Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

27 062

Alleenstaande minderjarige asielzoekers

Nr. 121

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 januari 2021
Naar aanleiding van de motie van de leden van Toorenburg en
Voordewind1 met het verzoek om uw Kamer periodiek te informeren over
de voortgang van het Grieks-Nederlandse samenwerkingsverband om het
voogdijsysteem en de opvang van minderjarige alleenstaande vreemdelingen (amv) in Griekenland structureel te verbeteren, informeer ik u
hierbij over de laatste ontwikkelingen.2 Ook informeer ik uw Kamer over
de uitvoering van het herplaatsingsaanbod dat aan Griekenland is gedaan
als gevolg van de uitzonderlijke situatie na de branden op Lesbos.3
Ontwikkelingen situatie amv in Griekenland
Volgens de laatst beschikbare cijfers van het Griekse nationale centrum
voor sociale solidariteit, E.K.K.A., waren eind december 2020 4.027 amv in
Griekenland geregistreerd. Ondanks nieuwe aankomsten van amv, is het
totaal aantal amv in Griekenland ten opzichte van januari 2020 met ruim
1.300 gedaald toen E.K.K.A nog 5.389 amv meldde. Deze daling is het
gevolg van een combinatie van factoren, waaronder zelfstandige doorreis
naar andere EU-lidstaten, transfer naar familie elders in de EU onder de
Dublin-procedure en herplaatsing. De samenstelling van de groep is
nagenoeg ongewijzigd: 93% jongens; 92% 14 jaar of ouder. Het merendeel
is nog steeds Afghaans (38%), gevolgd door Pakistaans (22%) en Syrisch
(12%).
In de periode medio december 2020 tot en met medio januari 2021 zijn
circa 265 amv en andere kwetsbaren, voornamelijk gezinnen met
minderjarige kinderen, herplaatst naar andere EU-lidstaten. Volgens
recente data van de Europese Commissie en IOM zijn 2.226 personen

1

Kamerstuk 19 637, nr. 2614
Kamerstuk 27 062, nr. 111
3
Kamerstuk 19 637, nr. 2652
2

