Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-08

Milieuraad

Nr. 484

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 oktober 2013
Sinds 2007 is de Europese verordening inzake Registratie, Evaluatie,
Autorisatie en restrictie van Chemische stoffen (REACH) van kracht1. Dit is
sindsdien het belangrijkste EU-brede instrument om informatie over
stoffen te verkrijgen en risico’s die aan productie of gebruik verbonden
zijn te beheersen.
Baten REACH en aanleiding onderzoek
Begin dit jaar heeft de Europese Commissie de evaluatie van de eerste vijf
jaar REACH gepubliceerd. Deze evaluatie is besproken in de milieu en
Concurrentieraden in februari en maart dit jaar. De EU-breed gedragen
conclusie was positief: REACH voldoet in hoge mate aan de gestelde
doelen2. REACH wil een betere bescherming van mens en milieu
waarborgen en de concurrentiekracht van de Europese bedrijven
bevorderen. Inmiddels zijn er door EU-lidstaten en het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) met de toegenomen informatie
over stoffen – een belangrijke reden voor de invoering van REACH – al
meer stoffen op potentiële risico’s voor mens en milieu beoordeeld dan in
de gehele periode vóór REACH. Ook zijn er al 144 stoffen geïdentificeerd
die mogelijk voor substitutie in aanmerking komen. Hiermee is een
belangrijk begin gemaakt met de door REACH beoogde bescherming van
werknemers en het milieu: helderheid over gebruikte chemische stoffen
en hun eigenschappen is een onmisbare stap richting goed management
van die stoffen op bedrijfsniveau in de gehele keten in de Europese Unie.
De ambitie van de Commissie – en ook van Nederland – is dat uiterlijk in
2020 alle relevante zeer ernstige zorgstoffen geïdentificeerd zijn. De
verbeterde kennispositie over stoffen leidt daarmee op termijn tot een
daling van (het risico op) schade aan het milieu en aan de bescherming
1
2

kst-21501-08-484
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Verordening (EG) nr. 1907/2006, PbEG L 396, 30.12.2006.
Uw Kamer is eerder over de evaluatie geïnformeerd: Kamerstuk 21 501-30, nr. 302 en
Kamerstuk 21 501-08, nr. 453

