Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 841

Regels inzake de gemeentelijke ondersteuning
op het gebied van zelfredzaamheid, participatie,
beschermd wonen en opvang (Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015)

Nr. 34

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 12 maart 2014
Inhoudsopgave

blz.

0.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.

1
18
61
98
165
180
198
207
211
220
231
243
248
252
254
256

Algemeen
Hoofdlijnen van beleid
De verantwoordelijkheid van de gemeente
Toegang tot de ondersteuning
Informele ondersteuning en zorg
Kwaliteit van maatschappelijke ondersteuning
Gegevensverwerking
Toezicht
Verminderde regeldruk
Overgangsrecht
Financiële aspecten
Transitie, transformatie en implementatie
Stelselverantwoordelijkheid
Ontvangen reactie en adviezen
Overige
Artikelsgewijs

Algemeen
De regering is de leden van de fracties erkentelijk voor de voortvarendheid waarmee de Kamer na indiening van het wetsvoorstel het
verslag heeft uitgebracht. Tijdige mondelinge agendering en vaststelling
van het wettelijk kader is immers van groot belang voor een goede
voorbereiding op de decentralisatie van belangrijke delen van de
langdurige zorg en de nieuwe regels inzake de gemeentelijke ondersteuning op het gebied van zelfredzaamheid, participatie, beschermd
wonen en opvang door cliënten, professionals, aanbieders van langdurige
zorg en ondersteuning, zorgverzekeraars en gemeenten.
De regering constateert dat het streven naar een inclusieve samenleving,
waarin mensen met een beperking zoveel mogelijk in staat worden
gesteld op gelijke voet in de samenleving te participeren, als belangrijk

kst-33841-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

1

uitgangspunt van het wetsvoorstel door een meerderheid van de leden
van de Tweede Kamer wordt onderschreven. De leden van de verschillende fracties benadrukken het belang van het bewerkstelligen van een
waardevolle toekomst voor ouderen en mensen met een lichamelijke,
verstandelijke, zintuiglijke of psychische beperking en de omslag die
daarvoor nodig is in de langdurige zorg en ondersteuning. Een
meerderheid van de leden van de Tweede Kamer spreekt zijn steun uit
voor de maatregelen uit het wetsvoorstel die erop gericht zijn zorg en
ondersteuning dichtbij mensen te organiseren, eenzaamheid tegen te
gaan, de financiële houdbaarheid te verbeteren en de betrokkenheid en
zorg voor elkaar te versterken.
De leden van de fracties hebben wel een groot aantal vragen bij de
uitwerking van het voorstel. In algemene zin hebben de leden van alle
fracties aandacht gevraagd voor een goede afbakening van het
wetsvoorstel in relatie tot de overige voorstellen voor de hervorming van
de langdurige zorg, zoals het voorstel voor de wijziging van het Besluit
zorgverzekering ter uitbreiding van de te verzekeren Zvw-prestaties met
wijkverpleging en zintuiglijke gehandicaptenzorg en het voorstel Wet
langdurige zorg (Wlz). Ook hebben de leden van alle fracties vragen
gesteld over de waarborgen voor integrale dienstverlening om samenhangende zorg en ondersteuning door zorgaanbieders, gemeenten en
zorgverzekeraars mogelijk te maken.
Samengevat, hebben de leden van de fracties vragen gesteld over de
volgende onderwerpen.
– De leden van de VVD-fractie vragen aandacht voor voldoende
beleidsvrijheid voor gemeenten om naar eigen inzicht, mogelijkheden
en gewoonten buurtgericht werken verder te ontwikkelen en het
voorzieningenaanbod in te richten op de specifieke omstandigheden
en ondersteuningsbehoeften van hun inwoners.
– De leden van de PvdA-fractie vragen aandacht voor de randvoorwaarden voor een succesvolle decentralisatie van langdurige zorg naar
gemeenten, het implementeren van De Kanteling en zekerheden om te
voorkomen dat mensen over het hoofd worden gezien door gemeenten en niet de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Ook stellen
de leden van de PvdA-fractie vragen over hoe ongewenste verschillen
tussen gemeenten worden voorkomen.
– De leden van de SP-fractie hebben vragen gesteld over de in hun ogen
veronderstelde enorme problemen die het voorstel met zich meebrengt. De leden van de SP-fractie hebben grote zorgen dat mensen
straks niet de juiste zorg krijgen, omdat gemeenten worden gedwongen te bezuinigen op de zorg.
– De leden van de PVV-fractie hebben met afschuw kennisgenomen van
het voorstel en zien in het voorstel de afbraak van de thuiszorg,
waarbij mensen tussen wal en schip dreigen te vallen.
– De leden van de CDA-fractie hebben veel vragen over de onduidelijkheden die het voorstel bij hen oproept. De leden hebben vragen
gesteld over de haalbaarheid voor gemeenten om de nieuwe verantwoordelijkheden en taken naar behoren uit te voeren, gelet op de
financiële besparingen en het resterende voorbereidingstijd. Ook over
de maatwerkvoorziening en de rechtsbescherming van mensen zijn
vragen gesteld door de leden van de CDA-fractie.
– De leden van de D66-fractie steunen de uitgangspunten van het
voorstel, maar zijn tegelijkertijd van mening dat ook nog veel
onduidelijk is. Over de positie van de cliënt, de waarborgen voor het
voeren van eigen regie, integrale dienstverlening, informele zorg en de
kwaliteit van ondersteuning zijn veel vragen gesteld door de leden van
de D66-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

2

–

–

–

–

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen aandacht voor de korte
voorbereidingstijd voor gemeenten en hebben vragen gesteld over de
randvoorwaarden die gelden voor een zorgvuldige invoering van het
voorstel met ingang van 1 januari 2015.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben veel vragen gesteld over
de zorgvuldigheid waarmee de Staatssecretaris van VWS de decentralisatie vormgeeft. Deze leden stellen dat met de bezuinigingen en
onduidelijkheden in het voorstel de inwerkingstredingsdatum van
1 januari 2015 te kort dag is om een zorgvuldige omslag te maken en
vragen van 2015 een overgangsjaar te maken.
De leden van de SGP-fractie steunen de visie achter het voorstel, maar
hebben nog veel vragen over de uitwerking. De leden van de SGPfractie hebben in het bijzonder verheldering gevraagd op de voor hen
belangrijke onderdelen borging van de keuzevrijheid en eigen regie en
de ondersteuning van mantelzorgers.
De leden van de 50PLUS-fractie hebben vragen gesteld over de
zorgvuldigheid van het proces en pleiten voor inwerkingtreding van
het voorstel met ingang van 1 januari 2016.

De regering hoopt met deze nota naar aanleiding van het verslag (hierna:
nota) opheldering te bieden over de vele vragen die bij de leden van de
fracties leven en waar mogelijk eventuele zorgen weg te nemen.
Tevens biedt de regering u een Nota van wijziging op het wetsvoorstel
aan.
Bij brief van 20 februari jongstleden1 heeft de Vaste Kamercommissie voor
VWS gevraagd de inhoud en strekking van de concept algemene
maatregelen van bestuur, voor zover beschikbaar, als onderdeel van deze
nota aan de Tweede Kamer te zenden, met het oog op de parlementaire
behandeling. Naar aanleiding van de vragen van de leden van de
verschillende fracties wordt in deze nota nader ingegaan op de beoogde
invulling van de delegatiebepalingen. Een voorlopig ontwerp van de
amvb zal voor het tijdstip van plenaire behandeling aan de Tweede Kamer
worden aangeboden.
Als bijlagen bij deze nota treft u aan2:
• Het afschrift van mijn brief aan de Algemene Rekenkamer in reactie op
het advies in het kader van artikel 96, eerste lid van de Comptabiliteitswet 2001;
• Een onderzoek, dat is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van
VWS, naar de effecten van eventuele verruiming van de parameters
om de eigen bijdrage van cliënten voor maatwerkvoorzieningen vast te
stellen;
• Een voortgangsrapportage, stand van zaken transitie AWBZ naar Wmo
bij gemeenten;
• Een digitale cliëntenraadpleging, als onderdeel van de AVIcliëntenmonitor.
Leeswijzer
De beantwoording sluit aan bij de systematiek en volgorde van de het
verslag en de memorie van toelichting.
Voorafgaand aan de hoofdstukken één tot en met veertien worden in dit
hoofdstuk de vragen beantwoord die door de leden van de verschillende
fracties zijn gesteld in het inleidende deel van het verslag. Hoewel deze
1
2

Tweede Kamer, brief 20 februari 2014, kenmerk 2014Z03297.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

3

onderwerpen in de latere hoofdstukken deels opnieuw aan bod komen,
wil de regering recht doen aan de inbreng van de leden van de verschillende fracties en deze inleidende vragen, die raken aan volle breedte van
de hervorming van de langdurige zorg en de decentralisatieopgave voor
gemeenten, voorafgaand beantwoorden.
Met deze wijze van beantwoorden wordt de Kamer volledig uitleg
geboden over de inhoud en de strekking van de verschillende onderdelen
van het wetsvoorstel. Dit is ook in het belang van de wetsgeschiedenis
van het voorstel.
Voor de leden van de ChristenUnie-fractie staat heldere, eerlijke, begrijpelijke en complete communicatie voorop. Voelt de regering zich hiervoor
verantwoordelijk? Op welke wijze worden alle betrokkenen over de
hervorming in de langdurige zorg voorgelicht?
De regering heeft in nauw overleg met de veldpartijen, waaronder de
cliëntorganisaties, een communicatieplan opgesteld voor de transitie van
de hervorming langdurige zorg. In het plan zijn verschillende voorstellen
opgenomen om mensen te informeren over alle veranderingen die op
stapel staan. Voor het informeren van cliënten is, naast de verantwoordelijkheid van het Rijk, de gemeenten en de zorgverzekeraars, een belangrijke rol weggelegd voor professionals en hulpverleners en de organisaties van cliënten. De professionals op de werkvloer staan immers het
dichtst bij de cliënt en hebben veelvuldig contact met hen. Cliënten
worden zoveel mogelijk individueel geïnformeerd over veranderingen die
hun aangaan.
Na aanvaarding van het voorliggend wetsvoorstel wordt de publiekscampagne om alle betrokkenen over de hervorming van de langdurige zorg
voor te lichten geïntensiveerd. Voor cliëntenorganisaties, gemeenten en
andere betrokkenen wordt een informatiepakket ontwikkeld in de vorm
van een toolkit. Deze toolkit kunnen partijen gebruiken om hun leden en
inwoners te informeren over de komende wijzigingen in de langdurige
zorg.
Ik zal u binnenkort nader informeren over de voorstellen voor de
communicatie voorafgaand en tijdens de transitie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering het met
hen eens is dat de randvoorwaarden voor het invoeren van deze wet
buitengewoon solide moeten zijn wil het lukken om de wet op 1 januari
2015 in te voeren. Ook geldt voor cliënten die afhankelijk zijn van
(toekomstige) ondersteuning van gemeenten, dat zij moeten weten wat er
op hen afkomt. Niet alleen de veranderingen in de mate van ondersteuning, maar ook ten aanzien van financiële veranderingen. De leden
van de ChristenUnie-fractie vragen op dit punt een reactie.
De regering is het met de leden van de fractie van de ChristenUnie eens
dat de randvoorwaarden voor het invoeren van deze wet solide moeten
zijn om de wet op 1 januari in te voeren. De regering doet er dan ook alles
aan om de randvoorwaarden tijdig te stellen en te communiceren naar
gemeenten, opdat zij die in hun voorbereidingen kunnen betrekken. Zo
hebben gemeenten in januari inzicht gekregen in de kaders die het
wetsvoorstel Wmo 2015 stelt en is het streven om dit wetsvoorstel, samen
met een algemene maatregel van bestuur, in juli in het Staatsblad te
publiceren. Gemeenten zijn in januari tevens voorzien van informatie over
het voorlopige budget voor 2015 per gemeente dat in de meicirculaire
2014 definitief wordt vastgesteld na toetsing door de Algemene Rekenkamer. In januari hebben gemeenten ook geactualiseerde beleidsinfor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

4

matie gekregen over het gebruik van AWBZ-zorg in hun gemeente. De
regering is het ook eens met de leden van de fractie van de ChristenUnie
dat cliënten tijdig moeten worden geïnformeerd over de ophanden zijnde
verandering. Door publicatie van het wetsvoorstel in het Staatsblad
ontstaat een wettelijke basis om cliëntgegevens over te dragen aan
gemeenten opdat zij actief en gericht met hun inwoners in gesprek
kunnen gaan.
De leden van de SP-fractie constateren dat de regering de bezuinigingen
op de langdurige zorg heeft gestoeld op drie pijlers. De leden van de
SP-fractie willen weten in hoeverre deze pijlers gebaseerd zijn op de
bezuinigingsagenda die deze regering wil doordrukken.
De regering heeft drie motieven om het stelsel van langdurige zorg te
herzien: het verbeteren van de kwaliteit van ondersteuning en zorg, het
vergroten van de betrokkenheid in de samenleving (meer voor elkaar
zorgen) en het financieel houdbaar maken van de langdurige zorg en
ondersteuning. De financiële houdbaarheid is één van de drie pijlers. De
drie pijlers zijn toegelicht in de brief Hervorming langdurige zorg; naar
een waardevolle toekomst 3. Hierin heeft de regering ook expliciet
aangegeven dat we ons bevinden in een situatie waar de gevolgen van de
financiële crisis moeten worden opgevangen en de uitgaven van de
langdurige zorg sterk zullen stijgen als de regering geen maatregelen
neemt. Om de langdurige zorg in de toekomst houdbaar te laten, is het
noodzakelijk nu te hervormen.
Volgens de leden van de SP-fractie gaf de regering eerder aan dat de
eerste pijler gericht is op een betere kwaliteit van de zorg, door meer
rekening te houden met wat mensen kunnen en willen, waarbij mensen
langer thuis kunnen wonen en, als dat niet meer gaat, kunnen wonen in
een instelling die rekening houdt met hun menselijke waardigheid. De
leden van de SP-fractie vragen zich af of gemeenten dit al niet deden. Ook
vragen zij de regering om nader in te gaan op de vraag in hoeverre er
sprake is van menselijke waardigheid, als veel mensen de toegang tot
zorg in een instelling wordt ontzegd. De leden van de fractie van de SP
vragen wat de regering verstaat onder waardig omgaan met mensen en
hoe de regering de menselijke waardigheid garandeert in relatie tot de
bezuinigingsagenda van gemeenten?
De belangrijkste doelstelling van de hervorming van de langdurige zorg
betreft het bewerkstelligen van een waardevolle toekomst voor ouderen
en mensen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke of psychische
beperking. Om dit doel te borgen moeten kwaliteit, houdbaarheid en meer
zorg voor elkaar hand in hand gaan. Mensen willen zo lang mogelijk thuis
wonen en niet eenzaam zijn. Het is voor onze samenleving daarom van
groot belang dat maatschappelijke verbanden bestaan, mensen investeren in onderlinge cohesie en een bijdrage willen leveren aan het welzijn
en welbevinden van anderen. Met de huidige Wet maatschappelijke
ondersteuning hebben gemeenten een start gemaakt met integraal en
samenhangende beleid gericht op het versterken van deze sociale
verbanden en het omzien naar elkaar. Ook het versterken van de ondersteuning van mantelzorgers behoort hiertoe. De regering doet met
voorliggend wetsvoorstel verdergaande voorstellen om te investeren in
het maatschappelijk welzijn en welbevinden van mensen. Onder waardig
omgaan met mensen versta ik in dit verband ondersteuning die wordt
geleverd met zoveel mogelijk ruimte voor eigen regie en met respect voor
de behoeften, gevoelens en wensen van de cliënt. Zeker ook vanuit het
oogpunt van waardig omgaan met mensen is in veel gevallen hulp door
3

Kamerstuk, 30 597, nr. 296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

5

een naaste, als beide partijen dat wenselijk en mogelijk achten, daarom
verre te verkiezen boven hulp door onbekende derden. De voorstellen in
het voorliggend wetsvoorstel zijn er dan ook gericht zorg en ondersteuning dichtbij mensen te organiseren, eenzaamheid tegen te gaan en
de betrokkenheid en zorg voor elkaar te versterken.
In relatie tot de kwaliteit van wonen en zorg is relevant dat de komende
jaren in toenemende mate zal worden geïnvesteerd in vernieuwende en
meer diverse vormen van wonen en zorg. Innovatieve woonvormen die
aansluiten bij de hedendaagse behoeften van mensen en eisen die zij
stellen aan het ouder worden. Mensen krijgen de verschillende vormen
van zorg en ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving
aangeboden. De regering investeert met het voorliggende wetsvoorstel en
de overige voorstellen voor de hervorming van de langdurige zorg in zorg
dichtbij, op maat toegesneden. Voorbeelden zijn een inclusieve samenleving, een sterke eerstelijnszorg en verruiming van de mogelijkheden
voor informele zorg. Mensen worden hiermee minder afhankelijk van zorg
in een instelling en kunnen, op een waardige manier, invulling geven aan
het ouder worden of volwaardig leven met een beperking. De eigen regie
en mogelijkheden van mensen wordt hiermee versterkt. Voor kwetsbare
mensen die vanwege hun beperkingen niet meer in een thuisomgeving
kunnen wonen, en die een beschermende en veilige omgeving nodig
hebben, blijft kwalitatief goede zorg beschikbaar via de Wet langdurige
zorg.
De leden van de fractie SP vragen of de regering van mening is dat het
menswaardig is dat ouderen noodgedwongen moeten verhuizen vanwege
het sluiten van verzorgingshuizen?
De regering hecht eraan om te benadrukken dat ouderen die nu in een
instelling wonen, het recht houden op verblijf in een instelling. Niemand
komt op straat te staan. Dat is van het begin af aan het uitgangspunt
geweest van mijn beleid (en dat van mijn voorganger).
De afgelopen decennia is het aantal ouderen toegenomen, maar kozen
steeds minder mensen voor een plek in een instelling. De trend is al
langer dat mensen in hun eigen omgeving willen blijven en daar de zorg
en ondersteuning ontvangen die zij nodig hebben. De regering pas het
beleid daarop aan: zorg dichtbij en zorg op maat.
Minder mensen in een instelling betekent minder instellingen. In het geval
een zorginstelling tot de conclusie komt dat locaties niet toekomstbestendig zijn en niet voldoen aan de wensen van huidige en toekomstige
bewoners, kan een instelling besluiten om tot sluiting over te gaan. Dat is
vervelend voor mensen voor wie de huidige locatie (nog) wel voldoet aan
hun wensen en die weliswaar het recht op een plek in een instelling
behouden, maar toch moeten verhuizen. Dat is niets minder dan pijnlijk,
maar niemand verliest z’n recht op een plek in een instelling.
Ik verwacht u op korte termijn te kunnen informeren over de afspraak die
ik maak met organisaties van cliënten en aanbieders over het voorkomen
van onnodige verhuizingen van ouderen in een instelling en de
zorgvuldige communicatie die partijen daarbij in acht nemen.
De leden van de fractie van de SP vragen of de regering de laatste
gegevens kan doen toekomen met betrekking tot het aantal 65-plussers en
aantal 80-plussers dat in 2000 in een verpleeg- of verzorgingsinstelling
verbleef en in 2013, in zowel absolute als procentuele cijfers? De leden
van de SP-fractie vragen hoe de regering deze gegevens beoordeelt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

6

In onderstaande tabel wordt het aantal 65-plussers en het aantal
80-plussers weergegeven dat in 2004, in 2009 en in 2012 verbleef in een
instelling voor verpleging of verzorging. De omvang van het verblijf als
aandeel in de bevolkingscategorie is in deze periode afgenomen. Deze
gegevens tonen voor het kabinet aan dat er al langer een trend zichtbaar
is dat mensen langer thuis willen en kunnen blijven wonen.
Personen met verblijf in een verpleeg- of verzorgingsinstelling naar leeftijd
Aantal, ultimo verslagjaar*

65 tot 80 jaar
80 jaar of ouder

Percentage van de leeftijdscategorie, ultimo verslagjaar*

2004

2009

2012

2004

2009

2012

36.325
119.160

34.380
121.180

27.440
116.440

2,1
20,7

1,8
18,6

1,3
16,3

Bron: CBS-Statline. * Het jaar 2004 en 2009 betreft het aantal personen dat verbleef in een instelling voor verpleging en verzorging. Het jaar 2012 betreft het aantal personen dat met een
indicatie zzp VV verbleef in een instelling. De informatie over het jaar 2013 is nog niet beschikbaar.

De leden van de fractie van de PvdA vragen op welke wijze ervoor
gezorgd zal worden dat ongewenste verschillen tussen gemeenten niet
zullen optreden.
De regering heeft in voorliggend wetsvoorstel een balans gevonden
tussen enerzijds de beleidsruimte die gemeenten nodig hebben om
ondersteuning vorm te geven op een manier die aansluit bij de persoonlijke situatie van de betrokkene. Anderzijds bevat het wetsvoorstel een
aantal waarborgen dat cliënten die daarop aangewezen zijn, passende
ondersteuning ontvangen. Deze waarborgen zijn onder meer de taakopdracht voor gemeenten; de plicht om de taakopdracht nader uit te werken
in een beleidsplan en een verordening; het proces van melding,
onderzoek, aanvraag en besluit; de maatwerkvoorziening en de kwaliteitsnormen voor maatschappelijke ondersteuning. De beleidsruimte zorgt
voor verschillen tussen gemeenten in de uitvoering van het wetsvoorstel;
de genoemde waarborgen zullen ongewenste verschillen tussen
gemeenten voorkomen.
De leden van de PvdA-fractie vragen een reactie op de opmerking van de
RVZ dat de verwachtingen over het tempo van de kanteling en de
mogelijkheid om vrijwilligers en mantelzorgers daadwerkelijk in te zetten
mogelijk niet realistisch zijn.
De rol van mantelzorgers en vrijwilligers wordt bij de ondersteuning van
mensen steeds belangrijker. Mensen willen graag zo lang mogelijk thuis
wonen, ondersteuning bij zelfredzaamheid en participatie door anderen
kan daarbij zeer behulpzaam zijn. De regering wil de positie van de
mantelzorgers daarom versterken, verlichten en verbinden. Versterken
omdat de positie van informele ondersteuning en zorg goed moet worden
verankerd in de voorstellen voor de hervorming van de langdurige zorg,
verlichten vanwege de grote waarde van het geven van hulp en ondersteuning door vrijwilligers en het verbinden, omdat de samenwerking
tussen mantelzorgers, vrijwilligers, professionele zorg en ondersteuning
en de mensen die het nodig hebben beter kan en moet. Ik heb u over de
voorstellen geïnformeerd in mijn beleidsbrieven4. In lijn met deze
voorstellen wordt in het voorliggende wetsvoorstel de positie van de
mantelzorger versterkt. In de toelichting op de vragen over informele zorg

4

Kamerstukken, 30 169 / 30 597, nr. 28 en nr. 29.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

7

en ondersteuning in hoofdstuk 4 ga nader op in op de positie van de
mantelzorger.
De regering realiseert zich dat het voorliggende wetsvoorstel veranderingen inhoudt die gevolgen (kunnen) hebben voor de inzet en daarmee
ook het niveau en de mate van ondersteuning van mantelzorgers. Dit stelt
hoge eisen aan de kwaliteit van beleid en uitvoering van gemeenten, ook
in de voorbereidingsfase. Naar verwachting zullen de werkafspraken voor
de transitie van de hervorming langdurige zorg in maart aan de Tweede
Kamer kunnen worden aangeboden. Het TransitieBureau Wmo, een
samenwerkingsverband tussen VWS en VNG, steunt gemeenten,
aanbieders, cliëntorganisaties en organisaties voor mantelzorgers en
vrijwilligers die in aanloop naar de feitelijke transitie al enige tijd bezig zijn
met voorbereidende activiteiten. Hiermee wordt ervoor gezorgd dat
gemeenten in staat zijn om de Wmo vanaf 1 januari 2015 goed uit te
voeren.
Hierbij dient niet te worden vergeten dat de huidige Wmo reeds van
gemeenten verwacht dat beleid ter ondersteuning van mantelzorgers en
vrijwilligers – wel nog als onderdeel van de bredere maatschappelijke
ondersteuning – wordt ontwikkeld en dat er tal van gemeenten zijn die
zeer ervaren zijn het bieden van ondersteuning aan mantelzorgers en
vrijwilligers.
De leden van de fractie van de SP zijn van mening dat, gegeven de
beleidsruimte die gemeenten krijgen, de verschillen tussen gemeenten
zullen toenemen. Deze leden vragen of de regering dit risico onderkent,
waar voor de regering de grens ligt en welke verschillen de regering nog
acceptabel vindt. Ook vragen deze leden waarom de regering ervoor kiest
de zorg te versnipperen en vragen dit nader toe te lichten. In dit verband
wijzen deze leden ook op het advies van de Raad voor de Rechtspraak.
Een belangrijk doel van de hervorming van de langdurige zorg betreft het
verbeteren van de kwaliteit van ondersteuning, zodat deze aansluit bij de
veranderende eisen en omstandigheden. Voor het kunnen realiseren van
dit doel hebben gemeenten beleidsruimte nodig om de ondersteuning
van cliënten te kunnen toespitsen op omstandigheden van de individuele
cliënt, om wiens welbevinden het in de eerste plaats draait. Verder
hebben gemeenten de beleidsruimte ook nodig om de maatschappelijke
ondersteuning te kunnen toesnijden op de lokale omstandigheden. De
mate waarin het bijvoorbeeld mogelijk en wenselijk is een stelsel van
algemene voorzieningen te creëren, kan afhankelijk zijn van bijvoorbeeld
de omvang van een gemeente zowel wat betreft inwoners als wat betreft
oppervlakte. Het is aan de gemeente hieraan invulling te geven.
Als gevolg van de beleidsruimte hebben gemeenten de mogelijkheid en
de opdracht om cliënten maatwerk te bieden. Cliënten die in verschillende
omstandigheden verkeren, kunnen ook verschillend worden behandeld.
Dat is geen ongelijke behandeling, maar het leveren van passende
ondersteuning.
In aanvulling op het voorgaande benadrukt de regering dat het
wetsvoorstel een wettelijk kader creëert waarbinnen de gemeenten de
opdracht hebben zorg te dragen voor maatschappelijke ondersteuning. Dit
wettelijk kader geeft ingezetenen die maatschappelijke ondersteuning
behoeven, een gelijke rechtspositie. Indien een cliënt het niet eens is met
een beslissing van het college, staat daar bezwaar en beroep tegen open.
Dit voorkomt verschillen in de uitvoering van de Wmo 2015 die niet
acceptabel zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

8

De leden van de fractie SP vragen welke lessen de regering heeft geleerd
van de huidige Wet maatschappelijke ondersteuning. Heeft de regering
onvoldoende geleerd over de problemen met aanbestedingen, bezuinigingen, loondump en andere capriolen van gemeenten?
De ervaringen met de Wmo zijn voor de regering een belangrijke
motivatie voor het voorliggende wetsvoorstel. Het wetsvoorstel borduurt
voort op de principes van de programma’s De Kanteling en Welzijn
Nieuwe Stijl. De praktijkervaringen met de Wmo en de werkwijze van De
Kanteling en Welzijn Nieuwe stijl tonen een realistisch beeld dat met de
inzet van lichtere vormen van ondersteuning de eigen kracht en zelfredzaamheid van mensen kan worden versterkt. In het voorliggend
wetsvoorstel doet de regering voorstellen om de komende jaren verdergaand te investeren in nieuwe vormen van maatschappelijke ondersteuning. De regering ziet hierbij als belangrijke aandachtsgebieden het
verbeteren van de mogelijkheden tot het combineren van informele hulp
en professionele ondersteuning en het demedicaliseren van de geboden
hulp en ondersteuning. Het is van belang de ondersteuning te richten op
de persoon en diens omgeving in plaats van uitsluitend op diens
aandoening, beperking of indicatie. Het welbevinden van mensen dient
centraal te staan.
De regering heeft het voorliggende wetsvoorstel uitgebreid geconsulteerd. De ervaringen van de verschillende partijen, zoals organisaties van
cliënten, aanbieders, gemeenten en zorgverzekeraars zijn hierbij
betrokken en hebben in het voorliggende wetsvoorstel een plaats
gekregen. Waar nodig zijn zorgen van partijen in het wetsvoorstel
omkleed met waarborgen voor de positie van de cliënt en de werknemer.
De leden van de SP-fractie hebben grote zorgen dat mensen straks niet de
juiste zorg krijgen, omdat gemeenten gedwongen worden te bezuinigen
op de zorg en vragen hoe de regering dat gaat voorkomen. Zij vragen hoe
de regering de vrees van de leden van de SP-fractie beoordeelt dat
gemeenten in zijn algemeenheid enkel kijken naar financiële overwegingen in plaats van het bieden van goede, kwalitatieve zorg. Zij vragen
wat er gebeurt als gemeenten geen geld meer hebben om kwalitatieve en
goede thuiszorg te bieden aan hun inwoners. Krijgen mensen dan geen
zorg meer? De leden van de SP-fractie willen weten in hoeverre er sprake
is van een betere kwaliteit van zorg als er een half miljard wordt bezuinigd
op de thuiszorg? Hoe kunnen gemeenten kwaliteit van zorg bieden, als zij
daar simpelweg het geld niet voor hebben? Wat gaat er gebeuren als de
uitvoeringskosten hoger uitpakken dan geraamd? Gaat de regering
gemeenten hiervoor compenseren? Hoe gaat de regering ervoor zorgen
dat gemeenten voldoende middelen ontvangen? Is dat te allen tijde
gewaarborgd?
De regering beoogt met dit wetsvoorstel waar mogelijk de eigen kracht
van mensen te versterken en een beroep te doen op hun sociaal netwerk.
Op die wijze kan de kwaliteit en de continuïteit van de ondersteuning voor
hen die daarop aangewezen zijn, nu en in de toekomst, worden gewaarborgd. De regering deelt de vrees van de leden van de SP-fractie niet dat
gemeenten alleen kijken naar financiële overwegingen, maar heeft er
vertrouwen in dat het college het algemeen belang van de ingezetenen
dient door wettelijke taken zo goed mogelijk uit te voeren, daarin
gecontroleerd door de gemeenteraad. Bovendien bevat dit wetsvoorstel
een aantal stevige waarborgen dat mensen die aangewezen zijn op
ondersteuning door de gemeente, ook een passend aanbod krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

9

Onvoldoende budget is geen reden voor gemeenten om hun wettelijke
taak, het bieden van maatschappelijke ondersteuning, niet of niet goed uit
te voeren. Indien gemeenten onvoldoende budget hebben om de
maatschappelijke ondersteuning uit te voeren, zijn zij in eerste instantie
zelf verantwoordelijk om tekorten te dekken binnen de eigen gemeentelijke begroting. Dit stimuleert gemeenten om de taken doelmatig uit te
voeren. Indien een gemeente kampt met een structureel tekort op de
begroting, kan een beroep worden gedaan op een aanvullende uitkering
op grond van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet. Ook na de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel ben ik aanspreekbaar op de
uitvoering door gemeenten. Met de VNG ben ik een bestuurlijk partnerschap overeengekomen op grond waarvan ik ook na inwerkingtreding van
het wetsvoorstel aanspreekbaar ben op de mogelijkheden en belemmeringen voor gemeenten om de doelstellingen te realiseren binnen de
wettelijke en financiële randvoorwaarden. Ik zal dan samen met
gemeenten zoeken naar een oplossing en eventuele wettelijke en
financiële belemmeringen op basis van de dan bekende feiten.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe de regering gaat voorkomen
dat gemeenten mensen met een kluitje in het riet sturen, omdat zij eerst
«op eigen kracht en binnen het netwerk» hun zorg moeten regelen. De
leden van de SP-fractie vragen de regering met voorbeelden duidelijk aan
te geven wanneer de plicht voor gemeenten om zorg te bieden nu wel
geldt, en wanneer niet? Verder vragen de leden van de SP-fractie de
regering aan te geven wat precies de maatwerkvoorziening is als het gaat
om zorg en welke zorg? Ook vragen zij of een college van burgemeester
en wethouders door onderliggend wetsvoorstel kan besluiten andere zorg
te bieden dan mensen zelf vragen en op welke gronden het college dit dan
doet. Tot slot vragen deze leden in hoeverre het college kan afwijken van
een advies van een professional en hoe de regering ervoor gaat zorgen
dat de gemeente niet op de stoel van de professional gaat zitten, maar dat
een professional samen met mensen die om zorg vragen kunnen
beslissen welke zorg nodig is.
Op grond van dit wetsvoorstel kan iedere ingezetene die maatschappelijke
ondersteuning behoeft, zich bij het college van B en W van zijn gemeente
melden. In vervolg op deze melding voert het college in samenspraak met
de cliënt een onderzoek uit. In dit onderzoek onderzoekt het college de
behoeften, persoonskenmerken en voorkeuren van de cliënt, zijn
mogelijkheden om op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, mantelzorg of
hulp van andere personen uit zijn sociale netwerk, door gebruik te maken
van algemene voorzieningen of door maatschappelijk nuttige activiteiten
te verrichten, een bijdrage te leveren aan zijn zelfredzaamheid en
participatie, dan wel te voorzien in zijn behoefte aan beschermd wonen of
opvang.
Op basis van de weergave van de uitkomsten van het onderzoek kan de
cliënt besluiten al dan niet een aanvraag voor een maatwerkvoorziening in
te dienen. Indien de cliënt inderdaad besluit een maatwerkvoorziening aan
te vragen, beslist het college daarop binnen twee weken.
Indien de cliënt naar het oordeel van het college niet op eigen kracht, met
gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit
zijn sociale netwerk dan wel met gebruikmaking van algemene voorzieningen in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, beslist het college tot
verstrekking van een maatwerkvoorziening. De maatwerkvoorziening
levert, rekening houdend met de uitkomsten van het in artikel 2.3.2
bedoelde onderzoek, een passende bijdrage aan het realiseren van een
situatie waarin de cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of
participatie en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kan blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

10

Uit het voorgaande is duidelijk dat aan een cliënt die maatschappelijke
ondersteuning behoeft waarin naar het oordeel van het college niet op
andere wijze kan worden voorzien dan door toekenning van een
maatwerkvoorziening, deze maatwerkvoorziening ook zal worden
toegekend. Waaruit die eventuele maatwerkvoorziening bestaat, kan niet
in algemene zin worden beantwoord, omdat dit afhankelijk is van de
concrete omstandigheden van de cliënt en onder meer zijn sociale
omgeving en waar die al dan niet toe bereid en in staat is. Er is sprake van
maatwerk.
De maatwerkvoorziening kan en zal in veel gevallen onderdeel zijn van
een «arrangement» dat daarnaast bestaat uit verschillende elementen,
zoals de inzet van eigen kracht, de hulp van een mantelzorger, het gebruik
van een algemene voorziening. Uiteraard kan een «arrangement» ook uit
andere onderdelen bestaan.
Omdat het onderzoek in vervolg op de melding van een behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning in samenspraak met de cliënt wordt
uitgevoerd en onderdeel van het onderzoek ook de behoeften en de
voorkeuren van de cliënt zijn, zal het in veel gevallen mogelijk zijn aan te
sluiten bij de wensen van de cliënt. Indien de uitkomst van het onderzoek
echter geen overeenstemming oplevert tussen de cliënt en (de vertegenwoordiger van) het college, is het niet uitgesloten dat het college een
andere beslissing neemt dan de cliënt wenselijk vindt. Dit kan er ook toe
leiden dat het college geen of andere ondersteuning aan de cliënt toekent
dan deze zelf beoogt. Uiteraard staat tegen de beslissing van het college
bezwaar en beroep open.
De beslissing over een aanvraag voor een maatwerkvoorziening is een
taak van het college. Vanzelfsprekend zal het college zich over de te
nemen beslissing laten adviseren, waarbij de informatie die het onderzoek
heeft opgeleverd, naar de regering aanneemt, in veruit de meeste
gevallen richtinggevend zal zijn. De organisatie van het onderzoek en de
advisering van het college over de te nemen beslissing is een verantwoordelijkheid van het college. Het college zal het oordeel van ter zake
betrokken professionals, zoals een specialist, de zorgaanbieder, de
huisarts en degene die namens het college het onderzoek heeft uitgevoerd, uiteraard betrekken bij de door het college te nemen beslissing.
Uiteraard kan het college afwijken van het advies dat het van deze
professionals ontvangt. De regering neemt echter aan dat dit tot de
uitzonderingen zal behoren. Ook in dit geval kan de cliënt in bezwaar en
beroep gaan.
De leden van de fractie van de SP vragen of de regering het met hen eens
is dat mensen pas aankloppen voor zorg omdat het meestal echt niet
anders kan. Indien de regering het niet eens is met deze leden vragen zij
hoeveel Nederlanders op dit moment thuiszorg ontvangen, terwijl zij dat
best op een andere manier hadden kunnen regelen. Hoe voorkomt de
regering, zo vragen deze leden, dat er een forse drempel ontstaat voordat
mensen zorg zullen aanvragen bij een gemeente.
Met dit wetsvoorstel beoogt de regering in de eerste plaats de kwaliteit
van de maatschappelijke ondersteuning aan te passen aan de veranderende eisen en omstandigheden. Mensen willen zo lang mogelijk thuis
blijven wonen, de regie op hun eigen leven behouden en niet eenzaam
zijn. De regering wil daarom de mogelijkheden tot het bieden van
passende ondersteuning aan mensen in de eigen leefomgeving door het
sociale netwerk of met behulp van gemeentelijke voorzieningen in de
nabijheid beter benutten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

11

In de tweede plaats beoogt de regering de betrokkenheid van mensen bij
elkaar te vergroten. De mogelijkheden van mensen of hun sociale
omgeving om zelf te voorzien in hulp en ondersteuning is te veel op de
achtergrond geraakt.
Ten slotte kan de decentralisatie van verantwoordelijkheden niet los
worden gezien van de financiële opgave waarvoor de regering zich
gesteld ziet. De huidige uitgavengroei van de langdurige zorg maakt
hervormen noodzakelijk. Te veel vormen van ondersteuning die mensen
ook zelf kunnen organiseren, worden uit de collectieve middelen betaald.
De regering kiest ervoor om te hervormen en daarmee de ondersteuning
en zorg voor kwetsbare mensen in de toekomst veilig te stellen.
Door de maatschappelijke ondersteuning op basis van dit wetsvoorstel op
een andere manier in te richten is het naar het oordeel van de regering
mogelijk dat de gemeenten de maatschappelijke ondersteuning uitvoeren
met een beperkter budget zonder te forse drempels op te werpen voor
cliënten die voor hun zelfredzaamheid, participatie, beschermd wonen of
opvang zijn aangewezen op maatschappelijke ondersteuning. Bijvoorbeeld, een aantal gemeenten heeft laten zien dat het resultaat een schoon
huis met een hogere tevredenheid bij de cliënt en lagere kosten te
realiseren is dan voorheen.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe de regering wil voorkomen
dat mensen terugvallen op zwaardere zorg als veel zorg wordt wegbezuinigd.
De regering beoogt met het voorliggend wetsvoorstel bij te dragen aan
een inclusieve samenleving5 en de zelfredzaamheid en participatie van
mensen te bevorderen. Maatschappelijke ondersteuning dient dicht bij
mensen te worden georganiseerd, zodat het voor mensen mogelijk wordt
zo lang mogelijk thuis te blijven wonen. Hoewel de hervorming van de
langdurige zorg om reden van de financiële houdbaarheid voor toekomstige generaties gepaard gaat met een financiële taakstelling, herkent de
regering niet de stelling van de leden van de SP-fractie dat de hervormingsvoorstellen tot gevolg hebben dat mensen eerder worden aangewezen op zwaardere vormen van zorg. Door de inzet van lichtere vormen
van ondersteuning en zorg van goede kwaliteit dicht bij de eigen
leefomgeving van mensen door middel van sterke eerstelijnszorg en een
goede samenwerking tussen de huisarts, wijkverpleegkundige en sociaal
werker, wordt juist voorkomen dat mensen aangewezen zijn op zwaardere
vormen van zorg of zorg in een instelling.
De leden van de fracties van de SP, het CDA, GL en 50PLUS vragen hoe de
Tweede Kamer kan controleren of gemeenten daadwerkelijk in staat zijn
om de zorg te dragen voor betrokkenen.
Het voorliggend wetsvoorstel leidt tot belangrijke wijzigingen in de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen het Rijk en de gemeenten. Het
gemeentebestuur wordt primair verantwoordelijk voor de zorg voor
maatschappelijke ondersteuning en de kwaliteit en continuïteit van de
voorzieningen. Het is primair aan de gemeenteraad om het college van B
en W te controleren bij de uitvoering van deze verantwoordelijkheid. Dit
betekent echter niet dat na inwerkingtreding van het voorliggend
5

De regering heeft het voornemen het VN Verdrag inzake de rechten van personen met een
handicap op korte termijn goed te keuren, onder de voorwaarde dat hieruit volgende verplichtingen geleidelijk ten uitvoer kunnen worden gebracht. Uitgangspunt van dit verdrag is een
samenleving die mensen met beperkingen zoveel mogelijk in staat stelt op gelijke voet te
participeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

12

wetsvoorstel er geen verantwoordelijkheid meer is voor de regering en de
Staten-Generaal. Van gemeenten wordt verwacht dat zij op een doeltreffende en doelmatige wijze maatwerk leveren aan de mensen die daarvoor
in aanmerking komen. De regering verwacht dat dit zal leiden tot goede
en minder goede voorbeelden van hoe op lokaal niveau maatschappelijke
ondersteuning wordt georganiseerd. Om te kunnen bezien wat wel en niet
werkt, is een landelijke evaluatie van belang, waarbij een periode in acht
genomen moet worden om tot zinvolle waarnemingen te komen.
Voorkomen moet worden dat de wet wordt aangepast naar aanleiding van
situaties, die maar voor een beperkt aantal gemeenten relevant zijn. De
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zal daarom binnen drie
jaar na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel de Staten-Generaal een
evaluatie toesturen. De regering sluit met deze evaluatie aan bij de
staande praktijk bij de huidige Wmo.
Met betrekking tot het brede sociaal domein geldt dat in de decentralisatiebrief is aangekondigd dat de regering met gemeenten afspraken zal
maken over monitoring van de bereikte resultaten en de gemeentelijke
uitgaven in het sociaal domein. Deze informatie over het functioneren van
het stelsel zal evenals de uitkomsten van een periodieke evaluatie van de
Wmo aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
Overigens zal ook de positionering van de te verzekeren prestatie
wijkverpleging na drie jaar worden geëvalueerd, zodat de leden van de
Tweede Kamer een volledig beeld krijgen van de resultaten en effecten
van het voorliggend wetsvoorstel en aanverwante voorstellen voor de
hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning.
Ter ondersteuning van de controlerende taak van de gemeenteraad wordt
jaarlijks een onderzoek uitgevoerd naar de mate van tevredenheid van de
cliënten over de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning. Dit
jaarlijkse onderzoek biedt gemeenteraden inzicht in de prestaties van de
eigen gemeente, ook in vergelijking met andere gemeenten.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bekend is met het
onderzoek van de Abvakabo FNV 6 waarin 50 gemeenten op een ranglijst
zijn gezet als het gaat om huishoudelijk verzorging en waaruit blijkt dat
een deel van de gemeenten er belabberd voorstaan als het gaat om
huishoudelijke verzorging? Acht de regering het wenselijk dat er grote
verdeeldheid heerst onder gemeenten op het gebied van gehanteerde
tarieven (soms ver onder de kostprijs), geen garanties voor fatsoenlijke
lonen voor thuiszorgmedewerkers bestaan, gegraai aan de top onbestraft
blijft en directeuren van thuiszorginstellingen met een dik betaald salaris
geen strobreed in de weg wordt gelegd, gemeenten geen overnamezekerheid voor het personeel hebben ingebouwd en dat in 38 gemeenten
zorgbehoevende mensen eerst op zoek moeten naar vrijwillige hulp
voordat zij professionele hulp krijgen aangeboden? Kan de regering een
uitgebreide reactie geven op dit indringende rapport?
Het onderzoek is bij de regering bekend. De Abvakabo FNV heeft op basis
van een eigen puntensysteem een top 50 samengesteld van gemeenten.
Gemeenten zoeken op diverse manieren naar mogelijkheden om de
maatschappelijke ondersteuning, waaronder de huishoudelijke
verzorging, betaalbaar te organiseren. Gelet op de opgave waar
gemeenten dit jaar voor staan, is het belangrijk dat gemeenten, binnen de
kaders van de wet, zoeken naar nieuwe manieren om de huishoudelijke
hulp betaalbaar te organiseren. Gemeenten zijn altijd gehouden
6

Onderzoek Abvakabo FNV – top 50 gemeenten en thuiszorg, februari 2014. http://
www.abvakabofnv.nl/over-ons/nieuws/nieuwsoverzicht/2014/02/600063/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

13

uitvoering te geven aan de Wmo, waaronder het bepalen van de
noodzakelijke voorzieningen, ter compensatie van de burger met
beperkingen in zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie
(waaronder het voeren van een huishouden). Op basis van deze wettelijke
verantwoordelijkheid dient de gemeente bij het vaststellen van de
omvang en frequentie van de huishoudelijke hulp, rekening te houden
met de persoonskenmerken en behoeften van de burger. De gemeente is
hierop aanspreekbaar, zo nodig ook in bezwaar en beroep.
Het onderzoek van de Abvakabo FNV geeft op grond van tien criteria een
waardering over de uitvoering van de huishoudelijke verzorging in de 50
grootste gemeenten. De tien criteria die zijn gehanteerd door de
Abvakabo FNV, zijn input- en procescriteria. Zo maakt cliënttevredenheid
geen onderdeel uit van de criteria die de Abvakabo heeft gehanteerd en is
ook niet gekeken hoe gemeenten de kwaliteit van hun ondersteuning
borgen. Ook heeft de Abvakabo FNV alleen bestekken als bron voor haar
onderzoek gebruikt. Deze documenten geven maar een gedeeltelijk beeld
van de manier waarop gemeenten de huishoudelijke verzorging georganiseerd hebben en welke kwaliteit daarbij wordt geboden. Daarnaast is in
het onderzoek aangegeven dat huishoudelijke hulpen slecht af zijn in
gemeenten die laag scoren, maar er is niet aannemelijk gemaakt dat de
gemeenten het onmogelijk maken voor aanbieders om voor hun
medewerkers een cao-loon uit te betalen. Hierbij geldt bovendien dat
arbeidsvoorwaarden een zaak zijn voor werkgevers- en werknemers. De
conclusie van de regering is dat op basis van dit rapport geen goed beeld
kan worden gevormd van de kwaliteit van de huishoudelijke verzorging in
de desbetreffende gemeenten.
De leden van de fractie van de SP vragen of de regering kan motiveren
waarom een bezuiniging van 40% op de huishoudelijke verzorging
gerechtvaardigd is? Waarom niet 75% zoals oorspronkelijk de bedoeling
was of 30% of 0%?
Het voorliggende wetsvoorstel biedt gemeenten nieuwe mogelijkheden
om passende ondersteuning te verlenen aan mensen. Daarnaast zijn ten
opzichte van de voornemens uit het regeerakkoord verschillende
wijzigingen in de financiële randvoorwaarden aangebracht, waarmee de
eerder voorgestelde bezuinigingen substantieel zijn bijgesteld. In de brief
van de Minister en de Staatssecretaris van VWS over de resultaten van
het zorgoverleg7 is aangegeven dat de maatregel om nieuwe cliënten in
de Wmo geen huishoudelijke hulp meer te verstrekken in 2014 geen
doorgang vindt. Dit heeft als belangrijk voordeel dat gemeenten de
mogelijkheid hebben om de doelen van de hervorming meer geleidelijk
tot uitvoering te brengen en dat tijd is gewonnen voor overleg over de
kwaliteit van de zogenoemde onderkant van de arbeidsmarkt in de zorg
respectievelijk over goed werkgeverschap. Daarnaast is de financiële
korting op de middelen voor de huishoudelijke verzorging structureel
verzacht met € 530 miljoen, daarmee is beoogd het werkgelegenheidsverlies substantieel te verzachten.
De leden van de SP-fractie vragen of het wegbezuinigen van de zorg in
huis niet juist tegenstrijdig is aan de doelstelling van de wet om meer
mensen langer en vitaler thuis te laten wonen? Is deze forse bezuiniging
op de thuiszorg niet juist contraproductief nu de regering ook de toegang
tot zorg in instellingen voor de zogenaamde zorgzwaartepakketten drie en
vier stopt? Op welke wijze moeten ouderen, chronisch zieken en mensen
met een beperking langer thuis blijven wonen als het belangrijkste

7

Kamerstuk 33 566, nr. 29.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

14

instrument hiertoe (thuiszorg) ook wordt wegbezuinigd? Worden de
gemeenten niet voor een onmogelijke taak gesteld?
De regering wil de langdurige zorg en ondersteuning anders organiseren
en doet voorstellen waarmee mensen die op de langdurige zorg en
ondersteuning zijn aangewezen, deze zoveel mogelijk thuis of in de buurt
krijgen aangeboden. Om de verantwoordelijkheden op grond van dit
wetsvoorstel waar te maken, krijgen de gemeenten de beschikking over
een budget dat thans wordt geraamd op circa € 8,8 miljard in 2015. Dat is
minder dan op dit moment in de Wmo en de AWBZ aan ondersteuning
wordt uitgegeven. De regering beoogt met dit wetsvoorstel waar mogelijk
de eigen kracht van mensen te versterken en een beroep te doen op het
sociaal netwerk van mensen. Gemeenten krijgen veel beleidsruimte om,
binnen de kaders van de wet, de benodigde ondersteuning naar eigen
inzicht te organiseren. Zij kunnen daarbij arrangementen organiseren die
zich uitstrekken over verschillende levensdomeinen en die aansluiten bij
de lokale situatie in de wijk. Dit en aanvullende maatregelen zoals het
aanbieden van meer, kwalitatief goede algemene voorzieningen geven de
regering het vertrouwen dat gemeenten de taken binnen het beschikbare
budget kunnen uitvoeren. Op deze wijze kan de kwaliteit van de ondersteuning voor hen die daarop aangewezen zijn, nu en in de toekomst,
gewaarborgd worden.
Gemeenten zijn momenteel volop bezig met de voorbereidingen op de
uitvoering van de wet en zijn in overleg met lokale betrokkenen om te
komen tot maatwerk en kwalitatief goede ondersteuning. De regering
heeft geen signalen dat gemeenten op dit punt voor een onmogelijke taak
gesteld worden.
De leden van de SP vragen waarom de regering ervoor kiest om de
rekening neer te leggen bij mensen die zorg nodig hebben en bij de
mensen die in de zorg werkzaam zijn? Kan de regering aangegeven
waarom zij niet ingrijpt in eigen vermogens, reclames, winsten, bureaucratie en verspilling van zorginstellingen.
De regering heeft als uitgangspunt dat zorginstellingen zelf verantwoordelijk zijn voor hun inkomsten en uitgaven. Eigen vermogen is nodig om
tegenvallers en fluctuaties in de inkomsten op te kunnen vangen;
ingrijpen in het eigen vermogen zou de zorginstelling verzwakken en zou
investeren in innovatie, apparatuur of vastgoed bemoeilijken. Instellingen
hebben er alle belang bij om bureaucratie en verspilling zelf tegen te
gaan. Ook van Rijkswege worden hierop verschillende initiatieven
ontplooid. Voorbeelden hiervan zijn de oprichting van het meldpunt
verspilling en de aanpak regelarme instellingen. Inkopers (verzekeraars en
gemeenten) hebben er belang bij dat instellingen niet teveel uitgeven aan
zaken die de zorg en ondersteuning niet ten goede komen. In het
voorkomende geval zullen zij de zorginstelling daarop aanspreken. Tegen
deze achtergrond ziet de regering geen reden om in te grijpen zoals de
leden van SP-fractie vragen.
De leden van de fractie van de SP vragen wat het beleid van de regering is
als het gaat om bestrijding van eenzaamheid onder mensen met een
beperking? Zijn gemeenten verplicht hiernaar te kijken?
Met de VNG en Coalitie Erbij – het samenwerkingsverband van (vrijwilligers)organisaties dat met het oog op eenzaamheidsbestrijding werd
geformeerd – heb ik geconcludeerd dat een extra impuls nodig is gericht
op het voorkomen, verlichten of wegnemen van eenzaamheid. Met een
gezamenlijk actieplan voor 2014 en 2015 willen we komen tot structurele
inbedding van beleid en werkwijzen binnen zorg en ondersteuning,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

15

waarmee de eigen kracht van eenzame mensen en van mensen met een
verhoogd risico op vereenzaming (zoals mensen met een beperking)
wordt ondersteund. Dat vereist (betere) samenwerking binnen een sterke
lokale infrastructuur van gemeente, vrijwilligersorganisaties, zorgverleners en instellingen. Van gemeenten wordt ook verwacht dat zij in het
gesprek met een cliënt aandacht besteden aan eenzaamheid door oog te
hebben voor de (onderliggende) hulpvraag en het netwerk van
betrokkene.
Over de uitwerking van het gezamenlijke actieplan zal ik u voor 1 april
2014 informeren.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de modelverordening van de VNG
aan de wet kan worden getoetst en wel zodanig dat getoetst wordt of de
verordeningen weergeven hoe de wet daadwerkelijk is bedoeld.
De VNG werkt aan het opstellen van een (nieuwe) modelverordening. Het
opstellen van de modelverordening is een door mij gewaardeerde service
die een handreiking biedt aan gemeenten bij het opstellen van hun eigen
verordeningen. In het kader van het zoveel mogelijk gezamenlijk
optrekken van alle partijen bij de totstandbrenging en implementatie van
de nieuwe wet bezien mijn ambtenaren op verzoek van de VNG de
opgestelde concepten kritisch en voorzien zij deze op onderdelen van
suggesties. Het is uiteraard de verantwoordelijkheid van de VNG te
bepalen wat zij met deze inbreng doet.
De door gemeenten, op basis van de modelverordening, vast te stellen
verordeningen moeten uiteraard in overeenstemming zijn met de wet. Dat
betekent dat zij de door de wet voorgeschreven regels moeten bevatten
en overigens niet in strijd mogen komen met inhoud en strekking ofwel de
bedoeling van de Wmo 2015. De regering hecht eraan dat gemeenteraden
bij het opstellen van de verordeningen de kaderstellende rol ten volle
benutten en de inwoners bij de totstandkoming van het lokale beleidskader actief betreken, ook de verantwoording over het gevoerde beleid
vraagt de aandacht van de gemeenteraden. Met het delegeren van
bevoegdheden aan het college dienen gemeenteraden dan ook terughoudend om te gaan naar het oordeel van de regering.
Ik zie het in het kader van een zorgvuldige invoering van deze grote
decentralisatie als een wezenlijke verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris van VWS om erop te letten dat de gemeenten tijdig de nodige
voorbereidingen treffen voor een goede invoering van de wet; dat
impliceert ook dat tijdig bij verordening de noodzakelijke regels worden
vastgesteld en dat die regels in overeenstemming zijn met hoe de wet
daadwerkelijk is bedoeld. Waar dat noodzakelijk is, zal ik de betrokken
gemeenten daarop aanspreken.
Ik heb als Staatssecretaris van VWS tot slot ook een verantwoordelijkheid
na de totstandkoming van de wet. Het in ons land bestaande stelsel van
interbestuurlijk toezicht, als neergelegd in de Wet revitalisering generiek
toezicht, voorziet in een evenwichtig instrumentarium dat het mogelijk
maakt op te treden tegen situaties waarin de gemeente de wettelijke
medebewindstaken niet naar behoren uitvoert en waarbij aan de hand van
de zogenaamde interventieladder met in zwaarte oplopende stappen kan
worden opgetreden. In het algemeen zal toepassing van deze middelen
leiden tot een situatie die met de bedoeling van de wet in overeenstemming is. In het uiterste geval kan een verordening wegens strijd met
het recht worden vernietigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

16

De leden van de fractie van de VVD vragen om een overzicht van alle
delegatiebepalingen in het wetsvoorstel. Tevens stellen zij de vraag
waarom van de delegatiebepalingen gebruik is gemaakt.
Het wetsvoorstel zoals dat is ingediend, kent de hierna opgesomde
delegatiebepalingen; voor deze delegatiebepalingen is gekozen omdat
sprake is van regels van administratieve aard, uitwerking van details van
het wetsvoorstel dan wel regels die meermaals gewijzigd moeten worden.
Een overzicht van deze delegatiebepalingen is hierna weergegeven.
Artikel

amvb/
ministeriële regeling

verplicht (V)
facultatief (F)

Inhoud

Artikel 1.1.2, vijfde
lid

amvb

V

Artikel 1.1.2, zesde
lid

amvb

F

Artikel 1.2.2, derde
lid

amvb

V

Artikel 1.2.2, vierde
lid

amvb

F

Artikel 2.1.4, vierde
lid

amvb

V

Artikel 2.5.1, vierde
lid

ministeriële regeling

V

Artikel 2.2.5, vijfde
lid

amvb

V, en op onderdelen F*

Artikel 2.3.8,
tweede lid

ministeriële regeling

F

Artikel 2.4.3, derde
lid

ministeriële regeling

F

Artikel 2.5.2,
tweede lid
Artikel 2.6.1,
tweede lid
Artikel 2.6.2,
tweede lid

ministeriële regeling

F

amvb

F

amvb

F

Artikel 2.6.5,
tweede lid

amvb

F

Artikel 2.6.6,
tweede lid

amvb

F

Artikel 3.1, derde
lid

amvb

F

Het betreft een verplichting tot het treffen van lagere regelgeving op
grond waarvan wordt vastgesteld welke registraties, en gedurende
welk tijdvak, in aanmerking worden genomen als gezamenlijke
huishouding.
Het betreft de bevoegdheid om regels te stellen ten aanzien van
hetgeen wordt verstaan onder het blijk geven zorg te dragen voor een
ander door middel van het leveren van een bijdrage in de kosten van
de huishouding dan wel anderszins.
Het betreft een verplichting tot het treffen van regels op basis
waarvan vreemdelingen, die normaal niet voor de Wmo in aanmerking komen, voor bepaalde voorzieningen wel in aanmerking kunnen
komen.
In de in artikel 1.2.2, derde lid, genoemde amvb kan worden bepaald
dat het college zorg draagt voor het verstrekken van bij die maatregel
aangewezen voorzieningen.
Het betreft een verplichting tot het treffen van regels over de
bijdragen in de kosten voor een maatwerkvoorziening, dan wel een
persoonsgebonden budget.
Het betreft de verplichting tot het treffen van nadere regelgeving
waarin is opgenomen hoe het onderzoek wordt ingericht dat het
college jaarlijks moet uitvoeren naar hoe de cliënten de kwaliteit van
de maatschappelijke ondersteuning ervaren.
Het betreft de bevoegdheid om nadere regels te stellen over de
werkwijze van een SHG bij de uitoefening van de taken en over de
deskundigheid waarover een SHG moet beschikken.
*Nb. deze amvb wordt bij nota van wijziging vervangen door een
amvb over het AMHK.
De verplichting van de cliënt om op verzoek of onverwijld uit eigen
beweging mededeling van alle feiten en omstandigheden te doen
waarvan hem redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij aanleiding
kunnen zijn tot heroverweging van een beslissing geldt niet ten
aanzien van feiten en omstandigheden die in door de Minister
aangewezen administraties zijn opgenomen.
In het kader van het mogelijke verhaalsrecht van de gemeente is het
mogelijk nadere regels te stellen over het schatten van de geldwaarde
van een maatwerkvoorziening.
Het betreft de bevoegdheid om regels te stellen omtrent het door het
college kosteloos verstrekken van informatie aan de Minister.
Het betreft de bevoegdheid gebieden aan te wijzen waarin colleges
voor nader aan te wijzen taken samenwerken.
Het betreft een bevoegdheid tot het treffen van regels waarin is
opgenomen hoe de SVB namens de colleges betalingen verricht ten
laste van persoonsgebonden budgetten.
Het betreft een bevoegdheid tot het treffen van regels over de wijze
waarop een college bij het verlenen van een opdracht voor het
leveren van een maatwerkvoorziening zorgt voor de continuïteit in de
hulpverlening tussen degene die een maatwerkvoorziening ontvangt
en de betrokken hulpverleners.
Het betreft de bevoegdheid om regels te treffen met als doel het
waarborgen van een goede verhouding tussen de prijs voor een
voorziening en de kwaliteitseisen die daaraan worden gesteld.
Het betreft de bevoegdheid om nadere eisen te stellen aan de
aanbieders van voorzieningen
Het wetsvoorstel bevat een basisnorm die directe werking heeft op
aanbieders en door gemeenten zal worden doorvertaald en ingekleurd in hun contracten met aanbieders. Uitgangspunt is daarbij dat
gemeenten i.o.m. vertegenwoordigers van cliënten lokaal kwaliteitsbeleid formuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

17

Artikel

amvb/
ministeriële regeling

verplicht (V)
facultatief (F)

Inhoud

Artikel 3.2, derde
lid

amvb

V

Artikel 4.2.7, eerste
lid

amvb

F

Artikel 4.2.7,
tweede lid

amvb

F

Artikel 4.3.1, vierde
lid

amvb

F

Artikel 4.4.1, derde
en vierde lid

amvb

F

Artikel 7.8, eerste
lid

amvb

V

Het betreft een verplichting tot het treffen van regels waarin is
opgenomen uit welke elementen de meldcode huiselijk geweld of
kindermishandeling in ieder geval bestaat.
Het betreft de bevoegdheid tot het treffen regels over de wijze waarop
persoonsgegevens worden verwerkt en volgens welke technische
standaarden verwerking van persoonsgegevens plaatsvindt.
Het betreft de bevoegdheid om op voordracht van de Minister van V
en J te regelen aan welke beveiligingseisen de verwerking van
persoonsgegevens op basis van hoofdstuk 4 van de Wmo 2015
voldoet.
Het betreft de bevoegdheid tot het treffen regels omtrent de gevallen
waarin het bekendmaken van de identiteit van de persoon die het
huiselijk geweld of het vermoeden daarvan heeft gemeld of van de
persoon van wie informatie in het kader van het onderzoek is
verkregen, achterwege kan blijven.
Het betreft de bevoegdheid om te bepalen dat het overleg van college
en aanbieders met zorgverzekeraars teneinde te komen tot afstemming van hun beleid in het belang van een integrale dienstverlening
aan cliënten en verzekerden ook plaatsvindt met andere organisaties
en instanties. Ook kan worden bepaald dat het college en aanbieders
aan deze organisaties en instanties ook kosteloos gegevens verstrekken die noodzakelijk zijn voor de afstemming van het eerder
genoemde beleid. Daarnaast kunnen regels worden gesteld omtrent
de inhoud van de hiervoor bedoelde gegevens en de standaardisering
van de wijze waarop de gegevens worden verstrekt.
Het betreft de verplichting tot het treffen van nadere regels om een
termijn na de inwerkingtreding van artikel 3.4, eerste lid van deze wet
vast te stellen waarbinnen de aanbieder voor beroepskrachten, die op
het tijdstip van inwerkingtreden van dat lid voor hem werkzaam zijn,
in het bezit moet zijn van een verklaring omtrent het gedrag die niet
eerder dan drie maanden voor het verstrijken van de vastgestelde
termijn is afgegeven.

