Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 031

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs
en de Wet op de expertisecentra in verband met
het regelen van de mogelijkheid een deel van
het onderwijs te geven in de Engelse, Duitse of
Franse taal

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING1

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend
luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele
aard bevat (artikel 26, vijfde lid, van de Wet op
de Raad van State)

ALGEMEEN
1. Inleiding en opbouw
Dit wetsvoorstel bevat een nieuwe regeling over de voertaal in het primair
onderwijs, inclusief het speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs. De
nieuwe regeling houdt in dat een deel van de onderwijstijd in de Engelse,
Duitse of Franse taal mag worden aangeboden. Deze nieuwe regeling
wordt toegevoegd aan artikel 9 van de Wet op het primair onderwijs
(WPO) en artikel 18 van de Wet op de expertisecentra (WEC). Hiermee is
het een aanvulling op de huidige hoofdregel in de WPO en de WEC dat
het onderwijs wordt gegeven in de Nederlandse of de Friese taal. Bij
algemene maatregel van bestuur wordt een nadere uitwerking gegeven
aan het percentage van de onderwijstijd dat per schooljaar in de Engelse,
Duitse of Franse taal kan worden gegeven.
2. Kern en doel
Dit wetsvoorstel heeft tot doel om het voor basisscholen in het regulier
basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs mogelijk te
maken dat een deel van de onderwijstijd in een andere taal dan het
Nederlands, of het Fries in Friesland, kan worden aangeboden, te weten in
het Engels, Duits of Frans. Daarmee wordt ruimte geboden aan scholen
die hun leerlingen al op vroege leeftijd een vreemde taal willen leren en
daarbij de vreemde taal ook als voertaal willen gebruiken. Basisscholen
worden op grond van dit wetsvoorstel niet verplicht om het onderwijs in
een andere taal dan het Nederlands aan te bieden.

1

kst-34031-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 031, nr. 3

1

3. Achtergronden
Nederlanders hebben internationale kennis en taalvaardigheden nodig om
mee te kunnen draaien in de top van kenniseconomieën. Dat geldt met
name voor de Engelse taal en onze buurtalen, Duits en Frans. Onder
ouders en scholen bestaat daarom een groeiende behoefte om hun
kinderen en leerlingen een sterke internationale oriëntatie mee te geven
en hen vroeg in aanraking te laten komen met vreemde talen. Steeds
meer basisscholen (van 40 scholen in 2003 tot ruim 1.000 in 2013) willen
hierop inspelen en bieden al vroeg vreemde talenonderwijs (vvto) aan in
groep 1 t/m 4.
Daarbij willen zij de vreemde taal ook als voertaal gebruiken, dit is
namelijk een van de meest effectieve manieren om een taal aan te leren.2
De taal wordt op een natuurlijke manier aangeleerd, zonder dat er tijd
verloren gaat voor andere vakken. Het aanbieden van onderwijs in een
vreemde taal maakt het onderwijs bovendien uitdagender en aansprekender, ook voor onze meest talentvolle leerlingen.
De Onderwijsraad heeft zich in 2008 uitgesproken als voorstander van
integratie van het Engels in vakken waar dat kan. De raad heeft daarbij
aangegeven dat Engels deelvoertaal in het basisonderwijs zou kunnen
worden voor 10 tot 15% van de onderwijstijd. Zij heeft daarbij ook
aangegeven dat een wetswijziging hiervoor vereist is.3
Op basis van dat advies en de behoefte in het onderwijsveld is er van
2010 tot 2012 een pilot uitgevoerd, waarin scholen maximaal 15% van de
lestijd in het Engels, Duits of Frans mochten lesgeven. De resultaten van
deze pilot waren positief. Onderzoek toont aan dat hoe meer leraren en
leerlingen Engels spreken tijdens de lessen, hoe hoger de testscores zijn
op bijna alle vaardigheden.4 Tevens is gebleken dat de ontwikkeling van
het Nederlands hierdoor niet stagneert.5 Scholen blijven gebonden aan de
kerndoelen en van hen wordt verwacht dat zij het niveau van het
Nederlands goed monitoren en bijsturen wanneer dat nodig is.
Gezien de behoefte die er is aan meer ruimte voor vreemde talen in het
basisonderwijs en gelet op de resultaten van voorgenoemde pilot, wordt
via dit wetsvoorstel aan scholen de mogelijkheid geboden om een deel
van de onderwijstijd in het Engels, Duits of Frans aan te bieden. Daarmee
wordt het tevens mogelijk om meer uitdagend onderwijs aan te bieden.
Engels, Duits of Frans
Er is gekozen voor Engels omdat Engels de lingua franca is in de
internationale samenleving en dus cruciaal is voor onze contacten met
anderstaligen. Engels, Duits en Frans zijn daarnaast de drie officiële
werktalen van de Europese Unie en daarmee is het relevant één of
meerdere van deze talen goed te beheersen. Bovendien zijn het de talen
die gesproken worden in onze buurlanden. Kennis van deze talen geeft
2

