Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 950

Rassendiscriminatie

Nr. 68

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 januari 2014
Hierbij bied ik u mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, de Minister van Veiligheid en Justitie, en de Minister
en Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het onderzoek
naar ervaren discriminatie in Nederland aan1. Dit onderzoek is in mijn
opdracht verricht en uitgevoerd door het Sociaal en Cultureel Planbureau
(SCP).
Discriminatie in Nederland
Er is in Nederland te veel en te vaak sprake van discriminatie, racisme en
ongelijke behandeling. Het kabinet wil er alles aan doen om deze
ongewenste verschijnselen te bestrijden. Een belangrijke stap in het
tegengaan van discriminatie is het inzichtelijk maken van de discriminatie
en van ervaringen van discriminatie in de samenleving.
In de Voortgangsbrief Discriminatie 2013 die op 23 december jl. aan uw
Kamer is verstuurd2, bent u geïnformeerd over de meldingen en aangiften
van discriminatie bij antidiscriminatievoorzieningen, politie en OM. Het
SCP-onderzoek vult dit beeld aan met gegevens over de ervaren discriminatie en biedt inzicht in de mate waarin mensen te maken krijgen met
gebeurtenissen, die zij als discriminatoir ervaren en de negatieve
gevolgen daarvan voor het handelen van mensen. Het perspectief van
mensen op hun ervaringen en hetgeen zij zelf als discriminatie voelen en
benoemen staat in dit onderzoek centraal. Het gaat bij ervaren discriminatie niet om feitelijk vastgestelde discriminatie. Hoewel niet in alle
gevallen van ervaren discriminatie ook sprake hoeft te zijn van feitelijke
discriminatie, laat het onderzoek zien wat de impact kan zijn op iemands
persoonlijke leven, wanneer mensen zich afgewezen voelen op basis van
hun etniciteit, seksuele gerichtheid of een handicap, hun leeftijd of
1
2

kst-30950-68
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Kamerstuk 30 950, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 950, nr. 68

1

geslacht. Alleen al het gevoel niet als volwaardig of als gelijke te worden
gezien is bijzonder kwetsend. Het is onacceptabel als mensen door dit
soort ervaringen afhaken in bijvoorbeeld het onderwijs of op de arbeidsmarkt. Daarom is van belang te achterhalen wat de oorzaken zijn van de
ervaren discriminatie en degenen die zich (mogelijk) schuldig maken aan
discriminatie erop aan te spreken, en mensen die zich gediscrimineerd
voelen te stimuleren om te blijven participeren, hun opleiding af te
maken, te blijven werken of om eventueel betere ontplooiingsmogelijkheden te zoeken.
Uitkomsten SCP-onderzoek
Het SCP-onderzoek kent een brede benadering en heeft betrekking op
verschil-lende discriminatiegronden (leeftijd, religie, geslacht, etnische
herkomst, ras, handicap en seksuele gerichtheid) en terreinen waar
discriminatie is ervaren (de openbare ruimte, in het contact met instanties,
op de arbeidsmarkt en in het onderwijs). Er is gevraagd naar verschillende
uitingen: van negatieve bejegening (schelden, pesten en onvriendelijke
behandeling) tot bedreiging en geweld. Het onderzoek is gebaseerd op
een vragenlijst die door ruim 11.600 personen is ingevuld.3
Het beeld dat uit dit onderzoek naar voren komt, laat zich niet in een
enkele conclusie samenvatten. Vooral de hoge ervaren discriminatie
onder migrantengroepen en de ervaren leeftijdsdiscriminatie ten aanzien
van 45-plussers springen in het oog. De bevindingen uit het
SCP-onderzoek geven op hoofdlijnen het volgende beeld:
• Uit het rapport blijkt dat een kwart van de Nederlandse bevolking in
het jaar voorafgaand aan het onderzoek discriminatie heeft ervaren.
• Leeftijdsdiscriminatie (10% van de bevolking) en discriminatie naar
etnische herkomst (8%) zijn de meest ervaren discriminatiegronden.
• Eén op de vijf autochtonen ervaart discriminatie vooral op grond van
de leeftijd en de helft tot tweederde van migrantengroepen op grond
van etniciteit, ras of religie.
• Groepen die veel discriminatie ervaren zijn personen van 45 jaar en
ouder, en personen van Antilliaanse, Marokkaanse, Surinaamse en
Turkse afkomst.
• Discriminatie wordt het meest ervaren bij het zoeken naar werk en in
de openbare ruimte. Marokkaanse en Turkse Nederlanders ervaren drie
tot vier keer zo vaak discriminatie bij het zoeken naar werk als
autochtonen; bij Antillianen, Oost-Europeanen en Surinamers is dit
twee tot drie keer zoveel ten opzichte van autochtonen.
• De gevolgen van ervaren discriminatie op het terrein van arbeid laten
zich vooral voelen in de werkbeleving en motivatie. Ook in het
onderwijs zijn gevolgen te onderscheiden van ervaren discriminatie op
motivatie, verzuim en welbevinden. Zowel op de arbeidsmarkt als in
het onderwijs zijn er ook gevolgen aan te wijzen waar het de participatie betreft (afhaken, ander werk moeten zoeken of een andere
opleiding moeten gaan volgen).
• Vooral personen met een Marokkaanse en Turkse achtergrond melden
discriminatie-ervaring in contacten met de politie.
• Een aanzienlijk deel van de LHB-ers (lesbische, homoseksuele en
biseksuele mensen) ervaart discriminatie op grond van hun seksuele
gerichtheid in de publieke ruimte. (Het beleid ten aanzien van deze
groepen is in de Hoofdlijnenbrief Emancipatie verwoord.4)
3

