2023D24051

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond bij
enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Minister voor Langdurige Zorg en Sport (LZS) over de kennisinfrastructuur en passende zorg in de langdurige zorg1.
De voorzitter van de commissie,
Smals
De adjunct-griffier van de commissie,
Heller

1

nds-tk-2023D24051

Kamerstuk 34 104, nr. 374

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de Fractie Den Haan
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
II. Reactie van de Minister
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen over de brief.
Op basis van kennis kunnen cliënten en zorgverleners samen besluiten
over de zorgbehoefte. Hoe is de Minister van plan om de beschikbare
kennis ook bruikbaar te maken voor cliënten en hun naasten? Wordt
hierbij ook gedacht over begrijpbare taal en schrijfniveau? De leden van
de VVD-fractie kunnen zich goed voorstellen dat de wetenschappelijke
taal, die (begrijpelijk) gebruikt wordt in de kennisinfrastructuur, veel
mantelzorgers de pet te boven gaat.
Deze leden delen de mening dat het van belang is dat zorgverleners zich
gesteund voelen door wetenschappelijke kennis. Hoe wil de Minister deze
vertaalslag van kennis naar passende zorg zo makkelijk mogelijk maken?
Genoemde leden lezen dat het aantal informele zorgverleners de
komende jaren afneemt en dat men daarbij realistisch moet zijn wat van
de mantelzorgers mag worden verwacht. Zal de beschikbare kennis, die
hierboven al genoemd is, iets van invloed hebben op het afnemen van
druk op individuele mantelzorgers? En zo nee, hoe kan bevorderd worden
dat beschikbare kennis zoveel mogelijk in dienst staat daarvan? Betekent
het vergaren van deze kennis een extra taak voor mantelzorgers?
De leden van de VVD-fractie zijn blij om te horen dat de opbrengsten van
de versterking van de kennisinfrastructuur beschikbaar zullen zijn voor het
openbaar domein en daarmee voor zorg buiten de Wet langdurige zorg
(Wlz). Hoe zal dit duidelijk kenbaar gemaakt worden en gemakkelijk te
vinden zijn?
Genoemde leden lezen dat het «leren van data»-programma zorgt voor
het beschikbaar stellen van data. Zij vinden het goed dat data gebruikt
wordt om zo veel mogelijk informatie te delen en combineren. Hoe borgt
de Minister dat er goed wordt omgegaan met de privacy van de gegevens
uit de elektronische patiëntendossiers die hier gebruikt worden?
Is de Minister van plan de benodigde middelen (€ 0,3 miljoen) structureel
voor het Zorginstituut Nederland te oormerken?
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of er binnen alle lopende
onderzoeken ook aandacht is voor jeugdigen in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) die nu soms een indicatie krijgen waar ze vervolgens maar
heel moeilijk weer vanaf komen. Zij merken op dat er ook binnen de
kennisinfrastructuur hier aandacht voor moet zijn, juist omdat het hier om