kst-27062-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 062, nr. 121

1

herplaatst sinds voorjaar 2020, waarvan circa 585 amv. Over de invulling
van het Nederlandse aanbod wordt u verderop in deze brief geïnformeerd.
Zoals eerder gemeld en met verwijzing naar de motie van het lid
Voordewind c.s. inzake het bewerkstelligen dat Griekenland in elk geval de
meest kwetsbaren zo snel mogelijk van de eilanden naar het vasteland
overbrengt4, kan ik uw Kamer informeren dat Griekenland ook de
afgelopen weken verder werk heeft gemaakt van het uitvoeren van dit
staand Grieks beleid. In december 2020 zijn ruim 400 kwetsbare personen
overgebracht naar het vasteland. Daarmee zijn in 2020 in totaal circa
31.755 kwetsbare migranten en vluchtelingen naar het vasteland
overgebracht. Ook deze maand wordt dit beleid voortgezet. In de eerste
helft van januari 2021 zijn circa 110 migranten en vluchtelingen naar het
vasteland overgebracht. Het aantal migranten en vluchtelingen dat op de
eilanden verblijft is daardoor significant afgenomen. Begin 2020 verbleven
er circa 42.000 personen. Nu zijn dat er naar schatting circa 16.990. Deze
daling wordt verder geholpen door de sterke daling van het aantal
irreguliere aankomsten op de Griekse eilanden. Volgens de Commissie
nam het aantal irreguliere aankomsten op de eilanden in 2020 met 85% af:
van 60.151 in 2019 naar 9.126 in 2020.
Ondanks de inspanningen van de Griekse autoriteiten en de lage
instroom, zijn de opvangfaciliteiten op de Griekse eilanden nog altijd
ontoereikend. Met name op Samos en Chios zijn de omstandigheden voor
migranten en vluchtelingen schrijnend. Maar ook op Lesbos geven de
omstandigheden aanleiding tot zorgen. Dit onderstreept de noodzaak van
het werk van de in september 2020 opgerichte Taskforce van de
Commissie om de zogenaamde Multi Purpose Registration Identification
Centers (MPRICs) op de vijf eilanden zo spoedig mogelijk in 2021 gereed
te hebben, waarover ik uw Kamer in mijn vorige brief (Kamerstuk 27 062,
nr. 120) informeerde. Op Lesbos is een geschikte locatie geïdentificeerd.
Naar verwachting komt hier eind januari uitsluitsel over. De nieuwe
MPRICs op Kos en Leros zijn gereed en al in gebruik. Het centrum op
Samos is nagenoeg voltooid. In geval van Lesbos wordt oplevering
voorzien in september 2021; in geval van Chios in december 2021.
In de tussentijd ondersteunt de Taskforce van de Commissie de Griekse
autoriteiten tevens bij het verder verbeteren van de opvangomstandigheden in het tijdelijke kamp Mavrovouni dat na de brand in Moria elders
op Lesbos is opgezet. Dit kamp is ruimer en meer gestructureerd opgezet
dan Moria. In tegenstelling tot Moria voorziet kamp Mavrovouni voor alle
migranten en vluchtelingen in onderdak en verblijven allen binnen de
parameters van het kamp. De veiligheid in het kamp is dan ook beduidend
beter dan in Moria door de meer gestructureerde opzet alsook door de
permanente aanwezigheid van (meer) politie en cameratoezicht. Naar
aanleiding van de vermoedelijke verkrachting van een driejarig Afghaans
meisje in december jl. zijn verdere maatregelen genomen.
De tenten waarin de kampbewoners zijn gehuisvest zijn in het najaar
winterklaar gemaakt. Volgens recente cijfers van de Europese Commissie
zijn er circa 400 werkende toiletten aanwezig en circa 180 douches. Met
(internationale) partners en verschillende ngo’s wordt gewerkt aan
additionele warme douches. Ook is in alle tenten elektriciteit beschikbaar.
Er wordt gewerkt aan de verbetering van het elektriciteitsnetwerk zodat in
de tenten elektrische verwarming aangesloten kan worden. De voedseldistributie verloopt inmiddels goed. Medische faciliteiten zijn aanwezig en
worden verder verbeterd.

