en waarbij goed natuurbeheer ervoor heeft gezorgd
dat deze zich nu weer weten te handhaven in de Nederlandse natuur? Ziet
de initiatiefnemer ook risico’s aan het toevoegen van de steenmarter aan
de nationale vrijstellingslijst? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan dit worden
toegelicht?
De leden van de D66-fractie hebben verder vernomen dat uit recent
onderzoek blijkt dat afschot van bijvoorbeeld vossen een beperkt effect
heeft op het beschermen van weidevogels en hun legsel.3 Alternatieven
zoals afrastering van gebieden heeft een groter effect. Wat is de reden dat
de initiatiefnemer toch zo de nadruk legt op het bejagen van predatoren in
plaats van het beschermen van het legsel tegen predatoren door middel
van diervriendelijkere methoden? Verder is ook bekend dat wanneer de
ene predator wordt ingedamd door bijvoorbeeld de jacht, dit ruimte biedt
aan andere predatoren zoals de rat en hermelijn. Kan de initiatiefnemer
hierop reflecteren? Daarnaast is ook in Nederland aangetoond dat het
wegvangen en doden van predatoren niet leidt tot een hoger broedsucces.4 Wat is dan de reden dat het voorstel toch vraagt om een
verruiming van de jacht? Welke effecten denkt de initiatiefnemer met het
verruimen van de jacht te bewerkstelligen die niet met andere methoden
kunnen worden bereikt?
Is de initiatiefnemer het met de leden van de D66-fractie eens dat de jacht
een rol kan spelen in het beschermen van weidevogels, maar dat de
nadruk dient te liggen op alternatieve beschermingsmethoden? Is de
initiatiefnemer het met deze leden eens dat het versterken van het
ecologisch systeem, en daarbij dus de natuur, belangrijker is om de
weidevogel te beschermen dan het verruimen van de jacht? Zo nee,
waarom niet en welke redenen kunnen worden gegeven om aan te tonen
dat het verruimen van de jacht dusdanig noodzakelijk is om de weidevogel te beschermen die niet met andere methoden opgevangen kunnen
worden? Zo ja, waarom wordt het voorstel om de jacht te verruimen dan
toch gedaan?
Wat is de reden dat de fractie van de initiatiefnemer tegen het voorstel
heeft gestemd voor het introduceren van een chipplicht voor katten terwijl
de initiatiefnemer tevens concludeert dat (zwerf)katten een grote
bedreiging vormen voor weidevogels? Hoe kijkt de initiatiefnemer naar
het afschieten van katten?
3
4

https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=26778.
https://www.waldnet.nl/wn/nieuws/66403/Steenmarters_(90)_gedood_voor_weidevogels.html.

