Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

28 479

Rechtspositie van politieke ambtsdragers

Nr. 36

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 juni 2008
Inleiding
In het coalitieakkoord is afgesproken dat «de inkomens in de publieke en
semipublieke sfeer worden genormeerd, respectievelijk gemaximeerd.
[...]. Met betrekking tot de inkomens in de publieke en semipublieke sfeer
geldt het inkomen van de minister-president als maximumnorm». Inmiddels is door het kabinet geconcludeerd dat hier de (nieuwe) beloning voor
ministers1 mee wordt bedoeld. Deze afspraak uit het coalitieakkoord moet
worden vastgelegd in regelgeving.
Ter invulling van het beleid in de semipublieke sector bracht op
5 september 2007 de adviescommissie beloning en rechtspositie politieke
ambtsdragers en topambtenaren (commissie Dijkstal) advies uit over de
topbeloningen in deze sector. Met deze brief informeer ik u, namens het
kabinet, op basis van dit advies van de commissie Dijkstal, over de
contouren van de beleidslijn voor de normering van topinkomens in de
semipublieke sector zoals die in de op te stellen wetgeving zal worden
verwerkt.
In het advies van de commissie Dijkstal wordt een systematiek aangereikt
waarmee het kabinet topinkomensbeleid kan voeren ten aanzien van de
uit zeer diverse instellingen bestaande semipublieke sector. Daarnaast
heeft de commissie inzichtelijk gemaakt hoe het kabinet de semipublieke
sector zou kunnen afbakenen en hoe het kan bepalen welke beloningsregimes bij welke sectoren moeten gaan gelden.

Bedoeld wordt hier het huidige ministersalaris verhoogd met 30% (voor 2008 : € 176 008).

Het kabinet is het met de commissie Dijkstal eens dat dé semipublieke
sector niet bestaat en dat het normeringsbeleid en de te hanteren normen
bij dat gegeven moeten aansluiten. Het kabinet onderschrijft daarom het
advies van de commissie dat de semipublieke sector aan de hand van vier
relevante criteria moet worden afgebakend en vervolgens ingedeeld naar
één van de drie beloningsregimes.

KST120436
0708tkkst28479-36
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 479, nr. 36

1

1

Hieronder treft u de belangrijkste aspecten van de voorgestane beleidslijn.
Algemene beleidslijn
Het kabinet acht het nieuwe ministersalaris als norm goed toepasbaar op
de semipublieke sector. De normering beperkt zich tot bestuurders. Dit
begrip zal nog nader gedefinieerd worden, voorlopig wordt hieronder
verstaan «het hoogste managementniveau van een instelling».
De semipublieke sector wordt gedefinieerd door te benoemen welke
sectoren tot de semipublieke sector worden gerekend.
Afbakening semipublieke sector
De afbakening vindt plaats aan de hand van de vier criteria van de
commissie Dijkstal:
1. status van «rechtspersoon met een wettelijke taak» (RWT);
2. de mate waarin een organisatie inkomsten uit publieke middelen
ontvangt;
3. het publieke belang dat een organisatie behartigt;
4. de mate waarin sprake is van commerciële concurrentie (contraindicatie).
Deze criteria zijn niet zwart-wit. Het kabinet heeft daarom zelf (deel-)
sectoren en organisaties gewogen. Een overzicht van deze sectoren gaat
hierbij als bijlage.1
Beloningsregimes
Het kabinet neemt de drie beloningsregimes die de commissie Dijkstal
adviseert over. Deze regimes kunnen afzonderlijk of in combinatie worden
ingezet, met dien verstande dat de twee zwaarste regimes altijd tevens het
lichtste omvatten. Oplopend in zwaarte zijn de regimes:
• Openbaarmakingsverplichting
• Sectorale beloningscode
• Beloning van ministers als maximum (dit is 130% van het huidig
ministersalaris)
Sectoren die vallen onder een sectorale beloningscode kennen eveneens
een beloningsmaximum. Dit maximum kan positief of negatief afwijken
van de beloning van ministers en wordt vastgelegd in een code. De
sectorvertegenwoordigers/brancheorganisaties moeten deze code (die
een wettelijke verankering en dus afdwingbaarheid krijgt) ter goedkeuring
aan de vakminister voorleggen. De minister toetst de beloningscode
inhoudelijk en fiatteert daarmee dus het beloningsplafond. De minister
verklaart deze code vervolgens voor de hele sector verbindend. De
minister kan (inhoudelijke) eisen stellen aan de beloningscode. Zo kan van
de sector worden verlangd, dat de maximumbeloning wordt gedifferentieerd naar organisatieomvang of complexiteit van het productieproces.
Als een sector niet met een code komt of als de code niet aan de wettelijke
eisen voldoet, stelt de vakminister een beloningscode inclusief beloningsplafond vast. In de regel zal het beloningsniveau van een minister dan als
maximum gelden.
Sectoren die vallen onder het openbaarmakingsregime (mildste regime)
zijn slechts verplicht hun topbeloningen openbaar te maken. Voor zover
nodig worden deze sectoren met de aanwijzingsbevoegdheid van de
minister van BZK onder de Wet openbaarmaking uit publieke middelen
gefinancierde topinkomens (Wopt) worden gebracht.
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Bij het vaststellen van het beloningsregime per (deel)sector toetst het
kabinet opnieuw op de vier criteria van de commissie Dijkstal zodat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 479, nr. 36

