Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-28

Defensieraad

Nr. 227

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 november 2021
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Defensie over de brief van
2 november 2021 over de geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken
Defensie d.d. 15 en 16 november 2021 (Kamerstuk 21 501-28, nr. 226).
De vragen en opmerkingen zijn op 4 november 2021 aan de Minister van
Defensie voorgelegd. Bij brief van 5 november 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Aukje de Vries
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorff

kst-21501-28-227
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

1

Vragen en antwoorden en reactie van de bewindspersoon
Vraag 1:
De leden van de VVD-fractie zijn positief over het idee van een
akkoord tussen het European Defence Agency en de Verenigde
Staten en steunen dan ook de onderhandelingsinzet van de
Minister. Zij vragen de Minister toe te lichten of er al iets te
zeggen is over concrete samenwerkingsprojecten, naast de
bestaande samenwerking rond militaire mobiliteit. De leden van
de VVD-fractie steunen ook de lijn dat een rol van EDA op
innovatiegebied nuttig kan zijn, maar dat duplicatie met de NAVO
of het optuigen van allerlei nieuwe structuren voorkomen moet
worden. Zij vragen dan ook welke mogelijkheden er zijn om de
samenwerking tussen de EU en de NAVO te bevorderen als de VS
ook aansluiting heeft bij EDA. Ook vragen deze leden in hoeverre
die aansluiting bevordert dat gezamenlijke projecten waarbij EDA
betrokken is ook van toegevoegde waarde zijn voor capaciteiten
die in NAVO-verband nodig zijn, en er zoveel mogelijk sprake is
van interoperabiliteit met Amerikaanse militaire capaciteiten.
Daarnaast vragen zij of er initiatieven lopen om naast de VS ook
Groot-Brittannië bij EDA te betrekken.
Antwoord:
Op dit moment kan nog niet vooruit worden gelopen op concrete
samenwerkingsprojecten met de VS. Eerst dient overeenstemming te
worden bereikt over het mandaat van het EDA voor de onderhandelingen
met de VS over het te bereiken Administrative Arrangement. Dit mandaat
biedt de basis voor het EDA om gesprekken te voeren met de VS over
samenwerking op onderwerpen van gedeelde interesse. Nadat het
Administrative Arrangement is vastgesteld, zullen de lidstaten, op basis
van een verzoek van de VS, per project beslissen of de VS daaraan kan
deelnemen.
Nederland acht interoperabiliteit van groot belang aangezien de lidstaten
een single set of forces hebben, die in verschillende verbanden kan
worden ingezet. Doordat de VS specifieke kennis kan inbrengen in
EDA-projecten en werkgroepen, kan op die manier worden bijgedragen
aan standaardisatie en het vergroten van interoperabiliteit. Door de
interoperabiliteit tussen EU-lidstaten en NAVO-bondgenoten te vergroten
wordt de onderlinge samenwerking vergemakkelijkt.
Hoewel er op dit moment geen initiatieven bekend zijn bij Nederland om
het Verenigd Koninkrijk (VK) te betrekken bij het EDA en het VK daartoe
nog geen verzoek heeft ingediend, zou Nederland betrokkenheid van het
VK bij het EDA wel verwelkomen.
Vraag 2:
De leden van de VVD-fractie hebben ook nog enkele vragen over
het opnieuw toevoegen van nieuwe PESCO-projecten. Welke
selectiecriteria vinden hierbij plaats, en in hoeverre is een verdere
groei van de lijst in de komende jaren voorzien en gewenst? Is
het op een gegeven moment niet beter om te focussen op een
beperkt aantal projecten met maximale effecten, zoals bijvoorbeeld militaire mobiliteit?
Antwoord:
Nieuwe PESCO-voorstellen die door lidstaten worden ingediend, worden
door het PESCO-secretariaat op basis van een aantal criteria beoordeeld.
Daarbij wordt bekeken of een PESCO-project bijdraagt aan het vergroten
van het operationeel vermogen van de EU en/of daarmee belangrijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

