Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1292
Vragen van het lid Pieper (CDA) aan
de minister en de staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
over de gemeentelijke terugvordering
van bijstand. (Ingezonden
24 december 2009)
1
Kent u het bericht «Zwolle ontdekt
2,5 ton fraude» en het bericht
«Verschillende bijstandsuitkeringen
beëindigd na fraude»?1
2
Is het waar dat uit de beschreven
gevallen in Zwolle blijkt dat deze
gemeente niet altijd op de hoogte
was van lopende uitkeringen, dan wel
de feitelijke leefomstandigheden van
de uitkeringsontvangers? Is er op dit
moment bij de Nederlandse
gemeenten sprake van een adequate
gegevenskoppeling waardoor het
onterecht verstrekken van publieke
middelen tot een absoluut minimum
wordt beperkt? Zo nee, welke
maatregelen gaat u daartoe treffen?
3
Is de conclusie juist dat uit het door
Regioplan uitgevoerde onderzoek
«Tot de laatste cent» blijkt dat in veel
gemeenten vorderingen openstaan
die een zogenaamde «geringe
waarde» vertegenwoordigen? Blijkt
uit dat onderzoek bovendien dat
gemeenten diverse argumenten

KVR39063
2009Z25320
0910tkkvr1292
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

aandragen om af te zien van
invordering? Bent u van mening dat
voor de slechts 117 onderzochte
gemeenten € 485 miljoen aan
openstaande vorderingen een
verschrikkelijk hoog bedrag is? Welke
instrumenten heeft het kabinet tot
haar beschikking om gemeenten te
overreden tot daadwerkelijke
terugvordering?
4
Op welke wijze gaat u er bij de
gemeenten op aan dringen om tot
een strikt invorderingsbeleid te
komen, ook voor bedragen onder de
€ 6000?
5
Kan het zijn dat er licht bestaat tussen
het saldo van de invordering en het
saldo van de daadwerkelijke
terugvordering op de eigen begroting
van gemeenten? Kan een overzicht
gegeven worden van de G31 en de
G4 waarin expliciet een onderscheid
wordt gemaakt tussen het verschil
van deze twee saldo’s?
6
Bent u bereid daadwerkelijke
terugvordering voor gemeenten
verplicht te stellen in de
handhavingsverordening? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoe denkt u een
dergelijke verplichting vorm te
geven?
1
2

de Stentor, 23 november 2009.
Gemeente Zwolle, 23 november 2009.

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Klijnsma (Sociale Zaken en
Werkgelegenheid), mede namens de
minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (ontvangen
27 januari 2010)
Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2009–2010, nr. 1270
1
Ja.
2
Het bericht in de Stentor van
23 november geeft een overzicht van
de door de Zwolse sociale recherche
geconstateerde fraude in de maanden
augustus tot en met oktober 2009.
Dit is een goed voorbeeld van
voorlichting over geconstateerde
fraude door gemeentelijke
opsporingsdiensten. Uit een oogpunt
van preventie wordt op deze manier
zichtbaar gemaakt dat fraude niet
onopgemerkt blijft. Ondanks het
veronderstelde preventieve effect van
dit type voorlichting naast goede
voorlichting over rechten en plichten,
blijft het noodzakelijk steeds alert te
zijn op fraude. Daartoe verricht het
Inlichtingenbureau maandelijks
bestandsvergelijkingen van de sociale
diensten, de belastingdienst, de UWV,
de Informatie Beheer Groep
(studiefinanciering), de Rijksdienst
voor het Wegverkeer en Justitie. Door
deze bestanden te vergelijken wordt
voor de gemeenten zichtbaar of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2747

uitkeringsgerechtigde nog andere
inkomsten heeft, zoals loon,
vermogen, een WAO- of WW
uitkering of studiefinanciering.
Gegevensuitwisseling vormt één van
de speerpunten van het
Handhavingsprogramma 2007–2010.
Nadere informatie hierover treft u aan
in de paragrafen 6.3, 8.2 en 9.2 van de
Integrale Rapportage Handhaving
2008 (bijlage bij TK 2009–2010, 17050,
nr.392)
3
Het rapport biedt geen
aanknopingspunten voor deze
conclusie en bovendien sluit de
analyse de conclusie, als zou een
groot deel van de gemeenten een
laisser-faire beleid voeren als het op
terugvordering aankomt, uit. De
uitkomsten van dit onderzoek leiden
tot de conclusie dat alle onderzochte
gemeenten een actief
terugvorderingsbeleid voeren,
waarvan kwijtschelding van
openstaande vorderingen deel
uitmaakt, zij het veelal na
gedeeltelijke invordering en pas na
verloop van tijd.
Regioplan heeft in tabel 2.2 van het
onderzoeksrapport een uitsplitsing
gemaakt van het totale aantal
openstaande vorderingen naar
omvang van het bedrag. Daaruit blijkt
dat het in 44% van de ruim 117.000
vorderingen handelt om bedragen
van minder dan €1000 met een
geschatte gemiddelde waarde van
€500.
Zoals vermeld in het rapport van
Regioplan heeft bijna driekwart van
de gemeenten (73%) in beleidsregels
terugvordering WWB vastgelegd in
welke gevallen kan worden afgezien
van terugvordering bij vorderingen
onder een bepaald drempel-bedrag,
ook wel aangeduid als
kruimelbedragen.
Als gemeenten afzien van het
vorderen van kruimelbedragen, doen
ze dit voornamelijk uit
efficiencyoverwegingen, vanwege
disproportionele invorderingskosten.
Dit betekent dat niet in alle gevallen
wordt afgezien van terugvordering
van kruimelbedragen. Zo geeft één
gemeente aan dat kruimelbedragen
die kunnen worden verrekend met de
uitkering, niet kwijtgescholden
worden omdat de vordering in deze
situatie zeer eenvoudig te innen is.
Een andere gemeente boekt
kruimelbedragen niet af als de
debiteur naast deze kleine
vorderingen nog andere vorderingen