Het SCP wijst erop dat er mogelijk sprake is van enige selectiviteit in de respons. Dit is het
geval wanneer mensen die zelf discriminatie hebben meegemaakt vaker hebben meegedaan
dan mensen zonder ervaring met discriminatie. Dit zou kunnen leiden tot hogere percentages
gerapporteerde discriminatie. Hoe groot dit effect is, is niet bekend.
4
Kamerstuk 20 420, nr. 180.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 950, nr. 68

2

•

•

Het meldingspercentage van ervaren discriminatie varieert sterk per
terrein, maar slechts een klein deel wordt gemeld; het minst bij het
zoeken naar werk en het vaakst in het onderwijs.
Het onderzoek van het SCP geeft helaas geen beeld van de mate
waarin Joden in Nederland discriminatie ervaren. Dat was wel
uitdrukkelijk wel de bedoeling. Ik vind het te betreuren dat dit niet
boven water is gekomen met dit onderzoek. Voor een uitleg hierover
verwijs ik naar de Methodologische verantwoording van het
SCP-rapport.

Aanpak kabinet
Iedereen heeft het recht om als individu beoordeeld te worden op grond
van eigen keuzen, talenten en verantwoordelijkheden. Dat is een
gezamenlijke verantwoor-delijkheid van de samenleving en een fundamenteel uitgangspunt van de Nederlandse rechtsstaat. Het is onacceptabel als mensen worden afgewezen voor een baan op discriminatoire
gronden, niet in aanmerking komen voor een stageplek of vijandig
worden bejegend op grond van hun etniciteit, ras, religie of herkomst.
Met de Voortgangsbrief Discriminatie 20135 is uw Kamer geïnformeerd
over de maatregelen van het kabinet ter versterking van de lokale en
strafrechtelijke aanpak van discriminatie en de bestrijding van discriminatie op diverse terreinen en specifieke gronden. Over de maatregelen
gericht op het terugdringen van antisemitisme bent u per brief geïnformeerd op 16 januari 2014. Om meer inzicht te krijgen op de context
waarbinnen jongeren antisemitische opvattingen opdoen en de achterliggende factoren van antisemitisme, heb ik uw Kamer reeds toegezegd een
onderzoek te laten uitvoeren naar de achterliggende oorzaken van
antisemitisme. De aanpak van discriminatie in het onderwijs komt terug in
verschillende beleidsbrieven en plannen, zoals het plan van aanpak tegen
pesten en de visie op burgerschap in het onderwijs. De bewindslieden van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben de Stichting School en
Veiligheid gevraagd een inventarisatie te maken van de manieren waarop
lerarenopleidingen en pabo’s aandacht besteden aan sociale veiligheid
(waaronder het omgaan met discriminatie). Daarnaast zal onderzoek
worden uitgevoerd in het basis- en voortgezet onderwijs naar de aandacht
voor de Holocaust en het bestrijden van discriminatie. Een grotere
bewustwording ten aanzien van discriminatie is van cruciaal belang voor
de bestrijding van discriminatie. Zoals ook in de Voortgangsbrief vermeld
zal hieraan met een landelijke campagne invulling worden gegeven.
Het is van groot belang dat mensen blijven melden en aangifte doen van
discriminatie-ervaringen, en dat die meldingen met zorg worden
afgehandeld. Het monitoren van discriminatie is nodig om inzichtelijk te
maken waar discriminatie zich voordoet, ook al kan niet altijd met
zekerheid een verklaring geven worden voor de cijfers die hiermee
worden gegenereerd. Ik zal met mijn collega’s van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, en Veiligheid en Justitie, en betrokken instanties zoals
antidiscriminatiebureaus en het College voor de Rechten van de Mens,
bezien hoe de kennis over het melden van discriminatie kan worden
verbeterd, bijvoorbeeld in de vorm van een handreiking. Een dergelijke
handreiking met informatie over het melden van discriminatie kan de
meldingsbereidheid van mensen bevorderen.
De hoge ervaren discriminatie door migrantengroepen die blijkt uit het
SCP-rapport is in lijn met eerder onderzoek en maatschappelijke trends,
die duiden op een maatschappelijk klimaat waarin migranten zich minder
5