1 Hoofdlijnen van beleid
De leden van de fractie van de VVD vragen of een aanspraak zoals
ondersteuning in de Wmo kan worden aangemerkt als een dienst van
algemeen economisch belang (DAEB).
Nee, ondersteuning in de Wmo wordt niet aangemerkt als DAEB. Bij een
dienst van algemeen economisch belang (DAEB) worden bepaalde
ondernemingen door de overheid belast met de uitvoering van een
economische activiteit waarin door de markt zonder overheidsingrijpen
onvoldoende of op onjuiste wijze zou worden voorzien («marktfalen»).
Van marktfalen is in dit geval geen sprake; er zijn immers voldoende
aanbieders die bereid zullen zijn deze diensten te leveren.
In beginsel zijn de mededingingsregels van toepassing op ondernemingen die met een DAEB zijn belast, tenzij deze regels de uitvoering van
de toevertrouwde taak verhinderen. DAEB’s hebben vaak juist een
mededingingsbeperkend effect, met name wanneer ze gekoppeld zijn aan
een uitsluitend recht (het recht om de activiteit met uitsluiting van andere
ondernemingen te verrichten). In dat laatste geval zou alleen de met de
DAEB belaste onderneming een voordeel op het terrein van de
mededinging kunnen hebben.
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat het wetsvoorstel niet
tot inkomenspolitiek mag leiden en dat de toegang tot ondersteuning via
de Wmo nooit op basis van inkomen of vermogen mag worden
geweigerd. De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de eigen
bijdrageregeling er uit gaat zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

18

De regering hecht grote waarde aan het uitgangspunt dat maatschappelijke ondersteuning beschikbaar is voor degenen die daarop zijn aangewezen, ongeacht de hoogte van het inkomen en/of het vermogen. Het is
van belang dat ook financieel daadkrachtige cliënten een beroep op
maatschappelijke ondersteuning kunnen doen als zij niet in staat zijn dit
zelf te organiseren. Gemeenten mogen wel eigen bijdragen vragen binnen
de kaders die bij of krachtens het wetsvoorstel worden gesteld en zullen
dit in hun verordening moeten opnemen. Bij algemene maatregel van
bestuur worden de grenzen voor eigen bijdragen voor maatwerkvoorzieningen door de regering nader bepaald. In hoofdstuk 3 van deze nota
wordt uitvoeriger op de eigen bijdragesystematiek ingegaan.
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe en waar een prikkel tot
ontzorgen in de Wmo is ingebouwd. Ook constateren zij dat een goede
uitvoering van de Wmo de vraag naar zorg op grond van de Wlz en de
Zvw zal doen dalen, waarmee de voordelen dus deels in andere systemen
neerslaan. Deze leden vragen zich af hoe prikkels worden ingebouwd om
een goede uitvoering van de Wmo te «belonen» en afwentelgedrag te
voorkomen. De leden van de fractie van de PvdA wijzen er op dat het
financiële voordeel van preventie door zorgverzekeraars en gemeenten
thans neerslaat in de AWBZ, doordat mensen minder intramurale zorg
nodig hebben. Zij vragen of het mogelijk is om – zoals de Raad voor de
Volksgezondheid en Zorg voorstelt – gemeenten en zorgverzekeraars via
bekostiging te belonen voor de beperking van de doorstroom naar de
langdurige intramurale zorg, dan wel of het mogelijk is dat vanuit de
langdurige intramurale zorg met gemeenten en zorgverzekeraars wordt
overlegd en meebetaald aan specialistische ondersteuning, zodat geen
indicatie voor intramurale zorg meer nodig is.
De regering onderschrijft het belang van een goede uitvoering van de
Wmo, zodat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen in hun
vertrouwde omgeving en een beroep op dure intramurale zorg waar
mogelijk wordt voorkomen of kan worden uitgesteld. Het is aan de
gemeenten en zorgverzekeraars om dit in een goede samenwerking
vanuit het perspectief van de cliënt mogelijk te maken en het beroep op
zware zorg zoveel mogelijk te voorkomen. Doordat gemeenten breed
verantwoordelijk worden voor de maatschappelijke ondersteuning van
mensen die thuis wonen, ontstaat er een sterke prikkel voor gemeenten
om te investeren in een stevig aanbod van algemene voorzieningen
waarmee de burger adequaat wordt ondersteund en eenzaamheid wordt
tegengegaan. Zo kunnen gemeenten het beroep op – vaak duurdere –
maatwerkvoorzieningen beperken. Deze prikkel tot ontzorgen wordt
versterkt doordat gemeenten worden gefinancierd via het gemeentefonds,
waarbij gemeenten zelf verantwoordelijk zijn voor eventuele tekorten die
zijn ontstaan omdat er onvoldoende is geïnvesteerd in het voorkomen van
duurdere ondersteuning. Ook de aanspraak wijkverpleging die in de Zvw
wordt geïntroduceerd, beoogd de versterking van de zelfredzaamheid van
de cliënt met als doel de instroom in de Wlz zo veel mogelijk te beperken.
De leden van de fracties van de VVD en de PvdA wijzen er terecht op dat
een goede uitvoering van de Wmo ook een lager beroep op de Wlz en de
Zvw tot gevolg kan hebben, waarvan de financiële voordelen niet bij
gemeenten, maar bij het Rijk of de zorgverzekeraars neerslaan. De
regering heeft vertrouwen dat gemeenten het belang van hun inwoners
centraal stellen bij het maken van keuzes en zich niet louter laten leiden
door financiële motieven. Zorgverzekeraars en gemeenten hebben wel de
mogelijkheid om samen projecten te starten die kunnen leiden tot minder
uitgaven bij zorg en ondersteuning, en daarbij afspraken te maken over de
verdeling van investeringen en eventuele opbrengsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

19

De leden van de fractie van de VVD vragen hoe wordt voorkomen dat de
wet opnieuw een recht op zorg in het leven roept.
Het wetsvoorstel stelt, zoals deze leden ook aangeven, de eigen verantwoordelijkheid van burgers voor hun leven voorop. In het wetsvoorstel is
de verantwoordelijkheid voor de gemeente om mensen met een
maatwerkvoorziening te ondersteunen nadrukkelijk geclausuleerd tot
situaties waarin zij niet op eigen kracht, met hulp vanuit hun sociale
netwerk of door gebruik te maken van algemene voorzieningen in hun
participatie en zelfredzaamheid kunnen voorzien. Dat laat echter onverlet
dat mensen die een beroep op de gemeente doen en van wie de
gemeente vaststelt dat zij op ondersteuning zijn aangewezen, aanspraak
kunnen maken op ondersteuning door de gemeente in een door de
gemeente te bepalen vorm. De verplichting om dat te doen is verwoord in
artikel 2.3.5 en vloeit mede voort uit het VN Verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap. De wetsvoorstellen die benodigd zijn voor de
ratificatie van dit verdrag zullen door de regering in de loop van 2014 ter
behandeling aan het parlement worden aangeboden. Dit geclausuleerde
recht op ondersteuning in een door de gemeente te bepalen vorm moet
echter worden onderscheiden van de aanspraak op zorg, zoals die onder
de AWBZ bestaat. In de AWBZ staat voorop dat iemand, bij wie het
verzekerde risico zich voordoet, zonder meer aanspraak heeft op een
concreet en vast omschreven pakket zorg, waarbij in beginsel geen
rekening wordt gehouden met de vraag wat hij zelf kan doen om de
problematiek te beperken, verminderen of weg te nemen of wat zijn
sociale netwerk daaraan kan bijdragen.
De leden van de fractie van de VVD vragen de regering de grote mate van
beleidsvrijheid voor gemeenten in de Wmo 2015 nader toe te lichten. Deze
leden vragen de regering daarbij ook een vergelijking maken met de
huidige beleidsvrijheid van gemeenten in de huidige Wmo. Tot slot
vragen deze leden of hierin veranderingen plaatsvinden, en indien dat het
geval is zo vragen deze leden wat de reden hiervoor is.
Met de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in
2007 is een begin gemaakt met het uitbreiden van de gemeentelijke
verantwoordelijkheid voor maatschappelijke ondersteuning en het
beperken van de aanspraken onder de AWBZ. De regering bouwt met dit
wetsvoorstel daarop voort. Voor de uitvoering van dit wetsvoorstel legt de
regering een belangrijke relatie met de decentralisaties op de beleidsterreinen jeugd, werk en inkomen en passend onderwijs. Gemeenten
krijgen met de verschillende decentralisaties, in combinatie met hun
huidige verantwoordelijkheden, een bredere en volledige verantwoordelijkheid voor het sociale domein. De regering vraagt van gemeenten om
de komende jaren actief aan de slag te gaan met het voeren van samenhangend beleid voor het sociale domein. De regering is van mening dat
voor een doeltreffende en doelmatige ondersteuning van mensen met
beperkingen in hun zelfredzaamheid en participatie, maatwerk – gericht
op de soms bredere ondersteuningsvraag van een cliënt – noodzakelijk is.
Dit wetsvoorstel voorziet daarom bewust in een grote mate van beleidsruimte voor gemeenten om dit maatwerk zoveel mogelijk gestalte te
geven in lokaal beleid en de uitvoering daarvan. Het bieden van
voldoende beleidsruimte is ook een van de uitgangspunten van de door
het Rijk en andere overheden geactualiseerde «Code interbestuurlijke
verhoudingen 20138».

8

Code interbestuurlijke verhoudingen, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
januari 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

20

Ook in de huidige Wmo beschikken de gemeenten over een aanzienlijke
beleidsruimte. In die zin is er een gradueel verschil tussen de bestaande
Wmo en het wetsvoorstel Wmo 2015. De wijzigingen die dit wetsvoorstel
bevat ten opzichte van de huidige Wmo vereisen naar het oordeel van de
regering dat de gemeenten ook op die beleidsterreinen over toereikende
beleidsruimte beschikken om hun wettelijke opdracht en de daarin
verwoorde ambities van de regering waar te kunnen maken.
De leden van de fractie van de VVD vragen het verschil tussen een
algemene voorziening en een maatwerkvoorziening goed te formuleren.
De leden van de SGP-fractie vragen waar een algemene voorziening
ophoudt en een maatwerkvoorziening begint.
In artikel 1.1.1 Wmo 2015 zijn de begrippen algemene voorziening en
maatwerkvoorziening gedefinieerd. Een algemene voorzienig is een
aanbod van diensten of activiteiten dat, zonder voorafgaand onderzoek
naar de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van de
gebruikers, toegankelijk is en dat is gericht op het versterken van
zelfredzaamheid en participatie, of op opvang. Een maatwerkvoorziening
is een op de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een
persoon afgestemd geheel van diensten, hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen:
1°.
ten behoeve van zelfredzaamheid, daaronder begrepen kortdurend
verblijf in een instelling ter ontlasting van de mantelzorger, het
daarvoor noodzakelijke vervoer, alsmede hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen;
2°.
ten behoeve van participatie, daaronder begrepen het daarvoor
noodzakelijke vervoer, alsmede hulpmiddelen en andere maatregelen,
3°.
ten behoeve van beschermd wonen en opvang.
Een belangrijk kenmerk van een maatwerkvoorziening is dat de maatwerkvoorziening er specifiek en op maat op gericht is om een individu te
ondersteunen bij zijn zelfredzaamheid of participatie of hem beschermd
wonen of opvang te bieden en dat voor het verkrijgen van een maatwerkvoorziening altijd een aanvraag vereist is waarop het college binnen twee
weken een beslissing moet nemen. Om voor een algemene voorziening in
aanmerking te komen is geen aanvraag en ook geen beslissing van het
college noodzakelijk. Dit is in feite ook het kenmerkende verschil waardoor
een algemene voorziening overgaat in een maatwerkvoorziening. Een
algemene voorziening is niet specifiek op een individu gericht en is in
beginsel vrij toegankelijk; een cliënt kan er zonder voorafgaand onderzoek
gebruik van maken. Een algemene voorziening kan echter in veel gevallen
wel een passende bijdrage aan de maatschappelijke ondersteuning van
mensen met een beperkte zelfredzaamheid of participatie leveren, of de
gewenste opvang bieden. Daar waar een cliënt zich meldt met een
ondersteuningsvraag is de gemeente wel gehouden om met de nodige, in
de wet beschreven, zorgvuldigheid in samenspraak te bezien hoe
betrokkene passend ondersteund kan worden. Algemene voorzieningen
kunnen naar de mening van de regering ook een belangrijke bijdrage
leveren aan het meer inclusief maken van de samenleving, zodat mensen
met beperkingen zoveel mogelijk in staat worden gesteld om op gelijke
voet te participeren. Voorbeelden van algemene voorzieningen zijn: een
leeszaal, het gemeentehuis, een woon- en leefomgeving die voor mensen
met een beperking goed toegankelijk is, maar ook een was- en strijkservice, huishoudelijke hulp en een crisisopvang voor daklozen. Op basis
van dit wetsvoorstel is het college gehouden algemene voorzieningen te
treffen ter bevordering van de zelfredzaamheid, participatie, beschermd
wonen en opvang, die noodzakelijk zijn ter uitvoering van het plan over
het te voeren beleid met betrekking tot maatschappelijke ondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

21

De leden van de fractie van de PvdA beschrijven de cruciale rol die
aanbieders spelen in het realiseren van samenhangende zorg in de wijk.
De afspraken die zowel gemeenten als zorgverzekeraars met hen maken
moeten op elkaar afgestemd zijn om verkokering en tegenstrijdigheid
tegen te gaan, juist daar waar cliënten met beide regimes (twee loketten)
geconfronteerd worden. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de
driehoek tussen gemeenten, zorgverzekeraars en aanbieders voldoende
wettelijk geborgd kan worden. De leden van de SGP-fractie constateren
dat gemeenten en verzekeraars elk hun eigen beleidsvrijheid hebben, dus
ook de vrijheid om te bepalen met welke partijen zij een contract aangaan.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering toe te lichten hoe wordt
voorkomen dat een burger voor een deel van de zorg door de gemeente
naar aanbieder A wordt gestuurd, en voor een ander daarmee samenhangend deel van de zorg naar aanbieder B. De leden van de PVV-fractie
vragen naar de afstemming tussen professionals, zorgaanbieders en
gemeenten om te komen tot integrale dienstverlening en hoe deze
samenwerking binnen sociale wijkteams is kortgesloten met zorgverzekeraars. Ook vragen de leden van de PVV-fractie wie de beslissende stem
heeft bij de inkoop van wijkverpleging. De leden van de SP-fractie vragen
naar de invloed van zorgverzekeraars wanneer gemeenten eindverantwoordelijk worden voor verpleging en verzorging. De leden van de
SP-fractie vragen hoe gemeenten regisseur voor de zorg kunnen zijn
wanneer gemeenten niet verantwoordelijk zijn voor verpleging en
vijfennegentig procent van de persoonlijke verzorging. Ook de vragen de
leden van de SP-fractie naar voorbeelden van mogelijke arrangementen
die zorgverzekeraars en gemeenten in het kader van het wetsvoorstel
kunnen treffen.
De regering wil met de hervormingsvoorstellen voor de langdurige zorg
en ondersteuning aansluiten bij de vernieuwing die op verschillende
plaatsen al plaatsvindt, zoals de thuiszorgorganisaties die werken met
vernieuwende methoden, bijvoorbeeld in zelfsturende teams. De regering
beoogt met het voorliggend wetsvoorstel nieuwe vormen van maatwerk
in samenhangende zorg en ondersteuning, dichtbij mensen te stimuleren.
Gemeenten en zorgverzekeraars hebben een eigen verantwoordelijkheid
voor het inkopen van zorg en ondersteuning. Zij maken zelf de keuze met
wie een contract wordt afgesloten. Bij de inkoop van wijkverpleging
hebben zorgverzekeraars de beslissende stem. Voor maatschappelijke
ondersteuning ligt deze bevoegdheid bij gemeenten. Voor de deelname
van wijkverpleegkundigen aan sociale wijkteams maken zorgverzekeraars
en gemeenten samenwerkingsafspraken. In de bekostiging van de
wijkverpleging wordt de deelname aan sociale wijkteams voorzien. In de
praktijk zal het voorkomen dat een aanbieder door zowel de zorgverzekeraar als de gemeente wordt gecontracteerd, maar ook dat een
gemeente aanbieder A heeft gecontracteerd voor maatschappelijke
ondersteuning en de zorgverzekeraar voor verpleging en verzorging
aanbieder B. Beide aanbieders verlenen vervolgens zorg en ondersteuning aan één cliënt. Dat is in de huidige situatie overigens ook al het
geval, waarbij zorg en ondersteuning nu soms uit 3 bronnen (Zvw, Wmo,
AWBZ) plaatsvindt. Dit vraagt van beide aanbieders goede samenwerking
en afstemming. Deze samenwerking zal op verschillende niveaus
plaatsvinden. Zorgverzekeraars en gemeenten maken op regionaal niveau
afspraken over de aansluiting van het sociaal domein en zorgverlening op
grond van de aanspraak wijkverpleging. Op buurt- en werkniveau werken
wijkverpleegkundige en professionals uit het sociaal domein samen aan
het verlenen van individuele zorg en ondersteuning aan mensen en
afstemmen dit onderling af.
Om de totstandkoming van vernieuwing en samenwerking te borgen
heeft de regering in voorliggend wetsvoorstel opgenomen dat gemeenten
de opdracht krijgen in het beleidsplan bijzondere aandacht te besteden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

22

aan de samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders met het
oog op een zo integraal mogelijke dienstverlening. In het voorliggende
wetsvoorstel is de afstemming van de geboden (maatschappelijke)
ondersteuning op andere vormen van zorg of hulp aan een cliënt één van
de elementen van de basisnorm voor kwaliteit die zowel gemeenten als
aanbieders bindt. Bij het onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van
mensen dient het college de mogelijkheden om door middel van
samenwerking met zorgverzekeraars en aanbieders te komen tot een zo
goed mogelijk afgestemde dienstverlening te onderzoeken. Dit onderzoek
reikt overigens verder dan alleen samenwerking met zorgverzekeraars en
aanbieders en betreft ook de samenwerking met partijen op het gebied
van publieke gezondheid, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen en werk
en inkomen. De gemeente fungeert met de verschillende vormen van
ondersteuning en zorg aan mensen als regisseur binnen het sociaal
domein. Voorbeelden van een zo integraal mogelijke dienstverlening zijn
initiatieven om te komen tot multidisciplinaire teams in de wijk, zoals het
project «Gezond meedoen», als resultaat van een convenant tussen de
gemeente Enschede en Menzis, de samenwerking tussen de Drechtsteden
en zorgkantoor VGZ, «De ontbrekende schakel: het thuisarrangement» van
zorgaanbieder Aafje in samenwerking met de gemeente Rotterdam en het
project «Beter samen in (Amsterdam-)Noord» met betrokkenheid van
Achmea Health en TNO.
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de regering verwacht
dat gemeenten door een groter beroep te doen op de eigen mogelijkheden van mensen en hun sociale netwerk en door gebruikmaking van
algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen, de ondersteuning
met een beperkter budget uit kunnen voeren dan de rijksoverheid. Deze
leden zouden graag een uitgebreide financiële toelichting willen op deze
verwachting. De leden van de fractie van D66 vragen welke financiële
onderbouwing er aan de taakstelling van 1,2 € miljard ten grondslag ligt.
Gemeenten hebben voor de uitvoering van dit wetsvoorstel de
beschikking over een budget dat op basis van de thans beschikbare
realisatiecijfers wordt geraamd op ca. € 8,8 miljard. Dat is minder dan
thans in de Wmo en de AWBZ aan de ondersteuning waarvoor gemeenten
verantwoordelijk worden, wordt uitgegeven. De regering gaat ervan uit
dat gemeenten de wettelijke taken binnen dit budget kunnen realiseren.
Het uitgangspunt dat er beter wordt gekeken naar de eigen mogelijkheden
van mensen, hun daadwerkelijke ondersteuningsvraag en hun sociale
netwerk om – eventueel met behulp van een algemene voorziening –
zelfredzaam te zijn en te participeren, zal tot lagere uitgaven aan ondersteuning leiden. Het wetsvoorstel biedt bovendien veel beleidsruimte voor
gemeenten om verbindingen te leggen tussen de ondersteuningsbehoefte
van de burger en het brede voorzieningenaanbod van gemeenten binnen
en buiten het sociaal domein. Dit zal tot nieuwe – meer doelmatige –
ondersteuningsarrangementen leiden. Er zijn steeds meer goede
voorbeelden, één daarvan betreft de gemeente Horst aan de Maas. Met
het programma «Goed voor elkaar: zo doen wij dat in Horst aan de
Maas!» worden de verschillende (gemeentelijke) beleidsvelden op het
terrein van ondersteuning vanuit het perspectief van de burger met elkaar
verbonden. Door een gebiedsgerichte aanpak, waarbij integraal en
oplossingsgericht werken centraal staat, is het gelukt burgers voorzieningen aan te bieden die beter aansluiten op hun ondersteuningsbehoeften. Dit heeft er toe geleid dat het aantal voorzieningen dat de
gemeente verstrekt, is gedaald. Ten slotte ziet de regering mogelijkheden
voor gemeenten, mede op basis van het voorliggende wetsvoorstel, om
doelmatig in te kopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

23

De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze de financiële
mogelijkheden van mensen optimaal kunnen worden ingezet in het kader
van de eigen kracht van mensen en hoe het wetsvoorstel daar de
mogelijkheid toe biedt. Voorts vragen zij of de regering het met hen eens
is dat het mogelijk zou moeten zijn om de eigen financiële kracht van
mensen mede te laten bepalen of er wel of niet een voorziening moet
worden toegekend aan een burger. De leden van de PvdA-fractie vragen
of gemeenten niet de ruimte moeten hebben om de sterkste schouders de
zwaarste lasten te laten dragen en mensen maximaal beroep moeten
kunnen laten doen op het eigen vermogen, zowel fysiek, sociaal,
verstandelijk als financieel. De leden van de CDA-fractie vragen of de
financiële kracht onderdeel is van eigen kracht. De leden van de
PVV-fractie vragen of tot eigen verantwoordelijkheid ook de financiële
positie kan worden gerekend, waardoor uitsluiting op basis van inkomen
wel zal plaatsvinden. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in het
verlengde van een soortgelijke vraag of het principe dat iemand de
suggestie krijgt om een voorziening zelf te regelen en te betalen niet botst
met het principe dat de gemeenten geen maatwerkvoorziening mogen
weigeren vanwege het inkomen of vermogen. De leden van de PVV-fractie
vragen voorts wat wordt verstaan onder de eigen verantwoordelijkheid en
of dat per gemeente anders kan worden ingevuld. Tot slot vragen zij de
regering te reageren op het voorstel van de VNG om regels in de wet te
stellen waarmee gemeenten voor woningaanpassingen, hulpmiddelen en
(collectieve) vervoersvoorzieningen al bij het gesprek, in het kader van de
eigen verantwoordelijkheid van de ingezetene, de eigen financiële
mogelijkheden kunnen meewegen.
De regering is van mening dat maatschappelijke ondersteuning voor een
iedereen toegankelijk moet zijn, ongeacht de hoogte van het inkomen
en/of vermogen. Het is van belang dat ook financieel daadkrachtige
cliënten een beroep op maatschappelijke ondersteuning kunnen doen,
bijvoorbeeld als zij niet in staat zijn maatschappelijke ondersteuning te
(doen) organiseren, maar deze wel kunnen betalen. De gemeente kan de
financiële mogelijkheden van een cliënt op grond van dit wetsvoorstel wel
betrekken door een eigen bijdrage te vragen binnen de grenzen die door
de regering worden bepaald in een algemene maatregel van bestuur. Het
is aan gemeenten om via de verordening duidelijkheid te bieden over het
lokale beleid de in rekening te brengen eigen bijdragen in de kosten van
maatschappelijke ondersteuning. Dit kan gaan om algemene voorzieningen, om maatwerkvoorzieningen en om persoonsgebonden budgetten.
Zoals hiervoor aangegeven is de regering van mening dat een maximum
moet worden gesteld aan de aan cliënten te vragen bijdragen. De
financiële draagkracht van cliënten vormt hierbij een belangrijke factor. In
hoofdstuk 3 van deze nota naar aanleiding van het verslag wordt hier
nader op ingegaan. Door de cliënt vroegtijdig en goed te informeren over
de hoogte van de verschuldigde eigen bijdrage voor zijn ondersteuning
kan de cliënt een goede afweging maken of hij daadwerkelijk een
aanvraag wil doen bij de gemeente of de ondersteuning zelf organiseert.
Om die reden is in het wetsvoorstel bepaald dat het college – als
onderdeel van het onderzoek na melding – duidelijkheid biedt over de
hoogte van de verschuldigde eigen bijdrage. De regering heeft besloten
om, ondanks het verzoek daartoe van de VNG, ook voor woningaanpassingen en hulpmiddelen geen inkomensgrens voor toegang tot voorzieningen in de wet op te nemen. Doordat er in het wetsvoorstel geen sprake
is van een vaste gelimiteerde periode waarover de eigen bijdrage
verschuldigd is en deze bijdrage gelimiteerd is tot een bedrag dat gelijk is
aan de kostprijs voor het leveren van de maatwerkvoorziening, in casu de
woningaanpassing of het hulpmiddel, zullen financieel draagkrachtige
cliënten deze zelf voor hun rekening nemen of binnen afzienbare termijn
de voorziening hebben «terugbetaald».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

24

De leden van de PvdA-fractie vragen hoe duidelijk wordt welke
gemeenten onvoldoende inzetten op de Kanteling terwijl daar wel
mogelijkheden voor zijn. Ook vragen de leden van de PvdA-fractie zich af
of er een overzicht is van gemeenten waar de huidige Wmo nog niet goed
functioneert en waar de voorbereidingen op de veranderingen die de
komende jaren zullen plaatsvinden nog niet in een vergevorderd stadium
zijn. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe dit wordt gemonitord en
hoe deze gemeenten geholpen worden in het verbeteren van het
functioneren. Zij vragen hoe best practices van programma’s zoals de
Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl worden uitgewisseld om deze
gemeenten te helpen. De leden van de fractie van de PvdA zien dat veel
gemeenten al actief bezig zijn met de voorbereidingen op de nieuwe Wmo
2015 en dat veel gemeenten al met teams aan het proefdraaien zijn met
integraal en wijkgericht werken. Deze teams verbinden bijvoorbeeld
informele en formele zorg en experimenteren met nieuwe vormen van
samenwerking zoals arbeidsmatige dagbesteding en beschut werk. De
leden van de fractie van D66 constateren dat er de laatste jaren in het
kader van projecten als «De Kanteling» al ruimschoots is geëxperimenteerd met nieuwe werkvormen, maar vragen zich daarbij af hoe
voorliggend wetsvoorstel daar een nieuwe impuls aan kan geven. Zij
verzoeken de regering op dit punt om een nadere beschouwing. De leden
van de fractie van D66 verzoeken daarbij nadrukkelijk te betrekken in
hoeverre er tijdens de transitieperiode alsook in de toekomst ruimte wordt
geboden aan nieuwe, innovatieve zorgaanbieders, aan kleine zorgaanbieders en aan kleinschalige woon- en zorginitiatieven. Hoe zullen nieuwe
toetreders worden gestimuleerd? En in hoeverre omvat de nieuwe wet op
dat punt minder regels ten opzichte van de bestaande Wmo? En in
hoeverre biedt de wet ruimte aan bestaande en nieuwe toetreders om, bij
wijze van experiment of pilot, nieuwe werkvormen te introduceren die
mogelijk niet of niet volledig (kunnen) voldoen aan het geldend karakter
van wet en regelgeving? De leden van de D66-fractie constateren dat het
beleidsplan en de verordening voor 1 november 2014 door gemeenten
zullen moeten zijn vastgesteld. Conform het stappenplan van het
TransitieBureau Wmo dienen gemeenten dan eind december 2013
beleidskaders te hebben vastgesteld. De leden van de fractie van D66
vragen de regering hoeveel gemeenten eind december 2013 inderdaad de
beleidskaders hebben vastgesteld, hoeveel gemeenten reeds zijn gestart
met de inrichting van hun uitvoeringsorganisatie en hoeveel gemeenten
bij het proces van inrichten gezamenlijk een uitvoeringsorganisatie aan
het inrichten zijn?
Het oordeel over de uitvoering van de afzonderlijke gemeenten en de door
hen geboekte resultaten in de uitvoering van de Wmo, berust op grond
van de Gemeentewet bij de gemeenteraad. Dat zal ook zo zijn daar waar
het gaat om de uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel. De
horizontale verantwoording blijft daarbij een belangrijk uitgangspunt. Het
jaarlijkse cliëntervaringsonderzoek, dat het gemeenten mogelijk maakt
zich te vergelijken met andere gemeenten, is één van de instrumenten om
te komen tot een gemeentelijke uitvoering die zich steeds verder
verbetert. Er bestaat geen landelijk overzicht van gemeenten die de
huidige Wmo niet goed zouden uitvoeren en/of daarmee onvoldoende
voorbereid zouden zijn op de invoering van de nieuwe wet. Naar
verwachting voor de zomer van 2014 rondt het SCP het tweede evaluatieonderzoek van de Wmo af. De rapportage zal onder meer een landelijk
beeld te zien geven in de mate waarin gemeenten de uitgangspunten van
de Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl hebben doorvertaald in hun beleid en
uitvoering. Ik zal de evaluatierapportage snel na het verschijnen daarvan,
vergezeld van mijn beleidsreactie, aan het parlement aanbieden. De
daaruit te trekken lessen zullen worden bezien op bruikbaarheid voor de
ondersteuning van gemeenten bij de voorbereidingen op de Wmo 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

25

Het voorliggende wetsvoorstel borduurt in sterke mate voort op de
principes van de programma’s «de Kanteling» en «Welzijn Nieuwe Stijl».
Het wetsvoorstel draagt er toe bij dat niet een deel maar alle gemeenten
volgens belangrijke principes van deze programma’s gaan werken. Het in
het wetsvoorstel neergelegde onderzoek na een melding van een
ondersteuningsbehoefte is daar een belangrijk voorbeeld van. Uit een
uitvraag van de VNG eind 2013 blijkt dat 86% van de gemeenten aangeeft
een verordening te hebben waarin het gesprek en de resultaten centraal
staan. Van de gemeenten die nog geen «gekantelde verordening» hebben,
geeft 80% aan daarvoor eerst de wetswijziging te willen afwachten. Over
de jaren heen zijn er veel goede voorbeelden verzameld en verspreid,
onder andere via de bekende websites zoals www.invoeringwmo.nl en
www.vng.nl. Ook zijn handreikingen over de Kanteling en Welzijn Nieuwe
Stijl opgesteld en verspreid. Het meest recent is de publicatie
«Kantelkracht» die in december 2013 is uitgebracht. Het rapport «De
Kanteling: lessen en praktijken» uit 2012 geeft een bruikbaar overzicht van
gemeentelijke ervaringen. Daarnaast is er een analyse-instrument voor
gemeenten uitgebracht waarin de lessen van Welzijn Nieuwe Stijl en de
Kanteling zijn verwerkt. Het instrument helpt gemeenten met de
planvorming ter voorbereiding op de nieuwe verantwoordelijkheden. Er
worden tips gegeven over het verbeteren van de interne organisatie en de
invulling van het transformatieproces met partners. Daarnaast verzamelen
en verspreiden kennisinstituten als Movisie en Platform 31 vele goede
voorbeelden over onder andere het integraal en wijkgericht werken bij
gemeenten, door middel van kenniskringen, handreikingen en bijeenkomsten. Het Rijk, de VNG, gemeenten en de kennisinstituten zijn een
verkenning gestart om tot een meerjarenondersteuningsprogramma te
komen voor het integraal werken in de wijk. Ook worden er goede
voorbeelden van de verbinding tussen arbeidsmatige dagbesteding en
beschut werk verzameld en verspreid. In april vindt over dit thema een
landelijke bijeenkomst plaats met de Ministeries van SZW en VWS als
organisatoren.
Innovatie staat hoog op de agenda van de regering. Juist met nieuwe
arrangementen is verbetering van het aanbod met beperkte middelen
mogelijk. Vanuit die gedachte is dit wetsvoorstel opgesteld. Net als in de
huidige Wmo, bevat het wetsvoorstel een wettelijk kader waarbinnen de
gemeente haar ondersteuningsaanbod vorm kan geven. Binnen dit
wettelijk kader heeft de gemeente beleidsruimte om nieuwe, innovatieve
zorgaanbieders of kleine zorgaanbieders en kleinschalige woon- en
zorginitiatieven te contracteren en om aanbieders tot nieuwe werkvormen
te laten inzetten om inwoners optimaal te ondersteunen en zo goed
mogelijk aan te sluiten op de lokale vraag. Gemeenten en aanbieders
worden vanuit het TransitieBureau Wmo en het programma «In voor
Zorg» ondersteund bij het komen tot nieuwe arrangementen. Vanuit de
transitie voor de hervorming van de langdurige zorg wordt het belang
onderstreept om als gemeente en aanbieders tijdig met elkaar in gesprek
te gaan. Gemeenten worden geadviseerd om ruim voor de zomer te
starten met hun inkoopproces zodat nieuwe en kleine aanbieders
voldoende voorbereidingstijd hebben om toe te treden en uitvoering te
geven aan de ondersteuning in het kader van dit wetsvoorstel. Er worden
met de veldpartijen werkafspraken gemaakt over de transitie van de
hervorming van de langdurige zorg die op regionaal niveau, tussen
gemeenten, aanbieders, patiënt/cliëntorganisaties en verzekeraars verder
ingevuld kunnen worden. Vanuit dit voorgenomen transitieproces kan het
gesprek tussen gemeenten en aanbieders over nieuwe arrangementen
ook worden ondersteund. Hierbij is het niet per definitie zo, dat grotere
aanbieders niet in staat zouden zijn om tot nieuwe arrangementen te
komen. De ervaringen van «In voor Zorg!» laten zien dat ook bij deze
aanbieders nieuwe arrangementen ontwikkeld worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

26

De voorbereidingen op de invoering van de Wmo 2015 door gemeenten
volg ik nauwgezet. Om te meten hoe ver gemeenten zijn bij de voorbereidingen op de veranderingen, heeft het TransitieBureau Wmo een
zogenaamd «transitievolgsysteem» ingericht. Hiermee wordt een
overzicht verkregen op welke onderdeel welke gemeenten achterblijven
op de benoemde mijlpalen in het stappenplan. Ook wordt uitgevraagd
welke gemeenten pilots hebben lopen en waar ze tegenaan lopen bij de
uitvoering van die pilots. Het stappenplan van het TransitieBureau Wmo
ondersteunt gemeenten bij de voorbereidingen op invoering van de Wmo
2015. Het stappenplan is in januari 2014 geactualiseerd na indiening van
het voorliggende wetsvoorstel bij de Tweede Kamer. Gemeenten worden
via het stappenplan geadviseerd om voor de gemeenteraadsverkiezingen
in maart 2014 (voorlopige) beleidsmatige kaders door de gemeenteraad te
laten vaststellen zodat tijdig, zo nodig gedurende de formatieperiode van
het nieuwe college van burgemeester en wethouders, al wel de procedures met betrekking tot het contracteren van aanbieders gestart kan
worden. Het transitievolgsysteem laat op meetmoment 17 januari 2014
zien dat nagenoeg alle gemeenten een richtinggevend kader gereed
hebben of verwachten dat in de loop van februari/maart te hebben. Bij 71
procent van de gemeenten was op dat moment de kadernota vastgesteld
door het college en bij 50 procent was de kadernota ook vastgesteld door
de gemeenteraad. Vragen met betrekking tot de voorbereiding van de
implementatie en de implementatie zelf (fase 3 en 4 van het stappenplan)
worden nu aan gemeenten voorgelegd. Op 25 april wordt een volgende
peiling gedaan van de voortgang van gemeenten. In een volgende
rapportage (planning mei 2014) zal inzicht worden verkregen hoe ver
gemeenten zijn met de inrichting van hun uitvoeringsorganisatie.
Op dit moment vinden er afrondende gesprekken plaats met de veldpartijen over de werkafspraken voor de transitie van de hervorming van de
langdurige zorg in bredere zin. Naar verwachting kunnen deze werkafspraken in maart 2014 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
De leden van de PvdA-fractie schetsen dat sociale wijkteams samen met
de wijkverpleegkundige de spil vormen voor zorg en welzijn in de buurt.
Zij vragen wat volgens de regering nodig is om te bewerkstelligen dat
sociale wijkteams zo eenvoudig mogelijk worden ingericht en zo min
mogelijk tijd en geld wordt besteed aan het voeren van overleg, bureaucratie en afstemming. De leden van de CDA-fractie vragen inzichtelijk te
maken hoeveel de professional in huis bij de burger die ondersteuning
nodig heeft kan besteden en hoeveel tijd aan overleggen, vergaderen,
afstemmen om de wijkaanpak te laten slagen. De leden van de
PvdA-fractie benadrukken dat een sociaal wijkteam geen samenvoeging
en overlegorgaan van meerdere uitvoerders mag worden, maar dit moet
overstijgen. De leden van sociale wijkteams moeten zoveel mogelijk tijd
en energie besteden aan direct contact met en directe zorg en ondersteuning aan cliënten. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering
deze visie op sociale wijkteams deelt en hoe deze visie wordt geborgd in
het wetsvoorstel. De huisarts, wijkverpleegkundige en sociaal werker
vormen volgens de leden van de PvdA-fractie de gouden driehoek in de
wijk. Medische en sociale ondersteuning wordt in deze driehoek
gebundeld. Zij refereren hierbij aan het praktijkvoorbeeld uit Nieuwegein
«welzijn op recept» en vragen aan de regering hoe zij de samenwerking
tussen de huisarts, wijkverpleegkundige en sociaal werker ziet en hoe
verschuivingen van zorg naar welzijn worden mogelijk gemaakt. De leden
van de CDA-fractie stellen dat zoals zorg in de wijk wordt omschreven in
het wetsvoorstel vooral van toepassing lijkt te zijn op grote en middelgrote steden en vraagt de regering toe te lichten hoe zij zorg in de wijk ziet
en de voorgestelde aanpak uitpakt voor kleine gemeenten met meerderen
kernen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

27

Het verbeteren van de kwaliteit van zorg en ondersteuning vormt een
belangrijke doelstelling van de hervorming van de langdurige zorg. De
regering wil met het voorliggend wetsvoorstel gemeenten stimuleren om
ondersteuning van goede kwaliteit dichtbij mensen te organiseren. Steeds
meer organisaties tonen aan dat met het organiseren van het werk in
kleinschalige zelfsturende teams de zorg en ondersteuning beter wordt
afgestemd op de wensen en mogelijkheden van de cliënt en de zelfredzaamheid van mensen hierdoor verbetert. Professionals, zoals wijkverpleegkundigen en sociaal werkers delen kennis en kunde en stemmen
onderling af wie de zorg en ondersteuning verleent. Deze manier van
werken en organiseren is over het algemeen goedkoper en cliëntvriendelijker. De regering wil deze vernieuwing op lokaal niveau stimuleren en
biedt in het voorliggend wetsvoorstel beleidsruimte aan gemeenten om
het integraal werken in de wijk mogelijk te maken. Het inrichten van een
sociaal wijkteam of het organiseren van overleg mag ook naar de mening
van de regering geen doel op zich zijn. Professionals en zorgverleners
hebben vernieuwende ideeën hoe afgestemde zorg en ondersteuning het
beste georganiseerd kunnen worden. Eenvoudig, doelmatig en met veel
aandacht en tijd voor de cliënt. Bestaande praktijkvoorbeelden laten zien
dat professionals die in kleinschalige teams en buurt- en wijkgericht
werken, financiële middelen besparen op overleg, bureaucratie en
administratieve lasten. De winst van deze buurt- en wijkgerichte aanpak
komt ten goede aan de zorg en ondersteuning die aan mensen wordt
verleend. Voor het kunnen bieden van goede zorg en ondersteuning
dichtbij mensen, is een goede samenwerking tussen de wijkverpleegkundige, huisarts en professionals uit het sociaal domein randvoorwaardelijk. Het praktijkvoorbeeld Welzijn op recept uit Nieuwegein laat goed
zien hoe het welzijn en welbevinden van mensen wordt versterkt wanneer
niet het aanbod leidend is, maar de ondersteuningsvraag van mensen
centraal staat. Ook het uitbrengen van een werkmap Huisarts en
gemeente: samen werken in de wijk door de Landelijke Huisartsen
Vereniging (LHV) en de VNG is een goed voorbeeld van hoe partijen in het
belang van het welbevinden van mensen de samenwerking opzoeken en
versterken.
Ik herken mij niet in de stelling dat het voorliggend wetsvoorstel vooral
van toepassing is op grote en middelgrote steden. Juist de meer
landelijke gebieden van Nederland kennen een rijke traditie van sociale
cohesie, maatschappelijke betrokkenheid, inzet van vrijwilligers en
mantelzorg. Dat zijn voor mensen die ondersteuning behoeven, belangrijke thema’s. Zorg in de wijk of buurt gaat uit van het organiseren van
zorg dichtbij mensen, rekeninghoudend met de specifieke lokale omstandigheden en eigenschappen. Het is aan gemeenten het integraal en
buurtgericht werken vorm te geven op basis van de regionale en lokale
omstandigheden, behoeften en gewoonten. Het voorliggend wetsvoorstel
biedt daarmee goede mogelijkheden om zorg en ondersteuning dichtbij
mensen aan te bieden in een meer landelijke omgeving met dorpen en
buurtschappen. De regering verwacht hierbij van gemeenteraden dat zij
mensen actief betrekken bij de totstandkoming van het gemeentelijke
beleid en ruimte bieden aan initiatieven vanuit de lokale samenleving.
Voorbeelden hiervan zijn de zorgcoöperaties die mensen in verschillende
regio’s van ons land hebben opgezet. In steeds meer gemeenten wordt de
omslag naar integraal werken in de wijk gemaakt. Voorbeelden uit het
programma Sociaal Werken in de Wijk van kennisinstituut Movisie laten
zien dat gemeenten de voorstellen voor nieuwe werk- en organisatiewijzen ook toetsen door middel van maatschappelijke kostenbatenanalyses. Via het TransitieBureau Wmo en met programma’s zoals In
Voor Zorg wordt gestimuleerd dat deze goede voorbeelden worden
verspreid en gedeeld. Daarnaast is het Rijk samen met gemeenten,
kennisinstituten en de VNG een inventarisatie gestart naar de mogelijk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

28

heden van een meerjarenondersteuningsprogramma gericht op integraal
werken in buurten, wijken en dorpen.
De leden van de PvdA-fractie vragen een beter inzicht te geven in de
samenhang tussen de Wmo 2015 en de Participatiewet. Dit met het oog
op het feit dat de Wmo 2015 nieuwe mogelijkheden zou bieden voor het
bieden van ondersteuningsvormen die tevens gericht zijn op het opdoen
van werkervaring of het verrichten van maatschappelijk nuttige activiteiten. In dit verband vragen deze leden welke wet voorgaat, hoe de
afstemming tussen beide wetten is geregeld en of er situaties denkbaar
zijn dat cliënten onder de regimes van beide wetten vallen, bijvoorbeeld
wanneer er sprake is van een vraag naar begeleiding is, maar er mogelijk
ook arbeidsvermogen is. Deze leden vragen hoe wordt omgegaan met
dergelijke casussen en hoe de regering ervoor gaat zorgen de verschillende decentralisatiewetten elkaar versterken en niet tegenwerken.
De regering heeft met de hervormingen in zorg en ondersteuning, op de
arbeidsmarkt en in het jeugdstelsel voor ogen, dat de besluiten over de
mate en wijze van ondersteuning van mensen genomen worden op het
bestuurlijke niveau dat het dichtst bij de burger staat: de gemeente.9 Door
de verantwoordelijkheden dicht bij de burger neer te leggen en door één
organisatie te laten uitvoeren, is het mogelijk om te komen tot een meer
integraal sociaal beleid dat aansluit bij de lokale omstandigheden en
uitgaat van maatwerk. Hierbij is het uitgangspunt dat gekeken wordt
vanuit het perspectief van mensen en hun (totale) ondersteuningsbehoefte. Bezien wordt op basis hiervan wat zij en hun omgeving zelf
kunnen en of en op welke wijze de gemeente aanvullend kan ondersteunen. Deze visie vormt het uitgangspunt van zowel de Participatiewet
als de Wmo 2015. De relatie tussen de Participatiewet en de Wmo 2015
voor wat betreft beleid en uitvoering moet primair op lokaal niveau door
gemeenten worden gelegd. De beide wetsvoorstellen bieden hiertoe de
ruimte en de prikkels. De Participatiewet richt zich daarbij primair op de
arbeidsparticipatie van mensen en de Wmo 2015 op de maatschappelijke
ondersteuning van mensen. De gemeente kan, als dit voor het bieden van
maatwerk aan cliënten wenselijk is, de Participatiewet en de Wmo 2015 in
onderlinge samenhang toepassen. De Participatiewet is dus niet te
beschouwen als een aan de Wmo 2015 voorliggende voorziening; immers
de Participatiewet moet – net als de huidige WWB – worden beschouwd
als het vangnet van de sociale zekerheid. Mensen met arbeidsvermogen,
maar met een beperking in hun zelfredzaamheid en/of participatie kunnen
afhankelijk van hun individuele situatie mogelijk een beroep doen op
zowel de Wmo 2015 als de Participatiewet. De beleidsdoelstellingen van
de Participatiewet en de Wmo 2015 liggen in elkaars verlengde en
versterken elkaar. Zo kan werktoeleiding bijvoorbeeld een belangrijke
bijdrage leveren aan de participatie van mensen en hun zelfredzaamheid
versterken.
Om ervoor te zorgen dat de wetten elkaar in de uitvoering kunnen
versterken, worden (onder meer) de middelen voor de Wmo 2015 en de
re-integratiemiddelen van de Participatiewet ontschot ter beschikking
gesteld aan gemeenten in het sociaal deelfonds. Door de grote mate van
beleidsruimte ontstaan er voor gemeenten bijvoorbeeld mogelijkheden
om naar eigen inzicht op basis van lokale mogelijkheden en gewoonten
het buurt- en wijkgericht werken verder te ontwikkelen en het voorzieningenaanbod in te richten op de specifieke omstandigheden en ondersteuningsbehoeften van mensen in buurten, wijken en dorpen. Veel
gemeenten doen dit al en zullen dit naar verwachting verder ontwikkelen
mede op basis van de Wmo 2015 en de Participatiewet. Daarmee sluiten
ze dichter aan bij de werkelijke behoefte van burgers.
9

Zie ook de decentralisatiebrief van 19 februari 2013 (Kamerstuk 33 400 VII, nr. 59).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

29

De leden van de fracties van de PvdA, D66, de SP en de ChristenUnie
constateren dat veel gemeenten met elkaar de samenwerking moeten en
zullen aangaan op het gebied van de Jeugdwet, Participatiewet en de
Wmo. Ze vragen zich hierbij af hoe wordt voorkomen dat er een lappendeken van samenwerkingsverbanden ontstaat en of hierover afstemming
plaatsvindt binnen de regering. De leden van de SP-fractie willen weten
hoe toegankelijk de zorg wordt als dit grootschalig geregeld wordt in 43
samenwerkingsverbanden? Voorts willen de leden van de SP-fractie een
overzicht ontvangen in hoeverre samenwerking tussen gemeenten nu al
plaats vindt. De leden van de D66-fractie vragen naar criteria op basis
waarvan zal worden bepaald dat samenwerking tussen gemeenten
geboden is en willen weten wie dat vervolgens bepaalt. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vragen in hoeverre de reeds bestaande
samenwerkingsverbanden aan de wensen van het kabinet voldoen.
De gemeenten hebben het voortouw en binnen de wettelijke kaders een
eigen verantwoordelijkheid in het inrichten van de decentralisaties. Het is
aan gemeenten zelf om daarvoor hun bestuurlijke, ambtelijke en
financiële krachten te bundelen in de vorm van samenwerkingsverbanden
indien en voor zover dat met het oog op doeltreffende en doelmatige
uitvoering van de wetgeving noodzakelijk dan wel gewenst is. Om de
decentralisaties integraal en effectief uit te voeren vindt de regering het
wel van belang dat de regio’s waarin gemeenten de verschillende
decentralisaties uitvoeren, zoveel mogelijk overeenkomen. Gemeenten
zijn per brief van 15 maart 2013 geïnformeerd over de samenwerking
tussen gemeenten die naar de mening van de regering ten behoeve van
de decentralisaties gewenst is. In deze brief10 zijn gemeenten opgeroepen
hun samenwerkingsverbanden zoveel mogelijk congruent in te richten.
De Minister van BZK heeft namens de regering in het sociale domein een
aanvullende stelselverantwoordelijkheid ten opzichte van de andere
Ministers. Deze is niet zozeer verbonden met de inhoud van het sociale
domein, als wel met een slagvaardige gemeente waarop burgers kunnen
vertrouwen, en op de integraliteit van de maatregelen die gemeenten
straks gaan uitvoeren. De Minister van BZK draagt de primaire verantwoordelijkheid voor belangrijke randvoorwaarden als de samenhang
tussen de decentralisaties, waaronder de congruentie van de samenwerkingsverbanden. In een eerste inventarisatie die in juni 2013 door de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is opgeleverd, is de
congruentie tussen de drie decentralisaties in kaart gebracht. Hierover
heeft de Minister van BZK de Tweede Kamer bij brief van 12 juli 201311
over geïnformeerd. Uit de inventarisatie blijkt dat voor het bovenregionale
niveau geldt dat de meeste buitengrenzen congruent aan elkaar zijn. De
Minister van BZK ondersteunt, samen met de VNG, gemeenten bij de
inrichting van hun samenwerking, onder meer door de inzet van drie
ambassadeurs voor de intergemeentelijke samenwerking. Hierover is de
Tweede Kamer bij brief van 3 februari 2014 door de Minister van BZK
geïnformeerd.12 De ambassadeurs hebben de afgelopen periode een
verdere verkenning uitgevoerd naar de voortgang van de intergemeentelijke samenwerking. Hierbij hebben ze geconstateerd dat door gemeenten
de noodzaak wordt erkend om op het terrein van de drie decentralisaties
zoveel mogelijk een congruente regio-indeling te hebben om de decentralisaties integraal te kunnen benaderen. Ten minste tien incongruente
gemeenten hebben samen met een ambassadeur gereflecteerd op de
incongruentie van de voorgenomen samenwerking. Daaruit blijkt dat
incongruentie tussen regio’s in veel gevallen vanuit de inhoud van de
decentralisaties verklaarbaar is, bijvoorbeeld doordat de gemeente in een
10

Kamerstuk 28 750, nr. 52.
Kamerstuk 33 400 VII, nr. 81.
12
Kamerstuk 31 839; 33 750 VII, nr. 343.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

