Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 495

Financiële positie van publiek bekostigde
onderwijsinstellingen

Nr. 121

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN
MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2021
Met deze brief informeren we u over de financiële positie van het
onderwijs aan het einde van 2020, als geheel en per sector. Het gaat om
de financiële gegevens uit de jaarrekeningen van de onderwijsbesturen,
met een eerste duiding.1 De brief is bedoeld voor de behandeling van de
begroting OCW voor 2022.
In de brief van 22 januari 2021, Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 175, hebben we
uw Kamer geïnformeerd over het besluit van de Inspectie van het
Onderwijs (hierna: de inspectie) om geen afzonderlijke Financiële Staat
van het Onderwijs meer op te stellen vanaf 2021. Deze keuze van de
inspectie volgt uit het herziene onderzoekskader waarmee de inspectie
toezicht op de financiën en kwaliteit integreert. De inspectie neemt een
financiële analyse voor alle sectoren op in de Staat van het Onderwijs die
verschijnt in het voorjaar 2022 en die aan uw Kamer wordt voorgelegd.
Op dat moment reageren we op de analyse van de inspectie. Dat we nu
als OCW zelf uw Kamer informeren over de financiële positie van het
onderwijsveld, past bij onze visie op verantwoording. In dat kader stelt
OCW ook alle informatie over onder meer de inkomsten en uitgaven van
onderwijsbesturen als open data beschikbaar. Daarmee geven we meer
inzicht in de besteding van de publieke middelen door de scholen en
onderwijsinstellingen.
Onderwijs financieel gezond
Het onderwijs staat er financieel goed voor. De totale solvabiliteit en
liquiditeit namen iets af in 2020. Maar refererend aan de financiële

1

kst-33495-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

De cijfers uit de jaarrekeningen worden jaarlijks door DUO als open data gepubliceerd op de
DUO website: Financiële verantwoording (XBRL) – Databestanden – DUO Particulier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

1

signaalwaarden van de inspectie zijn de onderwijsbesturen over het
algemeen eind 2020 financieel gezond (zie de volgende tabel).
Ondanks dat de reserves2 enigszins zijn afgenomen, zijn ze bij veel
onderwijsbesturen nog hoog. We benadrukken dat het belangrijk is dat de
acties die we de afgelopen jaren in gang hebben gezet tegen de hoge
reserves effectief gaan worden. We blijven de reserves vanzelfsprekend
monitoren. Het is zaak dat de afbouw de komende jaren doorzet en dat
besturen zich daartoe actief inspannen. We verwijzen voor de reserves
ook naar onze recente brief van 24 september 2021, Kamerstuk 35 925 VIII,
nr. 11 waarin we reageerden op het onderzoek van de inspectie naar de
besturen met bovenmatige reserves.
(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen onderwijsveld1
Kengetal2

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

0,60
1,47
0,79

0,61
1,50
0,73

0,61
1,55
1,01

0,61
1,57
1,36

0,60
1,49
– 0,23

0,60
1,32
– 1,47

0,59
1,23
– 0,62

0,58
1,19
– 0,22

1

Bron: jaarrekeningen en continuïteitsparagraaf onderwijsbesturen 2020.
Signaleringswaarden voor continuïteitstoezicht van de inspectie: -solvabiliteit 2= 0,30 – liquiditeit funderend onderwijs = 0,75 en mbo en ho= 0,50
-rentabiliteit = 3 j < nul, of jaar T en jaar T-1 steeds <-5% of jaar T <10%.
2

Financiële resultaten negatief: meer geld uitgegeven
Het resultaat van alle onderwijsbesturen samen was in 2020 € 96 miljoen.
negatief. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door de convenantsmiddelen in het funderend onderwijs. Deze middelen zijn in 2019
ontvangen, maar konden pas in 2020 worden uitgegeven.
We constateren dat er een verschil van € 480 miljoen is tussen de
begroting en het werkelijke resultaat van het totale onderwijsveld. Gezien
de omvang van dit verschil blijft het verbeteren van het begrotingsproces
onverminderd aandachtspunt voor de besturen van de onderwijsinstellingen en scholen. Besturen kunnen daarbij bijvoorbeeld denken aan
nog meer aandacht voor nauwkeurige inschatting van baten en lasten,
tijdig betrekken van budgethouders bij het proces en betere analyses van
de verschillen tussen de begrotingen en realisaties. Om de voorspelbaarheid te verhogen is bijvoorbeeld ingezet op de vereenvoudiging van
de bekostiging po/vo.
Hieronder staan de begrote en gerealiseerde resultaten per sector 2020
(bedragen in € mln.).
Sector

Begroting

Realisatie

Verschil

po
vo
swv
mbo
hbo
wo

– 155
– 61
– 48
– 167
– 73
– 72

– 205
– 16
– 23
81
18
49

– 50
45
25
248
91
121

Totaal

– 576

– 96

480

2

Met reserves bedoelen we in deze brief het mogelijk bovenmatige publiek eigen vermogen van
besturen. Het is dat deel van het publiek eigen vermogen dat uitgaat boven wat een bestuur
redelijkerwijs nodig heeft aan bezittingen om financiële risico’s op te vangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

2

In tegenstelling tot de afgelopen jaren was het gerealiseerde resultaat van
het primaire onderwijs (po) en het voorgezet onderwijs (vo) op sectorniveau in 2020 negatief. Dat heeft met name met de convenantsmiddelen
(€ 150 miljoen voor zowel po als vo) te maken. Het geld werd eind 2019
ontvangen en is niet in 2019 uitgegeven, maar wel in 2020. Voor het po
geldt ook dat in 2019 de normale loonbijstelling is uitgekeerd, waaruit
voor het personeel in februari 2020 op basis van de nieuwe cao een
eenmalige uitkering (€ 170 miljoen) is verstrekt, die ook is uitgegeven.
Bij de samenwerkingsverbanden (swv) is voor het tweede jaar op rij
sprake van een negatief resultaat.
Bij het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), het hoger beroepsonderwijs
(hbo) en het wetenschappelijk onderwijs (wo) is sprake van een positief
resultaat. De positieve resultaten kunnen deels worden verklaard door
hogere baten en lagere overige lasten. Het resultaat van het wo werd ook
positief beïnvloed door een aantal eenmalige, incidentele baten bij een
aantal instellingen. We gaan ervan uit dat ze het geld alsnog besteden.
Indien gecorrigeerd wordt voor deze incidentele baten (waaronder
boekwinsten) en vooruit ontvangen baten (die in latere jaren worden
besteed), komt het resultaat in het wo nagenoeg uit op het begrote
negatieve resultaat.
In de komende jaren nemen reserves af
Door de negatieve resultaten daalden de reserves in 2020 met name bij
het funderend onderwijs. Het aantal onderwijsbesturen met een mogelijk
bovenmatige reserve daalde van 883 in 2019 naar 759 in 2020. Ook de
totale (mogelijk) bovenmatige reserve daalde van € 1,45 mld. naar
€ 1,14 mld. Deze daling is ook voor een groot deel het gevolg van de
convenantsmiddelen.
Uit de continuïteitsparagrafen komt naar voren dat de besturen van de
gehele sector voor de komende jaren een negatief resultaat begroten.
Onderwijsbesturen verwachten dat de omvang van het balanstotaal en
het totale eigen vermogen zal afnemen in de komende 3 jaar.
De coronacrisis brengt veel onvoorspelbaarheid met zich mee. Het is
daarom goed dat het onderwijsveld nu financieel gezond is en dat ook
blijft in de komende jaren. Tegelijkertijd zien we, ondanks de verwachte
afname van de solvabiliteit en de liquiditeit, dat reserves boven de
signaleringswaarden van de inspectie blijven. Daarom blijft het van
belang dat het onderwijsveld zich ook het komende jaar weer inzet om de
onnodig hoge reserves verder af te bouwen.
Voor het volledige financiële beeld per sector over 2020 verwijzen we naar
de bijlagen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