5

Zoönose
De leden van de D66-fractie hebben ten slotte nog enkele vragen met
betrekking tot de vogelgriep. Deze leden missen dit onderwerp in de
initiatiefnota, ondanks het feit dat de vogelgriep ook een aandeel heeft in
het verminderen van de populatie weidevogels in Nederland. Zo zijn
afgelopen maanden tienduizenden wilde vogels in Nederland ziek
geworden en overleden naar aanleiding van het virus. Ziet de initiatiefnemer de vogelgriep ook als bedreiging voor soorten als de kieviet, grutto
en scholekster? Op welke wijze denkt de initiatiefnemer dat de kans op
verspreiding van vogelgriep in de toekomst kan worden voorkomen?
Welke stappen moeten volgens de initiatiefnemer worden gezet om te
voorkomen dat de vogelgriep op grote schaal wordt verspreid in
Nederland? Heeft de initiatiefnemer kennisgenomen van het actieplan van
deze leden met als doel de kans op zoönose in de toekomst te beperken?
Zo ja, is de initiatiefnemer het met hen eens dat we in Nederland veel
minder pluimvee moeten houden zodat de kans op hoogpathogene
vogelgriep zo veel als mogelijk wordt voorkomen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen van de initiatiefnota «Weidse blik op de weidevogels». Deze leden
zijn zich er van bewust dat het schrijven van een initiatiefnota veel tijd
kost en danken de initiatiefnemer en zijn medewerkers voor dit initiatief
om de weidevogelproblematiek nogmaals op de agenda te zetten. Zij
vinden de bescherming van weidevogels net als de initiatiefnemer erg
belangrijk en hebben daar in 2016 ook al met een initiatiefnota aandacht
voor gevraagd. Het gaat slecht met de weidevogels in Nederland en zij
zijn het dan ook met de initiatiefnemer eens dat er actie moet worden
ondernomen. Zij gaan graag op enkele onderdelen van de initiatiefnota
nader in.
Als eerste willen de leden van de GroenLinks-fractie ingaan op het
onderwerp predatiebeheer. De initiatiefnemer doet een aantal concrete
voorstellen die op landelijk niveau ingrijpen. Zo stelt de initiatiefnemer
voor om de steenmarter op de landelijke vrijstellingslijst te plaatsen en de
landelijke vrijstelling van de vos uit te breiden naar de gehele dag en
nacht. Weidevogelexperts geven daarentegen aan dat predatiebeheer juist
op gebiedsniveau beter vorm moet krijgen. Waarom heeft de initiatiefnemer gekozen voor voorstellen die op landelijk niveau ingrijpen? Deze
leden zijn van mening dat het voor weidevogelbescherming belangrijk is
om op gebiedsniveau te bekijken welke predatoren er aanwezig zijn, met
hoeveel zij zijn en wat hun rol is in de predatie van weidevogels. Op deze
manier kan predatiebeheer per gebied zo goed mogelijk worden vormgegeven. Kan de initiatiefnemer toelichten of hij het hiermee eens is? Ziet de
initiatiefnemer het belang van predatiebeheer op gebiedsniveau in?
Waarom worden er in de initiatiefnota geen voorstellen gedaan om dit
inzicht op gebiedsniveau aan te pakken? Ziet de initiatiefnemer mogelijkheden hiertoe? Hoe kijkt de initiatiefnemer aan tegen het percentage
geaccepteerde predatiedruk in een gebied in relatie tot weidevogelbescherming? Kan de initiatiefnemer toelichten of hij het een goed idee
vindt om op gebiedsniveau vast te stellen wat de geaccepteerde predatiedruk is en naar welk natuurlijk evenwicht er wordt gestreefd?
Predatie speelt een rol in de weidevogelproblematiek, maar de leden van
de GroenLinks-fractie zijn van mening dat jacht een laatste middel is dat
daarbij moet worden ingezet. Beheerjacht mag volgens deze leden
uitsluitend bij ernstige bedreiging van de volksgezondheid, veiligheid of
biodiversiteit en als elk ander diervriendelijk alternatief niet werkt.

