Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 576

Natuurbeleid

Nr. 271

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR NATUUR EN STIKSTOF
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juni 2022
Hierbij informeer ik de Tweede Kamer over een aantal onderwerpen uit
mijn portefeuille natuur, waaronder de stand van zaken met betrekking tot
door uw Kamer aangenomen moties en aan de Tweede Kamer gedane
toezeggingen.
Voordat ik toekom aan de specifieke deelonderwerpen, onderstreep ik
graag ten algemene dat er veel gebeurt om de natuur te beschermen, te
verbeteren en te ontwikkelen. Veel aandacht gaat begrijpelijkerwijs uit
naar de stikstofproblematiek, maar het is goed om te benadrukken dat het
natuurbeleid van het kabinet veel breder en veelomvattender is dan het
beperken van de stikstofdepositie. Dat is ook hard nodig om de doelen,
waaraan we ons onder andere in Europees en internationaal verband
hebben gecommitteerd, te bereiken.
Mijn natuurbeleid geef ik vorm via twee sporen, die we parallel aan elkaar
bewandelen:
1) Meer en betere natuur;
2) De transitie naar een natuurinclusieve samenleving.
Uiteraard doe ik dat in nauwe samenspraak met provincies en een
veelheid aan andere partijen die onontbeerlijk zijn voor het voeren van
een succesvol natuurbeleid.
Ad 1) Meer en betere natuur
Hieronder versta ik het beter en sneller doorvoeren van reeds ingezet en
beoogd beleid om de natuur te beschermen en nieuwe natuur te
ontwikkelen. Te denken valt hierbij aan het afmaken van het Natuurnetwerk Nederland in 2027, het beheer van de Natura 2000-gebieden, het
uitvoeren programmatische aanpak grote wateren, het Noordzee-akkoord,
de Bossenstrategie, Nationale Parken, het Programma Natuur en het
verder vergroten van het natuurareaal (niet-Natura 2000), conform het
coalitieakkoord (onderdeel Transitiefonds).

kst-33576-271
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

1

Ad 2) De transitie naar een natuurinclusieve samenleving
Uit onderzoek, zowel nationaal als internationaal (onder meer het
IPBES-rapport uit 2019, Kamerstuk 26 407, nr. 130) wordt steeds meer
duidelijk dat het beschermen van de bestaande natuur en het uitbreiden
van het areaal beschermde natuur niet voldoende is om de natuur en
biodiversiteit duurzaam te versterken. Daarvoor is een transitie nodig naar
een natuurinclusieve samenleving. Natuur moet een vanzelfsprekend
onderdeel worden van alle maatschappelijke domeinen en ook het
landschap buiten beschermde natuurgebieden natuurinclusief worden
ingericht. Denk hierbij aan de veranderingen in de landbouw naar
kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. Maar ook aan
natuurinclusief bouwen en wonen, het vergroenen van infrastructuur en
bedrijventerreinen en onze consumptie-en productiemechanismen
(ecologische voetafdruk). Dit is een veelomvattende en fundamentele
transitie, waarin inmiddels de eerste stappen worden gezet. Denk hierbij
aan het Deltaplan biodiversiteitsherstel (een brede maatschappelijke
coalitie) en het concept basiskwaliteit natuur (waarmee we de komende
jaren gaan experimenteren). Op 17 juni a.s. presenteer ik, op de
Natuurtop, samen met de provincies de Agenda Natuurinclusief.
Natura 2000: aanmelding otter en brede geelrandwaterroofkever
In december 2021 heeft de voormalige Minister van LNV de otter en de
brede geelrandwaterroofkever bij de Europese Commissie aangemeld als
te beschermen soorten in bestaande Natura 2000-gebieden. Deze twee
soorten staan op Bijlage II van de Habitatrichtlijn; dat is de lijst van
soorten waarvoor de Europese gebiedsbescherming van Natura 2000
geldt. Er waren nog niet eerder Habitatrichtlijngebieden voor deze soorten
aangemeld in Nederland. Nu het vaststaat dat de otter en de brede
geelrandwaterroofkever bestendig in Nederland voorkomen, dienen ze
ook in Nederlandse Natura 2000-gebieden beschermd te worden. Met de
aanmelding is uitvoering gegeven aan een reguliere verplichting van de
Habitatrichtlijn, namelijk het aanmelden van gebieden voor nieuwe (of
opnieuw ontdekte) soorten.
Beide soorten zijn toegevoegd aan bestaande Habitatrichtlijngebieden
waar ze bestendig voorkomen. De brede geelrandwaterroofkever is in
2005 herontdekt in één gebied (Holtingerveld), nadat deze sinds 1967 als
uitgestorven werd beschouwd. De otter is na herintroductie in 2002 nu
succesvol gevestigd in tien gebieden in Friesland, Overijssel en
Gelderland. De otter komt in méér gebieden voor, maar daar is het
voorkomen nog niet bestendig en is de soort daarom nog niet aangemeld.
De aanmelding betekent dat er bij deze gebieden vanaf nu in het beheer
en in de vergunningverlening in het kader van Natura 2000 met deze
soorten rekening gehouden moet worden. Voor meer informatie over de
wijzigingen die afgelopen jaar zijn doorgevoerd in de Natura
2000-database (SDF): https://cdr.eionet.europa.eu/nl/eu/n2000/envyzyzcw
Motie-Beckerman/Smeulders over de aanleg van natuur en bos
De motie van de leden Beckerman en Smeulders (SP/GroenLinks;
Kamerstuk 35 309, nr. 6) verzoekt de regering om bij de verdere ontwikkeling van nationale strategische plannen in te zetten op een breed pakket
aan maatregelen voor de aanleg van natuur en bos. Deze motie is
uitgevoerd met het gereedkomen van het concept-Nationaal Strategisch
Plan (NSP) in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(Kamerstuk 28 625, nr. 320). In het NSP is door het kabinet en stakeholders
in het totstandkomingsproces geen ruimte gezien om natuur en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

