2013D34782

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bestond bij vier fracties de behoefte de minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking enkele vragen en
opmerkingen voor te leggen inzake de beleidsreactie op het evaluatierapport van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie
(IOB) over het Europees Ontwikkelingsbeleid in de periode 1998–2012
(Kamerstuk 21 501-04, nr. 156).
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De griffier van de commissie,
Van Toor

nds-tk-2013D34782

1

Algemeen
De leden van de PvdA-fractie danken de IOB voor de uitvoerige evaluatie
en de minister voor de kabinetsreactie die zij de Kamer heeft doen
toekomen. Zij hebben een aantal opmerkingen en vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben enkele vragen over de beleidsreactie
op het IOB evaluatierapport over het Europees Ontwikkelingsbeleid in de
periode 1998–2012.
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis
genomen van de brief van de minister, waarin zij reageert op de evaluatie
van het Europees ontwikkelingsbeleid die uitgevoerd is door de IOB. De
leden van de D66-fractie hebben verscheidene vragen en opmerkingen.
Convergentie
De leden van de VVD-fractie merken op dat de IOB heeft geconcludeerd
dat er een toenemende convergentie is tussen het OS-beleid op Europees
niveau en de belangrijkste principes van de Nederlandse hulp. De leden
van de VVD-fractie sluiten zich aan bij het streven om zo min mogelijk
overlappend te werken en vooral aan te vullen in plaats van te doubleren.
Daarom hebben de leden van de VVD-fractie eerder al aangedrongen op
het stoppen van noodhulp door individuele lidstaten en deze te vervangen
door gecoördineerde hulp door de EU. Juist op het gebied van noodhulp
is grote consensus binnen de EU. Daarom vragen de leden van de
VVD-fractie (opnieuw) aan de minister of de minister het met deze leden
eens is om in het kader van een betere coördinatie en subsidiariteit
noodhulp via de EU te laten lopen?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de minister in haar beleidsreactie schrijft over een afnemend belang van ODA (Officiële Ontwikkelingshulp). Kan de minister aangeven hoe het staat met de discussie
rondom de ODA-criteria en of het Europees Ontwikkelingsfonds, net als
Nederland, het belang ziet van andere en ruimere criteria?
De minister geeft aan dat het kabinet de bereidheid heeft de Nederlandse
bilaterale programmering mede te bezien in het licht van de gezamenlijke
programmering tussen de EU en lidstaten. De leden van de VVD-fractie
vragen de minister aan te geven hoe deze bereidheid samengaat met de
Nederlandse inzet op het gebied van onze speerpunten? Leidt deze
bereidheid tot aanpassingen van de Nederlandse, bilaterale meerjarenplannen?
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat ook de IOB concludeert dat
er een toenemende convergentie is tussen het beleid en programma’s op
Europees niveau en de belangrijkste principes van het Nederlandse
beleid. Dit vergroot de samenhang van beleid en de impact in de praktijk.
Tegelijkertijd is het ook goed wanneer nationaal en Europees beleid elkaar
aanvullen vanuit specifieke expertise en ervaring. In het kader van de
totstandkoming van het post-2015 framework is het belangrijk dat de
Europese inzet en het Nederlandse beleid niet te ver uiteenlopen. Welke
verwachtingen heeft de minister op dit vlak? Om de coördinatie te
vergroten zijn een aantal pilots voor Joint Programming gestart. Hoe
verlopen deze en wat was de Nederlandse rol? Welke lessen leren
Nederland en de Commissie uit deze pilots? De leden van de PvdA-fractie
benadrukken ook in deze dat de integratie van EU OS-beleid in het
bredere externe beleid van groot belang is. Ook moet het Europese
humanitaire beleid beter geïntegreerd worden met het EU OS-beleid zodat
noodhulp en wederopbouw beter op elkaar aansluiten en er niet langs

