Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 468

Wijziging van de Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen in verband met
uitbreiding van de hardheidsclausule en
invoering van een hardheidsregeling en een
vangnetbepaling (Wet hardheidsaanpassing
Awir)

Nr. 43

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 augustus 2020
Bij het debat over het wetsvoorstel Wet hardheidsaanpassing Awir op
17 juni jl. (Handelingen II 2019/20, nr. 84, item 6) heeft het lid Leijten een
motie ingediend1 waarin zij verzoekt het mogelijk te maken voor ouders
die als gevolg van onterechte terugvordering van kinderopvangtoeslag
onder bewind zijn komen te staan, om hun toegekende compensatie op
een derdengeldenrekening te laten plaatsen en met tussenkomst van een
derde, regie over de hun toegekende compensatie te laten krijgen. Bij
brief van 2 juli 2020 (Kamerstuk 35 468, nr. 42) heb ik uw Kamer bericht in
overleg met het Ministerie van Justitie en Veiligheid te onderzoeken of het
juridisch mogelijk is om compensatie op een derdengeldrekening te laten
plaatsen indien de onder bewind gestelde ouder dat vraagt. Dit onderzoek
heeft ertoe geleid dat ik de motie ontraad. Hieronder licht ik de reden
hiervan, meden namens de Minister van Rechtsbescherming toe.
Het doel van beschermingsbewind is bescherming te bieden van
meerderjarigen die al dan niet tijdelijk niet of onvoldoende in staat zijn
zelfstandig hun vermogensrechtelijke belangen behoorlijk waar te
nemen2. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als sprake is van problematische schulden doordat iemand zijn schulden niet meer kan blijven
betalen of is opgehouden deze te betalen. De onderbewindstelling is dan
bedoeld ertoe bij te dragen dat de financiële situatie wordt gestabiliseerd.
De kantonrechter stelt op verzoek van de betrokkene of diens nabije
familie beschermingsbewind in en benoemt een beschermingsbewindvoerder, waarbij de kantonrechter rekening houdt met de uitdrukkelijke
voorkeur van de betrokkene. In de meeste gevallen wordt bewind
ingesteld over het gehele vermogen van de betrokkene. Dat heeft tot
gevolg dat het beheer over de onder bewind staande goederen toekomt

1
2

kst-35468-43
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 468, nr. 30.
Artikel 1:431 lid 1 BW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 468, nr. 43

1

aan de bewindvoerder3. De betrokkene kan dan niet meer zelfstandig over
zijn vermogen beschikken. Dit brengt mee dat de bewindvoerder degene
is die de ouders vertegenwoordigt bij de financiële afwikkeling van de
compensatie, herziening of reparatie van het toeslagrecht. Met
medewerking van de bewindvoerder of met machtiging van de kantonrechter kan hiervan worden afgeweken,4 bijvoorbeeld door voor dit
specifieke geval de betrokkene toe te staan over de hem toegekende
compensatie te laten beschikken. De compensatie, herziening of reparatie
van het toeslagrecht kan er wel aan bijdragen dat de financiële zelfredzaamheid van de betrokkene toeneemt en de beschermingsbewindvoerder aan betrokkene meer zeggenschap over de financiën kan geven.
Als hierdoor de financiële problemen van de betrokkene zijn opgelost of
aanzienlijk zijn verminderd, kan de betrokkene, zijn naaste familie of de
bewindvoerder de kantonrechter verzoeken het ingestelde beschermingsbewind te beperken of zelfs op te heffen. De kantonrechter kan hiertoe ook
ambtshalve overgaan.5
Gelet op de ratio van het beschermingsbewind – dat wordt ingesteld als
de betrokkene naar het oordeel van de kantonrechter tijdelijk of duurzaam
niet in staat is ten volle zijn vermogensrechtelijke belangen behoorlijk
waar te nemen – worden alle gelden tijdens het bewind (in beginsel)
beheerd vanaf een aparte rekening. Een van de taken van de bewindvoerder na zijn benoeming is daarom het inlichten van de bank over het
bewind en het openen van deze aparte rekening (de «beheerrekening»)
die de bewindvoerder ter vervulling van zijn taak gebruikt. De bewindvoerder is verplicht om uitsluitend voor de betalingen die hij bij de
vervulling van zijn taak verricht of ontvangt zo veel mogelijk van deze
rekening gebruik te maken6. De Aanbevelingen inzake meerderjarigenbewind, vastgesteld door het Landelijk Overleg Vakinhoud Civiel en
Kanton & Toezicht (LOVCK&T) voor kantonrechters die zijn belast met de
behandeling van bewindzaken, schrijven voor dat gelden van betrokkene
niet op een tussenrekening of derdengeldrekening mogen staan, ook niet
voor korte tijd7. Dit betekent dat de compensatie, herziening of reparatie
van het toeslagrecht niet op een derdengeldrekening kan worden gestort.
Zoals hiervoor reeds is benoemd, kunnen ouders – als zij het wenselijk
achten dat het toeslagrecht toch op een andere rekening wordt gestort –
deze kwestie met de bewindvoerder en zo nodig met de kantonrechter
bespreken.
Ik merk verder op dat bij het benoemen van een bewindvoerder de
kantonrechter de uitdrukkelijke voorkeur volgt van de rechthebbende8. Dit
kan een persoon uit de directe familie of omgeving van de betrokkene zijn
of een professionele bewindvoerder. Professionele bewindvoerders
kunnen alleen worden benoemd als zij voldoen aan de kwaliteitseisen die
zijn opgenomen in het Besluit kwaliteitseisen curatoren, beschermingsbewindvoerders en mentoren (hierna: Besluit kwaliteitseisen)9. Het gaat om
kwaliteitseisen met betrekking tot opleiding, scholing en begeleiding,
dossiervorming, bedrijfsvoering en het voorkomen van belangenverstrengeling10. De kantonrechter houdt toezicht op het functioneren van de
beschermingsbewindvoerder. Voor de toets aan de kwaliteitseisen heeft
3