30

grensgebied ligt van verschillende (historische) regio’s, of vanwege
aansluiting bij andere verplichte regio-indelingen. Enkele gemeenten
hebben een duidelijker beeld van de gevolgen van hun incongruentie
gekregen en beraden zich op manieren om daarmee om te gaan of op een
mogelijke wisseling van regio-indeling om zo tot een meer congruente
regio-indeling te komen. Uit zowel het werk van de ambassadeurs als de
voornoemde inventarisatie van de VNG blijkt dat er door gemeenten
vooruitgang is geboekt met de verdere invulling van de regionale
samenwerking. Tegelijk is de regering van mening dat er een aantal
punten zijn die de komende tijd nog aandacht vragen van gemeenten om
de regionale samenwerking tijdig en voldoende stevig ingericht te
hebben. Om deze reden zullen BZK en VNG gezamenlijk vanuit het
ondersteuningsprogramma gemeenten blijven ondersteunen en stimuleren om de noodzakelijke stappen in hun samenwerking te maken.
Besloten is dan ook dat de aanstelling van de ambassadeurs met een half
jaar wordt verlengd tot 1 juli 2014.
Uit de eerder genoemde inventarisatie van de VNG is gebleken dat
gemeenten vooral de samenwerking opzoeken bij onderwerpen als het
organiseren van ondersteuning voor specifieke groepen die bijvoorbeeld
klein in omvang zijn, met weinig aanbieders. Het kan ook gaan om
samenwerking met zorgverzekeraars, het uitwerken van een gezamenlijke
beleidsvisie in de regio of het gezamenlijk inkopen van ondersteuning. De
toegang tot de zorg en ondersteuning blijft de verantwoordelijkheid van
de individuele gemeente. Het is aan de gemeenten om de toegang dichtbij
mensen in buurten, wijken en dorpen te organiseren, zodat rekening kan
worden gehouden met de verschillen tussen mensen en hun behoeften
aan ondersteuning.
Het overzicht van de samenwerkende Wmo regio’s is eerder naar uw
Kamer gestuurd bij brief van 12 juli 2013.13,). Voor de zomer van 2014 zal
de Minister van BZK samen met de VNG de voortgang van de inrichting
van de samenwerkingsverbandenvoor de voorbereiding op de nieuwe
Wmo-taken monitoren. Die inventarisatie zal opnieuw een overzicht
opleveren van de indeling en de voortgang binnen de regio’s.
De leden van de fracties van de PvdA, de PVV, de SP, het CDA, D66 en
50PLUS hebben vragen gesteld over de afbakening van de Wmo 2015 ten
opzichte van de Wlz en de Zvw. De leden van de PvdA-fractie vragen
wanneer duidelijk is hoe de criteria voor een indicatie voor de Wlz, de
Wmo 2015 of de functie wijkverpleging (vanuit de Zorgverzekeringswet)
worden vormgegeven. Deze leden vragen of de regering het met hen eens
is dat voor 1 januari 2015 helder moet zijn hoe deze criteria bepaald zijn?
De regering is het eens met de leden van de PvdA-fractie dat de criteria
voor de toegang tot de Wlz, de Zvw en de Wmo snel helder moeten zijn.
De toegang tot de Wmo 2015 wordt geregeld in voorliggend wetsvoorstel
en door gemeenten nader uitgewerkt in het beleidsplan en de verordeningen. De criteria voor de aanspraak verpleging en verzorging in de Zvw
is op 4 maart 201414 in concept naar de Tweede Kamer gezonden en zal
op kort mogelijke termijn definitief worden vastgesteld. De toegang tot de
Wlz wordt geregeld in het betreffende wetsvoorstel dat in maart aan de
Tweede Kamer zal worden aangeboden.
De leden van de fractie van de PVV vragen waar mensen met een
Wlz-indicatie terecht kunnen voor een rolstoel, een traplift enz. Deze leden
vragen zicht af waarom cliënten die een beroep kunnen doen op de Wlz
uitgesloten worden van bijvoorbeeld hulpmiddelen en woningaanpassingen. De leden van de PVV-fractie vragen hoe dit strookt met de wens
13
14

Kamerstuk 33 400 VII, nr. 81.
Kamerstuk 29 538, nr. 152.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

31

van de regering om mensen zo lang mogelijk thuis te laten wonen. De
leden van de SP-fractie willen weten waarom mensen die gebruik maken
van zorg die gegeven wordt op basis van de Wlz, geen gebruik kunnen
maken van ondersteuning op grond van dit wetsvoorstel. Deze leden
willen weten waarom de regering hiervoor heeft gekozen en of dit
betekent dat mensen dan ook in geen geval huishoudelijke verzorging
kunnen krijgen? De leden van de PVV-fractie vragen of gemeenten de
mogelijkheid krijgen om zorg af te wentelen naar de veel duurdere Wlz.
Geld is op, hup naar het verpleeghuis? De leden van de CDA-fractie
constateren dat in het wetsvoorstel is bepaald dat een maatwerkvoorziening kan worden geweigerd indien belanghebbende een aanspraak
heeft op verblijf in het kader van de AWBZ. Dus ook vervoersvoorzieningen, rolstoelen en woonvoorzieningen kunnen dan geweigerd worden.
De leden van de CDA-fractie vragen of dit de bedoeling van de wetgever
is? De leden van de CDA-fractie vinden net als de regering dat mensen
langer thuis moeten kunnen blijven wonen maar willen weten hoe het zit
met mensen die een beroep doen op Wlz maar de keuze maken met pgb
thuis te blijven wonen? Nu kan dat nog, behoort dit in 2015 tot de
mogelijkheden? En als er dan aanpassingen nodig zijn om thuis te kunnen
blijven wonen, bijvoorbeeld een rolstoel, dient de gemeente die nog te
verstrekken of niet? En hoe verhoudt zich dit tot het begrip keuzevrijheid.
Kunnen mensen nog kiezen om met zorg uit de Wlz nog zo lang mogelijk
thuis te blijven in een aangepast huis of met een hulpmiddel op maat. De
leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom ervoor gekozen
is dat de gemeente een maatwerkvoorziening mag weigeren als de cliënt
aanspraak heeft op verblijf en daarmee samenhangende zorg in een
instelling op grond van de AWBZ. Deze leden vragen of er geen casussen
bekend zij waar zowel aanspraak op de Wmo 2015 als op de Wlz wenselijk
is. De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de mogelijkheid voor
gemeenten om een maatwerkvoorziening te weigeren indien de
aanvrager een indicatie heeft op grond van de Wet langdurige zorg wel
spoort met het beleid mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten
wonen. De leden van de 50PLUS-fractie vragen nadere uitleg bij deze
bepaling in de Wmo 2015
Het is beleid van de regering om mensen in staat te stellen zo lang
mogelijk zelfstandig thuis, in hun vertrouwde omgeving te wonen met
ondersteuning van hun sociale netwerk en gemeenten op grond van dit
wetsvoorstel en zorg op grond van de Zvw. De regering is echter ook van
mening dat gemeenten niet verantwoordelijk kunnen worden gemaakt
voor een situatie waarin zij – binnen de kaders van dit wetsvoorstel – de
veiligheid van de betrokkene of zijn omgeving niet kan waarborgen. Ook
acht de regering een duidelijke afbakening tussen de Wmo 2015 en de Wlz
noodzakelijk. Om deze redenen heeft de regering in dit wetsvoorstel
bepaald dat de gemeente een maatwerkvoorziening mag weigeren indien
een cliënt beschikt over een indicatiebesluit voor de Wlz, dan wel voldoet
aan de criteria van de Wlz, maar na het verzoek van de gemeente niet
meewerkt aan het verkrijgen van een indicatie. Om toegang te krijgen tot
de Wlz moet aan specifieke zorginhoudelijke criteria worden voldaan met
een onafhankelijke indicatiestelling. Gemeenten kunnen dus geen cliënten
afwentelen op de Wlz die niet voldoen aan de criteria. Cliënten krijgen met
een Wlz-indicatie aanspraak op een integraal pakket zorg, waar dagbesteding, vervoer, ondersteuning bij ADL, huishoudelijke verzorging en
hulpmiddelen (zoals mobiliteitshulpmiddelen) onderdeel van kunnen
uitmaken, al naar gelang de behoeften en mogelijkheden van de cliënt.
Cliënten kunnen ervoor kiezen om met een Wlz-indicatie thuis te blijven
wonen en de aanspraak op zorg te verzilveren met een pgb of een volledig
pakket thuis. De regering is van mening dat hiermee de keuzevrijheid voor
mensen met een Wlz-indicatie wordt geborgd. Volwassen cliënten met
een Wlz-indicatie kunnen – indien zij ervoor kiezen om thuis te blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

32

wonen – geen beroep doen op de gemeente voor eventuele noodzakelijke
woningaanpassingen. Cliënten met een Wlz-indicatie kunnen als
ingezetenen van een gemeente wel gebruik maken van algemene
voorzieningen binnen de gemeentegrenzen op grond van dit
wetsvoorstel, zoals het sociaal vervoer.
De leden van de fracties van de PvdA en de ChristenUnie hebben specifiek
een vraag over de functie kortdurend verblijf/logeren? De leden van de
PvdA-fractie vragen of het wetsvoorstel betekent dat cliënten, wanneer zij
onder het regime van de Wlz vallen, kortdurend verblijf en logeren vanuit
de Wlz ontvangen? De leden van de fractie van de ChristenUnie zien in
voorliggend wetsvoorstel niets terug over de wijze waarop gemeenten
invulling moeten geven aan kortdurende 24-uurszorg.
Bij kortdurend verblijf onder de huidige AWBZ is de ondersteuning te
karakteriseren als logeren als aanvulling op het wonen in de thuissituatie
en niet als wonen in een instelling voor het grootste deel van de week.
Cliënten met een Wlz-indicatie krijgen een aanspraak op een integraal
pakket zorg. Indien zij ervoor kiezen met deze aanspraak thuis te blijven
wonen en er logeren in aanvulling op de thuissituatie noodzakelijk is valt
dit onder de Wlz en kan bijvoorbeeld worden gefinancierd met een pgb.
Voor cliënten die onder de reikwijdte van dit wetsvoorstel vallen kunnen
gemeenten, indien dit aangewezen is, een vorm van kortdurend verblijf
aanbieden, bijvoorbeeld om de taken van de mantelzorger tijdelijk te
verlichten.
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat het
college, in het geval een cliënt geen indicatie wil aanvragen voor de Wlz,
met de zorgverzekeraar en het CIZ in gesprek moet gaan over in hoeverre
het thuis blijven wonen verantwoord is. De leden van de CDA-fractie lezen
hier een «van-het-kastje-naar-de-muur-effect» in. Graag krijgen zij hierover
duidelijkheid van de regering. De leden van de D66-fractie vragen ook
aandacht voor de vraag wanneer en hoe iemand zal worden doorverwezen naar het CIZ, als naar het oordeel van de gemeente iemand recht
heeft op zorg op grond van de nieuwe Wlz. Hoe zal worden voorkomen
dat een tijdrovend onderzoekstraject leidt tot onnodige vertraging bij het
doorzenden naar het CIZ? De leden van de fractie van het CDA vragen hoe
de wet waarborgt dat er geen druk op familie zal ontstaan om een
kwetsbaar familielid op te laten nemen in een instelling terwijl men dat
nadrukkelijk niet wil.
De regering is van mening dat de wens van de cliënt om thuis te blijven
wonen met zorg en ondersteuning vanuit de Zvw en de Wmo zoveel en
zolang mogelijk moet worden gerealiseerd door zorgverzekeraars en
gemeenten. Maar in bepaalde gevallen zal het voor de veiligheid van de
cliënt beter zijn dat deze een aanvraag voor een Wlz-indicatie overweegt.
De familieleden van de cliënt zullen hierbij betrokken worden. De cliënt
beslist uiteindelijk om al dan niet een indicatie bij het CIZ aan te vragen.
Voor de volledigheid zij opgemerkt dat een Wlz-indicatie ook kan worden
verzilverd met een persoonsgebonden budget en dat men dus niet
automatisch is aangewezen op verblijf in een instelling. Om te voorkomen
dat het onderzoek door de gemeenten en vervolgens de indicatiestelling
door het CIZ leidt tot een tijdrovende procedure voor de cliënt, is het van
belang dat gemeenten, verzekeraars en het CIZ goede afspraken maken
over het proces waarbij cliënten door de gemeente worden overgedragen
aan het CIZ en omgekeerd. Gemeenten en zorgverzekeraars zijn ten slotte
gezamenlijk verantwoordelijk voor de zorg en ondersteuning van cliënten
die niet voldoen aan de criteria van de Wlz. De benodigde afspraken zullen
voor 1 januari 2015 worden gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

33

De leden van de fractie van de PvdA gaan er van uit dat de weergave van
de resultaten van het onderzoek na een melding van een ondersteuningsbehoefte als besluit kan worden aangemerkt.
De door de leden van de fractie van de PvdA uitgesproken veronderstelling omtrent het rechtskarakter van de weergave van de uitkomsten
van het onderzoek is aanleiding om te benadrukken dat die weergave in
de opzet van het wetsvoorstel niet de status heeft van een besluit in de zin
van de Awb. Elders in deze nota ben ik daar in het antwoord op vragen
van de leden van de CDA-fractie meer uitvoerig op ingegaan. In het
systeem van het wetsvoorstel komt aan de weergave van het onderzoek
geen andere status toe dan die van een onderzoeksverslag naar de
problematiek en oplossingsmogelijkheden. Het wetsvoorstel voorziet voor
belanghebbende in een wettelijk gewaarborgde mogelijkheid om na het
onderzoek (dan wel indien dat niet binnen zes weken is afgerond, na die
periode) een aanvraag voor een maatwerkvoorziening te doen, waarop de
gemeente binnen twee weken een besluit moet nemen, tegen welk besluit
bezwaar en beroep open staat. In die systematiek is er geen enkele reden
om de weergave van het onderzoek als besluit aan te merken, aangezien
daaraan geen rechtsgevolgen zijn verbonden.
De leden van de PvdA-fractie pleiten ervoor dat wijkverpleegkundigen
naast een signalerende en verwijzende rol ook als beslisser en zorgverlener moeten kunnen gaan fungeren. De leden van de PvdA-fractie vragen
de regering hoe de afstemming tussen maatschappelijke ondersteuning
en zorg in de eerste lijn in de toekomstige situatie goed wordt georganiseerd en de waarborgen die hiervoor in het wetsvoorstel zijn opgenomen.
De leden van de CDA-fractie vermoeden dat hoge percentages van de
mensen die persoonlijke verzorging en/of verpleging krijgen hiervan
korter dan een jaar gebruik maken. De leden van de CDA-fractie noemen
hierbij als voorbeeld mensen die herstellen na een ziekenhuisbezoek of
mensen die in het kader van palliatieve zorg zorg kortdurende persoonlijke verzorging en/of verpleging krijgen. De leden van de fractie van het
CDA vragen aan de regering of een verpleegkundige in dergelijke situaties
niet op pad moet in plaats van vergaderen in een sociaal wijkteam. De
leden van de PvdA vragen de regering hoe zij de afspraak over de
participatie van de wijkverpleegkundige in sociale wijkteams gaat
faciliteren zodat integrale zorg goed van de grond komt en de wijkverpleegkundige op de gewenste wijze wordt gepositioneerd. De leden van
de fracties van het CDA en de ChristenUnie vragen wie verantwoordelijk is
voor de integrale indicatiestelling als mensen zowel een maatwerkvoorziening van de gemeente nodig hebben en aanspraak maken op wijkverpleging. De leden van GroenLinks zien een belangrijke rol weggelegd voor
de wijkverpleging wanneer het gaat om preventie en vragen de regering
op welke manier het wetsvoorstel ruimte biedt aan wijkverpleging om
deze rol op te pakken. Ook vragen de leden van de fractie van GroenLinks
aan de regering of zij overtuigd is dat gemeenten en zorgverzekeraars
slagen in het maken van goede afspraken over de rol van de wijkverpleegkundige in het voorkomen van zorg, in preventie en signalering.
De wijkverpleegkundige krijgt in de nieuwe situatie een belangrijke functie
voor de cliënt. In de eerste plaats is de wijkverpleegkundige een zorgverlener, zoals toegelicht in het beroepsprofiel expertisegebied wijkverpleegkundige. Hij komt bij de mensen thuis, stelt de verpleegkundige diagnose,
verleent zorg en heeft een spilfunctie tussen de huisarts, de professionals
uit het sociaal domein en de cliënt. De wijkverpleegkundige stelt de
(verpleegkundige) indicatie, zoals het bepalen welke zorg de cliënt nodig
heeft en wie deze zorg het beste kan uitvoeren. Om te komen tot een
compleet zorgplan stemt de wijkverpleegkundige af met de huisarts of
medisch specialist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

34

Het is inderdaad zo dat veel mensen die gebruik maken van persoonlijke
verzorging of verpleging dit korter dan 1 jaar doen. Dit geldt met name
voor mensen die gebruik maken van verpleging. De reden van deze
uitstroom kan bijvoorbeeld zijn: geen zorg meer nodig, (tijdelijke)
ziekenhuisopname, opgenomen in een intramurale instelling of de
persoon kan overleden zijn. Het kan ook zijn dat de persoon tijdelijk
«uitstroomt» en later weer opnieuw zorg nodig heeft. Er stromen dus
continu mensen in en uit verpleging en verzorging. De verpleegkundige
heeft een belangrijke taak in de zorgverlening aan deze mensen. Daar
waar overleg met derden nodig is voor goede zorgverlening heeft de
wijkverpleegkundige daarvoor de mogelijkheden. In de dagelijkse praktijk
zal dit overleg zich beperken tot datgene wat de wijkverpleegkundige
vanuit zijn professionaliteit noodzakelijk vindt, zodat de beschikbare
werktijd maximaal benut kan worden voor het contact met de cliënt en het
verlenen van zorg.
Voor een goede uitoefening van zijn werkzaamheden participeert de
wijkverpleegkundige in het sociaal wijkteam. Deze deelname wordt
toegelicht in de aanspraak wijkverpleging en wordt mogelijk gemaakt in
de bekostiging. Gemeenten hebben de mogelijkheid om afspraken te
maken met zorgverzekeraars over het verlenen van toegang tot
maatschappelijke ondersteuning door een wijkverpleegkundige. In het
beroepsprofiel is immers opgenomen dat de wijkverpleegkundige werkt
met een «brede blik» en niet alleen kijkt of iemand zorg nodig heeft, maar
zich een compleet beeld vormt de persoonlijke situatie van een cliënt.
Wanneer een wijkverpleegkundige deze werkzaamheden in relatie tot de
toegang tot maatschappelijke ondersteuning verricht, dient hij te werken
volgens de vereisten van het zorgvuldig onderzoek, zoals opgenomen in
artikel 2.3.2.
Gemeenten en zorgverzekeraars zullen op regionaal niveau afspraken
maken over de verbinding van het sociaal domein en het werk van de
wijkverpleegkundige. De regering faciliteert dit regionaal overleg en de
totstandkoming van deze samenwerkingsafspraken. De regering vindt het
van belang dat deze afspraken ook de vroegtijdige signalering, gericht op
preventie omvatten. Het is vervolgens aan de professionals zelf om
afspraken te maken over vormen van samenwerking in het dagelijks werk.
Op basis van deze afspraken met betrokken partijen heeft de regering
vertrouwen dat de wijkverpleegkundige op de gewenste wijze wordt
gepositioneerd en partijen tijdig tot afspraken komen over samenwerking
en de wijze waarop de verschillende professionals, zoals de wijkverpleegkundige, hun werk kunnen doen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat de regering met dit
wetsvoorstel voortbouwt op de ervaringen die zijn opgedaan met de Wmo
sinds 2007. Deze leden vragen welke ervaringen dit betreft en of dit goede
ervaringen zijn die navolging vragen of slechte ervaringen die verbetering
vragen?
De regering bouwt met het wetsvoorstel verder op de ervaringen die
gemeenten in de praktijk samen met cliëntenorganisaties, aanbieders,
welzijnsorganisaties en anderen hebben opgedaan met behulp van
programma’s als De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl. Deze ervaringen
laten in de praktijk zien hoe de eigen kracht en regie van mensen kan
worden versterkt en de afhankelijkheid van voorzieningen van de overheid
kan worden verminderd. Naar het oordeel van de regering betreft dit dus
goede ervaringen die dan ook aan de basis hebben gelegen van
voorliggend wetsvoorstel.
Mensen willen zo lang mogelijk thuis kunnen wonen, de regie op hun
eigen leven behouden en niet eenzaam zijn. De leden van de PVV-fractie
vragen waarom dat niet kan binnen de huidige Wmo en AWBZ. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

35

leden vragen wat er binnen de huidige Wmo en AWBZ gewijzigd moet
worden om deze doelen te bereiken en waarom de huidige wetten
volgens de regering geen mogelijkheden bieden voor het bieden van
passende ondersteuning aan mensen in hun eigen leefomgeving. De
leden van de PVV-fractie vragen of het hier niet gewoon gaat om een
ordinaire bezuinigingsoperatie, waarbij de gemeenten de kop van jut
worden, doordat zij wel de taken maar niet de centen krijgen. De leden
van de D66-fractie constateren dat de regering ervoor heeft gekozen om
een geheel nieuwe wet te maken, in plaats van een wijziging van de
bestaande Wet maatschappelijke ondersteuning. Graag ontvangen deze
leden een toelichting op deze keuze.
De regering heeft op grond van een aantal argumenten de keuze gemaakt
om de maatschappelijke ondersteuning in een nieuw wetsvoorstel te
verankeren en geen wijziging in te dienen op de bestaande Wmo. Ten
eerste vraagt een nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk,
provincies, gemeenten en zorgverzekeraars om nieuwe wettelijke kaders
(Jeugdwet, Wmo 2015, Wlz en Zvw). Ten tweede wil de regering met een
nieuw wetsvoorstel markeren dat er een omslag wordt gemaakt naar een
nieuwe manier van denken en werken, waarbij de mogelijkheden van de
cliënt en zijn omgeving centraal staan en niet de aandoening. Ten derde
heeft de regering de manier waarop veel gemeenten werken volgens de
principes van de Kanteling willen verankeren in dit wetsvoorstel en ten
vierde heeft de regering het belang van integraliteit en aandacht voor de
samenhang met de zorgdomeinen en het sociaal domein willen onderstrepen. Er heeft gegeven de hiervoor benoemde motieven geen analyse
plaatsgevonden van de mogelijkheden om met aanpassingen van
bestaande wetgeving de doelen van de hervorming van de langdurige
zorg te realiseren. Het is wel evident dat de decentralisatie geen plaats kan
vinden op grond van de bestaande Wmo, omdat de bestaande prestatievelden gemeenten geen verantwoordelijkheid geven voor o.a. ondersteuning bij ADL of beschermd wonen. Bovendien heeft de regering
gemeend bij de decentralisatie van een aantal kwetsbare groepen te
moeten voorzien in een aantal wettelijke waarborgen. De regering heeft
drie motieven voor de hervorming van de langdurige zorg: het verbeteren
van de kwaliteit van zorg en ondersteuning, het vergroten van de
betrokkenheid in de samenleving en de financiële houdbaarheid van de
langdurige zorg en ondersteuning. De decentralisatie is dus meer dan
alleen een operatie om de uitgaven aan langdurige zorg en ondersteuning
beheersbaar te maken. In reactie op de inbreng van de PVV-fractie kan dan
ook worden geconcludeerd dat er geen sprake is van een ordinaire
bezuinigingsoperatie. De hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning leidt tot een nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling waarbij de
verantwoordelijke uitvoeringsorganen de ruimte en ook de financiële
middelen krijgen om tot een adequate uitvoering van hun wettelijke
verantwoordelijkheden te komen, zo ook gemeenten bij de uitvoering van
het voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering toe te lichten hoe met de
bekostiging van de nieuwe aanspraak wijkverpleging, en de daarin
opgenomen prikkel tot ontzorgen en het vergroten van de zelfredzaamheid, wordt voorkomen dat zorgverzekeraars zorg afwentelen op de
Wlz.
Het is juist dat in de nieuwe aanspraak wijkverpleging een prikkel tot
ontzorgen en het vergroten van de zelfredzaamheid wordt opgenomen.
De nieuwe aanspraak past hiermee binnen de doelen van de hervorming
van de langdurige zorg en ondersteuning, zoals het bieden van zorg en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

36

ondersteuning van goede kwaliteit en dichtbij mensen, zodat zij in staat
worden gesteld om zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving te blijven
wonen.
Naar aanleiding van de passage in de memorie van toelichting dat
mensen in eerste plaats zelf verantwoordelijkheid dragen voor de wijze
waarop zij hun leven inrichten en deelnemen aan de samenleving vragen
de leden van de PVV-fractie of de regering van mening is dat de mensen
dat nu niet zelf doen en zo ja, waaruit dat blijkt.
De regering acht het vanzelfsprekend dat mensen in de eerste plaats zelf
verantwoordelijkheid nemen voor de wijze waarop ze hun leven inrichten
en deelnemen aan de samenleving. Het overgrote deel neemt deze
verantwoordelijkheid ook en zou dat ook niet anders willen.
In dit wetsvoorstel expliciteert de regering deze eigen verantwoordelijkheid. Tot de eigen verantwoordelijkheid van de ingezetene behoort
naar het oordeel van de regering ook dat hij een beroep doet op familie en
vrienden – zijn eigen en sociale netwerk – alvorens hij bij de gemeente
aanklopt voor hulp. Het is immers heel normaal dat mensen iets doen
voor hun partner, familielid of goede vriend als die niet geheel op eigen
kracht kan deelnemen aan de samenleving. Gelukkig gebeurt dit ook in
veel gevallen. De regering constateert ook dat er – wellicht ongewild –
soms sprake is van een ervaren recht op zorg, ook in die situaties die gelet
op de aard van de ondersteuning ook op eigen kracht of in eigen kring
opgevangen zou kunnen worden.
De leden van de PVV-fractie merken in de aangeboden wet Wmo-2015 een
tekst op waarin staat dat de gemeente zal beoordelen of iemand ten
behoeve van de zelfredzaamheid of participatie ondersteuning behoeft, en
zo ja, in welke vorm. De leden van de PVV-fractie geven aan dat met deze
tekst wordt geïmpliceerd dat mensen die nu zorg vanuit de AWBZ
ontvangen, deze zorg wellicht ten onrechte ontvangen. De leden van de
PVV-fractie willen graag weten hoeveel mensen er nu onterecht gebruik
maken van de AWBZ-zorg en vraagt een met cijfers onderbouwde reactie
van de regering.
De regering heeft met de aangehaalde tekst niet tot uitdrukking willen
brengen dat mensen nu ten onrechte zorg op basis van de AWBZ zouden
ontvangen. De aanspraak op de AWBZ-functie begeleiding is vastgelegd
in artikel 6 van het Besluit zorgaanspraken AWBZ. Het CIZ zorg stelt de
aanspraak op ondersteuning van een cliënt op basis van dit besluit vast.
Hiermee kan worden gesteld dat mensen met een AWBZ-indicatiebesluit
voor de functie begeleiding, terecht gebruik maken van AWBZ-zorg. Op
grond van het voorliggende wetsvoorstel Wmo 2015 stellen gemeenten
op basis van de door de gemeenteraad vastgestelde regels vast of een
cliënt in aanmerking komt voor ondersteuning en zo ja, in welke vorm. Dit
voor zowel nieuwe cliënten als ook voor cliënten die eerder een
AWBZ-indicatiebesluit voor de functie begeleiding hebben gekregen. Op
basis van de lokaal ontwikkelde en beschikbare arrangementen, kan de
ondersteuning anders ingevuld worden dan nu binnen de AWBZ het geval
is.
De leden van de fractie van de PVV geven aan dat de regering met deze
wet innovatie in ondersteuning en ondersteunende diensten bevorderen
en de omslag naar het bieden van maatwerk in langdurige ondersteuning
aan mensen markeren. Wat verstaat de regering onder innovatie? Is dat
de huishoudrobot? Is dat de tablet of pc? Is dat de manier om ook
eenzaamheid tegen te gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

37

Innovatie is een breed begrip. Dit betreft zowel nieuwe arrangementen,
nieuwe verbindingen tussen formele en informele zorg en ondersteuning,
aansluiting tussen de domeinen en inzet van technologie daarbij.
Innovatie is zowel ontwikkelen van nieuwe oplossingen, als het
verspreiden ervan zodat brede toepassing zo snel mogelijk kan plaatsvinden. Technische innovaties en de inzet daarvan, zoals domotica en
ICT-toepassingen, kunnen in bepaalde gevallen de zelfredzaamheid
versterken en eenzaamheid beperken. Digitale sociale netwerken kunnen
het leggen van contact met familie en vrienden en inzet van mantelzorgers en vrijwilligers vereenvoudigen. Ik zal de Tweede Kamer dit
voorjaar een brief over innovatie in de langdurige zorg aanbieden. Ten
aanzien van het voorkomen en terugdringen van eenzaamheid werkt de
regering samen met de VNG en de Coalitie Erbij aan een actieplan,
waarover uw Kamer voor 1 april 2014 wordt geïnformeerd.
De leden van de fractie van de PVV zijn van mening dat de beleidsruimte
die gemeenten op basis van dit wetsvoorstel krijgen ertoe leidt dat
gemeenten de mogelijkheid krijgen om glashard «nee» te zeggen tegen
mensen die ondersteuning behoeven. Deze leden vragen of dat de
bedoeling van de regering is en zo nee hoe de regering gaat bewerkstelligen dat dit niet gaat gebeuren. Deze leden vragen ook welke instrumenten de regering heeft om er zorg voor te dragen dat mensen die
ondersteuning nodig hebben die ook krijgen. Verder vragen deze leden
waar de waarborgen voor passende ondersteuning van goede kwaliteit en
voldoende rechtszekerheid voor de mensen uit bestaan. Zij vragen of dit
de in het wetsvoorstel opgenomen resultaatverplichting betreft. Tot slot
vragen deze leden of de beleidsvrijheid van de gemeente de waarborgen
voor de cliënt in de weg staan.
Op basis van dit wetsvoorstel is het college gehouden in vervolg op een
melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning een
onderzoek in te stellen op basis waarvan duidelijk wordt wat de daadwerkelijke behoefte aan maatschappelijke ondersteuning is en of en zo ja in
welke mate het in het geval van deze cliënt mogelijk is om aan die
behoefte tegemoet te komen door inzet van eigen kracht, gebruikelijke
hulp, mantelzorg of hulp van personen behorend tot het sociale netwerk
van de cliënt, de inzet van algemene voorzieningen of door het verrichten
van maatschappelijk nuttige activiteiten. Hierbij is het van belang dat de
cliënt zoveel mogelijk de regie houdt in het organiseren van zijn organisatie, het is aan de gemeente om hem daarin zo nodig te laten ondersteunen. In vervolg op dit onderzoek kan de cliënt indien hij van mening is
dat in zijn situatie een maatwerkvoorziening noodzakelijk is, deze
aanvragen bij het college. Indien het college tot het oordeel komt dat de
cliënt niet op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met
hulp van andere personen uit zijn sociale netwerk dan wel met gebruikmaking van algemene voorzieningen in staat is tot zelfredzaamheid of
participatie, beslist het college tot verstrekking van een maatwerkvoorziening. De formulering «beslist het college tot verstrekking van een
maatwerkvoorziening» is geen vrijblijvende bevoegdheid, maar een
wettelijke opdracht om in de gegeven omstandigheden een maatwerkvoorziening toe te kennen. Het gaat dan om een maatwerkvoorziening die,
rekening houdend met de uitkomsten van het in artikel 2.3.2 bedoelde
onderzoek, een passende bijdrage levert aan het realiseren van een
situatie waarin de cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of
participatie en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kan blijven. Bij
de beoordeling van de vraag of er sprake is van een passende bijdrage, is
natuurlijk ook van belang dat sprake is van een passende bijdrage aan de
kwaliteit van leven van de cliënt, zijn welbevinden. Er is in sprake van een
resultaatverplichting van het college om een passende bijdrage te leveren
aan het realiseren van een situatie waarin de cliënt in staat wordt gesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

38

tot zelfredzaamheid of participatie en zo lang mogelijk in de eigen
leefomgeving kan blijven. Een vergelijkbare formulering is in het
wetsvoorstel opgenomen voor cliënten die behoefte hebben aan
beschermd wonen of opvang. De beslissing die het college in deze
gevallen neemt, kan in een bezwaar- en beroepsprocedure worden
getoetst. Op basis van het voorgaande is duidelijk dat het college niet
zoals deze leden betogen glashard «nee» kan zeggen tegen mensen die
maatschappelijke ondersteuning nodig hebben. Het zal de leden op basis
van het voorgaande duidelijk zijn dat de regering van mening is dat de
beleidsruimte van de gemeenten en de waarborgen voor cliënten niet
tegenstrijdig zijn. De beleidsruimte voor gemeenten is juist noodzakelijk
om in specifieke situaties maatwerk aan cliënten te kunnen leveren.
De leden van de PVV-fractie merken op dat als het college van B en W
besluit het verlenen van maatschappelijke ondersteuning door derden te
laten verrichten, de openbare aanbestedingsprocedure daarvoor niet
geldt. Op zich vinden zij dat een goede zaak, maar de adder onder het gras
is volgens hen dat hiermee dus ook de mogelijkheid wordt opengehouden
dat de gemeenten zelf de maatschappelijke ondersteuning gaan organiseren. Hoe ziet de regering dit voor zich? Is de gemeente dan ook
gebonden aan de bepaling dat er met de aanbieder voor haar in overleg
moet worden getreden over de overname van het betrokken personeel?
Hoe gaat de gemeente zorg dragen voor het op peil houden van de kennis
en kwaliteit van dit personeel?
Gemeenten zijn op grond van de Wet op de maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verantwoordelijk voor de kwaliteit en continuïteit van de
ondersteuning aan de burgers die daarop aangewezen zijn. De wet geeft
hen de ruimte om deze verantwoordelijkheid zelf in te vullen, of uit te
laten voeren door derden. Het is aan de betreffende gemeente om de
voor- en nadelen af te wegen tussen uitvoering door derden en uitvoering
door de eigen organisatie. In elk geval geldt dat de bepalingen in de wet
ook gelden als de gemeente zelf de uitvoering ter hand neemt.
De PVV vraagt of er geen sprake is van de slager die zijn eigen vlees keurt,
als de gemeente moet toezien of de aanbieders voldoen aan de landelijke
kwaliteitsstandaarden en de daarop gebaseerde kwaliteitseisen in de
verordening en of er geen spanning ontstaat tussen de beleidsvrijheid van
gemeenten en het toezicht op de kwaliteit
Met de decentralisatie van verantwoordelijkheden worden de gemeenten
verantwoordelijk voor de kwaliteit en de continuïteit van de maatschappelijke ondersteuning, de handhaving en het toezicht. Het wetsvoorstel geeft
de kaders waarbinnen de gemeenten hun beleid moeten bepalen. De
gemeenteraad is een democratische gelegitimeerd orgaan dat bepalend is
bij de vaststelling van het lokale beleid en ook de goede uitvoering van
dat beleid controleert. De waarborgen hiertoe vinden hun basis in de
Gemeentewet. De gemeenteraad zal in dit kader ook beoordelen of de
aanbieders van maatschappelijke ondersteuning de beoogde prestaties
leveren en daarmee een oordeel uitspreken over het gemeentelijke
opdrachtgeverschap.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe € 1,2 miljard bezuinigen
ertoe bijdraagt dat de eigen kracht en het sociaal netwerk eerst worden
aangesproken, voordat er een beroep wordt gedaan op publiekgefinancierde voorzieningen.
De regering is van mening dat met het voorliggende wetsvoorstel meer
waarborgen worden gecreëerd voor het bieden van maatwerk in de
ondersteuning van mensen en dat ook het bij elkaar positioneren van, op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

39

ondersteuning van kwetsbare burgers gerichte, taken bij gemeenten de
efficiency van de uitvoering zullen vergroten. Dit blijkt ook uit de
praktijkvoorbeelden van De Kanteling.
De leden de SP-fractie vragen wat de reden is waarom de mogelijkheid
voor gemeenten om een financiële tegemoetkoming te verstrekken geen
verplichting is. Zij vragen ook aan welke minimale kaders deze financiële
tegemoetkoming dient te voldoen en of gemeenten ervoor kunnen kiezen
om meerkosten niet te verstrekken. Voorts vragen de leden van de
SP-fractie wat valide argumenten zijn voor gemeenten om af te zien van
de mogelijkheid tot het verstrekken van de tegemoetkoming en of dat niet
tot willekeur leidt. Zij vragen of gemeenten hierbij gehinderd worden door
knellende financiële kaders. De leden van de CDA-fractie vragen of
onvoldoende financiële middelen als argument kan worden gebruikt om
niet gebruik te maken van de mogelijkheid voor het verstrekken van een
financiële tegemoetkoming. De leden van de D66-fractie vragen waarom
in de wettekst van voorliggend wetsvoorstel de mogelijkheid is
opgenomen om voor gemeenten grenzen ten aanzien van de financiële
draagkracht te kunnen stellen. De leden van de SGP-fractie vragen wat
onder «de grenzen met betrekking tot de financiële draagkracht die van
toepassing zijn» wordt verstaan. Voorts vragen zij de regering te bevestigen dat gemeenten niet verplicht zijn dit soort eisen te stellen, maar dat
het slechts betekent dat zij indien zij deze eisen stellen deze ook in de
verordening dienen te zetten. De leden van de SGP-fractie vragen de
regering te onderkennen dat het net als bij het bieden van een maatwerkoplossing lastig is om in het algemeen vast te stellen wat de toepasselijke
grenzen zouden moeten zijn. Voorts vragen de leden van de SGP-fractie
hoe de regering aankijkt tegen professionals die moeten beoordelen of
financieel maatwerk in een bepaalde situatie noodzakelijk is. Zij vragen
ten slotte hoe de regering wil bevorderen dat mensen die mensen die
zorg ontvangen op het gebied van verzorging, verpleging en een groot
deel van de GGZ die hoge meerkosten hebben in beeld komen van de
gemeenten.
De bevoegdheid op grond van artikel 2.1.7 betreft geen verplichting maar
biedt de gemeenteraad een aanvullende mogelijkheid naast het bestaande
gemeentelijke instrumentarium om personen met een chronische ziekte
en/of beperking te ondersteunen. De financiële tegemoetkoming dient te
worden verstrekt aan personen met een chronische ziekte en/of beperking
met daarmee in verband samenhangende meerkosten. Gemeenten
dragen op grond van dit wetsvoorstel reeds de verantwoordelijkheid om
personen met een chronische ziekte en/of beperking te ondersteunen
indien zij in hun participatie en/of zelfredzaamheid belemmerd worden.
Het hebben van meerkosten door een beperking kan mensen belemmeren
in hun participatie en ook zonder de aanvullende mogelijkheid voor een
financiële tegemoetkoming op grond van dit wetsvoorstel hebben
gemeenten de verantwoordelijkheid om personen die belemmerd worden
in hun participatie en/of zelfredzaamheid te ondersteunen. Gemeenten
kunnen op grond van voorliggend wetsvoorstel en de bijzondere bijstand
gericht maatwerk bieden in de vorm van voorzieningen en/of financiële
ondersteuning. De bevoegdheid tot het verstrekken van een financiële
tegemoetkoming op grond van voorliggend wetsvoorstel geeft aan
gemeenten de mogelijkheid om, naast en in samenhang met het al
bestaande gemeentelijke instrumentarium voor ondersteuning binnen het
sociaal domein, gericht een financiële tegemoetkoming op maat te bieden
aan personen met een beperking met daarmee verband houdende,
aannemelijke meerkosten. Gemeenten ontvangen hiertoe een aanvullend
budget van € 268 miljoen structureel vanaf 2017. De gemeenteraad kan bij
verordening bepalen of en zo ja in welke gevallen en in welke mate het
college een financiële tegemoetkoming dient te verstrekken. De gemeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

40

teraad moet expliciet in het lokale beleidsplan voor maatschappelijke
ondersteuning de afweging opnemen of gebruik wordt gemaakt van de
bevoegdheid tot het verstrekken van de financiële tegemoetkoming op
grond van de Wmo 2015. Indien een gemeente besluit de bevoegdheid
niet te gebruiken, moet in het beleidsplan voor maatschappelijke
ondersteuning worden gemotiveerd waarom daarvan wordt afgezien. Een
valide argument om hiervan af te zien is dat de gemeente personen met
een beperking met daarmee verband houdende, aannemelijke meerkosten
via andere gemeentelijke instrumenten ondersteuning biedt. Onvoldoende financiële middelen is geen valide argument.
Gemeenten dienen zich bij de invulling van de mogelijkheid tot het
verstrekken van een financiële tegemoetkoming te houden aan de
wettelijke kaders van het sociaal domein op grond van voorliggend
wetsvoorstel, de Participatiewet en de Jeugdwet. Gemeenten moeten
rekening houden met de persoonlijke situatie van de burger en de lokale
situatie, en tot goede resultaten te komen. Gemeenten zijn vrij in stellen
van criteria en zijn niet verplicht eisen of grenzen met betrekking tot
financiële draagkracht te stellen. De tekst van het wetsvoorstel Wmo 2015
behoeft een correctie zodat de tekst in overeenstemming wordt gebracht
met de tekst van de nota van wijziging van de huidige Wmo in verband
met het mogelijk maken van een financiële tegemoetkoming per 2014
zoals hiervoor bedoeld. Deze laatste nota van wijziging is op 23 januari
2014 door de Tweede Kamer aanvaard, als onderdeel van het wetsvoorstel
tot afschaffing van de Wtcg en de CER en ligt nu voor bij de Eerste Kamer
De correctie voor de tekst van het wetsvoorstel Wmo 2015 impliceert dat
de laatste zin waarin wordt aangegeven dat in de verordening in ieder
geval de toepasselijke grenzen met betrekking tot de financiële draagkracht worden vastgesteld, bij nota van wijziging op het wetsvoorstel
Wmo 2015, komt te vervallen. Hiermee vervalt niet de mogelijkheid voor
de gemeenteraad voor de toepassing van artikel 2.1.7 grenzen met
betrekking tot de financiële draagkracht in de verordening te stellen. Het is
aan de gemeenteraad om te bepalen in welke gevallen en in welke mate
ingezetenen recht hebben op de gemeentelijke tegemoetkoming. De
bepaling in de Wmo 2015 dient geheel gelijkluidend te zijn aan de nota
van wijziging en wordt door deze correctie in overeenstemming gebracht.
Het TransitieBureau Wmo van de VNG en VWS zal op korte termijn een
handreiking publiceren waarin de gemeenten worden geïnformeerd over
de mogelijkheden voor gemeentelijk maatwerk voor personen met een
chronische ziekte en/of beperking. Goede voorbeelden worden verspreid
en gemeenten zullen door middel van de handreiking actief worden
geïnformeerd over voor- en nadelen van verschillende mogelijke
varianten. De handreiking zal ook inzicht bieden in de achterliggende
problematiek met betrekking tot meerkosten. Ik zal waar mogelijk en
gewenst bevorderen dat gemeenten de mensen die mogelijk ondersteuning nodig hebben in beeld zijn bij de gemeenten.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de regering vindt van de
suggestie om in overleg met de VNG een onderzoek te houden naar een
bepaald basisniveau aan verschillende voorzieningen.
Een belangrijk uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat de gemeenten
binnen de wettelijk kaders grote beleidsvrijheid hebben om de wet uit te
voeren op een wijze die past bij de lokale situatie. Dit leidt ertoe dat de
uitvoering van de wet tot verschillen zal leiden. Dat is ook de bedoeling.
Naar overtuiging van de regering biedt het wetsvoorstel voldoende kaders
om zeker te stellen dat overal een acceptabel niveau van maatschappelijke
ondersteuning in opzet is gewaarborgd. Ook de horizontale verantwoording over het door gemeente gevoerde beleid en de mogelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

41

rechterlijke toets in geval van individuele geschillen staan daar borg voor.
De regering zal de voorbereiding van de implementatie door gemeenten
als ook de uitvoering door gemeenten na implementatie zorgvuldig
monitoren en zich hierover met gemeenten op bestuurlijk niveau
verstaan.
De leden van de CDA-fractie vragen waar de Minister nu straks precies
verantwoordelijk voor is en waar de informatie die de Minister verzameld
straks precies voor gebruikt? Zij vragen voorts of deze informatie mag
worden gebruikt voor de eerste stappen in het kader van interbestuurlijk
toezicht.
De Minister van VWS is stelselverantwoordelijk en is daarmee verantwoordelijk voor de inrichting en de werking van het stelsel als geheel en
voor de maatschappelijke effecten ervan. De Minister is ook
aanspreekbaar op het borgen van de publieke belangen voor zover
gerelateerd aan het stelsel. Bij ministeriële regeling kunnen regels worden
gesteld over interbestuurlijke informatie die de Minister nodig heeft om
de werking van de wet te kunnen beoordelen. Het gaat niet alleen om
beleidsinformatie over het functioneren van het stelsel zelf, maar ook over
de resultaten die ermee worden behaald. De informatie met betrekking tor
de realisatie van de beoogde effecten met de wet dient ter beoordeling
van het functioneren van het systeem. Als de resultaten aanleiding geven
te twijfelen over de goede werking van het stelsel, dient de Minister zich
af te vragen of de slechte resultaten een gevolg zijn van tekortkomingen in
het stelsel. Indien uit deze informatie blijkt dat sprake is van tekortkomingen in het stelsel, is dit aanleiding voor de Minister verbeteringen
voor te stellen. Het generiek instrumentarium voor interbestuurlijk
toezicht uit de Gemeentewet is bedoeld voor situaties waarin afzonderlijke
gemeenten in strijd met de wet of het algemeen belang handelen. De
beleidsinformatie die de Minister op grond van zijn stelselverantwoordelijkheid zal verzamelen zal hiervoor waarschijnlijk geen (direct) bruikbare
inzichten geven, maar mogelijk wel indicaties bevatten die aanleiding
geven om nadere inlichtingen te vragen.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het laten slagen van een
wijkaanpak niet lastiger wordt omdat het kabinet nog steeds voornemens
is delen van de oude AWBZ in een drietal (nieuwe) wetten onder te
brengen en er voor de ontwikkeling van de sociale wijkteams slechts 10
mln. voor ruim 400 gemeenten beschikbaar is?
De regering is niet van mening dat een succesvolle wijkaanpak lastiger
wordt door de nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden als gevolg
van de langdurige zorg. Met de Jeugdwet en de hervorming van de
langdurige zorg, waaronder de overheveling van extramurale zorg en
ondersteuning uit de AWBZ naar gemeenten en zorgverzekeraars, ontstaat
een situatie waarin sociale wijkteams te maken hebben met twee
financiers van zorg en ondersteuning in plaats van vier (zorgkantoren,
zorgverzekeraars provincies en gemeenten). Sociale wijkteams zijn een
goed instrument om zorg op grond van de Zvw en ondersteuning uit de
Wmo 2015 met elkaar te verbinden en op elkaar af te stemmen en bieden
kansen voor een meer doelmatige uitvoering van zorg en ondersteuning.
Gemeenten zijn vrij in de keuze of ze sociale wijkteams willen inrichten en
welke taak deze teams krijgen. Om een impuls te geven aan het opzetten
van sociale wijkteams ontvangen gemeenten in 2014 € 7 miljoen; in 2015
€ 10 miljoen, oplopend tot € 50 miljoen structureel vanaf 2017. Als
gemeenten ervoor kiezen om het sociale wijkteam taken te geven bij de
toegang tot de Wmo en het leveren van algemene- of maatwerkvoorzieningen, dan kan de gemeente dit financieren uit het totale budget dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

42

beschikbaar is voor de uitvoering van de Wmo 2015. Dit budget wordt
thans geraamd op ca. € 8,8 miljard.
De leden van de fractie van het CDA concluderen dat het medisch denken
zijn intrede doet in de Wmo. De leden van de CDA-fractie delen de wens
van de regering dat mensen zo kort mogelijk in zorg zijn maar vraagt zich
af of de regering hiervan een realistisch beeld schetst.
De regering herkent zich niet in de stelling dat het medisch denken zijn
intrede doet in de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015. Dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning kent een rijke
geschiedenis en traditie van welzijn en het welbevinden van mensen. Niet
voor niets is één van de voorlopers van de huidige Wmo de voormalige
brede Welzijnswet. De praktijkervaringen met de huidige Wmo en de
werkwijze van De Kanteling tonen een realistisch beeld dat met de inzet
van lichtere vormen van ondersteuning de eigen kracht en zelfredzaamheid van mensen kan worden versterkt. In het voorliggend
wetsvoorstel doet de regering voorstellen om de komende jaren verdergaand te investeren in nieuwe vormen van maatschappelijke ondersteuning. De regering ziet hierbij als belangrijke aandachtsgebieden het
verbeteren van de mogelijkheden tot het combineren van informele hulp
en professionele ondersteuning en het demedicaliseren van de geboden
hulp en ondersteuning. Het is van belang de ondersteuning te richten op
de persoon en diens omgeving in plaats van uitsluitend op diens
aandoening, beperking of indicatie. Het welbevinden van mensen dient
centraal te staan.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe een gemeente mensen
naar meer zelfredzaamheid moet leiden als de zorgvraag langdurig soms
zelfs levenslang van aard is. Deze leden vragen hoe de regering dit ziet bij
iemand met een progressieve ziekte of een verstandelijke handicap. In
vervolg daarop vragen deze leden of het niet realistisch is om te onderkennen dat er nu eenmaal mensen zijn die voor de rest van hun leven
aangewezen zijn op verschillende vormen van zorg en ondersteuning.
In algemene zin is het uitgangspunt van dit wetsvoorstel dat het mensen
zoveel als mogelijk naar een grotere mate zelfredzaamheid leidt en
investeert in de eigen kracht van mensen. Uiteraard is de regering het met
deze leden eens dat in een aantal gevallen de mogelijkheden van
vergroting van de zelfredzaamheid naar omvang beperkt zullen zijn. De
behoefte aan zorg en of ondersteuning kan gezien de aard van de
beperking of ziekte, langdurig en soms levenslang zijn.
De leden van de fractie van het CDA betwijfelen of burgers met een
zorgvraag uit de voeten kunnen met de maatwerkvoorziening. Zij vragen
of de regering het met hen eens is dat de maatwerkvoorziening niet gelijk
is aan het compensatiebeginsel, omdat men voor een maatwerkvoorziening niet zo snel in aanmerking komt.
De leden van de fractie van het CDA stellen terecht vast dat de compensatieverplichting van artikel 4 van de bestaande Wmo niet in dezelfde vorm
terugkeert in het wetsvoorstel. Dat betekent echter niet dat het
wetsvoorstel de burgers minder zekerheid biedt over de ondersteuning
waarop zij van de kant van de gemeente kunnen rekenen.
Voorop zij gesteld dat de in het wetsvoorstel gekozen opzet geheel
aansluit bij de ontwikkelde praktijk van De Kanteling; deze krijgt daarmee
een expliciete verankering in de wet. De praktijk van De Kanteling heeft
zich in het kader van de Wmo ontwikkeld en is ook in overeenstemming
met de strekking van de wet, maar de concrete formulering van artikel 4
Wmo en de plaats van dat artikel in de wet sluiten daar niet goed bij aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

43

Om duidelijk te maken dat de verplichtingen van het wetsvoorstel zeker
niet minder ver gaan dan de compensatieverplichting van artikel 4 Wmo,
breng ik de ontstaansgeschiedenis van artikel 4 Wmo in herinnering. Het
wetsvoorstel voor de Wmo ging uit van een gemeentelijke taakomschrijving in termen van te realiseren doelen: participatie en zelfredzaamheid, met ruime afwegingsmogelijkheden en beleidsalternatieven
voor voorzieningen die uit Wet voorzieningen gehandicapten (Wvg) en
AWBZ afkomstig waren. Het wetsvoorstel maakte de gemeente dus ten
volle verantwoordelijk voor het naar eigen lokale inzichten en voorkeuren
inrichten van de maatschappelijke ondersteuning van haar burgers; de
gemeente werd daarmee verplicht te zorgen voor participatie en zelfredzaamheid van de burgers. In die sturingsfilosofie bestond naar aanvankelijk inzicht op zich geen behoefte aan meer concrete zorgplichten voor
de gemeente; de gemeentelijke verantwoordelijkheid bood in beginsel
voldoende waarborgen voor goede ondersteuning. Daarbij ging het niet
zozeer over de vraag óf de gemeente onder omstandigheden zou moeten
presteren, maar om de vraag of de gemeente de beleidsvrijheid moest
hebben om zelf te bepalen welke prestaties in een concreet geval op zijn
plaats waren (maatwerk). Desalniettemin kende het wetsvoorstel Wmo
aanvankelijk met het oog op een zorgvuldige overgang naar de nieuwe
gemeentelijke taken de mogelijkheid om bij amvb te bepalen dat het
college tijdelijk nog bepaalde (die uit Wvg en AWBZ afkomstige) voorzieningen moest verlenen.
Het parlementaire debat leidde tot uiteenlopende amendementen, waarbij
centraal stond in welke vorm een gemeentelijke zorgplicht, later compensatiebeginsel genoemd, in de wet zou moeten worden vastgelegd.
Uiteindelijk werd met een breed ondersteund amendement (nr. 58) in
artikel 4 van de Wmo de huidige blijvende zorgplicht/compensatieverplichting voor het college, naast de algemene gemeentelijke verantwoordelijkheid, opgenomen. Uit hetgeen met betrekking tot dat amendement
door de indiener en de regering is opgemerkt, valt af te leiden dat de
compensatieplicht de gemeente beleidsruimte biedt en niet wettelijk wil
vastleggen welke voorzieningen moeten worden geboden, maar mensen
met beperkingen wel zekerheid wil bieden over het verkrijgen van
redelijke aanpassingen, leidend tot materiële gelijke behandeling, en het
college te verplichten een viertal (wel expliciet benoemde) resultaten te
waarborgen. Daarmee vormde de compensatieplicht in feite een
explicitering van wat impliciet al in de Wmo vastligt met de formulering
van de gemeentelijke verantwoordelijkheid: de gemeente is verplicht op
een door haar te bepalen wijze bij te dragen aan het zoveel mogelijk
wegnemen van belemmerende factoren als gevolg van beperkingen. Die
explicitering is – hoewel vanuit de strekking van de Wmo niet strikt
noodzakelijk – niet zonder betekenis, omdat zij – zeker in de overgangsjaren na de invoering van de Wmo zowel voor de gemeenten als voor de
betrokken burgers een vast baken vormde bij de toepassing van de wet.
Door haar bewoording («ter compensatie») kan de compensatieverplichting de onjuiste suggestie wekken dat het de taak en verplichting van
het college zou zijn betrokkene volledig in een positie te brengen die zou
hebben bestaan zonder de beperkingen waarmee deze kampt; gelet op de
wetsgeschiedenis van het bedoelde amendement is het echter slechts de
bedoeling geweest het college te verplichten tot het treffen van redelijke
aanpassingen voor mensen met beperkingen, leidend tot materiële gelijke
behandeling. Voorts, en daarmee kom ik ook bij de waarneming van de
leden van de fractie van het CDA dat de maatwerkvoorziening ruimer is
geformuleerd dan de compensatieplicht in de Wmo, is artikel 4 specifiek
gericht op enkele concrete resultaten (een huishouden voeren, zich
verplaatsen in en om de woning, zich lokaal verplaatsen per vervoermiddel en medemensen ontmoeten en op basis daarvan sociale
verbanden aangaan).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