Kamerstuk 30 950, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 950, nr. 68

3

geaccepteerd voelen in Nederland.6 Eens te meer wijst het SCP-rapport op
het belang van aandacht voor de toegenomen diversiteit in de samenleving en het belang voor iedereen om daarmee te kunnen omgaan. In
mei 2014 wordt het Diversiteitshandvest gelan-ceerd door het landelijk
samenwerkingsverband van minderhedenorganisaties (LOM). Doel van
het Diversiteitshandvest is aandacht te genereren voor gelijke behandeling en diversiteit op de arbeidsmarkt en door binding van werkgevers
aan dit handvest. Dit is een belangwekkend initiatief dat reeds in een
groot aantal landen navolging vindt, en dat ik van harte ondersteun.
Ik ben bezig met een verkenning naar mogelijke maatregelen gericht op
het voorkomen en bestrijden van arbeidsdiscriminatie. Hierover ben ik in
gesprek met verschillende partijen en ervaringsdeskundigen. Ik zal bij de
ontwikkeling van een concrete aanpak gebruik maken van het advies dat
de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft gevraagd
aan de Sociaal-Economische Raad (SER) over het voorkomen en
tegengaan van discriminatie op de arbeids-markt. Dit advies wordt in het
voorjaar van 2014 verwacht. Over de uitkomsten van het advies en de
reactie daarop wordt u zo spoedig mogelijk na het verschijnen van het
advies geïnformeerd.
Op 14 november jl. heeft de Minister van Veiligheid en Justitie aan uw
Kamer een brief gestuurd naar aanleiding van het rapport van Amnesty
International over pro-actief politieoptreden en etnisch profileren7. In de
brief is ook lopend onderzoek op dit terrein vermeld in de gemeente Den
Haag. Over de resultaten van dat onderzoek en van nader overleg met
betrokken partijen zal de Minister van Veiligheid en Justitie uw Kamer
informeren met een brief in het voorjaar van 2014. In deze brief zal de
Minister van Veiligheid en Justitie ook aangeven of hij aanvullend
onderzoek nodig acht en welke (aanvullende) maatregelen hij zal treffen
om etnisch profileren tegen te gaan.
De oplossingen om ervaren negatieve bejegening, discriminatie en
racisme tegen te gaan zijn niet eenvoudig. Het gaat immers over iedereen,
over ieders ideeën en over ieders eigen gevoelens. Ik verwacht van
collega’s, van werkgevers, van buurtgenoten en van ieder een inzet in
situaties waarin discriminatie mogelijk een rol speelt. Wegkijken,
bagatelliseren of negeren maken het probleem eerder groter omdat
slachtoffers zich na te zijn gediscrimineerd ook nog eens niet gesteund
voelen. Het kabinet maakt zich hard voor de aanpak van discriminatie. De
wijze waarop wij ons allen voor deze zaak willen blijven inzetten, bepaalt
in hoge mate de kwaliteit van onze samenleving.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

6
7

SCP, Dichterbij Elkaar?, SCP 2012.
Kamerstuk 29 628, nr. 423.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 950, nr. 68

4