Onder meer: Verspoor, M., Schuitemaker-King, J. Van Rein, E., de Bot, K., & Edelenbos, P.
(2010). Tweetalig onderwijs: vormgeving en prestaties. Onderzoeksrapport. Groningen:
Rijksuniversiteit Groningen.
3
Onderwijsraad (2008). Vreemde talen in het basisonderwijs. Den Haag: Onderwijsraad.
4
Cito, Balans van het Engels aan het einde van de basisschool 4. PPON rapport nr. 52,
september 2013.
5
1. Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Utrecht, Eindverslag Foreign Languages in
Primary School Project. 2012. Onderzoek naar de effecten van vvto Engels op de Nederlandse
en Engelse taalvaardigheid van kleuters. 2. Universiteit Utrecht, Ervaringsrapport Proefproject
15% vvto, 2012. Ervaringen van basisscholen die 3 jaar met 15% van de onderwijstijd in het
Engels (of Duits) hebben geëxperimenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 031, nr. 3

2

voordelen voor wat betreft studiemogelijkheden en werkgelegenheid over
onze landsgrenzen heen. Tot slot zijn het, mede door de twee hierboven
genoemde punten, ook de talen die onze voornaamste handelspartners
spreken. Om bovengenoemde redenen zijn Engels, Duits en Frans ook de
enige vreemde talen die in het primair onderwijs wettelijk zijn toegestaan
als vak.
Reikwijdte wetswijziging
Het onderwijs in het Engels, Duits of Frans, dat via dit wetsvoorstel
mogelijk wordt gemaakt, is bedoeld voor alle leerlingen, ongeacht welke
taal zij van huis uit spreken. Het gaat bij dit wetsvoorstel nadrukkelijk niet
om onderwijs in de moedertaal van leerlingen. Het ontstaan van Engelse,
Duitse of Franse scholen met alleen maar Engelse, Duitse of Franse
kinderen is dan ook niet de bedoeling van dit wetsvoorstel. Daarmee zou
de toegankelijkheid van het openbaar bekostigd onderwijs onder druk
komen te staan.
Het is een leerling wiens moedertaal bijvoorbeeld Engels is uiteraard
toegestaan om naar een school te gaan waarop tot 15% van de onderwijstijd in het Engels wordt aangeboden, maar het onderwijs zal zich altijd
richten op het aanleren van in dit geval de Engelse taal aan non-native
speakers. Voor kinderen die onderwijs willen genieten in hun moedertaal
zijn andere type scholen in Nederland beschikbaar, bijvoorbeeld internationaal georiënteerde basisscholen, of Europese scholen.
4. Uitwerking bij algemene maatregel van bestuur
Bij algemene maatregel van bestuur wordt een nadere uitwerking
gegeven aan het percentage van de onderwijstijd dat ten hoogste per
schooljaar in het Engels, Duits of Frans mag worden aangeboden. In
eerste instantie wordt gekozen om vast te leggen dat maximaal 15% van
de onderwijstijd per schooljaar in het Engels, Duits of Frans mag worden
aangeboden. Dit volgt uit het advies van de Onderwijsraad in 2008 en uit
de pilot 15% (zie paragraaf 3) waar uit gebleken is dat er bij dit aangehouden percentage geen negatieve effecten zijn op de opbouw van de
kennis van het Nederlands.
Andere percentages in de toekomst
Voor deze constructie is gekozen, omdat voorzien wordt dat het in de
toekomst gewenst kan zijn om de hoeveelheid onderwijstijd aan te
passen, waarin het Engels, Duits of Frans als deelvoertaal mag worden
gebruikt. Hierop kan makkelijker worden ingespeeld met een wijziging van
een algemene maatregel van bestuur. Bijvoorbeeld naar aanleiding van de
ervaringen met en effecten van de pilot tweetalig primair onderwijs,
waarbij 30 tot 50% van de onderwijstijd in het Engels, Duits of Frans mag
worden gegeven. Deze pilot loopt van 1 augustus 2014 tot en met
31 augustus 2019.
5. Draagvlak
Steeds meer ouders en scholen willen hun kinderen en leerlingen vroeg
een internationale oriëntatie meegeven. Daarbij is een specifieke behoefte
om jonge kinderen een vreemde taal te leren en daarbij de vreemde taal
als voertaal te gebruiken. Inmiddels zijn er meer dan 1.000 scholen die
vroeg vreemdetalenonderwijs aanbieden en dit aantal blijft groeien. Ook
de PO-Raad staat achter dit wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 031, nr. 3