Artikel 1:438 lid 1 BW.
Artikel 1:438 lid 2 BW.
5
Artikel 1:449 lid 2 BW.
6
Artikel 1:436 lid 4 BW.
7
Aanbevelingen meerderjarigenbewind, vastgesteld door het LOVCK&T op 7 september 2018,
p. 6.
8
Artikel 1:435 lid 3 BW.
9
Stb. 2014, nr. 46.
10
Artikel 1:435 lid 7 BW en nader uitgewerkt in het Besluit kwaliteitseisen curatoren, beschermingsbewindvoerders en mentoren.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 468, nr. 43

2

de rechtspraak het Landelijk Kwaliteitsbureau (hierna: LKB) geïnitieerd.
Om benoemd te kunnen worden, moeten kandidaten daar een toelatingsverzoek indienen. Na toelating moeten beschermingsbewindvoerders
jaarlijks een handhavingsverzoek indienen bij het LKB. Door de introductie
van de kwaliteitseisen heeft de rechtspraak beter zicht gekregen op de
kwaliteit van beschermingsbewindvoerders. Als een beschermingsbewindvoerder door het LKB of een kantonrechter onbetrouwbaar wordt
geacht, zal deze niet door de kantonrechter worden benoemd.
Wanneer de betrokkene van oordeel is dat de bewindvoerder zijn
belangen niet goed heeft behartigd in een bepaalde aangelegenheid of
niet capabel is hem te vertegenwoordigen, kan hij hierover met de
bewindvoerder in gesprek. Als de betrokkene of zijn naaste familie een
klacht heeft over de bewindvoerder, kunnen zij die indienen bij de
bewindvoerder. Op grond van het Besluit kwaliteitseisen moet een
bewindvoerder een klachtenregeling hebben11. Als de bewindvoerder is
aangesloten bij een branchevereniging, kan ook daar een klacht worden
ingediend. Het staat de betrokkene en zijn naaste familie verder altijd vrij
om de rechter te benaderen. De rechter die toezicht houdt op het
functioneren van de beschermingsbewindvoerder beslist vervolgens of er
reden is om met de beschermingsbewindvoerder in gesprek te gaan of
zelfs over te gaan tot ontslag. Het indienen van dit verzoek is in beginsel
kosteloos. Op deze manier is een laagdrempelig loket voor klachten bij de
rechter geborgd.
Ik concludeer hieruit dat, wanneer ouders na uitbetaling van hun
compensatie, reparatie of herziening van het toeslagrecht schuldenvrij zijn
en er voldoende aanleiding is om het bewind op te heffen, zij de regie
over hun financiën terug zullen krijgen. Daarnaast hebben ouders de
nadrukkelijk laagdrempelige mogelijkheid om actie te ondernemen
wanneer zij niet tevreden zijn over hun bewindvoerder of wanneer zij het
bewind willen laten opheffen wanneer zij zelf vinden dat ze op basis van
de hun uitbetaalde compensatie de regie over hun financiën terug moeten
krijgen.
Mogelijk zijn er ouders die niet goed op de hoogte zijn van de klachtprocedures en de mogelijkheid om opheffing van het bewind te verzoeken. Ik
zal er daarom voor zorgen dat via de persoonlijk zaakbehandelaars de
door de toeslagenaffaire gedupeerde ouders worden geïnformeerd over
deze mogelijkheid wanneer daartoe aanleiding is. Het gesprek over het
proces van compensatie, herziening of reparatie zal daarbij altijd
plaatsvinden met de ouder, de bewindvoerder en de persoonlijk zaakbehandelaar. De ouder zal op ieder moment in het proces betrokken blijven.
Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen

11

Artikel 6 Besluit kwaliteitseisen curatoren, beschermingsbewindvoerders en mentoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 468, nr. 43

3