44

De regering kiest er, ook bij deze grote nieuwe decentralisatie, voor in de
wet een met aard, inhoud en strekking van de compensatieverplichting
vergelijkbaar baken te handhaven als zekerheid voor de burger en de
gemeente. Wel is in het wetsvoorstel Wmo 2015 gekozen voor een andere
formulering van de gemeentelijke verplichting en is die verplichting
ingebed in de verplichting voor het college om maatwerk te leveren. Het
college moet een maatwerkvoorziening leveren die, rekening houdend
met de uitkomsten van het in artikel 2.3.2 bedoelde onderzoek, een
passende bijdrage levert aan het realiseren van een situatie waarin de
cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of participatie en zo lang
mogelijk in de eigen leefomgeving kan blijven. Die formulering brengt tot
uitdrukking dat de beleidsvrijheid van de gemeente met betrekking tot het
kiezen van de vorm waarin iemand ondersteuning wordt geboden,
onverlet laat dat de gemeente onder omstandigheden onverminderd
verplicht is tot het treffen van redelijke aanpassingen voor mensen met
beperkingen, leidend tot materiële gelijke behandeling. Bij de gekozen
formulering is bovendien rekening gehouden met de veel bredere
reikwijdte van de gemeentelijke taak in het wetsvoorstel Wmo 2015 en is
veel de meer nadruk gelegd op integraliteit in de ondersteuning. Een
beslissing omtrent de te bieden maatwerkvoorziening wordt pas genomen
nadat zorgvuldig onderzoek heeft plaatsgevonden naar de integrale
problematiek van burgers met hulpvragen en de mogelijkheid van
integrale – de reikwijdte van de wet soms zelfs overschrijdende –
oplossingen in samenwerking met andere partijen. Natuurlijk worden bij
dat onderzoek, de leden van de fractie van het CDA wijzen daar ook op,
allereerst de mogelijkheden van het benutten van eigen kracht en hulp
vanuit het sociale netwerk in ogenschouw genomen. Ik acht het ook niet
bezwaarlijk dat gemeenten in verband met de beschikbare middelen
nadrukkelijk zullen bezien in hoeverre zij door het treffen van algemene
voorzieningen de noodzaak van het toekennen van maatwerkvoorzieningen zoveel mogelijk kunnen beperken. Het wetsvoorstel waarborgt
immers dat ook in deze gevallen in geval van een melding van een
ondersteuningsbehoefte, een onderzoek dient plaats te vinden op basis
waarvan de passendheid van een algemene voorziening in die concrete
situatie dient te worden gemotiveerd. Hoewel dit in het wetsvoorstel,
aansluitend bij het extra accent dat de regering wenst te leggen op de
eigen verantwoordelijkheid, meer expliciet tot uitdrukking is gebracht, is
dat niet anders dan bij de compensatieverplichting in de Wmo. Ik begrijp
het beeld dat in het onderzoek sprake is van het (zorgvuldig) afwerken van
een checklist, maar wil toch zeker afstand nemen van het beeld dat er
sprake is van een afvalrace naar een maatwerkvoorziening. Inderdaad
bepaalt het college of iemand, mede gelet op de ondersteuning die door
het sociale netwerk wordt geleverd dan wel met gebruikmaking van
algemene voorzieningen in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, en
wat een passende maatwerkvoorziening is als dat niet het geval is. Maar
het college is en blijft daarbij nadrukkelijk gebonden aan de wettelijke
verplichting (artikel 2.3.5, derde en vierde lid) om iemand van wie wordt
vastgesteld dat hij niet op eigen kracht of met hulp van naasten en
algemene voorzieningen in staat is tot zelfredzaamheid en participatie,
een passende maatwerkvoorziening toe te wijzen. Er zijn geen redenen
om te veronderstellen dat gemeenten de zware verantwoordelijkheid om
hun burgers te ondersteunen bij hun participatie en zelfredzaamheid niet
met de vereiste zorgvuldigheid zullen oppakken. En betrokkene kan, als hij
onverhoopt van oordeel mocht zijn dat het college daarbij in onvoldoende
mate «compensatie» biedt, daarover altijd langs de weg van bezwaar en
beroep uiteindelijk het oordeel van de onafhankelijke rechter inroepen.
Ik ben er dan ook van overtuigd dat de wijze waarop de ondersteuning
van burgers met het wetsvoorstel wordt geregeld, voldoende waarborgen
biedt dat sprake zal zijn van passende en adequate ondersteuning met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

45

maatwerkvoorzieningen door de gemeente en zeker niet minder ver gaat
dan de compensatieverplichting van artikel 4 Wmo. Ik heb dan ook geen
aanleiding om te veronderstellen dat burgers daarmee niet uit de voeten
zouden kunnen.
De leden van de fractie van het CDA waren niet overtuigd van de
noodzaak om de bestaande praktijk van De Kanteling in de wet op te
nemen; voorts vragen zij waarom er niet ervoor is gekozen de bestaande
wet te specificeren.
De leden van de fractie van het CDA stellen terecht vast dat met dit
wetsvoorstel wordt voortgebouwd op de ervaringen die gemeenten met
de Wmo en De Kanteling hebben opgedaan. Aan het wetsvoorstel ligt ten
grondslag het uitgangspunt dat mensen in de eerste plaats zelf verantwoordelijkheid dragen voor de wijze waarop zij hun leven inrichten en
deelnemen aan de samenleving. Die verantwoordelijkheid is nadrukkelijk
aan de orde bij het onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte. De
regering acht het daarom vanzelfsprekend dat uitgangspunt en die praktijk
te verankeren in het wetsvoorstel door vast te leggen welke inhoudelijke
en procedurele stappen (melding en onderzoek in samenspraak) aan het
eventueel doen van een aanvraag om een maatwerkvoorziening vooraf
gaan. Het wetsvoorstel voorziet aldus in belangrijke waarborgen voor het
uitvoeren van een goed onderzoek naar de ondersteuningsbehoeften van
mensen. Van gemeenten wordt verwacht dat zij dit onderzoek uitvoeren in
goede samenspraak met de mensen om wie het gaat en dat zij samen met
betrokkenen komen tot een zo goed mogelijk afgestemde dienstverlening.
Deze keuze wordt door de organisaties van cliënten ook nadrukkelijk
onderschreven. De specificatie van de te doorlopen procedurele en
inhoudelijke stappen zou eventueel ook hebben kunnen plaatsvinden in
de bestaande wet. De regering heeft bij gelegenheid van deze grote
decentralisatie niet ervoor gekozen de bestaande wet aan te passen;
daarvoor zouden met het oog op de daarbij gekozen invalshoeken
(grotere verantwoordelijkheden voor de gemeente en burger) omvangrijke en ingrijpende wijzigingen noodzakelijk zijn geweest. Dat zou ook
afbreuk hebben gedaan aan de inzichtelijkheid van de voorstellen. Om die
reden en omdat met een nieuw wetsvoorstel ook het belang van de grote
decentralisatie en de uitgangspunten daarvan worden gemarkeerd, heeft
de regering gekozen voor het indienen van een geheel nieuw
wetsvoorstel.
De leden van de fractie van het CDA vragen welke waarborgen het
wetsvoorstel kent voor de cliënt en zijn mantelzorger.
Waarborgen voor goede ondersteuning zijn in het wetsvoorstel op twee
niveaus aanwezig. Het eerste niveau betreft regels van algemene aard.
Het wetsvoorstel verplicht het gemeentebestuur om zorg te dragen voor
maatschappelijke ondersteuning. Daarmee krijgt het gemeentebestuur
niet alleen de verantwoordelijkheid om daar zorgvuldig invulling aan te
geven, maar ontstaan voor de burgers ook belangrijke mogelijkheden om
op lokaal niveau invloed te hebben op de wijze waarop dat gebeurt en het
gemeentebestuur daarop aan te spreken. De gemeenteraad moet in zijn
periodiek op te stellen beleidsplan de beleidsvoornemens ten aanzien van
ondersteuning van burgers en mantelzorgers (met algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen) neerleggen. Artikel 2.1.3 formuleert
eisen waaraan dat plan moet voldoen, zoals de eis dat het plan erop is
gericht dat mensen zo lang mogelijk eigen de eigen leefomgeving kunnen
blijven wonen en de eis dat bijzondere aandacht wordt geschonken aan
integrale dienstverlening, samenwerking met zorgverzekeraars, keuzemogelijkheden voor kleine doelgroepen en de toegankelijkheid van voorzieningen voor mensen met beperkingen; ook moet het plan gemotiveerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

46

aangeven wat het beleid van de gemeente zal zijn ten aanzien van het
verstrekken van een tegemoetkoming aan mensen met meerkosten in
verband met een chronische ziekte of handicap (zie ook artikel 2.1.7).
Voorts schrijft artikel 2.1.4 voor dat de gemeenteraad in een verordening
regels stelt over de wijze waarop en aan de hand van welke criteria wordt
vastgesteld of iemand in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, hoe hoog een pgb is, aan welke kwaliteitseisen (naast de in het
wetsvoorstel al opgenomen eisen) voorzieningen moeten voldoen en op
welke wijze ingezetenen worden betrokken bij de uitvoering van de wet
(o.a. het vaststellen van het plan). Het wetsvoorstel verplicht de gemeenteraad verder (artikel 2.1.6) om te voorzien in een blijk van waardering
voor mantelzorgers. Het wetsvoorstel verplicht het college in artikel 2.2.2
om algemene maatregelen te treffen die mantelzorgers ondersteunen.
Ook moeten algemene voorzieningen worden geboden, die strekken tot
vergroting van zelfredzaamheid en participatie en, meer specifiek, moet
worden voorzien in adequate vormen van cliëntondersteuning (artikel
2.2.3) en anonieme ondersteuning (artikel 2.2.4).Ten slotte verplicht het
wetsvoorstel de gemeente in artikel 2.5.1 periodiek te onderzoeken hoe de
cliënten de kwaliteit van de geboden ondersteuning ervaren.
Het tweede niveau betreft concrete individuele waarborgen voor een
zorgvuldig onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte en het voorzien
daarin met een maatwerkvoorziening dan wel een pgb. Artikel 2.3.1
verplicht het college tot het verstrekken van een maatwerkvoorziening aan
personen die daarvoor in aanmerking komen. Artikel 2.3.2 schrijft
nadrukkelijk voor aan welke eisen een onderzoek van iemands ondersteuningsbehoefte moet voldoen en binnen welke termijn dat onderzoek met
een zorgvuldige schriftelijke weergave van de resultaten daarvan moet
zijn afgesloten. Artikel 2.3.3 voorziet in ondersteuning vooruitlopend op
een onderzoek in gevallen waarin dat onverwijld nodig is. De artikelen
2.3.5 en 2.3.6 leggen vast dat de burger die ondersteuning behoeft waarin
hij niet zelf kan voorzien of waarin niet kan worden voorzien door hulp
van zijn sociale netwerk of met inschakeling van algemene voorzieningen,
recht heeft op een maatwerkvoorziening van het college die op passende
wijze bijdraagt aan het voorzien in zijn behoefte; bij het vaststellen van die
ondersteuning moet ook rekening worden gehouden met de mantelzorger
(zodat de ondersteuning doorgaat als de mantelzorger moet worden
ontlast). Artikel 2.3.6 geeft de burger aan wie een maatwerkvoorziening is
toegekend en aan de daarvoor gestelde voorwaarden voldoet, recht op
het ontvangen van een pgb, dat hem in staat stelt zelf de benodigde
ondersteuning in te schakelen door een hulpverlener naar eigen keuze te
contracteren.
De burger die van oordeel is dat het college bij het vaststellen van een
maatwerkvoorziening in onvoldoende mate rekening houdt met zijn
behoefte, kan daartegen op grond van de Algemene wet bestuursrecht
bezwaar en beroep indienen. Met deze bepalingen is naar mijn mening
sprake van voldoende algemene en individuele waarborgen. Deze
waarborgen zijn zowel voor cliënten als mantelzorgers explicieter
vastgelegd dan in de huidige Wmo.
De leden van de fracties van D66 en de ChristenUnie vragen aan de
regering of de 43 Wmo samenwerkingsverbanden voldoende robuust zijn
en of de verbanden inmiddels operationeel zijn. Voorts vragen de leden
van de fractie van D66 op welke wij de democratische legitimiteit van de
regionale samenwerkingsverbanden wordt gewaarborgd.
De regering vindt de belangen bij de huidige decentralisatieoperatie
dermate groot dat het belangrijk is te borgen dat elke gemeente in
Nederland deel uitmaakt van een voldoende stevig, functioneel samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

47

werkingsverband voor de uitvoering van die taken die gemeenten minder
klantgericht of doelmatig op lokaal niveau kunnen uitvoeren. Vanuit het
Ministerie van BZK en de VNG loopt een gezamenlijk traject om de
samenwerking tussen gemeenten te stimuleren, te ondersteunen en te
monitoren. Hierover is uw kamer recent door de Minister van BZK
geïnformeerd.15
Uit de inventarisatie van de VNG16 blijkt dat vrijwel alle regio’s een visie
hebben vastgesteld. De vervolgfase kan erg verschillen: soms wordt zowel
beleid als uitvoering volledig regionaal uitgewerkt, maar soms geldt het
adagium «gezamenlijke visievorming, maar uitvoering zoveel mogelijk
decentraal». Voor de zomer van 2014 zal de Minister van BZK samen met
de VNG monitoren hoe de voortgang is in de inrichting van de samenwerkingsverbanden. Die inventarisatie zal opnieuw een overzicht opleveren
van de indeling en de voorgang binnen de regio’s voor de Wmo. Het is
aan gemeenten zelf om vorm te geven aan hun samenwerkingsverbanden
in het sociaal domein. Gemeenten zijn per brief van 15 maart 2013 door
de Minister van BZK geïnformeerd over de samenwerking van gemeenten
die ten behoeve van de decentralisaties gewenst is. Daarin is onder meer
aangegeven dat het van belang is om vormen van samenwerking te
baseren op de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De regering
acht dit van belang, omdat samenwerkingsverbanden gebaseerd op de
Wet gemeenschappelijke regelingen verlengd lokaal bestuur zijn, met de
daarbij behorende instrumenten voor democratische verantwoording en
controle. Het aan uw Kamer toegezonden voorstel tot wijziging van de
Wgr voorziet in een aantal maatregelen ter verdere versterking van de
positie van de gemeenteraad bij intergemeentelijke samenwerking en
verbetering van de interne verantwoordingsstructuur binnen het
openbaar lichaam (Kamerstukken 2013/2014, 33 597).
In het kader van de ondersteuning van de transitie worden afspraken
gemaakt met de regionale samenwerkingsverbanden. Hiertoe wordt op dit
moment «een foto» gemaakt van de bestaande samenwerkingsverbanden
in de Wmo-regio’s. Met deze verbanden worden afspraken gemaakt over
de ondersteuning, waarmee een netwerk is ontstaan waarlang de transitie
en transformatie kan worden gevolg en gestimuleerd.
De leden van de D66-fractie constateren dat de taken van gemeenten met
dit wetsvoorstel en met de Jeugdwet aanzienlijk uitgebreid worden en
vragen op welke wijze een goede aansluiting tussen de Jeugdwet en
Wmo geborgd is.
Bij de totstandkoming van de Wmo 2015 is waar relevant en mogelijk
aansluiting gezocht bij de Jeugdwet. Op lokaal niveau biedt uitbreiding
van gemeentelijke taken en de bijbehorende beleidsruimte, gemeenten de
mogelijkheid integraal ondersteuning te bieden aan inwoners met een
ondersteuningsbehoefte. Juist de gemeente kan de verbinding leggen
tussen de Wmo 2015 en de Jeugdwet, en ook met andere gemeentelijke
taken zoals op grond van de Wet publieke gezondheid en de Participatiewet. Goede samenwerking met zorgverzekeraars, aanbieders en
huisartsen is daarbij ook van belang. De gemeente kan er bovendien voor
kiezen om deze verbindingen en samenwerking in het Wmo-beleidsplan
op te nemen.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe de keuze om de openbare
aanbestedingsprocedure niet van toepassing te doen zijn op maatschappelijke ondersteuning, zich verhoudt tot de Europese regelgeving.
15
16

Kamerstuk 31 839; 33 750 VII, nr. 343.
Kamerstuk 33 400 VII, nr. 81.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

48

In de toelichting bij het wetsvoorstel is inderdaad vermeld dat de
openbare aanbestedingsprocedure in beginsel niet noodzakelijk is als het
college besluit het verlenen van maatschappelijke ondersteuning door
derden te laten verrichten. Dat wordt echter niet geregeld in het voorliggende wetsvoorstel. De passage in de toelichting berust op hetgeen is
geregeld in de Aanbestedingswet 2012, die moet worden geacht in
overeenstemming te zijn met het Europese recht. Op grond van artikel
2.38 van die wet geldt de openbare aanbestedingsprocedure niet voor
opdrachten betreffende diensten voor «gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening», zoals opgenomen in bijlage II-B van richtlijn nr.
2004/18/EG; voor die opdrachten geldt de procedure voor zgn. B-diensten,
tenzij de aanbestedende dienst anders besluit. Artikel 2.38 van de
Aanbestedingswet 2012 maakt duidelijk dat het voor de vraag of openbare
aanbesteding verplicht is, van belang is wat de aard is van de levering of
dienst die het college wil inkopen.
De leden van de fractie van D66 vragen wat de betekenis van voorliggend
wetsvoorstel is voor de huidige Wmo-raden.
De regering vindt de betrokkenheid van ingezetenen bij de realisatie van
de met dit wetsvoorstel beoogde doelstellingen, van het allergrootste
belang. Zij nodigt gemeenten uit dit belang door te vertalen in de lokale
uitvoering. De gemeenteraad stelt bij verordening vast op welke wijze
ingezetenen worden betrokken bij de uitvoering van de wet, waarbij in
ieder geval wordt geregeld de wijze waarop zij vroegtijdig in staat worden
gesteld gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen bij de besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen. In de huidige praktijk
van de Wmo is de medezeggenschap veelal vormgegeven door
Wmo-raden. Het wetsvoorstel Wmo stelt geen nadere eisen aan de vorm
van medezeggenschap en laat aldus de ruimte voor het voortbestaan van
de Wmo-raden. Daarnaast krijgen Wmo-raden via het programma
«Aandacht voor iedereen» informatie en advies van de landelijke
patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties en de koepel van
Wmo-raden. Zo kunnen zij zich voorbereiden op de Wmo 2015 en zich
versterken tot een goede gesprekspartner voor gemeenten bij de
voorbereidingen op implementatie van dit wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie vragen zich af op basis waarvan de regering
de verwachting uitspreekt dat gemeenten op lokaal niveau nadere
uitwerking zullen geven aan de uitgangspunten van het VN Verdrag
Handicap.
Eén van de kernwaarden uit het VN verdrag inzake rechten van personen
met een handicap is inclusie en participatie van mensen met een
beperking. Het bevorderen van goede toegankelijkheid van voorzieningen,
diensten en ruimten voor mensen met een beperking is noodzakelijk om
meer een inclusieve samenleving te worden, waarin elke burger
volwaardig kan participeren. Gemeenten hebben een prikkel om te
investeren in algemene voorzieningen die voor iedereen toegankelijk zijn,
omdat hierdoor minder mensen een beroep zullen doen op een
maatwerkvoorziening. Ten behoeve van de verdere tenuitvoerlegging van
het verdrag zal een plan van aanpak worden opgesteld. Dit vraagt om een
integrale aanpak waarbij op verschillende niveaus wordt gewerkt aan de
inclusieve samenleving. In het bijzonder ook op gemeentelijk niveau, dicht
bij de burger. Daarbij zal worden aangesloten bij bestaande trajecten zoals
het project «VN verdrag om de hoek» en de Agenda 22 aanpak. Zo is
bijvoorbeeld in het kader van het project VN Verdrag om de hoek, veel
aandacht besteed aan de verdere tenuitvoerlegging van het verdrag op
lokaal niveau. Doel van dit project was de bewustwording rondom nut en
noodzaak van het verdrag te bevorderen en partijen op lokaal niveau te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

49

ondersteunen in het toepassen van dit verdrag binnen de op gemeentelijk
niveau geldende wet- en regelgeving waarbij specifiek is aangesloten bij
beleidsontwikkeling en activiteiten in het kader van de Wmo. Binnen dit
project is veel materiaal ontwikkeld, zoals een toolkit en een monitoringsinstrument, dat gemeenten handvatten biedt om daadwerkelijk handen en
voeten te geven aan de verdere tenuitvoerlegging van het verdrag. Met dit
project is er lokaal veel op gang gebracht en dit zal worden voortgezet
met het actief betrekken van gemeenten bij het plan van aanpak. Op basis
hiervan verwacht de regering dat gemeenten nadere uitwerking zullen
geven aan de uitgangspunten van het verdrag.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke gevolgen de
regering verwacht van de Wmo 2015 op de eigen regie, keuzevrijheid en
waardigheid van mensen met een beperking en hun mantelzorgers?
Op basis van dit wetsvoorstel zal naar verwachting van de regering de
inclusiviteit van de samenleving toenemen waardoor meer mensen met
een beperking met behulp van algemene voorzieningen en/of maatwerkvoorzieningen aan de samenleving zullen kunnen deelnemen. De
gemeenteraad dient ingevolge het voorliggende wetsvoorstel te voorzien
in beleid dat de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten
voor mensen met een beperking te bevordert. Dit zal naar de verwachting
van de regering positieve gevolgen hebben voor de eigen regie, keuzevrijheid van mensen met een beperking en hun mantelzorgers. Met het in
het wetsvoorstel genoemde onderzoek na melding beoogt de regering de
cliënt zoveel mogelijk regie te laten voeren op het organiseren van zijn
eigen situatie. Daar waar de cliënt hiertoe onvoldoende in staat is, is het
van belang dat hij daarin ondersteund wordt.
Ook regelt het voorliggende wetsvoorstel dat gemeenten beleid dienen te
ontwikkelen met betrekking tot de inzet en ondersteuning van mantelzorgers (en vrijwilligers) en dat de situatie van de cliënt en mantelzorger
integraal dienen te worden bezien. De verwachting van de regering is dat
daarmee de inzet van mantelzorgers wordt vergroot, waarmee de
onderlinge betrokkenheid en het zorgen voor elkaar in de samenleving
toeneemt
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering nader kan
verduidelijken waarom er niet voor is gekozen om de wetswijziging die
voorlag in 2012 te actualiseren.
Zoals ook in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van het
CDA is opgemerkt, heeft de regering ervoor gekozen het uitgangspunt dat
mensen zelf verantwoordelijkheid dragen voor de wijze waarop zij hun
leven inrichten en deelnemen aan de samenleving en de praktijk van De
Kanteling expliciet in de wet te verankeren. Het wetsvoorstel voorziet
aldus in belangrijke waarborgen voor het uitvoeren van een goed
onderzoek naar de ondersteuningsbehoeften van mensen. Deze keuze
wordt door de organisaties van cliënten ook nadrukkelijk onderschreven.
Technisch gesproken zou dat uiteraard ook kunnen worden gerealiseerd
door een – ingrijpende en omvangrijke – wijziging van de Wmo of een
ingrijpende aanpassing van het eerder ingediende wetsvoorstel. De
regering heeft echter gemeend dat de betekenis van de wijzigingen als
gevolg van een grote decentralisatie als de onderhavige en het belang van
verankering van daarbij gekozen uitgangspunten onvoldoende tot hun
recht zouden komen wanneer zou worden volstaan met het aanpassen
van de bestaande wet. Dat zou ook afbreuk hebben gedaan aan de
inzichtelijkheid van de voorstellen. Daarom heeft de regering gekozen
voor het indienen van een geheel nieuw wetsvoorstel. Met de hervorming
van de langdurige zorg is er ook gekozen voor een andere verantwoordelijkheidsverdeling voor zorg en ondersteuning dicht bij huis. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

50

wetsvoorstel legt expliciet de nadruk bij afstemming van zorg en
ondersteuning voor de cliënt en een integrale benadering van kwetsbare
mensen in het sociale domein.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke wijze
vrijwilligersorganisaties worden ondersteund? Zij vragen of de regering
met hen van opvatting is dat veel vrijwilligers afhankelijk zijn van
coördinatie en toerusting van vrijwilligersorganisaties? Is de regering
bereid om de nu nog veelal landelijk werkende vrijwilligersorganisaties
financieel te ondersteunen zodat ook zij de omslag naar lokaal beleid
kunnen maken? Hoe kijkt de regering aan tegen het voorstel van stichting
Present om in de wet op te nemen dat gemeenten bij Wmo aanbestedingsrondes door zorg- en welzijnaanbieders het criterium «samenwerken
met informele zorg en vrijwilligers» mee te laten wegen?
Momenteel verstrekt het Ministerie van VWS aan een beperkt aantal
landelijke vrijwilligersorganisaties subsidie. Het betreffen de belangenorganisatie voor het vrijwilligerswerk, de Nederlandse Organisatie voor het
Vrijwilligerswerk (NOV), de Vereniging De Zonnebloem en het Nederlands
Rode Kruis. In het kader van de toekomstagenda Informele zorg en
ondersteuning, waarbij het »vrijwilligerswerk nieuwe stijl» een van de
thema’s is, wordt stil gestaan bij wat er nodig is voor (landelijke)
vrijwilligersorganisaties om goede aansluiting te vinden bij het gemeentelijke beleid en uitvoeringspraktijk. Daarbij gaat het om vragen als hoe
vrijwilligers in de nieuwe situatie het beste kunnen worden toegerust en
welke coördinatie daarop nodig is, met in begrip van welke rol vrijwilligersorganisaties daarbij kunnen gaan vervullen. Een werkgroep werkt
deze vraagstukken uit voor het actieplan van de toekomstagenda
informele zorg en ondersteuning. De vrijwilligersorganisaties zijn hierin
zelf ook goed vertegenwoordigd, onder andere NOV en Stichting Present.
Het streven is om rond de zomer het actieplan gereed te hebben.
Gemeenten moeten bij hun inkoopbeleid streven naar voldoende
diversiteit in het gecontracteerde aanbod zodat maatwerk in de ondersteuning mogelijk is. Hierbij zijn het sociale netwerk van de cliënt en
vrijwilligers van belang. Gemeenten kunnen in hun inkoopbeleid
specifieke voorwaarden stellen over de rol en samenwerking met de
informele zorg. Gemeenten zijn verder verplicht bij verordening regels te
stellen over de kwaliteit van de ondersteuning. Bij het stellen van eisen
aan kwaliteit van voorzieningen kunnen gemeenten steunen op te
ontwikkelen landelijke kwaliteitsstandaarden voor aanbieders en deze
uitwerken en aanvullen met lokale kwaliteitseisen. De samenwerking
tussen formele en informele zorg en ondersteuning kan een van de in de
standaarden uitgewerkte thema’s zijn. Naar mening van de regering
bevordert het voorliggende wetsvoorstel dan ook dat er in het inkoopbeleid van gemeenten aandacht is voor de samenwerking met de
informele zorg.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering nader te
verduidelijken waarom er niet voor gekozen is om in de wet zelf nadrukkelijk aandacht te besteden aan specifieke cliëntgroepen, zoals deze zijn
benoemd in de brief van november 2013? De leden noemen onder
anderen het voorbeeld van de doventolk en zorg voor mensen met een
extramurale indicatie terwijl deze thuis wonen? Ook missen de leden
aandacht in de memorie van toelichting voor de zorgstandaard dementie,
waarom wordt deze standaard niet genoemd?
De leden van de fractie van de ChristenUnie refereren aan de brief die de
regering op 6 november 2013 heeft gestuurd over de nadere uitwerking
van de hervorming van de langdurige zorg, waaronder de zorg en
ondersteuning voor specifieke groepen. Een belangrijk uitgangspunt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

51

deze brief is om de zorg- en ondersteuningsbehoefte van de cliënt of
burger voorop te stellen en op basis daarvan de juiste zorg of ondersteuning in te richten. De regering is van mening dat ook binnen een
specifieke groep weer andere ondersteuningsbehoeften kunnen gelden. In
dit wetsvoorstel wordt daarom ook geen onderscheid gemaakt tussen
groepen of specifieke vormen van zorg.
De gemeente dient per cliënt te onderzoeken welke ondersteuning
passend is en welke bijdrage zij daaraan kan leveren. Dit kan zijn in de
vorm van een maatwerkvoorziening of een algemene voorziening. De
verantwoordelijkheid voor het organiseren van een doventolkzorg bij het
voeren van een gesprek in de leefsituatie is in voorliggend wetsvoorstel
benoemd. Daarnaast heeft de regering samen met de VNG en de
betrokken aanbieders en cliëntorganisaties, ook nadrukkelijk aandacht
voor de uitwerking en implementatie hiervan.
In de commissie Gezondheid & Welzijn van de VNG is op 13 februari 2014
besloten dat de inkoopvoorziening doventolk wordt belegd bij een
landelijk coördinatie bureau en de toegang landelijk wordt georganiseerd.
Er wordt aan de Algemene Ledenvergadering van de VNG voorgelegd om
de € 7 miljoen die nu gemoeid is met de uitvoering, te ontrekken aan het
Gemeentefonds. Verder zal de regering in de transitie, via het TransitieBureau Wmo, actief informatie over dementie en andere specifieke
groepen verspreiden; daarbij is ook aandacht voor de zorgstandaard
dementie. Als het gaat om kwaliteit en de verantwoordelijkheid die
gemeenten hebben om hiervoor in overleg met cliëntorganisaties en
aanbieders landelijke kwaliteitsstandaarden te ontwikkelen, is de regering
van mening dat het wenselijk is om te kijken naar bredere kaders, zoals
dat nu bijvoorbeeld al voor dementie wordt gedaan, waarin verschillende
vormen van zorg en ondersteuning bij elkaar komen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom de regering
er niet voor heeft gekozen om het, net als op basis van de Zvw, mogelijk
te maken dat cliënten geschillen over de uitvoering van dit wetsvoorstel
kunnen voorleggen aan een onafhankelijke instantie. Tot slot vragen deze
leden hoe de regering aankijkt tegen het voorstel van de VNG om te
komen tot een Ombudsman om juridisering te voorkomen en of de
regering ook een rol ziet voor een Ombudsman voor onafhankelijke
geschillenbeslechting.
Een cliënt die niet kan instemmen met een beslissing van het college op
een aanvraag voor een maatwerkvoorziening, heeft op grond van de Awb
de mogelijkheid om bezwaar en beroep in te stellen tegen die beslissing.
In het belang van dejuridisering kunnen gemeenten er voor kiezen om
alternatieve vormen van geschillenbeslissing in hun proces, dat volgt op
een melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, op te
nemen. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om mediation of een ombudsfunctie. Ook de in het wetsvoorstel verankerde functie van cliëntondersteuning kan hierin een belangrijke rol spelen. De regering hecht eraan
dat gemeenten ten behoeve van de uitvoering van dit wetsvoorstel
beschikken over voldoende beleidsruimte. Daarin past dat gemeenten zelf
afwegen of zij in hun proces om te komen tot een goede beoordeling van
de behoefte van een cliënt aan maatschappelijke ondersteuning al dan
niet gebruik te maken van alternatieve mogelijkheden van geschillenbeslechting.
De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat het van belang
is dat burgers in het kader van de participatiesamenleving een stevige
positie moeten krijgen om mee te denken bij gemeentelijk beleid. Op
welke wijze krijgen burgers een centrale en integrale rol in het sociale
domein?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

52

De regering beoogt met dit wetsvoorstel en de voorgenomen decentralisaties op het terrein van jeugd, werk en inkomen en passend onderwijs,
gemeenten breed verantwoordelijk te maken voor het bieden van
ondersteuning aan mensen met beperkingen binnen het sociale domein.
Het is de bedoeling dat mensen ondersteuning en zorg aangeboden
krijgen die aansluit op persoonlijke omstandigheden en levensfase. De
regering verwacht van gemeenten dat zij zich een goed beeld vormen van
de ondersteuningsbehoefte van mensen die daarvoor in aanmerking
komen. Het wetsvoorstel voorziet daarom in voorwaarden waaraan een
goed onderzoek ten minste moet voldoen en bepaalt welke onderwerpen
in ieder geval in het onderzoek moeten worden meegenomen. Door deze
procesmatige voorwaarden in het wetsvoorstel op te nemen, worden aan
het college handvatten geboden om zorgvuldige afweging en beoordeling
tot stand te brengen. De regering komt tot deze aanscherping van de wet
op basis van jurisprudentie waaruit blijkt dat bij beroepsprocedures
waarin gemeenten in het ongelijk zijn gesteld, veelal sprake was van een
gebrekkige motivering van de door colleges genomen beslissingen.
Daarnaast is het aan gemeenteraden om binnen de wettelijke kaders
uitwerking te geven aan het lokale beleid in het gemeentelijke beleidsplan
en de gemeentelijke verordening. De regering vindt het van groot belang
dat burgers invloed kunnen hebben bij het bepalen van gemeentelijk
beleid. Alleen langs die weg kan gewaarborgd worden dat het beleid
voldoende aansluit bij de werkelijke ondersteuningsbehoefte. Om die
reden verplicht dit wetsvoorstel de gemeente in de verordening duidelijkheid te bieden over de wijze waarop de gemeente aan deze betrokkenheid invulling geeft. De gemeenteraad moet bijvoorbeeld voorzien in
mogelijkheden voor het gevraagd en ongevraagd uitbrengen van advies
bij de besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen. Inwoners
worden hiermee in de gelegenheid gesteld invloed uit te oefenen op de
lokale beleidsvoorstellen, het lokale voorzieningenniveau en de regels
voor het verstrekken van maatwerkvoorzieningen, al dan niet in de vorm
van een persoonsgebonden budget. Gemeenten worden niet alleen
geacht hun inwoners te betrekken bij het vormgeven van het lokale beleid,
maar ook ruimte te bieden voor het realiseren van eigen initiatieven
gericht op het verlenen van ondersteuning in de (nabijheid van de) eigen
leefomgeving.
De omslag die in de zorg gaat worden doorgevoerd, zou wat de leden van
de fractie van GroenLinks betreft zorgvuldig dienen te gebeuren. Is de
regering van mening dat die omslag met het huidige proces zorgvuldig
gebeurt?
De regering is van mening dat voorliggend wetsvoorstel een aantal
bepalingen bevat die waarborgen bieden dat een burger, die dat niet op
eigen kracht of met behulp van zijn sociale netwerk of gebruik van
algemene voorziening lukt, passende ondersteuning krijgt van de
gemeente om zelfredzaam te zijn en te participeren. Het wetsvoorstel
waarborgt ondermeer dat gemeenten integraal en samenhangend beleid
maken voor mensen die maatschappelijke ondersteuning nodig hebben in
het beleidsplan en de verordening; dat mensen die zich bij de gemeente
melden daadwerkelijk worden gehoord via een proces van melding,
onderzoek, aanvraag en besluit; en dat de ondersteuning van goede
kwaliteit is. De regering is het met de leden van de fractie van GroenLinks
eens dat vernieuwing van groot belang is en zorgvuldigheid zeer op zijn
plaats is. Die zorgvuldigheid is naar de mening van de regering voldoende
in het proces aanwezig en daarmee gewaarborgd.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering bereid is om
de Wlz, de Wmo 2015 en de wijziging van de Zvw in samenhang te
bespreken in de Kamer? Op welke wijze denkt de regering de Tweede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

53

Kamer voldoende inzicht te kunnen geven in de samenhang en
afbakening van de verschillende wetten, zodat zij een goed oordeel
kunnen vormen? De leden van de SGP-fractie verzoeken de regering een
tijdsplanning te geven? Wanneer ontvangt de Kamer het wetsvoorstel
voor de langdurige zorg, wanneer is de wijziging van het besluit Zvw
beschikbaar, ontvangt de Kamer nog een wetsvoorstel tot wijziging van de
Zvw en wanneer worden de diverse amvb’s die bij dit wetsvoorstel horen,
naar de Kamer gestuurd?
Bij brief van 4 maart 2014heeft de regering een brief over de samenhang
van de stelsels aan de Tweede Kamer gezonden op grond waarvan de
Tweede Kamer desgewenst het debat kan voeren over de samenhang
tussen de Wlz, de Wmo 2015 en de aanspraak wijkverpleging. Het
wetsvoorstel Wlz wordt naar verwachting in maart aan de Tweede Kamer
aangeboden en de lagere regelgeving op grond van dit wetsvoorstel zal
naar verwachting in mei aan de Tweede Kamer worden gezonden. De
aanspraak wijkverpleging in de Zvw is met de hiervoor genoemde brief
van 4 maart 2014 in concept naar de Tweede Kamer gezonden, wordt in
juni 2014 voorgehangen bij de Tweede en Eerste Kamer en in oktober
2014 gepubliceerd in het Staatsblad. Het Besluit maatschappelijke
ondersteuning zal naar verwachting in april 2014 bij de Tweede Kamer
kunnen worden voorgehangen en treedt gelijktijdig met dit wetsvoorstel
in werking.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering overweegt
de huidige plannen nog aan te passen, wanneer blijkt dat bijvoorbeeld de
premie voor de Zvw de komende jaren flink gaat stijgen als gevolg van de
maatregelen. Gaat de regering de plannen wijzigen wanneer toch blijkt
dat de hervormingen leiden tot lastenverzwaring voor mensen en het
bedrijfsleven?
De regering overweegt niet om de plannen aan te passen. Bij brief van
4 maart 201417 heb ik u geïnformeerd over de effecten van de overhevelingen op de Zvw-premie en het voornemen van de regering een tijdelijke
rijksbijdrage in te stellen voor de overhevelingen van AWBZ naar Zvw.
Zonder rijksbijdrage zouden de overhevelingen van AWBZ naar de Zvw
(rekening houdend met de overheveling van Jeugd-GGZ naar de
Jeugdwet) in 2015 leiden tot een verhoging van de Zvw-premie met circa
€ 100. Het effect op de Inkomensafhankelijke Bijdrage (IAB), die grotendeels door werkgevers wordt betaald, is van dezelfde orde van grootte.
Om een abrupte premiestijging door de overhevelingen te voorkomen
kiest de Minister van VWS voor een zachte landing van de overgehevelde
uitgaven in de financieringssystematiek van de Zvw. Het voornemen is om
tussen 2015 en 2019 de premiegevolgen van de overhevelingen te
verzachten door middel van een tijdelijke aanvullende rijksbijdrage aan
het Zorgverzekeringsfonds (Zvf), die vanaf 2015 in gelijke stappen
afgebouwd wordt naar nul in 2019. Door de tijdelijke rijksbijdrage kan de
stijging van de nominale premie door de overhevelingen in 2015 naar
verwachting beperkt worden tot maximaal € 20 op jaarbasis. De tijdelijke
rijksbijdrage is niet van invloed op de reguliere 50–50 verdeling van de
premielasten tussen inkomensafhankelijke en nominale premies.
De premiegevolgen van de overhevelingen voor de Zvw worden in eerste
instantie gecompenseerd binnen de Zvw, door de verzachting van de
premiestijging via de tijdelijke aanvullende rijksbijdrage aan het Zvf. De
stijging van de Zvw-premie blijft daardoor in 2015 beperkt tot € 20. Dit is
lager dan de stijging van € 50 in 2015 die in de VWS begroting 2014 nog
werd voorzien op grond van de uitwerking van de hervorming van de

17

Kamerstuk 30 597, nr. 424.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

54

langdurige zorg in de brief van 23 april 201318. De lagere inkomensgroepen worden op reguliere wijze via de zorgtoeslag volledig gecompenseerd voor de resterende premiestijging. Door de afbouw van de tijdelijke
rijksbijdrage zullen de nominale Zvw-premie en de IAB naar verloop van
tijd alsnog stijgen. Deze premiestijging wordt binnen het inkomstenkader
structureel en lastenneutraal gecompenseerd met andere lastenverlichtende maatregelen buiten de Zvw. De wijze waarop deze compensatie
plaatsvindt, is onderdeel van de jaarlijkse besluitvorming van het kabinet
in augustus over het integrale lasten- en koopkrachtbeeld. Ook hierbij
geldt overigens dat de lagere inkomensgroepen via de zorgtoeslag reeds
volledig worden gecompenseerd voor de premiestijging.
De leden van de fractie van GroenLinks horen graag van de regering hoe
zij terugkijkt op de samenwerking en het overleg met gemeenten in de
afgelopen periode. Kan de regering uitleggen waarom voorliggend
wetsvoorstel naar de Kamer is gestuurd, terwijl op dat moment duidelijk
was dat daags daarna de uitslag van de ledenraadpleging van de VNG
over de afspraken over het wetsvoorstel bekend zou worden? Als de
regering hecht aan een goede samenwerking met gemeenten, waarom is
dat moment niet afgewacht?
De regering heeft begrip voor de zorgen die gemeenten de afgelopen
periode hebben geuit en wil deze graag samen met gemeenten
bespreken. De regering ziet een verantwoorde invoering als een gezamenlijke verantwoordelijkheid en heeft er – gelet op het gelet op het signaal
dat gemeenten de gedachte achter de decentralisaties nog steeds
onderschrijven – alle vertrouwen in dat gemeenten voor hun burgers
passende ondersteuning zullen organiseren. Ten tijde van de ledenraadpleging was er bij gemeenten veel onduidelijkheid over de wettelijke en
financiële kaders waarbinnen zij hun verantwoordelijkheden per 1 januari
2015 op moeten pakken. De regering heeft gemeend hieraan tegemoet te
komen door het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer te sturen, waarmee
de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel ook niet onnodig
vertraging oploopt ten koste van de invoeringstijd van gemeenten.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen een reactie op de zorgen
bij gemeenten over de financiële kaders van de wet. In 2015 behouden
mensen die nu AWBZ-zorg ontvangen en waarvan de zorg wordt
overgeheveld naar gemeenten, hun recht op zorg. Deelt de Staatssecretaris hun dat dit de regelruimte van gemeenten om de uitgaven aan zorg
te beïnvloeden flink beperkt? Waarom heeft de regering geen budget
gekoppeld aan deze geleidelijke overgang?
De regering heeft begrip voor de zorgen van gemeenten of het budgettaire kader in 2015 voldoende is om het overgangsrecht te financieren. De
regering onderkent dat gemeenten al in 2015 voor een forse opgave staan
en dat zij een grote inspanning zullen moeten leveren om binnen de
wettelijke grenzen ten aanzien van het overgangsrecht de ingeboekte
besparingen te realiseren. De regering neemt de zorgen van gemeenten
serieus en heeft in december met gemeenten afgesproken dat gemeenten
in 2015 € 200 miljoen extra beschikbaar krijgen voor een zorgvuldige
overgang van burgers naar de Wmo 2015. Met de VNG is afgesproken om
aan de hand van een aantal gezamenlijk te ontwikkelen objectieve criteria
de financiële effecten van het overgangsrecht in 2015 te volgen en de
eerste uitkomsten in de loop van 2015 te bespreken. De regering gaat er
vanuit gaat dat gemeenten in staat zullen zijn hun wettelijke taken – ook
ten aanzien van het overgangsrecht – binnen de financiële kaders uit te
18

Zie het antwoord op vraag 1 in de beantwoording van de schriftelijke Kamervragen over de
VWS-begroting 2014 Kamerstuk 33 750-XVI, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

55

voeren. De regering hecht er belang aan om met gemeenten in gesprek te
blijven en in 2015 samen te kijken naar de feiten. Als op basis van de
feiten blijkt dat het overgangsrecht leidt tot (budgettaire) knelpunten, dan
zal de regering samen met gemeenten kijken naar de oorzaken en zoeken
naar een passende oplossing. Dan zal worden bezien welke maatregelen
vanuit de regering nodig zijn.
In de onlangs aangenomen Jeugdwet is ook een bepaling opgenomen
over het in stand houden van de cliënt-zorgverlenerrelatie. Sluiten deze
bepaling en de bepalingen in voorliggend wetsvoorstel over de overname
van personeel na aanbesteding op elkaar aan, zo vragen de leden van de
GroenLinks-fractie zich af.
Artikel 2.13 van de Jeugdwet en artikel 2.6.5 van de Wmo 2015 hebben
beide ten doel, bij de overgang van de levering van maatschappelijke
ondersteuning van de ene naar een volgende opdrachtnemer, te
waarborgen dat:
a. zo zorgvuldig mogelijk wordt omgegaan met het personeel van de
«oude» aanbieder;
b. de hulpverleningsrelatie tussen hulpverleners en cliënten, zo veel
mogelijk, kan worden gecontinueerd.
Daartoe kennen beide bepalingen in feite een overlegverplichting over de
overgang van personeel voor de nieuwe en de oude aanbieder(s); in beide
gevallen is de oorsprong van de bepaling artikel 10a van de huidige Wmo.
In de Jeugdwet is dat (mede door aanvaarding van een amendement)
verwoord door het college te verplichten toe te zien op het plaatsvinden
van dat overleg en erop toe te zien op dat de nieuwe aanbieder(s) zich
zoveel mogelijk inspant of inspannen om dat resultaat (overgang
personeel en continuïteit hulpverleningsrelaties) ook te bewerkstellingen.
In het later ingediende wetsvoorstel Wmo 2015 is, mede lettend op
hetgeen inmiddels naar aanleiding van ontstane problemen rond het
behoud van personeel in het Besluit maatschappelijke ondersteuning was
opgenomen (Stb. 2014, 60), een wat stringentere formulering gekozen.
Deze legt de nieuwe aanbieder de harde verplichting op om met zijn
«voorganger(s) te overleggen en legt het college de verplichting op om bij
het gunnen van opdrachten rekening te houden met de mate waarin de
nieuwe aanbieder(s) bereid is of zijn om zorg te dragen voor de continuïteit in de hulpverleningsrelatie, wat natuurlijk slechts mogelijk is indien
hij zoveel mogelijk personeel overneemt. Ik meen dan ook zonder meer te
kunnen zeggen dat de beide bepalingen goed bij elkaar aansluiten; dat zij
tekstueel enigszins uiteenlopen, kan niet worden ontkend, maar dat is het
gevolg van het feit dat de teksten op verschillende momenten zijn
voorgesteld. Ook op artikel 2.6.5 is inmiddels al een amendement
ingediend. Ik stel mij voor dat, nadat de tekst van de Wmo 2015 zal zijn
vastgesteld, bij een eerstvolgende gelegenheid tot harmonisatie van
teksten zal worden gekomen.
Daarnaast krijgen de leden van de fractie van GroenLinks graag een
reactie op de zorgen van waarnemer Borstlap dat er een omvangrijk zwart
circuit zal gaan ontstaan rondom huishoudelijke zorg of dat er mogelijk
een verschuiving naar de alfahulpconstructie ontstaat. Deelt de regering
deze zorgen en wat doet het kabinet om te voorkomen dat mensen in de
zorg zonder goede of met slechtere arbeidsvoorwaarden aan de slag
moeten? Is de Staatssecretaris bereid maatregelen te nemen om te
voorkomen dat er een verschuiving naar de alfahulpconstructie gaat
ontstaan? Kan hij onderzoeken op welke wijze schijnconstructies in de
zorg tegen kunnen worden gegaan? Is de regering bereid te onderzoeken
op welke manier een systeem van dienstencheques kan worden
ingevoerd om een betere positie van werknemers in de zorg te garanderen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

56

Het kabinet is tegen schijnconstructies, in welke vorm dan ook. Op 11 april
2013 heeft de Minister van SZW u het actieplan «bestrijden van schijnconstructies»19 doen toekomen en op 27 november 2013 heeft u de eerste
voortgangsrapportage ontvangen20. In dat actieplan staan maatregelen
om schijnconstructies te voorkomen en aan te pakken. Deze maatregelen
zijn ook van toepassing op de zorg. De keuze voor ondersteuning via een
alfahulp of via een thuiszorgmedewerker (zorg in natura) ligt bij de cliënt.
Dus niet bij de gemeente noch bij de werkgever. Dat is wettelijk verankerd
door de voorwaarden die in de Wmo en in het wetsvoorstel zijn
verbonden aan het persoonsgebonden budget: keuzevrijheid voor de
cliënt en voorlichtingsplicht voor de gemeente. Hierdoor is vastgelegd dat
zorg in natura niet vervangen kan worden door zorg verleend door
alfahulpen tenzij met instemming van de volledig geïnformeerde cliënt.
Het is aan gemeenten deze keuzevrijheid te garanderen.
Er zijn diverse instrumenten voor zowel de cliënt, de gemeenteraad als de
verantwoordelijke bewindspersoon die ingezet kunnen worden als
waarborg voor een goede gemeentelijke uitvoering. Hierbij gaat het om
de mogelijkheid van bezwaar en beroep, de horizontale verantwoording
aan de gemeenteraad en ingezetenen en de Wet revitalisering generiek
toezicht. Bovendien is wettelijk vastgelegd dat gemeenten reële basistarieven voor huishoudelijke hulp vaststellen (zowel voor zorg in natura als
voor zorg via een pgb) die CAO-lonen mogelijk maken. Voor de
zorgvuldige berekening daarvan heeft het Ministerie van VWS een
rekentool ter beschikking gesteld. Ik heb vooralsnog geen aanwijzingen
dat er, bovenop dit bestaande instrumentarium, extra maatregelen nodig
zijn om een oneigenlijke verschuiving naar de alfahulpconstructie tegen te
gaan. Op lokaal niveau moeten de bestaande mogelijkheden zoals
hierboven beschreven worden benut.
Het arbeidsvoorwaardenoverleg is het exclusieve domein van sociale
partners. Zij sluiten cao’s af en zij bewaken primair de naleving ervan. Wat
de regering wel heeft gedaan is een handreiking verschaffen aan
gemeenten om sociaal overwogen aan te besteden. Omdat die
handreiking openbaar is, kunnen ook sociale partners nagaan of een
gemeente wel sociaal overwogen aanbesteedt. Ook de openbare
handreiking om van een uurloon van een medewerker te kunnen komen
tot een uurtarief voor een uur hulp kan voor alle betrokkenen een
hulpmiddel zijn om te toetsen of binnen verantwoorde marges zit.
Bovenstaand heeft de regering al andere instrumenten aangehaald die uit
het systeem voortvloeien: een wettelijke verplichting tot het hanteren van
reële tarieven, bezwaar en beroep, betrokkenheid van gemeenteraad en
cliëntenraad en een actieplan bestrijding schijnconstructies.
De commissie Kalsbeek zal binnenkort advies uitbrengen over de regeling
dienstverlening aan huis. Onder andere alfahulpen werken op basis van
deze regeling. Deze commissie zal daarnaast ook de voor- en nadelen van
een aantal varianten verkennen, waaronder dienstencheques. Aansluitend
komt de regering met een reactie.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen om uitleg over het
fundamentele verschil tussen de compensatieplicht in de huidige Wmo en
de resultaatsverplichting in voorliggend wetsvoorstel en vragen of de
maatwerkvoorziening in voorliggend wetsvoorstel ruimer is geformuleerd
dan de compensatieplicht in de huidige Wmo.