3

Bijlage 1

Financiële positie
1.1 Onderwijsveld geheel
Het onderwijsveld als geheel had een negatief resultaat van € 96 mln. in
2020. Dit negatieve resultaat werd geheel veroorzaakt door de negatieve
resultaten van de sectoren in het funderend onderwijs. De po- en
vo-besturen hebben meer geld uitgegeven dan ontvangen, grotendeels
het gevolg van de convenantsmiddelen die in 2019 zijn ontvangen en in
2020 zijn uitgegeven. Daardoor namen ook de reserves af. Het aantal
besturen met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van 883 in
2019 naar 759 in 2020. Ook het totale (mogelijk) bovenmatige eigen
vermogen daalde van € 1,45 mld. naar € 1,14 mld.
De solvabiliteit en liquiditeit namen iets af in 2020 in vergelijking met
2019. Maar, refererend aan de financiële signaalwaarden van de inspectie,
waren de onderwijsbesturen over het algemeen eind 2020 financieel
gezond. Per 1 augustus 2021 staan nog 19 onderwijsbesturen onder
verscherpt financieel toezicht van de inspectie.

(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen onderwijsveld

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,60
1,47
0,79

0,61
1,50
0,73

0,61
1,55
1,01

0,61
1,57
1,36

0,60
1,49
– 0,23

0,60
1,32
– 1,47

0,59
1,23
– 0,62

0,58
1,19
– 0,22

Baten
Het totaal aan baten van de onderwijsbesturen steeg in 2020 ten opzichte
van 2019 met € 566 mln., 1,47%. De besturen in het bekostigde onderwijs
ontvingen in 2020 in totaal € 32,7 mld. aan rijksbijdragen. Het meeste geld
ging naar het primair en voortgezet onderwijs. De baten van de onderwijsbesturen in 2020 bestonden voor 83,9% uit rijksbijdragen, voor 4,5%
college-, cursus-, les- en examengelden, voor 1,7% uit overige overheidsbijdragen, voor 5,8% uit «baten werk in opdracht van derden» en 4,1% zijn
overige baten.
De stijging van de totale baten is bijna volledig te danken aan de stijging
van de rijksbijdragen met € 864 mln. Deze stijging betreft loon- en
prijsbijstellingen, die we in de lumpsum hebben verwerkt, en die onder
meer samenhangen met cao- en prijsontwikkelingen. Daarnaast betaalde
het kabinet in 2020 € 299 mln. extra in verband met de coronacrisis.
Baten uit werk in opdracht van derden en de overige baten namen af in
2020, in vergelijking met die in 2019.
Lasten
De personeelslasten vormen zoals gebruikelijk het grootste deel van de
totale lasten: 78,5%. Het overige deel van de lasten zijn huisvestingslasten
(6,4%), afschrijvingen (4,1%) en overige lasten (11,0%).
Hogere personeelslasten: omvang van personeelsbestand toegenomen
In 2020 gaven de onderwijsbesturen € 1,53 mld. (5,3%) meer uit aan
personeelslasten, in vergelijking met 2019. Bij het primair- en wetenschappelijk onderwijs werd circa 7,5% meer uitgegeven aan personeelslasten in
vergelijking met 2019. Ook bij andere sectoren stegen de uitgaven aan
personeelslasten, maar relatief minder. De stijging van de uitgaven aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

4

personeelslasten kan deels te maken hebben met de kwaliteitsafspraken
en de besteding van de convenantsmiddelen po.
Bij alle sectoren nam ook de omvang van personeelsbestand toe in 2020,
in vergelijking met 2019 landelijk met ongeveer 2,7%.
1.2 Primair en voortgezet onderwijs
1.2.1 Primair onderwijs (po)
Het gerealiseerde resultaat in het po is € 205,3 mln. negatief. Dit is, in
tegenstelling tot de afgelopen jaren, aanzienlijk lager dan in 2019, toen er
een positief resultaat van € 189 mln. was.
Jaar

Begroting

Resultaat

Verschil

2017
2018
2019
2020

– € 68,6
– € 63,8
– € 72,6
– € 155

€ 106,4
€ 5,0
€ 189,2
– € 205,3

€ 175,0
€ 68,8
€ 262,1
– € 50,3

Een belangrijke oorzaak voor dit negatieve resultaat is de € 150 mln. die
scholen in 2019 kregen uit het convenant aanpak lerarentekort. Dit geld
kon niet meer in 2019 worden ingezet, waardoor het resultaat in 2019 juist
hoog uitviel. Dit geld is in 2020 uitgegeven, waardoor het resultaat dat
jaar lager uitviel. Ook is in 2019 de normale loonbijstelling uitgekeerd,
waaruit voor het personeel in februari 2020 op basis van de nieuwe cao
een eenmalige uitkering van € 170 miljoen is verstrekt.
Uit baten en lasten van de po-besturen valt op te maken dat het geld
vooral is ingezet voor personeelslasten. Die stegen met 7,5% ten opzichte
van 2019.
Het gerealiseerde resultaat is ook lager dan het begrote resultaat voor
2020. Dat betekent dat scholen voor het eerst een lager resultaat haalden
dan begroot. Ook dit is mogelijk een gevolg van de convenantsmiddelen.
Het negatieve resultaat is een voor de hand liggende oorzaak van de
daling van het eigen vermogen ten opzichte van 2019. Het eigen
vermogen is op sectorniveau weer op hetzelfde niveau als in 2016. Het
aantal besturen met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van
590 in 2019 naar 501 in 2020. Ook het totale mogelijk bovenmatig eigen
vermogen daalde van € 906 mln. naar € 677 mln. De sector verwacht ook
de komende jaren een negatief resultaat en een dalend eigen vermogen,
wat ook effect kan hebben op het aantal besturen met een (mogelijk)
bovenmatig eigen vermogen.
Per 1 augustus 2021 stonden 6 po-besturen onder verscherpt financieel
toezicht van de inspectie.
(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen po

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,74
2,70
0,75

0,74
2,80
1,05

0,73
2,69
0,05

0,74
2,77
1,67

0,71
2,42
– 1,76

0,72
2,33
– 1,25

0,72
2,30
– 0,60

0,72
2,29
– 0,30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

5

1.2.2 Voorgezet onderwijs (vo)
Ook in het vo is er sprake van een negatief resultaat. In 2020 was het
resultaat € 16,4 mln. negatief. Dit is lager dan in 2019, dat € 185,5 mln.
was. Ook in het vo geldt dat dit het gevolg is van de € 150 mln. die laat in
2019 is verstrekt aan scholen en pas in 2020 is uitgegeven.
Omdat het convenantsgeld in het vo niet alleen aan personeelskosten is
uitgegeven, stegen de personeelslasten minder dan in het po, conform de
cao.
Jaar