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 484

1

van de gezondheid van consumenten en werknemers. Dit bevordert ook
innovatie via de ontwikkeling van nieuwe stoffen die een lager risico
kennen.
Tijdens de Europese Concurrentie- en Milieuraden over de evaluatie werd
ook gesproken over de kosten die bedrijven ondervinden ten gevolge van
REACH. Om de kosten van REACH voor het Nederlandse midden- en
kleinbedrijf (MKB) beter in kaart te krijgen is een onderzoek (zie bijlage3)
uitgevoerd naar de impact van REACH op het MKB, onder meer naar
aanleiding van signalen van uw Kamer. Zoals aan uw Kamer is toegezegd
bij de voorbereiding van de Raad voor Concurrentievermogen van 18 en
19 februari 2013 zend ik u hierbij, in overeenstemming met de departementen van VWS, SZW en EZ, het onderzoeksresultaat toe. Hieronder
geef ik mijn reactie op dit onderzoek.
Resultaten van het onderzoek
Volgens het rapport heeft circa 4 tot 6% van het totale aantal
MKB-bedrijven in Nederland met verplichtingen van REACH te maken. Het
rapport raamt de totale uitvoeringslasten voor het MKB op € 425 miljoen
in 2012, gebaseerd op inschattingen van bedrijven zelf4. Gemiddeld gaat
het om bijna € 10.000 per bedrijf, met sterke verschillen per sector (van
€ 3.100 voor bijvoorbeeld detailhandelsbedrijven tot € 24.500 voor MKB
bedrijven actief in de industrie). Kanttekening bij dit bedrag is dat het ook
kosten bevat die bedrijven maken vanwege verplichtingen die niet primair
onder REACH vallen of die al voor de inwerkingtreding van REACH
bestonden, zoals etikettering (vereisten uit de CLP-verordening5) en het
doorvoeren van maatregelen uit een veiligheidsinformatieblad op de
werkplek (Arbowetgeving).
Het onderzoek kwantificeert dus niet de zuivere meerkosten van REACH
ten opzichte van verplichtingen die voor REACH reeds bestonden of die
uit aanpalende Europese regels voortvloeien, maar geeft vooral een
inschatting van de totale bedrijfskosten die het goed management van
chemische stoffen vereist.
De totale kosten zoals de onderzoekers die nu hebben geïdentificeerd op
grond van opgaven van bedrijven zelf, wijken mede om die reden af van
bedragen die in eerdere impact- en administratieve lastenstudies
gerapporteerd werden. In 2005, tijdens de onderhandelingen over REACH,
werden de kosten voor het Nederlandse bedrijfsleven voor het voldoen
aan de wetgeving door KPMG en SIRA geraamd op circa € 189 miljoen
per jaar (prijspeil 2004) gedurende de totale registratieperiode
(2007–2018)6.
Naast het verschil tussen de in 2004 geraamde en nu gerapporteerde
kosten is opvallend dat inmiddels veel bedrijven (circa 60% van de
benaderde bedrijven), die volgens de onderzoekers met REACH te maken
zouden moeten hebben, melden dat ze REACH niet kennen. Dit in
tegenstelling tot eerder onderzoek waarover mijn ambtsvoorganger u in
juli 2008 en april 2009 heeft geïnformeerd.7
3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Dit bedrag is gebaseerd op de feitelijke situatie (2012) waarbij sprake was van onvolledige
naleving. Hat rapport stelt, via ongedifferentieerde extrapolatie, dat de kosten tot € 670 zouden
hebben kunnen bedragen indien sprake zou zijn geweest van volledige naleving.
5
Verordening (EG) nr. 1272/2008 over de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en
mengsels, PbEG L 353, 31.12.2008.
6
Bijlage bij Kamerstuk 21 501–08, nr. 213. Deze studie raamde de jaarlijkse meerkosten van
REACH op € 46,2 mln per jaar tot en met 2018. Voor de periode na de registratieperiode werd
ingeschat dat de meerkosten zouden verdwijnen.
7
Kamerstuk 21 501–08, nr. 284 en nr. 305.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 484