2

capaciteitstekorten worden geadresseerd. Uiteindelijk besluit de Raad
over de goedkeuring van de voorgestelde projecten.
Het kabinet vindt de lopende PESCO-projecten zinvol. Deze dragen bij aan
het vergroten van het militaire vermogen van de EU. Dat geldt ook voor
de nieuwe PESCO-projecten die de Raad op 16 november aanstaande zal
goedkeuren. De groei van het aantal nieuwe PESCO-projecten neemt af.
Het kabinet is van mening dat er vooral nadruk moet worden gelegd op
een succesvolle uitvoering van bestaande projecten. Daar waar blijkt dat
projecten te weinig voortgang boeken, zal de Raad deze moeten
heroverwegen.
Vraag 3:
Wat is de toegevoegde waarde van het onder PESCO scharen als
twee of drie landen samen een relatief klein ontwikkelingsproject
ondernemen? Wat is de reden dat Nederland dergelijke samenwerkingsverbanden, zoals bijvoorbeeld de gezamenlijke aanschaf
van marineschepen met België of de ontwikkeling van landmacht
capaciteiten met Duitsland, niet onder PESCO schaart? Als
Nederland en ons partnerland dit wel zouden doen, zou er dan
ook zicht komen op subsidies vanuit het EDF voor deze plannen?
Zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Antwoord:
Samenwerking binnen het raamwerk van PESCO biedt een aantal
voordelen. PESCO maakt het voor lidstaten relatief eenvoudig om deel te
nemen aan verschillende projecten, in wisselende coalities. Waar
reguliere bi- of multilaterale-projecten vaak relatief gesloten zijn voor
anderen dan de projectdeelnemers, geldt voor PESCO-projecten dat deze
inzichtelijk en toegankelijk zijn voor alle 25 lidstaten die deel uit maken
van PESCO. Na toestemming van de projectenleden is toetreding relatief
eenvoudig. Dit leidt er toe dat nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan,
schaalvoordelen worden bereikt en meer kennis wordt uitgewisseld.
Daarnaast geldt dat PESCO-projecten die in aanmerking komen voor
financiering vanuit het Europese Defensiefonds (EDF) een 10% bonus
krijgen bovenop de oorspronkelijke EDF-subsidie. Tot slot biedt het PESCO
secretariaat desgevraagd ondersteuning aan de lidstaten bij de implementatie van het project. Om deze redenen is Nederland reeds betrokken als
deelnemer bij elf PESCO-projecten.
Dit wil overigens niet zeggen dat het in alle gevallen loont om samenwerkingsprojecten via PESCO te doen. In gevallen waar slechts twee lidstaten
aan een bepaalde capaciteit werken, kan het soms beter zijn om eigen
zeggenschap en flexibiliteit te behouden. Daarnaast geldt dat sommige
samenwerkingstrajecten, zoals de Belgisch-Nederlandse marine samenwerking (en), al stammen uit de tijd voor PESCO.
Hoewel er een bonusregeling geldt in het EDF voor PESCO-projecten, is
het niet zo dat alle PESCO-projecten automatisch in aanmerking komen
voor EDF-financiering. Het EDF kent zijn eigen criteria, waaronder dat een
consortium uit bedrijven of kennisinstellingen uit ten minste drie landen
moet bestaan. Het is niet aannemelijk dat het omvormen van de samenwerking met België of Duitsland naar een PESCO-project, de kans op
EDF-financiering direct zou vergroten. Ook zonder PESCO status kunnen
consortia voorstellen indienen om aanspraak te maken op EDF-gelden.
Vraag 4:
rojecten. Zij vragen of de Minister kan zeggen welke dat zijn en
of de Minister ook kan aangeven of een gebrek aan cofinanciering voor het EDF een reden is geweest om niet aan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

3

project deel te nemen. Voorts vragen deze leden de Minister aan
te geven hoe een rol voor Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen ondersteund wordt bij de PESCO-projecten waaraan
deelgenomen gaat worden en of hier eventueel financiële
belemmeringen of beperkingen zijn, ook vergeleken met andere
landen die deelnemen.
Vraag 24:
Ten slotte vragen de leden van de SP-fractie wat de nieuwe
PESCO-projecten zijn waaraan Nederland voornemens is deel te
nemen.
Antwoord:
De voorliggende PESCO-projectvoorstellen zijn nog niet openbaar en
kunnen derhalve niet via deze weg met uw Kamer worden gedeeld. Wel
heeft uw Kamer inzicht in de lijst van projecten via het delegates portal,
daarin staat ook vermeld in welke projecten Nederland deelnemer zal
worden (ST 11439 2021 INIT). Na aanname van de lijst van nieuwe
PESCO-projecten door de Raad, zal uw Kamer via het verslag van de RBZ
worden geïnformeerd over de nieuwe projecten en de Nederlandse
deelname daaraan.
De overweging om deel te nemen aan een PESCO-project wordt gemaakt
op basis van de aansluiting bij de Nederlandse defensiebehoefte. De mate
van eventuele financiering vanuit het EDF heeft hierop geen invloed. Wel
geldt dat indien een financiële bijdrage nodig is voor de deelname door
Nederland aan een PESCO-project, hiervoor geld beschikbaar moet zijn
vanuit het plan-budget van Defensie. Op de Defensiebegroting is geen
aparte reeks opgenomen voor deelname aan PESCO-projecten. Eventuele
financiering loopt bij Defensie via het reguliere planningsproces. Het
kabinet kan geen uitspraken doen over de budgetten van andere lidstaten.
Er is geen specifieke ondersteuning ingeregeld voor eventuele deelname
van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen aan PESCO-projecten,
anders dan de ondersteuning die Defensie levert in andere bilaterale- en
multilaterale-projecten.
Vraag 5:
De leden van de VVD-fractie vragen ook hoe de Minister besluitvorming in PESCO voor zich ziet. In de geannoteerde agenda
staat nu «Ten aanzien van governance regels zet Nederland in op
een zo licht mogelijke procedure, waarbij besluitvorming zoveel
mogelijk plaatsvindt.» Zij vragen of zij deze zin zo kunnen lezen
als dat de Minister wil dat er zoveel mogelijk besluitvorming
plaatsvindt, of dat er een passage na het woord mogelijk
ontbreekt.
Antwoord:
In de geannoteerde agenda is per abuis een passage weggevallen. De
volledige zin luidt:«Ten aanzien van governance regels zet Nederland in
op een zo licht mogelijke procedure, waarbij besluitvorming zoveel
mogelijk op het niveau van de projectdeelnemers plaatsvindt». Het
kabinet wil daarmee voorkomen dat besluitvorming over de deelname
van alle entiteiten op het niveau van de Raad wordt belegd, omdat op
deze wijze naar verwachting veel vertraging zal optreden en een onnodige
administratieve last wordt gecreëerd. Wel is het denkbaar dat er in
bepaalde gevallen besluitvorming van de Raad aan orde kan zijn, als het
bijvoorbeeld gaat om een bedrijf uit een land dat niet deelneemt aan
PESCO. De lidstaten die aan het betreffende PESCO-project deelnemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