2

bosaanleg een plek te geven, omdat ervoor gekozen is het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid zo veel mogelijk voor agrarische doelen te
behouden. Via de grote ontwikkelingen binnen het natuurdomein met
onder meer het Programma Natuur en de middelen die beschikbaar
worden gesteld via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG),
wordt aan bos- en natuurontwikkeling ook via andere wegen dan het NSP
veel aandacht geschonken. Wel wordt in het nieuwe NSP de definitie van
landbouwgrond aangepast; hiermee wordt meer ruimte geboden voor
landschapselementen en agroforestry. Ook worden vergoedingen voor
beheer en aanleg in het NSP voorzien voor landschapselementen en
agroforestry.
Motie-Boswijk over de bijdrage van boeren aan natuurbeheer
De motie van het lid Boswijk (CDA; Kamerstuk 35 830 XIV, nr. 15) verzoekt
de regering om een nadere verkenning te doen naar juridische mogelijkheden (naast het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL), die rendabel
zijn om boeren aan natuurbeheer te laten doen. In gesprek met diverse
organisaties zijn mogelijkheden hiertoe verkend. Hieronder licht ik de
uitkomsten van deze verkenning toe, waarmee ik de motie als afgedaan
beschouw.
Het SNL is een belangrijke basis onder ons natuurbeheer en geeft
eigenaren van natuurterreinen de mogelijkheid om een vergoeding te
ontvangen voor de kosten die zij maken om aan natuurbeheer te doen.
Hierbij wordt in de SNL-vergoeding rekening gehouden met de pachtprijs
die boeren betalen op basis van de verwachte opbrengsten uit productie.
Boeren kunnen ook zelf particulier natuurbeheer doen zonder de
tussenkomst van een van de terreinbeherende organisaties. Hierbij wordt
het afwaarderen en inrichting van beoogde natuurpercelen gesubsidieerd
via de provinciale Subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap
(SKNL) en daarna kunnen ze meedoen aan SNL (via natuurcollectieven)
Deze optie wordt momenteel nog beperkt benut, vanwege onbekendheid
van deze regeling, maar biedt de mogelijk aan boeren om zelf direct de
SNL-subsidie te kunnen ontvangen waardoor het interessanter kan
worden voor boeren om aan natuurbeheer te gaan doen. Indien boeren
zich gezamenlijk zouden willen organiseren bijvoorbeeld rondom
natuurgebieden, dan bieden deze regelingen de mogelijkheid om een
vergoeding voor de natuurbeheerwerkzaamheden te kunnen ontvangen.
Ik zal hier meer aandacht voor vragen.
Naast het SNL zijn momenteel al andere instrumenten beschikbaar die
boeren kunnen belonen voor natuurbeheer. Zo wordt in het nieuwe
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) ingezet op de ecoregelingen
waarmee boeren worden vergoed voor vergroeningsmaatregelen die ze
uitvoeren op hun bedrijf. Het Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer
(ANLb) biedt de mogelijkheid om vergoedingen te krijgen voor agrarisch
natuurbeheer. De Catalogus Groenblauwe Diensten bevat een grote
hoeveelheid mogelijke maatregelen gericht op onder andere natuur en
landschap die provincies, gemeenten en waterschappen kunnen inzetten
bij subsidieregelingen. Dit betreffen alle instrumenten die betaald worden
uit publieke middelen, waarbij altijd rekening gehouden moet worden met
het verbod op staatssteun. Hierdoor zullen vergoedingen die betaald
worden uit publieke middelen zich beperken tot het vergoeden van
opbrengstderving en extra kosten.
Met terreinbeherende organisaties is ook gesproken over de mogelijkheid
om rechtstreeks opdrachten uit te zetten voor natuurbeheerwerkzaamheden. Als aanbestedende dienst en vanwege de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur ervaart Staatsbosbeheer (als zelfstandig bestuurs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