3

6. Internetconsultatie
In de maanden april en mei heeft internetconsultatie over dit wetsvoorstel
plaatsgevonden. Daarop zijn 28 reacties binnengekomen. De overgrote
meerderheid van deze reacties is positief. Er wordt echter in een aantal
reacties wel aandacht gevraagd voor de bekwaamheidseisen van leraren
die een gedeelte van de onderwijstijd in een vreemde taal les gaan geven.
Scholen en hun besturen dragen de verantwoordelijkheid om bevoegde
en bekwame leerkrachten in te zetten. Via het plan van aanpak voor
Engels op de basisschool van juli 2013 is een aantal maatregelen
aangekondigd die daarbij helpen. Om scholen en leraren te helpen
bepalen wat een leraar moet weten en kunnen als zij gewoon Engels in
groep 7/8, vvto of tweetalig primair onderwijs willen geven wordt een
beschrijving van de niveaus gemaakt voor «gewoon» Engels in groep 7 en
8, vroeg vreemdetalenonderwijs en tweetalig primair onderwijs.6
Een klein aantal van de reacties is negatief ten aanzien van het
wetsvoorstel, waarin gevraagd wordt meer aandacht te besteden aan het
Nederlands in plaats van lesgeven in vreemde talen. Dit wetsvoorstel
heeft geen effecten op de eisen die gesteld worden aan het niveau van het
Nederlands dat leerlingen aan het einde van de basisschool moeten
beheersen. Scholen dienen dus continu aandacht te besteden aan het
Nederlands en te monitoren dat leerlingen daarin de juiste ontwikkeling
doormaken.
7. Administratieve lasten
Dit wetsvoorstel levert geen extra of nieuwe administratieve lasten op
voor scholen. Er wordt met dit wetsvoorstel namelijk geen nieuwe
wettelijke verplichting geschapen. Scholen hoeven zich niet te verantwoorden over het gebruikmaken van de mogelijkheid die met dit
wetsvoorstel wordt geschapen. Indien de kwaliteit en de opbrengsten van
een school op orde zijn, de school de wet- en regelgeving naleeft en er
geen klachten zijn, is er voor de inspectie geen aanleiding om gericht
toezicht te houden op de deelvoertaal of het percentage van de onderwijstijd dat in de deelvoertaal wordt gegeven. Dit risicogerichte toezicht
beperkt de regeldruk voor de scholen en voor de inspectie.
8. Financiële gevolgen
Dit wetsvoorstel brengt op zichzelf geen financiële gevolgen voor de
scholen met zich mee, aangezien er geen nieuwe wettelijke verplichtingen
in het leven worden geroepen. Of scholen financiële gevolgen ondervinden als zij gebruik maken van de mogelijkheid om een deelvoertaal te
hanteren, is sterk afhankelijk van onder andere de vaardigheden van de
leerkrachten en het materiaal waar de school wel of niet over beschikt.
Hiervoor is onder andere een goede koppeling tussen onderwijskundig
beleid en HRM beleid van de school noodzakelijk.
9. Caribisch Nederland
Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor Caribisch Nederland. Voor het
primair onderwijs daar gelden twee instructietalen. Op Bonaire zijn de
twee gelijkwaardige instructietalen Nederlands en Papiaments, op Saba
en St. Eustatius zijn de twee gelijkwaardige instructietalen Nederlands en
Engels. Voor alle eilanden zijn kerndoelen opgesteld voor de Nederlandse
taal, het Papiaments én voor de Engelse taal in het primair onderwijs.
Scholen moeten zowel aan de kerndoelen voor het Papiaments (Bonaire)
6

Brief van 10 juli 2013, Engels in het primair onderwijs (Kamerstuk 31 293, nr. 179).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 031, nr. 3

4

of Engels (St. Eustatius, Saba) en het Nederlands voldoen aan het eind
van het primair onderwijs.
10. Gevolgen voor uitvoering en toezicht
DUO heeft aangegeven dat dit wetsvoorstel geen uitvoeringsgevolgen
heeft. De Inspectie van het Onderwijs ziet ook geen directe consequenties
voor het toezicht.
ARTIKELSGEWIJS
ARTIKELEN I EN II, WIJZIGING WET OP HET PRIMAIR ONDERWIJS
EN WET OP DE EXPERTISECENTRA
In de artikelen 9 van de WPO en 18 van de WEC wordt geregeld dat een
deel van het onderwijs in het Engels, Duits of Frans kan worden gegeven.
Dit betekent een afwijking van de hoofdregel in voornoemde artikelen van
de WPO en de WEC dat de voertaal in het onderwijs Nederlands of Fries
is. Bij algemene maatregel van bestuur wordt geregeld hoeveel procent
van de onderwijstijd ten hoogste per schooljaar kan worden gegeven in
het Engels, Duits of Frans. De algemene maatregel van bestuur treedt in
werking op hetzelfde moment als dit wetsvoorstel. In paragraaf 4 wordt
nader ingegaan op dit nadere voorschrift en op de achtergrond van deze
constructie waarbij de hoofdregel in de WPO en de WEC wordt geregeld
en de nadere uitwerking daarvan bij algemene maatregel van bestuur.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 031, nr. 3

5