5
Vragenuur: Vragen Van Weerdenburg
Vragen van het lid Van Weerdenburg aan de minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over
het bericht dat medewerkers van Oxfam seksfeesten hebben georganiseerd op Haïti met hulpgeld.
De voorzitter:
Dan ga ik tot slot naar de laatste vraag, die van mevrouw
Van Weerdenburg namens de PVV-fractie aan de minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Ik heet haar ook van harte welkom. De vraag gaat over
seksfeesten die Oxfammedewerkers zouden hebben georganiseerd op Haïti met hulpgeld. Het woord is aan mevrouw
Van Weerdenburg.

Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Voorzitter. Afgelopen vrijdag stond in De Telegraaf een
ontluisterend bericht over de ontwikkelingshulpindustrie.
Medewerkers van hulporganisatie Oxfam hebben zich in
2011 op Haïti schuldig gemaakt aan ernstig seksueel misbruik. Ze schijnen met hulpgeld een kapitale villa te hebben
afgehuurd, waar seksfeesten werden georganiseerd met
prostituees, waarbij sommige meisjes zelfs mogelijk minderjarig waren. Na dit bericht volgden meer onthullingen
in diverse media. Zo zou er in 2006 in Tsjaad ook al sprake
zijn geweest van seksueel wangedrag door Oxfammedewerkers. De verantwoordelijken bij Oxfam wisten van de
extreme misstanden, maar hebben daar niet in detail melding van gemaakt om het imago van hun organisatie niet
te schaden. De Britse Charity Commission werd misleid,
en de daders die zich schuldig hadden gemaakt aan dit
afschuwelijke misbruik op Haïti werd de kans geboden om
stilletjes te vertrekken. Hun werd geen strobreed in de weg
gelegd om elders in de industrie aan de slag te gaan.
Voorzitter. In hoeverre was het ministerie op de hoogte van
het genoemde wangedrag van Oxfammedewerkers in
Tsjaad en op Haïti? Welke signalen zijn er ontvangen over
misstanden, en welke actie is daarop ondernomen? Gezien
de verklaring op de website van Oxfam Novib is, nadat het
wangedrag in Haïti aan het licht kwam, ook de top van de
Nederlandse tak op hoofdlijnen geïnformeerd. Heeft de
Nederlandse tak van Oxfam hier op enigerlei wijze melding
van gemaakt bij de Nederlandse overheid? Zo niet, welke
consequentie gaat de minister hieraan verbinden? Wat zegt
het over de verantwoordelijken bij deze organisatie als ze
imagoschade van hun eigen organisatie belangrijker vinden
dan het welzijn van kwetsbare minderjarige meisjes in Haïti,
vraag ik aan de minister? Bent u het met de PVV eens dat
dergelijke leidinggevenden direct op staande voet ontslag
zouden moeten krijgen? En zo nee, waarom niet?
Ook ontluisterend zijn de reacties van kenners van de
hulpindustrie en mensen uit het veld. Die zijn niet verbaasd.
Ze zeggen dat het geen incidenten zijn, dat het veel vaker
voorkomt, en dat deze misbruikzaak in Haïti niet op zichzelf
staat, maar juist inherent is aan de hulpindustrie. Kan de
minister daar uitgebreid op ingaan?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Weerdenburg