4

zijn goed in staat om de afweging te maken of deelname door een entiteit
wenselijk is of niet.
Vraag 6:
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennis
genomen van de geagendeerde stukken voor de informele Raad
Buitenlandse Zaken Defensie. Deze leden hebben nog enkele
vragen aan de Minister.
De leden van de D66-fractie zijn content met het feit dat de
regering voorstander is van een ambitieus en realistisch Strategisch Kompas en zijn daardoor benieuwd naar de concrete
invulling hiervan. Zij vragen waartoe de EU volgens het kabinet
op het gebied van veiligheid en defensie de komende vijf tot tien
jaar in staat moet zijn en hoe dat gerealiseerd moet worden, door
middel van welke concrete maatregelen en tijdlijnen.
Vraag 19:
De leden van de SP-fractie vragen of de positie van Nederland nl
«ambitieus en realistisch» niet een tegenstelling is en wat dit in
de praktijk betekent.
Vraag 9:
De leden van de D66-fractie kijken met interesse naar de
verwoording dat Nederland voorstander is dat de EU op termijn in
staat wordt gesteld om ook operaties in het hoogste geweldsspectrum uit te voeren. Zij vragen definieert de Minister «hoogste
geweldsspectrum» definieert.
Antwoord:
In het licht van de huidige veiligheidssituatie en de geopolitieke ontwikkelingen moet de EU haar vermogen om op veiligheids- en defensiegebied
op te treden vergroten: bij voorkeur samen met partners, zoals de NAVO
en de VS, maar zelfstandig waar en wanneer nodig. Daarvoor zijn nieuwe
stappen nodig ter versterking van het EU defensiebeleid op het gebied
van missies en operaties, weerbaarheid en capaciteitsontwikkeling. Daarin
is het kabinet ambitieus. Tegelijkertijd moeten de doelstellingen in het
Strategisch Kompas wel realistisch en uitvoerbaar zijn en is het belangrijk
dat we daar stap voor stap naar toe gaan werken de komende vijf tot tien
jaar.
Nederland is er voorstander van dat de EU op termijn in staat wordt
gesteld om ook operaties in het hoogste geweldsspectrum uit te voeren.
In de Raadsconclusies over de implementatie van de EU Global Strategy
op het gebied van Veiligheid en Defensie (14 november 2016) worden de
mogelijke type civiele en militaire missies en operaties voor de vervulling
van het ambitieniveau van de EU genoemd.1 Dit betreft ook missies en
operaties in het hogere geweldsspectrum. Met een operatie in het
hoogste geweldsspectrum wordt een (grootschalige) interventie bedoeld
binnen een militaire context met een hoge dreiging en bijkomende
risico’s, waarin militaire eenheden voorbereid moeten zijn op een hoge
intensiteit van geweld. Hiertoe is de EU op dit moment nog niet in staat en
daarom zal de komende jaren stap voor stap gewerkt moeten worden aan
de benodigde capaciteiten en commandostructuren om dergelijke
operaties mogelijk te maken.
Een realistische tussenstap is het voorstel om een snel inzetbare capaciteit
in te richten die de EU in staat stelt om in crisissituaties te kunnen