19
20

Kamerstuk 17 050, nr. 428.
Kamerstuk 33 750 XV, nr. D.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

57

In antwoord op vragen van o.a. de fractie van het CDA ben ik uitgebreid
ingegaan op de verschillen tussen de compensatieplicht en de resultaatsverplichting in het wetsvoorstel. Daarbij heb ik getracht duidelijk te maken
dat er weliswaar sprake is van een verschil in opzet en vormgeving, maar
dat de resultaatsverplichting van het wetsvoorstel het college onverminderd verplicht om voor mensen met beperkingen zodanig maatwerk te
realiseren dat – net als onder de werking van de compensatieplicht –
sprake is van een passende bijdrage aan hun redzaamheid en participatie.
Deze leden zien het goed als zij menen dat de resultaatsverplichting
breder is geformuleerd dan de compensatieplicht in de huidige wet. De
resultaatsverplichting geldt immers over de gehele breedte van de wet,
terwijl de compensatieplicht betrekking had op een viertal expliciet
genoemde resultaten.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of mensen een beroep
kunnen blijven doen op uitspraken over de compensatieplicht.
Uit de antwoorden die ik in deze nota heb gegeven op vragen van de
leden van verschillende fracties moge duidelijk zijn worden dat naar mijn
mening de resultaatsverplichting van dit wetsvoorstel, zij het breder van
aard, voor de gemeente geen andere verplichtingen met zich brengt dan
voor de gemeente golden op grond van de compensatieplicht. Vast staat
dat de gemeente gehouden is, mede lettend op het VN Verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap, om in daarvoor in aanmerking
komende gevallen (vast te stellen langs de in het wetsvoorstel aangegeven route) met een maatwerkvoorziening zodanige ondersteuning te
bieden dat sprake is van een passende bijdrage aan zijn zelfredzaamheid
en participatie. In dat licht zie ik geen reden om aan te nemen dat de
rechter in voorkomend geval een gemeentelijke beslissing wezenlijk
anders zal beoordelen dan gebeurde op basis van de compensatieplicht,
zoals die in het licht van de ontstaansgeschiedenis van die plicht moest
worden geïnterpreteerd.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke gevolgen de
regering verwacht van de Wmo 2015 op de eigen regie, keuzevrijheid en
waardigheid van mensen met een beperking en hun mantelzorgers?
Op basis van dit wetsvoorstel zal naar verwachting van de regering de
inclusiviteit van de samenleving toenemen waardoor meer mensen met
een beperking met behulp van algemene voorzieningen en/of maatwerkvoorzieningen aan de samenleving zullen kunnen deelnemen. De
gemeenteraad dient ingevolge het voorliggende wetsvoorstel te voorzien
in beleid dat de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten
voor mensen met een beperking te bevordert. Dit zal naar de verwachting
van de regering positieve gevolgen hebben voor de eigen regie, keuzevrijheid van mensen met een beperking en hun mantelzorgers. Met het in
het wetsvoorstel genoemde onderzoek na melding beoogt de regering de
cliënt zoveel mogelijk regie te laten voeren op het organiseren van zijn
eigen situatie. Daar waar de cliënt hiertoe onvoldoende in staat is, is het
van belang dat hij daarin ondersteund wordt. Ook regelt het voorliggende
wetsvoorstel dat gemeenten beleid dienen te ontwikkelen met betrekking
tot de inzet en ondersteuning van mantelzorgers (en vrijwilligers) en dat
de situatie van de cliënt en mantelzorger integraal dienen te worden
bezien. De verwachting van de regering is dat daarmee de inzet van
mantelzorgers wordt vergroot, waarmee de onderlinge betrokkenheid en
het zorgen voor elkaar in de samenleving toeneemt.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen hoe de beleidsvrijheid voor
gemeenten om verschillende voorzieningen te bieden zich verhoudt tot
het gelijkheidsbeginsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

58

Het gelijkheidsbeginsel houdt in dat personen in gelijke gevallen gelijk
worden behandeld; dat impliceert ook dat personen die niet in gelijke
situaties verkeren, niet gelijk behoeven te worden behandeld. Het
wetsvoorstel waarborgt dat aan iedereen die problemen heeft met zijn
zelfredzaamheid of participatie en deze problemen niet op eigen kracht of
met hulp van anderen kan oplossen, gelijkelijk het recht toekomt op een
maatwerkvoorziening van de gemeente. Dat betekent echter niet dat
iedereen altijd dezelfde voorzieningen geboden moet krijgen. Er moet juist
maatwerk worden geleverd, mede in verband met het VN Verdrag inzake
de rechten van personen met een handicap, dat verplicht om maatregelen
te nemen die het mogelijk maken dat mensen met beperkingen op gelijke
voet met anderen, zonder die beperkingen, aan de samenleving kunnen
deelnemen. Omdat mensen allemaal te kampen hebben met hun eigen
specifieke problematiek en omstandigheden, zal de maatwerkvoorziening
die wordt geboden, binnen gemeenten en voor mensen in verschillende
gemeenten, kunnen verschillen. Waaruit de maatwerkvoorziening voor
iemand in een concreet geval bestaat, wordt immers vooral bepaald door
de persoonskenmerken, behoeften en omstandigheden waarin iemand
verkeert.
De leden van de fractie van 50PLUS merken op dat in het wetsvoorstel is
opgenomen dat burgers invloed moeten kunnen uitoefenen op de lokale
beleidsvoorstellen. De gemeente mogen dit binnen ruime kaders echter
ook zelf invullen. De burger moet gevraagd en ongevraagd invloed
kunnen uitoefenen op onder meer verordening en het voorzieningenniveau. Deze leden vragen op welke wijze invloed wordt uitgeoefend?
Gaat het daarbij dan bijvoorbeeld om een commissie die advies kan
geven? Hoe bindend is dit advies voor de gemeente? Zijn er nog andere
manieren denkbaar?
De gemeenteraad stelt bij verordening de regels vast op welke wijze
ingezetenen worden betrokken bij de uitvoering van de wet, waarbij in
ieder geval wordt geregeld de wijze waarop zij vroegtijdig in staat worden
gesteld gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen bij de besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen. Het feit dat er gekozen
is voor een brede formulering, geeft de burger ook de mogelijkheid om op
verschillende manieren invloed uit te oefenen. Het is aan de gemeenteraden om het college scherp te houden op de wijze waarop de adviezen
van burgers worden meegenomen.
In de huidige praktijk van de Wmo is de medezeggenschap voor een
belangrijk deel vormgegeven door Wmo-raden. In het programma
«Aandacht voor iedereen» krijgen Wmo-raden informatie en advies van
de landelijke patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties en die
koepel van Wmo-raden teneinde hun rol zo goed mogelijk te kunnen
vervullen.
De leden van de 50PLUS-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
een gemeente pas een maatwerkvoorziening treft indien andere mogelijkheden niet toereikend blijken. Dit roept bij deze leden de vraag op hoe
opportuun dat is, omdat deze leden van mening zijn dat juist vertraging of
uitstel van een maatwerkvoorziening kan leiden tot overbelasting van
mantelzorgers. Uitgangspunt is toch dat overbelasting bij mantelzorgers
juist voorkomen dient te worden? Dat betekent toch dat in een eerder
stadium de meest effectieve hulp moet worden ingezet. Dat is naar het
oordeel van deze leden ook van belang voor de combinatie formele en
informele zorg die steeds belangrijker wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

59

Uitgangspunt van de Wmo 2015 is dat de gemeente ondersteuning
verleent die passend is voor de cliënt en de mate waarin het mogelijk is
zijn zelfredzaamheid en participatie te verbeteren of te voorzien in zijn
behoefte aan beschermd wonen of opvang door inzet van eigen kracht,
met inzet van gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere
personen uit zijn sociale netwerk, met gebruikmaking van algemene
voorzieningen of door het verrichten van maatschappelijk nuttige
activiteiten. Onderdeel van passende ondersteuning is dat voorkomen
wordt dat mantelzorgers overbelast raken. Een arrangement voor de
ondersteuning van een cliënt dat naast een algemene voorziening bestaat
uit mantelzorg, maar dat tot een overbelaste mantelzorger leidt, maakt het
noodzakelijk het arrangement aan te passen. Dit kan bijvoorbeeld door de
mantelzorger extra te ondersteunen of wellicht ook door in plaats van het
inzetten van een algemene voorziening gebruik te maken een maatwerkvoorziening. Het college zal de daarvoor noodzakelijke afweging moeten
maken.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen is in hoeverre de wens van de
betrokkene wordt meegenomen bij de beoordeling van de behoefte aan
ondersteuning van de cliënt. Deze leden noemen een voorbeeld: een
alleenwonende oudere die niet meer zelf in zijn warme maaltijd kan
voorzien, wordt wellicht naar een nabijgelegen verpleeghuis gestuurd om
daar de maaltijd te gebruiken, terwijl hij misschien liever alleen eet in zijn
vertrouwde omgeving. In hoeverre is en blijft er ruimte over voor de wens
van de cliënt?
Een vast onderdeel van het onderzoek dat het college instelt in vervolg op
de melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning is een
onderzoek naar de behoeften, persoonskenmerken en voorkeuren van de
cliënt. Het college is dus op de hoogte van de voorkeuren van de cliënt.
Het college zal in de gevallen waarin dat mogelijk is rekening houden met
de voorkeur van een cliënt, omdat ondersteuning die aansluit bij hetgeen
de cliënt zelf wenselijk vindt meestal ook het meest effectief is. Uiteraard
kan niet op voorhand worden uitgesloten dat het college niet kan
aansluiten bij de voorkeuren van de cliënt, bijvoorbeeld omdat de
ondersteuning die de cliënt wenselijk vindt in de ogen van het college niet
mogelijk is, niet effectief zal zijn of omdat deze duurder is dan een
passend alternatief dat beschikbaar is.
De leden van de fractie van 50PLUS zijn van mening dat het wetsvoorstel,
door het accent te leggen op wat men zelf kan doen en wat met hulp van
de sociale omgeving, het gevaar van overbelasting van de sociale
omgeving vergroot. Om een goed samenspel van informele en formele
zorg te bereiken, moet in een vroeg stadium naar de mening van de leden
van de 50Plus-fractie gekeken worden hoe beiden elkaar kunnen
versterken. Ook in het kader van preventie is dat van groot belang. De
leden van de fractie van 50PLUS vragen zich af of de regering zich
realiseert dat juist met vroegtijdig ondersteuning mantelzorgers hun
belangrijke taak langer kunnen volhouden en dat daardoor juist kosten
bespaard worden.
De regering realiseert zich dat vroegtijdige ondersteuning van mantelzorgers van groot belang is. De wijkverpleegkundige kan een belangrijke
schakel zijn tussen de cliënt, zijn of haar sociale omgeving – waaronder de
mantelzorger – en de verschillende professionals. Onder de zorg die de
wijkverpleegkundige gaat bieden, valt ook het signaleren van dreigende
gezondheidsproblemen of overbelasting van mantelzorgers. De wijkverpleegkundige zal bij een signaal van (dreigende) overbelasting verbinding
leggen met de gemeente zodat deze met spoed ondersteuning kan bieden
aan de mantelzorger. Dat kan bijvoorbeeld resulteren in respijtzorg zodat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

60

de mantelzorger weer even op adem kan komen. Op 7 november 2013 is
een handreiking respijtzorg gepubliceerd die gemeenten aanreikt welke
mogelijkheden er zijn om de mantelzorger in een situatie van (dreigende)
overbelasting (tijdelijk) met respijtzorg te ontlasten. Daarnaast is er een
toolkit voor huisartsen ontwikkeld door Vilans die erop gericht is dat
huisartsen (dreigende) overbelasting bij mantelzorgers herkennen en met
hen bespreken in hoeverre er aan welke ondersteuning behoefte is. Verder
wordt in het kader van de Agenda Informele Zorg en Ondersteuning met
partijen uit de zorg- en welzijnketen en gemeenten in kaart gebracht op
welke onderdelen de ondersteuning van de mantelzorger kan worden
verbeterd.
Hoofdstuk 2 De verantwoordelijkheid van de gemeente
De leden van de VVD-fractie vragen naar de positionering van mensen
met dementie onder de aanspraak wijkverpleging. Zij vragen of alle
vormen en stadia van dementie onder de reikwijdte van de aanspraak
wijkverpleging vallen. Ook vragen de leden van de VVD-fractie naar de
overlapping met ondersteuning uit hoofde van de Wmo voor deze
doelgroep.
Aan mensen met een vorm van dementie zal in de meeste gevallen al zorg
en ondersteuning worden verleend op grond van de Zvw en Wmo. Een
goede omgang met dementie is voor het zo lang als mogelijk thuis
kunnen blijven wonen essentieel. Voor verpleging en verzorging geldt het
uitgangspunt dat iedereen die thuis woont en onder de aanspraak
wijkverpleging valt, een beroep kan doen op casemanagement dementie,
ongeacht de vorm of het stadium van dementie. Wanneer het zelfstandig
thuis wonen niet meer gaat en aan iemand wordt zorg verleend op grond
van de Wlz, treedt die aanspraak op Wlz in de plaats van de aanspraak op
wijkverpleging en de daaruit voortvloeiende zorg bij dementie.
Als aanvulling op de wijkverpleging kan ondersteuning uit hoofde van de
Wmo 2015 worden verleend. De ondersteuning aan mensen met
dementie zal veelal bestaan uit een vorm van dagbesteding en, zodra
nodig, mantelzorgondersteuning voor de partner.
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de SP, de PVV, het CDA en
de SGP hebben vragen gesteld over de afbakening van de Wmo 2015 en
de Zvw bij het verlenen van ondersteuning bij algemeen dagelijkse
levensverrichtingen (ADL).
De leden van de VVD-fractie vragen naar het onderscheid tussen ADL
samenhangend met begeleiding in de Wmo enerzijds en met persoonlijke
verzorging volgens de Zvw anderzijds. De leden van de SGP-fractie
vragen wanneer sprake is van een vorm persoonlijke verzorging die
«nauw samenhangt met ondersteuning en meer gericht is op het
ondersteunen bij ADL, dan het daadwerkelijk overnemen ervan», en
wanneer dat overgaat in verzorging waarbij «over het algemeen» sprake
is van medische problematiek. De leden van de SGP-fractie merken op dat
de afbakening nu grotendeels lijkt samen te hangen met de soort
beperking. De leden van de SGP-fractie vragen of ook situaties
voorstelbaar zijn waarin iemand met een zintuiglijke beperking, een
verstandelijke beperking of met psychiatrische problematiek in
aanmerking komt voor persoonlijke verzorging uit de Zvw. Ook vragen de
leden van de SGP-fractie naar situaties waarin iemand met een lichamelijke aandoening persoonlijke verzorging ontvangt van de gemeente,
omdat die meer gericht is op het ondersteunen bij ADL dan het
overnemen ervan. De leden van de SGP-fractie vragen de regering van
dergelijke situaties voorbeelden te geven. De leden van de PvdA-fractie
vragen om een overzicht van de verdeling van de zorgvragen over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

61

verschillende cliëntgroepen bij ondersteuning bij de algemeen dagelijkse
levensverrichtingen (ADL). De leden van de fractie van de PvdA vragen of
in de praktijk sprake is van cliënten waarbij de ondersteuning bij ADL
voornamelijk is gericht op behoud of verbetering van de zelfredzaamheid,
maar waar af en toe ook verpleging noodzakelijk is. De leden van de
PvdA-fractie vragen naar het aantal cliënten dat te maken heeft met deze
combinatie en hoe wordt omgegaan met deze cliënten. De leden van de
fracties van de PvdA en de SP vragen hoe voor deze cliënten goede zorg
georganiseerd wordt zonder teveel bureaucratie en hoe voorkomen wordt
dat deze cliënten het risico lopen (tijdelijk) tegen een knip in de zorgverlening aan te lopen. De leden van de VVD-fractie vragen hoe wordt
voorkomen dat mensen tussen wal en schip vallen en geen afschuifgedrag tussen deze systemen plaatsvindt. De leden van de fracties van de
SP en ChristenUnie vragen hoe mensen weten bij wie ze moeten zijn voor
welke zorg.
De leden van de PVV-fractie vragen wie, bijvoorbeeld professionals,
vrijwilligers (al dan niet verplicht) of werklozen, de ADL-ondersteuning
onder de verantwoordelijkheid van gemeenten gaat verlenen. De leden
van de fractie van het CDA stellen dat de afbakening tussen persoonlijke
verzorging en begeleiding niet altijd helder is en vragen hoe afschuifrisico’s tussen verzekeraars en gemeenten en het doorsturen van de cliënt
naar een ander loket kan worden voorkomen.
In de huidige AWBZ omvat de functie persoonlijke verzorging een breed
palet aan handelingen. Zo behoort een deel van de handelingen tot de
verpleegkundige handelingen die niet mogen worden uitgevoerd door
een verzorgende. Een ander deel van de functie persoonlijke verzorging is
sterk verbonden met de begeleiding van mensen waarbij de handelingen
van de verzorgende zich veelal beperken tot het geven van aanwijzingen.
Het is om reden van de verscheidenheid in aard en samenhang van de
verzorgende en verpleegkundige handelingen dat de regering ervoor
heeft gekozen niet de gehele functie persoonlijke verzorging onder te
brengen in de Wmo of Zvw, maar op basis van zorginhoudelijke
samenhang tussen de verschillende vormen van zorg en ondersteuning
de voorgestelde ordening aan te brengen. Wanneer mensen niet
zelfredzaam zijn of onvoldoende kunnen participeren en hieraan geen
behoefte aan geneeskundige zorg of een hoog risico daarop ten grondslag
ligt, komen zij in aanmerking voor ondersteuning bij algemeen dagelijkse
levensverrichtingen uit hoofde van de Wmo 2015. Een voorbeeld is een
cliënt met een verstandelijke beperking en een goede lichamelijke
gezondheid. De ondersteuning richt zich op begeleiding bij de verzorging
door de cliënt van het eigen lichaam. Het risico op een somatische
aandoening of primair medische problematiek is laag.
De behoefte aan geneeskundige zorg, of een hoog risico daarop, is het
onderscheidende criterium op basis waarvan iemand in aanmerking komt
voor verpleging en verzorging uit hoofde van de zorgverzekering (hierna:
basispakket). De behoefte aan geneeskundige zorg omvat ook zorg in
verband met een hoog risico op een aandoening. Dit hoge risico op een
aandoening vormt de basis voor de inzet van «louter» ondersteuning bij
algemeen dagelijkse levensverrichtingen, bijvoorbeeld bij kwetsbare
ouderen met een hoge leeftijd. Verbetering en behoud van zelfredzaamheid en het zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, vormen
een belangrijke doelstelling van deze zorgverlening. Wanneer bij mensen
een geneeskundige hulpvraag ontstaat en zij behoefte hebben aan
geneeskundige zorg, of een hoog risico daarop, zullen zij zowel verpleging
als de bij de geneeskundige hulpvraag behorende verzorging uit het
basispakket ontvangen. Dit geldt ook voor mensen met een zintuiglijke
beperking, een verstandelijke beperking of met psychiatrische proble-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

62

matiek. Voorbeelden zijn een oudere met een verstandelijke beperking en
een somatische aandoening of iemand met een combinatie van psychiatrische problematiek en een lichamelijke aandoening en als gevolg
daarvan een hoog risico op de behoefte aan geneeskundige zorg. Ook hun
wordt verpleging en verzorging verleend uit het basispakket. Hiermee
wordt voorkomen dat mensen gelijktijdig uit verschillende handen
lijfsgebonden zorg ontvangen en tegen een knip in zorgverlening aan
lopen.
Een lichamelijke aandoening die geen verband houdt met de behoefte aan
geneeskundige zorg, of een hoog risico daarop, lijkt in de praktijk
nauwelijks voor te komen. Mensen met een lichamelijke aandoening
kunnen een beroep doen op verpleging en verzorging uit het basispakket.
Het onderscheid tussen verpleging en verzorging uit het basispakket op
basis van het criterium behoefte aan geneeskundige zorg, of een hoog
risico daarop, en de daaruit voortvloeiende afbakening met de Wmo 2015
voorkomt dat onduidelijkheid kan ontstaan wie verantwoordelijk is voor
de zorg of ondersteuning aan de cliënt. Het is aan de (wijk)verpleegkundige om de behoefte aan verpleging en verzorging in de eigen
omgeving van de verzekerde naar aard, inhoud en omvang te bepalen.
Dat wil zeggen: zij of hij kan een verpleegkundige diagnose stellen,
bepalen welke verpleegkundige/verzorgende handelingen verricht moeten
worden en hoeveel de cliënt nog zelf kan. Doordat de (wijk)verpleegkundige werkt met een «brede blik» en in het sociaal wijkteam nauw
samenwerkt met de professionals uit het sociaal domein wordt
voorkomen dat een cliënt verdwaald raakt in bureaucratie of de zorgvraag
buiten zicht blijft. Zo kan de (wijk)verpleegkundige op signaal van het
sociaal wijkteam bij iemand poolshoogte nemen en kan hij de behoefte
aan maatschappelijke ondersteuning van een cliënt aan wie verpleging of
verzorging wordt verleend, kenbaar maken bij de Wmo-consulent of
gemeente en andersom.
De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd om een overzicht van de
verdeling van de zorgvragen over de verschillende cliëntgroepen bij
ondersteuning bij algemeen dagelijkse levensverrichtingen.
Voorafgaand op de cijfermatige toelichting is van belang dat de ondersteuning bij algemeen dagelijkse levensverrichtingen in de huidige AWBZ
onderdeel is van de functie persoonlijke verzorging en dat die functie
breder is dan alleen ondersteuning bij algemeen dagelijkse levensverrichtingen. Bijvoorbeeld ook het toedienen van medicatie bij een intacte huid
valt onder de functie persoonlijke verzorging. De beschikbare cijfers tonen
alleen aan welke aantallen cliënten gebruik maken van de functie
persoonlijke verzorging en bevatten geen onderverdeling naar cliënten die
gebruik maken van louter ADL-ondersteuning en de overige vormen van
ondersteuning en zorg die zijn ondergebracht in de functie persoonlijke
verzorging.
In onderstaande tabel wordt het aantal gebruikers van de persoonlijke
verzorging naar grondslag toegelicht. De tabel moet horizontaal gelezen
worden. Bijvoorbeeld: in totaal zijn er 395.322 gebruikers van persoonlijke
verzorging, daarvan hebben 330.324 cliënten een somatische grondslag,
dit komt overeen met 84% van het totaal aantal cliënten aan wie persoonlijke verzorging wordt verleend. Het aantal cliënten met een bepaalde
grondslag komt niet één op één overeen met het budget dat gebruikt
wordt door diezelfde groep mensen. De reden hiervoor is dat binnen de
functie persoonlijke verzorging verschillende tarieven gehanteerd worden.
Voor sommige handelingen geldt een hoger tarief dan anderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

63

Aantal
cliënten
% cliënten

SOM

PG

PSY

LG

VG

ZG

Onbekend

Totaal

330.324

21.305

8.553

17.178

8.367

1.920

7.675

395.322

84%

5%

2%

4%

2%

1%

2%

100%

Toelichting tabel: het aantal cliënten dat persoonlijke verzorging ontvangt
op grond van de huidige AWBZ naar grondslagen somatisch (SOM),
psychogeriatrisch (PG), psychiatrisch (PSY), lichamelijk gehandicapt (LG),
verstandelijk gehandicapt (VG) en zintuiglijk gehandicapt (ZG) (realisatiecijfers 2011).
Voor het verlenen van de ADL-ondersteuning uit hoofde van de Wmo
gelden de kwaliteitseisen voor maatschappelijke ondersteuning. In de
regel zal naar verwachting deze vorm van ADL-ondersteuning worden
verleend door een professional, tenzij een cliënt gebruik maakt van de
mogelijkheid van een persoonsgebonden budget en in de sfeer van
informele zorg de ondersteuning organiseert, maar ook dan zal de
ondersteuning in beginsel moeten voldoen aan de daarvoor geldende
kwaliteitseisen. Het college zal ingevolge het ter zake bepaalde in het
voorliggende wetsvoorstel bij de aanvraag van een persoonsgebonden
budget onder meer beoordelen of de kwaliteit van de met behulp van het
pgb van derden te betrekken voorzieningen, voldoende gewaarborgd is.
De leden van de VVD fractie vragen of de regering het met hen eens is dat
naast veiligheid in de thuissituatie ook veiligheid buitenshuis, in de wijk
en buurt een belangrijke factor is voor participatie en het tegengaan van
eenzaamheid.
De Wmo 2015 legt in de opdrachtverlening aan gemeenten expliciet de
nadruk op een veilige thuissituatie. Dit wetsvoorstel impliceert niet een
gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de openbare veiligheid.
Gemeente hebben op dit vlak uit hoofde van andere regelgeving een
belangrijke verantwoordelijkheid. Het is echter evident dat ook veiligheid
buitenshuis een belangrijke factor is om de doelen van de Wmo 2015 te
bereiken. Zo nodigt een onveilige omgeving niet uit om andere mensen
op te zoeken. Gemeenten hebben de mogelijkheid om ten behoeve
hiervan verbindingen te leggen met bijvoorbeeld het justitiële veiligheidsbeleid en hun beleid inzake de ruimtelijke ordening.
De VVD vraagt of de kwaliteit van zorg en ondersteuning niet belangrijker
is dan de bedrijfsvoering en bestuursstructuur van de aanbieders. Leidt dit
niet tot nieuwe bureaucratie en uitsluiting van innovatieve aanbieders?
Wat denkt de regering met deze eisen te bereiken?
De regering verwacht van aanbieders van maatschappelijke ondersteuning, mede gelet op de relatieve kwetsbaarheid van de doelgroep en
de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheden, dat zij oog hebben voor
het belang van een evenwichtig bestuursproces en een transparante
bedrijfsvoering. Met het oog hierop vraagt het wetsvoorstel van de
gemeenteraden om in de verordening hier eisen aan te verbinden. De
regering is het zeer met de fractie van de VVD eens dat deze eisen
innovatie niet in de weg moeten staan en niet moeten leiden tot onnodige
regeldruk.
De leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en de SGP hebben
vragen gesteld over wettelijke bepalingen inzake de verplichting tot
samenwerking voor gemeenten en zorgverzekeraars. De leden van de
fracties van de PvdA, D66, de ChristenUnie, GroenLinks en 50PLUS vragen
naar de waarborgen voor de totstandkoming van samenwerkingsafspraken tussen zorgverzekeraars en gemeenten. De leden van de fracties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

64

van de SP, de PVV, de ChristenUnie, GroenLinks en 50PLUS vragen wat er
gebeurt wanneer zorgverzekeraars en gemeenten niet komen tot goede
afspraken. De leden van de fracties van de PvdA en de SGP stellen vragen
over de financiële voorwaarden aan de samenwerking tussen gemeenten
en zorgverzekeraars. De leden van de PvdA-fractie beschrijven de zorgen
die zij hebben bij de borging van de samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten. De leden van de PvdA-fractie hebben signalen
ontvangen dat het voor gemeenten regelmatig erg ingewikkeld blijkt om
als gelijkwaardige partner aan te schuiven bij de zorgverzekeraar en om
tot samenwerking te komen. Zij vragen of de regering deze signalen ook
heeft ontvangen en vragen op welke wijze gelijkwaardigheid en goede
samenwerking tussen een gemeente en zorgverzekeraar kan worden
geborgd. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering of deze het met
hen eens is dat ook zorgverzekeraars de opdracht moeten krijgen met
gemeenten samen te werken. De leden van fractie van GroenLinks vragen
de Staatssecretaris of hij bereid is zowel in de Wmo 2015 als de Zvw
bepalingen op te nemen over het overleg tussen gemeenten en zorgverzekeraars. De leden van de SGP-fractie constateren dat gemeenten op basis
van artikel 2.1.2, vierde lid, onderdeel c, slechts «bijzondere aandacht»
moeten geven aan de samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders, met het oog op een zo integraal mogelijke dienstverlening. De
leden van de SGP-fractie vragen de regering waarom zij geen wettelijke
plicht tot samenwerken heeft opgenomen en vraagt hoe de regering het
amendement Otwin van Dijk (nr. 12) beoordeelt, waarin de samenwerking
wel stevig wordt verankerd. De leden van de PvdA-fractie vragen naar de
mogelijkheden om namens alle zorgverzekeraars één overlegpartner te
realiseren die met gemeenten om tafel gaat. Daarnaast vragen de leden
van de fractie van de PvdA hoe ook gemeenten kunnen samenwerken,
zodat tussen zorgverzekeraars en gemeenten meer in regionaal verband
overlegd kan worden. De leden van de PvdA-fractie vragen een toelichting
over de onderwerpen waarover in regionaal verband afspraken gemaakt
moeten worden en hoe deze afspraken kunnen worden geborgd. De leden
van de PvdA-fractie vragen hoe samenwerking tussen gemeenten en
zorgverzekeraars wordt gerealiseerd in gebieden waar geen dominante
zorgverzekeraar is of waar geen samenwerking bestaat tussen een aantal
kleine gemeenten. De leden van de fracties van de ChristenUnie en
GroenLinks vragen op welke schaal de Staatssecretaris verwacht dat
gemeenten en zorgverzekeraars afspraken gaan maken en welke schaal de
regering daarin wenselijk vindt. Zij vragen op welke wijze de totstandkoming van de samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars wordt gemonitord en welke maatregelen de Staatssecretaris treft
wanneer deze afspraken onvoldoende tot stand komen. De leden van de
SGP-fractie vragen de regering hoe groot zij de kans acht dat de samenwerkingsafspraken in alle gemeenten per 1 januari 2015 zijn gemaakt. Ook
vragen de leden van de SGP-fractie hoe de regering de samenwerking
praktisch voor zich ziet en of alle verzekeraars afspraken maken alle
gemeenten, en hoe haalbaar dit is voor de kleine verzekeraars en kleine
gemeenten. De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering heeft
toegezegd dat in het Besluit zorgverzekering afspraken met betrekking tot
de inzet en financiering van de wijkverpleegkundige worden neergelegd.
Hiermee lijken zorgverzekeraars gemotiveerd te worden om afspraken te
maken met gemeenten. De leden van de SGP-fractie constateren echter
dat gemeenten voor de samenwerking en het maken van de afspraken op
andere gebieden, zoals preventie en beschermd wonen, afhankelijk blijven
van de bereidheid van zorgverzekeraars om afspraken met gemeenten te
maken en vragen de regering waarom zij niet gekozen heeft voor het
opnemen van een algemene verplichting tot samenwerking in de Zvw. De
leden van de fractie van 50PLUS vragen hoe kan worden voorkomen dat
zorgverzekeraars niet willen overleggen met kleinere gemeenten, maar
alleen met grotere gemeenten. De leden van de fracties van de SP, de PVV,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

65

de ChristenUnie en 50PLUS vragen de regering bij welke partij bij het
uitblijven van goede afspraken doorzettingsmacht is belegd. De leden van
de SP-fractie vragen naar de sanctie wanneer zorgverzekeraars en
gemeenten geen periodiek plan aanleveren waarin expliciet aandacht is
besteed aan de samenwerking. De leden van de PvdA-fractie vragen de
regering toe te lichten hoe voorkomen wordt dat zorgverzekeraars en
gemeenten verantwoordelijkheden uit hoofde van de Zvw en Wmo naar
elkaar afschuiven. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering of het
mogelijk is om samenwerking als voorwaarde te stellen voor de toedeling
van de nieuwe middelen voor wijkverpleging en sociale wijkteams. Het is
volgens de leden van de SGP-fractie cruciaal dat verzekeraars en
gemeenten hun budgetten onderling richting elkaar kunnen verschuiven,
zodat zij zorg en ondersteuning onderling optimaal kunnen inzetten. Kan
de regering aangeven of dit wettelijk nu al mogelijk is of wordt? Zo nee,
welke belemmeringen zijn er en hoe kunnen die worden weggenomen?
Kan de regering aangeven welke financiële prikkels verzekeraars en
gemeenten krijgen om een verschuiving van duurdere zorg naar
goedkopere zorg en ondersteuning vorm te geven, zodat er macro
kostenbesparingen ontstaan?
Gemeenten en zorgverzekeraars krijgen met de voorstellen voor de
hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning belangrijke, nieuwe
verantwoordelijkheden toebedeeld. Gemeenten worden verantwoordelijk
voor het treffen van voorzieningen op het gebied van maatschappelijke
ondersteuning ter ondersteuning van de zelfredzaamheid en participatie
van mensen. Zorgverzekeraars krijgen nieuwe verantwoordelijkheden
voor het verlenen zorg op basis van een verzekerd recht op lijfsgebonden
zorg, gericht op genezing, behandeling en verpleging. Hoewel deze
verantwoordelijkheden voor het bieden van maatschappelijke ondersteuning en zorg in aard en eigenschappen van elkaar verschillen, kunnen
deze niet los van elkaar worden gezien. In veel gevallen wordt aan
mensen zorg verleend en maken zij daarnaast gebruik van maatschappelijke dienstverlening. In voorkomende gevallen is het belangrijk dat deze
zorg en maatschappelijke ondersteuning op elkaar zijn afgestemd en in
samenhang worden verleend. Voor het mogelijk maken van deze
samenhangende zorg en ondersteuning en zo integraal mogelijke
dienstverlening vraagt de regering aan zorgverzekeraars en gemeenten
afspraken te maken over de onderlinge afstemming van zorg en ondersteuning. Om deze samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten
niet-vrijblijvend te laten zijn, stelt de regering eisen aan de wijze waarop
zorgverzekeraars en gemeenten zorg en ondersteuning verlenen aan
mensen, en gelden waarborgen voor de afstemming daarvan op andere
vormen van zorg of hulp die de cliënt ontvangt. Zowel de zorgverzekeraar
als de gemeenten hebben mogelijkheden – en daarmee een prikkel – om
zware zorg en ondersteuning zoveel mogelijk te voorkomen. Het risico van
afwenteling naar de Wlz wordt uitgesloten nu de toegang tot de Wlz
plaatsvindt op basis van geobjectiveerde, zorginhoudelijke criteria.
De samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten is niet nieuw.
Op belangrijke onderwerpen, zoals preventie en de collectieve ziektekostenverzekering voor minima (CZM) werken gemeenten en zorgverzekeraars al geruime tijd samen. Het mogelijk maken van samenhangende
zorg en ondersteuning in nieuwe vormen van integrale dienstverlening
vraagt van zorgverzekeraars en gemeenten een intensivering en
verdieping van de samenwerkingsrelatie. Om die reden heeft de regering
geen algemene verplichting tot samenwerking in het voorliggende
wetsvoorstel of de Zvw opgenomen, maar gericht gekozen voor een
samenhangend geheel van bepalingen en regels dat ziet op het verlenen
van samenhangende zorg en ondersteuning door middel van integrale
dienstverlening door gemeenten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

66

Gemeenten krijgen met het voorliggende wetsvoorstel de opdracht om
het in beleidsplan bijzondere aandacht te besteden aan de samenwerking
met zorgverzekeraars en zorgaanbieders, dit met het oog op een zo
integraal mogelijke dienstverlening (artikel 2.1.2, vierde lid, onderdeel b).
Wanneer iemand zich meldt bij de gemeente met de behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning, start het college een zorgvuldig
onderzoek naar de behoeften, persoonskenmerken en voorkeuren van
deze persoon. Als onderdeel van dit onderzoek worden de mogelijkheden
geïnventariseerd om in samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders te komen tot zo goed mogelijk afgestemde dienstverlening met
het oog op de behoefte aan verbetering van de zelfredzaamheid,
participatie of beschermd wonen of opvang. Overigens zien deze eisen
aan het zorgvuldige onderzoek niet alleen op de samenwerking met
zorgverzekeraars en zorgaanbieders. Ook de mogelijkheden van samenwerking met partijen op het gebied van publieke gezondheid, jeugdhulp,
onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen moeten onderdeel uitmaken
van het zorgvuldige onderzoek (artikel 2.3.2, vierde lid, onderdeel e). Tot
slot stelt het voorliggende wetsvoorstel eisen aan de dienstverlening door
een aanbieder van een Wmo-voorziening. Deze moet afgestemd zijn op de
reële behoefte van de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de
cliënt ontvangt (artikel 3.1, tweede lid, onderdeel b). Een aanbieder die
door de gemeente is gecontracteerd, heeft daarmee de plicht ervoor te
zorgen dat de dienstverlening uit hoofde van het voorliggende
wetsvoorstel is afgestemd op de andere vormen zorg die iemand
ontvangt, bijvoorbeeld op grond van de Zvw.
De opdracht voor zorgverzekeraars om te komen tot afstemming van zorg
en ondersteuning wordt toegelicht in het ontwerp wijzigingsbesluit voor
het Besluit zorgverzekering met betrekking tot het zorgpakket Zvw 2015. In
de toelichting is uiteengezet dat samenwerking met gemeenten van
belang is voor de kwaliteit van dienstverlening, het beheersen van de
kosten en het delen van informatie over de zorg- en ondersteuning zodat
de juiste hulp wordt verleend. Daarnaast is in de toelichting opgenomen
dat de verpleegkundige functie in het sociaal wijkteam wordt vertegenwoordigd. De financiering van de beschikbaarheid van de wijkverpleegkundige voor de deelname aan de sociale wijkteams en de werkzaamheden, zoals coördineren, signaleren en coachen, worden geborgd in de
beleidsregels van de NZa op basis van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg). Deze voorwaarden aan de positionering van verpleging
en verzorging op grond van de Zvw eisen van zorgverzekeraars dat zij met
gemeenten afspraken maken over de afstemming van zorg en ondersteuning in de wijk.
De regering is van mening dat met de voorgestelde kaderstelling in weten regelgeving gericht wordt bijgedragen aan de totstandkoming van
samenhangende zorg en ondersteuning van goede kwaliteit, en de
afstemming die daarvoor randvoorwaardelijk is. De regering is zich ervan
bewust dat alleen het stellen van regels niet voldoende zal zijn om de
samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten in de praktijk goed
te organiseren. De voorstellen in voorliggend wetsvoorstel en de
voorstellen voor verpleging en verzorging op grond van de Zvw vragen
van gemeenten en zorgverzekeraars een cultuuromslag bij medewerkers,
veranderingen in de organisatie, het implementeren van nieuwe taken en
verantwoordelijkheden en het afstemmen van financieringsstromen en
verantwoordingseisen. Deze veranderingen zullen niet van vandaag op
morgen zijn gerealiseerd en vergen zowel een goede voorbereiding als
vasthoudendheid in de transformatiefase. De regering is ingenomen met
de voorbeelden waar gemeenten en zorgverzekeraars al op zoek zijn
gegaan naar de mogelijkheden om zorg (vanuit de Zvw) en ondersteuning
(vanuit de Wmo) zodanig met elkaar te verbinden dat dit ten goede komt
aan de zelfredzaamheid en participatie van de burgers en tegelijkertijd de
doelmatigheid versterkt. Een goed voorbeeld daarvan is het convenant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

67

samenwerking van de gemeente Nijmegen, VGZ en Zorgkantoor
Nijmegen.
De signalen dat gemeenten en zorgverzekeraars zoeken naar een
werkbaar afstemmingsmodel zijn de regering bekend. De afgelopen
maanden is het niet altijd mogelijk gebleken om als individuele gemeente
aan tafel te komen bij een zorgverzekeraar, om vervolgens afspraken te
maken over de samenwerking tussen beide. De gemeenten hebben dit
signaal duidelijk tot uiting gebracht in de resolutie op de ledenvergadering van de VNG21. Ook uw Kamer heeft een motie aangenomen om
deze signalen te adresseren bij zorgverzekeraars22. Tegelijkertijd is het
voor zorgverzekeraars uit het oogpunt van capaciteit en doelmatigheid
niet werkbaar om met alle individuele gemeenten om tafel te gaan en per
individuele gemeente samenwerkingsafspraken te maken. In reactie op de
uitslag van de VNG-ledenraadpleging over het overlegresultaat decentralisatie langdurige zorg en maatschappelijke ondersteuning heeft de
regering aangekondigd23 met gemeenten en zorgverzekeraars een
samenwerkingsagenda op te stellen en daarin afspraken te maken over de
onderwerpen waarop samenwerking plaatsvindt, de wijze waarop
samenwerking vorm kan krijgen en de handelswijze bij signalen dat de
samenwerking niet of onvoldoende tot stand komt.
De regering werkt op dit moment aan het uitwerken van deze samenwerkingsafspraken met VNG en Zorgverzekeraars Nederland (ZN), waarin
bovenstaande drie vragen worden beantwoord. Als onderdeel van deze
gesprekken is besproken dat gemeenten en zorgverzekeraars op regionaal
niveau samenwerkingsafspraken maken over de afstemming tussen zorg
en maatschappelijke ondersteuning en aansluiting van wijkverpleging op
het sociaal domein. Gemeenten en zorgverzekeraars volgen voor deze
samenwerkingsafspraken de regionale indeling voor de Wmo
(Wmo-regio’s). Zowel gemeenten als zorgverzekeraars zullen bij het
maken van deze regionale samenwerkingsafspraken werken met een
vorm van representatie. De voorgestelde aanpak maakt het voor iedere
gemeente en zorgverzekeraar mogelijk tijdig te beschikken over een set
aan samenwerkingsafspraken en op een zorgvuldige wijze invulling te
geven aan de nieuwe taken en verantwoordelijkheden.
Als Staatssecretaris van VWS voel ik mij niet alleen verantwoordelijk voor
het tijdig gereed komen van het gewijzigde wettelijke kader en de
gewijzigde regelgeving, maar ben ik ook aanspreekbaar op een
zorgvuldige transitie en transformatie. Met de VNG en ZN heb ik de
afspraak gemaakt dat wij gezamenlijk de voortgang van de totstandkoming van de samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars in de regio gaan volgen en interveniëren wanneer deze samenwerkingsafspraken uitblijven.
Op basis van het samenspel van de kaderstelling in wet- en regelgeving
en de werkafspraken met de vertegenwoordigers van gemeenten en
zorgverzekeraars heb ik vertrouwen in het tijdig gereed komen van de
samenwerkingsafspraken over samenhangende zorg en ondersteuning en
de ontwikkeling die daarin gemaakt kan worden de komende jaren. Het
overeenkomen van samenwerkingafspraken als voorwaarde stellen voor
het toedelen van de financiële middelen zou ertoe leiden dat voor
gemeenten en zorgverzekeraars de komende maanden onduidelijkheid
zou blijven bestaan over de budgetten. Ook het mogelijk maken van het
verschuiven van budgetten tussen gemeenten en zorgverzekeraars
onderling leidt tot nieuwe vragenstukken over verantwoordelijkheidsverdeling, rechtmatigheid en doelmatigheid. Een meerderheid van de
Tweede Kamer heeft de regering juist verzocht24 zoveel eerder als
21

VNG-resolutie Wmo voor BALV 29 november 2013.
Kamerstuk 33 841, nr. 10.
23
Kamerstuk 33 841, nr. 6.
24
Tweede Kamer 33 841, nr. 9.
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

68

mogelijk dan in de meicirculaire individuele gemeenten te informeren
over het definitieve budget voor 2015. Het voorliggende wetsvoorstel
biedt naar mijn oordeel gemeenten voldoende financiële prikkels om door
middel van het ondersteunen van de zelfredzaamheid en participatie van
mensen bij te dragen aan een verschuiving van zwaardere vormen van
zorg en ondersteuning naar lichtere vormen van ondersteuning en
zodoende de macro budgettaire kostenbesparingen te realiseren. De
regering acht een heldere verantwoordelijkheidsverdeling in wet- en
regelgeving als randvoorwaardelijk voor het voorkomen van het
afschuiven van verantwoordelijkheden tussen gemeenten en zorgverzekeraars.
De leden van de fractie van de PvdA lezen in het wetsvoorstel dat
gemeenten zoveel mogelijk moeten inzetten op het bieden van algemene
voorzieningen en ondersteuning van de zelfredzaamheid van mensen.
Deze leden vragen of hier ook een stimulans voor gemeenten lijkt te zijn
om zo min mogelijk maatwerkvoorzieningen in te zetten. In vervolg
daarop vragen deze leden of de regering het met hen eens is dat vooral
passende ondersteuning centraal moet staan in dit wetsvoorstel en dat
mensen moeten kunnen rekenen op een vangnet waar nodig? Deze leden
vragen om een toelichting. De leden van de fractie van 50PLUS lezen dat
in eerste instantie zoveel mogelijk ingezet wordt op de algemene
voorzieningen en pas op de laatste plaats op de inzet van een maatwerkvoorziening. Deze leden vragen hoe zich dat tot elkaar verhoudt.
De regering is het met de leden van de fractie van de PvdA eens dat het
bij het bieden van maatschappelijke ondersteuning op basis van de Wmo
2015 moet gaan om passende ondersteuning. Het is echter niet zo dat
passende ondersteuning uitsluitend of bij voorkeur bestaat uit een
maatwerkvoorziening. Het is zeer wel mogelijk en ook wenselijk dat
passende ondersteuning bestaat uit bijvoorbeeld mantelzorg of hulp uit
het sociale netwerk of dat het gebruik van een algemene voorziening tot
passende ondersteuning leidt.
De leden van de fracties van de PvdA, de SP, D66, GroenLinks en de SGP
stellen vragen over een goede borging in het wetsvoorstel van het
betrekken van ingezetenen, Wmo-raden, professionals en cliënt- en
patiëntorganisaties bij het maken van beleid door gemeenten. De vragen
spitsen zich toe op de vraag welke garanties het voorliggende
wetsvoorstel biedt ten aanzien van het betrekken van organisaties,
aanbieders en cliënten en hun vertegenwoordigers bij het opstellen van
beleid. De leden van de fractie van de PvdA vragen zich daarnaast af waar
burgers of organisaties terecht kunnen als zij zich in de gemeente niet
betrokken voelen bij het beleidsplan. De leden van de fractie van
GroenLinks stellen de vraag of de regering voornemens is om structurele
en landelijke financiering van ondersteuning van inspraak van mensen
met een beperking bij de Wmo goed bij wet te gaan regelen? De leden
van de SGP-fractie horen graag of onder ingezetenen ook maatschappelijke organisaties, kerken, vrijwilligersorganisaties en het bedrijfsleven
worden verstaan.
Een doeltreffend en doelmatig beleid ontstaat alleen als het aansluit bij
ervaringen en behoeften van betrokkenen. De regering acht het ook om
die reden van groot belang dat ingezetenen betrokken worden bij de
beleidvoering en uitvoering van deze wet. De gemeenteraad kan eerst na
zorgvuldige afweging en uitgebreide consultatie van ingezetenen van de
gemeente het beleid vaststellen. Ingezetenen van de gemeente volgt dan
de definitie zoals gesteld in artikel 2 van de Gemeentewet: zij die hun
werkelijke woonplaats in de gemeente hebben. De mogelijkheid tot
medezeggenschap is van belang voor alle ingezetenen, omdat iedereen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

69

op enig moment aangewezen kan raken op ondersteuning en omdat
iedere ingezetene iemand kent die op zorg of ondersteuning is aangewezen. Juist daarom is niet de beperking tot personen die maatschappelijke ondersteuning ontvangen of hun vertegenwoordigers, gehanteerd.
Het benoemen van specifieke groepen zal nooit volledig zijn, daarom is
gekozen voor een ruime beschrijving. Het is aan gemeenten om op basis
van de lokale problematiek te bezien welke doelgroepen op welke wijze
betrokken moeten en kunnen worden bij het beleid en de uitvoering
daarvan. Alleen langs deze weg is gewaarborgd dat het beleid voldoende
aansluit bij de werkelijke ondersteuningsbehoefte van inwoners van een
gemeente.
Artikel 150 van de Gemeentewet draagt de gemeenteraad op een
verordening te maken waarin regels worden gesteld met betrekking tot de
wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van
gemeentelijk beleid worden betrokken. De Wmo stelt nadere eisen aan de
wijze waarop ingezetenen specifiek worden betrokken bij het opstellen
van beleid. Hierbij bestaat ook de mogelijkheid van ongevraagd advies en
wordt de ruimte geboden voor eigen initiatieven. Het is aan de gemeenteraden om het college scherp te houden op deze verantwoordelijkheid.
Daarnaast is de Algemene wet bestuursrecht van toepassing wanneer
burgers klachten hebben ten aanzien van het voldoende door gemeenten
betrokken worden. De regering verwacht gezien het feit dat goed
gemeentelijk beleid alleen ontstaat als het aansluit bij de ervaringen en
behoeften van betrokkenen, dat gemeenten de bestaande praktijk, om
naast ingezetenen ook vrijwilligersorganisaties, aanbieders en cliënten en
hun vertegenwoordigers bij deze consultatie te betrekken, zullen
handhaven en waar nodig zullen versterken.
Het Transitiebureau Wmo stimuleert het betrekken van ingezetenen bij het
maken van gemeentelijk beleid, de uitvoering en de evaluatie daarvan. Dit
gebeurt onder andere ook via het programma «Aandacht voor iedereen»
(AVI). In dit programma krijgen Wmo-raden en lokale en regionale
belangenorganisaties, maar ook cliëntraden en AWBZ- en
Wwb-cliëntraden informatie en advies van de landelijke patiënten-,
gehandicapten- en ouderenorganisatie en de koepel van Wmo-raden over
de Wmo 2015. Zo kunnen zij een stevige gesprekspartner zijn voor
gemeenten.
In het kader van de nieuwe Wmo is het van belang dat inspraak van
mensen met een beperking vooral op het lokale niveau gestalte krijgt.
Daar worden de voor deze mensen relevante keuzes gemaakt. Daarbij past
geen landelijke regeling of aansturing, wel landelijke stimulering. De
gemeenten voeren de Wmo uit en zij dienen te bezien waar en hoe de
betrokkenheid van ingezetenen, ook financieel, ondersteund moet
worden. Het is aan gemeenten om te beoordelen met wie lokaal de
verbinding gezocht zou moeten worden om tot een zo doeltreffend
mogelijke wetsuitvoering te komen. In reactie op de vraag van de leden
van de SGP-fractie wordt opgemerkt dat ook het betrekken van kerkgemeenschappen, vrijwilligersorganisaties en het bedrijfsleven in dit
verband kansen kan bieden.
Er zijn ook landelijke patiëntenorganisaties en samenwerkingsverbanden
met een sterk ontwikkeld regionaal netwerk, zoals de Oogvereniging en de
Parkinsonvereniging. Landelijke patiëntorganisaties krijgen een overheidssubsidie voor twee taken: het delen van ervaringskennis door informatievoorziening en lotgenotencontact. Daarbij is het uitgangspunt dat het
budget beschikbaar is voor landelijk georganiseerde organisaties die zich
richten op landelijke activiteiten. Voor de transitie in verband met de Wmo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

70

2015 hebben de landelijke organisaties extra middelen ontvangen om de
lokale organisaties te ondersteunen.
De leden van de fractie van de PvdA willen weten op welke wijze het
voorkomen van ouderenmishandeling betrokken wordt bij de maatschappelijke ondersteuning. Ook vragen zij hoe aandacht wordt besteed aan het
voorkomen van ouderenmishandeling bij overbelaste mantelzorgers en
welke rol gemeenten hierin hebben.
De veiligheid in de thuissituatie en de aanpak van huiselijk geweld is
onderdeel van het wetsvoorstel. De aanpak van ouderenmishandeling
maakt daar nadrukkelijk deel van uit. Daarnaast spelen gemeenten in
onderhavig wetsvoorstel een centrale rol bij het voorkomen van overbelasting bij mantelzorgers. Om gemeenten daarbij te ondersteunen, is
samen met de VNG en partijen uit het veld de Agenda «Informele zorg en
ondersteuning voor de toekomst» opgesteld. Ondersteuning van
mantelzorgers – daarmee het voorkomen van overbelasting – is een
belangrijk speerpunt van deze agenda. Dit voorjaar is daarvoor een
concreet plan van aanpak gereed, waarover de regering uw Kamer zal
informeren. Daarnaast wordt € 11 miljoen extra ingezet voor de ondersteuning van mantelzorgers. Dit naar aanleiding van de motie van
Kamerlid Van der Staaij c.s. (Kamerstukken II, vergaderjaar 2013–2014,
33 750 XVI, nr. 43). Inzet van deze middelen moet leiden tot een
hoogwaardiger niveau van mantelzorgondersteuning waardoor de
mantelzorger het beter en langer kan volhouden. Gemeenten vormen een
belangrijke spil in de aanpak van ouderenmishandeling. Daarom ook
ontvangen de 35 centrumgemeenten vrouwenopvang vanaf 2012
structureel jaarlijks € 7 miljoen om deze aanpak te versterken en te
verdiepen. Om de gemeenten te ondersteunen zijn in het kader van het
Actieplan in september 2013 drie deelprojecten gestart. Allereerst het
deelproject «voorkomen van financiële uitbuiting», met pilots in zeven
gemeenten. In het tweede deelproject ga ik met de gemeenten na op
welke manier alle relevante informatie, instrumenten en praktijkvoorbeelden over de aanpak van ouderenmishandeling op een overzichtelijke
en flexibele wijze voor hen kunnen worden ontsloten. In het laatste
deelproject wordt eind 2014 de inventarisatie onder centrumgemeenten
vrouwenopvang naar de stand van zaken in de aanpak van ouderenmishandeling, die in 2012 in mijn opdracht is uitgevoerd, herhaald.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe gemeenten en zorgverzekeraars worden geprikkeld tot ontzorgen, het vergroten van zelfredzaamheid en tot de inzet van meer preventie en welzijn. Ook vragen zij
hoe «shared savings» tussen gemeenten en zorgverzekeraars inzichtelijk
worden gemaakt en geborgd in de samenwerking. De leden van de
VVD-fractie vragen waarop de verwachting is gebaseerd dat zorgverzekeraars actief zullen investeren in onderlinge samenwerkingsafspraken. De
leden van de SP-fractie vragen hoe gemeenten en verzekeraars gaan
samenwerken nu zij beiden andere resultaatsverwachtingen hebben. De
leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering een reactie te
geven op het voorstel om in de afspraken tussen zorgverzekeraars en
gemeenten op te nemen dat een vast percentage van de premies moet
worden bestemd voor de financiering van preventieve activiteiten.
Op dit moment zijn mij geen voorbeelden bekend van »shared savings»
tussen verzekeraars en gemeenten. Vanuit de proeftuinen «beter zorg met
minder kosten», heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
recent een brief ontvangen met daarin het verzoek tot het creëren van een
betaaltitel voor «shared savings» omdat de huidige regelgeving geen
ruimte zou laten voor het uitbetalen van besparingen aan betrokken
partijen. De regering beraadt zich op dit moment op eventuele vervolg-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

71

stappen. Ik zou het een goede zaak vinden als zorgverzekeraars en
gemeenten afspraken maken over preventie. Zorgverzekeraars zijn vrij om
– zolang zij voldoen aan de zorgplicht – een deel van de premiemiddelen
te bestemmen voor preventieve activiteiten. Omdat het gaat om private
verzekeraars, kan de regering de zorgverzekeraars niet verplichten om een
vast percentage van de premie te bestemmen voor preventie. Het
voorliggende wetsvoorstel geeft gemeenten de opdracht afstemming
tussen zorg en ondersteuning zoveel mogelijk te bevorderen in beleid en
uitvoering. Naast de kansen die dit biedt om de klantgerichtheid te
vergroten, biedt samenwerking zorgverzekeraars en gemeenten mogelijkheden om de doelmatigheid van het beleid in de uitvoering te vergroten.
De leden van de PvdA-fractie pleiten ervoor dat wijkverpleegkundigen
naast een signalerende en verwijzende rol ook als beslisser en zorgverlener moeten kunnen gaan fungeren. Zij vragen de regering hoe de
afstemming tussen maatschappelijke ondersteuning en zorg in de eerste
lijn in de toekomstige situatie goed wordt georganiseerd en welke
waarborgen hiervoor in het wetsvoorstel zijn opgenomen. De leden van
de CDA-fractie vermoeden dat hoge percentages van de mensen die
persoonlijke verzorging of verpleging krijgen, hiervan korter dan een jaar
gebruik maken. Zij noemen hierbij als voorbeeld mensen die herstellen na
een ziekenhuisbezoek of mensen die in het kader van palliatieve zorg
kortdurende persoonlijke verzorging of verpleging krijgen. Zij vragen of
een verpleegkundige in dergelijke situaties niet op pad moet in plaats van
vergaderen in een sociaal wijkteam. De leden van de PvdA-fractie vragen
hoe zij de afspraak over de participatie van de wijkverpleegkundige in
sociale wijkteams gaat faciliteren zodat integrale zorg goed van de grond
komt en de wijkverpleegkundige op de gewenste wijze wordt gepositioneerd. De leden van de CDA-fractie vragen wie verantwoordelijk is voor
de integrale indicatiestelling als mensen zowel een maatwerkvoorziening
van de gemeente nodig hebben als aanspraak maken op wijkverpleging.
De leden van de fractie van GroenLinks zien een belangrijke rol
weggelegd voor de wijkverpleging wanneer het gaat om preventie en
vragen de regering op welke manier het wetsvoorstel ruimte biedt aan
wijkverpleging om deze rol op te pakken. Ook vragen zij of de regering
overtuigd is dat gemeenten en zorgverzekeraars slagen in het maken van
goede afspraken over de rol van de wijkverpleegkundige in het
voorkomen van zorg, in preventie en signalering.
De leden van de PvdA-fractie bepleiten dat gemeenten en zorgverzekeraars afspraken maken over de inzet van selectieve preventie door
wijkverpleegkundigen. Zij vragen naar de garantie dat zorgverzekeraars
straks voldoende bereid zijn met gemeenten afspraken te maken over
preventie en selectieve preventie in het bijzonder. Ook vragen de leden
van de PvdA-fractie hoe de regering gaat voorkomen dat zorgverzekeraars
en gemeenten de verantwoordelijkheden van wijkverpleegkundigen ten
aanzien van preventie naar elkaar gaan afschuiven. De leden van de
PvdA-fractie vragen hoe de regering de verhouding ziet tussen preventieve taken van de gemeenten voortkomend uit de Wet publieke
gezondheid en de preventieve taken van de wijkverpleegkundige
voortkomend uit de Zvw. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen wie verantwoordelijk wordt voor de uitvoering van het preventiebeleid.
De regering onderschrijft het belang van preventie ter voorkoming van
een beroep op zware vormen van zorg en ondersteuning. Gemeenten en
zorgverzekeraars hebben ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid
verschillende mogelijkheden en instrumenten om met preventie een
bijdrage te leveren aan het welzijn en de gezondheid van mensen.
Gemeenten hebben een verantwoordelijkheid voor collectieve preventie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

72

voor hun inwoners uit hoofde van de Wet publieke gezondheid. Ook het
voorliggende wetsvoorstel bevat de opdracht aan gemeenten om te
voorkomen dat mensen aangewezen raken op maatschappelijke ondersteuning. Zij dienen op basis van gezondheidsproblematiek in hun
gemeenten te zorgen voor een goed aanbod van collectieve zorgvoorzieningen, daar waar geen sprake is van individuele zorgaanspraken en
-vragen op basis van de Zvw. Tevens dienen zij te zorgen voor een goede
verbinding tussen preventie en zorg.
Selectieve preventie is een vorm van collectieve preventie. Selectieve
preventie heeft tot doel de gezondheid van specifieke risicogroepen te
bevorderen door het uitvoeren van specifieke lokale, regionale of
landelijke preventieprogramma’s. Collectieve preventie is geen verzekerde
zorg en valt daarom buiten de reikwijdte van de aanspraak wijkverpleging.
Preventie gericht op individuen valt wel onder de verzekerde zorg van de
Zvw, dit noemen we geïndiceerde preventie. De Zvw regelt immers de te
verzekeren zorg voor de individuele verzekerde. Geïndiceerde preventie
richt zich op individuen die veelal nog geen gediagnosticeerde ziekte
hebben, maar wel risicofactoren of symptomen. Geïndiceerde preventie
heeft tot doel het ontstaan van ziekte of verdere gezondheidsschade te
voorkomen. De wijkverpleegkundige kan, al dan niet via de betrokkenheid
van een sociaal wijkteam, reageren op signalen over mensen in een wijk.
Zij kan naar aanleiding van een dergelijk signaal bij iemand langs gaan en
zo nodig vroegtijdig ingrijpen. Ook zorggerelateerde preventie valt onder
de verzekerde zorg ingevolge de Zvw. De zorggerelateerde preventie richt
zich op individuen met een ziekte of een of meerdere gezondheidsproblemen. Deze preventie heeft tot doel het individu te ondersteunen bij
zelfredzaamheid, ziektelast te reduceren en «erger» te voorkomen.
De verantwoordelijkheden voor de verschillende vormen van preventie
zijn daarmee helder belegd. In toenemende mate maken zorgverzekeraars
en gemeenten onderling afspraken via convenanten om in de praktijk op
lokaal niveau de benodigde zorg goed op elkaar te laten aansluiten. In het
kader van het Nationaal Programma Preventie «Alles is Gezondheid» zijn
inmiddels verschillende pledges ondertekend waarin deze samenwerking
tot uitdrukking komt.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de mogelijkheden om de
bekostiging van wijkverpleegkundigen aan te laten sluiten op het nieuwe
populatiegebonden bekostigingssysteem voor huisartsen- en multidisciplinaire zorg, zoals dat per 2015 van kracht wordt. Zij stellen dat een
populatiegebonden bekostigingssysteem, waarin de zorgketen op
gezondheidsuitkomsten wordt afgerekend, prikkels geeft voor gemeenten
en zorgverzekeraars om de wijkverpleegkundige sterk te verankeren in
een preventieve rol en vragen de regering om een uitgebreide toelichting
hierop. De leden van de fractie van GroenLinks vragen aan de regering of
de bekostiging van wijkverpleging voldoende ruimte en prikkels biedt
voor ontzorgen, preventie en signalering.
Voor de nadere uitwerking van de bekostiging wijkverpleging en
huisartsenzorg gelden enkele uitgangspunten. De nieuwe bekostigingssystemen maken gebruik van populatiegebonden kenmerken als indicatie
voor zorgbehoefte. Er dient ruimte te zijn voor aanvullende beloningsafspraken op basis van (gezondheids)uitkomsten. Die afspraken zijn onder
andere gericht op het vervangen van tweedelijnszorg door de eerste lijn,
het ontmoedigen van onnodige doorverwijzingen en het bevorderen van
chronische zorg in de eerste lijn. Verder zal de bekostiging een
verschuiving moeten bevorderen van professionele zorg naar zelf- en
mantelzorg en van specialistische zorg naar minder complexe zorg. Met
de nieuwe bekostiging wijkverpleging wordt beoogd de volumeprikkel die
in de huidige bekostiging van extramurale verpleging is verweven door
iedere handeling te koppelen aan een tarief, weg te nemen. Ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

73

samenwerking tussen de eerstelijns zorgaanbieders en aanbieders in het
sociale domein zou een plek moeten krijgen in de bekostiging. Om als
verpleegkundige effectief te kunnen werken, is het van belang dat nauwe
samenwerking plaatsvindt met de huisarts. De overheveling van
verpleging en persoonlijke verzorging naar de Zvw maakt het mogelijk
voor verzekeraars om beide typen zorg in samenhang in te kopen.
Daarnaast wordt het ook voor de aanbieders makkelijker om de
zorgketens in samenhang te organiseren. Aan de hand van de genoemde
uitgangspunten wordt de bekostiging van de huisartsenzorg, de multidisciplinaire zorg en de extramurale verpleging uitgewerkt, waarbij het
gebruik van populatiegebonden kenmerken en de ruimte om te belonen
voor het realiseren van gezondheidswinst van de populatie, belangrijke
elementen zijn om populatiegebonden zorg te realiseren.
In december heeft de NZa het advies uitgebracht over de toekomstige
bekostiging van de wijkverpleging. Dit rapport is aan de Tweede Kamer
gestuurd. Op korte termijn ontvangt uw Kamer de beleidsbrief bekostiging
wijkverpleging en de plannen ten aanzien van de bekostiging van
huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg per 2015. Hierin zal uitgebreid
worden ingegaan op de vormgeving van de toekomstige bekostiging en
de door de Tweede Kamer daarover gestelde vragen.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de overheveling van
zorgtaken vanuit de AWBZ voornamelijk het afschuiven van verantwoordelijkheid en financiële risico’s is. Kan de regering hierop reageren?
De regering heeft drie motieven voor de hervorming van de langdurige
zorg: het verbeteren van de kwaliteit van zorg en ondersteuning, het
vergroten van de betrokkenheid in de samenleving en de financiële
houdbaarheid van de langdurige zorg en ondersteuning. De decentralisatie is dus meer dan alleen een operatie om de uitgaven aan langdurige
zorg en ondersteuning beheersbaar te maken. De regering heeft er
vertrouwen in dat gemeenten, als overheid die het dichtst bij de burger
staat, in staat zijn om, waar nodig, rekening houdend met de eigen kracht
van de burger en diens sociale netwerk, passende ondersteuning te
bieden aan de zelfredzaamheid en participatie van burgers.
De leden de SP-fractie vragen of de regering een overzicht kan geven van
het aantal mensen dat in 2013 en 2014 aanspraak heeft gemaakt op een
voorziening in het kader van de Wmo (uitgesplitst naar type ondersteuning: algemene voorziening, maatwerkvoorziening, beschermd
wonen, opvang, etc.).
Ik beschik niet over alle door deze leden gevraagde informatie. Ik kan op
basis van gegevens van het CAK inzicht geven in het aantal «unieke
cliënten» die een eigen bijdrage verschuldigd zijn over de afgenomen zorg
en ondersteuning. Uit deze gegevens blijkt dat in 2013 572.753 unieke
cliënten een eigen bijdrage verschuldigd waren voor een individuele
voorziening (incl. pgb) uit hoofde van de Wmo. In 2012 waren dit 591.266
unieke cliënten. Hierbij moet worden opgemerkt dat de gegevens over
zorgperiode 13 (een zorgperiode betreft periode van vier weken van
zorgjaar 2013) nog niet volledig beschikbaar zijn bij het CAK.
Onderstaand overzicht toont het aantal unieke cliënten maatschappelijke
opvang en de vrouwenopvang voor de jaren 2009–2011 op grond van
onderzoek van de Federatie Opvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

74

Maatschappelijke opvang
Vrouwenopvang

2009

2010

2011

49.910
13.273
63.183

55.230
13.171
68.401

54.055
12.025
66.080

De leden de SP-fractie vragen of de regering een overzicht kan geven van
de verwachtingen ten aanzien van het aantal mensen dat in de jaren 2015
tot en met 2018 aanspraak zal moeten maken op een voorziening in het
kader van de Wmo (uitgesplitst naar type ondersteuning: algemene
voorziening, maatwerkvoorziening, beschermd wonen, opvang, etc. etc.).
De regering kan een dergelijk overzicht in aantallen niet geven. De
regering verwacht dat minder mensen een beroep zullen doen op
voorzieningen in het kader van de Wmo 2015, die naar aard van de
ondersteuningsbehoefte ook op eigen kracht of met behulp van het
netwerk ondervangen zou kunnen worden.
De leden de SP-fractie vragen of de regering een overzicht kan geven van
de leeftijdsklassen van de mensen die in 2013 een voorziening in het
kader van de Wmo ontvingen.
Ik beschik niet over alle gevraagde informatie. In onderstaande tabel zijn
de aantallen cliënten opgenomen die een individuele voorziening
(inclusief pgb) op grond van de Wmo hebben ontvangen en hierover een
eigen bijdrage verschuldigd waren, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen.
Omdat is gekeken naar het moment waarop de zorg/ondersteuning is
verleend, betreft het totaal geen totaal aantal unieke cliënten. Er kan
daarom geen vergelijking worden gemaakt met het antwoord op de vraag
van de SP-fractie of de regering een overzicht kan geven van het aantal
mensen dat een aanspraak heeft gemaakt op een voorziening in het kader
van de Wmo. Voorts dient net als bij dat antwoord te worden opgemerkt
dat de gegevens over zorgperiode 13 (een zorgperiode betreft periode van
vier weken van zorgjaar 2013) nog niet volledig beschikbaar zijn bij het
CAK.
Leeftijd

2012

2013

18–25
26–30
31–35
36–40
41–45
46–50
51–55
56–60
61–65
66–70
71–75
76–80
>80

2.916
4.299
9.716
10.018
14.921
19.648
25.443
32.872
46.026
58.196
84.953
128.815
245.765

2.962
3.897
6.132
8.715
13.894
18.389
24.634
31.384
42.444
55.790
77.312
116.333
239.038

Bron: Stand januari 2014, CAK 2014.

