Ch HA El3POiIEiCKI45l Cb103
TRIBUNAL DC JUSTICIA DE LA UNION EIJROPEA

EIROPAS SAVIENIBAS TIESA
EUROPOS S4JUNGOS TEISNGUMO TEISMAS
AZ EUROPAI UNIO BiROSAGA

SOLJDNI DVUREVROPSKE UNIE

IL-QORTI TAL-OUSTIZZJA TAL-UNJONI EWROPEA

DEN EUROPISKE UNIONS DOMSTOL
GERICHTSHOF DER EUROPAISCHEN UNION

IIOF VAN JUSTITIE VAN DE EIJROPESE UNIE
TRYI3UNAL SPRAWIEDLIWOSCI UN1I EUROPEJSKIEJ

EUROOPA LIIDU KOHUS

TRIBUNAL DE JUSTIA DA UNIAO EUROPEIA
CURTEA DC JUSTFfIE A UNIUNII EUROPENE
SUDNY DVOR EUROPSKEJ UNIE

AIKAETHPIO THZ EYPODATK[D ENOH
COURT OF JUSTICE OF THE EUROPEAN UNION
COUR DE JUSTICE DC LUNION EUROPEENNE
CUIRT BHREITHI1JNAIS AN AONTAIS EORPAIGH
SUI) EUROPSKE UNUE

SODIE EVROPSKE UNIJE
EUROOPAN UNIONIN TUOMIOISTUIN

LUXEMBOURG

EUROI’EISKA UNIONENS DOMSTOL

CORTE DI GIUSTIZIA DPI LLJNIONE EUROPEA

ARREST VAN HET HOF (Vierde kamer)
10 april 2014

*

,,Prejudiciële verwijzing Intellectuele eigendom Auteursrecht en naburige
rechten Harmonisatie van bepaalde aspecten van auteursrecht en naburige
rechten in informatiemaatschappij Richtlijn 2001/29/EG Artilcel 5, lid 2, sub b,
en lid 5 Reproductierecht Uitzonderingen en beperkingen Reproductie voor
privégebruik Geoorloofdheid van bron van kopie Richtlijn 2004/48/EG
Werkingssfeer”
—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

—

In zaak C-435/12,
betreffende een verzoek om een prejudiciele beslissing krachtens artikel 267
VWEU, ingediend door de Hoge Raad der Nederlanden bij arrest van
21 september 2012, ingekomen bij het Hof op 26 september 2012, in de procedure

ACI Adam BV e.a.
tegen

Stichting de Thuiskopie,
Stichting Onderhandelingen Thuiskopie vergoeding,
wijst
HET HOF (Vierde kamer),
samengesteld als volgt: L. Bay Larsen, kamerpresident, K. Lenaerts, vicepresident
van het Hof, waarnemend rechter van de Vierde kamer, M. Safjan, J. Malenovsk
(rapporteur) en A. Prechal, rechters,
advocaat-generaal: P. Cruz Villalón,
griffier: M. Ferreira, hoofdadministrateur,
*

NL

Procestaal: Nederlands.

ARREST VAN 10.4. 2014— ZAAK C-435/12

gezien de stukken en na de terechtzitting op 9 oktober 2013,
gelet op de opmerkingen van:
—

—

—

—

—

—

—

—

ACT Adam BV e.a., vertegenwoordigd door D. Visser, advocaat,
Stichting de Thuiskopie en Stichting Onderhandelingen Thuiskopie
vergoeding, vertegenwoordigd door T. Cohen Jehoram en V. Rörsch,
advocaten,
de Nederlandse regering,
M. Noort als gemachtigden,

vertegenwoordigd door C. Schillemans

en

de Spaanse regering, vertegenwoordigd door M. GarcIa-Valdecasas Dorrego
als gemachtigde,
de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door G. Palmieri als gemachtigde,
bijgestaan door P. Gentili, avvocato dello Stato,
de Litouwse regering, vertegenwoordigd
I. Nasutavièienè als gemachtigden,

door

D. KriauèiUnas

en

de Oostenrijkse regering, vertegenwoordigd door A. Posch als gemachtigde,
de Europese Commissie, vertegenwoordigd door J. Samnadda en F. Wilman
als gemachtigden,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 9 januari
2014,
het navolgende
Arrest
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 5,
lid 2, sub b, en lid 5, van richtlijn 200 1129/EG van het Europees Parlement en de
Raad van 22 mei 2001 betreffende de barmonisatie van bepaalde aspecten van het
auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PB L 167,
blz. 10), en van richtlijn 2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van
29 april 2004 betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten (PB
L 157, blz. 45, met rectificaties in PB 2004, L 195. blz. 16, en PB 2007, L 204,
blz. 27).
2

Dit verzoek is ingediend in bet kader van een geding tussen ACT Adam BV en een
aantal andere ondernemingen (hierna: ,,ACI Adam e.a.”) enerzijds, en Stichting de
Thuiskopie (hierna: ,,Thuiskopie”) en Stichting Onderhandelingen Thuiskopie
1-2

ACI ADAM E.A.

tingen is de eerste belast
vergoeding (hiema: ,,SONT”) anderzijds. Van deze stich
t worden betaald door de
met de heffing en verdeling van de vergoeding die moe
de reproductie, voor
fabrikanten of importeurs van dragers die zijn bestemd voor
ap of kunst (hierna:
privégebruilc, van werken van letterkunde, wetensch
n van het bedrag van
,,thuiskopievergoeding”), en de tweede met het vaststelle
de vaststelling van het
deze vergoeding. Dit geding betreft het feit dat SONT bij
schade die het gevoig is
bedrag van voornoemde vergoeding rekening houdt met
van het kopieren uit een ongeoorloofde bron.

