Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1977

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 december 2023
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, de geannoteerde
agenda aan van de EU Westelijke Balkan Top en Europese Raad van 13, 14
en 15 december 2023.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-21501-20-1977
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE EU-WESTELIJKE BALKAN TOP
EN EUROPESE RAAD VAN 13, 14 EN 15 DECEMBER 2023
Op donderdag 14 en vrijdag 15 december aanstaande vindt de Europese
Raad (ER) plaats in Brussel. Op de agenda van de ER staan de Russische
agressie jegens Oekraïne, de situatie in het Midden-Oosten, uitbreiding,
het meerjarig financieel kader van 2021 tot en met 2027, veiligheid en
defensie, migratie en de strategische agenda van 2024 tot en met 2029.
Voorafgaand aan de ER komen de regeringsleiders en staatshoofden van
de EU en Westelijke Balkanlanden op woensdag 13 december samen voor
een EU-Westelijke Balkan Top. De Minister-President is voornemens deel
te nemen aan zowel de EU-Westelijke Balkan Top als de ER.
Europese Raad
Russische agressie jegens Oekraïne
De ER zal spreken over de voortdurende Russische agressieoorlog tegen
Oekraïne. De inzet van het kabinet blijft gericht op het uitoefenen van druk
op Rusland en het bieden van steun aan Oekraïne, zowel bilateraal als met
internationale partners. Voor 2024 heeft het kabinet ruim 2,2 miljard euro
gereserveerd voor deze steun, onder andere voor militaire steun, herstel
en wederopbouw en op het gebied van accountability voor Oekraïne.1 Het
kabinet zal tijdens de ER het belang van gerechtigheid voor oorlogsmisdrijven in Oekraïne benadrukken. Ook het belang van financiële en
humanitaire steun voor Oekraïne, zeker met het oog op de aanhoudende
Russische aanvallen op water- en energie infrastructuur, zal worden
onderstreept.
Financiële steun en wederopbouw
Het kabinet zet in op blijvende solidariteit met Oekraïne en zal pleiten voor
een tijdig akkoord op een pakket van substantiële economische en
financiële steun aan Oekraïne via de Oekraïne Faciliteit (zie ook Meerjarig
Financieel Kader).2 Deze steun is noodzakelijk om essentiële publieke
dienstverlening in Oekraïne op peil te houden en om de veiligheid en het
functioneren van de Oekraïense staat te garanderen.
Militaire steun en veiligheidsarrangementen
Nederland heeft, net als de meeste EU lidstaten, een veiligheidsarrangement aan Oekraïne toegezegd.3 De eerste inhoudelijke consultaties met
Oekraïne zijn gestart op 28 oktober jl.4 Ook de EU heeft de verklaring over
veiligheidsarrangementen ondertekend en zal de steun aan Oekraïne
voortzetten. Kernelementen hiervan zijn de EU Military Assistance Mission
(EUMAM), het versterken van de defensie-industrie en meerjarige militaire
steun via de Europese Vredesfaciliteit (EPF).
De Hoge Vertegenwoordiger (HV) Borrell heeft voorgesteld om binnen de
EPF een aparte envelop voor Oekraïne te creëren: een Ukraine Assistance
Fund (UAF).5 Mogelijk zal er tijdens deze ER besluitvorming plaatsvinden
over dit fonds. Op het moment van schrijven beweegt de consensus
richting een aanpak waarbij per jaar bezien wordt hoeveel middelen er
nodig zijn voor het UAF. Het kabinet steunt deze aanpak en benadrukt dat
de huidige steun aan Oekraïne een sterk signaal aan Rusland, Oekraïne en
1

Kamerstuk 36 045, nr. 171
Kamerstuk 22 112, nr. 3758
Kamerstuk 28 676, nr. 440
4
Kamerstuk 21 501–02, nr. 2790
5
Kamerstuk 21 501–02, nr. 2790
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