4

Kamerstuk 32 317, nr. 654

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 062, nr. 121

2

Zoals bekend, deelt het kabinet de zorgen in uw Kamer over de omstandigheden waarin migranten en vluchtelingen op Lesbos en andere
eilanden worden opgevangen. Over de inzet van het kabinet wordt uw
Kamer zeer regelmatig geïnformeerd5. In verschillende contacten met de
Griekse autoriteiten en de Europese Commissie dringt het kabinet aan op
verdere verbeteringen. Uit het bovenstaande moge blijken dat de Griekse
autoriteiten, met steun van de Commissie, UNHCR en diverse NGO’s,
inderdaad gestaag verder werken aan verbeteringen, binnen de randvoorwaarden van een tijdelijke voorziening. Dit laat onverlet dat er nog meer
nodig is. Het kabinet levert regelmatig experts aan hogergenoemde
Taskforce om dit verder te bevorderen.
Voortgang samenwerkingsverband
Sinds mijn brief van 18 december 20206 over het Grieks-Nederlandse
samenwerkingsverband hebben diverse ontwikkelingen plaatsgevonden.
Zo heeft de Griekse Minister-President zijn kabinet gewijzigd, waarbij de
functie van de zgn. alternate Minister voor Migratie en Asielbeleid is
opgeheven. Dit betekent dat mijn ambtsgenoot Koumoutsakos, met wie
het Grieks-Nederlandse samenwerkingsverband oorspronkelijk is opgezet,
heeft moeten aftreden. Ik verwacht de samenwerking onverminderd voort
te kunnen zetten met Minister van Migratie Mitarakis, die de verantwoordelijkheid voor het Grieks-Nederlandse samenwerkingsverband zal
overnemen.
Op het terrein van opvang zijn verdere stappen gezet om alle geplande 48
opvangplekken te realiseren. In de eerste opvanglocatie voor meisjes
worden op dit moment zestien minderjarigen opgevangen, waarvan twee
tienermoeders en hun drie kinderen. Zoals eerder gemeld, worden de
meisjes ondersteund bij hun asielaanvraag, gezinsherenigings- en
eventuele andere procedures. Inmiddels is een meisje herenigd met
familieleden in een andere lidstaat en loopt voor vijf andere meisjes
eveneens een gezinsherenigingsprocedure. De vrijkomende plekken
worden zo spoedig mogelijk ingevuld.
In de tweede opvanglocatie werden vanaf medio december zestien
jongens opgevangen. Allen volgen een asielprocedure in Griekenland.
Tegelijkertijd lopen voor tien van hen herplaatsingsprocedures in andere
EU-lidstaten. Drie jongens bleken onlangs zelfstandig uit de opvanglocatie
vertrokken. Er zijn aanwijzingen dat zij hebben gekozen voor een bekende
smokkelroute via een van de Griekse havensteden om naar een
bestemming elders in de EU te reizen. Nadat de jongens werden vermist
hebben de begeleiders van de Home Project direct de betreffende
protocollen in werking gesteld. Een incidentenrapportage is opgesteld en
melding is gemaakt bij de Griekse autoriteiten. Onder begeleiding van de
juridisch adviseur en de psychotherapeut bespreken de begeleiders het
gebeurde met de overige bewoners. Ook hier geldt dat de vrijkomende
plekken zo spoedig mogelijk worden ingevuld.
Begin dit jaar is het contract ondertekend voor de derde opvanglocatie
waar zestien jongens zullen worden opgevangen. Deze locatie wordt nu zo
snel mogelijk gereed gemaakt. Naar verwachting is deze derde locatie
eind van de maand klaar voor gebruik. Ondertussen is het personeel
geworven en wordt dit getraind op locatie in de andere twee opvanghuizen. De Griekse autoriteiten zijn op de hoogte van deze planning en
dragen zorg voor de selectie en overplaatsing van zestien jongens zodra
5

Brief Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 14 januari 2021,
Kamerstuk 34 952, nr. 124, over de Nederlandse bijdragen aan UNICEF en IRC.
6
Kamerstuk 27 062, nr. 120