Begroting

Resultaat

Verschil

2017
2018
2019
2020

– € 32,7
€ 30,8
– € 32,5
– € 61,4

€ 63,9
€ 91,4
€ 185,5
– € 16,4

€ 96,6
€ 60,6
€ 218,1
€ 45,0

Het eigen vermogen is ook in het vo afgenomen ten opzichte van 2019
door het negatieve resultaat. Dit heeft als gevolg dat het aantal besturen
met een (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen is gedaald, van 145 in
2019 naar 120 in 2020. Ook het totale (mogelijk) bovenmatig eigen
vermogen is gedaald, van € 288 mln. naar € 236 mln. De sector verwacht
ook de komende jaren een negatief resultaat en een dalend eigen
vermogen.
Per 1 augustus 2021 stonden 12 vo-besturen onder verscherpt financieel
toezicht van de inspectie.
(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen vo

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,63
1,61
0,28

0,62
1,72
0,75

0,62
1,81
1,04

0,61
1,99
2,04

0,59
1,84
– 0,18

0,59
1,72
– 1,28

0,59
1,68
– 0,43

0,58
1,66
– 0,38

1.2.3 Samenwerkingsverbanden primair en voortgezet onderwijs (SWV po
en vo)
De samenwerkingsverbanden in het po en het vo boekten een negatief
resultaat. Bij de samenwerkingsverbanden in het po is het resultaat
negatief € 12,1 mln. en in het vo negatief € 10,4 mln. Voor het po geldt
dat er nu 2 jaar op rij sprake is van een negatief resultaat.
Jaar

Begroting

Resultaat

Verschil

2017
2018
2019
2020

€ 0,76
– € 18,9
– € 37,2
– € 48,1

€ 31,8
€ 19,5
– € 1,1
– € 22,5

€ 31,04
€ 38,4
€ 36,1
€ 25,6

Het aantal samenwerkingsverbanden met een mogelijk bovenmatig eigen
vermogen daalde van 136 in 2019 naar 129 in 2020. Ook het totale
mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van € 175 mln. naar
€ 160 mln.
Per 1 augustus 2021 stonden er geen samenwerkingsverbanden onder
verscherpt financieel toezicht van de inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

6

Ook in de komende jaren verwachten de samenwerkingsverbanden een
negatief resultaat. Wij zien hierin een signaal dat samenwerkingsverbanden werk maken van het afbouwen van de te hoge reserves.
(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen SWV po

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,76
4,02
–

0,74
3,86
1,29

0,73
3,61
0,75

0,74
3,74
– 0,37

0,70
3,25
– 1,33

0,68
3,06
– 3,08

0,60
2,44
– 2,53

0,56
2,17
– 1,22

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,77
4,27
–

0,79
4,61
1,69

0,79
4,61
0,98

0,78
4,46
0,16

0,75
3,91
– 0,76

0,73
3,58
– 2,32

0,66
2,82
– 2,14

0,60
2,37
– 1,25

(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen SWV vo

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

1.3 Middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
Mbo-instellingen zijn over het algemeen financieel gezond. Dit blijkt uit de
jaarcijfers over 2020. De solvabiliteit en liquiditeit van de sector bleven
nagenoeg gelijk. De rentabiliteit steeg door een groter financieel resultaat.
Het aantal mbo-instellingen met een (mogelijk) bovenmatig eigen
vermogen bleef in 2020 gelijk in vergelijking met 2019, met 6 instellingen.
Ook het totale (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen is gelijk gebleven,
€ 64 mln. Per 1 augustus 2021 stonden er geen mbo-instellingen onder
verscherpt financieel toezicht van de inspectie.
Jaar

Begroting

Resultaat

Verschil

2017
2018
2019
2020

– € 38,8
€ 2,0
– € 11,2
– € 167,2

€ 6,6
€ 94,6
€ 51,5
€ 81,3

€ 45,4
€ 92,6
€ 62,7
€ 248,5

De coronacrisis heeft een duidelijke impact op het mbo. Dit lijkt zich ook te
hebben uit vertaald in de financiële cijfers. De sector boekte heeft een
financieel resultaat van ongeveer € 81 mln. Het is belangrijk dat instellingen investeringen vinden om te zorgen dat dit geld alsnog ten goede
komt aan het onderwijs.
Zo is digitalisering een belangrijke opgave en dienen instellingen te
voldoen aan de doelen uit het klimaatakkoord. Tot slot krimpt het
studentenaantal. De komende jaren zet deze krimp door. Het is belangrijk
dat instellingen financiële middelen hebben om de gevolgen van krimp te
kunnen opvangen.
(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen mbo

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,59
1,31
1,59

0,59
1,24
0,13

0,61
1,33
1,76

0,62
1,33
0,94

0,62
1,39
1,47

0,61
1,19
– 1,06

0,61
1,04
– 0,56

0,62
1,06
0,79

Uit de continuïteitsparagrafen blijkt dat de instellingen de komende jaren
een negatief resultaat begroten. De coronacrisis brengt veel onvoorspelbaarheid met zich mee. Het is daarom goed dat de sector financieel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

7

weerbaar is. Het verkleinen van het verschil tussen begroting en werkelijk
resultaat blijft een continu punt van aandacht.
1.4 Hoger onderwijs
De universiteiten en hogescholen zijn op sectorniveau financieel gezond.
Een eerste analyse toont weliswaar aan dat 12 van de 18 universiteiten en
15 van de 34 hogescholen over 2020 een negatief resultaat boekten, maar
in de meeste gevallen lijkt dat niet te leiden tot een (acute) zorgen over de
financiële positie.
1.4.1 Hogescholen
De rentabiliteit van de hogescholen is met 0,38% laag, zoals elk jaar sinds
2016, met uitzondering van 2018. De solvabiliteit bleef nagenoeg stabiel.
De liquiditeit van de hogescholen steeg in 2020 licht, ten opzichte van
2019. Het aantal hogescholen met een mogelijk bovenmatig eigen
vermogen daalde van 3 in 2019 naar 2 in 2020. Ook het totale mogelijk
bovenmatig eigen vermogen is gedaald van € 8,8 mln. naar € 4,5 mln.
(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen hbo

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,49
1,03
– 2,23

0,51
1,07
– 0,26

0,52
1,19
2,54

0,53
1,09
0,05

0,53
1,12
0,39

0,52
0,96
– 1,44

0,50
0,87
– 0,24

0,49
0,84
– 0,20

Per 1 augustus 2021 stond er één hogeschool onder verscherpt financieel
toezicht van de inspectie.
Het financiële resultaat van de hogescholen wijkt ongeveer € 91 mln. af
van het begrote resultaat. Aan de batenzijde was sprake van onderschatting van de rijksbijdrage en de collegegelden, terwijl aan de
lastenzijde sprake was van een beperkte overschatting van de te realiseren personeelskosten.
De totale baten van de hogescholen stegen met ruim € 100 mln. (2,2%)
ten opzichte van 2019. De stijging is gevolg van een hogere rijksbijdrage
en hogere collegegeldbaten, door de stijging van de rijksbijdrage
vanwege de kwaliteitsafspraken en grotere aantallen studenten.
De invloed van de coronacrisis lijkt vooral zichtbaar door de lagere «baten
werk in opdracht voor derden» en de «overige baten» bij de instellingen.
Daartegenover staan ook lagere «overige lasten» dan in 2019. De totale
lasten stegen met € 90 mln. (2%). Tegenover lagere «overige lasten»
staan hogere personeelskosten (een stijging van € 141 mln.). In 2020
gaven de hogescholen 4,04% meer uit aan personeelslasten dan in 2019.
Het aantal fte in het primair proces in het hbo steeg in 2020 met 5.908 tot
23.643.5
Jaar

Begroting

Resultaat

Verschil

2017
2018
2019
2020

– € 95,4
– € 22,0
– € 51,2
– € 72,7

– € 11,0
€ 113,3
€ 2,5
€ 17,9

€ 84,4
€ 135,3
€ 53,7
€ 90,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

8

5

Bron: De Vereniging Hogescholen.