Toepasselijke bepalingen
Unierecht
Richtlijn 2001/29
3

Dc punten 22, 31, 32, 35, 38 en 44 van de considerans van
als volgt:

richtlijn 2001/29 luiden

verspreiding van cultuur,
,,(22) De doelstelling van een werkelijke steun aan de
e gaan van een
mag niet worden gerealiseerd met middelen die ten kost
illegale vormen
strikte bescherming van de rechten of door het gedogen van
van distributie van nagemaakte of vervaiste werken.
[“.]

ten en belangen worden
(31) Er moet een rechtvaardig evenwicht van rech
thebbenden en tussen
gewaarborgd tussen de verschillende categorieen rech
rs van beschermd
de verschillende categorieën rechthebbenden en gebruike
materiaal. F.. .1
van de beperkingen en
(32) Deze richtlijn bevat een uitputtende opsomming
edeling aan het
restricties op het reproductierecht en het recht van med
van toepassing op
publiek. Sommige beperkingen en restricties zijn enkel
ellen van deze lijst
het reproductierecht, wanneer dit passend is. Bij het opst
tstradities in de
is zowel rekening gehouden met de verschillende rech
e inteme markt. De
lidstaten als met bet vereiste van een goed functionerend
rente wijze toe. Dit
lidstaten passen deze heperkingen en restricties op cohe
swetgeving in de
zal worden beoordeeld bij bet onderzoek van de uitvoering
toekomst.

gevallen, een biflijke
(35) Rechthebbenden dienen, in hepaalde uitzonderlijke
penseren voor bet
compensatie te ontvangen orn hen naar behoren te com
d materiaal. Bij de
gebruik van hun beschermde werken of ander bescherm
e niveau van die
bepaling van de vorm, de modaliteiten en het mogelijk
‘-3

ARREST VAN 10.4. 2014- ZAAK C-435112

billijke compensatie moet rekening worden gehouden met de bijzondere
omstandigheden van elk geval. Bij de beoordeiing van cleze omstandighed
en
zou een zinvol criterium worden gevormd door het mogelijke nadeel voor de
rechthebbenden als resultaat van de betreffende handeling. In gevallen
waarin de rechthebbenden reeds betaling in een andere vorm hebben
ontvangen, bijvoorbeeld als onderdeel van een licentierecht, is eventueel
geen specifieke of afzonderlijke betaling nodig. Bij de bepaling van
het
niveau van de billijke compensatie dient ten voile rekening te worden
gehouden met de mate waarin gebruik wordt gemaakt van de in deze
richtlijn bedoelde technische voorzieningen. In bepaalde situaties waar
de
schade voor de rechthebbende minimaal zou zijn, is het mogelijk dat geen
betalingsverplichting ontstaat.

[.1
(38) Het moet de lidstaten worden toegestaan om ten aanzien van bepaal
de
vormen van reproductie van geluidsmateriaal, beeldmateriaal
en
audiovisueel materiaal voor privégebruik, in een beperking of restrictie
op
het reproductierecht te voorzien, welke gepaard gaat met een billijke
compensatie. Dit kan de invoering of verdere toepassing ornvatten van
vergoedingsstelsels om bet nadeel voor de rechthebbenden te compenseren
.
Hoewel de verschillen tussen de bestaande vergoedingsstelsels de werkin
g
van de inteme markt beInvloeden zullen zij, wat de analoge reproductie voor
privégebruik betreft, wellicht geen noemenswaardige gevolgen voor
de
ontwikkeling van de informatiemaatschappij hebben. Het is aannemelijk dat
het digitaal kopieren voor privégebruik op grotere schaal zal plaatsvinden
en
een grotere economische impact zal hebben. Daarom moet terdege rekenin
g
worden gehouden met de verschillen tussen digitaal en analoog kopier
en
voor privégebruik, en moet in bepaalde gevallen een onderscheid
tussen
beide worden gemaakt.

(44) Gebruik van de bij deze richtlijn bepaalde beperkingen of restricties
dient te
geschieden in overeenstemming met de ter zake geldende internationale
verplichtingen. Dergelijke beperkingen en restricties mogen niet
op
zodanige wijze worden toegepast dat de wettige belangen van
de
rechthebbende worden geschaad of afbreuk wordt gedaan aan de norma
le
exploitatie van zijn werk of andere zaak. De lidstaten moeten, wanneer zij
in
dergelijke beperkingen of restricties voorzien, daarbij met name naar
hehoren rekening houden met de sterkere economische uitwerking welke
die
beperkingen of restricties in de nieuwe elektronische omgeving kunnen
hebben. Bijgevolg zal het toepassingsgebied van bepaalde beperkingen
of
restricties nog beperkter dienen te zijn, wanneer het gaat om bepaal
de
nieuwe vormen van gebruik van door bet auteursrecht heschermde werken
en ander rnateriaal.”
1-4

ACT ADAM E.A.

Artikel 2, sub a, van richtlijn 200 1/29 bepaalt:

4

te of indirecte, tijdelijke of
,,De lidstaten voorzien in het uitsluitende recht, de direc
welke middelen en in weilce
duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie, met
van:
vorm ook, toe te staan of te verbieden, ten behoeve
auteurs, met betrekking tot hun werken [...]“.

a)

ald:

In artikel 5, leden 2 en 5, van deze richtlijn is bepa

5

s op het in artikel 2 bedoelde
,,2. De lidstaten kunnen beperkingen of restrictie
reproductierecht stellen ten aanzien van:

b)

natuurlijke persoon voor
de reproductie, op welke drager dan ook, door een
of indirect commercieel
privégebruik gemaakt, en zonder enig direct
compensatie ontvangen
oogmerk, mits de rechthebbenden een billijke
niet toepassen van de in
waarbij rekening wordt gehouden met het al dan
betrokken werk of het
artikel 6 bedoelde technische voorzieningen op het
betrokken materiaal;

restricties mogen slechts
De in de leden 1, 2, 3 en 4 bedoelde beperkingen en
5.
daarbij geen afbreuk wordt
in bepaalde bijzondere gevallen worden toegepast mits
ander materiaal en de wettige
gedaan aan de normale exploitatie van werken of
en geschaad.”
belangen van de rechthebbende niet onredelijk word
6