2

partners is. In dit kader heeft het kabinet binnen de totale reservering van
2,5 miljard euro een bedrag van 300,9 miljoen euro gereserveerd voor de
Nederlandse bijdrage in 2024.6 Tot op heden ontvangt Nederland een
substantieel deel van de EPF bijdrage voor Oekraïne terug via declaraties
voor bilateraal geleverde steun.
Sancties
Het kabinet blijft zich onverminderd inzetten om de druk op Rusland
verder te verhogen door middel van aanvullende sancties. Het kabinet zal
pleiten voor een snelle aanname van het 12de sanctiepakket tegen
Rusland.
Situatie in het Midden-Oosten
De ER zal spreken over de actuele ontwikkelingen in het conflict tussen
Israël en Hamas. Deze discussie zal voortbouwen op de bespreking van de
situatie in het Midden-Oosten tijdens de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ)
van 11 december aanstaande.7 Naar verwachting zal er onder andere
aandacht zijn voor de zeer ernstige humanitaire situatie, het Israëlisch
militair optreden in Gaza, de dreiging die nog steeds van Hamas uitgaat,
de overeenkomst over het vrijlaten van Israëlische gegijzelden en
Palestijnse gevangenen, het voortdurende risico op regionale escalatie en
de uitgangspunten voor een politieke oplossing voor het conflict.
De EU is eensgezind over het recht van Israël op zelfverdediging in lijn
met internationaal recht en internationaal humanitair recht, alsook over
het belang van snelle, veilige en ongehinderde humanitaire toegang en
hulp.8 Nederland blijft zijn goede contacten met Israël, de Palestijnse
Autoriteit en landen in de regio en daarbuiten ten volle inzetten.9
Uitbreiding
Daarnaast zal de ER spreken over het jaarlijkse uitbreidingspakket van de
Commissie. Hierin beveelt de Commissie aan de toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië te openen. Ook beveelt de Commissie
aan de status van kandidaat-lidstaat toe te kennen aan Georgië, met dien
verstande dat Georgië een aantal verdere stappen onderneemt. Het
krachtenveld in de Raad is nog in beweging, waarbij het er op lijkt dat 26
lidstaten voorstander zijn, en een lidstaat niet steunt. De inzet van het
kabinet is met uw Kamer gedeeld in de Kabinetsappreciatie Uitbreidingspakket 2023 van 1 december jl.10
Het kabinet hanteert een strikt, fair en betrokken uitbreidingsbeleid. Zoals
bekend vormen de Kopenhagencriteria en het voldoen aan de EU
standaarden over de volle reikwijdte van het EU acquis de basis voor
voortgang van kandidaat-lidstaten in het toetredingsproces. Oekraïne,
Moldavië en Georgië bevinden zich pas in de beginfase van dit proces dat
gefaseerd is en ondergebracht in zes clusters en 35 onderhandelingshoofdstukken. Besluitvorming over het openen en sluiten van onderhandelingen op elk van de afzonderlijke beleidsterreinen geschiedt op basis
van unanimiteit in de Raad. Zonder voldoende stappen op versterking van
de rechtsstaat is er geen voortgang in de onderhandelingen. Zoals
gebruikelijk, zal het kabinet de Kamer bij verdere stappen blijven
informeren, tijdens het proces van de onderhandelingen worden geen
6

Kamerstuk 36 045, nr. 171
Kamerstuk 21 501-02 nr. 2790
8
Kamerstukken 36 180 en 23 432, nr. 77
9
Voor een volledige weergave van de Nederlandse inzet verwijst het kabinet naar de Kamerbrief
over de situatie in Israël en Gaza Kamerstuk 23 432, nr. 502 en Kamerstuk 21 501–02, nr. 2790.
10
Kamerstuk 23 987, nr. 395
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