6

Immers, ook predatoren horen thuis in de natuur. Kan de initiatiefnemer
toelichten op basis van welke wetenschappelijke inzichten het noodzakelijk wordt geacht voor het slagen van weidevogelbescherming om
landelijk de afschotmogelijkheden van de vos en steenmarter te
verruimen? Waarom zijn de huidige beheermogelijkheden en uitzonderingen op de Wet natuurbescherming niet afdoende? Kan de initiatiefnemer uitsluiten dat de voorgestelde maatregelen meer ruimte bieden
voor afschot van vossen en steenmarters dan voor de bescherming van
weidevogels noodzakelijk is? Kan de initiatiefnemer toelichten of hij een
mogelijkheid ziet in het verjagen in plaats van bejagen van de predatoren
van weidevogels? Is de initiatiefnemer bekend met het Aanvalsplan
Grutto?5 Kan de initiatiefnemer toelichten in hoeverre dit plan
overeenkomt met zijn voorstellen en in hoeverre de initiatiefnemer dit
plan omarmt?
Verder willen de leden van de GroenLinks-fractie ingaan op de paragraaf
over het stimuleren en ondersteunen van boeren. Deze leden vinden het
heel goed dat er ook aandacht is voor het verdienmodel van de boer en de
extra moeite die boeren doen voor de bescherming van weidevogels. De
initiatiefnemer gaat hierbij echter vooral uit van de bestaande bedrijfsvoering, terwijl in de toekomstige bedrijfsvoering boeren ook buiten het
Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) grote stappen kunnen
zetten in hun bedrijfsvoering, namelijk met betrekking tot biodiversiteitsbehoud en -ontwikkeling. Is de initiatiefnemer het met deze leden eens dat
hierbij juist ook naar de toekomstige bedrijfsvoering moet worden
gekeken? Welke mogelijkheden ziet de initiatiefnemer hier voor? Is de
initiatiefnemer het ermee eens dat weidevogelbeheer toegepast moet
worden door gemotiveerde boeren in een daarvoor geschikte omgeving
voor weidevogels? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke manier kan dit
worden vormgegeven? Is de initiatiefnemer het ermee eens dat hiervoor
gebiedsspecifieke inventarisatie van het probleem noodzakelijk is? Door
ruilverkaveling krijgen boeren die aan weidevogelbeheer willen doen
maar niet over geschikte grond bezitten, de mogelijkheid om hun land
met andere boeren te ruilen voor land dat wél geschikt is voor weidevogelbeheer. Volgens deze leden zou dit dus kunnen helpen bij het weidevogelprobleem. Hoe kijkt de initiatiefnemer aan tegen het toepassen van
ruilverkaveling voor weidevogelbeheer?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
Inleiding
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota
van het lid Von Martels getiteld «Weidse blik op de weidevogels». Deze
leden hebben de initiatiefnota met interesse gelezen en hebben nog
enkele vragen en opmerkingen aangaande het stuk. Allereerst wensen zij
de initiatiefnemer te complimenteren met de gepleegde inspanning ter
bevordering van (het beheer) van de weidevogelstand. Zij delen het
enthousiasme voor dit onderwerp, ook al verschillen zij op dit terrein
dikwijls van mening met de initiatiefnemer als het gaat om de te kiezen
route.
De leden van de SP-fractie onderschrijven de urgentie die de initiatiefnemer signaleert aangaande de weidevogelstand. Er is wat dit betreft
sprake van een structurele achteruitgang en het valt te prijzen dat de
initiatiefnemer hiervoor oplossingen aandraagt. Terecht merkt de
initiatiefnemer op dat er steeds minder ruimte is voor de ontwikkeling van
de weidevogels. Deze zorgwekkende trend dient snel te worden gekeerd.
5

https://www.vogelbescherming.nl/docs/25f57adf-8401-47ab-91f7-8e7d239dcc2f.pdf.

7

Deze leden zijn blij om te constateren dat de initiatiefnemer de rol van de
landbouwintensiveringen benoemt als belemmerende factor voor de
ontwikkeling van de weidevogelstand. Vanuit de landbouw zijn er vele
initiatieven ontplooid om agrarisch land vogelvriendelijker en natuurinclusiever in te richten en deze verdienen ook wat deze leden betreft alle
steun.
Aanleiding
De initiatiefnemer constateert dat intensiever grondgebruik en de
verlaagde grondwaterstand debet zijn aan de grote verandering die op het
boerenland heeft plaatsgevonden. De leden van de SP-fractie onderschrijven die stelling van harte en delen de mening dat boeren gesteund
moeten worden bij hun inspanningen om de natuurlijke omgeving te
verrijken. Hier hoort wat hen betreft ook financiële compensatie bij. Een
hoger budget voor ANLb zou dan ook terecht zijn. Zij vragen de initiatiefnemer waar dit budget volgens hem vandaan dient te komen en zijn
tevens benieuwd in hoeverre hiervoor overheveling van GLB-budgetten
wordt beoogd. Voorts zijn zij benieuwd of de initiatiefnemer bereid is om
op grote schaal te gaan werken aan het verhogen van de grondwaterstand, ook buiten weidevogelkerngebieden.
Voorstellen
De leden van de SP-fractie constateren dat de initiatiefnemer veel
belangstelling toont voor de rol die predatie vervult. Hiermee bagatelliseert de initiatiefnemer volgens deze leden de impact van intensief
(agrarisch) grondgebruik en de inzet van landbouwgif als voorname
oorzaken van de dramatische ontwikkeling van de vogelstand. Wat hen
betreft mag predatiedruk geen reden zijn om bestaande regels met
betrekking tot jacht op beschermde predatoren te verruimen, integendeel
zelfs. Hoe kijkt de initiatiefnemer hiertegen aan en zijn er buiten de
genoemde vos en steenmarter nog meer diersoorten waarvoor de
initiatiefnemer vrijstellingen tot jacht of verruiming daarvan wenselijk
acht? Dienen verwilderde katten bijvoorbeeld ook te worden toegevoegd
aan de vrijstellingslijst volgens de initiatiefnemer?
De leden van de SP-fractie lezen dat de initiatiefnemer voorstelt om extra
budget vrij te maken voor het ANLb om het aantal uitgevoerde beheermaatregelen op te hogen. Tevens schrijft de initiatiefnemer dat hiervoor
een minimale toename van 13 miljoen euro benodigd is. Deze leden
vragen welke dekking de initiatiefnemer voor deze middelen in gedachten
heeft en of er volgens de initiatiefnemer tevens een maximum aan het
voorgestelde budget dient te worden gekoppeld.
Los van de oplossingen die de initiatienemer voorstelt ten aanzien van
predatie zien de leden van de SP-fractie veel wenselijke en sympathieke
voorstellen ter bevordering van de weidevogelstand terug in de initiatiefnota. Deze leden kijken ernaar uit om hier verder over van gedachten
te wisselen bij een opvolgend notaoverleg.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie willen de initiatiefnemer bedanken
voor het opstellen van deze initiatiefnota. Deze leden delen de zorgen van
de initiatiefnemer over de terugloop van de weidevogels en waarderen
zijn inzet voor deze bijzondere groep vogels zeer. Zij delen de opvatting
van de initiatiefnemer dat Nederland een bijzondere verantwoordelijkheid
heeft in het beschermen van deze diersoorten. Zij hebben nog enkele
vragen over de voorstellen die gedaan worden in deze initiatiefnota.