3

orgaan) belemmeringen om opdrachten één op één uit te kunnen zetten
bij boeren. Voor Natuurmonumenten en andere natuurbeheerders geldt
dit niet. Staatsbosbeheer voert momenteel een opdracht uit om met
40 boeren langjarige pachtovereenkomsten aan te gaan en waarbij de
boeren geholpen worden in de omschakeling naar natuurinclusieve
landbouw. In dit project komen deze belemmeringen ook regelmatig naar
voren. Ik zal daarom Staatsbosbeheer een aanvullende opdracht geven
om te onderzoeken hoe binnen de geldende wet- en regelgeving, gunning
van beheerwerk, aanvullend op grondgebruiksrechten, gegund kan
worden aan geselecteerde partners, waaronder boeren. In de overeenkomsten met boeren kan vervolgens getoetst worden of dit werkbaar is in
de praktijk. Hiertoe zal het aantal pachtovereenkomsten van 40 naar
80 bedrijven worden uitgebreid en zal de looptijd van dit project worden
verlengd tot 2025. Daarnaast wil ik Staatsbosbeheer de mogelijkheid
geven in deze opdracht om de samenwerking tussen natuurorganisatie en
boer verder te versterken, zodat op termijn natuurinclusieve landbouw
standaard ingezet kan worden bij de ingebruikgeving van pachtgronden.
Voor het belonen van natuurbeheer zijn niet alleen de huidige instrumenten vanuit publieke middelen noodzakelijk, maar voor het stapelen
van beloningen voor biodiversiteit zijn ook de vergoedingen vanuit
marktpartijen interessant. Met alleen publieke middelen zijn de mogelijkheden beperkt om de vergoedingen te verhogen voor natuurbeheer
vanwege de al eerder genoemde staatssteun en het gelimiteerde
overheidsbudget. Via de Agenda Natuurinclusief en het Deltaplan
Biodiversiteitsherstel, waarbij mijn ministerie is aangesloten, werk ik
samen met tal van maatschappelijke partijen aan de transitie naar een
natuurinclusieve kringlooplandbouw waarbij ook veel aandacht is voor
een goed verdienmodel. De Biodiversiteitsmonitor melkveehouderij is een
goed voorbeeld van een initiatief van private partijen. Ook het project
«Valuta voor Veen» laat zien dat de markt interesse heeft in betalen voor
natuur- en klimaatmaatregelen.
Naast vergoeden van natuurbeheer kan ook de nieuwe tussencategorie
landschapsgrond bijdragen aan het stimuleren van natuurbeheer op
landbouwgrond. Dit instrument kan mogelijk de boer meer ruimte bieden
om een perceel natuurinclusiever te gebruiken en binnen een gebied om
ook buiten natuurgronden aan (agrarisch) natuurbeheer te kunnen doen.
Zoals aangegeven in de brief van mijn ambtsvoorganger van
23 november 2021 (Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 21) wil ik uw Kamer medio
2022 nader informeren over de verkenning naar landschapsgrond.
Motie-Thijssen/Bouchallikh over het realiseren van gezonde
buurten
De motie van de leden Thijssen en Bouchallikh (PvdA/GroenLinks;
Kamerstuk 35 742, nr. 12) verzoekt de regering, om een inschatting te
maken wat nodig is om zo veel mogelijk gezonde buurten te realiseren en
de Kamer hierover te informeren.
Er zijn op dit moment dertien buurten in Nederland met het predicaat
«gezonde buurt». In die buurten werken Jantje Beton, IVN Natuureducatie
en Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) samen met bewoners om een
groene plek te creëren. Een gezonde buurt is een plek waar kinderen
creatief kunnen spelen, waar bewoners kunnen bewegen, elkaar
ontmoeten en tot rust komen. Een gezonde buurt draagt daarnaast bij aan
het vergroenen van wijken, omdat natuur een plek krijgt in een gebouwde
omgeving. Het initiatief gezonde buurten is een actie uit het Nationaal
Preventieakkoord en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
financiert het project. De rijksoverheid wil ook in de rest van Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