Artikel 6 van die richtlijn bepaalt:
cherming tegen het omzeilen
,,1. De lidstaten voorzien in een passende rechtsbes
een persoon die weet of
van doeltreffende technische voorzieningen door
redelijkerwijs behoort te weten dat hij aldus handelt.

t onder ,technische
Voor de toepassing van deze richtlijn word
3.
onderdelen die in het kader
voorzieningen’ verstaan technologie, inrichtingen of
komen of beperken van
van hun normale werking dienen voor het voor
riaal, die niet zijn toegestaan
handelingen ten aanzien van werken of ander mate
e naburige rechten of het
door de houders van auteursrechten, wettelijk vastgelegd
96/9/EG van het Europees
sui-generisrecht bedoeld in hoofdstuk 111 van [richtlijn
e de rechtsbescherming van
Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffend
voorzieningen worden geacht
datahanken (PB L 77, blz. 20)]. Technische
bescherrnd werk of ander
,doeltreffend’ te zijn indien het gebruik van een
houders van bet recht door
heschermd materiaal wordt gecontroleerd door de
‘—5

ARREST VAN 10. 4. 2014— ZAAK C-435112

toepas sing van een controle op de toegang of een beschermingsprocedé
zoals
encryptie, versluiering of een andere transformatie van het werk of ander
materiaal of een kopieerbeveiliging die de beoogde bescherming biedt.
4.
Niettegenstaande de in lid 1 bedoelde rechtsbescherming nemen de lidstaten,
bij gebreke van door de rechthebbenden vrijwillig genomen maatre
gelen,
waaronder overeenkomsten tussen de rechthebbenden en andere betrok
ken
partijen, passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de rechthebbenden aan
de
begunstigde van een nationaalrechtelijke beperking of restrictie overeenkoms
tig
artikel 5, lid 2, sub a, c, d, en e, en lid 3, sub a, b, en e, de nodige midde
len
verschaffen om van die beperking of restrictie gebruilc te kunnen maken
, ingeval
die begunstigde op rechtmatige wijze toegang heeft tot het beschermde werk
of
materiaal.

Richtlijn 2004/48
7

In artikel 1 van richtlijn 2004/48 wordt het doel ervan omschreven als volgt:
,,Deze richtlijn betreft de maatregelen, procedures en rechtsmiddelen
die
noodzakelijk zijn om de handhaving van intellectuele-eigendomsrec
hten te
waarborgen. In deze richtlij n omvat de term intellectuele-eigendomsrec
hten’ ook
industriele-eigendomsrechten.”
,

8

Artilcel 2 van deze richtlijn betreft het toepassingsgebied ervan en bepaal in
t lid 1:
,,Onverminderd de middelen die in de communautaire of nationale wetgeving
zijn
of kunnen worden vastgelegd, voor zover deze middelen gunstiger zijn voor
de
rechthebbenden, zijn de bij deze richtlijn vastgestelde maatregelen, proced
ures en
rechtsmiddelen overeenkomstig artikel 3 van toepassing op eilce inbreu
k op
intellectuele-eigendomsrechten, zoals bepaald in het communautaire recht en/of
het nationale recht van de betrokken lidstaat.”
Nederlands recht

9

Artikel 1 van de Auteurswet (Stb. 2008, 538; hierna: ,,Aw”) kent aan
de maker
van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of diens rechtverkrijge
nden,
het uitsluitende recht toe om dit werk te verveelvoudigen, behoudens beperk
ingen
bij de wet gesteld.

10

Artikel 16c, leden I en 2, Aw, dat het beginsel heeft ingevoerd van
de
thuiskopievergoeding, luidt:
,,1. Als inbreuk op het auteursrecht op een werk van letterkunde, wetenschap
of
kunst wordt niet beschouwd bet reproduceren van het werk of een gedeel
te ervan
op een voorwerp dat bestemd is om een werk ten gehore te brengen, te vertonen
of
1-6

ACI ADAM E.A.

weer te geven, mits het reproduceren geschiedt zonder direct of indirect
commercieel oogmerk en uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruilc
van de natuurlijke persoon die de reproductie vervaardigt.
Voor het reproduceren, bedoeld in het eerste lid, is ten behoeve van de
2.
maker of diens rechtverkrijgenden een billijke vergoeding verschuldigd. De
verplichting tot betaling van de vergoeding rust op de fabrilcant of de importeur
van de voorwerpen, bedoeld in het eerste lid.”
11

Artikel 1019h van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, dat de
omzetting vormt van artikel 14 van richtlijn 2004/48, luidt als volgt:
,,Voor zover nodig in afwijking van de tweede paragraaf van de twaalfde afdeling
van de tweede titel van het eerste Boek en in afwijking van artikel 843a, eerste lid,
wordt de in het ongelijk gestelde partij desgevorderd veroordeeld in redelijke en
evenredige gerechtskosten en andere kosten die de in het gelijk gestelde partij
heeft gemaalct, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet.”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen

12

ACT Adam e.a. zijn importeurs en/of fabrilcanten van blanco informatiedragers
zoals cd’s en cd-r’s.

13

Tngevolge artikel 16c Aw, zijn ACI Adam e.a. gehouden tot betaling aan
Thuiskopie van de thuiskopievergoeding, waarvan bet bedrag wordt vastgesteld
door SONT.

14

ACT Adam e.a. zijn van mening dat dit bedrag ten onrechte rekening houdt met de
schade die de houders van auteursrechten in voorkomend geval lijden als gevoig
van bet kopieren uit ongeoorloofde bron.