8

De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de initiatiefnemer de
volgende voorstellen in deze initiatiefnota doet:
I. Bestaande weidevogelgebieden optimaliseren en faciliteren.
II. Het stimuleren en ondersteuning bieden aan boeren voor de inrichting
van een weidevogelvriendelijk boerenlandschap dat passend is binnen
de bedrijfsvoering.
III. Meer focus op predatorenbeheer om predatiedruk af te nemen.
Deelt de initiatiefnemer de opvatting van deze leden dat deze factoren niet
alleen samenhangen maar van elkaar afhankelijk zijn? Voldoende goede
habitats zorgen voor een weerbare populatie die predatie beter aankan, en
de boeren zijn hierin onmisbaar.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de initiatiefnemer op het
gebied van habitatkwaliteit en ondersteuning van boeren enkele
voorstellen doet. Deze leden onderschrijven de oproep tot het ondersteunen van boeren bij de inzet voor meer geschikt leefgebied. Zij zijn van
mening dat de in de initiatiefnota genoemde natuurinclusieve landbouw
een hoofdrol zal moeten spelen in het creëren van voldoende kwalitatief
goede habitats voor weidevogels. Zij willen benadrukken dat soorten
alleen floreren wanneer het volledige ecosysteem in balans is. In dat licht
hebben zij enkele vragen aan de initiatiefnemer. Hoe staat hij tegenover
het gebruik van bestrijdingsmiddelen, die grotendeels medeverantwoordelijk zijn voor de terugloop van insecten en voedsel voor weidevogels?
Welke maatregelen stelt hij in dat licht voor?
De leden van de ChristenUnie-fractie delen in dit onderwerp de oproep
van de initiatiefnemer om boeren de mogelijkheid te bieden om voor
meerdere jaren te investeren in hun grond door middel van langjarige
pachtcontracten. De afname van weidevogels is ook deels toe te schrijven
aan de afname van de totale hoeveelheid blijvend grasland en de sterke
toename van tijdelijk grasland dat minimaal een keer per vijf jaar
geploegd, opnieuw ingezaaid of doorgezaaid wordt, aangezien tijdelijk
grasland niet of veel minder geschikt is als broedgebied voor weidevogels, omdat deze overwegend bestaat uit monoculturen van Engels
raaigras. Hoe ziet de initiatiefnemer deze ontwikkeling en welke
voorstellen heeft hij om het creëren van meer blijvend, kruidenrijk
grasland te stimuleren?
Daarnaast lezen de leden van de fractie van de ChristenUnie dat de
initiatiefnemer enkele voorstellen tot predatiebeheer doet. Deze leden
lezen dat de initiatiefnemer pleit voor minder regeldruk voor jager bij
vossenjacht. Zij achten dit contraproductief, omdat vossenjacht het meest
effectief is in het voorjaar (vele malen meer dan in het najaar en de winter,
aangezien met elke vos die dan wordt gedood, de overlevingskansen van
een andere vos worden vergroot) en bestrijding geconcentreerd zou
moeten worden in voor weidevogels kansrijke gebieden. Zij delen de
zorgen over katten, maar zien de voorgestelde maatregelen als onrealistisch; katten verliezen regelmatig hun halsbandje. Zij achtten het op grote
schaal steriliseren van zwerfkatten de meest effectieve en diervriendelijke
oplossing.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen benadrukken dat de predatiedruk af zal nemen als voldoende maatregelen worden genomen op het
gebied van voedsel en habitat. Zo zullen natte graslanden minder vossen
aantrekken, omdat vossen worden aangetrokken door grote muizenpopulaties en (slecht beschermde) nesten van weidevogels leegroven als
bijvoedsel. Daarnaast kennen weidevogels veel predatoren die zelf ook
beschermde soorten zijn, zoals de in de initiatiefnota genoemde steenmarter. Het is volgens deze leden onwenselijk om bij een verstoord