De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Kaag:
Dank u, mevrouw de voorzitter. Het zijn heel terechte vragen
die gesteld zijn. Ik ben uiteraard met u, met u allen, zeer
geschrokken over deze rapportage, die nu nog meer kennelijke of vermeende feiten aan het licht lijkt te brengen, ook
binnen Oxfam Groot-Brittannië — want daar hebben we
het op dit moment in het bijzonder over — in Engeland zelf.
Het is onacceptabel. Integriteitsschendingen, schendingen
van rechten, en seksueel misbruik van vrouwen, meisjes
of kinderen zijn totaal onacceptabel. Wij hebben ook meteen
gevraagd om een heldere, duidelijke terugblikkende brief
van Oxfam Novib zelf. Die heb ik net ontvangen. Hij is
tamelijk gedetailleerd. Deze casussen gaan terug tot de
periode 2011-2012. Ik wil op een aantal van de details in
deze brief graag schriftelijk terugkomen bij de Kamer, want
ik heb hem net tien minuten geleden ontvangen. Maar ik
wil drie dingen zeggen.
Omdat het een periode teruggaat, heb ik zelf binnen het
ministerie ook een verzoek neergelegd om alle documenten,
alle stappen en alle informatie die ter beschikking is gesteld
aan het ministerie van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse
Handel en OS. Ik wil weten wat er is gerapporteerd, wat er
is besproken, en welke mogelijke consequenties daaraan
zijn verbonden of niet. Ik bekijk een en ander niet alleen op
basis van deze informatie, maar ook in de wetenschap dat
het in dit geval vooral gaat om OS-partners, want dat zijn
de partners met wie ik of mijn ministerie contracten afsluit.
Protocollen voor integriteit moeten niet alleen gaan over
fraude en misbruik van geld, maar juist ook over gedrag,
het risico van misbruik, seksueel misbruik, intimidatie en
bullying. Het is een heel scala aan verkeerd gedrag, dat
duidelijk kan plaatsvinden. Die protocollen zullen wat mij
betreft — ik doe dit als suggestie; we komen hier in het
beleidskader natuurlijk nog op terug — dan ook verbonden
worden aan alle contracten en overeenkomsten die wij
sluiten met welke organisatie dan ook. Het komt namelijk
neer op een beleid van zero tolerance. Dit wordt recentelijk
al nageleefd binnen de VN, vooral in het kader van vredesmissies. Ook daarbij zijn namelijk een aantal grote bekende
gevallen van seksueel misbruik aan de orde gesteld. Ik denk
dat het heel belangrijk is dat Nederland dit in zijn voortrekkersrol ook integraal opneemt. Het is een kwestie van ethiek.
Het is een kwestie van eisen en normen stellen. Het gaat in
dit geval ook om preventie.
Wat betreft mogelijke judiciële procedures in deze specifieke
casus moet ik eerst de hele situatie overzien. Daarvoor
moeten we terug naar de archieven, moet ik heel eerlijk
zeggen. De documentatie is niet digitaal beschikbaar op dit
moment, dus collega's zijn al naar de archieven gegaan om
naar deze casus te kijken.
Als het gaat om juridische vervolgstappen moet heel helder
gesteld worden dat normaal gesproken de organisatie de
verwachting moet hebben dat juridische vervolging gebeurt
in het land waar het delict heeft plaatsgevonden. Maar er
is natuurlijk altijd een kwestie van due process. Daar wil ik
niet op vooruitlopen. Ik wil dit in zijn integraliteit meenemen, want het is niet alleen verwerpelijk, het is ook zeer
zorgelijk. Hier wordt niet alleen het vertrouwen van de

13 februari 2018
TK 51

51-5-1

mensen in nood misbruikt. Het gaat ook om het vertrouwen
van de belastingbetaler in iedereen aan wie dit geld wordt
gegeven: organisaties, individuen en natuurlijk ook ministeries. Wij zijn ervoor om te hoeden en te waken. We kunnen
misschien niet alles voorkomen, maar we moeten er
natuurlijk wel nog strakker en beter in zitten.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Ik zou graag van de minister horen op welke termijn we die
brief tegemoet kunnen zien en hoelang de medewerkers
nodig hebben om door het archief te gaan. Dit is nieuws
van vrijdag. Ze hebben dus het hele weekend gehad om
dat na te zoeken, denk ik dan.
Even over die protocollen of gedragscodes. Dit zijn toch
geen dingen die je in een gedragscode moet vastleggen?
Je hoeft toch niet vast te leggen dat je geen meisjes en
kinderen mag misbruiken? Moeten we daar dan ook in zetten dat je geen mensen mag vermoorden? Dat gaat over
gewoon normaal fatsoen en iets waarover wetgeving is,
ook in Haïti. Dit is gewoon strafbaar. Dat zogenaamde
goedvolk dat zich zo beschermd voelt door hun humanitaire
Oxfamlogo, heeft blijkbaar het idee dat ze alles kunnen
maken en zich niet aan de wet hoeven te houden. Dat laat
zich ook door een gedragscode of een protocol niet weerhouden, denk ik dan.
Is de minister het met de PVV eens dat mensen die op zo'n
walgelijke wijze misbruik maken van hun positie, ten koste
van kwetsbare meisjes en kinderen, een beroepsverbod
moeten krijgen, zodat ze nooit meer werkzaam kunnen zijn
in de hulpindustrie? Welke mogelijkheden ziet de minister
daarvoor?
De Britse overheid en de Europese Unie overwegen hun
financiële hulp aan Oxfam te stoppen. Is de minister bereid
om hen het goede voorbeeld te geven door de subsidiekraan naar Oxfam stevig dicht te draaien? Vandaag nog?
Minister Kaag:
Voor wat betreft het weekend: de collega's zijn ermee bezig.
Zoals ik al zei zijn onze archieven niet zo makkelijk en gaan
we zes of zeven jaar terug. Ik moet u eraan herinneren dat
het ministerie bovendien verhuisd is een paar maanden
geleden. Het is dus niet zo makkelijk als mevrouw Van
Weerdenburg misschien denkt. Die brief komt op korte
termijn; ik denk binnen een week. Ik wil een zorgvuldige
brief sturen om ervoor te zorgen dat we alle elementen
kunnen meenemen.
Ik heb vandaag contact gezocht met mijn Britse collega om
af te spreken hoe we in EU-verband samen kunnen optrekken, zowel richting de Commissie als richting lidstaten die
aanzienlijke bedragen aan ontwikkelingsgelden wegzetten,
en hoe we op de beste, systematische manier op globale
schaal nieuwe normen kunnen stellen.
Wat betreft de financiering van Oxfam moet u onderscheid
maken tussen Oxfam Novib en Oxfam Groot-Brittannië. Ik
wil niet vooruitlopen op een volledig inzicht in de feiten en
vervolgstappen. Ik denk dat dan pas de kwestie van financiering en amendering aan de orde is. Dat is deze week nog
niet het geval. Dan zou ik al straffen voordat ik volledig
inzicht heb in de feiten wat betreft de Nederlandse tak. Ik
stel voor dat ik met toestemming van mevrouw Farah