3

onomkeerbare stappen gezet. Het kabinet acht het van belang dat
politieke leiders prioriteit geven aan implementatie van de noodzakelijke
rechtsstaathervormingen en het functioneren van democratische
instellingen en openbaar bestuur.
Toekomstige uitbreiding vraagt om gedegen voorbereiding, zowel aan de
kant van de kandidaat-lidstaten als aan de kant van de EU. De komende
tijd zal de EU in kaart moeten brengen welke gevolgen uitbreiding zal
hebben op beleidsmatig, budgettair en institutioneel gebied. Naar
verwachting zal het Belgisch voorzitterschap besprekingen hierover
verder voortzetten. Voor de Nederlandse inzet ten aanzien van absorptiecapaciteit verwijst het kabinet naar de geannoteerde agenda’s en
verslagen van de informele Raad Algemene Zaken (RAZ) van 27 en
28 september11, de RAZ van 24 oktober12 en de RAZ van 15 november.13
Meerjarig Financieel Kader
De ER zal spreken over de door de Commissie voorgestelde tussentijdse
herziening van het Meerjarig Financieel Kader (MFK). Volgens de
Commissie is een gerichte versterking en herziening van het MFK
noodzakelijk, wil de Unie zijn bestaande en nieuwe doelstellingen
verwezenlijken. De inzet van het kabinet ten aanzien van deze voorstellen
is opgenomen in drie BNC-fiches.14 Het uitgangspunt van het kabinet is
dat uitdagingen en verplichtingen in principe worden opgevangen binnen
de kaders van het MFK en de daarbij overeengekomen speciale instrumenten, door optimaal gebruik te maken van bestaande middelen en
waar nodig in te zetten op herprioritering en flexibilisering. Het kabinet
staat positief tegenover het structureler vorm geven van de financiële
EU-steun aan Oekraïne en een Europees herstelprogramma gericht op het
herstel en wederopbouw van Oekraïne. Het kabinet steunt dan ook de
voorgestelde Oekraïne-faciliteit. Bespreking in de ER zal plaatsvinden aan
de hand van een onderhandelingsdocument (negotiating box). Het
Voorzitterschap zet in op besluitvorming op de tussentijdse herziening van
het MFK tijdens aanstaande ER. Het is nog onduidelijk of dit een haalbare
doelstelling is. Een toelichting op en appreciatie van recente onderhandelingsvoorstellen is opgenomen onderaan deze brief.
Veiligheid en Defensie
Om opvolging te geven aan de Verklaring van Versailles van 10 en
11 maart 2023 zal de ER mogelijk spreken over veiligheid en defensie.15
Punten die aan bod kunnen komen zijn de implementatie van het
Strategisch Kompas, het opschalen van de defensie-industrie voor
militaire steun aan Oekraïne en de bescherming van Europa, de aankomende European Defence Industry Strategy en het verbeteren van
voldoende toegang tot zowel publieke als private financiering voor de
Europese defensie-industrie. De strategie wordt verwacht in het eerste
kwartaal van 2024. Het kabinet zal zich inzetten om de uitwerking van
eerder gemaakte afspraken te bespoedigen in lijn met de constatering dat
Europa meer verantwoordelijkheid moet nemen voor de eigen veiligheid.

11

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2717 en Kamerstuk 21 501-02, nr. 2718
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2718 en Kamerstuk 21 501-02, nr. 2775
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2778 en Kamerstuk 21 501-02, nr. 2788
14
Zie 1) BNC-fiche Herziening MFK, Kamerstuk 22 112, nr. 3757, 2) BNC-fiche Oekraïne-faciliteit,
Kamerstuk 22 112, nr. 3758 d.d. 25 augustus 2023 3) BNC-fiche Strategic Technologies for
Europe Platform, Kamerstuk 22 112, nr. 3759 d.d. 25 augustus 2023 Daarnaast verwijst het
kabinet naar de antwoorden op het schriftelijke overleg inzake de tussentijdse herziening van
het MFK, Kamerstuk 22 112 nr. 3780.
15
https://www.consilium.europa.eu/media/54788/20220311-versailles-declaration-nl.pdf
12
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