9

ecosysteem een soort te redden door een andere beschermde soort nog
verder in de problemen te brengen. Een gezonde populatie kan natuurlijke
predatie aan, en dat zou volgens deze leden het einddoel moeten zijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie danken de initiatiefnemer
voor de initiatiefnota «Weidse blik op weidevogels». Deze leden zijn van
mening dat het huidige beleid met betrekking tot weidevogels en
biodiversiteit in Nederland tekortschiet en gericht is op symptoombestrijding. Zij zijn het eens met de initiatiefnemer dat Nederland een
speciale verantwoordelijkheid heeft met betrekking tot het beschermen
van weidevogels. Zij missen echter een accurate analyse van de oorzaken
van de achteruitgang van weidevogels en voorstellen om deze achteruitgang systematisch te stoppen. Zij hebben hier nog enkele vragen bij.
Oorzaken van de afname van weidevogels
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie delen de analyse van de
initiatiefnemer dat de afname van weidevogels komt door afname van
voldoende en kwalitatief goede habitats. Deze afname van habitats komt
doordat het boerenlandschap ingrijpend is veranderd door jarenlange
intensieve landbouw, intensiever grondgebruik en een verlaagde
grondwaterstand. Deze leden stellen dat de gevolgen van de intensivering
van de landbouw niet alleen merkbaar zijn voor weidevogels; ook alle
andere planten- en diersoorten zijn dramatisch afgenomen. De biodiversiteit neemt nog steeds af in het agrarische gebied. Beaamt de initiatiefnemer dat de biodiversiteit achteruit gaat in het agrarisch landschap en
dat deze afname primair veroorzaakt wordt door de intensieve landbouw?
Zo nee, waarom niet?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie missen in de voorliggende
nota enkele oorzaken van de achteruitgang van het aantal weidevogels,
zoals het gebruik van landbouwgif en de stikstofcrisis. De initiatiefnemer
stelt dat «gebrek aan voedsel een grote oorzaak van de afname van de
weidevogelpopulatie is». De initiatiefnemer stelt hierbij dat de oorzaken
hiervan ontwatering en mestinjecties zijn. Hierbij blijft echter onvermeld
dat ook het overmatig gebruik van landbouwgif in de laatste decennia de
insectenpopulatie heeft gedecimeerd. Onderzoek heeft aangetoond dat
landbouwgif een belangrijke rol speelt bij de teruggang van alle soorten
vliegende insecten.6 Beaamt de initiatiefnemer dat om het voedsel van de
weidevogels toe te laten nemen, het gebruik van landbouwgif moet
worden gereduceerd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is de initiatiefnemer het
ermee eens om dit in de nota aan te passen?
Daarnaast heeft de grote uitstoot van stikstof door met name de veehouderij tot een ernstige verschraling van de biodiversiteit geleid. Door het
falende stikstofbeleid van de overheid is de natuur en zijn habitats en
voedsel voor weidevogels er uiterst slecht aan toe. Bovendien draagt de
intensieve landbouw met gebruik van landbouwgif bij aan het veranderen
van gevarieerde kruiden- en bloemrijke graslanden naar monoculturen
zonder akkerranden waar vogels noch insecten kunnen overleven. Beaamt
de initiatiefnemer dat de stikstofcrisis tot gevolg heeft dat er minder
habitats en voedsel van goede kwaliteit voor weidevogels aanwezig zijn?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, beaamt de initiatiefnemer dat de stikstofuitstoot door de veehouderij rondom weidevogelkerngebieden drastisch
gereduceerd zou moeten worden?
6

https://www.trouw.nl/nieuws/insecten-zijn-aan-het-verdwijnen~b7c51c26/
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0185809.