Het balanstotaal is met € 111 mln. (ca. 2,9%) gestegen. Dit wordt aan de
activazijde voornamelijk verklaard door een lichte toename van de
materiële vaste activa en een grotere toename van de liquide middelen.
De hbo-instellingen hebben ca. € 56 mln. minder geïnvesteerd in 2020
dan in 2019. Tegenover de stijging van de activa staat een toename van de
kortlopende schulden, de voorzieningen en een toename van het eigen
vermogen.
Hogescholen verwachten in de continuïteitsparagrafen een negatief
resultaat in 2021 en daaropvolgende jaren. De instellingen verwachten
daarnaast grote investeringen te zullen plegen, onder andere om de
afspraken uit het klimaatakkoord in de komende jaren te realiseren.
1.4.2 Wetenschappelijk onderwijs
Het financiële resultaat van de universiteiten wijkt in zijn totaliteit ruim€
121 mln. af van het begrote resultaat. Aan de batenzijde was sprake van
hogere dan begrote opbrengsten van de rijksbijdrage, de collegegelden
en de baten werk in opdracht van derden. Aan de lastenzijde sprake was
van lagere dan begrote opbrengsten van de te realiseren personeelskosten en en hogere dan begrote opbrengsten van de overige lasten.
Jaar

Begroting

Resultaat

Verschil

2017
2018
2019
2020

– € 68,7
– € 51,0
– € 58,2
– € 72,2

€ 74,1
€ 67,1
€ 121,3
€ 49,0

€ 142,9
€ 118,1
€ 179,5
€ 121,1

Het nettoresultaat bij universiteiten over 2020 werd opwaarts beïnvloed
door een aantal eenmalige, incidentele baten, zoals de verkoop van een
gebouw door een universiteit van ca. € 44 mln. en gewijzigde afschrijving
en waardering van ca. € 30 mln. Daarbij is ook ca. € 50 mln. subsidiegeld
ontvangen, dat als baten is gepresenteerd, maar waarvan de uitgaven in
de komende jaren plaatsvinden. Indien met genoemde incidentele baten
en vooruit ontvangen subsidies rekening wordt gehouden, komt het
resultaat op € 70,8 mln. negatief.
De solvabiliteit en liquiditeit van de universiteiten daalden in 2020 licht,
maar blijven in totaal boven de signaalwaarden van de inspectie. Het
aantal universiteiten met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen
daalde van 2 in 2019 naar 1 in 2020. Ook het totale mogelijk bovenmatig
eigen vermogen is gedaald, van € 2,5 mln. naar € 0,78 mln.
(Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen wo

Solvabiliteit II
Liquiditeit
Rentabiliteit %

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,55
1,02
2,01

0,55
1,01
1,06

0,55
1,03
0,92

0,54
1,02
1,57

0,53
0,97
0,62

0,54
0,75
– 2,01

0,52
0,65
– 0,64

0,51
0,59
– 0,39

Per 1 augustus 2021 stonden er geen universiteiten onder aangepast
financieel toezicht van de inspectie.
De totale baten van de universiteiten stegen met ruim € 186 mln., dat is
2,4% ten opzichte van 2019. Lagere «baten werk in opdracht voor derden»
en «overige baten» bij de instellingen worden gecompenseerd door een
hogere rijksbijdrage en hogere collegegeldbaten door de stijging van de
rijksbijdrage vanwege de kwaliteitsafspraken en grotere aantallen
studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

9

De totale lasten stegen met € 261 mln. Tegenover lagere «overige lasten»
staan hogere personeelskosten met € 389 mln. In 2020 gaven de
universiteiten 7,54% meer uit aan personeelslasten dan in 2019. Het aantal
fte bij universiteiten steeg in 2020 met 1.245 tot 33.514.6
Het balanstotaal steeg met € 258 mln. (ca. 3,3%). Dit wordt voornamelijk
aan de activazijde verklaard door een forse toename van de materiele
vaste activa en een kleinere toename van de liquide middelen. Tegenover
deze stijging van de activa staat een toename van de kortlopende
schulden met € 195 mln. en een toename van het eigen vermogen met ca.
€ 60 mln.
Ook universiteiten verwachten in de continuïteitsparagrafen een negatief
resultaat in 2021 en daaropvolgende jaren. De instellingen verwachten
daarnaast grote investeringen te zullen plegen, onder andere om de
afspraken uit het klimaatakkoord in de komende jaren te realiseren.

6

Bron: D Vereniging Samenwerkende Nederlandse Universiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

10

Bijlage 2

Bovenmatige reserves7 per sector
2.1. Inleiding en samenvatting
In 2020 heeft de inspectie een signaleringswaarde ontwikkeld voor het
detecteren van bovenmatige reserves. We stuurden uw Kamer daarover
het rapport «Het detecteren van mogelijk bovenmatig publiek eigen
vermogen» en onze reactie.8 Met onze brief over de financiële positie van
onderwijsbesturen in 2019 hebben we uw Kamer een opgave verstrekt
van de mogelijk bovenmatige reserve per sector.9
Afgelopen periode hebben we samen met de inspectie acties genomen
richting besturen met bovenmatige reserves, om onderwijsbesturen te
stimuleren om dat geld op een verantwoordelijke en doelmatige wijze te
besteden aan het onderwijs en niet meer geld onnodig op te potten. Zo
heeft de inspectie een onderzoek verricht onder de rijkste besturen. Alle
besturen boven de signaleringswaarde hebben van de inspectie hierover
medio november 2020 een brief ontvangen. Vanaf verslagjaar 2020 zijn
besturen met een eigen vermogen boven de signaleringswaarde verplicht
zich hierover in het jaarverslag te verantwoorden. In het reguliere toezicht
en in vervolgonderzoek blijft de inspectie aandacht besteden aan de
(afbouw van) reserves.
In de onderstaande tabel staan de resultaten van het toepassen van de
signaleringswaarde voor verslagjaar 2020. Voor de vergelijking zijn de
cijfers sinds 2016 opgenomen. Daarbij constateren we dat het aantal
besturen met mogelijk bovenmatig eigen vermogen (enigszins) daalde:
van 883 in 2019 naar 759 in 2020. Dat is een afname van ongeveer 14%.
Ook het (mogelijk) bovenmatige eigen vermogen is gedaald in 2020 in
vergelijking met dat in 2019: van € 1,45 mld. naar € 1,14 mld. (afname van
ongeveer 21%).
Wel benadrukken we dat de signaleringswaarde voor het eigen vermogen
geen norm is, maar een startpunt voor een gesprek van de inspectie met
het bestuur. Een bestuur kan immers goede redenen hebben om (tijdelijk)
eigen vermogen aan te houden boven de signaleringswaarde.