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Weerdenburg

Karimi van Novib de brief, die net aan mij is gestuurd, ook
publiekelijk meestuur met alle documentatie. In tweede
instantie denk ik dat Oxfam Novib — we hebben het nu
over Nederland — dit zelf eventueel ook op de eigen website
heeft gezet.
Wat betreft een beroepsverbod zou ik juridisch advies
moeten zoeken. Mijn emotionele reactie zou "ja" zijn, maar
er moet goed worden nagedacht over hoe uitvoerbaar dat
is, zodat we niet mensen die mogelijkerwijs valselijk
beschuldigd zijn indirect het slachtoffer laten worden. Een
goed judiciair proces is even belangrijk en nog belangrijker
als we de slachtoffers echt willen helpen.
Met uw laatste punt hebt u helemaal gelijk. Je zou zeggen
dat iedereen vanuit zichzelf weet wat goed en verstandig
is en wat mag en niet mag. Maar ook bij de overheid in
Nederland hebben we bijvoorbeeld een Ombudsman waar
kwesties van seksuele intimidatie en andere kwesties aan
de orde kunnen worden gesteld. Dat gebeurt overal, ook in
Nederland. Voorkomen is heel belangrijk. Duidelijke normen
stellen is ook heel belangrijk. En natuurlijk is gevolg daaraan
geven even belangrijk. Wat ik vandaag zeg, is dat ik het
ontzettend serieus neem. We hebben dit vanochtend ook
al besproken. Ik ga er ook naar kijken hoe we hier binnen
de overheid zelf met andere collega's, bijvoorbeeld met
collega Grapperhaus die hier zojuist was, sterker, scherper
en beter op kunnen letten. We moeten zelf het voorbeeld
geven.
De voorzitter:
Laatste woorden, mevrouw Van Weerdenburg.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Ja, voorzitter, afsluitend. Het is echt te gek voor woorden
dat Nederland met belastinggeld — uw belastinggeld, zeg
ik tegen het publiek op de tribune — dit soort wantoestanden blijft financieren. Er is voor de PVV maar één manier
om hier adequaat op te reageren: de roofdieren die zich
schuldig hebben gemaakt aan dit machtsmisbruik en seksueel misbruik moeten direct achter slot en grendel en een
levenslang verbod krijgen om nog maar in de buurt te
komen van kwetsbare groepen zoals kinderen. Ook alle
directeuren, leidinggevenden en anderen bij Oxfam die
ervoor kozen om hun eigenbelang voorop te stellen en die
het voorkomen van imagoschade verkozen boven het
openbaar maken van deze misstanden, zijn medeplichtig
aan alle eventuele gevallen van misbruik die daarna hebben
plaatsgevonden en moeten op staande voet ontslagen
worden. Tot slot moeten we de subsidiekraan voor dit soort
organisaties helemaal dichtdraaien, vandaag nog!
De voorzitter:
Dank u wel mevrouw Van Weerdenburg. De minister.
Minister Kaag:
Ik heb geen vraag gehoord. Het was een commentaar, dus
ik houd me bij mijn laatste betoog. Dank u.