15

Om die reden hebben ACI Adam e.a. Thuiskopie en SONT gedagvaard voor de
Rechtbank te ‘s-Gravenhage, met als voomaamste argument dat de in artikel 16c,
lid 2, Aw bedoelde thuiskopievergoeding uitsluitend is bedoeld om het nadeel te
compenseren dat rechthebbenden ondervinden van reproductiehandelingen die
binnen het toepassingsbereik van artikel 16c, lid 1, Aw vallen, zodat het bedrag
van deze vergoeding geen rekening mag houden met schade die bet gevoig is van
het kopieren uit ongeoorloofde bronnen.

16

Bij vonnis van 25 juni 2008 heeft de Rechtbank te ‘s-Gravenhage de vordering
van ACI Adam e.a. afgewezen.

17

ACT Adam e.a. hebben tegen dit vonnis beroep ingesteld bij het Gerechtshof te ‘s
Gravenhage. Bij arrest van 15 november 2010 heeft dit Gerechtshof bet vonnis
van de Rechthank te ‘s-Gravenhage bevestigd.
1-7

ARREST VAN 10.4. 2014- ZAAK C-435/12

p
18

Volgens de verwijzende rechter, bij wie ACT Adam e.a. tegen voornoemd arrest
een cassatieberoep hebben ingesteld, preciseert richtlijn 2001/29 niet of er bij de
vaststelling van de hoogte van de in artikel 5, lid 2, sub b, van deze richtlijn
bedoelde billijke compensatie rekening moet worden gehouden met reproducties
die zijn vervaardigd uit een ongeoorloofde bron.

19

Daarop heeft de Hoge Raad der Nederlanden de behandeling van de zaak
geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciele beslissing over de volgende
vragen:
,,1)

Dient artikel 5, lid 2, aanhef en sub b
al dan niet in verbinding met
artikel 5, lid 5,
[van richtlijn 2001/29] aldus te worden uitgelegd dat de
daar bedoelde beperking van het auteursrecht geldt voor aan de in dat artikel
vermelde eisen beantwoordende reproducties, ongeacht of de exemplaren
van bet werk waaraan die reproducties zijn ontleend, rechtmatig dat wil
zeggen: zonder schending van de auteursrechten van de rechthebbenden
ter beschikking zijn gekomen van de betrokken natuurlijke persoon, of geldt
die beperking slechts voor reproducties die zijn ontleend aan exemplaren die
zonder auteursrechtinbreuk aan de betrokken persoon ter beschikking zijn
gekomen?
—

—

—

—

2)

a)

Indien het antwoord op vraag 1 luidt als aan bet slot daarvan vermeld,
kan toepassing van de ,driestappentoets’, bedoeld in artikel 5, lid 5,
[van ricbtlijn 2001/29], dan aanleiding vormen om de werkingssfeer
van de beperking van artikel 5, lid 2, [van deze richtlijn] uit te breiden,
of kan die toepassing slechts ertoe leiden de reikwijdte van de
beperking terug te dringen?

b)

Indien het antwoord op vraag 1 luidt als aan het slot daarvan vermeld,
is dan een regel van nationaal recht die ertoe strekt dat ter zake van
reproducties, door een natuurlijke persoon voor privégebruik gemaakt
en zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk, een billijke
vergoeding verschuldigd is, ongeacht of de vervaardiging van die
reproducties ingevolge artikel 5, lid 2, [van richtlijn 200 1/29]
geoorloofd is
en zonder dat die regel afbreuk doet aan het
verbodsrecht van de rechthebbende en diens aanspraalc op
schadevergoeding strijdig met artikel 5 [van deze richtlijn], dan wel
met enige andere regel van [Unie]recht’?
—

—

Is voor de beantwoording van deze vraag, in bet licht van de
,driestappentoets’ van artikel 5, lid 5, [van richtlijn 2001/29], van
belang dat technische voorzieningen om bet maken van ongeoorloofde
privékopieen tegen te gaan (nog) niet beschikbaar zijn?
3)

Is [richtlijn 2004/48] van toepassing op een geding als het onderhavige,
waarin
nadat een lidstaat op de voet van artikel 5, lid 2, sub h, [van
—

1-8

ACT ADAM E.A.

richtlijn 2001/29] de verplichting tot het afdragen van de in die bepaling
bedoelde [billijke compensatie] heeft opgelegd aan producenten en
importeurs van dragers die geeigend en bestemd zijn voor de reproductie
van werken, en heeft bepaald dat die [billijke compensatie] diem te worden
afgedragen aan een door die lidstaat aangewezen organisatie die met de
door
heffing en verdeling van de [billijke compensatie] is belast
betalingsplichtigen wordt gevorderd dat de rechter ten aanzien van bepaalde
in geschil zijnde omstandigheden die van belang zijn voor de vaststelling
van de {billijke compensatie], verkiaringen voor recht geeft ten laste van de
bedoelde organisatie, die zich daartegen verweert?”
—

Beantwoording van de prejudiciële vragen
Eerste en tweede vraag
20

Met zijn eerste en zijn tweede vraag, die samen moeten worden onderzocht, wenst
de verwijzende rechter in wezen te vernemen of bet Unierecht, en met name
artikel 5, lid 2, sub b, van richtlijn 2001/29 juncto lid 5 van dat artikel, aldus moet
worden uitgelegd dat het in de weg staat aan een nationale wettelijke regeling als
aan de orde in het hoofdgeding, die geen onderscheid maakt tussen de situatie
waarin de bron van een voor privegebruik vervaardigde reproductie geoorloofd is,
en de situatie waarin deze bron ongeoorloofd is.

21

Om te beginnen dient eraan te worden herinnerd dat ingevolge artikel 2 van
richtlijn 200 1/29 de lidstaten aan auteurs het uitsluitende recht verlenen om de
directe of indirecte, tijdelijke of duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie,
met weilce middelen en in welke vorm ook, van hun werk, toe te staan of te
verbieden, al staat bet de Iidstaten krachtens artikel 5, lid 2, van deze richtlijn vrij
om uitzonderingen op en beperkingen van dit recht vast te stellen.

