Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 265

Adoptie

Nr. 63

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 januari 2018
De afgelopen maanden is door diverse media aandacht besteed aan de
problemen die geadopteerden kunnen of hebben ervaren in de zoektocht
naar hun afstammingsinformatie en de wijze waarop hun adoptieprocedure heeft plaatsgevonden. De Centrale autoriteit internationale
kinderaangelegenheden (Ca), waar ik verantwoordelijk voor ben, evenals
andere partners in het adoptieveld worden hierover veelvuldig benaderd.
Met deze brief informeer ik uw Kamer nader, in overeenstemming met de
toezegging van de toenmalig Minister van Veiligheid en Justitie in
antwoord op de Kamervragen van de leden Koopmans (VVD) en
Bergkamp (D66).1 Ik beantwoord hiermee tevens het verzoek van uw vaste
commissie voor Justitie en Veiligheid d.d. 5 oktober 2017 om te reageren
op de brief d.d. 13 september 2017 die door Defence for Children/Ecpat,
Shapla community en United Adoptees International aan uw Kamer is
gestuurd.
Laat ik voorop stellen dat ik het belangrijk vind dat mensen hun afstammingsinformatie kunnen achterhalen. Het is evenzeer van belang dat
ouders geheel vrijwillig en goed geïnformeerd afstand doen van hun kind.
Het is dan ook uitermate betreurenswaardig dat dit in bepaalde adoptieprocedures die in het verleden hebben plaatsgevonden kennelijk niet zo
heeft plaatsgevonden. Ik realiseer mij dat dit voor betrokkenen emotioneel
zwaar moet zijn.
In deze brief zal ik, zoals toegezegd in de beantwoording van de Kamervragen, ingaan op de betrokkenheid van de overheid bij interlandelijke
adoptie de afgelopen decennia. Vervolgens ga ik in op de wijze waarop ik
deze geadopteerden tegemoet wil komen. Voorts informeer ik u over het
werkbezoek dat onlangs aan China is gebracht.

1

kst-31265-63
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nrs. 174 en 175.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 265, nr. 63

1

Adoptieprocedure door de jaren heen
Als startjaar is 1956 genomen, aangezien in dat jaar adoptie voor het eerst
wettelijk mogelijk werd. Het gaat in die beginperiode vooral om binnenlandse adoptie. Het aantal interlandelijke adopties was beperkt en er vond
vrijwel geen georganiseerde bemiddeling plaats. Wel werd gecontroleerd
of werd voldaan aan de vereisten voor toelating tot Nederland en werden
interlandelijke adoptieprocedures door de Nederlandse rechtbank
bekrachtigd.
Vanaf eind jaren zestig nam het aantal adopties toe. Daarom werd de
noodzaak gevoeld regelgeving op te stellen en meer controle uit te
oefenen. Adoptieouders dienden een verzoek om een beginseltoestemming aan te vragen bij het Ministerie van Justitie. De Raad voor de
Kinderbescherming voerde voorafgaand aan de plaatsing een geschiktheidsonderzoek uit en na binnenkomst met de minderjarige meldden de
adoptieouders zich bij de plaatselijke politie. De Vreemdelingenpolitie had
vervolgens als taak te controleren of aan de vereisten voor toelating was
voldaan, waaronder het controleren of er op ter plaatse geldige en naar
Nederlandse normen acceptabele wijze afstand was gedaan en of de
autoriteiten van het land van herkomst instemden met de adoptie. De
adoptieouders dienden een verzoek tot adoptie in bij de Nederlandse
rechter die adoptie naar Nederlands recht uitsprak als aan een aantal
voorwaarden werd voldaan.
In 1989 trad de eerste wetgeving op het gebied van interlandelijke adoptie
in werking. Hiermee werd het vergunningenstelsel ingericht, waarmee de
overheid aan de particuliere bemiddelende organisaties een vergunning
verleende. In deze periode dienden aspirant-adoptiefouders ook verplichte
voorlichting te volgen. In 1998 trad Nederland toe tot het Haags Adoptieverdrag en werd de Centrale autoriteit opgericht. De Ca had onder andere
de taak om toestemming te geven voor de opneming van een specifiek
kind voor die adopties die plaatsvinden tussen staten die beide zijn
aangesloten bij dat verdrag. Sinds 2014 geeft de Ca toestemming voor
ieder kind dat interlandelijk wordt geadopteerd, wat inhoudt dat de Ca ook
toestemming geeft voor adopties die plaatsvinden uit landen die niet zijn
aangesloten bij het Haags adoptieverdrag. De Ca hanteert hierbij dezelfde
maatstaven als ten aanzien van landen die zijn aangesloten bij het
verdrag.
Samenvattend kan worden gesteld dat interlandelijke adoptie vanuit
particulier initiatief is ontstaan en de wet- en regelgeving in reactie
daarop, en op het toenemend aantal adopties, steeds verder is aangescherpt. De bemoeienis van de overheid in de controle op de adoptieprocedures is met de jaren steeds groter geworden. De primaire verantwoordelijkheid voor een zorgvuldige afstandsprocedure en dossiervorming
daaromtrent lag en ligt echter bij de zendende landen.
Tegemoetkoming geadopteerden
Mede naar aanleiding van de brief die door Defence for Children, Shapla
community en United Adoptees International op 13 september jl. naar uw
Kamer is gestuurd, is onlangs gesproken met verschillende belangengroeperingen voor geadopteerden over hun wensen en behoeften met
betrekking tot hun afstammingsinformatie. Uit deze gesprekken komt naar
voren dat er verschillend wordt aangekeken tegen de behoefte aan
afstammingsinformatie en de mate waarin de overheid geadopteerden
tegemoet zou moeten komen. Er is wel een gemeenschappelijke wens om
de toegang tot de in Nederland beschikbare adoptiedossiers gratis te
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 265, nr. 63