4

gezonde buurten realiseren, zodat iedereen de kansen krijgt om een
gezond leven te leiden en met prioriteit kinderen veilig en gezond naar
school kunnen fietsen en lopen. Naast het programma gezonde buurten
wordt ook via andere instrumenten ingezet op een gezondere leefomgeving. Bijvoorbeeld door middel van afspraken van gemeenten met
lokale partijen, en door onder de Omgevingswet gezondheid aan te
merken als een expliciet belang dat wordt meegenomen bij het maken
van omgevingsvisies en omgevingsplannen.
Moties over (zwerf)katten
Vorig jaar heeft uw Kamer moties van de leden Moorlag (PvdA) en De
Groot (D66) ingediend die vragen om het bevorderen van projecten om
schade en overlast door (zwerf)katten te verminderen en om in overleg te
treden met medeoverheden over de vraag hoe afschot van katten in de
regelgeving zo veel mogelijk voorkomen kan worden (Kamerstuk 28 286,
nrs. 1153 en 1154).
Om aan deze moties uitvoering te geven hebben de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en ik, in samenwerking met
betrokken dierenwelzijnsorganisaties, op 4 april jl. het landelijk zwerfkattencongres georganiseerd. Doel van dit symposium was om kennis en
ervaringen uit te wisselen over oplossingen om schade en overlast door
(zwerf)katten te beperken op een diervriendelijke manier. Het symposium
richtte zich op gemeente- en provincieambtenaren, terreinbeheerders en
andere belanghebbenden. Tijdens het symposium is onder andere
stilgestaan bij verantwoord huisdierbezit, de effecten van (zwerf)katten op
en de werking van Trap-Neuter-Return-Care (TNRC)-programma’s. In
werksessies is aan de hand van een aantal verhalen uit de praktijk
discussie gevoerd over een diervriendelijke aanpak van (zwerf)katten in
beschermde natuurgebieden, het belang van monitoring en inventarisatie
en de samenwerking tussen natuurorganisaties en gemeenten.
Het symposium bood een goede gelegenheid om de diervriendelijke
aanpak van de (zwerf)kattenproblematiek onder de aandacht te brengen
van provincies, gemeenten en terreinbeheerders en om ervaringen uit te
wisselen op het gebied van TNRC. Eén van de conclusies van het
symposium is dat het (zwerf)kattenprobleem vraagt om een geïntegreerde
aanpak is waarbij aandacht is voor de belangen van de mens, de kat en
het ecosysteem. Predatie door (zwerf)katten kan in het huidige systeem, in
combinatie met andere drukfactoren, een aanzienlijk effect hebben op
weidevogels. Het onderzoek dat in gang is gezet naar aanleiding van de
motie van het lid Van den Anker (CDA; Kamerstuk 35 616, nr. 5, invulling
aan gegeven via de brief met Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 21) zal dit
kwantificeren en de effectiviteit van ingrijpen in de aantallen toetsen. Het
ministerie blijft aandacht besteden aan verantwoord huisdierbezit en zal
als vervolg in gesprek gaan met een aantal organisaties om te bekijken of
beter inzicht kan worden verkregen in de omvang van het probleem en
welke aanvullende maatregelen mogelijk zijn om de predatie van
(zwerf)katten op weidevogels te verminderen. Ik beschouw beide moties
hiermee als afgedaan.
Motie-Bromet/Thijssen over het toevoegen van effecten van
natuurherstelmaatregelen als meetdoel aan het Netwerk Ecologische Monitoring
De motie van de leden Bromet en Thijssen (GroenLinks/PvdA; Kamerstuk
35 925 XIV, nr. 47) verzoekt de regering om bijvoorbeeld de Radboud
Universiteit te vragen op korte termijn een integrale aanpak voor het
monitoren van natuurherstelmaatregelen te ontwikkelen, middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