heeft lopen en de vordering dus deel
uitmaakt van een groter
vorderingenpakket.
Ook andere redenen voor het afzien
van terug- of invordering of het
afboeken van een restschuld zijn
vastgelegd in de gemeentelijke
beleidsregels. Onder de Abw (tot
2004) waren al vergelijkbare
wettelijke bepalingen opgenomen
omdat volledige terugvordering van
bijstand niet in alle situaties een reële
mogelijkheid is.
Het genoemde totaalbedrag van
€ 485 mln. betreft het totaal aan
openstaande verwijtbare
bijstandsvorderingen voor alle 441
gemeenten zoals per eind 2008
geregistreerd in voornoemde BDS en
niet alleen voor de 117 geïnterviewde
gemeenten zoals uw vraag
veronderstelt.
In dit omvangrijke vorderingenbedrag
komt zowel een actief controle- en
opsporingsbeleid tot uiting, alsook
een – binnen de marges van het
mogelijke – stringent
terugvorderingsbeleid. Dat laatste
blijkt onder meer uit het hoge
aandeel langlopende vorderingen.
Mijn conclusie, zoals verwoord in
mijn brief bij het rapport van
Regioplan, is dat gemeenten
voldoende aandacht hebben voor het
belang van effectieve terugvordering.
Daarin word ik bevestigd door de
getoonde belangstelling van de in het
onderzoek betrokken gemeenten voor
de resultaten van de analyse van het
vorderingenbestand die door
Regioplan is verricht. Dit is niet
verrassend gezien het financieel
belang van gemeenten bij feitelijke
invordering. Het gemeenteloket en de
daar beschikbare kernkaart biedt
gemeenten een instrument om de
eigen prestaties op het gebied van
handhaving en terug- en invordering
te toetsen aan die van andere
gemeenten en daar zo nodig lering
uit te trekken. De commissie
Handhaving van Divosa hanteert deze
terugkoppeling van
prestatiegegevens als ijkpunt voor
prioriteitenstelling in de verdere
ontwikkeling van de handhavings- en
terugvorderingspraktijk.

in terugvordering om het beginsel dat
fraude niet mag lonen, te
ondersteunen. Zorg hierom en
aandacht hiervoor blijft een constante
omdat niet alle gemeenten hetzelfde
zijn. De uitkomsten van het onderzoek
naar de gemeentelijke
terugvorderingspraktijk leiden tot de
conclusie dat alle onderzochte
gemeenten een actief en restrictief
terugvorderingsbeleid voeren.
Teneinde de uitwisseling van goede
praktijken te bevorderen ondersteunt
SZW een initiatief onder regie van de
gemeente Leiden om in
samenwerking met een aantal
gemeenten een handreiking
«Terugvordering op Maat» vorm te
geven. Graag verwijs ik in dit verband
naar de aanbiedingsbrief bij het
onderzoeksrapport (TK 2009–2010,
17050, nr. 394) waarin uitvoerig is
ingegaan op deze vraag.
5
De verantwoordelijkheid voor
opneming op de gemeentelijke
balans van het integrale bedrag aan
openstaande vorderingen, dan wel
van een op ervaring gebaseerde meer
realistische schatting van het feitelijk
invorderbare bedrag, is aan de
gemeenten. Daarom zie ik ook geen
reden om gegevens voor het
gevraagde overzicht bij gemeenten
op te vragen. Het toezicht op het
beleid van de gemeente is immers bij
de gemeenteraad neergelegd.
6
Zoals hiervoor aangegeven in
antwoord op vraag 3 zie ik in de
uitkomsten van het onderzoek naar
de terugvorderingspraktijk van
gemeenten geen aanleiding om de
eigen bevoegdheid van gemeenten
inzake terugvordering van
onverschuldigd betaalde bijstand te
heroverwegen.

4
Ik wil vooropstellen dat ik het belang
van een strikt terugvorderingsbeleid,
dat in de motie Nicolai tot uitdrukking
kwam, volledig deel. Ik deel ook de
zorg dat gemeenten hiervoor
voldoende aandacht moeten
opbrengen en energie moeten steken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2748