2

elkaar heen gewerkt wordt. Welke lessen kunnen hier getrokken worden
naar aanleiding van de IOB-evaluatie en welke inzet heeft het kabinet in
deze in Europa?
Ook de leden van de CDA-fractie wijzen op de IOB conclusie dat er een
toename van convergentie is. Deze leden vragen of de minister kan
aangeven op welke terreinen er met name tegengesteld beleid wordt
gevoerd tussen Nederland en het EU ontwikkelingsbeleid? Welke
mogelijkheden ziet de minister om de afstemming en samenwerking te
versterken? Op welke manier worden de handelsbelangen van Nederland
in het verlengde van het EU ontwikkelingsbeleid gezet?
Coördinatie
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat ook de IOB signaleert dat
Nederland het voortouw heeft genomen bij de opzet van een informeel
Europees netwerk omtrent beleidscoherentie voor ontwikkeling (BCO).
Echter zij betreuren dat niet alle leden van dit netwerk meer actief zijn
volgens de IOB. Om welke landen gaat dit? Kan de minister nader ingaan
op de oorzaken hiervan en de opties voor Nederland om deze landen weer
meer te betrekken bij dit belangrijke thema? De constatering van de IOB
dat de feitelijke impact van BCO maatregelen nauwelijks is onderzocht
baart de leden van de PvdA-fractie zorgen. Is de minister bereid zich in te
zetten voor meer onderzoek naar de feitelijke impact van BCO? In het
kader van beleidscoherentie voor ontwikkeling hebben de leden van de
PvdA-fractie ook gepleit voor een andere inzet van het budget voor het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Zij willen dit budget inzetten
om innovatie, groei en banen in de EU te faciliteren en creëren. Zij
betreuren dan ook de voortdurende tegenwerking op dit vlak door
conservatieve partijen in Europa.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat Europees ontwikkelingsbeleid gebaat is bij samenhang van het beleid van de lidstaten. De
Europese Unie moet hierin een coördinerende rol spelen. Dit maakt beleid
effectiever en efficiënter. Hoe neemt de minister de uitkomsten van de IOB
evaluatie mee bij de invulling van EOF11 en hoe wil zij samenhang
bevorderen?
De IOB concludeert dat een heldere definitie van de meerwaarde van het
Europees ontwikkelingsbeleid ontbreekt. Kan de minister duidelijkheid
scheppen over waar zij meerwaarde van communautair en waar van
Nederlands beleid ziet? Hoe wordt gegarandeerd dat ondanks het
«selectief shoppen» van de lidstaten er voldoende samenhang is tussen
het beleid van de lidstaten? Hoe vindt afstemming plaats waar prioriteiten
elkaar overlappen?
De leden van de D66-fractie vragen voorts aandacht voor de zorgen die de
Europese Rekenkamer heeft geuit over, onder andere, ontoereikend
toezicht op hervormingen van de overheidsfinanciën, het weinige
realistische karakter van sommige prestatie-indicatoren en beperkte
afstemming met andere donoren en belangrijke nationale instituties. Wat
is de reactie van de minister op de zorgen van de Europese Rekenkamer?
Welke mogelijkheden ziet zij voor verbetering van het Europees ontwikkelingsbeleid op deze punten?
Begrotingssteun
De leden van de VVD-fractie wijzen op de conclusie van de IOB dat de
opvattingen van Nederland en de Commissie over begrotingssteun in
toenemende mate in lijn zijn met elkaar. Dat dit in «toenemende mate» het
geval is juichen de leden van de VVD-fractie toe. Graag horen deze leden