7

Wanneer we in deze brief spreken over reserves, bedoelen we het (mogelijk) bovenmatige
publiek eigen vermogen van besturen en instellingen. Het is dat deel van het publiek eigen
vermogen dat mogelijk uitgaat boven wat een bestuur redelijkerwijs nodig heeft aan om
bezittingen te financieren en (financiële) risico’s op te vangen. Het publiek eigen vermogen is
het eigen vermogen, minus wat aantoonbaar volledig is opgebouwd uit private middelen.
8
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 207.
9
Kamerstuk 33 495, nr. 118.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

11

Tabel 1: Mogelijk bovenmatig publiek eigen vermogen (PEV) per sector (in mln.). Deze cijfers hebben we al eerder aan de Kamer
gestuurd met de brief van 24 september 2021, Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 11
2017

2018

2019

2020

po

Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
Mogelijk bovenmatig PEV

619
€ 912

582
€ 851

590
€ 906

501
€ 677

vo

Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
Mogelijk bovenmatig PEV

129
€ 232

132
€ 244

145
€ 288

120
€ 236

swv

Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
Mogelijk bovenmatig PEV

129
€ 163

133
€ 179

137
€ 184

129
€ 160

mbo

Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
Mogelijk bovenmatig PEV

10
€ 53

7
€ 60

6
€ 64

6
€ 64

hbo

Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
Mogelijk bovenmatig PEV

5
€8

3
€ 10

3
€9

2
€5

wo

Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
Mogelijk bovenmatig PEV

2
€4

2
€3

2
€3

1
€1

Er zijn wel grote wijzigingen ten opzichte van 2019. Het is aannemelijk dat
de afname in het po, vo en swv samenhangt met het negatieve resultaat
2020 en mogelijk ook al aanpassing van de hoogte van de voorziening
groot onderhoud. En het is mogelijk dat het vanaf 2020 ingezette
reservebeleid van OCW zijn eerste vruchten afwerpt.
2 Signaleringsbeeld per sector
2.2.1 Primair en voortgezet onderwijs
Tabel 2: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het po
Jaar

Totaal aantal besturen

Aantal besturen met mogelijk
bovenmatig PEV

Percentage besturen met
mogelijk bovenmatig PEV

Mogelijk bovenmatig PEV
(in mln.)

2016
2017
2018
2019
2020

1.024
996
965
939
906

623
619
582
590
501

61%
62%
60%
63%
55%

€ 893
€ 912
€ 851
€ 906
€ 677

Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in
vergelijking met dat van 2019: van € 906 mln. naar € 677 mln. Dit speelt
bij 501 besturen.
Tabel 3: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het vo
Jaar

Totaal aantal besturen

Aantal besturen met mogelijk
bovenmatig PEV

Percentage besturen met
mogelijk bovenmatig PEV

Mogelijk bovenmatig PEV
(in mln.)

2016
2017
2018
2019
2020

287
286
284
282
277

126
129
132
145
120

44%
45%
46%
52%
43%

€ 223
€ 232
€ 244
€ 288
€ 236

Het (mogelijk) bovenmatig publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in
vergelijking met dat van 2019: van € 288 mln. naar € 236 mln. Dit speelt
bij 120 besturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

12

2.2.2 Samenwerkingsverbanden
Tabel 3: Samenwerkingsverbanden met mogelijk bovenmatig PEV
Jaar

Totaal aantal swv

Aantal besturen met mogelijk
bovenmatig PEV

Percentage besturen met
mogelijk bovenmatig PEV

Mogelijk bovenmatig PEV
(in mln.)

2016
2017
2018
2019
2020

152
152
152
152
151

131
129
133
137
129

86%
85%
88%
90%
85%

€ 165
€ 163
€ 179
€ 184
€ 160

Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in
vergelijking met dat van 2019: van € 184 mln. naar € 160 mln. Dit speelt
bij 129 besturen.
2.2.3 Middelbaar beroepsonderwijs
Tabel 4: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het mbo
Jaar

Totaal aantal besturen

Aantal besturen met
mogelijk bovenmatig
PEV

Totaal PEV in de sector
(in mln.)

Mogelijk bovenmatig
PEV (in mln.)

Percentage mogelijk
bovenmatig PEV t.o.v.
totaal EV

2016
2017
2018
2019
2020

63
62
60
61
60

9
10
7
6
6

€ 2.583
€ 2.583
€ 2.677
€ 2.772
€ 2.856

€ 68
€ 53
€ 60
€ 64
€ 63,4

2,6%
2,1%
2,2%
2,3%
1,8%

Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is in 2020 bijna gelijk
gebleven in vergelijking met dat van 2019. Dit speelt steeds bij
6 mbo-instellingen.
2.2.4 Hoger onderwijs
Tabel 5: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het hbo
Jaar

Totaal aantal besturen

Aantal besturen met
mogelijk bovenmatig
PEV

Totaal PEV in de sector
(in mln.)

Mogelijk bovenmatig
PEV (in mln.)

Percentage mogelijk
bovenmatig EV t.o.v.
totaal PEV

2016
2017
2018
2019
2020

36
36
35
34
34

6
5
3
3
2

€ 1.639
€ 1.623
€ 1.745
€ 1.653
€ 1.795

€ 13,4
€ 8,1
€ 10,2
€ 8,8
€ 4,5

0,8%
0,5%
0,6%
0,5%
0,25%

Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in
vergelijking met dat van 2019: van € 8,8 mln. naar € 4,5 mln. Dit speelt bij
2 hogescholen.
Tabel 6: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het wo
Jaar

Totaal aantal besturen

Aantal besturen met
mogelijk bovenmatig
PEV

Totaal PEV in de sector
(in mln.)

Mogelijk bovenmatig
PEV (in mln.)