2

afstand van de (deel)sector ten opzichte van de publieke sector kan
worden bepaald. Dit is in overeenstemming met de methode van de
commissie Dijkstal. Daarbij geldt dat het regime zwaarder is naarmate een
sector zich dichter bij de publieke sector bevindt. In de inventarisatie,
opgenomen in de bijlage, wordt de praktische toepassing van deze
methode zichtbaar: eerst is bepaald of een sector tot de semipublieke
behoort. Zo ja, dan wordt bepaald welk beloningsregime van toepassing
is. Zo nee, dan is er geen regime van toepassing.
Het resultaat van deze dubbelslag is een wettelijk afgebakende semipublieke sector met voor iedere (deel)sector een beloningsregime en een
verantwoordelijke vakminister. Deze afbakening wordt wettelijk vastgelegd door toepasselijk verklaring van de op te stellen wet «Normering
topinkomens in de semipublieke sector» en door opname in sectorale
regelgeving.
De keuze voor een regime is geen statische oefening; voortschrijdend
inzicht kan leiden tot verzwaring of versoepeling.
De wet «Normering topinkomens in de semipublieke sector» wordt geëvalueerd.
Staatsdeelnemingen
Het kabinet is voornemens de hierboven beschreven normeringssystematiek toe te passen op alle staatsdeelnemingen. Hierdoor krijgt de
normering een grotere reikwijdte dan het voorstel van de commissie
Dijkstal.
Met de normering van de semipublieke sector worden bevoegdheden
gecreëerd om topinkomens te normeren daar waar dit tot op heden nog
niet mogelijk was. In een aantal sectoren of instellingen is echter reeds
sprake van privaatrechtelijke bevoegdheden van een minister om het
bezoldigingsbeleid vast te stellen en een nieuwe wettelijke basis is hier
derhalve niet nodig. Dit geldt in elk geval voor de staatsdeelnemingen,
waar de staat als (mede)aandeelhouder reeds op grond van de privaatrechtelijke relatie het recht heeft het beloningsbeleid1 bij de individuele
ondernemingen vast te stellen. Deze bevoegdheid ten aanzien van de
individuele ondernemingen gaat verder dan de drie sectorale beloningsregimes van Dijkstal.

1

Nota bene: bij de staatsdeelnemingen heeft
de vergadering van aandeelhouders op grond
van de statuten het recht het beloningsbeleid
vast te stellen.