1

Raadsconclusies 14149/16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

5

grijpen.2 Voor Nederland is het van belang dat hiertoe eerst de reeds
bestaande snel inzetbare EU Battlegroups worden verbeterd en doorontwikkeld als basis voor een verdere ontwikkeling van snel inzetbare
capaciteiten binnen EU-verband. Hiervoor hoeven geen nieuwe parallelle
structuren te worden ingericht. Voor de snel inzetbare capaciteit dienen
operationele scenario’s te worden ontwikkeld op basis waarvan de
benodigde capaciteiten worden ontwikkeld en oefeningen plaatsvinden.
Op het gebied van het versterken van de weerbaarheid van de EU wil
Nederland dat de EU de instrumenten voor het tegengaan van hybride
dreigingen versterkt. In dit kader bepleit Nederland dat er op korte termijn
een hybride toolbox wordt ontwikkeld. Een dergelijke gereedschapskist
zorgt ervoor dat de bestaande interne en externe EU-instrumenten op het
gebied van het tegengaan van hybride dreigingen samen worden
gebracht en integraal ingezet kunnen worden en dat deze worden
aangevuld met nieuwe instrumenten, waaronder sancties. Op gebied van
partnerschappen blijft EU-NAVO samenwerking voor Nederland van groot
belang.
Nadat het concept Strategisch Kompas met de lidstaten gedeeld is, komt
Uw Kamer een uitgebreide kabinetsappreciatie van het Strategisch
Kompas toe. In deze kabinetsappreciatie zal onder andere worden
ingegaan op de concrete voorstellen en tijdlijnen in het Kompas.
Vraag 7:
Deelt de Minister de mening dat de EU tenminste er naar moet
toewerken haar eigen grondgebied zelfstandig te kunnen
verdedigen en individueel militaire missies moet kunnen
uitvoeren om de veiligheidsbelangen van de EU te verdedigen.
Antwoord:
De collectieve verdediging van het bondgenootschappelijk verdragsgebied is een hoofdtaak van de NAVO en niet van de EU. Het kabinet ziet
hier geen rol voor de EU weggelegd. De militaire missies en operaties van
de EU zijn gericht op het bevorderen van stabiliteit en veiligheid in de
regio’s rond Europa. Het gaat daarbij zowel om EU-trainingsmissies die de
krijgsmachten van onder andere Afrikaanse landen trainen en om missies
met uitvoerende (executieve) taken, zoals de anti-piraterijmissie Atalanta
voor de kust van Somalië, de maritieme missie Irini op de Middellandse
Zee en de stabilisatiemissie Althea in Bosnië-Herzegovina. De EU kan deze
missies in de regel zelfstandig uitvoeren. In het geval van Althea wordt
voor de aansturing gebruik gemaakt van het hoofdkwartier van de NAVO.
Vraag 8:
Zij vragen een toelichting op de compatibiliteit tussen het
Strategisch Kompas en het Strategisch Concept van de NAVO en
of er overleg is geweest tussen de Europese Commissie en de
NAVO hierover. Voorts vragen deze leden of beide concepten op
elkaar worden afgestemd.
Antwoord:
Het kabinet hecht aan goede afstemming tussen het EU Strategisch
Kompas en het NAVO Strategisch Concept. De EU en NAVO zien zich
geconfronteerd met grotendeels dezelfde dreigingen en uitdagingen. Het
kabinet zet zich in voor verenigbaarheid en waar mogelijk ook synergie
tussen beide documenten.

2

Kamerstuk 21 501-28, nr. 220.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