3

van de minister wat de exacte stand is van deze discussie en in hoeverre
er nog steeds begrotingssteun door het Europees Ontwikkelingsfonds
(EOF) wordt verstrekt. Kan de minister aangeven welk percentage van de
uitgaven van het EOF naar begrotingssteun gaat, zowel in de voorgaande
periode als in de huidige periode? Daarnaast schrijft de minister dat naar
haar verwachting de Commissie minder zal leunen op algemene
begrotingssteun en in de toekomst meer gebruik zal maken van sectorale
begrotingssteun en stabiliteitssteun aan fragiele staten. Kan de minister
aangeven waarop zij haar verwachting baseert en kan de minister ook
aangeven op welke manier zij zich zal inspannen om ervoor te zorgen dat
haar verwachting ook werkelijkheid wordt?
Ook de leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat de Europese en
Nederlandse opvatting met betrekking tot het verlenen van begrotingssteun door de Europese Unie in toenemende mate in één lijn lijken te
komen. Zij benadrukken wel dat zij kritisch blijven en daarom de kritische
houding op dit punt van het kabinet in Europese gremia steunen. Zij
nemen voor lief dat dit af en toe wel in strijd is met het streven
omslachtige procedures terug te dringen. De leden van de PvdA-fractie
vragen de minister waarop zij haar verwachting baseert dat de Commissie
minder zal gaan leunen op algemene begrotingssteun en in de toekomst
meer gebruik zal maken van sectorale begrotingssteun en stabiliteitssteun
aan fragiele staten? Op welke wijze blijft de minister dit aankaarten?
De leden van de CDA-fractie vragen ook aandacht voor begrotingssteun.
Zij vragen de minister welke concrete maatregelen Commissaris Piegbals
heeft genomen om tot minder algemene begrotingssteun te komen?
Welke richtlijnen zijn er momenteel t.a.v. begrotingssteun? Welke landen
krijgen momenteel sectorale en welke landen krijgen algemene begrotingssteun? Indien Rwanda begrotingssteun krijgt om welke sector gaat
het dan? Als er sprake is van steun op basis van welke richtlijnen wordt
deze steun dan gegeven? Wat is het oordeel van de EU over de ontwikkelingen in Rwanda en kunt u deze delen met de Kamer?
De leden van de D66-fractie constateren dat er zowel op nationaal als
Europees niveau een discussie op gang is gekomen over sectorale versus
algemene begrotingssteun. De minister heeft eerder al aangegeven zich in
te willen zetten voor een verschuiving naar sectorale begrotingssteun.
Hoe zal zij dit streven vormgeven bij de EOF11 gesprekken? Welk
draagvlak verwacht zij hiervoor onder de lidstaten?
Resultaten
De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat volgens de IOB er nog te
weinig bekend is over de werkelijke resultaten van steun. Nederland zal
een vinger aan de pols houden bij het verbeteren van de resultaatmeting.
De leden van de VVD-fractie vragen de minister aan te geven welke
mogelijkheden Nederland heeft om druk te zetten op deze zaak en welke
consequenties Nederland zal doorvoeren mocht blijken dat de resultaatmeting niet verbetert?
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het slechts «een belangrijk
aandachtspunt» is wanneer de resultaten van een bepaalde regionale
benadering teleurstellend zijn of helemaal niet kunnen worden aangetoond. Wat gaat de minister in Europa doen met deze informatie? Kan de
minister aangeven waarom er niet wordt gestopt met dergelijke projecten
als de resultaten ondermaats of er helemaal niet zijn?