13 februari 2018
TK 51

51-5-2

De voorzitter:
Dank u wel. Ik zag dat drie Kamerleden tegelijk bij de interruptiemicrofoon zijn gaan staan. Ik begin bij mevrouw Kuiken. Vindt u dat goed, meneer Bouali? Dat is het geval, dus
dan mevrouw Kuik namens het CDA.
Mevrouw Kuik (CDA):
Het is natuurlijk walgelijk dat mensen in organisaties die
juist hulp moeten bieden en een bepaald vertrouwen
genieten, meisjes misbruiken. Ze schenden het vertrouwen
daar en ook hier: seks in ruil voor hulp. Ik heb de minister
al gehoord over het terugkijken naar de casussen om te
zien wat er is gebeurd. Maar het is natuurlijk wel veel breder. We horen nu ook verhalen over andere gebieden en
misschien ook wel van andere organisaties. Hoe kijkt de
minister daartegen aan? Hoe wil ze dat onderzoeken?
Minister Kaag:
Elke zaak die onder onze aandacht wordt gebracht of die
we zelf zien, gaan we natuurlijk onmiddellijk bekijken. Ik
heb het ook bewust over protocollen gehad en over
beleidsverbetering. Waar mogelijk moet er actief veel meer
toezicht gehouden worden. Dat zal niet alles voorkomen,
maar dat is een heel belangrijk middel.
Ten tweede ga ik met de humanitaire gemeenschap bekijken
hoe we voor landen waar grote hulp wordt geleverd en
misschien ook voor andere landen als dat kan — daarom
noemde ik mijn Britse collega — op structurele basis een
ombudspersoon kunnen aanwijzen. Dat moet land per land
gebeuren, zodat slachtoffers of mensen die weten dat er
eventueel slachtoffers zijn, dat aan de grote klok kunnen
hangen waardoor er vervolgens actie ondernomen kan
worden. Zonder dat te weten, is het natuurlijk veel lastiger
om iets te doen. In dit soort gevallen is bewijslast enorm
belangrijk.
De heer Bouali (D66):
Inderdaad, het is totaal onacceptabel. De minister zei dit al.
Het is goed om te horen dat de minister meteen actie heeft
ondernomen. Mijn specifieke vraag richt zich op de rol van
Oxfam Novib. U had het al over Oxfam VK. Kunt u wat meer
inzoomen op de rol van Oxfam Novib in dit specifieke geval?
Minister Kaag:
Oxfam Novib zelf heeft een aantal programma's van Oxfam
Groot-Brittannië gefinancierd op Haïti. Er waren geen
Nederlandse medewerkers aanwezig. Oxfam Novib heeft
conform de periode toen het ministerie tijdig geïnformeerd.
Maar wat ik zei, is dat ik heel veel informatie van Oxfam
Novib heb. Het is onderdeel van mijn plicht en taak om de
vele andere documenten die beschikbaar zijn, erbij te halen
om te kijken of er lacunes zijn of dat er geen stappen zijn
ondernomen, en om dit direct mee te nemen in een verbeteringsproces. De brief van Oxfam Novib toont ook het
aantal uitgebreide maatregelen aan dat sindsdien, sinds
2012, door Oxfam Novib zelf is genomen in de vorm van
trainingen, handboeken, klachtenmeldingsprocedures —
die optie van klachtenmelding is ontzettend belangrijk —
en leiderschapstrainingen. Je kunt ook zeggen dat het
kwaad in de mens zit en dat je dat er wellicht niet uit traint,
maar ik weet uit eigen ervaring bij humanitaire operaties