5

daarvoor te zoeken en de Kamer hierover te informeren voor de
Voorjaarsnota van 2022.
Het is een goed streven om te onderzoeken of het Netwerk Ecologische
Monitoring (NEM), naast de landelijke monitoring, kan worden benut voor
het monitoren van effecten van natuurherstelmaatregelen op gebieds- of
zelfs lokaal niveau, door de effecten van deze maatregelen als meetdoel
aan het NEM toe te voegen. De uitvoering van deze motie past daarom
naar mijn mening goed in het voorgenomen traject van de natuurdoelanalyses in de stikstofaanpak en in de uitwerking van het Programma Natuur,
waarin veel natuurherstelmaatregelen zullen worden uitgevoerd en
waarin ook geïnvesteerd wordt in monitoring. In het kader van het
Programma Natuur wordt momenteel gewerkt aan het opstellen van een
plan van aanpak voor de ontwikkeling en de uitvoering van een nieuw,
landelijk, gezamenlijk monitoring- en rapportagesysteem voor natuurmaatregelen. Het plan van aanpak richt zich daarbij op de natuurherstelmaatregelen zelf, op de omgevingscondities en op het uiteindelijke
doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR) op gebiedsniveau.
Voor de monitoring van het doelbereik komt het NEM in beeld, maar ook
de samenhang met de monitoring die provincies (laten) uitvoeren in het
kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) gesubsidieerde
natuurbeheer is hiervoor relevant. Beide (NEM en SNL-monitoring)
kunnen bijdragen aan de monitoring van de effecten van natuurherstelmaatregelen op gebiedsniveau.
Het NEM is goed toegerust om landelijke trends van de populaties en de
verspreiding van soorten planten en dieren te monitoren en daarmee het
landelijke doelbereik te bepalen. De meetprogramma’s en meetnetten van
het huidige NEM zijn echter onvoldoende toereikend voor het
VHR-doelbereik op gebiedsniveau. In het kader van het Uitvoeringsprogramma Natuur zal daarom voor de langere termijn een ontwikkeltraject
in gang worden gezet voor een verbeterde monitoring van het doelbereik
op gebiedsniveau. In dat traject zullen de verschillende meetprogramma’s
en meetnetten voor de afzonderlijke soortgroepen worden getoetst op
geschiktheid voor het monitoren van de gebiedsdoelen. Daarbij zal als
eerste stap van het ontwikkeltraject worden verkend wat nodig is om de
huidige meetnetten van het NEM en de monitoring in het kader van het
SNL, uit te breiden en geschikt te maken voor het effect en doelbereik van
de natuurherstelmaatregelen op gebiedsniveau. Onderdeel van deze
eerste stap is ook het in beeld brengen van de benodigde middelen en de
haalbaarheid van de uitvoering van de monitoring op gebiedsniveau. In
het ontwikkeltraject zal ik verkennen in hoeverre wetenschappelijke
instellingen zoals de Radboud Universiteit zullen worden betrokken.
Zoals gezegd is deze doorontwikkeling van de monitoring ook van belang
voor de natuurdoelanalyses in het kader van de stikstofaanpak. De
natuurdoelanalyses maken inzichtelijk of getroffen en geplande maatregelen leiden tot het realiseren van (de condities voor) instandhoudingsdoelen voor stikstofgevoelige habitattypen en soorten voor het betreffende Natura 2000-gebied, en of aanvullende maatregelen nodig zijn. De
natuurdoelanalyses maken daarbij gebruik van beschikbare informatie die
onder andere vanuit monitoring afkomstig is. Omdat de monitoring op
gebiedsniveau zoals beschreven nog een doorontwikkeling behoeft, zullen
de natuurdoelanalyses eerst nog met de nodige kennislacunes te maken
hebben waar, met het oog op het trekken van conclusies over gebieden,
op een verantwoorde manier mee om moet worden gegaan. Daarom is
het van belang dat de ecologische autoriteit de natuurdoelanalyses
wetenschappelijk gaat toetsen. Vooruitlopend op de natuurdoelanalyses
zal de quick scan een eerste, voorlopige indicatie geven. Met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