Percentage mogelijk
bovenmatig PEV t.o.v.
totaal EV

2016
2017
2018
2019
2020

18
18
18
18
18

2
2
2
2
1

€ 3.609
€ 3.702
€ 3.761
€ 3.790
€ 3.850

€ 2,6
€ 3,6
€ 3,1
€ 2,5
€ 0,8

0,07%
0,10%
0,08%
0,07%
0,00%

Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in
vergelijking met dat in 2019: van € 2,5 mln. naar € 0,78 mln. Dit speelt bij
1 van de kleine levensbeschouwelijke universiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

13

Bijlage 3

balans en staat van baten en lasten onderwijsveld en per sector
(alle Bedragen x € 1.000)
3.1 Onderwijsveld geheel

Balans
Activa

2016

2017

2018

2019

2020

82.359
14.300.207
702.132
15.084.699
19.215
2.444.969
95.916
7.865.038
10.425.138
25.509.837

74.673
14.564.589
736.412
15.375.674
16.871
2.340.350
96.162
8.234.032
10.687.414
26.063.088

69.012
14.721.175
751.857
15.542.045
15.761
2.327.121
93.916
8.962.419
11.399.217
26.941.262

64.976
15.027.907
739.256
15.832.139
14.871
2.414.363
92.164
9.540.252
12.061.650
27.893.789

81.470
15.469.037
738.267
16.288.775
14.202
2.337.803
98.917
9.879.024
12.329.946
28.618.720

13.125.952
2.202.018
3.097.418
7.084.457
25.509.845

13.416.538
2.359.786
3.182.372
7.104.391
26.063.087

13.806.366
2.583.615
3.209.842
7.341.433
26.941.255

14.296.733
2.737.124
3.186.707
7.673.225
27.893.788

14.197.739
2.900.944
3.224.208
8.295.827
28.618.718

2016

2017

2018

2019

2020

Rijksbijdragen
Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
College-, cursus-, les- en examengelden
Baten werk in opdracht van derden
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Personeelslasten
Afschrijvingen
Huisvestingslasten
Overige Lasten
Verstrekte subsidies

28.507.852
576.255
1.535.361
2.194.968
1.728.557
34.542.992

29.156.641
588.889
1.611.146
2.265.711
1.698.236
35.320.623

30.539.390
638.265
1.640.601
2.326.052
1.767.532
36.911.840

31.934.561
614.123
1.640.158
2.425.927
1.831.139
38.445.908

32.714.437
671.934
1.737.417
2.277.133
1.611.439
39.012.360

25.893.296
1.504.308
2.316.602
4.479.088
0

26.728.884
1.521.188
2.295.467
4.395.959
27.096

27.869.094
1.563.432
2.394.259
4.555.092
36.143

29.030.937
1.602.850
2.438.038
4.711.507
27.087

30.563.081
1.613.962
2.494.838
4.302.462
36.339

Totaal lasten
Saldo baten en lasten
Gerealiseerde herwaardering
Financiële baten
Financiële lasten
Resultaat
Belastingen
Resultaat uit deelnemingen
Resultaat na belastingen
Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
Nettoresultaat
Buitengewone resultaat
Buitengewone baten
Buitengewone lasten
Totaal resultaat

34.193.293
349.699
969
52.608
130.061
273.215
2.817
3.143
273.542

34.968.594
352.030
1.485
32.835
114.888
271.462
2.768
4.981
273.676

36.418.020
493.820
810
16.016
119.710
390.936
1.925
6.675
395.686

37.810.420
635.488
695
29.138
116.305
549.016
2.649
3.767
550.134

39.010.682
1.678
693
16.152
114.531
– 96.008
– 1.836
5.395
– 88.777

15.421
258.120
0
591
138
258.573

14.546
–
–
–
–
259.130

15.620
–
–
–
–
380.066

17.984
–
–
–
–
532.150

3.633
–
–
–
–
– 92.411

Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Totaal van vaste activa
Voorraden
Vorderingen
Kortlopende effecten
Liquide middelen
Totaal van vlottende activa
Totaal van activa
Passiva
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden
Totaal van passiva

Staat van baten en lasten1
Baten

1

Geld dat via de samenwerkingsverbanden naar schoolbesturen is gegaan is zowel bij de baten als bij de lasten niet meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

14

3.2 Sector primair onderwijs
Balans po
Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Totaal van vaste activa
Voorraden
Vorderingen
Kortlopende effecten
Liquide middelen
Totaal van vlottende activa
Totaal van activa
Passiva
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden
Totaal van passiva

2016

2017

2018

2019

2020

175
1.464.444
251.716
1.716.335
64
759.499
26.438
2.448.881
3.234.882
4.951.217

180
1.514.123
242.113
1.756.417
80
761.172
28.505
2.566.426
3.356.183
5.112.600

448
1.583.330
235.043
1.818.821
59
812.350
31.069
2.582.880
3.426.358
5.245.179

432
1.688.439
210.211
1.899.082
92
851.270
34.015
2.752.503
3.637.880
5.536.962

357
1.762.543
200.042
1.962.943
55
864.171
36.486
2.682.924
3.583.635
5.546.578

3.017.055
631.585
102.781
1.199.796
4.951.217

3.122.119
678.257
112.740
1.199.484
5.112.599

3.124.225
727.429
120.931
1.272.589
5.245.174

3.313.464
781.244
127.459
1.314.794
5.536.962

3.091.230
846.658
127.337
1.481.351
5.546.576

2016

2017

2018

2019

2020

9.221.616
293.812
–
11.360
372.131
9.898.920

9.483.037
294.372
–
9.009
379.113
10.165.532

10.034.391
324.803
–
8.969
390.842
10.759.006

10.605.951
312.258
–
10.731
414.614
11.343.554

10.886.279
357.573
–
11.010
412.081
11.666.943

7.981.950
241.394
726.560
886.174
–
–
9.836.078
62.842
–
17.390
5.931
74.301
22
24
74.303

8.176.066
253.820
734.861
895.355
–
6.779
10.066.881
98.650
142
13.365
5.739
106.418
57
2
106.363

8.798.344
260.579
750.709
939.665
–
4.430
10.753.727
5.279
–
6.496
6.765
5.010
81
616
5.545

9.109.184
279.652
778.469
988.077
–
4.874
11.160.255
183.299
–
11.473
5.545
189.227
320
36
188.944

9.787.378
291.088
819.296
969.373
–
3.206
11.870.341
– 203.399
–
6.985
8.898
– 205.312
231
13
– 205.530

–
74.303
–
104
27
74.380

–
–
–
–
–
106.363

–
–
–
–
–
5.545

–
–
–
–
–
188.944

–
–
–
–
–
– 205.530

Staat van baten en lasten po
Baten
Rijksbijdragen
Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
College-, cursus-, les- en examengelden
Baten werk in opdracht van derden
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Personeelslasten
Afschrijvingen
Huisvestingslasten
Overige Lasten
Verstrekte subsidies
Doorbetalingen aan schoolbesturen
Totaal lasten
Saldo baten en lasten
Gerealiseerde herwaardering
Financiële baten
Financiële lasten
Resultaat
Belastingen
Resultaat uit deelnemingen
Resultaat na belastingen
Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
Nettoresultaat
Buitengewone resultaat
Buitengewone baten
Buitengewone lasten
Totaal resultaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

15

3.3 Sector voorgezet onderwijs
Balans vo
Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Totaal van vaste activa
Voorraden
Vorderingen
Kortlopende effecten
Liquide middelen
Totaal van vlottende activa
Totaal van activa
Passiva
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden
Totaal van passiva

2016

2017

2018

2019

2020

950
2.125.985
231.217
2.358.151
3.523
291.804
14.452
1.580.042
1.889.821
4.247.972

893
2.171.773
262.991
2.435.657
2.360
318.186
14.130
1.731.806
2.066.481
4.502.138

1.224
2.207.075
268.831
2.477.130
2.459
321.630
18.283
1.961.608
2.303.981
4.781.112

740
2.306.025
269.268
2.576.033
2.322
357.740
17.470
2.291.717
2.669.249
5.245.282

686
2.442.629
285.701
2.729.016
1.874
321.359
19.379
2.394.429
2.737.041
5.466.057