In onderstaande tabel is de verdeling van het totaal aantal unieke cliënten
maatschappelijke opvang (MO) en vrouwenopvang (VO) voor de jaren
2009–2011 opgenomen, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen. Deze tabel
betreft een verfijning van de tabel met het aantal unieke cliënten
maatschappelijke opvang (MO) en vrouwenopvang (VO) in het antwoord
naar aanleiding van de vraag van de SP-fractie of de regering een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

75

overzicht kan geven van het aantal mensen dat een aanspraak heeft
gemaakt op een voorziening in het kader van de Wmo.

Bron: beeld van de opvang feiten en cijfers 2011, Federatie Opvang 2013.

De leden van de fractie van de SP vragen de regering ook een overzicht
geven van de aantallen mensen en leeftijdsklassen met een zorgzwaartepakket 1, 2, 3 en 4 in een zorginstelling?
Bij de beantwoording van de vraag wordt ervan uitgegaan dat deze
betrekking heeft op de zorgzwaartepakketten (zzp) die betrokken zijn bij de
extramuralisering. In onderstaand overzicht staat het aantal personen dat
in 2012 verbleef in een instelling en geïndiceerd is voor een zzp 1–4. Deze
statistiek gaat uit van personen die een eigen bijdrage betalen, waardoor
personen jonger dan 18 jaar ontbreken.
Aantal personen met indicatie zzp 1–4 verblijvend in een instelling naar leeftijd op
peildatum 2012

zzp 1 VV
zzp 2 VV
zzp 3 VV
zzp 4 VV
zzp 1 VG
zzp 2 VG
zzp 3 VG
zzp 1 LG
zzp 3 LG
zzp 1 ZG
zzp 1B GGZ
zzp 2B GGZ
zzp 1C GGZ
zzp 2C GGZ

18 tot 65 jaar

65 tot 80 jaar

80 jaar of ouder

10
65
165
250
745
4.270
12.165
225
285
90
5
125
260
2.090

240
1.260
2.315
3.630
75
240
1.200
80
400
20
5
20
65
285

3.420
11.590
16.110
19.600
5
15
90
310
1.195
160
5
10
60
205

Bron: CBS-StatLine

De leden van de SP-fractie vragen waarom niet is gekozen voor het recht
op zorg, maar voor een maatwerkvoorziening. In vervolg hierop vragen
deze leden of de regering het met hen eens is dat er een groot risico
bestaat op rechtsongelijkheid tussen mensen, nu het recht op zorg met
deze lokale wetgeving verloren gaat. Acht de regering het wenselijk zo
vragen deze leden dat er rechtsongelijkheid ontstaat tussen mensen in
verschillende gemeenten. Tot slot vragen deze leden hoe de regering gaat
regelen dat deze rechtsongelijkheid zo gering mogelijk is.
De regering is van mening dat het wetsvoorstel voldoende waarborgen
bevat die er in de praktijk toe leiden dat de cliënt die aangewezen is op
een voorziening als bedoeld in de Wmo 2015, deze van de zijde van de
gemeente ook zal ontvangen. Zoals hiervoor uitgebreid is aangegeven,
heeft de cliënt die naar het oordeel van het college niet op eigen kracht,
met gebruikelijke hulp, met mantelzorg, of met hulp van andere personen
uit zijn sociale netwerk, of met gebruikmaking van algemene voorzieningen in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, of die beschermd
wonen of opvang nodig heeft, recht op een maatwerkvoorziening. Bij het
voorgaande is van belang dat het college de mogelijkheden en onmogelijkheden van de cliënt en zijn sociale omgeving betrekt bij de beoordeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

76

of een maatwerkvoorziening voor deze cliënt is aangewezen. Dit is anders
dan het recht op zorg waar deze leden op doelen. Het gaat bij het recht op
zorg om een vooraf nauwgezet in de wet- en regelgeving vastgelegde
aanspraak op zorg. Een dergelijke aanspraak op zorg past niet in het
stelsel van maatschappelijke ondersteuning zoals de regering met dit
wetsvoorstel beoogt en waarbij maatwerk het uitgangspunt is. De
regering ziet het gevaar voor rechtsongelijkheid niet, gegeven het
wettelijke kader dat de Wmo 2015 biedt, waaronder de opdracht aan het
college om daar waar nodig voor passende ondersteuning zorg te dragen.
Passende ondersteuning betekent rekening houden met het gegeven dat
mensen en hun situaties verschillen. Mensen mogen er op rekenen dat dit
uitgangspunt leidend is in de uitvoering van dit wetsvoorstel door
gemeenten.
De leden van de SP-fractie en de leden van de ChristenUnie-fractie vragen
of de regering kan aangeven hoe zij gaat voorkomen dat er bij gemeenten
een wedloop ontstaat naar het laagste kwaliteitsniveau van voorzieningen. De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering oordeelt over
het feit dat vele gemeenten kijken naar de prijs in plaats van de kwaliteit
van zorg en hoe de regering kan garanderen dat kwaliteitseisen goed
opgepakt worden door gemeenten. Wie gaat hierop toezien?
Ik vertrouw erop dat gemeenten zich niet louter laten leiden door
financiële afwegingen, maar het belang van hun inwoners in algemene zin
behartigen en daartoe wettelijke taken zo goed mogelijk uitvoeren. De
regering vindt het van groot belang dat gemeenten verantwoordelijk
worden voor de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning. Het is
dan ook aan gemeenten om kwaliteitsbeleid te formuleren, mede als basis
voor de overeenkomsten met aanbieders. Desalniettemin biedt de wet als
één van de waarborgen een basisnorm voor kwaliteit, die ook direct
aanbieders bindt. In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel heeft
de regering daarnaast de wenselijkheid van landelijke kwaliteitsstandaarden benoemd. Concreet nodigt zij hiertoe VNG c.q. de gemeenten uit
om met (landelijke) organisaties van cliënten, aanbieders, maar bijvoorbeeld ook zorgverzekeraars de wenselijkheid van landelijke kwaliteitsstandaarden nader te beschouwen en deze waar nodig te formuleren. Ik heb
geen aanleiding om te veronderstellen dat de betrokken partijen deze rol
niet zullen oppakken. Mocht blijken dat de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning op landelijk niveau gevaar loopt, dan is heroverweging van deze keuze aan de orde en kunnen er bij amvb (aanvullende
of meer gedetailleerde) landelijke eisen aan aanbieders worden gesteld.
Daarnaast schrijft artikel 2.6.6 van het wetsvoorstel gemeenten voor bij
het aangaan van overeenkomsten niet alleen aandacht te hebben voor de
prijs, maar zeker ook voor de kwaliteit van de voorzieningen en het
daarvoor relevante deskundigheidsniveau van de werknemers. Dit
uitgangspunt moet in de gemeentelijke verordening worden gewaarborgd.
De leden van de SP-fractie vragen wat precies het einddoel is van de
Minister van Binnenlandse Zaken en de regering als het gaat om de drie
decentralisaties.
De Minister van BZK heeft namens de regering in de decentralisatiebrief25
een beeld geschetst over het einddoel van de decentralisaties, waarbij
gemeenten in staat zijn de gewenste veranderingen in het sociaal domein
waar te maken en de uitvoeringskracht van gemeenten dusdanig versterkt
is dat de nieuwe taken kwalitatief goed worden uitgevoerd.

25

Kamerstuk 33 400 VII, nr. 59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

77

De leden van de fracties van de SP en de ChristenUnie vragen of de
regering samenwerking kan afdwingen en of de regering kan afdwingen
dat er congruente bestuurlijke samenwerkingsverbanden ontstaan.
De regering gaat er van uit dat gemeenten als het gaat om samenwerkingsverbanden voor hun burgers, verstandige beslissingen zullen
nemen. Als stok achter de deur, die slechts in uitzonderingsgevallen zal
worden gebruikt, maakt het tweede lid van artikel 2.6.1 van het voorliggende wetsvoorstel het mogelijk bij amvb gebieden aan te wijzen
waarbinnen colleges met het oog op een doeltreffende, doelmatige en
samenhangende uitvoering van aan de colleges bij of krachtens de Wmo
2015 en andere wetten opgedragen taken met elkaar moeten samenwerken. Alleen als gemeenten nalaten om samen te werken terwijl dit
naar de mening van de regering voor een doeltreffende en doelmatige
uitvoering van de wet noodzakelijk is, zal de mogelijkheid van een amvb
overwogen worden. Dit zal slechts als uiterste maatregel worden ingezet.
De leden van de fractie van de SP vinden het opvallend dat met
voorliggend wetsvoorstel het recht op zorg in zijn geheel verdwijnt. Deze
leden vragen of de regering dit wenselijk vindt. Deze leden vragen op
welke wijze het recht op zorg is verankerd in onderliggende wetgeving.
Deze leden vragen ook of de regering van mening is dat het recht op zorg
moet afhangen van een individuele gemeenteambtenaar in plaats van
landelijk vastgestelde kaders. Tot slot vragen deze leden op welke wijze en
waaraan individuele mensen nog recht op zorg kunnen ontlenen.
Deze leden constateren terecht dat dit wetsvoorstel geen vastomlijnd
recht op zorg creëert. De regering heeft bewust gekozen voor een nieuw
samenhangend en integraal wettelijk kader waarbinnen de hervorming
zijn beslag krijgt. Het recht op zorg blijft verzekerd via de Zvw en de Wlz.
Op basis van dit wetsvoorstel draagt de gemeente zorg voor de
maatschappelijke ondersteuning. Deze opdracht kan, indien naar het
oordeel van het college aan alle daaraan in de Wmo 2015 vastgelegde
vereisten is voldaan, betekenen dat een cliënt recht heeft op een
maatwerkvoorziening die, rekening houdend met de uitkomsten van het
onderzoek, een passende bijdrage levert aan het realiseren van een
situatie waarin de cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of
participatie en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kan blijven, dan
wel een passende bijdrage levert aan het voorzien in de behoefte aan
beschermd wonen of opvang en aan het realiseren van een situatie
waarin een cliënt in staat wordt gesteld zich zo snel mogelijk weer op
eigen kracht te handhaven in de samenleving. De regering neemt afstand
van de suggestie van deze leden dat het recht op zorg zou afhangen van
een individuele gemeenteambtenaar. In dit wetsvoorstel is een met veel
waarborgen omklede procedure opgenomen gericht op de beoordeling
van de behoefte van een cliënt aan maatschappelijke ondersteuning. Het
gaat dan om een door het college uit te voeren onderzoek dat de in dit
wetsvoorstel opgenomen elementen moet omvatten en waarvan de cliënt
een weergave van de uitkomsten ontvangt. Op basis daarvan kan de cliënt
besluiten al dan niet een aanvraag in te dienen. Indien de cliënt daartoe
besluit, neemt het college daarover binnen twee weken een beslissing,
waartegen uiteraard bezwaar en beroep mogelijk is. Naar het oordeel van
de regering garandeert het hiervoor geschetste proces een zorgvuldige en
in rechte toetsbare procedure.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

78

De leden van de fractie van de SP vinden het onbegrijpelijk dat de
regering geen basistarieven regelt in het voorliggende wetsvoorstel
conform de wet Leijten. Deze wet26 werd in 2012 aangenomen, omdat
gemeenten jarenlang te nadrukkelijk hebben aanbesteed op prijs in plaats
van kwaliteit en goede arbeidsvoorwaarden. Op welke wijze is deze
wetgeving in onderliggend wetsvoorstel verankerd? Wat is de reden in
onderliggend wetsvoorstel slechts wordt gewezen op het feit dat «bij of
krachtens amvb nadere regels kunnen worden gesteld omtrent een goede
verhouding tussen de prijs voor de levering van een voorziening en de
eisen die worden gesteld aan de kwaliteit van de voorziening»? Wat zijn
de argumenten om hier geen verplichting van te maken, maar een
mogelijkheid voor gemeenten? Kan de Kamer deze amvb ontvangen
voordat verdere wetsbehandeling plaatsvindt? Op welke wijze wordt met
voorliggend wetsvoorstel voorkomen dat de loondump en de ontslagen –
die we in het verleden hebben gezien bij gemeenten die verkeerd hebben
aanbesteed – opnieuw werkelijkheid worden? Ook vragen deze leden aan
de regering waarom in het voorliggende wetsvoorstel niet aangesloten
wordt bij het aangenomen initiatiefwetsvoorstel Leijten over het beëindigen van de verplichte aanbesteding van de huishoudelijke verzorging in
relatie tot de Europese aanbestedingsregels (31 353). Deze leden vragen
de regering uitgebreid te beargumenteren waarom zij deze wet niet
overneemt. Voorts vragen zij aan de regering om de verschillen tussen het
aangenomen initiatiefwetsvoorstel Leijten over het beëindigen van de
verplichte aanbesteding van de huishoudelijke verzorging in relatie tot de
Europese aanbestedingsregels en het voorliggende wetsvoorstel te
benoemen.
Zoals aangegeven in de brief van de Staatssecretaris en de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de resultaten van het zorgoverleg
(TK 2012–2013, 33 566, nr. 29), zijn de waarborgen voor werknemers uit
hoofde van de wetsvoorstellen Kant/Leijten verankerd in de Wmo 2015.
Dit betreft onder meer de waarborgen met betrekking tot de basistarieven
die de huidige Wmo kent. Daarbij zijn de teksten van de Wmo niet letterlijk
overgenomen, maar is er gekozen voor een verankering die past bij
uitgangspunten van dit wetsvoorstel en bij de beoogde doelen van
initiatiefwetsvoorstellen Leijten. De regering heeft dit als volgt gedaan.
Specifiek bieden de artikelen 2.6.4 tot en met 2.6.6 van het wetsvoorstel
waarborgen voor een goede verhouding tussen prijs en kwaliteit. Artikel
2.6.4 biedt een waarborg voor de kwaliteit indien een gemeente ervoor
kiest om een aanbestedingsprocedure te doorlopen. Het woord «indien»
maakt expliciet dat, net zoals nu is geregeld in het derde lid van artikel 10
van de Wmo, gemeenten niet verplicht zijn om Europees aan te besteden.
De gemeente is dan verplicht om bij het opstellen van de beoordelingscriteria in ieder geval het criterium kwaliteit te stellen. Dit is een strengere
eis dan in de Aanbestedingswet 2012 is opgenomen en onderstreept
daarmee ook het belang dat het kabinet hecht aan kwaliteit van de
maatschappelijke ondersteuning.
Artikel 2.6.5 biedt daarnaast een waarborg voor de continuïteit van zorg,
door zowel de aanbieder(s) als het college verplichtingen op te leggen. De
aanbieder die de opdracht gaat uitvoeren (of heeft uitgevoerd), wordt
verplicht om in overleg te treden met de aanbieders die voor dan wel na
hem de opdracht voor de gemeente zal gaan uitvoeren. Het college wordt
bij het verlenen van de opdracht geacht rekening te houden met de mate
waarin de aanbieder zorgdraagt voor de continuïteit. Op grond van artikel
2.6.5 zullen in het Besluit maatschappelijke ondersteuning 2015 ook
26

Voorstel van Wet van het lid Leijten tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning
ter bevordering van de kwaliteit van de huishoudelijke verzorging en ter invoering van
basistarieven voor de huishoudelijke verzorging (31 347).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

79

nadere regels gesteld worden die de continuïteit van de ondersteuning
borgen. Uitgangspunt van deze nadere regels vormt hoofdstuk IB van het
Besluit maatschappelijke ondersteuning. Artikel 21a van de Wmo kende
de verplichting voor de gemeenteraad om basistarieven voor huishoudelijke hulp vast te stellen. Deze verplichting bracht tot uitdrukking dat de
gemeenten verantwoordelijkheid dragen voor een met het oog op het
waarborgen van de kwaliteit belangrijk aspect van de uitvoering van deze
hulp, rekening houdend met lokale verschillen. In artikel 2.6.6 wordt een
goede verhouding geborgd tussen de prijs voor de levering van een
voorziening en de eisen die worden gesteld aan de kwaliteit van de
voorziening. Bij dit laatste artikel is de mogelijkheid opengehouden voor
de regering om nadere regels te stellen. Van deze mogelijkheid wordt
vooralsnog geen gebruik gemaakt, omdat de regering van mening is dat
met de hierboven genoemde artikelen in opzet voldoende waarborgen
beschikbaar zijn.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel werknemers van thuiszorgorganisaties in 2013 onvrijwillig hun baan hebben verloren, wat de
verwachting is van het aantal werknemers bij thuiszorgorganisaties voor
de jaren 2015 t/m 2018, hoeveel banen er door de Wmo en de bezuinigingen verloren zullen gaan en of de regering dit uitvoerig en gedetailleerd kan toelichten en motiveren. De leden van de CDA-fractie vragen de
regering om toe te lichten tot hoeveel banenverlies de besparingen in de
zorg zullen leiden met een prognose voor 2015 en voor 2016. Ze noemen
hier specifiek de besparingen die dit kabinet wil doorvoeren op de hulp bij
het huishouden en de begeleiding. Deze leden vragen naar een prognose
voor 2015 en 2016. De leden van de GroenLinks-fractie maken zich
daarnaast grote zorgen over de uitwerking van voorliggend wetsvoorstel
op de positie van mensen die werken in de zorg. Met de bezuinigingen
gaat volgens hen een flinke krimp van werkgelegenheid in de zorg
gepaard. Het verbaast de GroenLinks-fractie dat in de memorie van
toelichting weinig aandacht wordt besteed aan de gevolgen van
voorliggend wetsvoorstel voor mensen die in de zorg werken en de
maatregelen die de regering neemt om de positie van mensen die werken
in de zorg, te beschermen. De leden van de GroenLinks-fractie zouden
daarom graag zien dat de regering nader ingaat op de positie van mensen
die werken in de zorg.
Het is niet bekend hoeveel werknemers van thuiszorgorganisaties in 2013
onvrijwillig hun baan hebben verloren. Wel kan op basis van UWV-cijfers
een beeld gegeven worden voor hoeveel mensen in de zorg er een
melding is gedaan van collectief ontslag. In 2011 en 2012 ging het om
ongeveer jaarlijks 30 meldingen voor jaarlijks in totaal ongeveer 2500
personen. In de periode 2013 tot en met begin 2014 ging het om 44
meldingen en ongeveer 4000 personen27 Hoeveel daarvan hebben geleid
tot daadwerkelijk ontslag, is niet bekend.
De gevolgen voor de arbeidsmarkt in de zorg en welzijn zijn in kaart
gebracht in de arbeidsmarkteffectrapportage (AER). In de AER worden de
verwachte werkgelegenheidsontwikkelingen beschreven op basis van de
publicatie «Arbeidsmarktprognoses van VOV-personeel in zorg en welzijn
2013–2017» (de prognoses). De uitkomsten hiervan staan beschreven in
de arbeidsmarktbrief die de regering u, samen met de AER, op 25 oktober

27

Het gaat hierbij om meldingen in het kader van de Wet melding collectief ontslag. Vervolgens
kan een werkgever een ontslagaanvraag indienen voor deze werknemers bij het UWV. De
meldingen collectief ontslag leiden niet altijd tot een concrete ontslagaanvraag bij UWV,
omdat werkgevers ook via een beëindigingovereenkomst dan wel een ontbindingsprocedure
bij de kantonrechter een dienstverband kunnen beëindigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

80

201328 heeft toegestuurd. Dit is op dit moment de meest actuele
beschikbare prognose. De werkgelegenheid in de thuiszorg daalt volgens
deze prognose in 2015 met ongeveer 14,6 duizend fte (ongeveer 38
duizend personen) ten opzichte van 2013. Na 2015 neemt de werkgelegenheid in de thuiszorg weer toe als gevolg van extramuralisering. In
2017 is de werkgelegenheid in de thuiszorg naar verwachting 1,2 duizend
fte lager dan in 2013 (tabel 2). De sector thuiszorg is een brede sector. Het
omvat zowel extramurale AWBZ zorg als de huishoudelijke hulp in de
Wmo. Om een volledig beeld te schetsen, splits ik daarom, net als in de
arbeidsmarktbrief, de sector thuiszorg op.
Tabel: werkgelegenheidsontwikkeling in de thuiszorg
Thuiszorg
(x1000 fte)

2013

2015

tov 2013

2016

tov 2013

2017

tov 2013

Werkgelegenheid thuiszorg
Wv extramurale zorg
Wv huishoudelijke hulp vanuit de Wmo
Totale werkgelegenheid zorg en welzijn

112,4
75,7
36,7
819,2

97,8
71,0
26,8
792,4

– 14,6
– 4,7
– 9,9
– 26,8

103,4
78,8
24,6
796,3

– 9,0
3,1
– 12,1
– 22,9

111,2
85,0
26,2
796,3

– 1,2
9,3
– 10,5
– 22,9

Bron: SEOR, Panteia, E’til: Arbeidsmarktprognoses van VOV-personeel in Zorg en Welzijn 2013–2017, bewerking VWS voor de verdeling van de
sector thuiszorg in extramurale AWBZ en huishoudelijke hulp Wmo (inclusief de effecten op de circa 20 duizend fte alfahulpen)

In bovenstaande cijfers is nog geen rekening gehouden met de effecten
van de afspraken die zijn gemaakt met de VNG. De € 200 mln. extra
middelen die het kabinet heeft toegezegd aan de gemeenten, kan, indien
deze wordt besteed aan voorzieningen als huishoudelijke hulp of
begeleiding, de werkgelegenheidseffecten in 2015 verder beperken. Op
basis van een eerste grove inschatting gaat het om ongeveer 10 duizend
fte (ongeveer 26 duizend personen) in 2015, met name aan de onderkant
van de arbeidsmarkt. Hiermee kan de sterkste terugloop in de werkgelegenheid in 2015 worden weggenomen. Deze inschattingen zijn echter met
de nodige onzekerheid omgeven. Het geïsoleerde effect van de korting op
de huishoudelijke hulp en de begeleiding is niet berekend in de AER. Op
basis van een voorlopige, grove inschatting zou de werkgelegenheid in de
zorg zonder deze kortingen ongeveer 27 duizend fte hoger uitkomen in
2013 en 33 duizend fte hoger in 2016 en 2017. De ontwikkelingen in de
werkgelegenheid zijn niet hetzelfde als het aantal banen dat verloren gaat
in de zorg. Zoals ook beschreven in de AER en de arbeidsmarktbrief,
zullen vanwege de decentralisaties, de nieuwe financieringsstructuur,
gemeentelijke beleidsvrijheid en regie, de (gedeeltelijke) cultuuromslag en
de efficiencyslag, de gevolgen voor individuele aanbieders en professionals groter zijn dan het verlies aan werkgelegenheid suggereert.
Het aantal banen dat verloren gaat, zal daarom groter zijn dan het verlies
aan werkgelegenheid, omdat een deel van die mensen weer aan de slag
gaat in nieuwe banen elders in de zorg. De AER komt tot de conclusie dat
voor de totale zorg en welzijn het aantal verschuivingen kan oplopen tot
200.000. Dit is inclusief normale mobiliteit. Voor een deel gaan mensen
werken bij een andere werkgever in een vergelijkbare functie of bij
dezelfde werkgever in een andere functie. Er zullen ook functies worden
vervangen door andere functies doordat de gevraagde competenties
veranderen. Competenties die beter aansluiten bij de wensen van de
cliënt. Het is duidelijk dat de transitie in de langdurige zorg flinke
gevolgen heeft voor de arbeidsmarkt in de zorg. In de arbeidsmarktbrief
heeft de regering uiteengezet wat er de komende jaren moet gebeuren om
die verschuivingen op de arbeidsmarkt in goede banen te leiden. De
regering zal uiteraard een stevige vinger aan pols houden, bijvoorbeeld
door middel van arbeidsmarkteffectrapportages, om te kijken of de
uitgangspunten zoals beschreven in de arbeidsmarktbrief worden
28

Kamerstuk 29 282, nr. 181.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

81

gerealiseerd en om te kijken waar we partijen extra ondersteuning kunnen
bieden, bijvoorbeeld via vliegende brigades of ondersteuningsteams.
De leden van de SP-fractie vinden het onvoorstelbaar dat de regering
geen overnameplicht regelt voor personeel in de zorg in de situatie dat
gemeenten de zorg aanbesteden bij een andere zorgaanbieder. Het enkel
toezien van de gemeente op afspraken tussen zorgaanbieders vinden deze
leden te vrijblijvend. Waarom kiest de regering hiervoor en is de regering
bereid te kijken naar een eventuele overnameplicht? Zij verzoeken om een
uitgebreide reactie op dit punt. De leden van de fractie van GroenLinks
stellen dezelfde vraag en voeren als reden aan dat de band die tussen
zorgverlener en zorgvrager bestaat, erg belangrijk is en de onzekerheid
die met deze wetswijziging gepaard gaat, zoveel mogelijk beperkt moet
blijven.
In het wetsvoorstel wordt aandacht voor de positie van personeel bij het
overgaan van opdrachten tussen aanbieder (of aanbieders) naar het
oordeel van de regering voldoende geborgd. Het betreft hier bovendien
een kwestie waar het primair aan werknemers en werkgevers is om goede
afspraken te maken. In dit verband verwijs ik naar de eindrapportage van
de onafhankelijke waarnemer inzake het proces van overname van
ontslagen Sensire-medewerkers door andere werkgevers. Daarin wijst hij
op een noodzakelijke bundeling van krachten van sociale partners en geeft
hen in overweging om weer samen om de (cao-) tafel te gaan zitten. De
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport onderschrijven het belang van
goede verhoudingen tussen de betrokken sociale partners om daarmee de
arbeidsrust in de sector te bevorderen. Het is niet aan de regering om
daarin te treden. Wel volgt de regering de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Ik verwijs daarvoor ook naar mijn visie op de arbeidsmarkt in de
zorg.29
De leden van de PVV-fractie achten de kans aanwezig dat de allerzwaksten
(mensen zonder netwerk) niet in beeld zullen komen bij een onderzoek
van de gemeente naar de situatie van hun burgers binnen het sociaal
domein. Deze leden vragen wat hierin de verbetering is ten opzichte van
de oude wet?
Dit wetsvoorstel bevat de opdracht aan de gemeente om beleid te maken
dat er op is gericht te voorkomen dat ingezetenen aangewezen zullen zijn
op maatschappelijke ondersteuning. Dit is één van de elementen die aan
de orde moeten komen in het plan dat de gemeenteraad moet vaststellen.
Op grond hiervan is structurele aandacht in het gemeentelijk beleid voor
preventie gegarandeerd. Het ligt naar het oordeel van de regering voor de
hand om dit op preventie gerichte beleid onder meer vorm te geven door
binnen de gemeente op een meer «outreachende» manier te werk te
gaan, dus niet af te wachten tot een ingezetene zich met problemen bij de
gemeente meldt, maar selectief en doelgericht – ook op basis van
signalen – op zoek te gaan naar mensen die gebaat zijn bij ondersteuning,
ter voorkoming van grotere problemen op termijn.
Veel gemeenten maken, om een goede invulling van hun verantwoordelijkheid op het terrein van maatschappelijke ondersteuning waaronder
preventie waar te maken, gebruik van wijkscans. Wijkscans zijn er in tal
van varianten en bieden over het algemeen inzicht in de demografische
samenstelling van de wijk (vergrijzing, verjonging, inkomensniveau,
leefbaarheid, ziektebeelden) en de zorg die aanwezig is in de wijk, en
bieden daarmee goede aanknopingspunten voor een geïnformeerd
gesprek over welke zorg er nodig is op korte en langere termijn. In veel
29

Kamerstuk 29 282, nr. 181.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

82

gemeenten bevatten wijkscans een eerste inventarisatie van de zorgbehoefte van de bewoners in de wijk. Door middel van intensieve samenwerking tussen professionals in de wijk kan ook op individueel niveau in
kaart worden gebracht welke individuen zorg of ondersteuning nodig
hebben.
Een goed voorbeeld van deze samenwerking betreft de wijk Schuilenburg
in Amersfoort. In deze wijk, waar relatief veel ouderen wonen, heeft een
groep van veertig professionals (o.a. de wijkagent, huisartsen, vrijwilligers, kerkbestuurders etc.) een netwerk gevormd om de vereenzaming
van ouderen tegen te gaan. Andere goede voorbeelden voor het in kaart
brengen van de zwakke groepen in de wijk zijn te vinden in stadsdeel
Charlois in Rotterdam of het programma wonen voor iedereen van WIJ
Breda. Wat alle goede voorbeelden gemeen hebben, is dat ze duidelijk
maken dat een sterk professioneel sociaal netwerk in een wijk mogelijkheden biedt om vroegtijdig ondersteuningsvragen van burgers te
inventariseren en hierop te anticiperen waardoor mensen kunnen blijven
participeren in de samenleving.
De leden van de fractie van de PVV vragen wie het onderzoek gaat
uitvoeren dat het college uitvoert in vervolg op een melding van behoefte
aan maatschappelijke ondersteuning.
De leden van de fractie van de SP vragen wie beoordeelt of en welke zorg
mensen krijgen; zijn dit ambtenaren of wijst de regering zorgprofessionals
aan voor de beoordeling? Verder willen deze leden weten op welke wijze
dit is geborgd in de wet.
Op basis van artikel 2.3.2 van dit wetsvoorstel voert het college het
onderzoek in samenspraak met de cliënt uit. De elementen die onderdeel
van het onderzoek moeten uitmaken, zijn in dit wetsvoorstel opgenomen.
Hoe en door wie het college dit onderzoek laat uitvoeren, is in dit
wetsvoorstel niet opgenomen. Dit behoort tot de beleidsruimte van het
college. Een afweging die het college in dit verband moet maken, is of zij
het onderzoek laat uitvoeren door personeel in dienst van de gemeente
zelf of dat ze daar op een andere manier in voorziet. De regering treedt
daar niet in. Duidelijk is echter wel dat het onderzoek altijd onder
verantwoordelijkheid van het college zal plaatsvinden en zorgvuldig moet
worden uitgevoerd. Gegeven het belang van het onderzoek, ligt het naar
het oordeel van de regering voor de hand en is het ook wenselijk dat het
college op basis van zijn verantwoordelijkheid voor de inrichting van het
onderzoek ervoor zorgt dat het wordt uitgevoerd door daartoe goed
uitgeruste medewerkers die de mogelijkheden voor cliëntondersteuning
actief onder de aandacht van cliënten brengen. Immers, de kwaliteit en
ook de uitkomsten van het onderzoek staan of vallen bijvoorbeeld met de
mate waarin degene die het onderzoek uitvoert, beschikt over bijvoorbeeld voldoende inlevingsvermogen, gesprekstechnieken en kennis van
de sociale kaart. Het onderzoek moet zo worden uitgevoerd dat de regie
ten aanzien van de wijze van organiseren van de noodzakelijke ondersteuning zoveel als mogelijk bij de cliënt blijft liggen. Mede in verband
met het belang dat de regering hecht aan een professionele uitvoering
van het onderzoek na melding van een ondersteuningsbehoefte, zijn in de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, de veldpartijen en
gemeenten uitgenodigd om op korte termijn het initiatief te nemen om
ook een landelijke kwaliteitsstandaard te ontwikkelen die betrekking heeft
op de wijze waarop het onderzoek moet worden uitgevoerd.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe het medisch beroepsgeheim is
gewaarborgd. Ook vragen zij hoe het zit met de privacy, nu het college op
grond van artikel 4.1.1 persoonsgegevens, waaronder gegevens betreffende de gezondheid, mag verwerken. Zij stellen de vraag hoeveel
ambtenaren inzage krijgen in deze gegevens. De leden van de D66-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

83

tonen zich beducht voor de wijze waarop (medische) informatie tussen
partijen wordt gedeeld en welke waarborgen hiervoor zijn ingebouwd. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Staatssecretaris de
geheimhouding van alle medische en persoonlijke gegevens kan
garanderen ten aanzien van de overdracht van medische gegevens en
dossiers.
Met het voorliggende wetsvoorstel wordt niet getornd aan het medisch
beroepsgeheim. In artikel 12, tweede lid, van de Wet bescherming
persoonsgegevens (Wbp) is geregeld dat personen verplicht zijn tot
geheimhouding van de persoonsgegevens waar zij toegang toe hebben.
Voorts is het zo dat deze gegevens uitsluitend mogen worden ingezien
door diegenen voor wie het voor de uitoefening van hun taak noodzakelijk
is daar kennis van te nemen. Tot slot geldt ook nog onverkort het
toestemmingsvereiste van betrokkene. Het wetsvoorstel respecteert
uiteraard deze kaders van de Wbp.
De leden van de fractie van de PVV stellen op basis van een uitspraak van
mevrouw Jorritsma dat de VNG de gemeenteraad niet serieus neemt. Zij
vragen in vervolg daarop hoe zij er vanuit kunnen gaan dat, als de VNG de
gemeenteraad niet serieus neemt, deze de inwoners wel serieus zullen
nemen en een stem zullen geven.
Naar de mening van de regering neemt de VNG gemeenteraden zeer
serieus. De regering stelt vast dat in de verordening, die de gemeenteraad
moet vaststellen ter uitvoering van het periodiek door de gemeenteraad
vast te stellen plan (met betrekking tot het door het gemeentebestuur te
voeren beleid met betrekking tot maatschappelijke ondersteuning), niet
moet worden bepaald of, maar op welke wijze de ingezetenen worden
betrokken bij de uitvoering van deze wet. In de verordening moet in ieder
geval de wijze worden geregeld waarop ingezetenen in de gelegenheid
worden gesteld voorstellen voor het beleid te doen, hoe zij vroegtijdig in
staat worden gesteld gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen bij de
besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen, hoe zij worden
voorzien van ondersteuning om hun rol effectief te kunnen vervullen, hoe
zij deel kunnen nemen aan periodiek overleg, hoe zij onderwerpen voor
de agenda van dit overleg kunnen aanmelden en hoe zij worden voorzien
van de voor een adequate deelname aan het overleg benodigde informatie. Op basis van het voorgaande is naar het oordeel van de regering in
voldoende mate gewaarborgd dat ingezetenen een belangrijke rol kunnen
vervullen bij de beleidsontwikkeling met betrekking tot maatschappelijke
ondersteuning binnen de gemeente.
De leden van de PVV-fractie vragen aan welke (minimum)eisen de regels
in de verordening moeten voldoen op het gebied van kwaliteitseisen en
de daaruit voortvloeiende aan beroepskrachten te stellen eisen van
deskundigheid, en de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik.
De regering vindt het van groot belang dat gemeenten verantwoordelijkheid krijgen en ook nemen voor de kwaliteit van de maatschappelijke
ondersteuning. Het wetsvoorstel bepaalt dan ook niet de inhoud van de
door gemeenten te maken keuzes; op dit vlak komt de gemeenten – ook in
het belang van de ingezetenen – de beleidsruimte toe die nodig is om tot
een lokaal zo effectief mogelijke uitvoering van de wet (maatwerk) te
komen. Op het gebied van kwaliteit biedt het wetsvoorstel een basisnorm.
In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel heeft de regering
daarnaast de wenselijkheid van de totstandkoming van landelijke
kwaliteitsstandaarden benoemd en gemeenten en cliëntorganisaties
opgeroepen hierin het voortouw te nemen. Uitgaande van de basisnorm
en de landelijke kwaliteitsstandaarden is het aan gemeenten om in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

84

verordening hun kwaliteitseisen aan de voorzieningen en de beroepskrachten nader in te vullen. Met betrekking tot de regels voor de
bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik zijn geen minimumeisen
opgenomen. Echter, de regering vindt het van groot belang dat misbruik
en oneigenlijk gebruik van Wmo-voorzieningen zoveel mogelijk wordt
voorkomen. Het wetsvoorstel biedt hiertoe aanknopingspunten, maar ook
de uitnodiging aan gemeenten om hier in de verordening uitwerking aan
te geven. Op basis van de uitgevoerde fraudetoets zal VWS in samenwerking met de VNG gemeenten ondersteunen bij de vormgeving van
beleid op het gebied van handhaving en toezicht.
De leden van de PVV-fractie vragen naar de mogelijkheden van
gemeenten om ondersteuning te verlenen onder voorwaarden van
gedragsverandering, zoals het stoppen met roken of het bezoeken van een
diëtist, en de mogelijkheid geen ondersteuning te verlenen indien iemand
niet deelneemt aan gezondheidsbevorderende initiatieven, zoals
wijkgymnastiek.
In het voorliggende wetsvoorstel is geen bevoegdheid voor gemeenten
opgenomen om maatschappelijke ondersteuning niet te verlenen of te
beëindigen, indien een cliënt geen medewerking verleent aan gedragsverandering ten gunste van de eigen gezondheid of niet deelneemt aan
gezondheidsbevorderende initiatieven.
De regering geeft aan dat een persoon een persoonsgebonden budget kan
aanvragen als het door de gemeente gecontracteerde aanbod niet
passend is in zijn of haar specifieke situatie. De leden van de fracties van
de SP, D66 en de ChristenUnie vragen wie bepaalt of het aanbod passend
is. Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie hoe erop wordt
toegezien dat het pgb beschikbaar is en in de toekomst blijft.
Indien de cliënt in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, kan
hij een verzoek bij de gemeente doen voor een persoonsgebonden
budget. De gemeente willigt dit verzoek in, indien de cliënt voldoet aan
een aantal voorwaarden. Eén van de voorwaarden is dat de cliënt zich
gemotiveerd op het standpunt stelt dat het door de gemeente gecontracteerde aanbod niet passend is in zijn specifieke situatie. Indien de cliënt dit
heeft beargumenteerd, moet een pgb verleend worden. Uiteindelijk is het
de gemeente die – op basis van de voorwaarden in de wet en de
verordening – een besluit neemt en een beschikking treft.
De leden van de CDA-fractie verwijzen naar de aangenomen motie van de
leden Keijzer/Voortman en vragen zich in dat verband af of onderhavig
wetsvoorstel is getoetst op draagkracht- en draaglast van mantelzorgers.
Tevens vragen deze leden zich af of de regering ideeën heeft hoe de
draaglast en draagkracht van mantelzorgers objectief gemeten kan
worden zodat men niet is overgeleverd aan de specifieke mening van de
ambtenaar van de gemeente.
Draagkracht en draaglast van de mantelzorger ziet de regering als cruciale
aspecten in het kader van de hervorming van de langdurige zorg en
ondersteuning. Hiervan geeft de regering zich nadrukkelijk rekenschap in
hoofdstuk 4 van de memorie van toelichting bij onderhavig wetsvoorstel.
Daarin wordt uiteengezet dat de houdbaarheid van de langdurige zorg en
ondersteuning in belangrijke mate steunt op de wijze waarop mantelzorgers en vrijwilligers naar vermogen een bijdrage leveren aan de zorg
en ondersteuning van kwetsbaren. Daarbij dient te worden uitgegaan van
wat redelijkerwijs de mogelijkheden van de mantelzorger zijn. Gemeenten
staan als eerste overheid het dichtste bij mensen en zijn derhalve het
beste in staat rekening te houden met de (on)mogelijkheden van mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

85

om een bijdrage te leveren en met hun behoefte aan ondersteuning
daarbij. Het integraal kijken naar een cliënt en zijn sociale netwerk stelt de
gemeente in staat om de mantelzorger die dit echt nodig heeft, op maat
toe te rusten zodat deze zijn of haar informele zorg- en ondersteuningstaken kan volhouden. Het voorliggende wetsvoorstel behartigt meer dan
de huidige Wmo de positie van de mantelzorger. Zo is de belastbaarheid
van de mantelzorger één van de relevante elementen in het na een
melding uit te voeren onderzoek. Wat redelijkerwijs kan worden verwacht
van een mantelzorger verschilt van persoon tot persoon en is mede
afhankelijk van de aard van de relatie en de situatie waarin de cliënt en de
mantelzorger zich beiden bevinden. Gemeenten hebben de taak om met
enige regelmaat de situatie van de cliënt en die van de mantelzorger te
bezien. Dit zorgt ervoor dat de belastbaarheid van de mantelzorger goed
in het oog wordt gehouden en dat overbelasting zoveel mogelijk wordt
voorkomen.
In het kwalitatieve onderzoek dat de SCP deze zomer afrondt, wordt
bezien wat de mogelijkheden en begrenzingen van mantelzorgers zijn in
het licht van de hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning. Dit
zal de draagkracht en draaglast van de mantelzorger, gerelateerd aan de
positionering van de informele zorg(verlener) in de desbetreffende
wettelijke regimes, meer inzichtelijk maken. Deze inzichten zullen breed
met de betrokken organisaties worden gedeeld.
Voor de leden van de fractie van het CDA zijn er verschillende gradaties
van ondersteuning en hulp. Zij vragen of de regering de mening deelt dat
er verschil is tussen sociale relaties, en het onderscheid ziet tussen af en
toe iets voor de buren doen, zoals een keer per week de biobak naar de
verzamelplaats brengen, en een mantelzorger die 24 x 7 uur allerlei handen spandiensten doet voor zijn of haar partner? Zij zien een gevaar in de
overbelasting van het netwerk van de zorgvrager. Deze leden vragen of er
bijvoorbeeld rekening mee wordt gehouden dat buren en mantelzorgers
allerlei dingen doen die niet onder de Wmo vallen en dat mensen ook best
vrijwilligerswerk willen doen, maar graag een concrete klus (schilderen
van het buurthuis), maar niet jarenlang een zelfde soort vrijwilligerswerk,
waarbij het niet mogelijk is om dezelfde vrijwilliger bij heel veel mensen
in te zetten?
In het wetsvoorstel wordt geregeld dat de gemeente bij de aanvraag voor
ondersteuning door een burger, de desbetreffende mantelzorger dient te
betrekken. De gemeente dient in het gesprek met de cliënt rekening te
houden met de mogelijkheden en ondersteuningsbehoefte van de
mantelzorger. Tijdens dit gesprek wordt ook in kaart gebracht of er andere
activiteiten zijn die de mantelzorger onderneemt die niet onder de Wmo
vallen, en wat de intensiteit is van deze activiteiten. Dergelijke activiteiten
kunnen de draaglast van de mantelzorger beïnvloeden en daarom zal ook
met deze activiteiten rekening worden gehouden. Door de gemeente
regelmatig te laten kijken naar de situatie van de cliënt en de mantelzorger, komt de belastbaarheid van de mantelzorger eerder in beeld en
kan overbelasting worden voorkomen. Dit bevordert een integrale aanpak
waarbij gemeenten maatwerk in ondersteuning bieden en het aanbod aan
ondersteuning goed kunnen afstemmen op de mogelijkheden van de
cliënt en de mantelzorger.
Mensen binden zich inderdaad niet meer zo snel jarenlang aan hetzelfde
soort vrijwilligerswerk of aan een vrijwilligersorganisatie. De behoeften en
de wensen van vrijwilligers zijn aan verandering onderhavig. Ik deel de
mening dat ook de vrijwilliger niet moet worden overvraagd. Binnen de
toekomstagenda Informele zorg en ondersteuning is het »vrijwilligerswerk
nieuwe stijl» één van de thema’s. Samen met de vertegenwoordigers uit
het veld werk ik momenteel uit wat het vrijwilligerswerk nieuwe stijl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

86

inhoudt en wat dit betekent voor de vrijwilliger, de maatschappelijke
organisaties en de gemeenten.
De leden van de fractie van het CDA zijn van mening dat in het
wetsvoorstel verschillende lezingen zijn opgenomen over de gevolgen
van het door de cliënt niet verstrekken van gegevens over mantelzorgers
of het niet geven van toestemming voor uitwisseling van gegevens. Deze
leden vragen welke lezing nu geldt.
Het uitgangspunt van dit wetsvoorstel (artikel 2.3.2, vierde lid) is dat een
cliënt die zich bij de gemeente meldt met een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, de gemeente die gegevens en bescheiden verstrekt
die voor het onderzoek nodig zijn en waarover hij redelijkerwijs de
beschikking kan krijgen. In hetzelfde artikel 2.3.2 is bepaald welke
elementen in het onderzoek een rol spelen, waaronder de vraag of
mantelzorgers of andere personen uit het sociaal netwerk zouden kunnen
bijdragen aan zijn ondersteuning. Uitgangspunt is dat de gemeente alleen
die gegevens vraagt die gegeven de specifieke situatie noodzakelijk zijn
om tot een goede afweging te kunnen komen. De gemeente moet op
grond van de informatie kunnen vaststellen of een mantelzorger dan wel
andere personen in het netwerk ondersteuning bieden of zouden kunnen
bieden. Het weigeren van instemming door betrokken cliënt voor het
verstrekken en verwerken van zijn gegevens kan tot gevolg hebben dat de
geboden ondersteuning onvoldoende aansluit op zijn situatie of dat de
minimale informatie voor gemeenten om tot een afweging te komen,
ontbreekt. In die gevallen zou de gemeente kunnen besluiten, als een
aanvraag wordt ingediend, deze op grond hiervan af te wijzen. Het is aan
het college om in specifieke situaties dergelijke standpuntbepalingen van
een afweging te voorzien en deze – in geval van een afwijzing van een
aanvraag om deze reden – te motiveren. Tegen dit besluit staat voor de
cliënt bezwaar en beroep open. Het is dan (uiteindelijk) aan de rechter om
in die specifieke casus tot een oordeel te komen. De regering is van
mening dat het ten behoeve van een verantwoorde afweging naar
aanleiding van een melding van groot belang is dat de daarvoor relevante
informatie wordt gedeeld. Alleen dan kan worden bezien of en zo ja op
welke wijze de cliënt en zijn eventuele mantelzorgers passend kunnen
worden ondersteund.
De leden van de fracties van het CDA en D66 hebben vragen gesteld over
het risico van afwenteling op de Wlz. De leden van de CDA-fractie vragen
waar zij in de memorie van toelichting de uitwerking van de motie Keijzer
(nummer 30 597, 326) kunnen vinden, waarin de regering door de Kamer
verzocht is inzichtelijk te maken hoe de bezuiniging tussen de 15% en 40%
niet zal leiden tot verzwaring van zorgindicaties en uiteindelijk opname in
instellingen. De leden van de CDA-fractie vragen of deze nieuwe Wmo
2015 en het voornemen van de regering om de verpleging en verzorging
over te hevelen naar de zorgverzekeraar, geen grote financiële druk zal
geven op de nieuwe Wlz, omdat het financieel aantrekkelijk is voor zowel
zorgverzekeraars als gemeenten om mensen naar de Wlz te verplaatsen
(intramuraal te plaatsen). Deze leden zijn van mening dat de kans hierdoor
zeer groot is dat wij elders in de zorg een waterbed creëren en vragen een
reactie van de regering op dit punt. De leden van de fractie van D66
constateren dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de maatschappelijke ondersteuning van hun ingezetene tot aan het moment dat deze een
indicatie heeft voor zorg op grond van de (nieuwe) Wlz. Hier doet zich
volgens deze leden een risico van afwenteling voor tussen verschillende
partijen. Graag ontvangen de leden een uitgebreide toelichting van de
regering op dit punt. Ziet de regering het risico van afwenteling? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, welke waarborgen zijn voorhanden om dit risico te
verkleinen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

87

Gemeenten en zorgverzekeraars zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de
zorg en ondersteuning van cliënten, zodat mensen zolang mogelijk
zelfstandig kunnen blijven wonen. De regering is van mening dat de wens
van de cliënt om thuis te blijven wonen met zorg en ondersteuning vanuit
de Zvw en de Wmo 2015 zoveel en zolang mogelijk moet worden
gerealiseerd door zorgverzekeraars en gemeenten. Voorliggend
wetsvoorstel biedt een aantal waarborgen ten aanzien van het onderzoek
en de maatwerkvoorziening voor cliënten die niet op eigen kracht, met
hulp uit het sociale netwerk, dan wel met gebruikmaking van een
algemene voorziening in staat zijn tot zelfredzaamheid of participatie.
Deze cliënten krijgen van de gemeente een passende bijdrage zodat zij zo
lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven. Een cliënt komt in
aanmerking voor zorg op grond van de Wlz, als hij vanwege een
somatische of psychogeriatrische aandoening of beperking of een
verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap een blijvende behoefte
heeft aan permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid. De
toegang tot de Wlz wordt onafhankelijk, objectief en zoveel mogelijk op
een landelijk uniforme manier bepaald. Juist om de zorg voor de meest
zorgbehoevende ouderen en gehandicapten in onze samenleving te
kunnen blijven garanderen, zal de regering duidelijk zijn bij het bewaken
van de toegang van de Wlz. Hierdoor wordt voorkomen dat mensen die
op eigen kracht, met behulp van hun sociale netwerk en zorg en ondersteuning onder regie van zorgverzekeraars en gemeenten kunnen
functioneren, toegang zouden krijgen tot de Wlz, waarmee de Wlz
financieel onder druk zou komen te staan. De regering zal hoge eisen
stellen aan de indicatiestelling ten aanzien van objectiviteit en professionaliteit. De indicatiestelling wordt uitgevoerd door het CIZ. Het
voorgaande waarborgt dat gemeenten en zorgverzekeraars hun respectievelijke verantwoordelijkheden voor ondersteuning en zorg niet kunnen en
niet zullen afwentelen naar de Wlz. Hiermee wordt ook voorkomen dat
mensen tussen wal en schip vallen. Uiteraard zal de regering samen met
de verantwoordelijke partijen de verbinding tussen de Wmo, Zvw en Wlz
de komende jaren nauwgezet monitoren.
De leden van de D66-fractie vragen of het feit dat in het beleidsplan
expliciet aandacht besteedt moet worden aan keuzemogelijkheden tussen
aanbieders voor degenen die zijn aangewezen op een maatwerkvoorziening, een verplichting impliceert voor gemeenten om meerdere
aanbieders te contracteren. In vervolg daarop vragen deze leden in
hoeverre een gemeente naar het oordeel van de regering in staat zal zijn
om voor kleine doelgroepen, die veelal buiten de gemeentegrenzen
gebruik maken van specialistisch aanbod, te voorzien in de nodige
keuzevrijheid?
De in het wetsvoorstel opgenomen bepaling draagt de gemeenteraad
nadrukkelijk op bijzondere aandacht te schenken aan de keuzemogelijkheden voor de gebruikers van alle maatwerkvoorzieningen en met name
die voor kleine doelgroepen. Op basis van deze bepaling is gegarandeerd
dat de gemeenteraad in het plan bijzondere aandacht geeft aan de
hiervoor beschreven keuzevrijheid. Hoe deze bijzondere aandacht in het
plan van de gemeenteraad vorm en inhoud krijgt, is de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad.
Zonder in de verantwoordelijkheid van gemeenten te treden, merk ik op
dat de mogelijkheid voor gemeenten ook keuzevrijheid te bieden aan
kleine doelgroepen, waarschijnlijk zal toenemen door bij het contracteren
van aanbieders over gemeentegrenzen heen samen te werken. Daarbij
verplicht het wetsvoorstel het college om in het onderzoek dat volgt op
een melding de persoonskenmerken en de voorkeuren van de cliënt
expliciet te betrekken. Bij een besluit op een aanvraag om een maatwerk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

88

voorziening wordt de inhoud van het onderzoek betrokken. Dit biedt naar
het oordeel van de regering voldoende waarborgen.
De leden van de D66-fractie onderstrepen het belang dat de regering
hecht aan preventief beleid en het daarmee samenhangende
«outreachend» werken, onder andere voor het voorkomen van huiselijk
geweld. Het is goed als gemeenten op basis van signalen in een vroeg
stadium gerichte actie ondernemen. Wel vragen de genoemde leden hoe
dit preventieve beleid zich verhoudt tot het belang van de bescherming
van de privacy van betrokkenen.
Belangrijk in dit verband is het advies- en meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling (AMHK). Het AMHK heeft drie wettelijke taken: advies
geven, het registreren van meldingen en het doen van onderzoek naar
kindermishandeling en huiselijk geweld. Bij uitoefening van de adviestaak
zal het AMHK geen persoonsgegevens van de betrokkenen registreren.
Voor de taken «melding» en «onderzoek» mogen, indien dat noodzakelijk
is voor de specifieke taak, zonder toestemming van de betrokkene
persoonsgegevens worden geregistreerd en persoonsgegevens bij derden
worden opgevraagd. Hier is uitdrukkelijk gekozen voor een onderscheid
tussen de functie «advies» en de functies «melding en onderzoek». Het
zorgt voor een belangrijk evenwicht tussen enerzijds het beroepsgeheim
van professionals en het waarborgen van de privacy van burgers en
anderzijds het belang van het preventief en outreachend oppakken van
signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Met het meldrecht
is beoogd professionals tot actie te stimuleren bij signalen van huiselijk
geweld en kindermishandeling. Professionals bleken terughoudend te zijn
bij «niet-pluis»-gevoelens vanwege de verplichtingen die het beroepsgeheim aan hen oplegt. Deze zwijgplicht verbiedt de beroepskracht om
informatie over zijn cliënten aan derden te verstrekken, tenzij de cliënt
hem daarvoor toestemming heeft gegeven. Professionals kunnen met
advies van het AMHK in een vroeg stadium de signalen in zwaarte wegen.
Hierbij is de privacy van de burger en het beroepsgeheim van de
professional beschermd omdat het AMHK bij de uitoefening van die taak
geen gegevens mag registreren. De preventieve functie van het AMHK
krijgt ook vorm in de laagdrempeligheid voor slachtoffers. Ook slachtoffers kunnen advies vragen zonder dat hun gegevens worden geregistreerd. In het ondersteuningsprogramma AMHK dat de VNG uitvoert,
wordt expliciet aandacht geschonken aan de laagdrempelige functie van
het AMHK.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de bepalingen met betrekking tot
klachten- en medezeggenschapsprocedures in de Wmo 2015 zich
verhouden tot de bepalingen ter zake in andere wetten gericht op de
decentralisaties en vraagt waarop de regering de verwachting baseert dat
gemeenten hun eisen op dit vlak zoveel mogelijk zullen standaardiseren.
In de Participatiewet zijn met betrekking tot klachten- en medezeggenschapsprocedures van aanbieders geen bepalingen opgenomen. Wel is,
overeenkomstig de wijze waarop dit in het voorliggende wetsvoorstel
wordt geregeld, bepaald dat de gemeente in de verordening eisen stelt
aan de afhandeling van klachten en medezeggenschap door aanbieders.
De Jeugdwet bevat de (directe) verplichting voor aanbieders van
jeugdhulp om te voorzien in een wijze van medezeggenschap (cliëntenraad) en in een effectieve laagdrempelige klachten- en geschillenregeling. Hiermee sluit de Jeugdwet aan bij de kwaliteitswetgeving inzake
de gezondheidszorg, waardoor wordt voorkomen dat instellingen die hulp
bieden aan jeugd en volwassenen, met verschillende kwaliteitsregimes te
maken zouden krijgen. Voor het AMHK, dat via een nota van wijziging in
dit wetsvoorstel wordt ondergebracht, wordt aangesloten bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