6

ontwikkeltraject voor verbeterde monitoring wordt mede uitvoering
gegeven aan de motie. Aan het eind van dit jaar zal ik uw Kamer nader
informeren over de stand van zaken met betrekking tot het ontwikkeltraject en de uitvoering van de motie.
Toezegging openbaar en gratis beschikbaar maken van de
Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF)
Tijdens het hoofdlijnendebat van 19 april jl. (Handelingen II 2021/22, nr. 74,
Tweeminutendebat LNV) heb ik de Tweede Kamer toegezegd in een brief
nader te expliciteren waarom de Nationale Databank Flora en Fauna
(NDFF) nog niet voor iedereen openbaar en gratis beschikbaar is.
Momenteel is het zo dat de natuurdata van de NDFF voor iedereen via het
Natuurloket1 tegen betaling beschikbaar zijn. Voor een beperkt aantal
natuurdata geldt echter dat die niet voor iedereen of slechts «vervaagd»
beschikbaar zijn. Dat is bijvoorbeeld het geval voor de vindplaatsen van
heel zeldzame en kwetsbare soorten, waarvoor zo veel mogelijk het risico
van misbruik van deze gegevens dient te worden vermeden. Weliswaar
loopt er momenteel een transitieproces om de natuurdata van de NDFF
gratis digitaal beschikbaar te stellen. Maar ook dan zullen gevoelige
natuurdata niet voor iedereen toegankelijk zijn.
De NDFF bestaat in zijn huidige vorm sinds 2005. Sindsdien zijn de
wensen van gebruikers en dataleveranciers van de NDFF veranderd en
toegenomen. Ook het aantal natuurdata in de NDFF is enorm toegenomen. De ICT van de NDFF is daardoor dringend aan vernieuwing toe.
Daarnaast is het denken over de financiering van de NDFF veranderd.
Aanvankelijk was het de bedoeling dat de kosten «door de markt»
opgebracht zouden worden. Dat bleek echter niet haalbaar waardoor een
overheidsbijdrage van circa 40–50% nodig bleek te zijn om de NDFF
operationeel te houden. Vanwege het opendatabeleid van de overheid is
het echter mijn voornemen om de natuurdata voor iedereen gratis digitaal
beschikbaar te maken, zonder tussenkomst van het Natuurloket. Ook dit
vergt een grondige aanpassing van de ICT van de NDFF. Bovendien brengt
het extra kosten voor de overheid met zich mee, omdat «gratis» in dit
geval inhoudt dat de kosten voor de overheid zijn. Vooruitlopend hierop
worden, naar aanleiding van de motie-Schalk (SGP, Eerste Kamer), sinds
2020 geen kosten meer in rekening gebracht voor stikstof gerelateerde
vergunningaanvragen door particulieren.
Het gratis beschikbaar maken van de natuurdata en de vernieuwing van
de ICT maken deel uit van een transitie van de NDFF naar een toekomstbestendig register van natuurdata, met voldoende kwaliteitswaarborgen,
optimale gebruiksmogelijkheden, duurzame financiering en een
vernieuwde governance. Voor de transitie van de NDFF als geheel is een
periode van 4 jaar uitgetrokken. De transitieperiode loopt van 2021 t/m
2024 en is nu in volle gang. Afhankelijk van de voortgang van dit proces
zal uiterlijk in 2024 worden omgeschakeld naar het openbaar en gratis
beschikbaar stellen van de natuurdata van de NDFF.
Motie-Van der Plas c.s. over monitoring van nieuwe soorten
De motie van het lid Van der Plas c.s. (BBB; Kamerstuk 35 788, nr. 156)
verzoekt de regering of monitoring van nieuwe soorten een bijdrage kan
leveren aan het inzicht in de stand van de natuur. Monitoring van nieuwe
soorten kan inderdaad een bijdrage leveren aan het inzicht in de stand van
1

https://www.ndff.nl/hetnatuurloket/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

7

de natuur. Nieuwe soorten worden in het algemeen door de betreffende
soortenorganisaties gesignaleerd en gevolgd via de bestaande meetprogramma’s. Als het nieuwe soorten zijn die hier uit zichzelf zijn gekomen of
die volgens de geldende richtlijnen in hun oorspronkelijke verspreidingsgebied geherintroduceerd zijn (en daarmee inheems zijn) en die vermeld
staan op de bijlagen van de Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR), zoals de
otter, de wolf en de zeearend, bestaat de verplichting om deze soorten te
monitoren en erover te rapporteren. De monitoring wordt dan uitgebreid
en geborgd door deze soorten toe te voegen aan de bestaande monitoringprogramma’s van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).
Zodoende blijft de monitoring actueel en wordt daar later gebruik van
gemaakt bij de rapportages over de stand van de natuur.
Nieuwe soorten kunnen ook betrekking hebben op niet inheemse soorten
(exoten) waarvoor geen monitor- of rapportageverplichting geldt in het
kader van de VHR. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de halsbandparkiet. In
het algemeen worden dergelijke nieuwe soorten wel gevolgd in de
bestaande monitorprogramma’s en via meldingen op Telmee.nl en
Waarneming.nl.
Nieuwe (inheemse) soorten kunnen een verrijking zijn van de natuur,
maar nieuwe soorten kunnen ook een bedreiging vormen voor de
inheemse natuur, zoals met een aantal invasieve exoten, bijvoorbeeld de
Amerikaanse rivierkreeft, het geval is. Deze invasieve soorten van de
Unielijst worden daarom ook gemonitord in het kader van het NEM.
Toezegging om met de provincie Gelderland in gesprek te gaan
over het initiatief GraanGeluk
Tijdens het commissiedebat Mestbeleid van 15 september 2021
(Kamerstuk 33 037, nr. 403) heeft het lid Grinwis (CU) de situatie van het
project GraanGeluk in Bennekom onder de aandacht van mijn ambtsvoorganger gebracht. In de brief over de voortgang van de motie van het lid
Boswijk (CDA) (Kamerstuk 35 830 XIV, nr. 17) over landbouwgrond in
natuurlijk beheer (nu landschapsgrond genoemd) heb ik de relatie gelegd
tussen deze motie en de casus Graangeluk (Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 21).
Ik ben in gesprek gegaan met de provincie Gelderland over de casus
GraanGeluk en het creëren van zachte overgangen tussen landbouw en
natuur. GraanGeluk wil akkers in de Veluwezoom herstellen door granen
op een natuurlijke, agro-ecologische wijze te telen en pacht daartoe
percelen van diverse grondeigenaren, onder anderen de provincie
Gelderland. Graangeluk is ook betrokken bij het Platform Natuurinclusieve
Landbouw waarin de provincie Gelderland met verschillende partners
samenwerkt om de transitie naar natuurinclusieve landbouw mogelijk te
maken. GraanGeluk heeft de mogelijkheid gekregen om gedurende één
jaar een perceel in Bennekom (10 ha) te pachten. Dat daarna natuur zou
worden gerealiseerd op dit perceel was bekend bij GraanGeluk.
De provincie Gelderland werkt aan de realisatie van verschillende
opgaven zoals de realisatie van het GNN (Gelders natuurnetwerk) zoals
afgesproken in het Natuurpact 2013 en de verandering naar natuurinclusieve kringlooplandbouw met een duurzaam verdienmodel. De provincie
Gelderland ziet daarbij steeds meer dat de harde grens tussen natuur en
landbouw kleiner gaat worden zodat we gaan naar een natuurinclusieve
landbouw buiten het GNN en een landbouwinclusieve natuur op
natuurlijke graslanden en natuurakkers. Ik wil bij de uitwerking van het
concept landschapsgrond, zoals geïntroduceerd in het coalitieakkoord, de
praktijkervaringen, zoals in Gelderland, benutten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