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 062, nr. 121

3

de locatie gereed is. Met de oplevering en in gebruik name van het derde
shelter zijn alle 48 opvangplekken gerealiseerd.
Zoals eerder gemeld worden alle kinderen die in het kader van dit
programma worden opgevangen, geregistreerd in openbare Griekse
scholen en deels in zogenaamde multiculturele scholen. Zij krijgen
daarnaast aanvullende (online) lessen in het Grieks en het Engels.
Vanwege de lockdown in Griekenland als gevolg van de covid-19
maatregelen vindt onderwijs online plaats en is de organisatie van
aanvullende activiteiten slechts beperkt mogelijk. De begeleiders proberen
zo veel mogelijke activiteiten binnenshuis te organiseren, waaronder
verschillende online workshops. In samenwerking met enkele andere
organisaties, hebben de meisjes in het eerste opvanghuis mondmaskers
ontworpen en gemaakt voor daklozen in de omgeving van Athene.
Daarnaast vinden gesprekken plaats met een aan een voetbalclub
gelieerde stichting om de kinderen deel te laten nemen aan een sportprogramma dat specifiek voor amv is gemaakt.
Op het gebied van voogdij worden in de week van 18 januari de digitale
workshops onder leiding van Nidos hervat. In deze workshops wordt het
Nederlandse model, en de rol van Nidos daarin, toegelicht, alsook de
manier waarop Nidos is georganiseerd en met andere ketenpartners
samenwerkt. Tijdens de hierop volgende workshops staat de werving en
training van voogden centraal, alsook de wijze waarop de kwaliteit van het
voogdijsysteem voor amv wordt gewaarborgd. Daarbij moet worden
aangetekend dat de workshops een eerste stap in het voogdijprogramma
zijn. De feitelijke opzet met hulp van NIDOS van een functionerend
voogdijsysteem in Griekenland zal tijd vergen. De verantwoordelijkheid
hiervoor is recentelijk overgedragen van E.K.K.A. naar de Special
Secretary for Unaccompanied Minors en moet nog helemaal worden
ingevuld.
In navolging van mijn laatste brief van 18 december 2020, kan ik uw
Kamer informeren dat de Griekse ngo METAdrasi door de Griekse
autoriteiten is gekozen om voor een tijdelijke periode voogden ter
beschikking te stellen. METAdrasi heeft hier ruime ervaring mee. De
komende periode wordt in overleg met de relevante Griekse partners
bezien op welke wijze het Grieks-Nederlandse samenwerkingsverband
METAdrasi hierbij kan ondersteunen en hoe vervolgens de overgang naar
een nieuw voogdijsysteem het beste kan worden gemaakt.
Herplaatsingsaanbod
In mijn brief van 18 december, heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang van de invulling van het herplaatsingsaanbod in reactie op de
branden op Lesbos7 en mijn inspanning om dit in lijn met de motie van
het lid Voordewind c.s.8 zo snel mogelijk te realiseren.
Zoals aangekondigd in hogergenoemde brief zijn nog voor de Kerst 49
kwetsbare personen vanuit Griekenland naar Nederland herplaatst.
Sindsdien zijn nog 51 kwetsbare personen door de Griekse autoriteiten
voordragen en geselecteerd voor herplaatsing naar Nederland. Van hen
zijn dertien al in Nederland aangekomen en voor de overigen zijn vluchten
geboekt in de week van 18 januari, waarmee het herplaatsingsaanbod
volledig zal zijn uitgevoerd. Net als de eerste groep van 49, zijn ook alle
voor herplaatsing geselecteerde personen getest op covid-19 en voorafgaand aan hun overkomst naar Nederland in quarantaine gegaan. Na
7
8

Kamerstuk 27 062, nr. 115
Kamerstuk 35 570 VI, nr. 65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 062, nr. 121