4

Migratie en overige onderwerpen
De ER zal wederom stilstaan bij migratie. Het kabinet acht het van belang
dat migratie hoog op de politieke agenda blijft staan en zal de Commissie
en Lidstaten blijven oproepen tot de implementatie van de ER conclusies
van februari, maart en oktober 2023, en de conclusies van de President
van de Europese Raad na de ER van juni 2023, in het bijzonder de
implementatie van Dublin, verbetering van registratie en het verder
versterken van buitengrenzen.16 Ook roept het kabinet de Commissie op
tot een ambitieuze inzet ten aanzien van gelijkwaardige en duurzame
partnerschappen met derde landen en pleit het kabinet voor spoedige
afronding van de triloogonderhandelingen over het Asiel- en Migratiepact.
Strategische Agenda
In navolging van de informele ER in Granada van 6 oktober jl.17 zal de ER
stilstaan bij het proces ter voorbereiding op de vaststelling van de
Strategische Agenda van de Europese Raad voor 2024 tot en met 2029,
naar verwachting in de zomer van 2024. Het kabinet zal hierbij uitdragen
voorstander te zijn van een helder en ordentelijk proces. Het kabinet
verwacht van de EU dat zij komende jaren werk zal maken van 1)
economische welvaart en weerbaarheid met inbegrip van de groene en
digitale transitie, 2) een sterke geopolitieke positie op het wereldtoneel, en
3) democratie, rechtstaat en gedeelde waarden. Dit vergt een
daadkrachtige EU die resultaten boekt.
EU-Westelijke Balkan Top
Voorafgaand aan de ER zullen de regeringsleiders en staatshoofden van
de EU en de zes Westelijke Balkanlanden samenkomen voor een top op
13 december. Er is geen formele besluitvorming op de top voorzien. Naar
verwachting zal er wel een verklaring worden aangenomen waarin het
EU-perspectief van de Westelijke Balkan wordt herbevestigd en waarin het
belang van de rechtsstaat en stabiliteit in de regio, alsmede de samenwerking op het gebied van veiligheid, connectiviteit en klimaat worden
benadrukt.
Naar verwachting start de top met een bijeenkomst met de voorzitter van
het Europese Parlement Roberta Metsola, de Eurocommissaris voor
Nabuurschap en Uitbreiding OlivérVárhelyi, vertegenwoordigers van de
Wereldbank, Europese Investeringsbank, Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de Regionale Samenwerkingsraad. Daaropvolgend zal er een diner plaatsvinden waarbij uitsluitend de regeringsleiders en staatshoofden van EU-lidstaten en de Westelijke Balkan
aanwezig zullen zijn. Tenslotte zal er een side event van de Tirana Campus
van het College van Europa plaatsvinden, waarbij aandacht wordt
gevraagd voor de financiering daarvan.
Het kabinet hecht belang aan deze terugkerende EU-Westelijke Balkantop.
Dit sluit aan bij de door het kabinet geïntensiveerde relaties met de
Westelijke Balkanlanden. Het kabinet hecht waarde aan samenwerking
met en tussen de Westelijke Balkan, onder meer op het gebied van
rechtsstaat, migratie, veiligheid, stabiliteit, connectiviteit en klimaat. De
top biedt kans om op deze onderwerpen met de Westelijke Balkan van
gedachten te wisselen.
Naar verwachting zal ditmaal de samenwerking met de Westelijke Balkan
in het kader van het Europees Gemeenschappelijk Buitenlands- en
Veiligheidsbeleid (GBVB) centraal staan. Het kabinet verwacht van de
16

Kamerstuknummer 21 501-20 nr. 1976, Kamerstuk 21 501-20 nr. 1926, Kamerstuk 21 501-20 nr.
1949, Kamerstuk 21 501-20 nr. 1972
17
Kamerstuknummer 36 230, nr. 6 d.d. 18 oktober 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