6

Het NAVO Strategisch Concept beschrijft de veiligheidsomgeving voor het
komende decennium. Het EU Strategisch Kompas geeft richting aan het
EU Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB), door te
bepalen waartoe de EU op het gebied van veiligheid en defensie de
komende vijf tot tien jaar in staat moet zijn, en hoe dat gerealiseerd moet
worden. Deze twee documenten zijn verschillend van aard en bevinden
zich in verschillende fases van ontwikkeling. Ze worden op verschillende
momenten gepubliceerd. Dat neemt niet weg dat de beide strategische
documenten uiteindelijk met elkaar verenigbaar moeten zijn en waar
mogelijk elkaar moeten ondersteunen. Hierover is regelmatig contact
tussen de staven van de NAVO en de EU, en vindt overleg plaats in
gezamenlijke sessies van het EU Politiek en Veiligheidscomité (PSC) en de
NAVO Noord-Atlantische Raad (NAC).
Vraag 10:
In het kader van het Strategisch Kompas en de formulering
hiervan, zijn de leden van de D66-fractie benieuwd naar de visie
van de regering. Zij vragen of de Minister de mening deelt dat de
oprichting van een oprichting Europees militair hoofdkwartier,
zowel de veiligheidspositie van de EU als de NAVO zou verbeteren. Indien dat het geval is, vragen zij of de Minister kan
toezeggen dat hij zich actief zal inzetten tijdens de aankomende
Raad om dit idee of op te brengen of te steunen.
Antwoord:
Nederland is voorstander van een stapsgewijze doorontwikkeling van een
Europees militair hoofdkwartier, het Military Planning and Conduct
Capability (MPCC). Deze stuurt op dit moment enkel de
EU-trainingsmissies aan, maar zou op termijn alle militaire missies en
operaties binnen het ambitieniveau van de EU moeten kunnen plannen en
aansturen. Een zelfredzamer Europa komt ook de veiligheid van zijn
partners ten goede, waaronder de NAVO. Tijdens de aankomende Raad
Buitenlandse Zaken Defensie zal ik dit idee steunen.
Vraag 11:
De leden van de D66-fractie delen de mening dat ten aanzien van
capaciteitsontwikkeling meer prioriteit moet worden gegeven
aan het oplossen van de belangrijkste tekortkomingen op het
capaciteitengebied, omschreven in het Coordinated Annual
Review on Defence (CARD) rapport uit 2020. Zij vragen of de
Minister de mening deelt dat het oplossen van de belangrijkste
tekortkomingen beschreven in dit rapport een speerpunt moet
zijn in de formulering van de tekst van het Strategisch Kompas
en, indien dat het geval is, of, hij zich hier actief voor kan
inzetten.
Antwoord:
Nederland acht het van belang dat de bevindingen uit het Coordinated
Annual Review on Defence (CARD)-rapport uit 2020 worden meegenomen
in het Strategisch Kompas. Nederland heeft zich hier actief voor ingezet3
en zal dit tijdens de aankomende Raad opnieuw doen. Daarnaast is het
kabinet van mening dat de uitkomst van het Strategisch Kompas moet
worden gereflecteerd in de herziening van het Capability Development
Plan (CDP), waarin de capaciteitsprioriteiten van de EU zijn vastgelegd.
Vraag 12:
Met betrekking tot de verslagen van de vorige twee EU Defensieraden wijzen de leden van de D66-fractie erop dat er een brief is
3

Kamerstuk 21 501-28, nr. 222.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

7

toegezegd door de Minister met een toelichting over de specialisatie. Hierbij zou de Minister voornamelijk in gaan op het
opstarten van de discussie van specialisatie. Zij vragen of de
Kamer deze brief binnenkort tegemoet kan zien en of de Minister
de policy brief van Instituut Clingendael «European defence:
Specialisation by capability groups» hierbij kan betrekken.
Vraag 13:
In de Kabinetsreactie van 5 oktober 2020 op het AIV-briefadvies
«Europese veiligheid: tijd voor nieuwe stappen» geeft het kabinet
aan dat door in te zetten op Europese specialisatie gezamenlijk
meer effecten bereikt kunnen worden en de kwaliteit van
Nederlands optreden wordt verhoogd. De leden van de
D66-fractie vragen of de Minister de mening deelt dat er prioriteit
gelegd moet worden op verdere specialisatie in Europees
verband, specifiek gericht op het realiseren van de zogenaamde
High Impact Capability Goals (HICG’s). Indien dat het geval is,
vragen deze leden op welke HIGC’s Nederland zich volgens de
Minister het beste zou kunnen focussen. Voorts vragen zij welke
afspraken hier verder al binnen EU verband over zijn gemaakt en
wat voor afspraken de Minister in de toekomst hierover denkt te
zullen maken.
Antwoord:
Uw Kamer zal op termijn een brief ontvangen waarin zal worden ingegaan
op de rationale van specialisatie, welke vormen mogelijk zijn en waar
kansen en risico’s liggen. De policy brief van Instituut Clingendael wordt
hierbij betrokken. Zoals eerder aangegeven is het aan een volgend kabinet
om de verdere richting en koers te bepalen en op basis daarvan besluiten
te nemen. Nederland heeft het belang van specialisatie ingebracht tijdens
de strategische dialoogfase over het Strategisch Kompas. De inzet is om
hierover in de komende periode verder in gesprek te gaan met andere EU
lidstaten. Het kabinet onderschrijft het belang van het realiseren van de
High Impact Capability Goals (HICG) om de militaire capaciteiten voor de
vervulling van het militaire ambitieniveau te verkrijgen. Er zijn momenteel
nog geen afspraken gemaakt omtrent een verdeling voor de vervulling
van deze HICG.
Vraag 14:
De leden van de D66-fractie vragen wat de Nederlandse inzet zal
zijn bij de ministeriële Bestuursraad van het Europees Defensieagentschap (EDA) en hoe belangrijk de Minister de rol van het
EDA in de realisatie van een strategische autonome Europese
Unie acht.
Antwoord:
Zoals aangegeven in de geannoteerde agenda zal Nederland tijdens de
EDA bestuursraad instemmen met het voorgestelde EDA budget en het
bijbehorende Three Year Planning Framework en Staff Establishment
Plan. Nederland zal ook pleiten voor het opstarten van de onderhandelingen tussen het EDA en de VS, waar wat Nederland betreft de insteek
moet zijn om zo snel mogelijk tot een overeenkomst te komen. Ten
aanzien van het onderwerp innovatie zal Nederland onderstrepen dat
innovatie een belangrijke rol speelt in het defensielandschap, zowel
nationaal als internationaal. Vanuit die gedachte kan Nederland het idee
van een sterkere rol van het EDA op innovatie steunen. Wel acht
Nederland het van belang dat na bespreking op de ministeriële
bestuursraad, de ideeën van het EDA hieromtrent verder worden
besproken en uitgewerkt met de research & technology experts van de
lidstaten in EDA-verband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