22

Wat de reikwijdte van deze uitzonderingen en beperkingen betreft, moet in
herinnering worden gebracht dat volgens vaste rechtspraak van het Hof
bepalingen van een richtlijn die afwijken van een bij dezelfde richtlijn vastgesteld
algemeen beginsel, strikt moeten worden uitgelegd (arrest Infopaq International,
C-5/08, EU:C:2009:465, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

23

Hieruit volgt dat de verschillende uitzonderingen en beperkingen waarin artikel 5,
lid 2, van richtlijn 2001/29 voorziet, strikt moeten worden uitgelegd.

24

Voorts zij erop gewezen dat artikel 5, lid 5, van voornoemde richtlijn bepaalt dat
uitzonderingen op en beperkingen van het reproductierecht slechts van toepassing
zijn in bepaalde bijzondere gevallen en muts daarhij geen afbreuk wordt gedaan
aan de normale exploitatie van werken of ander materiaal, en de wettige helangen
van de rechthebhende niet onredelijk worden geschaad.

1-9

ARREST VAN 10.4. 2014— ZAAK C-4351 12

25

Deze bepaling van richtlijn 200 1/29 geeft derhalve, zoals volgt uit de
bewoordingen ervan, enicel een nadere precisering van de voorwaarden voor
toepassing van de door artikel 5, lid 2, van deze richtlijn toegestane
uitzonderingen op en beperkingen van het reproductierecht, weilce voorwaarden
inhouden dat deze uitzonderingen en beperkingen slechts van toepassing zijn in
bepaalde bijzondere gevallen en mits daarbij geen aThreuk wordt gedaan aan de
normale exploitatie van werken of ander materiaal, en de wettige belangen van de
rechthebbende niet onredelijk worden geschaad. Artikel 5, lid 5, van deze richtlijn
definieert dus niet de materiële inhoud van de verschillende in het tweede lid van
dat artikel genoemde uitzonderingen en beperkingen, maar speelt pas een rol op
het moment waarop deze door de lidstaten worden toegepast.

26

Bijgevolg is artikel 5, lid 5, van richtlijn 2001/29 niet bedoeld om effect te hebben
op de materiële inhoud van de onder artikel 5, lid 2, van deze richtlijn vallende
bepalingen, en met name niet om de rellcwijdte van de daarin voorziene
uitzonderingen en beperkingen uit te breiden.

27

Voorts blijkt uit punt 44 van de considerans van richtlijn 2001/29 dat de wetgever
van de Unie voor ogen had dat de lidstaten, wanneer zij voorzien in de in deze
richtlijn bedoelde uitzonderingen en beperkingen, het toepassingsgebied daarvan
nog meer zouden beperken wanneer het gaat om bepaalde nieuwe vormen van
gebruilc van door het auteursrecht beschermde werken en ander materiaal. Noch
dit punt van de considerans, noch enige andere bepaling van deze richtlijn
voorziet daarentegen in de mogelijkheid voor de lidstaten om het
toepassingsgebied van dergelijke uitzonderingen of beperkingen uit te breiden.

28

Meer in het bijzonder kunnen de lidstaten krachtens artikel 5, lid 2, sub b, van
richtlijn 2001/29 voorzien in een uitzondering op het exciusieve reproductierecht
van de auteur met betrek.king tot zijn werk ten aanzien van de reproductie, op
welke drager dan ook, door een natuurlijke persoon voor privegebruilc gemaalct,
en zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk (hierna: ,,uitzondering
voor het kopieren voor privegebruik”).

29

Deze bepaling spreekt zich er evenwel niet uitdrukkelijk over uit of de bron
waaruit een reproductie van het werk kan zijn vervaardigd, al dan niet geoorloofd
is.

30

Derhalve moeten de bewoordingen van voornoemde bepaling worden uitgelegd
volgens het beginsel van strikte uitlegging, zoals in herinnering is gebracht in
punt 23 van het onderhavige arrest.

31

Een dergelijke uitlegging vereist dat artikel 5, lid 2, sub b, van richtlijn 2001/29
aldus wordt verstaan dat de uitzondering voor het kopieren voor privégebruik de
houders van het auteursrecht weliswaar verbiedt hun uitsluitende recht om
reproducties toe te staan of te verbieden uit te oefenen tegenover personen die
privékopieen van hun werken vervaardigen, doch zich er nietteniin tegen verzet
I

10

ACI ADAM E.A.

zij, boven op deze uitdrukkelijk
dat deze bepaling in die zin wordt opgevat dat
auteursrecht de verplichting oplegt
vastgelegde beperking, aan de houders van het
de vervaardiging van prive’kopieen
om de rechtsschendingen te gedogen waarmee
gepaard kan gaan.
ext waarin artikel 5, lid 2, sub b,
Deze conclusie vindt bovendien steun in de cont
ingen ervan.
van richtlijn 2001/29 past, aismede in de doelstell
de considerans van richtlijn 2001/29
In dit verband volgt enerzijds uit punt 32 van
van uitzonderingen een evenwicht
dat de in artikel 5 daarvan vastgelegde lijst
s in de lidstaten en een goed
moet verzekeren tussen de rechtstraditie
functionerende inteme markt.