8

Toezegging over de bevordering van stilte en stiltegebieden
Mijn ambtsvoorganger heeft bij de behandeling van de LNV-begroting
2021, naar aanleiding van vragen van de SP-fractie, aan uw Kamer
toegezegd in gesprek te gaan met de provincies over de bevordering van
stilte en stiltegebieden, ook in het kader van de Omgevingswet, en hoe we
daarmee rekening zouden kunnen houden bij de ruimtelijke ordening. Ik
onderken het belang van stilte voor mens, dier en natuur. Geluidshinder
kan gezondheid van mensen en dieren en het woongenot schaden. Voor
de bescherming van de gezondheid van mensen is bestaande wetgeving
van kracht die gericht is op beheersing van het geluid aan de bron en op
het zo veel mogelijk tegengaan van gezondheidseffecten bij omwonenden
en verstoring van geluidgevoelige diersoorten. Het verankeren van regels
ten aanzien van stilte is primair een verantwoordelijkheid van provincies.
Het signaal van uw Kamer is dan ook overgebracht aan provincies. De
aanpak van provincies bestaat onder andere uit het uitvoeren van
saneringsprogramma’s voor hoogbelaste locaties en uit het aanwijzen van
stiltegebieden. Deze bescherming zal worden voortgezet onder de
Omgevingswet en is onder andere verankerd in artikel 7.11 van het Besluit
kwaliteit leefomgeving (Bkl), dat van kracht zal worden met de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Stilte kan onder andere van belang zijn
voor een Natura 2000-gebied, waarbij het bevoegd gezag (meestal de
provincie) instandhoudingsmaatregelen neemt en geluidshinder deel
uitmaakt van de effectenindicator die gebruikt wordt voor natuurtoetsen.
Ik verwijs u ten slotte naar de antwoorden van mijn ambtsvoorganger op
de schriftelijke vragen van de leden Vestering en Van Esch (beiden PvdD)
over duisternis en stilte (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 1251).
Uitbreiding van Unielijst invasieve uitheemse soorten
Op 19 mei jongstleden heeft het Europees Comité invasieve exoten
gestemd over uitbreiding van de Europese Unielijst voor zorgwekkende
invasieve uitheemse soorten (verder: Unielijst) die onder de Exotenverordening (EU Verordening nr. 1143/2014) valt.
In mijn brief van 28 februari 2022 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1382) heb ik
toegelicht wat mijn inzet is ten aanzien van de plant Celastrus orbiculatus
(boomwurger). Verder was ik geen voorstander van het plaatsen van een
aantal mariene soorten op de Unielijst, omdat deze vanwege het geringe
handelingsperspectief niet voldeden aan het criterium van artikel 4 lid 3
onderdeel e van de Exotenverordening2. Het is vrijwel niet mogelijk om
eenmaal gevestigde niet-inheemse mariene soorten kosteneffectief en
zonder aanzienlijke schade aan het ecosysteem te bestrijden. Preventie
van nieuwe introducties is dan ook het voornaamste doel. Via andere
(internationale) afspraken wordt al gewerkt aan preventieve maatregelen
tegen verspreiding van invasieve mariene soorten (IMO- richtlijn,
ballastwaterverdrag, beleidsregel schelpdierverplaatsingen). Tot slot blijft
focus op een selectieve Unielijst met meest prioritaire soorten belangrijk
voor Nederland.
Het voorstel van de Europese Commissie (EC) bevatte aanvankelijk 30
plant- en diersoorten, maar hier bleek geen meerderheid voor te zijn
onder de lidstaten. De EC heeft vervolgens een gewijzigd voorstel met
22 soorten in stemming gebracht en dat is aangenomen met een
meerderheid van stemmen. Naar verwachting wordt de uitbreiding op de
Unielijst in juli 2022 van kracht. De exacte datum van inwerkingtreding
wordt bekend zodra de Europese Commissie de wetstekst op hun website
2