4

De leden van de VVD-fractie hebben berichten bereikt dat de EU geen
voorwaarden stelt aan het verlenen van hulp. Als Ethiopië bijvoorbeeld
geen prioriteit geeft aan liberalisering van de private sector, terwijl het
land wel vraagt om buitenlandse investeringen, laat de donorgemeenschap het bij adviezen aan de regering van het land. Er worden geen
voorwaarden aan de hulp gesteld. Voor het welslagen van ontwikkelingstrajecten is het echter noodzakelijk dat de randvoorwaarden kloppen. De
leden van de VVD-fractie vinden het noodzakelijk dat bij het aangaan van
een hulprelatie aan de voorwaarden voor het welslagen ervan wordt
voldaan en dat deze voorwaarden onderdeel uitmaken van een overeenkomst tussen de donor en het ontvangende land. Kan de minister
aangeven in hoeverre het klopt dat de EU geen voorwaarden stelt aan het
verlenen van hulp? Kan de minister ook aangeven hoe zij staat tegenover
het hanteren van voorwaarden?
De leden van de PvdA-fractie steunen de minister in haar inzet voor meer
efficiëntie en resultaatgerichtheid van het EU OS-beleid. Om dit te
bewerkstelligen moet kwalitatief en kwantitatief goed duidelijk zijn wat de
resultaten zijn en waar ruimte is voor verbetering. Het baart de leden van
de PvdA-fractie dan ook zorgen dat de IOB zeer kritisch is wat betreft de
kwaliteit en omvang van monitoring en evaluatie systemen. De IOB
concludeert dat «ondanks verzoeken van de Raad de rapportage te
verbeteren de Commissie in gebreke blijft waar het gaat om de verslaglegging omtrent de (netto) resultaten van het OS-beleid». Zij vragen de
minister of en hoe zij er bij de Commissie op aandringt om er voor te
zorgen dat er meer systematische informatie wordt verstrekt over
resultaten en meer rigoureuze impact evaluaties worden verricht?
De leden van de CDA-fractie vragen welke inspanningen de minister met
andere lidstaten levert om de doelmatigheid van het EOF te vergroten? De
IOB heeft kritiek op de verantwoording van de regionale component met
name als het gaat welke resultaten bereikt worden. Hoe worden de
resultaten gemeten en hoe gaat de minister zich inspannen deze
resultaten inzichtelijk te krijgen?
Ook de leden van de D66-fractie vragen aandacht voor de IOB conclusie
dat met name waar Europees ontwikkelingsbeleid regionale integratie
moest bevorderen, dit beleid heeft gefaald. Wil de minister bij Commissaris Piebalgs aandringen om te bezien waarom dit heeft gefaald en hoe
dit beleid effectiever op elkaar kan worden afgestemd?
Daarnaast wijzen de leden van de D66-fractie erop dat de Commissie
volgens de IOB in gebreke is gebleven bij verslaglegging en evaluatie van
resultaten. De leden van de D66-fractie zijn van mening dat goede
verslaglegging essentieel is voor het beoordelen van de kwaliteit en
effectiviteit van ontwikkelingshulp. Bovendien vergroot transparantie het
draagvlak voor Europees ontwikkelingsbeleid. Welke mogelijkheden ziet
de minister voor verbetering? Hoe wil zij dit meenemen in de EOF11
gesprekken?
De leden van de D66-fractie merken op dat de IOB ook constateert dat
evaluaties onvoldoende de impact van inspanningen tonen. De minister
geeft in haar brief aan dat de EU gecommitteerd is aan verbetering.
Wanneer kunnen we deze verbeteringen tegemoet zien? Is hiervoor een
tijdspad uitgezet door Commissaris Piebalgs? Voor de leden van de
D66-fractie is het van groot belang dat het Europees ontwikkelingsbeleid
concrete en afrekenbare resultaten formuleert. Dit komt de kwaliteit van
deze resultaten ten goede. De minister geeft aan dat draagvlak voor
Europese ontwikkelingssamenwerking een harde noodzaak is. Hoe zet zij
zich concreet in om resultaatmeting te verbeteren?