89

kwaliteitsregime zoals dat voor de Jeugdwet geldt, teneinde te
voorkomen dat voor de AMHK’s, specifiek gegeven de (beoogde)
landelijke werkwijze, meerdere en uiteenlopende eisen zouden gelden.
De leden van de fractie van D66 vragen wat zij moeten verstaan onder zo
integraal mogelijke dienstverlening en vragen dit te verduidelijken aan de
hand van een voorbeeld.
Onder zo integraal mogelijke dienstverlening aan de cliënt wordt verstaan
dienstverlening die voor zover noodzakelijk betrekking heeft op de
beleidsterreinen maatschappelijke ondersteuning, publieke gezondheid,
zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen. Het is
immers voorstelbaar dat in een samenlevingsverband een aantal
problemen spelen, die voor de cliënt niet direct aanleiding zijn geweest
om zich tot de gemeente te wenden, maar die wel van belang kunnen zijn
voor een mogelijke oplossing van de problemen. Het gaat er dan om, de
problemen zoveel mogelijk samen met de cliënt en eventueel zijn
huisgenoten in samenhang tot een oplossing te brengen en te bezien
welke bijdrage de gemeente – vanuit de verschillende disciplines –
daaraan kan leveren. Zo is het voorstelbaar dat een probleem op het
terrein van werk en inkomen lastig oplosbaar als er gelijktijdig een
probleem met jeugdzorg is en een huisgenoot met een drugsverslaving
kampt. Het gelijktijdig en in onderlinge afstemming aanpakken van deze
problemen zal naar de mening van de regering klantgerichter, in doeltreffender en ook doelmatiger zijn dan het geïsoleerd aanpakken van elk
probleem afzonderlijk.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering bij de volgende casuïstiek
aan te geven of de gemeente, dan wel de verzekeraar verantwoordelijk
wordt voor het bieden van persoonlijke verzorging.
Casus 1: Bram en Henkjan zijn broers en hebben een verstandelijke
handicap. Beide zijn niet zindelijk en moeten worden geholpen bij
opstaan, wassen, aankleden en eten, want dat kunnen ze niet zelf. Een
ander kenmerk van hun handicap is dat zij een eigen beeld hebben van
wat er moet gebeuren. Als dingen anders gaan, volgt een heftige
woedeaanval. De zorg voor de inmiddels meerderjarige kinderen is voor
de ouders erg zwaar. De ouders krijgen voor beide kinderen ondersteuning bij het leren omgaan met de handicap. De leden van de
SGP-fractie vragen zich bij deze casus af of de medische problemen, zoals
het niet zindelijk zijn, als uitgangspunt wordt genomen, of het feit dat de
Bram en Henkjan verstandelijk gehandicapt zijn en ondersteund moeten
worden bij de algemene dagelijkse levensverrichtingen bepalend zijn voor
het ontvangen van persoonlijke verzorging. Is hier volgens de regering
sprake van het overnemen van persoonlijke verzorging, en zo ja: is de
zorgverzekeraar dan verantwoordelijk voor de persoonlijke verzorging?
Casus 2: Henk is 72 jaar en heeft meerdere hartoperaties gehad. Daarvan
is hij niet volledig hersteld. Hij is snel vermoeid en moet veel rust nemen.
Henk heeft ernstige huidproblemen, de verzorging daarvan vraagt veel
aandacht. Sinds zijn vrouw is overleden, woont hij alleen. Zijn zoon woont
aan de andere kant van het land. Henk kan zichzelf wel redden, maar doet
dat niet. Hij is moedeloos en ziet het leven alleen niet meer zitten. Hij trekt
zich terug in zijn huis, verwaarloost zichzelf en laat alles over zich heen
komen. Om de moedeloosheid en verwaarlozing te doorbreken gaat Henk
nu vijf ochtenden per week naar de dagbesteding. Het geeft structuur aan
zijn dagen en hij komt weer onder de mensen. De huisarts geeft aan dat
Henk dagelijks moet worden geholpen bij de persoonlijke verzorging en
het inspecteren en zalven van zijn huid. De verzorgster komt ’s morgens
en zorgt er voor dat Henk op tijd klaar is om naar de dagbesteding te
gaan. De leden van de SGP-fractie vragen zich bij deze casus af of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

90

persoonlijke verzorging voornamelijk wordt geboden vanwege de
medische problematiek als gevolg van zijn hartklachten en zijn huidproblemen, of dat meneer vooral aangemoedigd moet worden om zijn
huidproblemen zelf te verzorgen. In het eerste geval zou de verzekeraar
verantwoordelijk worden, in het tweede geval de gemeente. De leden van
de SGP-fractie vragen hoe de regering wil voorkomen dat gemeenten en
verzekeraars in casussen als de hiervoor genoemde naar elkaar gaan
wijzen, waar slechts de zorgbehoevende burger de dupe van zou zijn.
Voor een algemene toelichting op de afbakening tussen verpleging en
verzorging uit het basispakket en ADL-ondersteuning uit hoofde van de
Wmo 2015 verwijs ik naar het antwoord hierover op de vragen van de
leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de SP, de PVV en de SGP. De
beide casussen maken duidelijk dat een heldere afbakening tussen de
Wmo 2015 en Zvw randvoorwaardelijk is voor het voorkomen van
situaties waarin gemeenten en zorgverzekeraars naar elkaar verwijzen. De
regering heeft met het voorliggende wetsvoorstel en de wijziging van het
Besluit zorgverzekering vanuit haar verantwoordelijkheid de afbakening zo
helder mogelijk vormgegeven. De komende maanden ontwikkelt de
beroepsvereniging van zorgprofessionals Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland in opdracht van de regering een (indicatie)instrument
waarin helder wordt beschreven hoe het proces van vraagverheldering en
zorgtoewijzing voor verpleging en verzorging verloopt. Desalniettemin
kunnen zich in de praktijk altijd situaties voordoen die vooraf niet zijn
voorzien. Daarom vindt de regering het belangrijk dat gemeenten en
zorgverzekeraars in regionaal verband samenwerkingsafspraken maken
over de aansluiting van verpleging en verzorging op basis van de Zvw en
de Wmo en de samenwerking tussen de wijkverpleegkundige en de
professionals uit het sociaal domein. Het verlenen van integrale en
samenhangende zorg en ondersteuning van goede kwaliteit aan
kwetsbare cliënten is immers het resultaat van de betrokkenheid en
professionaliteit van zorgverleners en sociaal werkers en, juist in
onvoorziene situaties, het gemak waarmee zij elkaar kunnen vinden op
lokaal niveau.
Met betrekking tot de door de leden van de SGP-fractie voorgelegde
casussen kan meer specifiek het volgende worden opgemerkt.
Casus 1: De broers Bram en Henkjan en hun ouders hebben een duidelijke
ondersteuningsvraag bij het uitvoeren van de noodzakelijke algemene
dagelijkse levensverrichtingen en het voeren van een gestructureerd
huishouden. Het gezin komt in aanmerking voor een maatwerkvoorziening uit hoofde van de Wmo 2015. In een gesprek met een
Wmo-consulent kan aan het gezin maatwerk worden geboden. De broers
Bram en Henkjan komen in aanmerking voor begeleiding bij het opstaan,
wassen, aankleden en eten. De ouders van Bram en Henkjan komen in
aanmerking voor mantelzorgondersteuning, zoals bijvoorbeeld
respijtzorg. Desgewenst kunnen de ouders, gelet op de levensbrede
ondersteuningsvraag, een beroep doen op cliëntondersteuning uit hoofde
van de Wmo 2015. Mocht één van de broers in de toekomst een
aandoening krijgen die leidt tot de behoefte aan geneeskundige zorg of
een hoog risico daarop, dan wordt de verzorging en verpleging verleend
uit het basispakket. De wijkverpleegkundige zal dan samen met de ouders
een zorgleefplan opstellen waarin de zorg wordt afgestemd op de overige
vormen van zorg en ondersteuning die aan het gezin worden verleend.
Casus 2: Op basis van de noodzakelijke herstelperiode na de meerdere
hartoperaties en de ernstige huidproblemen kan worden vastgesteld dat
Henk een duidelijke behoefte heeft aan geneeskundige zorg. Henk maakt
aanspraak op verzorging en verpleging uit het basispakket en valt voor
deze zorg onder de verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraar. In deze
casus zal de wijkverpleegkundige samen met Henk en zijn zoon een
zorgleefplan opstellen waarin wordt beschreven welke zorg Henk krijgt en
op welke momenten deze zorg wordt verleend. De wijkverpleegkundige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

91

of, onder verantwoordelijkheid van de wijkverpleegkundige, een verzorgende zal dagelijks de huid van Henk komen verzorgen en een oogje in
het zeil houden of Henk voldoende rust houdt. Op basis van zijn behoefte
aan participatie en contact met anderen komt Henk in aanmerking voor
een vorm van maatschappelijke ondersteuning, bijvoorbeeld dagbesteding. In het keukentafelgesprek dat een Wmo-consulent houdt met
Henk en zijn zoon kan gebruik worden gemaakt van het zorgleefplan.
Desgewenst kan de wijkverpleegkundige ook deelnemen aan het
keukentafelgesprek, zodat een goede afstemming tussen de dagelijkse
verzorging van Henk en de deelname aan de dagbesteding is verzekerd.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering het eens is met deze
leden dat er een groot onderscheid is tussen mantelzorgers en vrijwilligers, en dat beide groepen een andere vorm van ondersteuning nodig
hebben. Tevens vragen zij of de regering bereid is om de positie van
mantelzorgers en vrijwilligers in een apart onderdeel te benoemen, zodat
de gemeente per doelgroep expliciet moet aangeven welke onderscheiden aanpak voor ogen staat.
Er is inderdaad een groot verschil tussen mantelzorgers en vrijwilligers,
ook in de ondersteuning die zij nodig hebben. De gemeenteraad stelt
periodiek een plan vast met betrekking tot het door het gemeentebestuur
te voeren beleid op het gebied van maatschappelijke ondersteuning. Het
wetsvoorstel bepaalt dat de gemeenteraad in het plan ook moet opnemen
op welke wijze zowel mantelzorgers als vrijwilligers worden ondersteund.
De regering vindt het van groot belang dat de gemeente in de voorbereiding op het plan in overleg treedt met vertegenwoordigers van de
lokale vrijwilligers(organisaties) en mantelzorger(organisaties). Deze
werkwijze waarborgt dat de belangen van zowel mantelzorgers als
vrijwilligers goed worden betrokken in het plan van de gemeente.
Daarnaast worden, samen met de VNG, de zogeheten basisfuncties voor
mantelzorg en vrijwilligerswerk aangepast aan de hervorming van de
langdurige zorg en ondersteuning. Hiermee krijgen gemeenten goede
handvatten die zij kunnen gebruiken bij de concrete invulling van het
gemeentelijke mantelzorg- en vrijwilligersbeleid. Het streven is om de
functies rond de zomer beschikbaar te hebben voor gemeenten.
De leden van de fractie van de SGP stellen vragen over de zinsnede «in
het bijzonder kleine doelgroepen». Zij vragen of deze zinsnede alleen
betrekking heeft op de zorginhoudelijke omvang van de doelgroep of ook
op doelgroepen op basis van de godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of culturele achtergrond. Zij vragen mede onder verwijzing naar
de motie 30 597, nr. 337 of de regering bereid is aan artikel 2.1.2, vierde
lid, toe te voegen dat gemeenten moeten aangeven op welke manier zij
rekening houden met de godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of
culturele achtergrond van cliënten?
De genoemde formulering ziet nadrukkelijk op alle «kleine doelgroepen».
In het wetsvoorstel wordt het leveren van maatwerk van groot belang
geacht als het erom gaat mensen in staat te stellen zelfredzaam te zijn en
te participeren. Daarbij zijn de persoonskenmerken, behoeften en wensen
van de cliënt belangrijke factoren waarmee rekening moet worden
gehouden. Daarom is bijzondere aandacht vanuit de gemeente niet alleen
op zijn plaats vanwege zorginhoudelijke gronden, maar zeker ook
wanneer het gaat persoonskenmerken en voorkeuren die voortvloeien uit
godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of culturele achtergrond. De
leden van deze fractie zijn teleurgesteld dat in de artikelsgewijze
toelichting niets is gemeld over het rekening houden met de pluriformiteit
van de samenleving. Ik wil er echter op wijzen dat in het algemene deel
van de toelichting op meerdere plaatsen nadrukkelijk wel erop is gewezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

92

dat bij de vormgeving van dit wetsvoorstel rekening is gehouden met de
pluriformiteit van de samenleving. Een toevoeging aan artikel 2.1.2, vierde
lid, acht ik, gelet op het voorgaande, overbodig.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Wmo decentraal wordt
uitgevoerd, maar dat het niet altijd verstandig of mogelijk is om slachtoffers van huiselijk geweld op te vangen in de eigen regio. Daarom vragen
zij of de regering kan aangeven hoe bevorderd wordt dat er afspraken
gemaakt worden tussen de regio’s over de opvang bij het voorkomen en
bestrijden van huiselijk geweld en hoe daarbij afschuifgedrag tussen
gemeenten wordt voorkomen, omdat er naast de maatschappelijke
ondersteuning vaak ook sprake is van kosten in andere domeinen, zoals in
de sociale zekerheid.
In het kader van het project Regioaanpak Veilig Thuis, dat door de VNG en
de Federatie Opvang wordt uitgevoerd, maken centrumgemeenten in
overleg met opvanginstellingen afspraken over de opvang(capaciteit) voor
mensen voor wie de veiligheidsrisico’s bijzonder groot zijn of waarvoor
opvang, bijvoorbeeld vanwege de schaal of specifieke expertise, beter
gezamenlijk kan worden georganiseerd. De regering acht het van belang
dat hierover sluitende afspraken worden gemaakt en acht elke gemeente
daarop aanspreekbaar. Voor mensen in nood moet het niet uitmaken bij
welke gemeenten zij aankloppen; in alle gevallen moet de veiligheid
worden geborgd. Met het oog hierop is, net als in de huidige Wmo, de eis
van landelijke toegankelijkheid ook in dit wetsvoorstel opgenomen,
namelijk dat een persoon die (veilige) opvang nodig heeft, ook in een
andere dan zijn of haar eigen gemeente terecht kan.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering te bevestigen dat ook de
opvang van tienermoeders en onbedoeld zwangere vrouwen en meisjes
onder de brede taakopdracht van gemeenten valt om mensen die niet in
staat zijn zich op eigen kracht te handhaven een vorm van beschermd
wonen of passende opvang te bieden.
Onder de brede taakopdracht van gemeenten om mensen die niet in staat
zijn zich op eigen kracht te handhaven, passende opvang of een vorm van
beschermd wonen te bieden, valt ook de opvang van tienermoeders en
onbedoeld zwangere vrouwen en meisjes die niet in staat zijn zich op
eigen kracht te handhaven.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af hoe de beleidsvrijheid van
gemeenten om eisen te stellen aan de bestuursstructuur, de bedrijfsvoering en de medezeggenschap en klachtenafhandeling van een
organisatie, zich verhoudt tot de eisen die gesteld worden in het Burgerlijke Wetboek en in sectorspecifieke wetten.
Daarnaast willen deze leden weten hoe dit zich verhoudt tot de aangekondigde beleidsvoornemens die de governance in de zorg raken, zoals de
brief over Goed bestuur in de zorg, de brief over bestuurlijke aansprakelijkheid en ondertoezichtstelling in de zorg en de zorgbrede governancecode.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af of gemeenten extra eisen of
andere eisen kunnen geen stellen dan in de (aangekondigde) wetten zijn
opgenomen en als dat zo is of de regering dat wenselijk vindt. Daarnaast
vragen deze leden zich af waarom de wettelijke kaders die al gelden voor
goed bestuur, niet volstaan voor de Wmo 2015. Als de regering het zo
belangrijk vindt om te voorkomen dat aanbieders die in meerdere
gemeenten actief zijn met verschillende eisen te maken krijgen ten
aanzien van kwaliteit, bestuur en bedrijfsvoering, medezeggenschapspro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

93

cedures, de afhandeling van klachten, het omgaan met calamiteiten en het
bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik, waarom heeft de regering
er dan niet voor gekozen om dit generiek te regelen in de recent behandelde landelijke Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg? Hoe kijkt de
regering ertegenaan om de basiseisen op deze onderdelen, of delen
daarvan, landelijk te regelen? De leden van de SGP-fractie stellen de vraag
hoe een aanbieder moet handelen als hij cliënten ontvangt vanuit
verschillende gemeenten, waarbij gemeenten tegenstrijdige eisen stellen
aan de bestuursstructuur.
Hoewel de regering een zekere standaardisering van eisen die voor
aanbieders gelden, zeker van groot belang acht, kiest zij er toch voor deze
niet landelijk bij wet op te leggen, bijvoorbeeld door de komende Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg daarop van toepassing te doen zijn.
De regering merkt op dat zij het in het licht van de decentralisatie van
taken en verantwoordelijkheden naar de gemeenten ten principale
passend acht dat de gemeenten ook de bevoegdheid krijgen de eisen vast
te stellen waaraan de aanbieders van maatschappelijke ondersteuning
moeten voldoen.
De gemeente is verplicht om in de verordening te bepalen welke
kwaliteitseisen worden gesteld aan aanbieders van voorzieningen, ook
wat betreft de bestuursstructuur en de bedrijfsvoering. Ook dient de
gemeente eisen te formuleren aan de aanbieders als het gaat om de
afhandeling van klachten van cliënten en de medezeggenschap van
cliënten die de kwaliteit van de dienstverlening betreffen. Gemeenten
krijgen met de verschillende decentralisaties, in combinatie met hun
huidige verantwoordelijkheden, een bredere en volledige verantwoordelijkheid voor het sociale domein. De regering vindt het belangrijk dat er
waarborgen zijn, maar vindt het daarnaast belangrijk dat gemeenten de
hun toekomende verantwoordelijkheid ook oppakken. Door de gemeenten
de ruimte te bieden zelf (aanvullende) eisen te stellen aan de kwaliteit van
zorgaanbieders (waaronder de bestuursstructuur), worden zij hierin
gestimuleerd. Het ligt in de rede ervan uit te gaan dat gemeenten bij het
stellen van regels inzake de bestuursstructuur zoveel mogelijk aansluiting
zullen zoeken bij in het veld zelf ontwikkelde concepten, zoals de
governancecode. De zorgbrede governance code is opgesteld door het
veld. De code geldt voor die aanbieders die lid zijn van de brancheorganisaties die zich hebben gebonden aan de governancecode. Daar kunnen
ook Wmo-aanbieders onder vallen. De governancecode geldt echter
uitsluitend voor aanbieders die daarbij zijn aangesloten; bovendien is
denkbaar dat die code naar het oordeel van gemeenten onvoldoende
waarborgen biedt voor een goede bestuurstructuur en transparantie van
beleid. Ik wijs er overigens op dat de door deze leden bedoelde aangekondigde wettelijk regels betrekking zullen hebben op de zorg en dus niet op
de maatschappelijke ondersteuning. Ook om die reden is het wenselijk de
gemeenten op te dragen zelf hierover regels te stellen.
Sectorspecifieke wetgeving in de zorg, waarin eisen staan opgenomen
betreffende het bestuur van een zorgaanbieder en het toezicht daarop
(zoals de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen, de Kwaliteitswet zorginstellingen, de Wet klachtrecht cliënten zorgsector) zal niet
meer van toepassing zijn op de Wmo. Het Burgerlijk Wetboek blijft, ook
wat betreft bestuurlijke aansprakelijkheid, onverminderd gelden. Ook na
inwerkingtreding van de Wmo 2015.
Dat hoeft overigens niet te betekenen dat er over het land bekeken een
zeer uiteenlopend pakket aan eisen zal worden gehanteerd. De ervaring
met de bestaande Wmo heeft geleerd dat gemeenten onderling de
samenwerking opzoeken. Vanuit BZK en VNG loopt ook een gezamenlijk
traject om de samenwerking tussen gemeenten verder te stimuleren, te
ondersteunen en te monitoren. De regering verwacht tevens van
gemeenten dat zij de komende jaren bij de uitvoering van het beleid actief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

94

samenwerken met zorgaanbieders. Het kan verwacht worden dat ook op
het gebied van het stellen van eisen aan goed bestuur samenwerking
wordt gezocht. De handreiking aan de gemeenten die de VNG in de vorm
van in een modelverordening wordt gedaan, zal daarbij een nuttige rol
kunnen vervullen.
De leden van de SGP-fractie lezen dat gemeenten in de verordening
kunnen bepalen welke eigen bijdrage de cliënt verschuldigd is voor het
gebruik van een algemene voorziening, met uitzondering van de
cliëntondersteuning. Zij vragen of het niet logisch zou zijn om ook andere
algemene voorzieningen uit te zonderen van een eigen bijdrage. Zij
denken daarbij bijvoorbeeld aan het telefonische of elektronische
anonieme advies, zoals genoemd in artikel 2.2.4, de laagdrempelige
informatievoorziening op het gemeentehuis en het Steunpunt Huiselijk
Geweld.
De regering geeft gemeenten beleidsruimte door hen de mogelijkheid te
bieden om in de verordening te bepalen welke eigen bijdrage een cliënt
verschuldigd is voor een algemene voorziening. Bij het bieden van deze
beleidsruimte gaat de regering er van uit dat gemeenten hier verstandig
mee omgaan en voorzieningen, zoals laagdrempelige informatievoorziening uit zal sluiten van eigen bijdragen. Het telefoonnummer voor het
AMHK wordt een 0800 nummer en daarmee gratis voor de beller.
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat gemeenten en
verzekeraars bij een stelseloverkoepelende zorgvraag de zorg en
ondersteuningsbehoefte van inwoners en hun mantelzorgers centraal
stellen. De leden van de SGP-fractie zien die integrale zorg en ondersteuning echter niet automatisch van de grond komen door de vaak
tegenstrijdige belangen van gemeenten en verzekeraars. De leden van de
SGP-fractie constateren dat de uitgangspunten van de Wmo en de Zvw
qua sturingsmechanisme fundamenteel van elkaar verschillen. In de Zvw
is er sprake van een individueel verzekerd recht, terwijl gemeenten veel
gebruik willen maken van de eigen kracht van mensen, hun samenredzaamheid en willen investeren in maatwerk en collectieve voorzieningen.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering te beargumenteren
waarom dat een integrale benadering van de zorg- en ondersteuningsvraag niet in de weg hoeft te staan. De leden van de SGP-fractie valt op
dat de regering vooral de organisatorische samenwerking tussen
gemeenten en verzekeraars op een bestuurlijk niveau benoemt, maar niet
de samenwerking op het niveau van de individuele cliënt. Ziet de regering
het risico dat integrale maatwerkoplossingen juist op het niveau van de
cliënt bemoeilijkt worden door de vaak tegengestelde financiële
belangen? De leden van de SGP-fractie geven een casus als voorbeeld.
Een echtgenoot vindt het fijn vindt om de persoonlijke verzorging en de
verpleging van zijn vrouw zelf op zich te nemen. In ruil voor deze zware
zorg zou hij het fijn vinden om (goedkopere) hulp bij het huishouden te
ontvangen vanuit de Wmo. Uiteindelijk zijn zowel de cliënt, diens
mantelzorger én de samenleving (vanwege de lagere kosten) daarmee
geholpen. Toch dreigt deze gewenste substitutie niet van de grond te
komen, omdat dit de gemeente geld kost, terwijl de eigenlijke zorgvraag
de verantwoordelijkheid is van de verzekeraar. De leden van de
SGP-fractie vragen de regering hoe er ook in dergelijke situaties tóch
integraal maatwerk over stelsels heen georganiseerd wordt. Hoe kijkt de
regering er tegenaan om gemeenten en verzekeraars bij een stelseloverstijgende zorgvraag samen verantwoordelijk te maken voor het onderzoek
als bedoeld in artikel 2.3.2, zodat de zorg- en ondersteuningsvragen van
de cliënt en diens mantelzorgers in samenhang in kaart worden gebracht?
Hoe kijkt de regering er tegenaan om op basis van deze inventarisatie van
de zorg- en ondersteuningsbehoefte in een stelseloverkoepelend zorgplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

95

te beschrijven wat de meest passende maatwerkoplossing is voor de
zorgvrager en diens netwerk?
De regering onderschrijft met de leden van de SGP-fractie het belang van
het centraal stellen van de zorg en ondersteuningsbehoefte van mensen
en hun mantelzorgers. In voorkomende gevallen zal een zorg- en
ondersteuningsvraag stelseloverstijgend zijn en zich niet beperken tot
enkel de Wmo of Zvw. Gelijk aan de verschillen in aard en eigenschappen
van zorg en ondersteuning verschillen ook zorgverzekeraars en
gemeenten. Dat is ook de reden dat de regering in haar hervormingsvoorstellen zorg en ondersteuning positioneert onder de Zvw respectievelijk
het voorliggend wetsvoorstel. En hoewel gemeenten en zorgverzekeraars
andersoortige organisaties zijn, en in algemene zin ook niet hetzelfde doel
nastreven, zijn ook overeenkomsten te noemen. Zo hebben gemeenten en
zorgverzekeraars beide een wettelijke taak om maatschappelijke ondersteuning dan wel zorg van goede kwaliteit te bieden en bij te dragen aan
het vergroten van zelfredzaamheid, eigen kracht en welbevinden van
mensen. Met de gewijzigde posities van zorgverzekeraars en gemeenten
ontstaat voor beide een groter gezamenlijk belang, namelijk het vergroten
van de kwaliteit van dienstverlening, het beheersen van de kosten en het
delen van informatie over de zorg- en ondersteuningsvraag van cliënten.
De inzet van lichtere vormen van zorg en ondersteuning in de nabijheid
van mensen en activiteiten gericht op preventie bevorderen de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie en verminderen het beroep op
zwaardere vormen van zorg. De inzet van professionals, zoals wijkverpleegkundigen, maakt het mogelijk het medische en het sociale domein
met elkaar te verbinden en te komen tot een integrale benadering van
zorg- en ondersteuningsvragen. De regering deelt daarmee niet de stelling
van de leden van de SGP-fractie dat vooral wordt ingezet op organisatorische samenwerking op bestuurlijk niveau. Juist de samenwerking tussen
de professionals van de verschillende disciplines in wijken en buurten is
van cruciaal belang voor de kwaliteit van de geboden integrale en
samenhangende zorg en ondersteuning. Om die reden investeert de
regering dan ook in wijkverpleegkundigen en uitbreiding van wijkteams
waarin professionals vanuit verschillende disciplines samenwerken.
In de casus van de leden van de SGP-fractie is het inderdaad zo dat de
echtgenote aanspraak maakt op verzorging en verpleging uit het
basispakket en de echtgenoot deze aanspraak niet kan inzetten voor hulp
bij het huishouden. Het echtpaar kan echter wel een beroep doen op
ondersteuning uit hoofde van de Wmo, indien blijkt dat, gegeven de
situatie van de echtgenote, de echtgenoot niet meer in staat is een
gestructureerd huishouden te voeren. De wijkverpleegkundige kan in dit
geval samen met Wmo-consulent en het echtpaar een integraal
zorgleefplan opstellen. In het plan wordt vervolgens rekening gehouden
met de wens van de echtgenoot om zoveel mogelijk zelf de verzorging
aan zijn echtgenote te verlenen en beschreven op welke momenten de
wijkverpleegkundige de echtgenote verpleegt en de zorgverlening aan de
echtgenote van de echtgenoot overneemt om te voorkomen dat hij
overbelast raakt. In het zorgleefplan kan vervolgens ook worden aangegeven welke maatschappelijke ondersteuning noodzakelijk is, al dan niet
in de vorm van een algemene voorziening. De Wmo-consulent werkt
hierbij volgens vereisten voor goed onderzoek, zoals bedoeld in artikel
2.3.2, en verwerkt een eventuele aanvraag voor een maatwerkvoorziening
zo spoedig mogelijk. Het versterken van de zelfredzaamheid en participatie van het echtpaar, specifiek de echtgenoot, is immers ook in het
belang van de gemeente en vermindert de kans op hogere kosten voor
ondersteuning op langere termijn.
Op basis van het zorgvuldige onderzoek, zoals bedoeld in artikel 2.3.2, en
de werkwijze van het zorgleefplan aan de zijde van de wijkverpleegkundige ziet de regering geen aanleiding om gemeenten en zorgverzeke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

96

raars bij een stelseloverstijgende zorgvraag samen verantwoordelijk te
maken voor een onderzoek als bedoeld in artikel 2.3.2. De regering ziet,
zoals in reactie op de casus toegelicht, voldoende mogelijkheden voor de
professionals uit de verschillende disciplines om gezamenlijk tot een
passend stelseloverstijgend zorg- en ondersteuningsplan te komen.
591 592
De leden van de SGP-fractie constateren dat voor de voorzieningen vanuit
de Wmo een kostendekkende bijdrage kan worden gevraagd, terwijl het
eigen risico in de Zvw al na ongeveer 400 euro vol is en vragen of de
regering dit een wenselijke situatie vindt. Zij vragen voorts of de regering
erkent dat er een grote stimulans zal zijn voor cliënten om zorg te
ontvangen vanuit de Zvw en dat dit een hinderpaal zal vormen voor
samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering ook heeft overwogen
om eigen bijdragen te vragen voor alle vormen van langdurige zorg die
gegeven wordt in het kader van de zorgverzekeringswet, zoals verpleging,
verzorging en geestelijke gezondheidszorg. Voorts vragen zijn wat de
mogelijkheden zijn om alsnog eigen bijdragen in de Zvw te introduceren
voor vormen van langdurige zorg en wat de effecten daarvan zouden zijn
op de premies.
Er is inderdaad een verschil tussen de Wmo 2015 en de Zvw. Dat is ook
het geval bij de huidige Wmo en Zvw. Bij Zvw gaat het om een verzekering tegen de gevolgen van de behoefte aan geneeskundige zorg. Voor
deze verzekering betalen burgers een inkomensafhankelijke en een
nominale premie. Bij de Wmo is sprake van voorzieningen die betaald
worden uit algemene middelen. Het gaat bij de Wmo om maatschappelijke ondersteuning gericht op het bevorderen of versterken van de
zelfredzaamheid en participatie. De Zvw-zorg en de maatschappelijke
ondersteuning zijn niet inwisselbaar. Een persoon die behoefte heeft aan
maatschappelijke ondersteuning kan daarvoor dus geen beroep doen op
de Zvw. De regering ziet hierin dus ook geen hinderpaal voor de samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars. Net als nu passen de gekozen
vormen van eigen betalingen binnen de diverse stelsels. De Zvw kent
premies, een eigen risico en enkele specifieke eigen bijdragen. Bij de
Wmo, betaald uit algemene middelen, kan het zijn dat een kostendekkende eigen bijdrage betaald moet worden. Het is deze afweging die
regering heeft gemaakt. Het effect van eigen bijdragen op de premies van
de Zvw is in het algemeen maar beperkt.
598 599
De leden van de SGP-fractie hebben vragen gesteld over de «warme
overdracht» als zorgverlening vanuit de Zvw wordt beëindigd en bij de
cliënt in verband met de ontvangen zorg nog behoefte bestaat aan
ondersteuning in zijn zelfredzaamheid of participatie. De leden van de
SGP-fractie vragen de regering of deze warme overdracht in het Besluit
zorgverzekering wordt geregeld. Ook vragen zij of gemeenten ook een
plicht hebben om cliënten «warm over te dragen» aan zorgverzekeraars
wanneer zorg uit de Zvw nodig is en in welk artikel deze warme
overdracht wordt geregeld.
In het voorliggende wetsvoorstel zijn verschillende waarborgen
opgenomen voor integrale dienstverlening. Bijvoorbeeld artikel 3.1,
tweede lid, onderdelen a en b, verplicht aanbieders de maatschappelijke
ondersteuning cliëntgericht te verlenen en de dienstverlening af te
stemmen op de reële behoefte van de cliënt en op andere vormen van
zorg of hulp die de cliënt ontvangt. Wanneer een cliënt zorg op grond van
de Zvw ontvangt, dient een aanbieder van maatschappelijke ondersteuning hiermee rekening te houden. Dit geldt ook voor situaties waarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

97

de omstandigheden van de cliënt veranderen en zorgverlening op grond
van de Zvw aanvangt of eindigt. Vanuit het perspectief van de cliënt geldt
bij zorgverlening op grond van de Zvw een min of meer vergelijkbare
werkwijze en verantwoordelijkheidsverdeling. Een zorgvuldige omgang
met veranderingen in de persoonlijke situatie van cliënten behoort tot de
reguliere werkzaamheden van de wijkverpleegkundige, zoals toegelicht in
het expertisegebied wijkverpleegkundige. De wijkverpleegkundige biedt in
dit verband een luisterend oor en sluit aan bij de wensen en mogelijkheden van mensen. Samen met de cliënt stelt de wijkverpleegkundige een
zorgleefplan op. Hierin staat beschreven het beeld van de (gezondheids)situatie van de cliënt, de prognoses van aandoening(en), en de daarmee
samenhangende gezondheidsrisico’s en eventuele professionele
maatregelen die nodig zijn. Ook eventuele vormen van maatschappelijke
ondersteuning die aan de cliënt worden verleend, of in de nabije toekomst
zullen worden verleend, worden hierbij betrokken.
Hoofdstuk 3 toegang tot de ondersteuning
De leden van de fractie van de VVD vragen welke mogelijkheden
gemeenten hebben indien een cliënt duidelijk geen invulling geeft aan de
inspanningen die van hem verwacht mogen worden zoals het aanspreken
van zijn netwerk of om maatschappelijk te participeren.
Indien het college in het onderzoek vaststelt dat er bij de cliënt of in zijn
netwerk mogelijkheden zijn om zijn zelfredzaamheid of participatie te
verbeteren, betrekt het college dit uiteraard bij de beoordeling van een
eventuele aanvraag om een maatwerkvoorziening en het nemen van een
besluit. Dit geldt uitsluitend ten aanzien van maatschappelijke ondersteuning in de vorm van een maatwerkvoorziening, omdat voor het
gebruik maken van een algemene voorziening geen voorafgaand
onderzoek en een beslissing tot toekenning noodzakelijk is.
De leden van de VVD-fractie constateren dat het proces na melding dat
iemand behoefte aan maatschappelijke ondersteuning heeft, in grote
mate is vastgelegd. Deze leden vragen hoe zich dit verhoudt tot het
uitgangspunt van een zo groot mogelijke beleidsvrijheid van gemeenten.
Voorts vragen deze leden welke baten de regering daarvan verwacht en of
deze in verhouding staan tot het inperken van de gemeentelijke beleidsvrijheid.
Het onderzoek in vervolg op de melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning dient verschillende doelen. Het eerste doel is zeker
te stellen dat er in vervolg op een melding van een behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning in samenspraak met de cliënt een
zorgvuldig onderzoek plaatsvindt op basis waarvan goed inzicht ontstaat
in de werkelijke situatie van de cliënt, wat in zijn ogen kan voorzien in zijn
behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, wat zijn mogelijkheden en
onmogelijkheden zijn om daarin te voorzien door de inzet van hemzelf,
gebruikelijke hulp, zijn sociale netwerk, mantelzorg, algemene voorzieningen of het verrichten van maatschappelijk nuttige activiteiten. Het is
daarom van belang dat ook de (on)mogelijkheden van de mantelzorger
wordt betrokken in het onderzoek. Uiteraard vindt tijdens het onderzoek
tussen de cliënt en (de vertegenwoordiger van) het college ook een
wisselwerking plaats, waarbij de vertegenwoordiger op basis van zijn
professionaliteit met de cliënt in gesprek gaat over onder meer zijn eigen
verantwoordelijkheid en zijn mogelijkheden en onmogelijkheden als het
gaat om geheel of gedeeltelijk te (laten) voorzien in zijn behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning. Het onderzoek stelt enerzijds de cliënt in
staat om een afgewogen beslissing te nemen over het al dan niet
aanvragen van een maatwerkvoorziening en stelt anderzijds het college in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

98

staat een afgewogen beslissing te nemen over een eventuele aanvraag
voor een maatwerkvoorziening.
Het tweede doel van het onderzoek en het in de wet vastleggen wat het
college moet onderzoeken is het bieden van rechtszekerheid aan de cliënt.
Deze kan er op basis van het in samenspraak met hem in te stellen
onderzoek zeker van zijn dat de aspecten die relevant zijn voor de
beoordeling van zijn behoefte aan maatschappelijke ondersteuning ook
aan de orde komen en dat hij een weergave van de uitkomsten zal
ontvangen.
Het derde doel is om zeker te stellen dat in het onderzoek, dat vooraf gaat
aan een eventuele aanvraag om maatschappelijke ondersteuning, de
mogelijkheden van de cliënt om zelf op de hiervoor aangeduide manier in
zijn maatschappelijke ondersteuning te voorzien aan de orde komen en
dat de bevindingen daaromtrent ook worden meegewogen in de
beslissing van het college op de eventuele aanvraag voor een maatwerkvoorziening.
Het uitgangspunt van de Wmo 2015 is dat de gemeente over voldoende
beleidsruimte moet kunnen beschikken om de gemeentelijke verantwoordelijkheid waar te kunnen maken. Uitgangspunt daarbij is dat het
wetsvoorstel in veel gevallen bepaalt waartoe de gemeente is gehouden,
maar dat het wetsvoorstel de wijze waarop de gemeente daaraan
invulling geeft aan de gemeente overlaat. Voor wat betreft het onderzoek
is op basis van het voorgaande in de Wmo 2015 opgenomen dat de
gemeente in vervolg op een melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning een onderzoek moet instellen en uit welke elementen
dit onderzoek moet bestaan. De wijze waarop de gemeente dit onderzoek
uitvoert is aan de gemeente zelf overgelaten.
De regering is van mening dat de bepaling over het door het college in te
stellen onderzoek een kernonderdeel van het wetsvoorstel is. Het is de
codificatie van de «kanteling» die de afgelopen jaren door de gemeenten
is ingezet en die onder gemeenten brede steun geniet. Over de inhoud
van de Wmo 2015 heeft uitgebreid overleg met gemeenten en de VNG
plaatsgevonden. De systematiek van melding, onderzoek en eventueel
aanvraag van een maatwerkvoorziening is mede op verzoek van
gemeenten in dit wetsvoorstel opgenomen. Een belangrijke reden
daarvoor is het voorkomen van juridisering en onnodige regeldruk.
De conclusie van de regering is dat de baten van vastleggen van het
proces in vervolg op de melding van een behoefte aan maatschappelijke
ondersteuning ruimschoots opwegen tegen de beperking van de
beleidsruimte.
De leden van de VVD-fractie constateren dat er alternatieven zijn
overwogen voor de uitvoering van een onderzoek. Het blijft voor deze
leden onduidelijk waarom de systematiek van het proces na melding van
een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning niet wordt overgelaten
aan de gemeentelijke beleidsvrijheid en waarom het genoemde alternatief
niet zou voldoen. In dit kader vragen deze leden hoe het onderzoeksvereiste zich verhoudt tot de nu al bestaande gemeentelijke praktijk om
bepaalde groepen categoraal toegang tot bijvoorbeeld huishoudelijke
hulp te verlenen zonder persoonlijke indicatie of onderzoek. De leden van
de fractie van de PvdA vragen of de regering het eens is met de visie dat
het belangrijk is om te voorkomen dat elke eerste vraag leidt tot een
verplichte start van onderzoek, omdat dit onder meer kosten en bureaucratie voor de gemeente voorkomt. Deze leden zijn van mening dat soms
een eerste oriënterend gesprek zonder verder onderzoek de cliënt op weg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

99

helpt met advies en informatie. Dit oriënterend gesprek kan tevens in het
kader staan van het – door deze leden bepleite – eigen maken van en
eigenaarschap nemen voor het ondersteuningsplan in het kader van de
maatwerkvoorziening. Deelt de regering deze visie en kan hier een
uitgebreide toelichting op gegeven worden? Ook vragen deze leden of het
wetsvoorstel borgt dat het proces kan worden ingericht overeenkomstig
de opvatting van deze leden. De leden van de fractie van de SP willen
weten hoe bureaucratisch dit onderzoek wordt en welke kosten ermee
gemoeid zijn.
De regering is van mening dat niet iedere eerste vraag leidt tot een
verplichte start van onderzoek, omdat dit leidt tot onnodige kosten en
bureaucratie voor gemeenten. Het is dan ook niet de bedoeling dat iedere
burger die zich meldt met een behoefte aan of vragen op het terrein van
de maatschappelijke ondersteuning, onderworpen wordt aan een
onderzoek als beschreven in artikel 2.3.2. Het wetsvoorstel beoogt niet
anders te regelen dan dat een aanvraag voor een maatwerkvoorziening
alleen maar kan worden gedaan als tevoren een onderzoek heeft
plaatsgevonden. Dit draagt ook bij aan de zorgvuldigheid van de
beslissing van het college op de aanvraag. Omdat het wetsvoorstel de
gemeente belast met de taak om zorg te dragen voor maatschappelijke
ondersteuning, kunnen alle burgers die menen daaraan behoefte te
hebben, zich tot het college wenden. Dat kan met een telefoontje, met een
mail, tijdens een inloopspreekuur of op een andere wijze; laagdrempelig
en vormvrij.
De burger zal zelf op dat moment veelal nog niet kunnen overzien of hij
behoefte heeft aan een maatwerkvoorziening; de melding is in een aantal
gevallen niet meer dan een signaal van de burger dat hij behoefte meent
te hebben aan een vorm van maatschappelijke ondersteuning. Dit leidt er
niet toe dat elke melding noodzaakt tot een uitgebreid onderzoek. De
gemeente zal zich na een melding een beeld moeten vormen van de
behoefte van de cliënt. Het is daarbij van belang dat het college in dit
stadium van contact met de cliënt een zorgvuldige inschatting maakt van
de problematiek van de cliënt en op zoek gaat naar de mogelijke vraag
achter de vraag. Indien het college daarvoor op grond van het voorgaande
aanleiding ziet houdt dit wetsvoorstel in dat het college de verantwoordelijkheid heeft om in vervolg op de melding een zorgvuldig onderzoek uit te
voeren, zelfs in het geval dat een cliënt daar geen aanleiding toe ziet.
Het zal echter ook in veel gevallen al snel duidelijk worden dat kan worden
volstaan met informatie of een verwijzing naar algemene, breed toegankelijke voorzieningen. Indien de cliënt er blijk van geeft dat hij daarmee
geholpen is, is het uiteraard niet nodig verder onderzoek te doen ter
voorbereiding op een mogelijk in te dienen aanvraag. Indien de cliënt te
kennen geeft dat hij toch voornemens is een aanvraag voor een
maatwerkvoorziening te doen, zal hij met het oog op de onderbouwing
daarvan van het college kunnen verlangen dat het onderzoek op de
voorgeschreven wijze wordt uitgevoerd. In dat geval kan het college dus
niet weigeren het onderzoek op de voorgeschreven wijze af te ronden,
inclusief de verstrekking van een weergave daarvan aan de cliënt.
De in dit wetsvoorstel gekozen procedure is gebaseerd op de door
gemeenten zelf ontwikkelde uitvoeringspraktijk (in het kader van De
Kanteling). Oogmerk daarbij is het accent te leggen op het belang van een
onderzoek in samenspraak met de cliënt. Bovendien is het wenselijk te
voorkomen dat de burger die nog niet kan overzien of hij behoefte heeft
aan een maatwerkvoorziening dan wel aan een andere oplossing, toch
eerst een schriftelijke aanvraag zou moeten doen. Naar de opvatting van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

100

de regering is de hiervoor geschetste gang van zaken in lijn met hetgeen
de leden van de fractie van de PvdA bepleiten.
Voor een beschouwing over het eigen maken en het eigenaarschap van
het te volgen ondersteuningsplan verwijst de regering naar het antwoord
op de vraag die de leden van de fractie van de PvdA daarover in het
verslag hebben gesteld en die in hoofdstuk 2 wordt beantwoord.
Het door de leden van de VVD-fractie genoemde alternatief betreft het
gebruik van een inlichtingenformulier om een aanvraag voor een
maatwerkvoorziening in te dienen. In dit inlichtingenformulier zou dan
onderbouwd moeten worden dat er geen andere mogelijkheid is dan een
beroep te doen op een maatwerkvoorziening van de gemeente. Dit
alternatief voldoet naar het oordeel van de regering niet. In de eerste
plaats worden bij het hiervoor genoemde alternatief niet de doelen bereikt
die de regering met het in de wet opnemen van de onderzoeksfase
beoogt. Daarnaast wil de regering met de splitsing tussen melding,
onderzoek en aanvraag enerzijds de zorgvuldigheid van de afweging
waarborgen en anderzijds juridisering en extra regeldruk zo veel mogelijk
voorkomen.
Uitgangspunt van de Wmo 2015 is dat in vervolg op een melding dat
behoefte bestaat aan maatschappelijke ondersteuning een onderzoek
plaatsvindt. Het is mogelijk dat dit onderzoek oplevert dat de cliënt, ook
naar zijn eigen oordeel, niet in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening. In die gevallen zal het vaak niet nodig zijn om het onderzoek in al
zijn facetten uit te voeren en zal veelal geen aanvraag voor een maatwerkvoorziening worden ingediend. Er is dan geen beslissing van het college
in het concrete geval van de cliënt noodzakelijk. Indien de gemeente de
huishoudelijke hulp in de vorm van een algemene voorziening heeft
georganiseerd, kan de cliënt besluiten daar al dan niet gebruik van te
maken zonder dat een beslissing van het college daarover noodzakelijk is.
Ingeval het onderzoek niet tot de gezamenlijke conclusie leidt dat
maatschappelijke ondersteuning in de vorm van een maatwerkvoorziening niet noodzakelijk is, zal het onderzoek moeten worden afgerond,
omdat de cliënt in vervolg op dat onderzoek mogelijk een aanvraag voor
een maatwerkvoorziening wil aandienen. Indien de cliënt daartoe besluit,
zal het college rekening houdend met de uitkomsten van het onderzoek
een beslissing over de aanvraag moeten nemen. Aan het verstrekken van
een maatwerkvoorziening gaat een onderzoek op individueel niveau
vooraf, zodat de Wmo 2015 leidt tot een individuele en niet tot een
categorale benadering.
Uit het voorgaande blijkt dat het onderzoek, wat de regering betreft, geen
bureaucratisch karakter heeft. Het is echter de verantwoordelijkheid van
het college om het onderzoek vorm te geven en uit te voeren. Het college
bepaalt dus in hoge mate het al dan niet bureaucratische karakter van het
onderzoek. Ook de kosten die aan het onderzoek verbonden zijn, zullen
voor een deel afhangen van de wijze waarop het college het onderzoek
vormgeeft en uitvoert.
Van de cliënt wordt verwacht dat hij de noodzakelijke informatie verstrekt
aan de gemeente. De leden van de PvdA-fractie vragen wat onder
noodzakelijk informatie geschaard wordt en hoe onenigheid over
noodzakelijke informatie wordt beslecht. Vervolgens vragen zij hoe wordt
voorkomen dat er teveel informatie gevraagd wordt aan cliënten.
De leden van de fracties van de VVD en de PvdA vragen welke gevolgen
de gemeente kan verbinden aan een situatie waarin cliënten niet
meewerken aan dit onderzoek, de benodigde informatie niet verstrekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

101

of (bewust) onjuiste of onvolledige informatie verstrekken in het kader van
dit onderzoek?
Gemeenten hebben de wettelijke opdracht om tot een zo integraal
mogelijke benadering te komen. Voor een goede beoordeling van de
persoonlijke situatie moet de gemeente ten tijde van het onderzoek
kunnen beschikken over de noodzakelijke persoonsgegevens. Dit zijn in
voorkomende gevallen ook gegevens van zorgverzekeraars, zorgaanbieders, jeugdhulp, onderwijs en werk en inkomen. Het is van belang dat
de betrokkene tijdens het onderzoek op de hoogte wordt gesteld van de
verwerking en verstrekking van deze gegevens en dat de gemeente
daarvoor aan de cliënt toestemming vraagt.
Het is van groot belang dat het onderzoek in goede samenspraak met de
cliënt plaatsvindt: alleen dan kan in kaart worden gebracht wat iemands
problemen zijn, wat de leefomstandigheden en zijn sociale omgeving zijn
en wat de mogelijke oplossingen daarvoor zijn. Daarbij is het natuurlijk
ook nodig dat de cliënt over zichzelf en zijn situatie zo volledig mogelijke
gegevens aan het college verstrekt. De cliënt verschaft daarom de
gegevens en bescheiden die voor het onderzoek nodig zijn en waarover
hij redelijkerwijs de beschikking kan krijgen.
Als de cliënt geen toestemming geeft om bepaalde persoonsgegevens
aan de gemeente te verstrekken, betekent dat niet dat het de gemeente
zonder meer vrij zou staan negatief te beschikken op de aanvraag voor de
maatwerkvoorziening. Weigering van ondubbelzinnige toestemming
brengt met zich mee dat de gemeente minder goed in staat zal zijn te
komen tot een integraal aanbod, waardoor een mogelijk gevolg kan zijn
dat de maatwerkvoorziening niet of minder goed zal zijn afgestemd op
andere voorzieningen die hij ontvangt.
In geval een situatie zich voordoet waarin een cliënt opzettelijk onjuiste of
onvolledige gegevens heeft verstrekt en de verstrekking van juiste of
volledige gegevens tot een andere beslissing zou hebben geleid, kan het
college de geldswaarde van de genoten maatwerkvoorziening terugvorderen.
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe wordt omgegaan met
cliënten die zich melden met een aanvraag voor een maatwerkvoorziening, maar waarvan de gemeente vermoedt dat een algemene
voorziening voldoende is. Mag de gemeente, zo vragen deze leden, eerst
in gesprek over de mogelijkheden van algemene voorzieningen, of is de
gemeente gebonden om direct het hele onderzoek te doen aangezien de
cliënt gevraagd heeft om een maatwerkvoorziening.
Onder erkenning van het feit dat de concrete inrichting van het onderzoek
aan de beleidsruimte van de gemeente is overgelaten, ligt het naar het
oordeel van de regering voor de hand dat in de eerste fase van het
onderzoek gekeken wordt naar de behoeften, persoonskenmerken en de
voorkeuren van de cliënt. Onderdeel van dit deel van het onderzoek is
waarschijnlijk vraagverheldering; waaraan heeft de cliënt werkelijk
behoefte. Indien tijdens het onderzoek (de vertegenwoordiger van) het
college mogelijkheden ziet om te voorzien in de behoefte aan maatschappelijke ondersteuning doordat de cliënt gebruik gaat maken van een
algemene voorziening, zal dat uiteraard aan de orde komen. Indien uit het
verdere verloop van het onderzoek blijkt dat de cliënt het hiermee niet
eens is, en aangeeft een maatwerkvoorziening noodzakelijk te achten, zal
het onderzoek moeten worden afgerond. Het onderzoek, inclusief de
weergave van de uitkomsten ervan, is dan de basis voor de eventuele
aanvraag van de maatwerkvoorziening door de cliënt en de beoordeling
daarvan door het college.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

102

Indien de cliënt instemt met het gebruik van de algemene voorziening en
daarmee voldaan is aan zijn behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, zal er veelal geen reden meer zijn het onderzoek in al zijn
facetten voort te zetten.
De leden van veel fracties (te weten: de fracties van de VVD, de PvdA, de
PVV, de SP, het CDA, D66, GroenLinks, de ChristenUnie en 50PLUS)
hebben vragen gesteld over een goede borging van de onafhankelijkheid
van de cliëntondersteuning. De vragen spitsen zich vooral toe op de
situatie dat de cliëntondersteuning door de gemeente in eigen beheer
wordt uitgevoerd, door Wmo-loketmedewerkers of andere ambtenaren in
dienst van de gemeente. Hoe kan dan de onafhankelijkheid worden
geborgd? De leden van de fracties van de VVD, het CDA en D66 wijzen
erop dat in de wet de onafhankelijkheid van de cliëntvertegenwoordiger
niet is vastgelegd. De leden van de fracties van de VVD en 50PLUS vragen
waarom de formulering uit de motie Van ’t Wout (30 579, nr. 355), te weten
de «wettelijke borging van professionele en informele laagdrempelige en
onafhankelijke cliëntondersteuning» niet is overgenomen. De leden van
de fractie van de PvdA wijzen erop dat de schijn van belangenverstrengeling moet worden voorkomen, omdat de gemeente uiteindelijk het
besluit neemt over de maatwerkvoorziening en vragen zich af waarom
niet gekozen is voor een volledige onafhankelijke cliëntondersteuning. De
leden van de SP-fractie vragen of de cliëntondersteuning in dienst is van
de gemeente of dat gemeenten een onafhankelijk bureau moeten vragen.
De leden van de fractie van het CDA vragen of onafhankelijkheid van de
cliëntondersteuner geen kwalitatieve toevoeging is aan de zogenaamde
onderzoeksfase.
In het wetsvoorstel is geregeld dat een cliëntondersteuner naast de cliënt
staat, handelt in het belang van de cliënt en onpartijdig is, dat wil zeggen
dat hij zijn professioneel handelen niet laat beïnvloeden door belangen
van derden. De regering is van mening dat het wetsvoorstel daarmee de
onafhankelijkheid van de cliëntondersteuning waarborgt langs de weg
van de professionaliteit en de wettelijke plicht voor het college ten aanzien
van de (organisatorische) invulling. De positie van de cliëntondersteuner
is vergelijkbaar met functionarissen in de positie van sociaal raadslieden,
maatschappelijke werkers en ouderenadviseurs.
De gemeente dient in haar beleidsplan in te gaan op de vormgeving van
de cliëntondersteuning en de gemeenteraad en de burgers (via
Wmo-raad, cliëntenorganisaties etc.) kunnen bij zowel ontwikkeling,
uitvoering als evaluatie van het beleid hierop invloed uitoefenen en het
beleid waar nodig bijsturen. Ik heb er vertrouwen in dat gemeenten deze
wettelijke verantwoordelijkheid met betrekking tot de cliëntondersteuning
goed zullen uitvoeren.
Het is aan de gemeente om de in de wet neergelegde functionele eisen
ten aanzien van de onafhankelijkheid van de cliëntondersteuning te
borgen door middel van de organisatie en vormgeving van de cliëntondersteuning. De regering heeft er bewust voor gekozen geen eisen over
de organisatie van de cliëntondersteuning in de wet op te nemen en de
gemeente beleidsvrijheid te geven bij de organisatie en vormgeving van
de maatschappelijke ondersteuning, waaronder de cliëntondersteuning.
De gemeente dient immers zoveel mogelijk vanuit de éénloketgedachte te
werken, zodat de cliënt zich maar eenmaal tot de gemeente hoeft te
wenden om een integrale reactie te krijgen op zijn bredere ondersteuningsvraag. De nieuwe Wmo biedt bij uitstek een kans om cliëntondersteuning te koppelen aan c.q. te integreren in gemeentelijke processen,
zoals de toegang, het Wmo-loket etc.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

