Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 626

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 november 2015
De bestrijding van jeugdcriminaliteit en het voorkomen van recidive zijn
een prioriteit van het kabinet. Het adviseren, opleggen en ten uitvoer
leggen van jeugdsancties is één van de instrumenten om deze doelen te
bereiken. De inspanningen in de afgelopen jaren hebben hun vruchten
afgeworpen. Het aantal jeugdigen dat in aanraking komt met het
jeugdstrafrecht vertoont al enkele jaren een dalende trend. Als gevolg
hiervan worden steeds minder sancties aan jeugdigen opgelegd. Zo daalt
het aantal taakstraffen, geldboetes, jeugdreclasserings-maatregelen en
ook het aantal jeugdigen dat een vrijheidsbenemende straf ondergaat.
Aanleiding verkenning
Deze goede resultaten hebben ook consequenties. Organisatie en
financiering van de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) en de ketenpartners zijn gebaseerd op stabiele instroom. Het wordt een steeds
grotere uitdaging om bij een afnemende instroom de maatschappelijke
beveiliging, de kwaliteit van zorg, hulpverlening en toezicht te kunnen
blijven garanderen.
Tegelijkertijd zien we dat de problemen van jongeren zijn toegenomen. De
groep jeugdigen die een combinatie van verschillende ernstige problemen
ondervindt, groeit: psychische problemen, verstandelijke beperkingen,
verslaving, recidive, school- en leerproblemen, etc. Alleen gerichte zorg
op maat kan hier een antwoord op geven.
Daarnaast geeft de decentralisatie van de jeugdzorg naar de gemeente
gelegenheid voor een nieuw (organisatorisch) perspectief op de
advisering over en de uitvoering van sancties. Belangrijk uitgangspunt
hierbij is dat de jeugdige gebaat is bij continuering van zorg.
De dalende jeugdcriminaliteit en de veranderende context geven
aanleiding tot een herbezinning op de invulling van vrijheidsbeneming.
Daarom heb ik in de eerste helft van 2015 een verkenning laten verrichten

kst-24587-626
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 587, nr. 626

1

om tot een robuust, flexibel en duurzaam stelsel voor vrijheidsbeneming
van justitiële jeugd te komen. Met deze brief doe ik, mede namens de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, de
toezegging gestand uw Kamer te informeren over de uitkomst van deze
verkenning1. Het rapport met de verkenning is als bijlage bij deze brief
gevoegd2.
Hoofdlijnen verkenning
Met de verkenning Invulling Vrijheidsbeneming Justitiële Jeugd is in
nauwe samenwerking met de ketenpartners een mogelijke koers uitgezet
naar een duurzame, flexibele en toekomstbestendige inrichting van het
stelsel voor vrijheidsbeneming van justitiële jongeren. De kern is dat de
jeugdige centraal staat met zijn individuele behoefte aan zorg en mate van
beveiliging, binnen de kaders van het jeugdstrafrecht. De verkenning
benoemt drie bouwstenen:
Een efficiënt en effectief proces van plaatsing en screening, gericht op het
opstellen van een integraal plan van aanpak voor de toekomst van de
jeugdige. De periode van inverzekeringstelling zou benut moeten worden
door sneller informatie te bundelen ten behoeve van advisering over
plaatsing op lokaal of landelijk niveau. De periode van inbewaringstelling
zou benut moeten worden voor het opstellen van een integraal plan
samen met de jeugdige en diens directe sociale netwerk.
Lokale en/of regionale plaatsen waar jongeren zo dicht mogelijk bij het
eigen leefsysteem verblijven tijdens de periode van vrijheidsbeneming.
De verkenning legt de focus op continuering van zorg, betrokkenheid van
eigen netwerk en lokale samenwerking tussen Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), lokale zorgpartners en gemeenten.
Landelijke, specialistische voorziening(en) waarin jongeren met een
specifiek profiel specialistische zorg en beveiliging krijgen. Deze
voorziening is bestemd voor de groep jeugdigen voor wie vanwege
contra-indicaties (onder andere zwaarte van het delict of de ernst van de
psychische problematiek) een lange jeugddetentie of een PIJ-maatregel
noodzakelijk is.
Concrete vervolgstappen
Voordat ik besluiten neem over wijzigingen in het stelsel, wil ik de
komende periode benutten om, samen met de ketenpartners, de drie
bouwstenen verder te concretiseren. Er worden nu geen onomkeerbare
besluiten genomen over het stelsel van vrijheidsbeneming justitiële jeugd.
De financiële haalbaarheid van aanpassingen in het stelsel is vanzelfsprekend een belangrijke randvoorwaarde voor de eventuele invoering
ervan.
Ten behoeve van een efficiënt en effectief proces van plaatsing en
screening heb ik de Raad van de Kinderbescherming (RvdK) gevraagd om
samen met de DJI en het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie de plaatsingscriteria verder uit te werken ten
behoeve van het plaatsingsadvies door de RvdK.
Ten behoeve van de lokale en/of regionale plaatsen wil ik in de praktijk
oefenen met lokale en/of regionale plaatsen. Hier zijn alle ketenpartners
inclusief de gemeente bij betrokken. Eén van de proeftuinen is in de
1
2