10

Afname van weidevogels komt niet door predatiedruk
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat de initiatiefnemer stelt dat predatiedruk, na onvoldoende leefgebied, de grootste
factor is die bijdraagt aan de afname van weidevogelpopulaties. Deze
leden bestrijden deze stellingname. Zij benadrukken dat predatiedruk een
volstrekt natuurlijk fenomeen is, en dat deze natuurlijke predatie de
populatie weidevogels niet in gevaar brengt, zolang de weidevogels over
voldoende foerageer-, nest- en vluchtmogelijkheden beschikken.
De initiatiefnemer stelt voor om de predatiedruk vooral te verlagen door
het actief bejagen van predatoren, zoals de vos en de steenmarter en stelt
hierbij dat actief predatorenbeheer onderdeel is van het Aanvalsplan
Grutto. De initiatiefnemer laat daarbij echter één essentieel onderdeel
onbenoemd, namelijk dat in het Aanvalsplan afschot van predatoren
(actief predatorenbeheer) slechts ingezet kan worden als allerlaatste
redmiddel, nadat het leefgebied voldoende kwaliteit en voedsel heeft, met
onder andere een hoog waterpeil, openheid en rust, en nadat predatoren
zijn geweerd door bijvoorbeeld schrikdraad. Is de initiatiefnemer het
ermee eens dat het Aanvalsplan Grutto predatorenbeheer pas noemt als
allerlaatste middel, nadat alle overige middelen – zoals het stoppen met
het kunstmatig verlagen van het waterpeil, het verbinden en uitbreiden
van de weidevogelgebieden, het bieden van voldoende nest- en foerageermogelijkheden, het verlagen van het aantal koeien per hectare
weiland – zijn uitgevoerd en niet tot de gewenste stijging van het aantal
weidevogels hebben geleid?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen actief bejagen van
predatoren en het voorstel om de steenmarter op de landelijke vrijstellingslijst te plaatsen en om de landelijke vrijstelling van de vos uit te
breiden naar de gehele dag én nacht af. Deze leden merken op dat de
hoofdoorzaak van de achteruitgang van de weidevogels gelegen is in de
intensieve landbouw en veehouderij, die er decennialang voor hebben
gezorgd dat het landschap onbewoonbaar is geworden voor weidevogels.7 Nu worden de vos en de steenmarter onterecht als de zondebok
aangewezen. Het afschieten van deze soorten zal dan ook niet het
probleem oplossen. Ook de Dierenbescherming stelt dat het doodschieten
van bijvoorbeeld de vos niet leidt tot hogere overleving van weidevogels.8
Europese Vogel- en Habitatrichtlijn
De initiatiefnemer stelt dat de Europese Vogelrichtlijn leidend is voor de
bescherming van vogels in Nederland en dat het weidevogelbeheer valt
onder de Wet natuurbescherming (2020), waarbij veel verantwoordelijkheden en bevoegdheden van het Rijk zijn overgedragen aan de provincies.
Volgens de initiatiefnemer is het natuur- en landschapsbeleid een kerntaak
van provincies, maar omdat het weidevogelbeleid sterk varieert per
provincie, meent de initiatiefnemer dat er een leidende rol voor het Rijk is
weggelegd. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie stellen dat het
Rijk resultaatverplichting heeft en eindverantwoordelijk is voor de
resultaten van het Nederlandse natuurbeleid. Beaamt de initiatiefnemer
dat het Rijk een resultaatverplichting heeft met betrekking tot het behalen
van de doelen uit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn? Welke stimulerende en coherente wet- en regelgeving zou het Rijk moeten opstellen om
de negatieve gevolgen van de intensieve landbouw op weidevogels te
verminderen? Is het verbieden van het injecteren van mest een voorbeeld
7
8

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2015/32/weidevogels-in-duikvlucht.
https://www.dierenbescherming.nl/wat-wij-doen/actueel/nieuws/nieuws-overzicht/grutto-shelpen-door-vossen-te-doden.