2

Appreciatie van het onderzoek
Het bedrag van € 425 miljoen dat de onderzoekers rapporteren is fors.
Zeker in deze tijd waar het MKB in economisch lastige omstandigheden
opereert, is het onderzoek dan ook aanleiding om de in het rapport
genoemde kostenposten nauwgezet onder de loep te nemen om waar
mogelijk tot kostenbesparing te kunnen komen.
Belangrijke kostenposten die bedrijven nu melden, net als vóór de
inwerkingtreding van REACH, zijn de kosten voor het opstellen van
veiligheidsinformatiebladen (VIB’s) en informatievergaring. Door REACH
zijn daarbij gekomen de kosten voor dataverzameling, registratie van
stoffen, inhuur van externe adviseurs en communicatie met ketenpartners.
De conclusie dat een zeer grote groep bedrijven die in de keten werkzaam
is aangeeft REACH niet te kennen, is zorgelijk. Een goede werking van
REACH – dat immers uitgaat van eigen verantwoordelijkheid van
bedrijven – staat of valt met de kennis van bedrijven zelf over hun taken.
Met name bedrijven aan het begin van de keten (producenten) zijn redelijk
tot goed op de hoogte. Ook uit de jaarlijkse rapportage van de inspecties
over de naleving van REACH blijkt dat met name de bedrijven die niet zelf
produceren de verplichtingen minder goed kennen8. Dit kan tot
problemen leiden, omdat onder REACH ook bedrijven die niet zelf
produceren (downstream users) verplichtingen hebben, o.a. door te
controleren of de toepassing waarvoor zij stoffen gebruiken adequaat
vermeld is bij de registratie van die stof door de producent of importeur.
Er zijn internationaal weinig vergelijkbare studies beschikbaar, waardoor
het lastig is om de uitkomsten van dit onderzoek internationaal te
waarderen. Het is niettemin belangrijk om de bevindingen, in combinatie
met de signalen die het bedrijfsleven geeft, om te zetten in gerichte acties
die de lasten voor het bedrijfsleven moeten terugbrengen en de kennis
over REACH vergroten en daarmee de risico’s van ketendisrupties klein te
houden.
Aanbevelingen en vervolgacties
De onderzoekers doen een negental aanbevelingen om de kennis over
REACH te vergroten en de lasten voor het bedrijfsleven te beperken9. De
aanbevelingen betreffen vooral verschillende aspecten van het verbeteren
van informatie- en gegevensstromen. Het gaat bijvoorbeeld om het
gerichter wijzen op de specifieke verantwoordelijkheid van
MKB-bedrijven, het inhoudelijk ondersteunen van het MKB bij het voldoen
aan de registratieplicht, het stroomlijnen en waar mogelijk digitaliseren
van (veiligheids-)informatie en het verbeteren van informatie-uitwisseling
tussen de ketenpartners. Deze aanbevelingen hebben een waardevolle
inbreng geleverd bij de hierna beschreven vervolgacties. De aanbevelingen zijn deels nationaal tot uitvoering te brengen, deels is actie vereist
op Europees niveau, zoals de aanbeveling om bedrijven buiten de EU
beter bekend te maken met REACH. Een goed vervolg op de aanbevelingen vereist een inspanning van overheid én bedrijfsleven, waar beide
elkaar vanuit de eigen verantwoordelijkheden aanvullen.
Het preciseren en benutten van mogelijkheden om de kosten te reduceren
is dan ook vooral mogelijk in nauwe samenspraak tussen overheid en het
bedrijfsleven. Ik heb het initiatief genomen om in overleg met VNO-NCW,
brancheorganisaties, het RIVM, de Ministeries van EZ, SZW en VWS en de
8
9

Inspectie SZW, ILT en NVWA: Jaarrapportage REACH en EU-GHS 2012, 25 juni 2013.
Zie in het onderzoeksrapport paragraaf 9.2.2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 484