5

Westelijke Balkanlanden volledige aansluiting bij het GBVB, inclusief het
overnemen van de Europese sanctiemaatregelen jegens Rusland.
In lijn met motie van het lid Piri c.s. is het kabinet voornemens om zich
tijdens de top uit te spreken voor de soevereiniteit van Bosnië en
Herzegovina, en te pleiten voor verdere de-escalatie tussen Servië en
Kosovo.18 Daarnaast is het kabinet voornemens om aandacht te vragen
voor het tegengaan van desinformatie in de regio en om het belang van
samenwerking op het terrein van migratie te onderstrepen. Samenwerking met de Westelijke Balkan op het gebied van grensbeheer, en
bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel is de afgelopen jaren
verbeterd en het kabinet acht het van belang deze samenwerking verder
te versterken. In dit kader verwacht het kabinet van de Westelijke
Balkanlanden ook volledige aansluiting bij het EU-visumbeleid, om
irreguliere migratie tegen te gaan.
Appreciatie onderhandelingsdocument tussentijdse herziening
MFK
Het voorzitterschap heeft op 1 december jl. een nieuw concept onderhandelingsdocument verspreid.19 Het onderhandelingsdocument dient als
een basis voor de bespreking tijdens de Europese Raad op 14 en
15 december aanstaande. Mogelijk volgt er nog een nieuw onderhandelingsdocument mede op basis van de besprekingen in Coreper. Het
document van 1 december jl. beschrijft de hoofdonderwerpen van de
tussentijdse herziening van het MFK en is grotendeels een weergave van
de Commissievoorstellen van 20 juni jl. waarover sindsdien is onderhandeld. Indien de ER overeenstemming bereikt, zal het onderhandelingsdocument met evt. wijzigingen worden omgezet in conclusies van de ER.
Het is op dit moment nog onzeker of dat haalbaar is. Na overeenstemming in de ER zullen de relevante onderdelen worden verwerkt in de
betreffende wetgevende instrumenten (MFK-verordening, sectorale
verordeningen). Voor besluitvorming over het MFK is eenparigheid van
stemmen in de Raad vereist, na goedkeuring van het Europees Parlement
(VWEU artikel 312).
Binnen de Raad is er nog geen overeenstemming over de (noodzakelijke)
aanpassingen van het MFK en de financiële dekking van de voorstellen.
Daarom heeft het Spaanse voorzitterschap verschillende onderhandelingsopties opgenomen, waarover tijdens de ER besluitvorming dient
plaats te vinden. Mogelijk wordt tijdens de Raad Algemene Zaken van
12 december aanstaande een stand van zaken opgemaakt (vooralsnog
geen inhoudelijke bespreking voorzien).
Met inachtneming van de vertrouwelijke status van het onderhandelingsdocument (classificatie Limité) en de verwachting dat de voorstellen nog
zullen wijzigen, geeft het kabinet hieronder een nadere toelichting en
appreciatie van de richting waarin de voorstellen zich thans bewegen. Tot
slot gaat het kabinet in op de potentiële gevolgen voor de raming van de
Nederlandse afdrachten aan de EU.
De inzet van het kabinet ten aanzien van de oorspronkelijke Commissievoorstellen is opgenomen in drie BNC-fiches en een Kamerbrief.20 Het
uitgangspunt van het kabinet is dat uitdagingen en verplichtingen in
principe worden opgevangen binnen de kaders van het huidige MFK van
18

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1957
Delegates Portal: ST 15852/1/23 REV1. De vorige versie van het onderhandelingsdocument
dateert van 7 oktober jl.
20
Zie BNC-fiche Herziening MFK, Kamerstuk 22 112, nr. 3757. 2) BNC-fiche Oekraïne-faciliteit,
Kamerstuk 22 112, nr. 3758. 3) BNC-fiche Strategic Technologies for Europe Platform,
Kamerstuk 22 112, nr. 3759. 4) Kabinetsappreciatie uitbreidingspakket 2023 en Groeiplan voor
de Westelijke Balkan d.d. 1 december jl. Daarnaast verwijst het kabinet naar de antwoorden op
het schriftelijke overleggen inzake de tussentijdse herziening van het MFK van 11 september jl.
(Tweede Kamer), Kamerstuk 22 112, nr. 3780 en 20 oktober jl. (Eerste Kamer).
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