5

De leden van de D66-fractie merken op dat duurzaamheid van resultaten
wordt gestimuleerd door goede samenwerking met het partnerland. De
IOB concludeert dat de nationale strategiedocumenten met name in
samenwerking met de nationale overheidsinstellingen van de partnerlanden worden opgesteld. Het parlement, maatschappelijk middenveld en
de private sector worden hierbij in mindere mate betrokken. De leden van
de D66-fractie hoe de minister bredere betrokkenheid bij het opstellen van
nationale strategiedocumenten wil bevorderen? Is zij van mening dat dit
ownership van ontwikkelingsbeleid door lokale partijen bevordert?
De leden van de D66-fractie geven aan dat sector-overschrijdende
kwesties als gender en milieu met name op papier een prioriteit blijken,
maar niet zozeer in praktijk. De leden van de D66-fractie vragen of de
minister ook vindt dat sector-overschrijdend ontwikkelingsbeleid
essentieel is voor succesvol ontwikkelingsbeleid. Hoe wil zij dit ook in
praktijk prioriteit geven?
Armoedefocus
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat een substantieel deel van
de middelen uit het EOF, namelijk 86%, besteed wordt in de minst
ontwikkelde landen en lage inkomenslanden. Zij zijn echter bezorgd over
de conclusie van de IOB dat het aandeel van de totale EU-hulpstromen
voor deze landen heeft gefluctueerd en gemiddeld kleiner was dan dat in
nationale hulpprogramma’s van de lidstaten zelf. Hoe beoordeelt de
minister dit? Komt dit doordat er veel bilaterale hulp is verstrekt aan
landen die de verantwoordelijkheid kunnen dragen voor herverdelingsvraagstukken in eigen land, zoals sommige buurlanden en/of kandidaat
lidstaten en zo ja om welke landen gaat het dan met name? Hoe rijmt de
minister dit met de mening van het kabinet dat een gedifferentieerde
aanpak er toe moet leiden dat de EU geen bilaterale OS meer verstrekt
aan landen die de verantwoordelijkheid kunnen dragen voor herverdelingsvraagstukken in eigen land?
De leden van de D66-fractie wijzen op de conclusie van de IOB dat het EOF
een sterke focus heeft op de minst ontwikkelde en lagere inkomenslanden. De minister onderschrijft dit. Op welke wijze denkt Nederland deze
focus te kunnen vasthouden en hoe draagt Nederland daar concreet aan
bij?
Politieke dimensie
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat ook de IOB constateert dat
de politieke dimensie van de EU-ontwikkelingshulp aan belang heeft
gewonnen. Immers is de politieke invloed van de EU, en de aanname dat
die groter is dan de som van de invloed van afzonderlijke lidstaten, steeds
een belangrijke argument geweest om een deel van het OS budget via de
EU te laten lopen.
De leden van de fractie van D66 wijzen erop dat de IOB slechts wisselende
resultaten van een politieke dialoog ziet. Een effectieve politieke dialoog is
belangrijk voor het bevorderen van mensenrechten, good governance en
democratie in onze partnerlanden – dimensies waar ook dit kabinet
waarde aan hecht. De Europese Unie is bij uitstek een orgaan welke deze
waarden effectief zou moeten bevorderen in de relaties met onze
partnerlanden. Tegelijkertijd concludeert de IOB dat de resultaten van de
politieke dialoog nauwelijks systematisch onderzocht worden. Wil de
minister aandringen bij Commissaris Piebalgs om onderzoek te doen naar
waarom de politieke dialoog op Europees niveau slechts wisselende

6

resultaten heeft opgeleverd en hoe de effectiviteit van deze dialoog
vergroot kan worden?
Slot
De leden van de D66-fractie merken op dat de minister in haar reactie stelt
dat zij de bevindingen van de evaluatie volop in wil zetten voor verdere
verbetering van het Europees Ontwikkelingsfonds. Welke concrete
verbeteringen heeft de minister hierbij voor ogen? Welke mogelijkheden
ziet zij voor realisatie van die verbeteringen? Is haar bekend of ook andere
landen een soortgelijke evaluatie hebben laten doen, of voornemens zijn
die te laten uitvoeren, zodat uitkomsten met elkaar gedeeld en vergeleken
kunnen worden?
De leden van de D66-fractie stellen samen met de minister vast dat
begrotingssteun, beleidscoherentie en gezamenlijke programmering
tussen EU en lidstaten kernterreinen zijn van het Europees ontwikkelingsbeleid. Op welke wijze wil de minister zich op deze terreinen expliciet
inzetten om verbeteringen te bewerkstelligen? Welke steun verwacht zij
hierbij van andere lidstaten en welke coalities van gelijkgezinde landen
voorziet zij op de genoemde onderwerpen?

7