2.038.033
636.059
402.405
1.171.474
4.247.971

2.116.499
687.889
498.075
1.199.676
4.502.138

2.204.453
750.975
554.667
1.271.015
4.781.110

2.407.533
806.660
692.091
1.338.997
5.245.281

2.368.503
875.533
734.258
1.487.762
5.466.057

2016

2017

2018

2019

2020

7.747.973
130.975
7.991
4.252
401.332
8.292.523

7.964.964
133.823
8.855
4.543
392.425
8.504.610

8.182.064
150.127
8.778
4.343
424.983
8.770.296

8.507.295
137.577
9.812
3.191
435.825
9.093.701

8.511.751
140.928
9.600
772
338.086
9.001.137

6.539.838
280.595
520.569
923.969
–
–
8.264.972
27.551
– 130
11.355
15.637
23.139

6.720.260
276.528
507.216
923.739
–
6.920
8.434.662
69.948
–
7.194
13.545
63.597

15
23.155

– 21
63.576

6.857.388
298.387
546.309
961.160
–
5.938
8.669.182
101.114
–
6.106
15.789
91.431
131
–1
91.299

7.041.237
291.429
552.402
1.014.672
–
365
8.900.105
193.595
–
7.428
15.484
185.539
68
0
185.471

7.268.242
292.969
553.302
890.019
–
– 1.240
9.003.291
– 2.154
–
3.736
17.965
– 16.383
– 14
5
– 16.365

–
23.155
–
162
2
23.314

–
–
–
–
–
63.576

–
–
–
–
–
91.299

–
–
–
–
–
185.471

–
–
–
–
–
– 16.365

Staat van baten en lasten vo
Baten
Rijksbijdragen
Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
College-, cursus-, les- en examengelden
Baten werk in opdracht van derden
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Personeelslasten
Afschrijvingen
Huisvestingslasten
Overige Lasten
Verstrekte subsidies
Doorbetalingen aan schoolbesturen
Totaal lasten
Saldo baten en lasten
Gerealiseerde herwaardering
Financiële baten
Financiële lasten
Resultaat
Belastingen
Resultaat uit deelnemingen
Resultaat na belastingen
Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
Nettoresultaat
Buitengewone resultaat
Buitengewone baten
–
Totaal resultaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

16

3.4 Samenwerkingsverbanden totaal (PO + VO)
Balans swv
Activa

2016

2017

2018

2019

2020

Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Totaal van vaste activa
Voorraden
Vorderingen
Kortlopende effecten
Liquide middelen
Totaal van vlottende activa
Totaal van activa
Passiva
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden
Totaal van passiva

84
4.954
1.284
6.322

–
6.206
1.462
7.668

88
8.776
1.286
10.150

161
9.245
1.113
10.519

342
9.838
772
10.952

17.435

25.229

25.053

27.273

30.247

250.579
268.013
274.335

281.335
306.564
314.232

310.780
335.833
345.983

306.490
333.762
344.281

288.499
318.746
329.698

206.193
3.173
288
64.681
274.335

238.329
2.874
288
72.741
314.232

260.107
3.356
–
82.519
345.983

259.022
3.786
–
81.473
344.281

236.374
4.360
–
88.964
329.698

2016

2017

2018

2019

2020

292.864
17.515
–
2.735
25.681
338.795

2.029.661
16.963
–
1.932
28.240
2.076.795

2.137.115
16.684
–
1.695
31.554
2.187.049

2.168.786
17.361
–
1.475
32.593
2.220.215

2.240.440
16.319
–
1.307
31.112
2.289.178

160.303
1.199
6.685
122.287
–
–
290.474
48.321
–
463
27
48.757

168.972
1.333
6.621
79.621
–
1.788.662
2.045.208
31.587
–
215
23
31.779

179.562
1.729
7.118
81.069
–
1.898.166
2.167.644
19.404
–
111
49
19.466

182.805
1.896
7.825
88.226
–
1.940.562
2.221.314
– 1.099
–
56
42
– 1.085

193.562
2.084
8.173
95.423
–
2.012.180
2.311.421
– 22.243
–
4
309
– 22.548

48.757

31.779

19.466

– 1.085

– 22.548

–
48.757
–
–
–
48.757

–
–
–
–
–
31.779

–
–
–
–
–
19.466

–
–
–
–
–
– 1.085

–
–
–
–
–
– 22.548

Staat van baten en lasten swv
Baten
Rijksbijdragen
Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
College-, cursus-, les- en examengelden
Baten werk in opdracht van derden
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Personeelslasten
Afschrijvingen
Huisvestingslasten
Overige Lasten
Verstrekte subsidies
Doorbetalingen aan schoolbesturen
Totaal lasten
Saldo baten en lasten
Gerealiseerde herwaardering
Financiële baten
Financiële lasten
Resultaat
Belastingen
Resultaat uit deelnemingen
Resultaat na belastingen
Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
Nettoresultaat
Buitengewone resultaat
Buitengewone baten
Buitengewone lasten
Totaal resultaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

17

3.5 Sector middelbaar beroepsonderwijs
Balans mbo
Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Totaal van vaste activa
Voorraden
Vorderingen
Kortlopende effecten
Liquide middelen
Totaal van vlottende activa
Totaal van activa
Passiva
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden
Totaal van passiva

2016

2017

2018

2019

2020

12.838
3.619.432
61.008
3.693.277
3.787
189.407
13.445
1.015.941
1.222.580
4.915.857

12.277
3.675.322
62.224
3.749.822
3.608
181.603
12.924
1.004.693
1.202.828
4.952.650

10.878
3.655.228
65.724
3.731.829
3.658
179.773
10.354
1.119.974
1.313.759
5.045.589

10.408
3.641.356
78.594
3.730.358
3.776
195.811
11.451
1.095.174
1.306.212
5.036.570

9.749
3.665.174
68.506
3.743.428
2.998
167.417
5.396
1.257.450
1.433.261
5.176.689

2.616.415
282.186
1.082.379
934.887
4.915.867

2.615.433
314.067
1.056.725
966.425
4.952.649

2.712.105
345.316
1.003.556
984.612
5.045.589

2.772.477
361.080
919.239
983.774
5.036.570

2.856.028
363.650
927.807
1.029.203
5.176.689

2016

2017

2018

2019

2020

4.590.852
97.240
52.955
174.722
199.279
5.115.048

4.638.092
96.963
58.660
191.585
194.868
5.180.168

4.813.161
92.610
62.877
187.349
204.515
5.360.512

4.943.759
95.473
61.415
169.084
204.569
5.474.300

5.062.747
92.142
64.592
121.841
179.773
5.521.094

3.687.679
297.886
350.559
651.790
–
–
4.987.914
127.134
1.099
3.095
49.994
81.334
917
1.012
81.429

3.823.959
309.976
352.612
649.588
–
–
5.136.136
44.032
1.344
2.247
41.056
6.567
209
199
6.556

3.900.244
312.423
348.232
667.248
–
–
5.228.147
132.365
810
2.266
40.841
94.600
49
1.365
95.916

4.036.020
319.533
360.978
669.264
–
–
5.385.795
88.505
695
2.204
39.891
51.512
416
– 288
50.807