11

van coherente wet- en regelgeving? Ook noemt de initiatiefnemer dat
natuurinclusieve landbouw door het Rijk en de provincies bevorderd zou
moeten worden. In het Aanvalsplan Grutto wordt gesteld dat de
veedichtheid in de weidevogelkansgebieden omlaag moet van gemiddeld
2,5 volwassen rund per hectare naar 1. Is reductie van de veestapel
volgens de initiatiefnemer onderdeel van natuurinclusieve landbouw ter
bevordering van de biodiversiteit? Zo nee, waarom niet? Hoe moet het
Rijk deze vorm van landbouw stimuleren volgens de initiatiefnemer?
Beaamt de initiatiefnemer dat extensieve weidegang en een reductie van
de veestapel essentieel is voor het herstel van de weidevogel? Zo nee,
waarom niet?
De initiatiefnemer stelt onder andere voor om bestaande weidevogelkerngebieden te optimaliseren. Deze kerngebieden zouden echter geen
natuurbescherming moeten krijgen maar agrarische grond moeten
blijven, waarop weidevogelbeheer via een kwalitatieve verplichting wordt
vastgelegd. Kan de initiatiefnemer aangeven wat het verschil is tussen de
bestaande wettelijke eisen en deze kwalitatieve verplichting? Kan de
initiatiefnemer ook aangeven welke rol het Rijk zou moeten hebben voor
weidevogels die buiten deze kerngebieden broeden? Zo ziet de initiatiefnemer het vogelgestuurd en verlaat maaien, gestimuleerd via
ANLb-subsidie, als oplossing. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie
merken op dat vanuit de Wet natuurbescherming de verplichting al
bestaat om vogelsturend te maaien. Immers, maaien en bemesten op een
wijze waarop nesten of eieren worden vernield of jonge vogels sneuvelen
is een overtreding van de Wet natuurbescherming. Beaamt de initiatiefnemer dat maaien al vogelvriendelijk zou moeten zijn? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, waarom zouden boeren financieel gesteund moeten worden
om zich aan de wet te houden? Bovendien blijkt uit onderzoek dat
oplossingen zoals later maaien of nestbescherming niet afdoende zijn om
weidevogels stabiel voort te laten bestaan, omdat de ecologische
randvoorwaarden op gangbaar boerenland in Nederland zo slecht zijn.9
Ook blijkt uit onderzoek van Klein et al. dat er niet of nauwelijks natuur is
gerealiseerd op het platteland ondanks de ANLb. Beaamt de initiatiefnemer dat vogelgestuurd en later maaien slechts een onderdeel is van de
oplossing? Beaamt de initiatiefnemer dat een kwalitatief goede habitat
met voldoende voedsel ecologische randvoorwaarden zijn? Kan de
initiatiefnemer aangeven waarom hij, ondanks de resultaten van
bovengenoemde studie dat natuurbeleid heeft gehaald, meent dat ANLb
subsidies effectief zijn?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota «Weidse blik op de weidevogels». Weidevogels en
boeren zijn geen tegenpolen, maar horen bij elkaar. Deze leden kunnen de
voorgestelde beslispunten op hoofdlijnen onderschrijven. Zij hebben nog
enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie lezen dat het beleid van provincies met
betrekking tot weidevogelbeheer sterk uiteenloopt, wat de effectiviteit niet
ten goede zou komen. Kan de initiatiefnemer dit nader duiden? Kan hij
inzicht geven in de nationaal en provinciaal beschikbare budgetten voor
weidevogelbeheer en de ontwikkeling daarvan in de afgelopen jaren?

9

https://www.rli.nl/sites/default/files/u61/david_kleijn__de_effectiviteit_van_agrarisch_natuurbeheer.pdf.

12

De leden van de SGP-fractie delen de mening van de initiatiefnemer dat
onder meer mestinjectie negatieve gevolgen heeft voor de weidevogels.
Deze leden horen graag hoe de initiatiefnemer de regels voor bemesting
aan zou willen passen om weidevogels te stimuleren.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de nieuwe ecoregelingen in
het GLB wellicht mogelijkheden bieden voor meer weidevogelbeheer.
Deze leden horen graag hoe de initiatiefnemer hier tegenaan kijkt.
II Antwoord / Reactie van de initiatiefnemer

13