2

een kwetsbare groep jongeren en jongvolwassenen gaat. Juist bij hen is
het goed om altijd het herstelvermogen mee te nemen in een af te geven
indicatie. Deze leden vernemen graag van de Minister welke stappen
hierop worden ondernomen.
De leden van de VVD-fractie vinden het fijn om te lezen dat met Vilans
afgesproken is dat zij de relevante kennis voor de ouderen en gehandicaptenzorg inventariseren. Op welke termijn zal dit gedaan worden en
beschikbaar zijn?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Kennisagenda Langdurige Ouderenzorg. Het is bovenal belangrijk en
nuttig dat er een kennisagenda is opgesteld, opgesteld door het zorgveld.
Ook onderschrijven deze leden de doelstellingen zoals deze zijn geformuleerd in de agenda. Wel hebben de leden nog enkele inhoudelijke vragen
en opmerkingen.
Realistische verwachtingen
In de kennisagenda staat nu ook opgenomen dat het ontwikkelen van deze
kennisinfrastructuur een bijdrage moet leveren aan de toekomstbestendigheid van de zorg, met in de context dat de vraag naar zorg zal
toenemen zonder dat het aantal zorgverleners mee zal groeien. Kan de
Minister toelichten in hoeverre zij verwacht dat de producten en resultaten
die vloeien uit deze kennisinfrastructuur dit tekort zal opvangen? Voor de
leden van de D66-fractie staat het buiten kijf dat het ontwikkelen van
bewezen interventies en kennis over de langdurige zorg bij zal dragen aan
goede zorg, maar gelet op de kennisvragen die nu per onderwerp staan
geformuleerd twijfelen deze leden of deze toegedichte verwachting
realistisch is. Kan de Minister daarop reflecteren?
Koppeling met het onderwijs en de praktijk
De eerste doelstelling van de kennisinfrastructuur behelst het versterken
van de vakbekwaamheid en het professioneel handelen van de zorgverleners. Deze leden zien dat ook als kennislacune. Echter, een groot deel
van het langdurige zorgpersoneel zijn mbo-opgeleide professionals. In
hoeverre schat de Minister in dat de huidige opzet van de kennisinfrastructuur aankomende professionals voldoende voorziet van de juiste
kennisinstrumenten om hun werk op een goede manier te vervullen? Hoe
gaat de Minister zorg dragen voor de verankering van (nieuwe) wetenschappelijke inzichten binnen de onderwijsprogramma’s van opleidingsinstituten? In hoeverre wordt er praktijkervaring opgehaald vanuit het
werkveld én bij patiënten? En wordt dit ook over wetten heen gedaan,
bijvoorbeeld door informatie op te halen bij cliëntondersteuners Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015 én Wlz? Verder vragen deze
leden de Minister in hoeverre de kennisproducten worden toegespitst op
praktische toepasbaarheid, bijvoorbeeld door ze te borgen binnen de
regiotafels.
Relatie tot het Kwaliteitskompas (en andere kwaliteitskaders)
De leden van de D66-fractie zien een uitdaging in hoe deze opgedane
wetenschappelijke inzichten hun weg vinden naar de praktijk. Daarom zou
het nuttig zijn als kennisproducten hun weg ook zouden vinden binnen de
opgestelde kwaliteitskaders (zoals het Kwaliteitskompas Verpleeghuiszorg). Deelt de Minister dit standpunt en welke stappen gaat zij
nemen om dit te realiseren?

3

Ontbreken van inclusieve zorg
Tenslotte constateren genoemde leden dat het kader Passende zorg als
uitgangspunt is gebruikt, bijvoorbeeld in de Tussenrapportage Eén
centrale toegang tot onderbouwde interventies. Dat is wat deze leden
betreft belangrijk, ook gelet op de uniformiteit binnen het zorgbeleid.
Zoals de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) eerder
schreef2: «passende zorg ís inclusieve zorg». Echter, binnen deze
kennisinfrastructuur wordt geen aandacht besteed aan het inclusiever
maken van de langdurige zorg. Dit terwijl de urgentie daarvoor (bijvoorbeeld groei van percentage niet-westerse oudere migranten of het gebrek
aan sensitiviteit voor LGBTIQ-zorggebruikers) voor deze leden evident is.
Kan de Minister toelichten of zij bereid is om de huidige kennisinfrastructuur aan te passen, zodat dit belangrijke thema wel wordt geborgd
binnen de thema’s? En vinden de perspectieven van álle zorggebruikers
hun weg naar deze kennisinfrastructuur (dus ook mensen met een lage
sociaaleconomische status of laaggeletterden), zodat de uiteindelijke
producten ook hen ten goede komen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister. Zij hebben hierover nog een aantal vragen en
opmerkingen.
De leden van de SP-fractie zijn het met de Minister eens dat kennis een
voorname randvoorwaarde is voor passende zorg in de langdurige zorg.
Zij missen in de brief echter de rol van de beroepsopleidingen binnen de
kennisinfrastructuur. Een goede beroepsopleiding zorgt immers voor een
goede kennisbasis. Hoe ziet de Minister de rol van de beroepsopleidingen
binnen de kennisinfrastructuur? Daarnaast krijgen deze leden signalen dat
er problemen zijn rondom stages binnen deze beroepsopleidingen. Stages
vormen een belangrijk onderdeel om vakbekwaamheid en professioneel
handelen bij de nieuwe zorgverleners te ontwikkelen. Door de tekorten in
de zorg hebben studenten moeite om een goede stageplek te vinden.
Studenten lopen daardoor onnodig vertraging op en haken wellicht af.
Herkent de Minister deze signalen en kan de Minister cijfers over het
stageaanbod in de zorg en de vraag naar stages in de zorg met de Kamer
delen? Mochten deze cijfers niet bekend zijn, is de Minister dan bereid om
hier onderzoek naar te laten doen en deze resultaten met de Kamer delen?
Verder vragen de genoemde leden de Minister wat zij concreet gaat doen
om de kwaliteit en de toegang tot stages in de zorg te blijven waarborgen
en te verbeteren. Daarnaast is de uitstroom van zorgverleners hoog. Met
uitstroom gaat ook kennis verloren. Is de Minister het met genoemde
leden eens dat het beperken van de uitstroom van de zorgverleners ook
een onderdeel zou moeten zijn van de versterking van de kennisinfrastructuur? Welke maatregelen gaat de Minister nemen om de uitstroom
van zorgverleners te verminderen?
De leden van de SP-fractie lezen in de brief dat één van de doelstellingen
is om passende zorg voor de Wlz te ontwikkelen. Passende zorg wordt in
de brief gedefinieerd als zorg die «bewezen effectief is, gericht is op de
kwaliteit van leven, samen met de cliënt (en/of naaste) tot stand komt en
op de juiste plek en tijd geleverd wordt»». De leden vragen de Minister of
«bewezen effectief» hetzelfde is als evidence-based. Is de Minister bekend
met het kritische rapport «Zonder context geen bewijs» van de RVS over
2