De staatsdeelnemingen worden beoordeeld aan de hand van de vier
criteria van Dijkstal. In het rapport van de commissie Dijkstal is een
beperkt aantal staatsdeelnemingen betrokken, soms impliciet als onderdeel van een sector, zoals bijvoorbeeld de NS als onderdeel van de sector
infrastructuur. Het kabinet richt zich op alle staatsdeelnemingen en gaat
hiermee dus verder dan het voorstel van de commissie Dijkstal.
De normering van topinkomens vindt plaats via de bestaande bevoegdheden binnen de aandeelhoudersrelatie. De mate waarin deelnemingen
scoren op de criteria van Dijkstal is een belangrijk uitgangspunt bij de
beoordeling van het door de onderneming aan de aandeelhouder voor te
leggen beloningsbeleid. Op basis van de criteria bepaalt de aandeelhouder welk salarisregime van toepassing zou moeten zijn voor die individuele deelneming. Het kan hierbij gaan om elk van de drie salarisregimes.
Het beloningsbeleid dient gematigder te zijn naarmate de betreffende
deelneming hoger scoort op de criteria (waarbij publieke financiering en
commerciële concurrentie een zwaarder gewicht krijgen). De sectorale
beloningscode wordt vormgegeven door een door de aandeelhouder vast
te stellen beloningsbeleid per individuele deeleneming waarin een voor
die deelneming maximale beloning wordt vastgesteld. De normen voor de
staatsdeelnemingen zijn dezelfde als voor de overige sectoren, maar
worden privaatrechtelijk toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 479, nr. 36

3

Daar waar in het vervolg van deze brief wordt gesproken over toepassing
van de criteria en regimes in de semipublieke sector, wordt daaronder
tevens verstaan de toepassing van de criteria (zij het langs privaatrechtelijke weg) bij de staatsdeelnemingen.
Uitzonderingen
Ten aanzien van de sectoren die vallen onder het zwaarste regime (beloning van ministers als maximum), kan slechts in zeer bijzondere, individuele gevallen van dit regime worden afgeweken. De minister, gehoord
de ministerraad, besluit over deze individuele afwijking.
Ten aanzien van de sectoren die gaan vallen onder het regime beloningscode (met beloningsmaximum afwijkend van de beloning van ministers)
geldt dat niet is toegestaan om van de code af te wijken. In de code wordt
bepaald binnen welke bandbreedte de beloning dient te blijven en welke
(sectorspecifieke) criteria daarbij gelden. Ook wordt in de code opgenomen de procedure waarmee de beloning wordt toegekend en welke
organen daarbij betrokken zijn en wat hun bevoegdheden zijn. Het is
denkbaar dat in de code verschillende (wederom sectorspecifieke) typen
bandbreedtes worden gedefinieerd: voor kleine, middelgrote en grote
organisaties of voor normale en uitzonderlijke omstandigheden. De code
is specifiek maatwerk voor de eigen sector en dient zodanig te zijn dat er
geen uitzonderingen mogelijk zijn (dat wil zeggen dat de code in ieder
geval een absoluut beloningsplafond definieert).
Ministeriële verantwoordelijkheden en taakverdeling
De minister van BZK is systeemverantwoordelijk, de vakminister is
aanspreekbaar op de inhoud van het topinkomensbeleid in zijn sector.
Voorstel lijn toezicht en handhaving in de semipublieke sector
Toezicht en handhaving zullen nog nader worden uitgewerkt.
Inventarisatie semipublieke sectoren
In de bijlage is opgenomen de inventarisatie van de semipublieke
sectoren. In het overzicht zijn de volgende kolommen opgenomen:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Naam sector deelsector (zoals gedefinieerd door commissie Dijkstal)
Verantwoordelijk departement
De criteria van commissie Dijkstal (de plussen en minnen)
Oordeel behorend tot de semipublieke sector: ja dan wel nee
Het regime voorgesteld door commissie Dijkstal
Het regime voorgesteld door het kabinet
Voor zover er een verschil is de argumentatie in kernwoorden

Het kabinet heeft besloten de zorgverzekeraars vanwege de een volstrekt
van de publieke sector afwijkende «peer-group» thans (nog) niet onder het
regime Dijkstal te brengen. Hierbij wordt aangetekend dat de zorgverzekeraars al wel onder de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (WOPT) vallen, om reden dat de zorgverzekeraars
over publieke middelen beschikken.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 479, nr. 36

4