8

Nederland hecht veel waarde aan de rol die het EDA vervult op het gebied
van Europese Defensiesamenwerking. Zowel op het gebied van projecten,
als de rol die het speelt bij de vormgeving van de EU prioriteitsinstrumenten, waaronder CDP en CARD. Ook steunt Nederland de rol die het
EDA vertolkt in het PESCO-secretariaat, het EDF en bij het identificeren
van samenwerkingsmogelijkheden. Het EDA levert hiermee een belangrijke bijdrage aan het bereiken van het EU-ambitieniveau.
Vraag 15:
De leden van de D66-fractie zijn content met de positie van het
kabinet aangaande het CMP-concept. Zij vragen hoe de Minister
de doorontwikkeling van het CMP-concept voor zich ziet en wat
de huidige Europese strategie in de Indo-Pacific is. Welke andere
maritieme gebieden zouden volgens de Minister strategische
plekken zijn om het CMP-concept verder uit te rollen naast de
Indo-Pacific? Hoe denkt de Minister samen met de Europese
collega’s verder te waarborgen dat er genoeg vrijwilligheid in dit
project zal zijn op de korte en lange termijn? Zijn er reeds best
practices te noemen rondom het CMP-concept? Zo ja, welke? Zo
vragen de leden van de D66-fractie.
Antwoord:
Nederland is voorstander van een verdere ontwikkeling van het
CMP-concept en bepleit daarbij dat goede lessen worden getrokken op
basis van een evaluatie van de huidige pilot in de Golf van Guinee, die
begin 2022 zal plaatsvinden. Op basis daarvan kan worden bezien hoe de
effectiviteit van het concept verder verbeterd kan worden en hoe en in
welke andere gebieden dit instrument ook kan worden ingezet.
Recent hebben de Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger
een gezamenlijke mededeling uitgebracht over de EU-strategie voor
samenwerking in de Indo-Pacific. Uw Kamer is hierover middels een
BNC-fiche geïnformeerd.4 Op veiligheid- en defensiegebied wil de EU
onderzoeken op welke manieren een betere maritieme inzet door de
EU-lidstaten mogelijk is met als doel de maritieme omgevingsbewustzijn
te vergroten en de handelsroutes, onderzeese kabels, illegale exploitatie
van visserij en grondstoffen, vervuiling en de vrijheid van navigatie in de
Indo-Pacific te helpen beschermen.
De vrijwilligheid van deelname aan CMP is inherent aan de werking van
het concept. CMP maakt in een aangewezen gebied gebruik van de
aanwezigheid van vaar- en vliegtuigen van EU lidstaten die onder
nationaal bevel blijven staan. Middels CMP kan inzet van verschillende EU
lidstaten beter worden afgestemd en kan informatie gedeeld.
Vraag 16:
De leden van de D66-fractie zijn content met het feit dat
Nederland coördinator is voor het PESCO-project Militaire
Mobiliteit. Zij vragen of er binnen dit project ook samengewerkt
wordt om de mogelijkheden en rendabiliteit van verschillende
energiebronnen te verhogen om zo het Europese vermogen tot
militaire mobiliteit te vergroten.
Antwoord:
Het PESCO-project Militaire Mobiliteit is het platform waarin EU lidstaten
samenwerken om militaire mobiliteit in Europa te bevorderen. Binnen dit
platform ligt de aandacht op het implementeren van de politieke
doelstellingen uit de RBZ van 25 juni 2018, waaronder het ontwikkelen van
4

