4
Vragenuur: Vragen Den Boer
Vragen van het lid Den Boer aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, viceminister-president
over het bericht "AIVD moet lokale politici screenen om
infiltratie te voorkomen".
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Den Boer namens
D66 voor haar vragen aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht dat de AIVD
lokale politici moet screenen om infiltratie te voorkomen.
Mevrouw Den Boer.

Mevrouw Den Boer (D66):
Dank u, voorzitter. Al enige tijd leven er zorgen in de
maatschappij en in de media over ondermijning van het
lokaal bestuur. Zo bleek uit onderzoek eerder dat in 25%
van alle gemeenten wethouders, raadsleden of burgemeesters vermoeden of weten dat infiltratie door criminelen
heeft plaatsgevonden. D66 ziet dit als een zeer serieus
probleem en vraagt om urgentie nu de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur staan, zeker omdat onderzoekers
stellen dat ondermijning nog verder zal toenemen.
Vanuit Den Haag lijkt het alsof we machteloos toekijken.
De vraag rijst: doen politieke partijen voldoende aan
screening van hun raadsleden en kandidaat-wethouders?
Hoogleraar Kolthoff stelde in Trouw van niet. Weten politieke partijen op welke signalen ze moeten letten en hebben
ze hier de middelen voor? Het artikel naar aanleiding
waarvan deze mondelinge vraag is aangevraagd, spreekt
over de mogelijkheid om de AIVD screening van lokale
politici te laten uitvoeren. Dat beschouwt D66 als een
uiterste mogelijkheid. Er zijn andere instrumenten die preventief kunnen worden ingezet, voordat iemand raadslid
of wethouder wordt. Daar ligt een zware verantwoordelijkheid voor selectiecommissies en voor het partijbestuur.
Maar weten zij voldoende wat hun mogelijkheden zijn?
Minister Plasterk heeft daarom een handreiking integriteitstoetsing ontwikkeld, om zo concrete handvatten te bieden
bij het selecteren van lokale vertegenwoordigers. Voldoet
deze handreiking om ondermijning te voorkomen? Geeft
het de mogelijkheden weer die partijbesturen hebben, zoals
een toets bij het bureau Veiligheid, Integriteit en Klachten
van de politie of, in een uiterst geval, de AIVD? Kan de
minister de handreiking updaten en onder de aandacht
brengen, en op die manier een beter antwoord laten zijn
op de huidige problematiek van ondermijning?
De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Ollongren:
Dank u wel, voorzitter. Dit is een belangrijk onderwerp,
waarvan het heel goed is dat we zien dat die discussie nu
veel intensiever wordt gevoerd. Dus er is veel aandacht,