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, 4 oktober 2022, « Passende zorg is inclusieve
zorg» (Passende zorg is inclusieve zorg | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
(raadrvs.nl))

4

dit onderwerp?3 Is deze kritiek voldoende meegenomen bij het vaststellen
van deze doelstelling? Kan de Minister het antwoord op deze laatste vraag
toelichten? Daarnaast wordt er aangegeven dat passende zorg gericht is
op de kwaliteit van leven, samen met de cliënt (en/of naaste) tot stand
komt en op de juiste plek en tijd geleverd wordt. Kan de Minister voor elke
factor (kwaliteit van leven, samen met de cliënt (en/of naaste), juiste plek
en juiste tijd) uitleggen welke methoden er zullen worden gebruikt om
vast te stellen hoe en wanneer er aan deze factoren voldaan wordt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de brief
van de Minister over de kennisinfrastructuur van zorgverleners. Zij
onderschrijven dat zorgverleners, zeker voor de doelgroepen die zorg
ontvangen vanuit de Wlz, de juiste kennis moeten hebben om goed te
kunnen bepalen hoe zij de cliënten zo goed mogelijk kunnen ondersteunen bij het vormgeven van hun leven. Nu begrijpen genoemde leden
dat dit voor de doelgroepen binnen de Wlz erg complex kan zijn, maar
zien zij ook dat die doelgroepen niet gelimiteerd zijn tot de Wlz. Immers
worden mensen met een beperking, ouderen of langdurige psychische
aandoening ook behandeld in het ziekenhuis of verzorgd vanuit de Wmo.
Kan de Minister toelichten waarom er is gekozen om de groep waarop
deze kennisinfrastructuur is gericht, is afgebakend binnen de Wlz?
Genoemde leden lezen dat de opbrengsten en opgedane kennis ook
buiten het domein van de Wlz beschikbaar zal komen, maar dat de kennis
beschikbaar komt, betekent helaas niet dat deze ook zal worden gebruikt.
Hoe wil de Minister ervoor zorgen dat de kennis en infrastructuur ook
daadwerkelijk in de andere domeinen gebruikt gaan worden?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de brief dat zorgverleners
moeten kunnen herkennen wat cliënten nodig hebben. Vaak is de
gemakkelijkste manier om erachter te komen wat iemand nodig heeft
door dat te vragen. Dan moet iemand echter wel de mogelijkheid hebben
om te kunnen communiceren. Het schetst de verbazing van de leden van
de GroenLinks-fractie dat spraakcomputers nog onvoldoende worden
ingezet om de communicatie van cliënten te ondersteunen. De leden van
de GroenLinks-fractie zien twee belangrijke problemen rondom de inzet
van spraakcomputers. Zo is er nog weinig kennis bij zorgverleners over de
nut en noodzaak van spraakcomputers en zijn er knelpunten in de
financiering voor spraakcomputers, waardoor niet iedereen die er nodig
heeft een kan krijgen. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de
Minister of zij deze knelpunten herkend, zij bereid is het gebrek aan kennis
bij zorgverleners mee te nemen in de kennisagenda en bereid is
ruimhartig spraakcomputers te vergoeden vanuit de Wlz. Kan de Minister
toelichten waarom spraakcomputers, net als aangepaste rolstoelen, niet
worden vergoed? De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister
ook of zij met hen de mening deelt dat sommige mensen een spraakcomputer nodig hebben om vrij hun mening te kunnen uiten en dat zij zonder
spraakcomputer daar dus in worden beperkt.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben tot slot een aantal vragen over
de kennisinfrastructuur binnen de Wlz-zorg. Een deel van de zorg wordt in
natura geleverd maar een ander deel wordt vanuit persoonsgebonden
budgetten (PGB)»s gefinancierd. Dit betreft soms cliënten die zelfstandig
wonen en ondersteuning zelf inkopen, en cliënten die in woongroepen
wonen. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister in hoeverre