Kamerstuk 22 112, nr. 3212.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

9

nationale plannen op het gebied van militaire mobiliteit. Inhoudelijk ligt
de focus hierbij op infrastructuur en harmonisatie en vereenvoudiging van
regelgeving. Momenteel lopen er op het gebied van militaire mobiliteit
geen projecten die zich richten op het verhogen van mogelijkheden en
rendabiliteit van verschillende energiebronnen. Op dat gebied is er wel
een ander PESCO-project actief waar Nederland waarnemer is, getiteld
Energy Operational Function (zie ook vraag 18).
Vraag 17:
Met de verwachting dat de Hoge Vertegenwoordiger de lidstaten
zal oproepen om voortgang te boeken op de herziening van de
PESCO nader gepreciseerde doelstellingen (more precise objectives, MPOs), vragen de leden van de D66-fractie wat de inzet van
Nederland hierin is. Deze leden vragen wat de Nederlandse
herziening van de PESCO nader gepreciseerde doelstellingen
precies zal behelzen. Hoe verhoudt Nederland zich momenteel
aan de zogenoemde PESCO commitments? Hoe kan zij zichzelf
daarin verbeteren? Wat zijn de Nederlandse MPO’s? Hoe zouden
deze nog preciezer kunnen worden geformuleerd? Zo vragen deze
leden.
Antwoord:
De PESCO nader gepreciseerde doelstellingen (more precise objectives,
MPOs) zijn een uitwerking van de PESCO commitments die de lidstaten in
2018 met elkaar zijn aangegaan. De MPO’s worden niet per lidstaat
toegewezen, maar gelden voor alle lidstaten.
De Nederlandse inzet is dat de herziene doelstellingen bijdragen aan het
voeren van een meer transparante discussie in de Raad over Europese
defensiesamenwerking. Dit biedt de mogelijkheid meer te sturen op
resultaten. In dat kader is Nederland voorstander van het stellen van
duidelijkere doelen in het kader van de bijdrage van EU lidstaten aan
GVDB-missies en -operaties, op basis van een fair-share principe.
De voortgang op de PESCO commitments wordt ieder jaar via het
Nationaal Implementatie Plan in kaart gebracht. Op basis hiervan stelt de
Hoge Vertegenwoordiger een jaarlijks rapport op, waarin de voortgang de
implementatie van de PESCO commitments inzichtelijk wordt gemaakt.
Dit document is vertrouwelijk, maar via het delegates portal toegankelijk
voor uw Kamer.
Vraag 18:
Met betrekking tot de nieuwe PESCO-projecten zijn de leden van
de D66-fractie tevreden met het feit dat Nederland kan
instemmen met het voorstel om deze projecten aan te nemen. Zij
vragen de Minister verder uit te leggen waarom Nederland geen
nieuwe projecten heeft voorgesteld. Voorts vragen deze leden of
de Minister verder de mening deelt dat een nieuw PESCO-project,
gericht op het verduurzamen van de verschillende Europese
krijgsmachten, een goed idee zou zijn om de verduurzaming van
Europese defensie te vergroten. Indien dat het geval is, vragen
deze leden of de Minister dit idee zou kunnen opbrengen in de
aankomende informele Raad Buitenlandse Zaken Defensie van 15
en 16 november 2021.
Antwoord:
Het initiëren en leiden van een PESCO project, zoals Nederland dat doet
met het project PESCO-project Militaire Mobiliteit, kost veel capaciteit.
Gezien de huidige schaarste in capaciteit en budget is het voor Nederland
meer opportuun aan te sluiten bij waardevolle projecten, dan zelf als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