4.121.536
316.472
364.806
597.444

103
81.325
–
– 18
109
81.198

86
–
–
–
–
6.471

44
–
–
–
–
95.872

15
–
–
–
–
50.792

– 86
–
–
–
–
81.127

Staat van baten en lasten mbo
Baten
Rijksbijdragen
Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
College-, cursus-, les- en examengelden
Baten werk in opdracht van derden
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Personeelslasten
Afschrijvingen
Huisvestingslasten
Overige Lasten
Verstrekte subsidies
Doorbetalingen aan schoolbesturen
Totaal lasten
Saldo baten en lasten
Gerealiseerde herwaardering
Financiële baten
Financiële lasten
Resultaat
Belastingen
Resultaat uit deelnemingen
Resultaat na belastingen
Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
Nettoresultaat
Buitengewone resultaat
Buitengewone baten
Buitengewone lasten
Totaal resultaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

–
5.400.258
120.836
693
1.900
42.138
81.291
323
73
81.041

18

3.6 Sector hoger beroepsonderwijs
Balans hbo
Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Totaal van vaste activa
Voorraden
Vorderingen
Kortlopende effecten
Liquide middelen
Totaal van vlottende activa
Totaal van activa
Passiva
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden
Totaal van passiva

2016

2017

2018

2019

2020

10.634
2.500.956
21.235
2.532.825
1.086
315.037
2.191
886.245
1.204.558
3.737.383

10.089
2.500.909
23.807
2.534.805
1.525
151.718
961
964.920
1.119.123
3.653.928

7.661
2.537.133
38.185
2.582.980
1.513
153.334
151
1.127.588
1.282.585
3.865.565

6.868
2.612.405
30.727
2.650.000
1.410
177.619
393
1.045.377
1.224.799
3.874.799

6.314
2.625.178
32.668
2.664.160
1.286
173.689
3.473
1.143.166
1.321.614
3.985.774

1.639.265
201.999
731.803
1.164.318
3.737.383

1.622.610
243.450
741.051
1.046.817
3.653.928

1.744.611
271.502
768.548
1.080.905
3.865.565

1.753.918
302.946
698.709
1.119.227
3.874.799

1.795.629
323.482
687.836
1.178.825
3.985.773

2016

2017

2018

2019

2020

2.852.163
35.843
860.843
181.848
164.121
4.094.817

2.942.307
45.985
886.968
193.612
170.127
4.238.999

3.160.180
53.314
877.867
198.856
165.562
4.455.779

3.280.115
49.999
848.438
215.164
165.649
4.559.366

3.395.871
63.911
880.158
197.290
123.942
4.661.172

3.142.887
239.814
233.116
544.329
–
–
4.160.145
– 65.328
–
2.944
28.885
– 91.269
934
428
– 91.775

3.229.425
239.959
231.655
523.096
–
–
4.224.135
14.865
–
1.283
27.182
– 11.034
1.468
142
– 12.360

3.308.616
245.757
230.459
532.778
–
–
4.317.609
138.169
–
1.140
25.968
113.341
1.111
– 50
112.180

3.497.800
238.145
243.195
553.344
–
–
4.532.486
26.880
–
1.239
25.625
2.494
1.059
3.085
4.521

3.639.049
241.249
247.590
494.188
–
–
4.622.075
39.097
–
711
21.823
17.985
675
484
17.794

305
– 92.080
0
343
0
– 91.737

198
–
–
–
–
– 12.558

151
–
–
–
–
112.029

110
–
–
–
–
4.411

116
–
–
–
–
17.678

Staat van baten en lasten hbo
Baten
Rijksbijdragen
Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
College-, cursus-, les- en examengelden
Baten werk in opdracht van derden
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Personeelslasten
Afschrijvingen
Huisvestingslasten
Overige Lasten
Verstrekte subsidies
Doorbetalingen aan schoolbesturen
Totaal lasten
Saldo baten en lasten
Gerealiseerde herwaardering
Financiële baten
Financiële lasten
Resultaat
Belastingen
Resultaat uit deelnemingen
Resultaat na belastingen
Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
Nettoresultaat
Buitengewone resultaat
Buitengewone baten
Buitengewone lasten
Totaal resultaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

19

3.7 Sector wetenschappelijk onderwijs
Balans wo
Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Totaal van vaste activa
Voorraden
Vorderingen
Kortlopende effecten
Liquide middelen
Totaal van vlottende activa
Totaal van activa
Passiva
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden
Totaal van passiva

2016

2017

2018

2019

2020

57.678
4.584.437
135.673
4.777.788
10.755
871.788
39.390
1.683.351
2.605.284
7.383.072

51.234
4.696.255
143.815
4.891.304
9.298
902.443
39.642
1.684.852
2.636.235
7.527.539

48.713
4.729.633
142.788
4.921.134
8.072
834.981
34.058
1.859.590
2.736.700
7.657.834

46.368
4.770.437
149.343
4.966.148
7.271
804.651
28.835
2.048.990
2.889.747
7.855.895

64.022
4.963.676
150.579
5.178.277
7.990
780.919
34.183
2.112.557
2.935.649
8.113.926

3.608.992
447.016
777.762
2.549.302
7.383.072

3.701.548
433.249
773.494
2.619.248
7.527.539

3.760.865
485.036
762.141
2.649.793
7.657.834

3.790.318
481.408
749.209
2.834.959
7.855.895

3.849.974
487.261
746.970
3.029.720
8.113.926

Staat van baten en lasten wo
Baten

2016

Rijksbijdragen
Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
College-, cursus-, les- en examengelden
Baten werk in opdracht van derden
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Personeelslasten
Afschrijvingen
Huisvestingslasten
Overige Lasten
Verstrekte subsidies
Doorbetalingen aan schoolbesturen
Totaal lasten
Saldo baten en lasten
Gerealiseerde herwaardering
Financiële baten
Financiële lasten
Resultaat
Belastingen
Resultaat uit deelnemingen
Resultaat na belastingen
Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
Nettoresultaat
Buitengewone resultaat
Buitengewone baten
Buitengewone lasten
Totaal resultaat

2017

2018

2019

2020

3.802.384
870
613.572
1.820.051
566.012
6.802.889

3.900.941
783
656.663
1.865.030
533.463
6.956.880

4.121.013
727
691.078
1.924.839
550.075
7.287.733

4.374.455
1.455
720.493
2.026.282
577.888
7.700.572

4.631.494
1.061
783.068
1.944.913
526.445
7.886.981

4.380.639
443.420
479.114
1.350.538
–
–
6.653.711
149.178
–
17.361
29.586
136.952
943
1.665
137.674

4.610.203
439.572
462.502
1.324.560
27.096
–
6.863.933
92.947
–
8.531
27.343
74.135
1.034
4.660
77.761

4.824.940
444.557
511.434
1.373.171
36.143
–
7.190.244
97.488
–
– 102
30.299
67.087
553
4.745
71.280

5.163.891
472.195
495.169
1.397.924
27.087
–
7.556.265
144.307
–
6.738
29.716
121.328
786
934
121.476

5.553.314
470.100
501.672
1.256.015
36.339
–
7.817.440
69.541
–
2.816
23.398
48.959
– 3.051
4.821
56.831

15.013
122.661
–
–
–
122.661

14.262
–
–
–
–
63.499

15.425
–
–
–
–
55.855

17.859
–
–
–
–
103.617

3.603
–
–
–
–
53.228

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 495, nr. 121

20