Kamerstuk 24 587, nr. 618
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 587, nr. 626

2

gemeente Amsterdam. Ik heb uw Kamer geïnformeerd over de verkenning
aldaar naar mogelijke alternatieven voor bepaalde groepen justitiële
jeugdigen na sluiting van JJI Amsterbaken3. Op 18 september jl. hebben
de burgemeester van Amsterdam en ik besloten om een uitvoeringsplan
«kleinschalige voorziening» op te stellen in lijn met het gedachtegoed uit
de verkenning. Op basis van het uitvoeringsplan zal eind 2015 een besluit
genomen worden over de start van deze proeftuin.
Naast dit experiment in een grootstedelijk gebied onderzoek ik of
proeftuinen gestart kunnen worden in middelgrote (G32) en kleine
gemeenten. Daarin zal ook de jeugdreclassering, als onderdeel van de
gecertificeerde instelling (GI), een rol spelen. Ik ben in gesprek met
gemeenten, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en GI’s om
te bezien hoe we met elkaar flexibeler kunnen inspelen op de huidige
ontwikkelingen zonder de kwaliteitseisen los te laten.
Voorts laat ik een dossieronderzoek uitvoeren naar de doelgroep die
momenteel wordt geschorst uit voorlopige hechtenis. Ik wil inzicht krijgen
in enerzijds de kenmerken van deze doelgroep en anderzijds inzicht
krijgen op de motivering van de officier van justitie en de rechter. Deze
factoren zijn van invloed op de inrichting van de lokale kleinschalige
voorziening.
Ten behoeve van de landelijke, specialistische voorziening(en) heb ik DJI
gevraagd om te bekijken hoe het beste kan worden omgegaan met de
samenstelling van de doelgroepen in een centrale voorziening, de
differentiatie in verblijfsduur en de gewenste inhoudelijke aanpak. Tevens
onderzoek ik of in het kader van een geleidelijke resocialisatie voor de
PIJ-doelgroep, doorplaatsen in forensische zorginstellingen vaker
gerealiseerd kan worden.
Tot slot
Gelet op de ontwikkelingen in de vraag naar sanctie-capaciteit in brede
zin, is onder verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris een toekomstverkenning gestart die is gericht op de uitvoering van alle vrijheidsbeperkende en vrijheidsbenemende sancties voor zowel volwassenen als jeugd.
In deze verkenning zal nadrukkelijk naar de aansluiting tussen sancties,
zorg en de samenleving worden gekeken. De uitkomsten van dit traject
komen naar verwachting begin 2017 beschikbaar.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

3

Kamerstuk 24 587, nr. 618

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 587, nr. 626

3