32

33

34

overeenkomstig hun rechtstradities
Dit betekent dat het de lidstaten vrijstaat om
el 5 van richtlijn 200 1/29 voorziet
de verschillende uitzonderingen waarin artik
zij eenmaal hebben besloten een
al dan niet in te voeren, maar dat zij, wanneer
dienen toe te passen, zodat die
bepaalde uitzondering in te stellen, deze coherent
richtlijn 2001/29 nagestreefde
uitzondering geen afbreuk doet aan de met
de goede werking van de interne
doelstellingen, bestaande in het verzekeren van
markt.
niet een wettelijke regeling vast te
Indien het de lidstaten vrij zou staan al dan
privégebruik ook mogen zijn
stellen op grond waarvan reproducties voor
dit duidelijk afbreuk doen aan de
vervaardigd uit een ongeoorloofde bron, dan zou
goede werking van de inteme markt.
—

—

35

36

37

38

39

ns van deze richtlijn dat de
Anderzijds blijkt uit punt 22 van de considera
verspreiding van cultuur niet mag
doelstelling van een werkelijke steun aan de
gaan van een strikte bescherming
worden gerealiseerd met middelen die ten koste
ale vormen van distributie van
van de rechten of door het gedogen van illeg
nagemaakte of vervaiste werken.
die geen enkel onderscheid maakt
Derhalve kan een nationale wettelijke regeling
aardigd uit geoorloofde bronnen, en
tussen kopieen voor privégebruik die zijn verv
igd uit nagemaakte of vervaiste
kopieen voor privégebruik die zijn vervaard
bronnen, niet worden gedoogd.
ling als aan de orde in het
Toepassing van een nationale wettelijke rege
naargelang de bron van een voor
hoofdgeding, die geen onderscheid maakt al
niet geoorloofd is, kan bovendien
privegebruik vervaardigde reproductie al dan
van richtlijn 2001/29 gestelde
inbreuk maken op bepaalde, in artikel 5, lid 5,
voorwaarden.
elijke reproducties kunnen zijn
Ten eerste zou immers het aanvaarden dat derg
verspreiding van nagemaakte of
vervaardigd uit een ongeoorloofde bron de
zakelijkerwijze de omvang van
vervaiste werken aanmoedigen en daardoor nood
s met betrekking tot, beschermde
de verkopen van, of andere legale transactie
1—11

-

ARREST VAN 10.4. 2014— ZAAK C-435/12

werken verminderen, zodat afbreuk zou worden gedaan
aan de normale exploitatie
daarvan.
40

Ten tweede kan de toepassing van een dergelijke natio
nale wettelijke regeling,
gelet op de vaststelling in punt 31 van het
onderhavige arrest, een
ongerechtvaardigd nadeel opleveren voor de houders van
het auteursrecht.

41

Uit het voorgaande volgt dat artikel 5, lid 2, sub b, van
richtlijn 2001/29 aldus
moet worden uitgelegd dat het niet van toepassing is op
kopieen voor privégebruik
die zijn vervaardigd uit een ongeoorloofde bron.

42

Binnen diezelfde context van artikel 5, lid 5, van richt
lijn 200 1/29 wenst de
verwijzende rechter ook te vernemen of voor
de beoordeling van de
verenigbaarheid met het Unierecht van een nationale wett
elijke regeling als aan de
orde in het hoofdgeding, rekening moet worden geho
uden met het feit dat
technische voorzieningen in de zin van artikel 6 van
deze richtlijn, waarnaar
artikel 5, lid 2, sub b, van voomoemde richtlijn verwijst,
op het moment waarop
deze regeling werd ingevoerd niet, aithans nog niet, besto
nden.

43

In dit verband heeft het Hof reeds geoordeeld dat de ,,tech
nische voorzieningen”
waamaar artikel 5, lid 2, sub b, van richtlijn 2001/29 verw
ijst, tot doel hebben de
door de rechthebbenden niet toegestane handelingen te
beperken, dat wil zeggen
een correcte toepassing van deze bepaling te verzekeren
en aldus de handelingen
te beletten die niet de strikte voorwaarden van die bepa
ling in acht nemen (zie in
die zin arrest VG Wort e.a., C-457/1 1—C-460/1 1, EU:C
:2013:426, punt 51).

44

Bovendien staat het, aangezien het de lidstaten zijn en
niet de rechthebbenden
die de uitzondering voor het kopieren voor privégebruik
instellen en die toestaan
dat voor het maken van deze kopieën gebruik wordt
gemaakt van beschermde
werken of ander beschermd materiaal, bijgevolg aan
de lidstaat die door de
instelling van deze uitzondering het kopieren voor privé
gebruik heeft toegestaan,
te verzekeren dat die uitzondering correct wordt toeg
epast en aldus handelingen
waarvoor de rechthebbenden geen toesternniing hebben
gegeven, te beperken (zie
in die zin arrest VG Won e.a., EU:C:2013:426, punten
52 en 53).
—

—

45

Uit de punten 39 en 40 van het onderhavige arrest
volgt dat een nationale
wettelijke regeling als aan de orde in het hoofdged
ing, die geen onderscheid
maakt tussen de situatie waarin de bron van een voor
privégebruik vervaardigde
reproductie geoorloofd is, en de situatie waarin deze bron
ongeoorloofd is, geen
correcte toepassing van de uitzondering voor het kopi
eren voor privegebruik kan
verzekeren. De omstandigheid dat er geen enkele techn
ische voorziening hestaat
om de vervaardiging van ongeoorloofde privékopieen te
bestrijden, kan aan deze
vaststelling geen afbreuk doen.

46

Hieruit volgt dat voor de beoordeling van de verenigb
aarheid met het Unierecht
van een nationale wettelijke regeling als aan de orde
in het hoofdgeding, geen
rekening hoeft te worden gehouden met het feit dat de techn
ische voorzieningen in
I 12
-

ACI ADAM E.A.