Artikel 4 lid 3 onderdeel e) het is waarschijnlijk dat het opnemen van de soort in de Unielijst de
nadelige gevolgen ervan daadwerkelijk zal voorkomen, tot een minimum beperken of matigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

9

publiceert. Voor Nederlandse burgers en bedrijven zal informatie over de
Unielijst en de regels beschikbaar worden gesteld via de websites van
NVWA en RVO.NL.
Voor een aantal soorten is een overgangstermijn afgesproken. Voor deze
soorten treden de bepalingen van de Exotenverordening pas in werking
twee jaar respectievelijk vijf jaar nadat de uitbreiding van de Unielijst van
kracht wordt. Voor de soorten Pistia stratiotes, Fundulus heteroclitus en
Xenopus laevis is een termijn van twee jaar afgesproken. Voor de soort
Celastrus orbiculatus is een termijn van vijf jaar afgesproken. De
overgangstermijnen voor Pistia stratiotes en Celastrus orbiculatus zijn met
veel moeite voor elkaar gekregen. We moeten constateren dat er bij de EC
en onder andere lidstaten weinig begrip of draagvlak bestaat voor de
Nederlandse wens om rekening te houden met (mogelijke) financiële
impact op bedrijven. De invasieve eigenschappen van een soort en de
schadelijkheid en ecologische impact op natuur en eco-systemen zijn
doorslaggevend voor plaatsing op de Unielijst.
Incidentele bijvangst van beschermde soort, waaronder de
bruinvis
Op 30 november 2021 is het EU LIFE-voorstel CIBBRiNA (Coordinated
Development and Implementation of Best Practice in Bycatch Reduction in
the North Atlantic Region) ingediend. Dit project beoogt om incidentele
bijvangsten van bedreigde soorten zeezoogdieren, vogels, schildpadden,
haaien en roggen te verminderen. Een van de belangrijkste doelen is de
samenwerking met de visserijsector en tussen landen bij oplossingen
tegen bijvangst. Het project richt zich enerzijds op het nemen van zinvolle
mitigerende maatregelen en anderzijds op het verbeteren van de
monitoring. Het Ministerie van LNV is de initiator en coördinator van het
project, dat is ingediend met 58 partners uit 13 landen, waaronder IJsland,
Noorwegen en het Vereningd Koninkrijk. In het Stakeholder Advisory
Board zitten 20 organisaties, waaronder vijf visserijadviesraden. Het
totaalbudget is 24,4 miljoen euro, waarvan 18,3 miljoen aan subsidie
wordt gevraagd. Op korte termijn wordt de uitslag verwacht.
Op 9 februari 2022 is de Europese Commissie een inbreukprocedure
gestart tegen Nederland vanwege het niet nakomen van haar verplichtingen ten aanzien van Habitatrichtlijn betreffende de bescherming van de
bruinvis, specifiek op het gebied van bijvangst. De brief kwam als een
verrassing, met name vanwege de inspanningen die Nederland als
initiator van het CIBBRiNA-project de afgelopen twee jaar heeft gepleegd.
Nederland heeft deze brief op 8 april 2022 beantwoord. In het antwoord
lichten wij toe dat Nederland – binnen de kaders van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) – wel voldoet aan de verplichtingen op grond
van de Habitatrichtlijn ten aanzien van de bruinvis.
Tevens benadrukken we dat er verbeteringen mogelijk zijn en dat mede
daarom ook het EU LIFE-voorstel CIBBRiNA is ingediend.
De Minister voor Natuur en Stikstof,
Ch. van der Wal-Zeggelink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 576, nr. 271

10