3

Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, Den Haag, 2017, «Zonder context geen bewijs»
(file:///O:/Downloads/Zonder_context_geen_bewijs%20(1).pdf)

5

zorgverleners die vanuit PGB’s worden gefinancierd zijn aangesloten bij
dit project.
Vragen en opmerkingen van het lid van de Fractie Den Haan
Het lid van de Fractie Den Haan heeft kennisgenomen van de brief van de
Minister en heeft een aantal vragen. Zij wil benadrukken dat het van groot
belang is dat zorgmedewerkers in de ouderenzorg over de juiste kennis,
ervaring en competenties beschikken om ouderen de beste zorg te kunnen
bieden.
Het is ook belangrijk dat zorgmedewerkers de tijd krijgen om die kennis
op te doen. De Minister geeft zelf in de brief aan dat het belangrijk is dat
medewerkers de ruimte krijgen om kennis te vergaren, maar hoe moeten
zorgorganisaties met een groot personeelstekort dat regelen? Hoe zorgt
de Minister ervoor dat die organisaties niet achterblijven? Verder geeft de
Minister aan dat het wenselijk is dat medewerkers interesse hebben in het
verwerven van kennis. Heeft de Minister ideeën hoe zorgorganisaties in
de ouderenzorg hun medewerkers daarin kunnen stimuleren?
Het lid van de Fractie Den Haan leest in de brief veel over het aanbieden
van kennis en nieuwe bevindingen aan zorgmedewerkers. Dat is zeker
belangrijk, maar het is nog belangrijker dat nieuwe kennis wordt
toegepast. Er kan bijvoorbeeld gesteld worden dat de implementatie van
technologie in zorginstellingen niet altijd goed gaat door het hoge verloop
van personeel, waardoor nieuwe medewerkers niet weten hoe een
apparaat werkt en wat het allemaal kan. Daardoor wordt technologie niet
altijd ten volle benut. Heeft de Minister daar voldoende oog voor? En
welke oplossingen ziet zij daarvoor?
In het bedrijfsleven wordt artificial intelligence (AI), zoals ChatGPT, al
ingezet voor het opleiden van medewerkers. In hoeverre worden de
ontwikkelingen in de AI als toepassing meegenomen bij het vergaren van
kennis en bij de implementatie daarvan?
Tot slot wil genoemd lid ingaan op het onderzoek over mantelzorg, dat
wordt aangehaald in de brief. Kan de Minister aangeven waarom dat
onderzoek nodig is? Is dit niet al onderzocht? En als we dat niet al weten,
op basis waarvan is het beleid rondom mantelzorg dan ontwikkeld?
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de brief van de
Minister. Het lid heeft daarover enkele vragen en opmerkingen.
Het lid van de BBB-fractie ziet het belang van verankering van de
kennisagenda in het onderwijs. Hoe gaat de Minister zorgdragen voor de
verankering van (nieuwe) wetenschappelijke inzichten binnen de
onderwijsprogramma’s van opleidingsinstituten? Hoe kijkt de Minister
naar de verbinding tussen de kennisinfrastructuur langdurige zorg, het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB)?
Het lid van de BBB-fractie denkt dat het belangrijk is dat er onderlinge
verbinding is tussen de verschillende deelterreinen op langdurige zorg,
neem bijvoorbeeld de verbinding tussen het Wonen, Ondersteuning en
Zorg voor Ouderen (WOZO)-programma en het Integraal Zorgakkoord
(IZA). Hoe gaat de Minister de samenhangen borgen tussen de kennisinfrastructuur langdurige zorg en programma’s als het WOZO en het IZA?

6

Het lid van de BBB-fractie heeft ook een vraag over «passende zorg». De
Minister ziet «passende zorg’als «bewezen effectief». Als het gaat om
langdurige ouderenzorg dan is dit geen goede definitie omdat deze zorg
context verbonden is. Kan de Minister aangeven hoe zij binnen de
kennisinfrastructuur voor de langdurige zorg invulling wil geven aan het
begrip «passende zorg»? En ziet de Minister ook dat dit voor dit beleidsterrein niet zo makkelijk definieerbaar is met de woorden «bewezen
effectief»?
Tenslotte vraagt het lid van de BBB-fractie wat volgens de Minister de rol
van het cliëntenperspectief is binnen de kennisinfrastructuur.
II. Reactie van de Minister

7