4

aankomst worden zij opgevangen in een locatie van het COA om zo snel
mogelijk in een gemeente te worden geplaatst.
In totaal zijn onder het Nederlandse aanbod 100 kwetsbaren geselecteerd
voor herplaatsing naar Nederland: 57 kwetsbare minderjarigen (waarvan 2
amv), en 43 volwassenen. Anders dan ten tijde van het aanbod was
voorzien, gaat het met name om kwetsbare personen en (minderjarige)
kinderen in gezinsverband die in Griekenland al een status hadden
gekregen en 2 amv. Meer dan de helft van de 57 minderjarigen is 4 jaar of
jonger (30 kinderen); 56 van de 57 kinderen zijn 14 jaar of jonger, inclusief
beide amv.
De door Nederland geselecteerde personen komen van verschillende
plekken in Griekenland. Zij zijn eerder in het kader van het staande Griekse
beleid inzake kwetsbaren vanaf de Griekse eilanden, waaronder Lesbos,
naar het vasteland overgebracht. Negen gezinnen, van in totaal 45
personen, hebben op enig moment in Moria verbleven. Zoals in mijn brief
van 24 november jl.9 toegelicht is op verzoek van de Griekse autoriteiten
afgesproken dat zij de voordracht niet noodzakelijkerwijze hoefden te
beperken tot personen die ten tijde van de branden op Lesbos in het kamp
Moria verbleven, maar ook eerder (uit Moria) overgeplaatste amv en
kwetsbare gezinnen konden voordragen. Daarmee wordt de druk op de
opvang op het Griekse vasteland verminderd. Dit stelt Griekenland in staat
andere kwetsbaren van de Griekse eilanden naar het vasteland over te
brengen.
Het is aan de Griekse autoriteiten om op basis van hun kennis van de
zaken en de situatie de inschatting te maken of sprake is van kwetsbare
personen die kunnen worden voorgedragen voor herplaatsing. Dat doen
zij op basis van werkafspraken die voor het herplaatsen van kwetsbare
personen in gezinsverband zijn gemaakt tussen de Griekse autoriteiten,
Europese Commissie, EASO, VN organisaties en deelnemende lidstaten.
Hierin worden voorbeelden van kwetsbare profielen genoemd, zoals
slachtoffers van marteling, personen met medische aandoeningen,
slachtoffers van SGBV (sexual and gender based violence) of personen
die het risico lopen daarop, alleenstaande ouder met kinderen, lgbtiq. Wij
vertrouwen op de inschatting door de Griekse autoriteiten en EASO.
Het is, alle inspanningen ten spijt, gebleken dat de amv’s tot en met 14
jaar en tevens afkomstig uit kansrijke landen nauwelijks beschikbaar zijn
voor herplaatsing vanuit Griekenland. Bij de voordracht en selectie was de
inschatting van belang dat zij daadwerkelijk in aanmerking komen voor
een asielvergunning in Nederland. Voorkomen moet worden dat
alleenstaande kinderen naar Nederland worden gehaald waarvan de kans
reëel is dat zij na het doorlopen van de asielprocedure niet in aanmerking
komen voor een vergunning en uiteindelijk moeten terugkeren naar hun
herkomstland. Het reeds beperkte aantal amv’s dat wel in aanmerking
kwam voor herplaatsing naar Nederland bleek vaak familie in een andere
Europese lidstaat te hebben en er is, om die reden, voor gekozen naar die
lidstaat te herplaatsen. Om alsnog recht te doen aan de wensen van uw
Kamer en in het bijzonder de hierboven genoemde motie Voordewind c.s.
is daarom met de Griekse autoriteiten afgesproken dat zij desgewenst een
groter aandeel kwetsbare personen en kinderen in gezinsverband kunnen
voordragen om het aantal plaatsen van het Nederlandse herplaatsingsaanbod verder in te vullen. Uiteindelijk gaat het erom dat zo snel mogelijk
kwetsbare personen en kinderen naar Nederland worden overgebracht en
dat de Griekse autoriteiten worden ontlast.

9

Kamerstukken 27 062 en 19 637, nr. 117

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 062, nr. 121

5

Aangezien voornamelijk hele gezinnen zijn herplaatst, zal gezinshereniging beperkt zijn, die zoals bekend in mindering zou komen van het
nationale hervestigingsquotum.10
Tot slot kan ik u informeren dat een groot deel van de voor Kerst
overgebrachte gezinnen al is gekoppeld aan gemeenten voor huisvesting,
waaronder de gemeenten die mij hierover per brief hebben benaderd.
Daarmee hebben deze gemeenten invulling gegeven aan hun aanbod om
kwetsbare personen te huisvesten die uit Griekenland worden herplaatst
naar Nederland. Dat is goed nieuws voor deze groep, maar kan wel ten
koste gaan van statushouders die hier al langer in de opvang verblijven.
De nood en noodzaak blijft hoog om samen met gemeenten te kijken hoe
we ook de grote groep bestaande statushouders een woonplek kunnen
geven.
Conform de motie van de leden van Toorenburg en Voordewind11 zal ik
uw Kamer periodiek blijven informeren. Nu de 48 opvangplekken voor
amv op het Griekse vasteland spoedig geheel zijn gerealiseerd, het
samenwerkingsverband op gang is gekomen en het herplaatsingsaanbod
is nagekomen, zal ik dit in beginsel eens per kwartaal doen.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

10
11

Kamerstuk 19 637, nr. 2652
Kamerstuk 19 637, nr. 2614

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 062, nr. 121

6