47

48

49

artikel 5, lid 2, sub b, van
de zin van artilcel 6 van richtlijn 2001/29, waarnaar
voornoemde richtlijn verwijst, niet, of nog niet, bestaan.
41 van dit arrest geen
Ten slotte wordt aan de conclusie van het Hof in punt
pensatie”, als bedoeld in
afbreuk gedaan door de voorwaarde van de ,,billijke com
artikel 5, lid 2, sub b, van richtlijn 2001/29.
esteld dat ingevolge deze
In dit verband dient in de eerste plaats te worden vastg
eren voor privégebruik in
bepaling de lidstaten die de uitzondering voor het kopi
betaling van een ,,billijke
hun nationale recht invoeren, dienen te voorzien in de
compensatie” aan de rechthebbenden.
bepaling in die zin dat het
Voorts zij eraan herinnerd dat een uitlegging van deze
estelde uitzondering voor het
de lidstaten die een dergelijke in het Unierecht vastg
kader waarvan volgens de
kopieren voor privégebruik hebben ingevoerd in het
lijn het begrip ,,billijke
punten 35 en 38 van de considerans van die richt
om de parameters daarvan
compensatie” een essentieel element is vrij zou staan
jze van lidstaat tot lidstaat
op incoherente, niet-geharmoniseerde en mogelijkerwi
tegen het doel van die
verschillende wijze nader in te vullen, zou indruisen
rsrecht en de naburige
richtlijn, dat erin bestaat bepaalde aspecten van het auteu
te voorkomen dat de
rechten in de informatiemaatschappij te harmoniseren en
n de wetgevingen van
mededinging op de inteme markt door de verschillen tusse
t Padawan, C-467108,
de lidstaten wordt vervaist (zie in die zin arres
EU:C:2010:620, punten 35 en 36).
—

—

50

51

52

ak van het Hof tot doel de
Een dergelijke compensatie heeft volgens de rechtspra
toestemming, van hun
auteurs schadeloos te stellen voor het kopieren, zonder hun
t worden beschouwd als de
beschermde werken voor privégebruik, zodat zij moe
ig van de vervaardiging
tegenprestatie voor de schade die auteurs lijden als gevo
in die zin arrest Padawan,
van dergelijke door hen niet toegestane kopieen (zie
EU:C:2010:620, punten 30, 39 en 40).
orzaakt, dat wil zeggen de
Derhalve is de persoon die deze schade heeft vero
voorafgaande toestemming
persoon die de kopie van bet beschermde werk zonder
licht de geleden schade
van de rechthebbende heeft vervaardigd, in beginsel verp
die aan die rechthebbende
te vergoeden, door bet bekostigen van de compensatie
:2010:620, punt 45, en
zal worden betaald (zie in die zin arresten Padawan, EU:C
26).
Stichting de Thuiskopie, C-462/09, EU:C:2011:397, punt
praktische moeilijkheden
Het Hof heeft evenwel aanvaard dat, gelet op de
atie gepaard gaat, het de
waarmee een dergelijk stelsel van billijke compens
die billijke compensatie
lidstaten vrijstaat om met het oog op de financiering van
betrokken particulieren
een vergoeding in te voeren die niet rechtstreeks door de
die het hedrag van deze
dient te worden betaald, maar door de personen
terbeschikkingstelLing van
vergoeding kunnen doorberekenen in de prijs van de
ende reproductiedienst,
installaties, apparaten en dragers, of in de prijs van de verle
1-13

ARREST VAN 10.4. 2014— ZAAK C-435/12

zodat de last van de vergoeding uiteindelijk zal worden gedrag
en door de
privégebruiker die deze prijs betaalt (zie in die zin arreste
n Padawan,
EU:C:2010:620, punt 46 en 48, en Stichting de Thuiskopie,
EU:C:2011:397,
punten 27 en 28).
53

In de tweede plaats blijkt uit punt 31 van de considerans van
richtlijn 2001/29 dat
het door de betrokken Iidstaat ingevoerde vergoedingsstelsel een
rechtvaardig
evenwicht moet waarborgen tussen de rechten en belangen van
de auteurs de
ontvangers van de billijke compensatie enerzijds, en de rechten
en belangen van
de gebruikers van beschermd materiaal anderzijds.
—

—

54

Ben stelsel van vergoedingen voor bet kopieren voor privégebruik
als aan de orde
in het hoofdgeding, waariri voor de berekening van de billijke compe
nsatie die aan
de ontvangers ervan is verschuldigd geen onderscheid wordt
gemaakt tussen de
situatie waarin de bron van een voor privegebruik vervaardigde
reproductie
geoorloofd is, en de situatie waarin deze bron ongeoorloofd is, eerbied
igt niet het
in het vorige punt genoemde rechtvaardige evenwicht.

55

In een dergelijk stelsel wordt de veroorzaakte schade, en dus
het bedrag van de
billijke compensatie die aan de ontvangers is verschuldigd, immer
s berekend op
grondsiag van de aan auteurs toegebrachte schade, zowel
veroorzaakt door
reproducties voor privegebruik die zijn vervaardigd uit een geoorl
oofde bron, als
veroorzaakt door reproducties die zijn vervaardigd uit een ongeoo
rloofde bron.
Het aldus berekende bedrag wordt vervolgens uiteindelijk doorbe
rekend in de
prijs die de gebruikers van beschermd materiaal betalen op het
moment waarop
aan hen installaties, apparaten en dragers ter beschikking worden
gesteld waarmee
privékopieen kunnen worden vervaardigd.

56

Alle gebruikers die dergelijke installaties, apparaten en
dragers verwerven,
worden dus indirect bestraft aangezien zij doordat zij de lasten
dragen van een
vergoeding die wordt vastgesteld zonder dat er rekening mee
is gehouden of de
bron waaruit dergelijke reproducties zijn vervaardigd, al dan
niet geoorloofd is
noodzakelijkerwijze meebetalen aan de compensatie van de
schade die wordt
veroorzaakt door uit een ongeoorloofde bron vervaardigde
reproducties voor
privégebruik die niet zijn toegestaan door richtlijn 2001/29,
en aldus worden
gedwongen om aanzienlijke extra kosten voor hun rekening
te nemen teneinde
privékopieen te kunnen vervaardigen die vallen onder de in artikel
5, lid 2, sub b,
van deze richtlijn voorziene uitzondering.
—

—

57

Een dergelijke situatie kari niet worden geacht te voldoen aan
de voorwaarde
inzake het rechtvaardige evenwicht dat moet worden gevonden
tussen de rechten
en belangen van de ontvangers van de billijke compensatie
enerzijds, en de
rechten en belangen van deze gebruikers anderzijds.