6

2021 tot en met 2027 en de daarbij overeengekomen speciale instrumenten, door optimaal gebruik te maken van bestaande middelen en
waar nodig in te zetten op herprioritering en flexibilisering. Daarnaast zet
het kabinet zich conform de motie Van Weyenberg in voor een moderne
begroting en is het van belang dat eventuele wijzigingen niet ten koste
gaan van voor Nederland prioritaire beleidsterreinen.21 Het kabinet staat
in beginsel positief tegenover het structureler vorm geven van de
financiële EU-steun aan Oekraïne en een Europees herstelprogramma
gericht op het herstel en wederopbouw van Oekraïne. Daarbij kijkt het
kabinet naar de meest gepaste omvang, voorwaarden en vorm van die
steun.
Oekraïne
Het is existentieel voor Oekraïne dat het zich kan blijven verdedigen tegen
huidige, en mogelijke toekomstige, Russische agressie. Dit bepaalt de
Europese en Nederlandse veiligheid op fundamentele wijze. Het kabinet
zet in op blijvende solidariteit met Oekraïne en steunt de voorgestelde
Oekraïne-faciliteit waarmee de EU voor de periode van 2024 tot en met
2027 op een voorspelbare, transparante en verantwoorde wijze steun kan
verlenen aan het herstel en de wederopbouw en modernisering van
Oekraïne.
De totaalomvang van het Oekraïne voorstel, 50 mld. euro, is in het laatste
voorstel ongewijzigd. Hiervan is 33 miljard euro aan leningen en 17
miljard euro aan niet-terugbetaalbare steun voorzien. In het onderhandelingsdocument is in plaats van een flexibele verdeling (Commissievoorstel), een vaste verdeling voorzien tussen leningen en
niet-terugbetaalbare steun. Tevens is er meer flexibiliteit voor schuiven
over de jaargrens toegevoegd. Daarnaast is in het onderhandelingsdocument voorgesteld om reeds toegezegde middelen (rentebetalingen
Macro-Financiële Bijstand + (MFA+) en Neighbourhood, Development and
International Cooperation Instrument (NDICI) middelen) met een omvang
van 4,2 miljard euro onderdeel te laten zijn van de beoogde 17 miljard
euro niet-terugbetaalbare steun. Hierdoor neemt het totaalbedrag
gereserveerd voor Oekraïne op de EU-begroting af. Dit vindt het kabinet
geen goede ontwikkeling. Het kabinet is dan ook geen voorstander van
deze benadering.
Het kabinet steunt de vaste omvang en verdeling van de faciliteit en de
flexibiliteit over de jaargrens. Verder kan het kabinet zich vinden in het
beoogde eigenaarschap van Oekraïne bij het opstellen van een
hervormings- en investeringsagenda, de voorwaarden met betrekking tot
onder andere democratie en rechtsstaat en de rol van de Raad in de
governance van de faciliteit. Tot slot bevat het onderhandelingsdocument
een voorstel voor de mogelijke (toekomstige) inzet van de opbrengsten
van bevroren tegoeden van de Russische centrale bank als alternatieve
financiering van de faciliteit. In het licht van de lopende discussie in de
Raad hierover vindt het kabinet het voorbarig om deze mogelijke
opbrengsten al op deze manier te begroten.
Rentekosten
Om de onvoorziene stijging van de rentekosten voor het
EU-herstelinstrument (NextGenerationEU, NGEU) te dekken, wordt
voorzien in een nieuw speciaal instrument boven op de MFK-plafonds,
zoals ook door de Commissie is voorgesteld. De inzet van het kabinet is
gericht op beperking van de omvang en verdere inkadering van het
voostel. In dat licht zijn de toevoeging van een maximumbedrag (nog niet

21

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1931.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