2

Ik hecht eraan aan deze breed gedragen wens tegemoet te komen en
daarom zal ik er op korte termijn voor zorgdragen dat de dossierinzage
van de dossiers die onder het beheer van de rijksoverheid vallen
kosteloos kan plaatsvinden. Het betreft hier dossiers die reeds door de
rijksoverheid worden opgeslagen en beheerd en waarin FIOM begeleiding
biedt bij de inzage.
Daarnaast zal ik in gesprek gaan met de vergunninghouders om te bezien
op welke wijze zij de geadopteerden hierin tegemoet kunnen komen. De
vergunninghouders zijn immers verantwoordelijk voor de dossiers van
adopties die via hun organisatie plaatsvinden en zijn er wettelijk aan
gehouden inzage in het dossier te bieden.
Ook ben ik voornemens om FIOM een subsidie te geven voor het geven
van voorlichting aan en het beantwoorden van vragen van geadopteerden
en hun adoptieouders (helpdesk functie). Ik hoop hiermee de geadopteerden en de adoptieouders een handreiking te kunnen bieden in de
beantwoording van de vragen die bij hen leven bij het onderzoeken van
hun afstamming en adoptieprocedure.
Het is van belang te beseffen dat de adopties in een andere tijdgeest
plaatsvonden en de dossiervorming destijds minder zorgvuldig
plaatsvond dan nu het geval is. Met inzage in de adoptiedossiers van
destijds zal daarom in veel gevallen niet de gewenste informatie achterhaald kunnen worden. FIOM zal daarom in het pakket aan voorlichting dat
zij zullen aanbieden onder meer aandacht besteden aan de voor- en
nadelen van het gebruik maken van internationale DNA-databanken.
China
Zoals in de brief van 31 januari 2017 door mijn voorganger is aangekondigd (Kamerstuk 31 265, nr. 62), heeft een ambtelijke delegatie in de
week van 20 november jl. een werkbezoek gebracht aan China. Gedurende
het werkbezoek is gesproken met diverse partijen, waaronder UNICEF, het
China Center for Children’s Welfare and Adoption (CCCWA), de Centrale
autoriteit van China en de Directie Sociale Zaken van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken. Doel van het bezoek was een beeld te krijgen van het
kinderbeschermingsstelsel in China en van de toepassing van het
subsidiariteitsbeginsel, met andere woorden wat de stappen zijn die
worden gezet om kinderen in eigen land in gezinssituaties te plaatsen
voordat interlandelijke adoptie wordt overwogen.
De delegatie heeft een goed beeld gekregen van het kinderbeschermingsstelsel in China, voor wat betreft adoptie. Gebleken is dat nationale
adoptie sterk toeneemt en er zelfs wachtlijsten bestaan. De meeste
kinderen, waaronder kinderen met een lichte vorm van zogenoemde
special needs, vinden zo in toenemende mate in eigen land een gezin.
Wanneer voor kinderen met een zwaardere vorm van special needs geen
gezin kan worden gevonden, blijft interlandelijke adoptie vooralsnog een
wenselijke optie. Uiteraard blijft de Ca de voorgestelde adopties uit China
nauwlettend controleren en zal, wanneer daartoe aanleiding is, opnieuw
het gesprek met de Chinese autoriteiten worden aangegaan.
Tot slot
In de eerder genoemde brief van 13 september jl. worden diverse vragen
gesteld over de handelwijze in het verleden door de rijksoverheid en de
vergunning-houder(s). Voorts wordt gevraagd welke dossiers nog te
achterhalen zijn bij de vergunninghouder(s) en in Bangladesh. In
algemene zin kan ik hierop antwoorden dat er voor wat betreft de
mogelijke informatie die bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid is te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 265, nr. 63

3

achterhalen een verzoek is ingediend in het kader van de Wet
openbaarheid bestuur, waar momenteel zorgvuldig naar wordt gekeken.
Daarnaast informeer ik u hierbij dat met ingang van 1 januari 2018 de
verantwoordelijkheid voor de verstrekking van subsidie aan de Stichting
Adoptievoorzieningen voor adoptienazorg, en daarmee ook de verantwoordelijkheid voor de besteding van de subsidiegelden bij JenV is
belegd.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 265, nr. 63

4