10

projectleider nieuwe projecten op te starten. Bovendien lopen er reeds
veel PESCO-projecten. Nederland is waarnemer in een PESCO-project in
het kader van verduurzaming van Defensie, te weten Energy Operational
Function. Op dit moment wordt overwogen om de status te wijzigen naar
deelnemer.
Vraag 20:
De leden van de D66-fractie zijn content met de positie van de
Nederlandse regering ten opzichte van de verschillende
EUTM-missies. Deze leden kijken echter kritisch naar de specifieke EUTM-trainingsmissie in Mali, vanwege de ernstige schendingen van mensenrechten door het Malinese leger. Zij vragen de
Minister de koppeling tussen het mensenrechtenrapport van de
VN – en de geconcludeerde straffeloosheid – aan de kaak te
stellen met betrekking tot EUTM Mali.
Antwoord:
Het kabinet is zeer bezorgd over het toenemende aantal mensenrechtenschendingen in Mali en het aandeel van de veiligheidstroepen, waaronder
het Malinese leger, daarin. Nederland vraagt hiervoor zowel in VN-, EUals bilateraal verband aandacht en brengt de bevindingen van het rapport
van de International Commission of Inquiry (ICOI) steevast onder de
aandacht in gesprekken met de Malinese transitieautoriteiten en in
multilaterale fora. Tijdens de Raad zal ik aandacht vragen voor de
bevindingen in het rapport en zal ik mijn zorgen hierover uitspreken. Ik zal
daarbij ook de vraag opbrengen hoe gezamenlijk om te gaan met de
bevindingen van het ICOI, de geconstateerde mensenrechtenschendingen
door het Malinese leger en de daarmee gepaard gaande straffeloosheid,
in de context van EUTM Mali. Tevens zal ik daarbij aandacht vragen voor
de bredere rol van het leger in Mali, in het bijzonder in het proces dat
moet leiden tot een democratisch gelegitimeerd bestuur van het land.
Vraag 21:
De leden van CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken Defensie d.d. 15 en
16 november 2021. Deze leden hebben geen vragen en
opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben de geannoteerde agenda voor
de Raad van Buitenlandse Zaken en Defensie op 15 en
16 november a.s. met belangstelling gelezen. Voordat dat deze
leden een aantal vragen en opmerkingen maken, komt een
actuele kwestie op: de waarschuwing van de
VN-vertegenwoordiger dat een nieuwe oorlog in Bosnië niet
denkbeeldig is. Daarbij wordt ook geopperd om meer
vredestroepen in te brengen. De kleden van de SP-fractie vragen
of de Nederlandse regering de analyse van dreigende oorlog in
Bosnië deelt en wat de opvatting van de regering is om dit gevaar
af te wenden, dan wel op te lossen. Deze leden vragen wat
daarbij de rol van de EU is.
Antwoord:
Het kabinet deelt de zorg van de Hoge Vertegenwoordiger over de situatie
in Bosnië-Herzegovina en kan zich vinden in zijn recente publieke
verklaringen. Het kabinet heeft tot nu toe geen aanwijzingen dat de
partijen in Bosnië-Herzegovina de intentie hebben om de huidige situatie
uit te laten monden in een gewapend conflict. Blijvende betrokkenheid
van de internationale gemeenschap bij Bosnië-Herzegovina, inclusief de
aanwezigheid van EUFOR Althea en de Hoge Vertegenwoordiger van de
VN, zijn essentieel. Het is van belang dat de EU en de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

11

gemeenschap zich bovendien met één stem blijven uitspreken tegen
ongewenste ontwikkelingen in het land. Nederland benadrukt ook in
bilaterale contacten het belang van regionale verzoening en het stoppen
van polariserende en afscheidingsretoriek in Bosnië-Herzegovina en de
hele Westelijke Balkanregio.
Vraag 22:
Het mag geen verrassing heten dat deze leden betreuren dat de
EU operaties in het hoogste geweldsspectrum nastreeft. Zij
vragen wat de militaire aansturing wordt om hieraan vorm te
geven en wat de plannen zijn om een militair hoofdkwartier te
vestigen
Antwoord:
Het militair hoofdkwartier van de EU, het Military Planning and Conduct
Capability (MPCC), stuurt op dit moment enkel de EU-trainingsmissies
aan, maar zou op termijn alle militaire missies en operaties binnen het
ambitieniveau van de EU moeten kunnen plannen en aansturen. Ook hier
geldt dat daarvoor nog veel stappen nodig zijn. Zo is het MPCC nog niet
volledig door de lidstaten gevuld en beschikt het niet over de juiste
communicatiesystemen voor de uitwisseling van gerubriceerde informatie. Deze zaken zullen eerst moeten worden opgelost, voordat het
MPCC toe is aan een volgende stap. Bij al deze thema’s is het van belang
dat er tijdig militair advies wordt meegenomen, zodat zeker wordt gesteld
dat de in het Strategisch Kompas te bepalen doelen ook militair
uitvoerbaar zijn.
Vraag 23:
De leden van de SP-fractie vragen of uit het benadrukken door
Nederland dat het EDA geen dubbel werk mag doen met de VS
(«onnodige duplicatie») mag worden afgeleid dat dit wel het
geval zal zijn en, indien dat het geval is, op welke wijze. Deze
leden vragen hierop een toelichting.
Antwoord:
In de geannoteerde agenda wordt aangegeven dat onnodige duplicatie
tussen EDA en de NAVO voorkomen dient te worden. Nederland zet zich
hiervoor in. Zo ligt er tijdens de EDA bestuursraad een discussie paper
voor over de versterkte rol van het EDA op het gebied van innovatie. Een
van de voorstellen daarin is het oprichten van een innovatie Hub. Het
voorstel is nog in ontwikkeling en dient nog verder te worden uitgewerkt,
maar Nederland wijst op de eventuele overlap die zou kunnen bestaan
met het NAVO initiatief Defence Innovation Accelerator for the North
Atlantic (DIANA), een project dat zich ook richt op innovatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-28, nr. 227

12