7

gespecificeerd) en beperking tot de periode van 2025 tot en met 2027 (in
plaats van start in 2024) positief.
Migratie en extern beleid
In algemene zin sturen de onderhandelingsvoorstellen aan op handhaving
van de elementen van het oorspronkelijke Commissievoorstel, maar met
een lager totaalbedrag. Voor migratie is voorzien in de flexibele inzet van
cohesiemiddelen en een beperkte inzet van bestaande middelen. Het
uitgangspunt van het kabinet is dat voor de financiële ondersteuning van
de prioriteiten op dit terrein gekeken moet worden naar herprioritering
onder de bestaande MFK-plafonds en de bestaande instrumenten.
STEP
Ook het Commissievoorstel voor een platform voor strategisch technologieën (STEP) blijft in de recente voorstellen gehandhaafd, maar met een
lager totaalbedrag en met uitgebreide versoepeling van onder andere het
laten vallen van de cofinancieringsverplichtingen onder het cohesiebeleid
voor de afronding van het vorige MFK en voor STEP-prioriteiten in het
huidige MFK. Daarnaast wordt een verlenging van de termijn voor het
indienen van verzoeken voor leningen uit de herstel-en veerkrachtfaciliteit
(HVF) voorgesteld. Het kabinet is niet overtuigd van de voorgestelde extra
middelen en flexibilisering voor STEP en is geen voorstander van het
inzetten van de niet gebruikte leningen van de HVF ten behoeve van
STEP.22 Het kabinet steunde de initiële doelstellingen van het STEP
voorstel, maar is kritisch over de inhoudelijk richting waarin het
compromis voor het STEP-voorstel zich nu beweegt.
Overige punten
Vanwege kritiek op de door de Commissie voorgestelde verhoging voor
de administratieve uitgaven, stelt het Spaanse voorzitterschap voor deze
verhoging te schrappen. Het kabinet steunt deze aanpak. Ook kan het
kabinet zich vinden in het terugdraaien van de voorgestelde ophoging van
het flexibiliteitsinstrument. Het kabinet is kritisch over een voorgestelde
ophoging (geen bedrag gespecificeerd) voor militaire mobiliteit,
aangezien dit niet past in de algemene kabinetslijn om de tussentijdse
herziening van het MFK te beperken tot onvoorziene en noodzakelijk
uitgaven.
Totaalbeeld en EU-afdrachten
In het onderhandelingsdocument van 1 december jl. stelt het Spaanse
voorzitterschap voor om het Commissievoorstel met ca. 15 miljard euro te
verminderen en daarnaast 15 miljard euro aan alternatieve financieringsbronnen in te zetten, waarvan ca. 5,8 miljard euro aan herprioriteringen.
Hoewel dit een stap in de goede richting is, blijft het kabinet van oordeel
dat het noodzakelijk en mogelijk is om de tussentijdse herziening van het
MFK substantieel verder te beperken en meer gebruik te maken van
bestaande middelen. Op basis van het voorstel van 1 december jl. zou de
toename van de Nederlandse afdrachten in totaal in de periode van 2024
tot en met 2027 uitkomen op ca. 2,1 miljard euro. In het oorspronkelijke
voorstel ging het nog om een opwaartse bijstelling van 3,2 miljard euro
voor de periode van 2024 tot en met 2027, waarvan ca. 1,0 miljard euro
voor Oekraïne. Er is niet genoeg informatie beschikbaar om aan te geven
22

Zie bijvoorbeeld Kamerstuk 35 925, nr. 170 en Kamerstuk 22 112, nr. 3607 ten aanzien van het
vraagstuk van het gebruik van gemeenschappelijke schuld voor het financieren van
EU-instrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

8

welk deel van de 2,1 miljard euro (vastleggingen) als betalingen neerslaan
in de periode van 2024 tot en met 2027 en welk deel mogelijk in de
volgende MFK-periode.
Indien de Europese Raad instemt met de beoogde Oekraïne faciliteit, zal
dit uiteindelijk leiden tot een leenovereenkomst tussen de Europese
Commissie en Oekraïne23. Op dat moment zal Nederland een garantieverplichting aangaan ter hoogte van het Nederlandse BNI-aandeel, op basis
van het huidige voorstel is dat ca. 1,9 mld. euro. Deze garantie zal uiterlijk
met de 1e suppletoire begroting 2024 verwerkt worden op artikel 4 van de
begroting van Financiën en conform beleidskader risicoregeling ontvangt
uw Kamer een ingevuld toetsingskader risicoregelingen.

23

Een vergelijkbare leenovereenkomst is begin 2023 ook tussen de Commissie en Oekraïne
gesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-20, nr. 1977

9