58

Gelet op het voorgaande moet op de eerste en de tweede
vraag worden
geantwoord dat bet Unierecht, en met name artikel 5, lid 2,
sub b, van richtlijn
1- 14

ACT ADAM E.A.

en uitgelegd dat het in de
200 1/29 juncto lid 5 van dat artikel, aldus moet word
aan de orde in het hoofdgeding,
weg staat aan een nationale wettelijke regeling als
in de bron van een voor
die geen onderscheid maakt tussen de situatie waar
en de situatie waarin deze
privgebruik vervaardigde reproductie geoorloofd is,
bron ongeoorloofd is.

Derde vraag
59

60

61

62

63

ter in wezen te vernemen of
Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rech
deze van toepassing is op een
richtlijn 2004/48 aldus moet worden uitgelegd dat
in de betalingsplichtigen van
procedure als aan de orde in het hoofdgeding, waar
hij verkiaringen voor recht
de billijke compensatie bij die rechter vorderen dat
heffing van deze vergoeding
geeft ten laste van de organisatie die is belast met de
die zich daartegen verweert.
en de verdeling daarvan onder de rechthebbenden, en
artikel 1 ervan beoogt de
Er zij aan herinnerd dat richtlijn 2004/48 blijkens
waarborgen door de invoering
handhaving van intellectuele-eigendomsrechten te
ddelen in de lidstaten.
van verschillende maatregelen, procedures en rechtsmi
lijn 2004/48 niet beogen alle
Het Hof heeft geoordeeld dat de bepalingen van richt
ten te regelen, maar alleen de
aspecten betreffende de intellectuele-eigendomsrech
having van deze rechten en
aspecten die inherent zijn aan enerzijds de hand
eisen dat doeltreffende
anderzijds de inbreuken op die rechten, door te
bestaand intellectuele
rechtswegen bestaan om elke inbreuk op een
verhelpen (zie arrest Bericap
eigendomsrecht te voorkomen, te doen staken of te
Záródástechnikai, C-180/l1, EU:C:2012:717, punt 75).
lijn 2004/48, waarborgen de
Zoals overigens ook blijkt uit artikel 2, lid 1, van richt
de verschillende rechten
bepalingen daarvan derhalve enkel de handhaving van
ten verkregen hebben, te weten
van de personen die intellectuele-eigendomsrech
in die zin worden uitgelegd
de houders van dergelijke rechten, en kunnen zij niet
edures te regelen die ter
dat zij beogen de verschillende maatregelen en proc
geen houders van dergelijke
beschikking worden gesteld van personen die zeif
intellectuele-eigendomsrecht
rechten zijn, en die niet alleen een inbreuk op een
dástechnikai, EU:C:2012:717,
betreffen (zie in die zin arrest Bericap Záró
punt 77).
ing, die betrekking heeft op de
Aan een procedure als aan de orde in het hoofdged
voor het kopiëren voor
reikwijdte van het stelsel van de uitzondering
heffing en verdeling van de
privégebruilc, aismede op de gevolgen hiervan voor de
b, van richtlijn 200 1/29
billijke compensatie die ingevolge artikel 5, lid 2, sub
f fabrikanten van blarico
moet worden betaald door importeurs en/o
dsiag die is ingesteld door
informatiedragers, Iigt geen vordering ten gron
bestaand intellectuele
rechthebbenden teneinde elice inbreuk op een
elpen, maar een vordering
eigendomsrecht te voorkornen, te doen staken of te verh
I

-

15

ARREST VAN 10.4.2014— ZAAK C-435/12

die is ingesteld door marktdeelnemers ter zake van de billijke compensatie die
zij
dienen te betalen.
64

In deze omstandigheden is richtlijn 2004/48 niet van toepassing.

65

Gelet op het voorgaande moet op de derde vraag worden geantwoord dat richtlij
n
2004/48 aldus moet worden uitgelegd dat deze niet van toepassing is
op een
procedure als aan de orde in het hoofdgeding, waarin de betalingsplich
tigen van
de billijke compensatie bij de verwijzende rechter vorderen dat hij verkiar
ingen
voor recht geeft ten laste van de organisatie die is belast met de heffing van
deze
vergoeding en de verdeling daarvan onder de houders van auteursrechten
, en die
zich daartegen verweert.
Kosten

66

Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een
aldaar
gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechterlijke instant
ie over
de kosten heeft te beslissen. Dc door anderen wegens indiening van
hun
opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoe
ding in
aanrnerking.
Het Hof (Vierde kamer) verklaart voor recht:
1)

Het Unierecht, en met name artikel 5, lid 2, sub b, van richtlijn
2001/291EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mel 2001
betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het
auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij
juncto lid 5 van dat artikel, dient aldus te worden uitgelegd dat het in de
weg staat aan een nationale wettelijke regeling als aan de orde in het
hoofdgeding, die geen onderscheid maakt tussen de situatie waarin de
bron van een voor privégebruik vervaardigde reproductie geoorloofd is,
en de situatie waarin deze bron ongeoorloofd is.

2)

Richtlijn 2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van
29 april 2004 betreffende de handhaving van intellectuele
eigendomsrechten, moet aldus worden uitgelegd dat deze niet van
toepassing is op een procedure als aan de orde in het hoofdgeding,
waarin de betalingsplichtigen van de billijke compensatie bij de
verwijzende rechter vorderen dat hij verkiaringen voor recht geeft ten
laste van de organisatie die is belast met de heffing van deze vergoeding
en de verdeling daarvan onder de houders van auteursrechten, en die
zich daartegen verweert.

onderlekeningen
1- 16