3

diverse inspecties te komen tot vervolgacties met gerichte activiteiten die
tot verbetering van de werking van REACH in de praktijk en vermindering
van kosten moeten leiden. In deze vervolgacties worden de gerapporteerde aanbevelingen meegenomen.
Deze acties kunnen worden samengevat in de volgende vier onderdelen:
• Informatievoorziening: verbetering van de communicatie over de
verplichtingen en over de beschikbare vormen van ondersteuning
waar bedrijven gebruik van kunnen maken, met een focus op de
downstream users. Er komt extra voorlichting, zowel om bedrijven
bewust te maken van REACH in het algemeen als om hen te ondersteunen bij specifieke onderwerpen, zoals de nieuwe registratiedeadline in 2018 en over de bepalingen omtrent stoffen in artikelen. Ook zal
de beschikbare informatie op diverse websites beter worden
gestroomlijnd.
• Vereenvoudiging: In aanvulling op verbeteringen die met partners in
Nederland doorgevoerd kunnen worden, zal contact worden opgenomen met het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) en
de Europese Commissie om afspraken te maken over verbeteringen
die op hun terrein mogelijk zijn. Dit betreft bijvoorbeeld het eenvoudiger maken – zonder dat dit leidt tot daling van het veiligheidsniveau –
van de richtsnoeren («guidance») die ECHA verspreidt, en verbetering
van de aansluiting tussen REACH en Europese wetgeving op het
gebied van afval en biociden. Voor deze vervolgstappen zijn wij
uiteraard afhankelijk van de Europese partners.
• Kosten van gezamenlijke registratie: een belangrijk deel van de kosten
die REACH met zich meebrengt bestaat uit bedragen die bedrijven
elkaar in rekening brengen voor informatie over een stof. REACH
verplicht bedrijven in principe om gezamenlijk tot één registratie van
een stof te komen, waarbij onderling afspraken worden gemaakt om
de kosten voor de registratie te verdelen. Deze bestaan bijvoorbeeld uit
kosten voor het verzamelen van informatie en het uitvoeren van tests.
Gezamenlijke registratie is belangrijk, bijvoorbeeld om onnodige
dierproeven te voorkomen. Het blijkt dat met name kleinere bedrijven
deze kosten als hoog ervaren. In de REACH-verordening zijn slechts
beperkte eisen gesteld aan de organisatie van deze bedrijfsconsortia
en de wijze waarop kosten worden verrekend. Tijdens de totstandkoming van REACH was dat ook een wens van het bedrijfsleven. Hier ligt
dan ook vooral een taak voor het bedrijfsleven zelf om onderling
afspraken te maken over transparantie en verantwoording van
gemaakte kosten. De koepel van Europese chemiebedrijven (CEFIC)
heeft in juli aangekondigd om hier samen met ECHA het initiatief toe te
nemen.
Overigens kan, in gevallen waar bedrijven het onderling (nog) niet
eens worden over de verdeling van kosten, een bedrijf er ook voor
kiezen om zelfstandig te registreren.
• Veiligheidsinformatiebladen (VIB’s): Een VIB geeft professionele
afnemers informatie over het veilig gebruik van stoffen en mengsels.
Afhankelijk van de rol van bedrijven in de keten, ervaren bedrijven
moeilijkheden met het opstellen van VIB’s of het vertalen van
aangeleverde VIB’s in praktische werkwijzen voor het beheersen van
de risico’s van stoffen. Door tekortkomingen in de communicatie in de
keten over de VIB’s zijn bovendien vaak geen actuele of adequate VIB’s
aanwezig. Er lopen al enkele projecten van brancheorganisaties om het
opstellen, verspreiden of toepassen van VIB’s voor bedrijven gemakkelijker te maken. Toch zijn er nog meer verbeteringen noodzakelijk en
kunnen oplossingen die in bepaalde branches uitgewerkt zijn sneller
verspreid worden naar andere bedrijfstakken.
Op voorhand valt niet te kwantificeren welke kostenbesparingen deze
activiteiten zullen opleveren, maar het betrokken bedrijfsleven deelt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 484

4

opvatting dat we in elk geval de juiste activiteiten ter hand hebben
genomen om de goede werking van REACH tegen aanvaardbare kosten
veilig te stellen. In gezamenlijkheid zijn wij inmiddels gestart deze
activiteiten met voortvarendheid ter hand nemen.
De looptijd ervan zal naar verwachting circa anderhalf jaar zal zijn, waarna
ik uw Kamer zal informeren over de resultaten.
Voortgang REACH
Inmiddels is op 1 juni jl. de tweede registratiedeadline verstreken, waarbij
nu ook stoffen geregistreerd zijn die in volumes tussen 100 en 1.000 ton
op de markt worden gebracht. In totaal hebben Nederlandse bedrijven
voor deze deadline 534 stoffen geregistreerd (9% van het totale aantal
registraties). Negentig van deze registraties zijn gedaan door
MKB-bedrijven. In totaal zijn nu ruim 7000 stoffen onder REACH
geregistreerd.
In 2018 zal de derde en laatste registratiedeadline zijn, voor stoffen die in
volumes tussen 1 en 100 ton per jaar op de markt worden gebracht. Voor
deze stoffen geldt een beperktere plicht tot verstrekking van gegevens. De
kosten die bedrijven maken voor het registreren van een stof voor deze
laatste deadline zullen per stof dan ook lager liggen dan de kosten die
bedrijven voor de eerste en twee registratierondes maakten.
Om de baten van REACH ook voor de komende jaren veilig te stellen
zonder daarmee onnodige of disproportionele lasten voor het bedrijfsleven te creëren, blijf ik nauw samenwerken met het bedrijfsleven om de
inmiddels in gang gezette activiteiten goed uit te voeren.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-08, nr. 484

5