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Weerdenburg

dat bij een beschermende cultuur en naarmate er meer
mensen zijn getraind, naarmate er een klachtenprocedure
is, naarmate er een meldpunt is, naarmate er sancties liggen, direct meetbaar en onmiddellijk op dit soort gedrag,
het risico dat het in toenemende mate zal plaatsvinden,
aanzienlijk verminderd is. Maar preventie, ook in Nederland,
is niet 100%.
De voorzitter:
Mevrouw Becker namens de VVD.
Mevrouw Becker (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Het is goed dat de minister dit niet
als een incident afdoet, maar diepgravend met de ontwikkelingssector gaat kijken wat er verbeterd kan worden om
misschien in brede zin dit soort zaken te voorkomen. De
minister zegt dat zij met protocollen zal komen. De vraag
van de VVD is of u, als u ontwikkelingsorganisaties verplicht
om dit soort incidenten te melden en zij melden die, dan
uiteindelijk bereid bent om het geld terug te vorderen of
dit soort organisaties te korten, om aan dit soort protocollen
uiteindelijk gevolgen te verbinden?
Minister Kaag:
Het antwoord is ja. Dank voor de terugkerende vraag. Aan
de ene kant spreek ik over protocollen, protocollen zijn voor
intern gedrag, maar ik wil het ook in contracten afspreken.
Ik heb dat eerder gemeld. Zonder dat het in een contract is
gesteld, kan ik niet spreken van contractbreuk. Dit soort
gedrag moet ik in het contract opnemen. Aantallen moeten
bewezen worden en dan is het een kwestie van contractbreuk. Op basis van contractbreuk kun je ook geld terugvorderen. Als dat in de huidige afspraken niet bestaat, is het
veel lastiger om een terugvordering te krijgen. Ik kijk dus
naar de grote schaal en naar de toekomst, maar met u,
mevrouw de voorzitter, ben ik ontzettend verontwaardigd.
Ik kan alleen maar mijn woede inhouden, want het gaat
hier om het debat.
De voorzitter:
Mevrouw Van den Hul namens de PvdA.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Ook ik deel de woede die de minister
maar net kan binnenhouden. Dit gaat natuurlijk alle perken
te buiten. Ik dank de collega dan ook voor het stellen van
deze vragen. Ik denk dat het belangrijk is, ook voor de sector
zelf en voor de geloofwaardigheid van de sector zelf, om
dit zo stevig mogelijk aan te vliegen. Ik vraag de minister,
juist in het belang van de sector van humanitaire noodhulp,
of zij bereid is het gesprek ook in Nederland met het
Nederlandse veld breed te voeren en niet alleen te kijken
naar die protocollen, die ik overigens van harte onderschrijf,
maar juist ook naar een breder gesprek over een cultuuromslag waarbinnen de veiligheid van vrouwen en meisjes
bovenaan staat.
De voorzitter:
De minister.

13 februari 2018
TK 51

51-5-3

Minister Kaag:
Dank u, mevrouw de voorzitter. Dit is een heel nuttige
suggestie. Uiteraard ja, want dit doen wij samen. Er moet
natuurlijk ook worden gesteld dat in de stilte waar er geen
schandalen zijn, heel veel mensen nog steeds ontzettend
veel goed werk leveren, mensenlevens redden, vrouwenlevens redden, meisjes redden. Het zijn er altijd een paar die
het verpesten voor de meerderheid. Dus laten wij dit ook
in perspectief blijven bekijken.
De voorzitter:
Mevrouw Karabulut namens de SP.
Mevrouw Karabulut (SP):
Voorzitter. Juist om het belang van dit laatste te benadrukken, maar vooral om duidelijk te krijgen dat hulpgeld hiervoor niet bedoeld is, dat seksueel overschrijdend gedrag
onacceptabel is en dat blijkt dat dit nu is gebeurd uit een
cultuur van straffeloosheid, zou ik graag van de minister
horen of zij ons kan vertellen, en dat kan misschien niet nu,
hoe dit zit bij de Nederlandse hulporganisaties die wij
financieren. Welke maatregelen worden eventueel aanvullend getroffen zodat het wordt bestraft als mensen zich
hieraan schuldig maken — al moet natuurlijk worden
geprobeerd het te voorkomen — en vooral: welke financiële
consequenties kan het hebben?
De voorzitter:
De minister.
Minister Kaag:
Dank u, mevrouw de voorzitter. Ik kan nu niet in detail zeggen wat de stand van zaken in de Nederlandse sector is.
Dat vereist een betere analyse en breder inzicht. Maar het
is ook een beginstap en een committering van mijn kant
om dat nu te gaan oppakken en breed uit te zetten; inderdaad een vervolgprogramma van preventie tot een
bestraffing om straffeloosheid op alle fronten tegen te gaan.
Het kan niet zo zijn dat wij een programma hebben voor
seksuele rechten en seksuele gezondheid en tegelijkertijd
indirect of direct uitbuiting van vrouwen, meisjes en ook
jongens de facto wordt gefinancierd.
De voorzitter:
Dank u wel. Hiermee zijn wij aan het einde van het mondelinge vragenuur gekomen. Ik dank de minister. Ik schors de
vergadering tot 15.00 uur; dan gaan wij stemmen.
De vergadering wordt van 14.57 uur tot 15.04 uur geschorst.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Weerdenburg

13 februari 2018
TK 51

51-5-4