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Den Boer

meer aandacht voor het onderwerp en dat is ook nodig.
Ondermijning is een serieus probleem en we hebben
inderdaad de signalen gehoord dat dat ook raakt aan het
lokaal openbaar bestuur. Diverse burgemeesters hebben
daar aandacht voor gevraagd, en overigens ook anderen.
Het kabinet neemt dat dus zeer serieus.
Mevrouw Den Boer heeft erop gewezen dat het vorige
kabinet, minister Plasterk, mijn voorganger, een handreiking
heeft laten maken die politieke partijen kunnen gebruiken
in hun screening van hun kandidaten. Ik denk dat het heel
goed is dat die er is. Daarin worden partijen meegenomen
in wat ze zelf kunnen doen, wat voor type vragen ze kunnen
stellen, waar ze op kunnen letten. Daar begint het toch
allemaal. Maar we hebben ook in deze Kamer gezegd — ik
meen bij de begrotingsbehandeling van het ministerie van
BZK — dat we wel de vraag moeten stellen of dat voldoende
is. Ik heb de Kamer toegezegd om met een brief te komen;
ik probeer dat echt in de komende maand te doen. Daarin
willen we eigenlijk het hele palet bekijken, dus vanaf de
handreiking zoals die er is en de wijze waarop politieke
partijen nu de screening doen en natuurlijk ook al hebben
gedaan met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen —
partijen hebben bijvoorbeeld al een verklaring omtrent het
gedrag verplicht gesteld; er zijn verschillende manieren
waarop partijen er nu al mee omgaan — tot en met het
inderdaad zwaarst denkbare instrument van screening in
uitzonderlijke gevallen.
Ik heb het artikel waar mevrouw Den Boer naar verwees
ook gelezen. De suggestie werd daar gewekt dat het zo'n
serieus probleem is dat je misschien zelfs zou moeten
overwegen om die AIVD-screening over het hele palet van
raadsleden dan wel kandidaat-raadsleden te doen. Dat zou
ik niet een proportioneel middel vinden. We weten allemaal:
er zijn zo'n 60.000 kandidaat-raadsleden, 9.000 raadsleden
straks. Dus dat is volgens mij niet de weg die we op willen,
maar wel zo veel mogelijk handvaten aanbieden en instrumenten overwegen. Ik zal dat allemaal opnemen in de brief
die u nog van mij tegoed hebt. Overigens heeft mevrouw
Kuiken ook nog antwoorden op vragen over datzelfde
onderwerp van mij tegoed.
Mevrouw Den Boer (D66):
Ik dank de minister voor haar beantwoording. Ik vind het
prettig om te horen dat zij deze zorgen deelt. Het is ook
goed om te horen dat zij wil kijken naar de handreiking. Ik
heb nog twee korte aanvullende vragen. Er lijkt ook nog
een juridisch probleem te spelen. Als na een verkiezing
blijkt dat een raadslid een integriteitsprobleem heeft en hij
of zij wil niet vrijwillig vertrekken, wat kan een politieke
partij dan doen? Dit zou een stevige beperking zijn van het
passief kiesrecht dat in onze Grondwet is verankerd. Wat
is de reactie van de minister hierop?
Tevens vindt D66 het belangrijk om aan te stippen dat
integriteit gedurende de hele raadsperiode van belang is
en niet alleen maar als er verkiezingen zijn. Indien er niet
voortdurend aandacht wordt gevestigd op integriteit kan
ondermijning ervoor zorgen dat het lokale gezag ontregeld
raakt. Verschillende experts hebben al geopperd dat de
burgemeester hierin een heel belangrijke rol speelt. Deze
heeft echter niet altijd alle mogelijkheden. Eerder bleek dat
de minister zinspeelt op een wetswijziging, zodat burgemeesters meer bevoegdheden kunnen krijgen als de integriteit van een gemeente in het geding is. Wat is de stand

6 februari 2018
TK 48

48-4-1

van zaken betreffende de wetswijziging? Kan de minister
met de burgemeesters in gesprek treden om hun rol hierin
te verstevigen?
Minister Ollongren:
Voorzitter. Het zijn natuurlijk heel goede punten die
mevrouw Den Boer nu naar voren brengt. Ik aarzel een
beetje om er heel diep op in te gaan, omdat ik daarmee ook
vooruit zou lopen op de brief die ik u heb toegezegd. Het
zijn belangrijke punten. Het passief kiesrecht is een groot
goed. Dat vinden we denk ik allemaal. Daarom moet de
actie gericht zijn op de voorkant van de selectie, want
inderdaad, raadsleden die eenmaal gekozen zijn, die zijn
gekozen. Dat vinden we ook heel waardevol. Dus dat is de
reden om zo te focussen op de voorkant. Tegelijkertijd ben
je integriteit natuurlijk de hele tijd verschuldigd, dus niet
dat je integer aan de voorkant bent en dat het daarna geen
rol meer speelt. Ik vind het uitgangspunt van integriteit op
ieder moment, bij de verkiezingen maar ook gedurende de
raadsperiode, even belangrijk. De rol van de burgemeester
is wat mij betreft ook onderdeel van die brief. Daarbij gaat
het erover of we vinden dat we nog een instrument nodig
hebben in gevallen van integriteitschending of belangenverstrengeling — de wat serieuzere gevallen — en of dat
dan bij de burgemeester moet liggen of dat de commissaris
van de Koning daar een rol in kan spelen en, uiteindelijk
misschien, de minister. Ook daarop wil ik graag ingaan in
de brief die u van mij krijgt.
De voorzitter:
Mevrouw Den Boer, tot slot.
Mevrouw Den Boer (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik dank de minister voor haar
beantwoording. Ik vind het heel fijn om te horen dat zij mijn
zorgen deelt en ook de zorgen van de maatschappij. Ik vind
het ook heel fijn dat zij hiermee actief aan de slag wil gaan.
Wij kijken natuurlijk reikhalzend uit naar de brief waarin al
deze elementen terugkeren, inclusief bewustwording, de
rol van de burgemeesters en natuurlijk het continu volgen
van raadsleden in het proces en tijdens hun zitting. Ik zie
de acties van de minister dan ook heel graag tegemoet en
ik zal haar blijven volgen op dit dossier.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel.
Dank u wel, minister. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van het mondelinge vragenuur.
De vergadering wordt van 15.00 uur tot 15.04 uur geschorst.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Den Boer

6 februari 2018
TK 48

48-4-2