103

Zowel ingeval ervoor gekozen wordt om de cliëntondersteuning door
derden te laten uitvoeren, als in de situatie dat de gemeente de cliëntondersteuning in eigen beheer uitvoert, dient de gemeente te waarborgen
dat bij de cliëntondersteuning het belang van de cliënt centraal staat en
dat de professionele autonomie van de cliëntondersteuner is gewaarborgd. Dat kan bijvoorbeeld door middel van het hanteren van een
zogenaamde «code» voor professioneel handelen, zoals bij het
maatschappelijk werk en bij de sociaal raadslieden gebruikt wordt. Ook
dient de gemeente erop toe te zien – dit in antwoord op de vraag van de
leden van de PvdA-fractie – dat er geen belangenverstrengeling kan
ontstaan tussen de functie van cliëntondersteuning en die van het
beslissen op een aanvraag. De beslissing op een aanvraag en de
cliëntondersteuning kunnen dus niet in één hand liggen. De cliënt moet
het vertrouwen kunnen hebben dat de cliëntondersteuner onpartijdig is en
alleen in zijn belang handelt.
Op landelijk niveau zijn goede afspraken gemaakt tussen VWS, VNG en
MEE Nederland over de transitie van de cliëntondersteuning (ik verwijs
hiervoor naar mijn brief van 25 februari jl., kenmerk 333362–117825-DMO).
De voortgang zal via het transitievolgsysteem van het TransitieBureau
Wmo worden gemonitord. Daarnaast zal de regering op stelselniveau de
nieuwe Wmo monitoren en evalueren. Het TransitieBureau Wmo zal
gemeenten actief ondersteunen bij de invulling van cliëntondersteuning,
onder meer ten aanzien van de invulling van het waarborgen van de
onafhankelijkheid van de cliëntondersteuning, door middel van
voorbeelden en handreikingen.
De leden van de VVD-fractie vragen of er iets gewijzigd is aan de toegang
tot – en de mogelijkheden voor het heffen van een bijdrage voor de
algemene voorzieningen in het voorliggende wetsvoorstel in vergelijking
met de huidige situatie. Voorts wordt gevraagd of de Staatssecretaris kan
bevestigen dat deze bijdrage voor iedere inwoner hetzelfde moet zijn en
dat deze bijdrage niet hoger mag zijn dan de kostprijs van de voorziening.
Met betrekking tot de toegang tot algemene voorzieningen en de
mogelijkheden voor het heffen van een eigen bijdrage voor algemene
voorzieningen wijzigt er niets ten opzichte van de huidige Wmo. De
gemeente legt het beleid ten aanzien van eigen bijdragen voor algemene
voorzieningen vast in de verordening. Gemeenten kunnen daarbij
groepen ingezetenen benoemen die in aanmerking komen voor een
korting op de bijdrage voor algemene voorzieningen. Zo kent de
gemeente Den Haag de Ooievaarspas voor mensen met een laag
inkomen, die recht geeft op een korting op de contributie, de cursuskosten
of de toegangsprijs bij aangesloten aanbieders. Ook zijn sommige
activiteiten gratis voor Ooievaarspashouders. Er worden geen landelijke
maxima gesteld aan de eigen bijdrage die gemeenten voor algemene
voorziening vragen. Gemeenten hebben er zelf belang bij om een
algemene voorziening (financieel) laagdrempelig te maken, zodat de druk
op vaak duurdere maatwerkvoorzieningen beperkt wordt en een meer
inclusieve samenleving ontstaat. Ik heb er vertrouwen in de gemeenten,
gecontroleerd door de raad, een passend eigen bijdrage beleid zal voeren
ten aanzien van algemene voorzieningen. Overigens heb ik geen
aanwijzingen dat gemeenten thans «verdienen» op maatschappelijk
ondersteuning; integendeel. Op macroniveau blijk uit het Periodiek
Onderhoudsrapport Gemeentefonds dat de netto uitgaven (uitgaven –
inkomsten) van gemeenten aan het cluster maatschappelijke zorg in 2012
ca. € 6,3 miljard bedragen. Deze uitgaven worden dus niet betaald door
de gebruikers van voorzieningen, maar gefinancierd uit het gemeentefonds of lokale belastingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

104

De leden van de fractie van de VVD vragen of het voor gemeenten
mogelijk is om groepen personen uit te sluiten van de toegang tot een
algemene voorziening. Indien dit mogelijk is, dan vragen deze leden of er
beperkingen aan deze mogelijkheden zijn, of dat dit volledig aan
gemeenten wordt overgelaten.
Uitgangspunt is dat algemene voorzieningen toegankelijk zijn voor alle
ingezetenen van een gemeente. Kenmerk van een algemene voorziening,
zoals gedefinieerd in de Wmo 2015, is dat deze gericht is op de zelfredzaamheid en participatie of op opvang. Een algemene voorziening is
toegankelijk zonder voorafgaand onderzoek naar de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van de gebruikers.
Het voorgaande laat onverlet dat het mogelijk en ook zinvol is dat een
gemeente algemene voorzieningen treft die zich richten op specifieke
groepen ingezetenen. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om klussendiensten,
een was- en strijkservice of een opvang voor dak- en thuislozen die
uitsluitend bestaat uit slapen en eten zonder verdere ondersteuning.
Gemeenten kunnen er voor kiezen om dit soort algemene voorzieningen
te subsidiëren. Om toegang te krijgen tot deze algemene voorzieningen
die zich op specifieke groepen richten, is het niet nodig om een diepgaand
onderzoek te doen, een globaal onderzoek of iemand tot de doelgroep
behoort, is echter wel mogelijk.
De mate waarin en de wijze waarop de gemeenten algemene voorzieningen inzetten in het kader van de maatschappelijke ondersteuning, is
onderdeel van het gemeentelijke beleidsplan dat gemeenten periodiek
moeten vaststellen.
De leden van de VVD-fractie vragen welke rol de mantelzorger heeft bij
het zogenaamde «keukentafelgesprek». Ook vragen zij of een voorziening
ook geleverd kan worden wanneer deze alleen gericht is op het ondersteunen of verlichten van de mantelzorger.
Verder stellen zij dat mantelzorgers vaak aangeven dat professionele zorg
en mantelzorg moeilijk op elkaar aansluiten. Deze leden vragen om die
reden welke mogelijkheden de regering ziet om deze aansluiting te
verbeteren.
Met de in het voorliggende wetsvoorstel opgenomen versteviging van de
positie van de mantelzorger beoogt de regering een omslag te realiseren,
waarbij de gemeente in de onderzoeksfase ook de mogelijkheden van de
mantelzorger betrekt. Op basis van een integraal beeld van de behoefte(n)
en (on)mogelijkheden van cliënt en mantelzorger, wordt het voor de
gemeente mogelijk om zowel de cliënt als de mantelzorger goed te
ondersteunen. Voor het realiseren van maatwerk is van groot belang dat
het onderzoek en het daarmee verband houdende contact dat de
gemeente met cliënt en de mantelzorger heeft, op een zorgvuldige en
professionele wijze geschiedt. Het is dan ook wenselijk dat de gemeente
de mantelzorger zoveel mogelijk en zo vroeg daarbij betrekt.
De mogelijkheden om de aansluiting tussen informele en formele zorg en
ondersteuning te verbeteren, worden momenteel in werkgroepverband –
als onderdeel van de Agenda Informele zorg en Ondersteuning – door
organisaties van mantelzorgers en vrijwilligers, aanbieders van zorg en
welzijn, cliëntorganisaties, organisaties van professionals, ZN en
gemeenten verkend. Daarbij staat voorop het goed laten inspelen van de
professional op wat de cliënt zelf kan en welke ondersteuning hij behoeft
opdat hij zo lang mogelijk zelfredzaam kan blijven en kan participeren.
Hiervoor is nodig dat de professional de informele zorgverlener als
belangrijke partner ziet en rekening houdt met zijn mogelijkheden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

105

hulpvragen. Dit vergt in elk geval een deskundigheidsbevordering van de
professional. Rond de zomer van 2014 zal het actieplan van de werkgroep
– dat zoveel mogelijk aansluit bij succesvolle bestaande initiatieven en
opgedane inzichten omtrent wat werkt en wat nodig is – gereed komen. In
samenhang daarmee wordt door Expertisecentrum Mantelzorg, in
afstemming met onderwijs en beroepspraktijk, een specifiek actieplan
voor (na)scholing van de zorg- en welzijnprofessional opgesteld dat
eveneens in de loop van 2014 gereedkomt.
De leden van de fractie van de VVD vragen waaruit blijkt dat het compensatiebeginsel is verworden tot een zorgplicht; ook vragen zij of de
combinatie met de motiveringsplicht op zichzelf niet voldoende ruimte
biedt voor maatwerk en ontzorgen.
In reactie op een vraag van de leden van de fractie van het CDA is in
hoofdstuk 1 uitvoerig ingegaan op de motieven om de compensatieplicht
te vervangen door een maatwerkvoorziening.
Ik deel de opvatting van de leden van de VVD-fractie dat de compensatieverplichting van de Wmo in samenhang met de motiveringsverplichting
die in artikel 26 van de Wmo is opgenomen, de gemeente voldoende
ruimte bieden tot het leveren van maatwerk. De ontstaansgeschiedenis
van de compensatieverplichting biedt zeker steun voor de conclusie dat
de gemeente op grond van dat artikel niet gehouden is bepaalde (bijv. uit
de AWBZ of Wvg afkomstige) voorzieningen te bieden, maar de ruimte
heeft om van geval tot geval individueel maatwerk te leveren en daarbij,
rekening houdend met de situatie, persoonskenmerken en behoeften van
de aanvrager en diens capaciteit om zelf in maatregelen te voorzien, eigen
keuzen te maken. Daarbij is het wel noodzakelijk om in de motivering van
een beschikking zorgvuldig te vermelden op welke wijze de genomen
beschikking, rekening houdend met die situatie, persoonskenmerken,
behoeften en capaciteit, bijdraagt aan het behouden en het bevorderen
van de zelfredzaamheid en de normale maatschappelijke participatie van
mensen met een beperking of een chronisch psychisch probleem en van
mensen met een psychosociaal probleem.
Het voorliggende wetsvoorstel biedt net zoals de huidige Wmo
gemeenten de mogelijkheid tot maatwerk en daar waar mogelijk
ontzorgen. Het is aan de gemeenten om bij meldingen van een burger
met ondersteuningsvraag aan de hand van de specifieke kenmerken van
de situatie in samenspraak met de cliënt te onderzoeken of en zo ja welke
ondersteuning van de zijde van de gemeente geboden zou moeten
worden. Het is hierbij van belang dat de inhoud van de gemeentelijke
verordening de ruimte voor dit maatwerk in individuele situaties intact
laat. In de praktijk van de huidige Wmo blijkt dat gemeentelijke verordeningen de ruimte voor deze maatwerkbenadering soms beperken
waardoor als het ware een meer generieke aanspraak van de cliënt jegens
zijn gemeente lijkt te bestaan. In het wetsvoorstel Wmo 2015 wordt om
die reden de praktijk van De Kanteling expliciet beschreven.
Als voorwaarde om in aanmerking te komen voor een persoonsgebonden
budget moet het college de aanvrager in staat achten de aan het
persoonsgebonden budget verbonden taken op een verantwoorde wijze
uit te voeren. De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen hoe dit
wordt beoordeeld.
Na een melding door of namens een cliënt is het college gehouden een
onderzoek in te stellen. In dit kader vindt altijd eerst een gesprek plaats
met de cliënt om in samenspraak de ervaren problematiek en mogelijke
oplossingsrichtingen helder te krijgen. Vervolgens wordt met elkaar
bezien wat er moet gebeuren, wie daar een rol bij kan spelen en welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

106

afspraken worden gemaakt. Hierbij zal het college invulling geven aan de
beoordeling, waarmee wordt bepaald of de aanvrager in staat wordt
geacht de aan het persoonsgebonden budget verbonden taken op een
verantwoorde wijze uit te voeren. De regering heeft er vertrouwen in dat
de gemeente het onderzoek zorgvuldig en professioneel zal uitvoeren.
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, het CDA, D66, GroenLinks
en de SGP hebben vragen over de kwaliteit van de ondersteuning die
wordt ingekocht met het persoonsgebonden budget. De leden van de
fracties van de VVD en het CDA vragen op welke wijze is geborgd dat de
ingekochte ondersteuning of middelen kwalitatief van voldoende niveau
zijn. Daarbij vragen de leden van de VVD-fractie hoe de inzet van de SVB
daar een rol in kan spelen. Voorts vragen de leden van de fracties van de
VVD en de PvdA naar de gevolgen hiervan voor de verantwoordelijkheidsverdeling tussen gemeente en cliënt. De leden van de fracties van D66,
GroenLinks en de SGP vragen welke kwaliteitseisen gemeenten vooraf
mogen stellen aan de kwaliteit van het aanbod dat ingekocht wordt met
het pgb. De leden van de SGP-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat de
gemeente zodanig hoge eisen stelt dat het pgb voor het grootste deel van
de mensen onbereikbaar wordt. Voorts vragen de leden van GroenLinksfractie of het kabinet het met hen eens is dat de tevredenheid en de
effectiviteit zoals deze door de aanvrager worden ervaren, voorop dienen
te staan. De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze gemeenten
en budgethouders worden ondersteund bij de onderlinge contacten en
hoe ervaringen worden uitgewisseld.
Gemeenten zijn integraal verantwoordelijk voor de kwaliteit van de door
hen ingekochte ondersteuning. In de wet is hiertoe een basisnorm
vastgelegd die gemeenten verder uitwerken met kwaliteitseisen in de
verordening. In het geval van een persoonsgebonden budget krijgt de
budgethouder zelf de regie over de ondersteuning die hij contracteert,
waardoor hij ook de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de
geleverde ondersteuning krijgt en waarop hij indien nodig kan bijsturen.
Het wetsvoorstel geeft ook het college een verantwoordelijkheid in het
vaststellen van de kwaliteit van de door middel van de een persoonsgebonden budget ingekochte ondersteuning.
Indien iemand in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening en
aangeeft deze zelf met een persoonsgebonden budget in te willen kopen,
kan het college toetsen of de kwaliteit van de ondersteuning die de
budgethouder wil contracteren, voldoende is gegarandeerd. Dit kan het
college doen door de aanvrager te vragen, bijvoorbeeld in een persoonlijk
budgetplan, waar hij zijn ondersteuning in zal kopen, op welke manier
deze ondersteuning bijdraagt aan zijn participatie en zelfredzaamheid en
hoe de kwaliteit van de ondersteuning is gewaarborgd. De gemeente is
vrij in de manier waarop zij hier invulling aan geeft. Zo kan een gemeente
periodiek in gesprek gaan met de budgethouder over de behaalde
resultaten met het persoonsgebonden budget. De gemeente zal zich ervan
vergewissen dat er waarborgen zijn dat de kwaliteit van de ingekochte
ondersteuning goed is, hetgeen zowel voor de veiligheid van de cliënt als
voor de effectiviteit van de inzet van middelen van groot belang is. Het
college zal al voorafgaand aan het besluit tot het toekennen van een pgb
een oordeel moeten vellen of de kwaliteit van het pgb gewaarborgd is. De
SVB speelt in dit proces van melding-onderzoek-aanvraag-besluit geen
rol.
Het persoonsgebonden budget dient de cliënt in staat te stellen de
noodzakelijke ondersteuning in te kopen die met de maatwerkvoorziening
wordt beoogd. Hiermee is geborgd dat het college geen onrealistisch
hoge kwaliteitseisen aan de in te kopen ondersteuning met het persoonsgebonden budget kan stellen en wordt voorkomen dat het persoonsge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

107

bonden budget voor veel mensen onbereikbaar wordt. Een gemeente zal
een besluit om geen persoonsgebonden budget beschikbaar te stellen,
moeten motiveren. Tegen het besluit van de gemeente staat de
mogelijkheid van bezwaar en beroep open.
De regering hecht veel waarde aan de ervaringen van cliënten die
ondersteuning krijgen op grond van de Wmo. Dit wetsvoorstel benadrukt
het belang van het betrekken van ingezetenen bij de totstandkoming van
beleid en uitvoering van de wet. De gemeenteraad bepaalt in de verordening op welke wijze dit gestalte krijgt. Daarbij dient het college jaarlijks
een cliëntervaringsonderzoek te doen, zodat de ervaring van cliënten
kunnen worden betrokken bij het verbeteren van beleid en uitvoering.
De leden van de VVD-fractie vragen of eerder gepleegde fraude met het
persoonsgebonden budget een titel voor het college is om iemand een
persoonsgebonden budget te weigeren. Daarbij vragen zij hoe het college
de beschikking krijgt over informatie van eventuele fraude uit het verleden
of in andere onderdelen van het zorgstelsel.
Met het oog op de houdbaarheid van het systeem wil de regering de kans
op fraude zoveel mogelijk inperken. Door het stelsel van trekkingsrechten
wordt de mogelijkheid daarvoor al fors ingeperkt. Aanvullend daarop
krijgt degene van wie een persoonsgebonden budget – uit hoofde van de
Wmo 2015 – wegens het verstrekken van verkeerde gegevens is
ingetrokken, niet opnieuw een persoonsgebonden budget op grond van
dit wetsvoorstel. Het college kan op grond van dit wetsvoorstel geen
persoonsgebonden budget weigeren aan iemand die fraude heeft
gepleegd in andere delen van het zorgstelsel.
Fraude in de zorg en ondersteuning wordt overigens veelal niet door de
budgethouders, maar door bemiddelingsbureaus gepleegd. Via het
systeem van trekkingsrechten ontstaat een database met daarin de
hulpverleners. In geval van geconstateerde fraude is het mogelijk om via
het systeem van trekkingsrechten inzicht te krijgen waar de betrokken
hulpverlener actief is.
De leden van de VVD-fractie vragen wat er na 1-1-2015 gebeurt met
openstaande vorderingen m.b.t. fraude met het persoonsgebonden
budget uit de AWBZ.
Openstaande vorderingen hetzij door fraude hetzij om de diverse andere
redenen blijven openstaande vorderingen: budgethouders zullen deze
terug moeten betalen aan het betreffende zorgkantoor dat het persoonsgebonden budget waarover de vordering bestaat toekende. Er bestaat nu
reeds veel aandacht voor openstaande vorderingen en dat zal niet anders
zijn in de afwikkeling van de AWBZ. Het thema zal ook op de agenda staan
van de gesprekken met zorgkantoren over de afwikkeling van de AWBZ.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de eigen bijdrageregeling eruit
komt te zien en vanaf welk laag inkomen gemeenten gericht ondersteuning kunnen bieden. De leden van de VVD-fractie en de SGP-fractie
vragen wat de verruiming van de eigen bijdrageregeling en de aanpassing
van de parameters inhoudt, wat het doel hiervan is en wat dit concreet
voor cliënten betekent. De leden van de SGP-fractie vragen tevens of
ondanks de uniforme systematiek wel verschillende eigen bijdragen
tussen gemeenten geheven kunnen worden en of voorbeelden daarvan
kunnen worden gegeven. Voorts vragen de leden van de SGP-fractie, wat
betreft de zak- en kleedgeldgrens voor opvang en beschermd wonen, of
dit een optelsom van de bijdragen aan algemene voorzieningen en
maatwerkvoorzieningen betreft, of slechts de bijdragen voor maatwerk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

108

voorzieningen. De leden van de SGP-fractie vragen ook of de zak- en
kleedgeldgrens niet voor dure voorzieningen geldt waar geen opvang of
beschermd wonen aan gekoppeld is, of gemeenten ondanks de uniforme
systematiek verschillende eigen bijdragen kunnen heffen en wie de
regering als financieel daadkrachtige cliënten ziet die zullen afzien van een
aanvraag voor een maatwerkvoorziening. Voorts vragen de leden van de
SGP-fractie of de eigen bijdrage die een persoon niet verschuldigd is
omdat de echtgenoot een eigen bijdrage voor de Wlz betaalt, ten goede
komt aan de gemeente of de rijksoverheid. De leden van de SGP-fractie
vragen of de nieuwe amvb al (in concept) beschikbaar is en de leden van
de SP-fractie en de CDA-fractie vragen of de regering bereid is om de
amvb met betrekking tot de eigen bijdragen voor de behandeling van het
wetsvoorstel aan de Tweede Kamer te zenden. Verder vragen de leden van
de CDA-fractie of inzicht kan worden geboden in de gevolgen voor
middeninkomens en hoe het feitelijk zit het met cumulatie van zorgkosten
in de Zvw en de Wmo 2015 en of bij het maken van de nieuwe eigenbijdrageregeling hier rekening mee wordt gehouden.
De regering is niet voornemens de systematiek van de eigen bijdrageregeling ingrijpend te wijzigen. Uitgangspunt is dat maatschappelijke
ondersteuning voor een ieder die daarvoor in aanmerking komt,
beschikbaar moet zijn, ongeacht de hoogte van het inkomen en het
vermogen. De gemeente kan dus geen inkomensgrenzen of vermogensgrenzen hanteren voor de toegang tot de Wmo 2015.
In de memorie van toelichting is het voornemen opgenomen om de
mogelijkheden voor gemeenten tot het opleggen van hogere eigen
bijdragen voor maatwerkvoorzieningen te verruimen. Hiermee wordt
gedoeld op een verruiming van de waarden van de parameters waarmee
het CAK de maximale periodebijdrage voor een cliënt berekent. De eigen
bijdrageregeling kent drie parameters ter berekening van de hoogte van
de eigen bijdrage, te weten: het maximale bedrag per periode van vier
weken voor cliënten tot het startpunt van het inkomensafhankelijk deel,
het startpunt van het inkomensafhankelijk deel en het marginaal tarief. De
waarden van de parameters worden (jaarlijks) landelijk vastgesteld en
betreffen maxima. Het staat gemeenten dus vrij om lagere waarden van
de parameters te hanteren en lagere eigen bijdragen te heffen. Uit
gegevens van het CBS blijkt dat niet alle gemeenten de volledige ruimte
tot de maximale eigen bijdrage benutten ofwel dat niet alle gemeenten de
maximale waarden van de parameters hanteren.
Door de landelijke maxima te verhogen zou de mogelijkheid ontstaan
voor gemeenten om een hogere eigen bijdrage op te leggen en daarmee
meeropbrengsten te genereren. Onderzoeksbureau SEO heeft in opdracht
van VWS onderzocht wat de effecten zijn van een verruiming in de
parameters. Het onderzoek is als bijlage meegestuurd. Het onderzoek laat
zien dat een verruiming van de waarden van de parameters grote
inkomenseffecten met zich mee kan brengen. Deze effecten komen
bovenop de effecten die optreden als gevolg van het vervallen van de
zogenaamde Wtcg-korting van 33% voor de eigen bijdragen van extramurale zorg per 2015. In de nota naar aanleiding van het nader verslag bij
het wetsvoorstel afschaffing Wtcg c.a. is bovendien aangekondigd dat per
1 januari 2015 de grens voor de groep niet AOW-gerechtigden met
€ 5.000 wordt verlaagd. Gelet op het feit dat er al inkomenseffecten zijn
van het vervallen van de 33%-korting zie ik op dit moment af van het
voornemen om – behoudens de gebruikelijke indexering – een verruiming
van de waarden van de parameters door te voeren. Ook zie ik af van het
aanpassen van de grens van € 5.000 voor de groep niet
AOW-gerechtigden die ik in de nota naar aanleiding van het verslag bij het
wetsvoorstel afschaffing Wctg c.a. heb aangekondigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

109

Voor 2015 zullen dezelfde maximale waarden van de parameters gelden
als de bedragen die gelden voor het jaar 2014, aangepast met de
gebruikelijke indexering. Het maximum bedrag dat per vier weken tot het
startpunt van het inkomensafhankelijke deel mag worden gevraagd, is
voor 2014 op grond van het Besluit maatschappelijke ondersteuning
landelijk vastgesteld op € 19,– voor de groepen AOW-gerechtigde leeftijd
ongehuwd (groep a) en gehuwd (groep b) en € 27,20 voor de groepen niet
AOW-gerechtigde leeftijd ongehuwd (groep c) en gehuwd (groep d). Het
startpunt van het inkomensafhankelijke deel ligt op 120% van het
relevante sociaal minimum. Voor de groepen niet AOW-gerechtigde
leeftijd ongehuwd (groep c) en gehuwd (groep d) wordt dit startpunt
verhoogd met € 5.000. Het percentage van het inkomensafhankelijke deel
van de eigen bijdrage is voor alle groepen voor 2014 vastgesteld op 15%
(het marginale tarief).
De regering verwacht dat als gevolg van de huidige systematiek voor de
eigen bijdragen een aantal financieel draagkrachtige cliënten zal afzien
van een aanvraag voor een maatwerkvoorziening. Met financieel
draagkrachtige mensen doelt de regering op mensen die – met het oog op
de eigen bijdrage die verschuldigd zal zijn voor een maatwerkvoorziening
uit hoofde van de Wmo 2015 – mogelijk de afweging maken dat ze de
ondersteuning goedkoper en beter zelf kunnen regelen en geen beroep
doen op de gemeente. De gemeente mag de aanvraag van een cliënt die
een voorziening zelf, zonder tussenkomst van de gemeente, zou kunnen
bekostigen gelet op de hoogte van het inkomen en vermogen in relatie tot
de bijdrage, niet op die grond afwijzen. De gemeente mag in het gesprek
met financieel draagkrachtige cliënten wel wijzen op de mogelijkheid de
voorziening zelf te financieren. Vanaf 2014 geldt voor gemeenten op basis
van het Besluit maatschappelijk ondersteuning geen vaste periode van 39
perioden van 4 weken (3 jaar) meer waarvoor een eigen bijdrage voor
roerende zaken en woningaanpassingen in eigendom kan worden
gevraagd. Gemeenten kunnen vanaf 2014 een eigen bijdrage opleggen
zolang iemand van de voorziening gebruik maakt, met als maximum de
kostprijs van de voorziening. Financieel draagkrachtige cliënten zullen
hierdoor op termijn de voorziening hebben «afbetaald». Vanaf 2015 wordt
het voor gemeenten op grond van voorliggend wetsvoorstel mogelijk
voor alle Wmo-voorzieningen een eigen bijdrage te vragen en een eigen
bedrage te vragen voor woningaanpassingen voor jeugdigen onder de 18
jaar.
Voor de eigen bijdrage voor maatwerkvoorzieningen zal net als op grond
van de huidige Wmo sprake zijn van een maximale eigen bijdrage per
periode van vier weken waarvan de hoogte per persoon afhankelijk is van
het inkomen, de leeftijd en de samenstelling van het huishouden. Ook de
huidige onderscheiding in vier groepen (wel/niet gehuwd en pensioensgerechtigde leeftijd ja/nee) zal niet wijzigen. Er kunnen wel verschillen
ontstaan tussen gemeenten doordat zij – binnen de landelijke normen –
zelf de hoogte van de eigen bijdragen voor maatwerkvoorzieningen
kunnen bepalen. Voorts bepaalt de gemeente naast de waarden van de
parameters wat de kostprijs van de voorziening is, de kostprijs per periode
en de totale termijn waarover de cliënt een eigen bijdrage verschuldigd is.
Voor opvang en beschermd wonen, geldt dat de cliënt altijd het in artikel
23, eerste lid, van de Wet werk en bijstand bepaalde zak- en kleedgeld,
vermeerderd met de standaardpremie, bedoeld in artikel 1, eerste lid,
onderdeel g, van de Wet op de zorgtoeslag, tot zijn beschikking moet
houden. Deze grens geldt niet voor voorzieningen waaraan geen opvang
of beschermd wonen gekoppeld is en geldt ook niet voor opvang die in de
vorm van een algemene voorziening wordt aangeboden, bijvoorbeeld
opvang voor dak- en thuislozen die uitsluitend bestaat uit slapen en eten
zonder verdere ondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

110

Voor de eigen bijdragen voor maatwerkvoorzieningen en de Wlz zal de
anticumulatiebepaling blijven gelden. Een cliënt is geen eigen bijdrage
voor een maatwerkvoorziening verschuldigd, indien de echtgenoot een
eigen bijdrage voor de Wlz betaalt. Een huishouden waar deze situatie
zich voordoet, is dus enkel de eigen bijdrage in het kader van de Wlz
verschuldigd. De Zvw kent een gemaximeerd verplicht eigen risico
waarvoor via de zorgtoeslag inkomensafhankelijk wordt gecompenseerd.
De diverse maatregelen in de langdurige zorg hebben effect op de zorg en
ondersteuning die mensen ontvangen en de eigen bijdragen die
verschuldigd zijn. Het totale effect zal voor iedereen anders zijn en anders
ervaren worden. De maatregelen worden meegenomen in de koopkrachtplaatjes die jaarlijks bij de Rijksbegroting worden gepresenteerd waarin
ook de middeninkomens zijn vertegenwoordigd.
De regering streeft ernaar om de amvb gelijktijdig met het wetsvoorstel in
juli in het Staatsblad te publiceren en het concept van de amvb rond
1 april 2014 aan beide Kamers der Staten Generaal voor te leggen.
De SVB voert betalingen van het persoonsgebonden budget uit en wordt
daarnaast ook verantwoordelijk voor het bijbehorende budgetbeheer. De
leden van de fracties van de VVD en D66 vragen waarom gemeenten de
uitvoering van het persoongebonden budget moeten beleggen bij de SVB.
De leden van de VVD-fractie vragen waaruit de diensten van het SVB
worden betaald. De leden van de VVD-fractie vragen een reactie op de
kritiek die er is op de gedwongen winkelnering bij het CAK. De leden van
de fractie van de PvdA vragen of de rol van het CAK bij eigen bijdragen en
de rol van de SVB bij pgb’s leidt tot meer regeldruk voor gemeenten. Zij
vragen voorts of het mogelijk en wenselijk is om de gemeenten deze
taken zelf te laten uitvoeren en of een overzicht kan worden gegeven van
de voor- en nadelen van het laten uitvoeren van deze taken door de
gemeenten en respectievelijk het CAK en de SVB.
De regering heeft besloten de inning van de eigen bijdragen voor
maatwerkvoorziening bij het CAK te beleggen, omdat daarmee beter zicht
blijft op de eigen bijdragen die een cliënt of een huishouden moet betalen.
Zo blijft het mogelijk om cumulatie van eigen bijdragen voor de Wmo
2015 en de Wlz in één huishouden te voorkomen. Het CAK verzorgt nu ook
de vaststelling en inning van de eigen bijdragen voor de Wmo en de
AWBZ en beschikt over de benodigde infrastructuur en kennis. Door
gemeenten toe te staan een andere instantie eigen bijdragen te laten
uitvoeren ontstaat een complexe gegevensuitwisseling tussen veel
partijen. Dit zou bovendien leiden tot een minder doelmatige uitvoering,
hogere uitvoeringskosten en een verhoogde kans op fouten. Een nadeel
van centrale uitvoering kan zijn dat er onvoldoende prikkel is om deze taak
tegen een gunstige prijs-kwaliteitverhouding uit te voeren. Hieraan wordt
tegemoet gekomen door gemeenten meer zeggenschap te geven in de
uitvoering door het CAK.
Omdat het CAK de inning en vaststelling van eigen bijdragen voor
individuele voorzieningen op grond van de huidige Wmo en de AWBZ
momenteel ook uitvoert, verwacht de regering geen verzwaring van de
regeldruk.
De regering is van mening dat de rol van de Sociale Verzekeringsbank
(SVB) bij het trekkingsrecht juist de regeldruk voor gemeenten verlicht,
aangezien de SVB zorgt voor een vereenvoudiging van het gemeentelijke
verantwoordingsproces (vooraf en digitaal). Daarnaast worden
gemeenten ondersteund door de online inzichten in rapportages,
budgetbesteding, facturen en overige informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

111

Om redenen van uniformiteit, doelmatigheid en gecoördineerde aanpak
van fraude acht de regering het noodzakelijk om de uitvoering van het
trekkingsrecht centraal te beleggen bij één organisatie, de SVB. Door
gestandaardiseerde uitvoering van het trekkingsrecht kan fraude worden
tegengegaan en op landelijke schaal worden aangepakt (fraudeurs
beperken zich niet alleen tot de Wmo of een bepaald gebied). Gemeenten,
zorgkantoren en Rijk hebben toegang tot de voor hun taken benodigde
gegevens voor monitoring en evaluatie van de persoonsgebonden
instrumenten onder Wmo, Jeugdwet en Wlz alsmede het tegengaan van
fraude. Tevens zullen zorgaanbieders maar met één organisatie te maken
hebben voor betalingen en dergelijke. Voor cliënten wordt één loket
gecreëerd voor zowel de Wlz, de Jeugdwet en de Wmo.
Het beleggen van deze taak bij de SVB heeft belangrijke voordelen. De
SVB heeft al jaren ervaring met het persoonsgebonden budget doordat ze
werkgeverstaken van 30.000 budgethouders verzorgt. Voorts kan de SVB
over domeinen heen kijken, aangezien zij reeds vanuit verschillende
hoeken actief is. Daarnaast heeft het SVB reeds een relatie lopen met ca.
370 gemeenten in het ondersteunen van administratieve taken in de Wmo
en is zij bekend met relevante instanties, zoals het CAK, het CIZ en de
Belastingdienst. Met een pilot op het gebied van trekkingsrechten, worden
door gemeenten en SVB het komend jaar veel ervaringen uitgewisseld en
zullen partijen voorbereid zijn op hun taken per 2015.
In de fase tot invoering van de wet zal VWS de SVB betalen. Voor de
periode daarna ligt het voor de hand dat gemeenten (door een onttrekking
aan het Gemeentefonds) de financiering van de SVB diensten voor hun
rekening nemen voor de uitvoering van het pgb uit hoofde van de Wmo
2015.
De leden van de fracties van de VVD en GroenLinks stellen vragen over
anonieme hulp op afstand. Zij vragen wie verantwoordelijkheid draagt
voor het behoud van deze dienstverlening, of gemeenten daar budget
voor krijgen, wat de stand van zaken is rond de vereiste landelijke dekking
en het toezicht op gemeentelijke samenwerking en structurele financiering.
In de Wmo 2015 wordt bij gemeenten expliciet een financiële en bestuurlijke verantwoordelijkheid voor een landelijk dekkend aanbod voor het
bieden van een luisterend oor, 24 uur per dag, neergelegd. Deze psychosociale hulp biedt persoonlijke aandacht en ondersteuning bij levensvragen. Het is een laagdrempelige aanvulling op de bestaande professionele psychosociale hulp die al door gemeenten wordt geboden.
Anonieme hulp op afstand sluit dus aan bij de opdracht van gemeenten,
die gemeenten kunnen financieren uit het beschikbare budget voor de
Wmo 2015.
Vanwege het anonieme karakter is het niet mogelijk om het gebruik van
deze vorm van hulpverlening door te berekenen aan gemeenten waar de
gebruikers gevestigd zijn. Daarom – en om een landelijke dekking te
kunnen garanderen – is samenwerking tussen gemeenten gewenst en
doelmatig. Landelijke dekking vereist niet noodzakelijkerwijs één
landelijke voorziening, maar het maakt het voor gemeenten wel eenvoudiger. Stichting Ontwikkeling Sensoor (SOS) is in overleg met de VNG om
deze dienstverlening te mogen verzorgen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering het met hen eens is
dat naast eigen verantwoordelijkheid eigen kracht een belangrijke pijler
moet zijn in dit wetsvoorstel? Vervolgens vragen deze leden of de
regering het met hen eens is dat het net zo vanzelfsprekend moet zijn dat
cliënten zelf hun ondersteuningsplan moeten kunnen opstellen en dat het
ondersteuningsplan eigendom moet zijn van de cliënt zelf? Zij vragen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

112

regering hun beide antwoorden toe te lichten. Tot slot vragen deze leden
hoe het eigenaarschap van het ondersteuningsplan zo goed mogelijk
geborgd kan worden?
De regering is het met de leden van de PvdA-fractie eens dat naast eigen
verantwoordelijkheid het zoveel mogelijk aansluiten bij en het benutten
van de eigen kracht van de cliënt een pijler van dit wetsvoorstel is. Het
onderzoek dat de gemeente instelt in vervolg op een melding bij het
college van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, is erop
gericht om na te gaan wat de behoefte aan maatschappelijke ondersteuning is en of en zo ja wat de verantwoordelijkheid van de gemeente is
om geheel of gedeeltelijk te voorzien in de behoefte aan maatschappelijke
ondersteuning. In die zin is het instellen van het onderzoek een belangrijk
onderdeel van de procedure om tot een zorgvuldige beoordeling te
komen. Essentieel is dat het onderzoek in samenspraak met de cliënt
plaatsvindt. Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is dat de cliënt en
(de vertegenwoordiger van) het college samen nagaan hoe de cliënt zijn
eigen kracht zo goed mogelijk kan benutten en hoe de cliënt zoveel
mogelijk de regie kan nemen over de manier waarop aan zijn behoefte
aan maatschappelijke ondersteuning voldaan kan worden. In de praktijk
zal het onderzoek daardoor vaak een gezamenlijke zoektocht van (de
vertegenwoordiger van) het college en de cliënt zijn naar de werkelijke
behoefte van de cliënt aan maatschappelijke ondersteuning en de manier
waarop aan de behoefte van de cliënt tegemoet gekomen kan worden. Het
is de verwachting dat de uitkomst van het onderzoek in veel gevallen zal
leiden tot een gezamenlijke opvatting van de cliënt en het college over
wat te doen in vervolg op de melding van de cliënt en wat zijn eigen rol
daarbij is. Er is dan in feite sprake van een ondersteuningsplan dat
gezamenlijk eigendom is van de cliënt en het college. De regering juicht
het toe als een cliënt in feite zijn eigen ondersteuningsplan opstelt. De in
het wetsvoorstel opgenomen splitsing tussen melding, onderzoek en
aanvraag heeft mede tot doel om de cliënt te stimuleren actief na te
denken over wat zijn eigen rol kan zijn bij het verbeteren van bijvoorbeeld
zijn eigen zelfredzaamheid of participatie.
Indien huisgenoten, mantelzorgers en leden van het sociale netwerk
onderdeel uitmaken van de ondersteuning van de cliënt, worden zij ook
feitelijk mede-eigenaar van het ondersteuningsplan. Het feit dat het in de
praktijk om een gezamenlijk ondersteuningsplan gaat, kan nog eens extra
tot uiting worden gebracht doordat degenen die betrokken zijn bij dit plan
het ook ondertekenen. Dit kan door de weergave van de uitkomsten van
het onderzoek door betrokkenen te laten ondertekenen. Indien een
maatwerkvoorziening onderdeel uitmaakt van het ondersteuningsplan,
kan worden afgesproken dat de ondertekening van de weergave van de
uitkomsten van het onderzoek wordt beschouwd als een aanvraag voor
een maatwerkvoorziening.
Naar het oordeel van de regering kan op de hiervoor weergegeven wijze
in veel gevallen geborgd worden dat in de gevallen die zich daarvoor
lenen, sprake kan zijn, indien die cliënt dit nastreeft, van een gezamenlijk
ondersteuningsplan van ten minste de cliënt en het college.
De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering toe te lichten of
hun hierna weergegeven interpretatie van het wetsvoorstel klopt. Deze
leden lezen de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel zo dat er een
samenspel ontstaat tussen algemene voorzieningen, maatwerkvoorzieningen en de eigen kracht van mensen en hun netwerk. Deze leden
zouden graag zien dat er door de ondersteuning op een dergelijke wijze te
organiseren een samenspel/arrangement ontstaat van wat mensen zelf
kunnen en samen met hun sociale netwerk, wat er door middel van
algemene voorzieningen opgelost kan worden en wat er aan maatwerk
nodig is en dat er geen sprake is van het opwerpen van hordes door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

113

gemeente voordat iemand zorg of ondersteuning ontvangt en gaan ervan
uit dat dit wetsvoorstel deze bedoelingen ook borgt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of cliënten tegelijkertijd aanspraak kunnen maken op een maatwerkvoorziening en een
algemene voorziening.
De regering kan de interpretatie van het wetsvoorstel die de leden van de
fractie van de PvdA geven, bevestigen. Op basis van dit wetsvoorstel
krijgt de gemeente de wettelijke taak zorg te dragen voor maatschappelijke ondersteuning. Over de nadere uitwerking van deze wettelijke taak
zijn in het wetsvoorstel nadere bepalingen opgenomen. Op basis hiervan
is het mogelijk en wenselijk dat het door deze leden beschreven
samenspel/arrangement ontstaat. Op basis van een dergelijk arrangement
is het mogelijk dat cliënten gebruik maken een combinatie van algemene
voorzieningen en een maatwerkvoorziening.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe er wordt er omgegaan
met situaties waarin er wel een sociaal netwerk is, maar dit netwerk niet
wil of kan helpen? Hoe worden deze situaties benaderd en welke
middelen hebben gemeenten om het sociaal netwerk te activeren zo
vragen deze leden. In vervolg daarop vragen de leden van de fractie van
de PvdA welke ruimte cliënten en het sociale netwerk hebben om te
weigeren bij te dragen aan de beperking van de behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, omdat zij achten ondersteuning nodig te hebben?
Tot slot vragen deze leden in hoeverre daarbij rekening wordt gehouden
met de omstandigheden van bijvoorbeeld familieleden en hoe deze
middelen zich tot elkaar verhouden. De leden van de PvdA-fractie lezen in
het wetsvoorstel dat het sociale netwerk niet verplicht is ondersteuning te
bieden. Deze leden vragen waar en hoe wordt deze grens getrokken?
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering garandeert dat het
sociale netwerk niet door de gemeente kan worden gedwongen om
ondersteuning te bieden en welke waarborgen daarvoor in de wet zitten.
De leden van de fractie van het CDA hebben moeite met de afdwingbaarheid die naar hun oordeel in het wetsvoorstel zit. Volgens deze leden
moet «elkaar helpen» vanuit de samenleving komen en gestimuleerd
worden en dat kan in de bestaande Wmo. Deze leden vragen of dit kan
beteken dat als de gemeente van mening is dat bijvoorbeeld de buren een
cliënt meer kunnen helpen dan zij doen en de buren dat niet willen dat dit
dan het probleem van de cliënt is. Ook vragen deze leden wie bepaalt of
een ingezetene voldoende beroep heeft gedaan op zijn sociale netwerk en
wat als het sociale netwerk weigert.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen de regering duidelijk aan te
geven dat inwoners gewezen kunnen worden op de mogelijkheid van het
verrichten van vrijwilligerswerk, maar meer ook niet.
In het wetsvoorstel zijn geen afdwingbare verplichtingen opgenomen
voor personen die onderdeel uitmaken van het sociale netwerk – inclusief
familie – van de cliënt die maatschappelijke ondersteuning behoeft. Indien
uit het onderzoek blijkt dat, zoals in het voorbeeld van de leden van de
CDA-fractie, de buren niet meer hulp willen leveren, is dat een gegeven
dat gemeenten moeten betrekken bij de beoordeling van een eventuele
aanvraag voor een maatwerkvoorziening.
Het is echter wel zo dat er op basis van dit wetsvoorstel van wordt
uitgegaan dat de echtgenoot, ouders, inwonende kinderen of andere
huisgenoten van de cliënt gebruikelijke hulp aan de cliënt verstrekken.
Gebruikelijke hulp is hulp die naar algemeen aanvaarde opvattingen in
redelijkheid verwacht mag worden van genoemde personen. Vanwege het
feit dat voor gebruikelijke hulp in de regel geen ondersteuning wordt
verleend, kan dit feitelijk in de ogen van de echtgenoot, ouders
inwonende kinderen of andere huisgenoten betekenen dat zij gehouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

114

zijn deze hulp te verstrekken. De grens waar de leden van de PvdA-fractie
naar vragen, wordt dus getrokken bij de groep personen waarvan
gebruikelijke hulp wordt verwacht. Uiteraard moet het college bij de
beoordeling van de vraag of en zo ja de mate waarin gebruikelijke hulp
kan worden verleend, rekening houden met omstandigheden van
degenen die eventueel gehouden zijn gebruikelijke hulp te verlenen.
Het voorgaande laat onverlet dat (de vertegenwoordiger van) het college
uiteraard kan en moet nagaan of er mogelijkheden zijn met behulp van
mantelzorg en of personen die onderdeel uitmaken van het sociale
netwerk geheel of gedeeltelijk te voorzien in de maatschappelijke
ondersteuning van de cliënt. De mate waarin het lukt om een beroep te
doen op mantelzorgers en of personen uit het sociale netwerk van de
cliënt, is uiteraard in de eerste plaats afhankelijk van de persoonlijke
omstandigheden en de mate waarin zij bereid en in staat zijn ondersteuning te bieden. Het zal echter ook afhankelijk zijn van de vaardigheden
van degene die het onderzoek uitvoert en in dat kader contacten heeft met
de cliënt en zijn netwerk. Van enige vorm van dwang kan daarbij geen
sprake zijn. Uiteraard kan het voor zowel de cliënt, de mantelzorger en het
college zeer zinvol zijn dat mantelzorgers actief betrokken zijn bij het
onderzoek. Dit biedt mogelijkheden om in een vroegtijdig stadium
rekening te houden met de mogelijkheden en de onmogelijkheden over
en weer. Ook acht de regering het zeker denkbaar dat een college in het
kader van het onderzoek in vervolg op de melding van een cliënt vraagt
het college actief te informeren over personen die onderdeel uitmaken
van zijn sociale netwerk en over wat deze personen al dan niet bij de
maatschappelijke ondersteuning voor de cliënt zouden kunnen betekenen.
Ook kan een college de cliënt vragen het college in contact te brengen met
personen uit zijn sociale netwerk.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat verstaan moet worden onder
gegronde reden van de cliënt om de gemeente niet in contact te brengen
met leden van zijn sociale netwerk. In vervolg daarop vragen deze leden
hoe dat is geborgd in het wetsvoorstel. Tot slot vragen deze leden hoe
leden van het sociaal netwerk, die daarvoor gegronde reden hebben,
kunnen aangeven dat zij niet door de gemeente gecontacteerd willen
worden en welke juridische bescherming het wetsvoorstel daarvoor biedt.
De leden van de fractie van D66 vragen in dit verband wat zij moeten
verstaan onder «actief informeren» en «gegronde redenen».
Ook de leden van de fractie van de SGP vragen wat de regering ziet als
een gegronde reden. Deze leden vragen ook welk consequenties
gemeenten eraan kunnen verbinden als mensen de gemeente op dit punt
onvoldoende inzage geven.
Wat een gegronde reden voor een cliënt is om de gemeente niet in
contact te willen brengen met personen uit zijn sociale netwerk, zal op
individueel niveau door het college moeten worden bepaald. Indien een
cliënt op voorhand aangeeft voor zijn maatschappelijke ondersteuning
geen beroep te willen doen op zijn sociale netwerk zal dat naar het
oordeel van de regering in het algemeen geen gegronde reden zijn.
Ingaande op de vraag van de aan het woord zijnde leden, merk ik op dat
in het algemeen taalgebruik en het rechtsverkeer onder gegronde reden
wordt verstaan een reden die het gerechtvaardigd maakt om iets te doen
of te laten; de aangevoerde reden moet, rekeninghoudend met de
omstandigheden van het geval, in redelijkheid de weigering kunnen
dragen. Het is niet mogelijk bij voorbaat aan te geven welke redenen in
een concreet geval als gegronde redenen kunnen worden aangemerkt. In
algemene zin kan de regering zich voorstellen dat bij gegronde redenen
van een cliënt om de gemeente niet met een persoon uit zijn sociale
netwerk in contact te willen brengen gedacht kan worden aan het feit dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

115

door aanwijsbare oorzaken in het verleden elke vertrouwensband tussen
de cliënt en die persoon ontbreekt, dat de betrokken persoon uit het
sociale netwerk zelf kampt met beperkingen, of dat een persoon uit zijn
sociale netwerk op voorhand heeft aangegeven niet te willen dat het
college met hem contact opneemt en de cliënt dat aannemelijk maakt.
Op basis van artikel 2.3.2, vierde lid verschaft de cliënt het college de
gegevens die voor het onderzoek nodig zijn en waarover hij redelijkerwijs
de beschikking kan krijgen. Hieronder vallen ook de gegevens van
personen uit zijn sociale netwerk. Uit de term redelijkerwijs vloeit voort
dat de cliënt deze gegevens niet hoeft te verstrekken indien hij daarvoor
een gegronde reden heeft.
Indien het college in vervolg op de informatie van een cliënt contact
opneemt met een persoon uit zijn sociale netwerk en deze persoon
aangeeft dat niet te willen, zal het college zonder verder aandringen het
contact moeten afbreken.
In reactie op de leden van de fractie van D66 geeft de regering aan dat
onder «actief informeren» kan worden verstaan het op eigen initiatief of
op het eerste verzoek informeren van het college.
Indien een cliënt na een verzoek daartoe van het college te hebben
ontvangen het college onvoldoende informeert, zoals de leden van de
fractie van de SGP vragen, zal het college de afweging moeten maken of
en zo ja welke gevolgen het daaraan verbindt. Deze afweging zal per geval
moeten plaatsvinden. Het zal kunnen variëren tussen geen gevolgen tot
het geheel of gedeeltelijk weigeren van een maatwerkvoorziening.
Vanzelfsprekend zal het college zijn beslissing moeten motiveren.
De leden van de fractie van de PvdA vragen op welke manier rekening
wordt gehouden met de effecten van gebruikelijke hulp op kinderen van
cliënten met een zorgvraag? Kunnen gemeenten soepeler omgaan met de
gebruikelijke zorg norm indien er kinderen in het spel zijn? De leden van
de PvdA-fractie vragen of er vanuit de gemeenten geen specifieke
aandacht moet zijn voor jonge mantelzorgers? Hoe wordt overbelasting
juist onder deze doelgroep met minder mogelijkheden om mantelzorger
te zijn voorkomen? Dienen gemeenten, gezien de effecten van mantelzorg
op deze groep, maatregelen te nemen om te voorkomen dat er teveel druk
op deze kinderen ontstaat vanwege de zorgvraag van een ouder, broer of
zus uit hetzelfde gezin?
Gebruikelijke hulp is in het wetsvoorstel gedefinieerd als hulp die naar
algemeen aanvaarde opvattingen in redelijkheid mag worden verwacht
van de echtgenoot, ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten.
De gemeente kan in de verordening, met inachtneming van deze definitie,
nader invullen wat in dit kader verstaan wordt onder gebruikelijke hulp.
Het opstellen van een objectief afwegingskader voor de afbakening en
inzet van gebruikelijk hulp kan willekeur voorkomen. Dat laat onverlet dat
gemeenten in individuele situaties telkens weer een zorgvuldige afweging
dienen te maken en daarbij rekening dienen te houden met de noodzaak
tot ondersteuning en de specifieke omstandigheden van aanvrager,
waaronder zijn persoonskenmerken en zijn gezinssituatie. Bij gebruikelijk
hulp van een inwonend kind is altijd een zorgvuldige afweging vereist,
waarbij rekening wordt gehouden met wat op een bepaalde leeftijd als
bijdrage van een kind mag worden verwacht, de ontwikkelingsfase van
het specifieke kind en het feitelijke vermogen en de veerkracht van het
kind. De inzet van kinderen mag niet ten koste gaan van hun welbevinden
en ontwikkeling, waaronder het omgaan met leeftijdgenoten, het doen
aan vrijetijdsbesteding en de schoolprestaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

116

De definitie van gebruikelijke hulp strekt zich overigens alleen uit tot
inwonende kinderen. Kinderen die niet meer thuis wonen, maken immers
niet langer deel uit van het gezamenlijke huishouden van hun ouder(s). Dit
laat onverlet dat de gemeente wel met de cliënt kan bespreken of
niet-inwonende kinderen (op vrijwillige basis) een helpende hand kunnen
bieden.
Goed respijtbeleid vanuit gemeenten voor deze groep mantelzorgers is
daarom nodig. Samen met de VNG is er een handreiking respijtzorg
ontwikkeld voor gemeenten die november jl is gepubliceerd. Deze
handreiking geeft gemeenten inzicht in hoe ze respijtzorg kunnen
vormgeven en in welke gevallen het uitkomst kan bieden. In deze
handreiking is er ook aandacht voor de jonge mantelzorger. Deze
handreiking draagt bij aan een grotere bewustwording bij gemeenten dat
door tijdige inzet van respijtzorg overbelasting van mantelzorgers kan
worden voorkomen. Ook kan gekeken worden naar en geleerd worden
van lopende projecten in bepaalde gemeenten op het terrein van
ondersteuning van jonge mantelzorgers. Een voorbeeld hiervan is:
«Jonge Helden». Dit is een project van Nationale Jeugd Raad (NJR) om de
kracht van jonge mantelzorgers en hun sociale netwerk te versterken. NJR
wil jonge mantelzorgers uit de anonimiteit halen en ze maken tot Jonge
Helden. Jonge helden die zich inzetten voor familie, vrienden of mensen
in de buurt en ondersteuning en waardering krijgen vanuit hun eigen
sociale netwerk. Om het project Jonge Helden lokaal te borgen en het
samenwerkingsverband tussen verschillende stakeholders te versterken
werkt NJR samen met gemeenten, het voortgezet onderwijs en mantelzorgorganisaties die het Wmo beleid uitvoeren. Jonge Helden is tot stand
gekomen en zal worden doorontwikkeld in samenwerking met Mezzo. Het
project is eind 2013 gestart en eindigt 31 december 2014 en wordt in zes
gemeenten uitgevoerd. Het project wordt door fondsen en de deelnemende gemeenten betaald.
Het is van belang dat jonge mantelzorgers vroegtijdig worden gesignaleerd, zodat tijdig de juiste ondersteuning wordt geboden. Deze specifieke
groep mantelzorgers zal betrokken worden bij de aanpassing van de
zogeheten basisfuncties mantelzorg. Deze functies zijn in 2009 ontwikkeld
en geven gemeenten handvatten bij het invullen van het gemeentelijke
mantelzorgbeleid. Samen met de VNG worden deze functies aangepast
aan de hervorming langdurige zorg en ondersteuning. Het streven is dat
deze functies rond de zomer beschikbaar komen voor gemeenten.
Daarnaast heeft Mezzo samen met Artsen Jeugdgezondheidszorg
Nederland (AJN) de werkwijzer «Opgroeien met zorg» uitgebracht. Daarin
staan praktische handvatten voor beroepsbeoefenaren in zorg, welzijn en
onderwijs om een succesvolle preventieve ketenaanpak rond jonge
mantelzorgers te realiseren. Bij de uitwerking van de toekomstagenda
informele zorg en ondersteuning met vertegenwoordigers uit het veld
(waaronder gemeenten), zal ook aandacht worden besteed aan de jonge
mantelzorgers.
Per 1 januari 2010 is de «Wet verwijsindex risico’s jeugdigen» van kracht.
In de Verwijsindex staan ook relevante criteria met betrekking tot jonge
mantelzorgers. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor implementatie van
de verwijsindex. Belangrijk is dat gemeenten rekening houden met deze
specifieke doelgroep en via Centra voor Jeugd en Gezin, huisartspraktijken, JGZ, GGZ en onderwijs (Zorg Advies Teams) gezinsomstandigheden goed monitoren en vroeg signaleren waar het om jonge mantelzorgers gaat. Op deze manier kan overbelasting bij deze groep worden
voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

117

De fracties van de PvdA, de PVV en de SP vragen wie het onderzoek gaan
uitvoeren na een melding van een behoefte aan maatschappelijke
ondersteuning en of en, zo ja, welke eisen het wetsvoorstel stelt aan de
deskundigheid van degenen die het onderzoek uitvoeren en welke eisen
de regering wenselijk acht. Ook vragen de leden van de PVV-fractie hoe in
deze het medisch beroepsgeheim is geborgd.
Het wetsvoorstel stelt geen eisen aan de deskundigheid en professionaliteit van degenen die het onderzoek uitvoeren. De regering is met de
leden van de fracties van de PvdA en de PVV van mening dat het gesprek
met de burger en de uitvoering van het onderzoek specifieke deskundigheid en vaardigheden vraagt. Deze deskundigheid en vaardigheden
zijn cruciaal voor de met dit wetsvoorstel beoogde resultaten. Het is aan
de gemeenten om de beschikbaarheid en de inzet hiervan in de praktijk te
waarborgen.
De VNG heeft in een reeks over De Kanteling een aantal handreikingen
voor het onderzoek gepubliceerd. In het laatste deel «Het Gesprek deel 4:
Nieuwe doelgroep, ander Gesprek» wordt een competentieprofiel voor de
beroepskracht beschreven die het intakegesprek ten behoeve van het
onderzoek voert. Op basis van dit competentieprofiel wordt door de
Wmo-werkplaatsen en Movisie een opleidingsmodule voor de bijscholing
van deze gespreksvoerders ontwikkeld. Het wetsvoorstel stelt geen nadere
eisen aan de deskundigheid en professionaliteit van degenen die het
onderzoek uitvoeren.
Aan het medisch beroepsgeheim wordt niet getornd. Daarnaast is een
ieder die toegang heeft tot persoonsgegevens op grond van artikel 12,
tweede lid, van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp), verplicht
tot geheimhouding. Daarin zijn ook afzonderlijk strikte regels opgenomen
ten aanzien van de verwerking van medische gegevens. Aan die regels
moeten gemeenten zich houden. Zij zullen ook moeten borgen dat alleen
de medewerkers die voor hun werkzaamheden toegang moeten hebben
tot de (medische) informatie, deze kunnen raadplegen, met uitsluiting van
anderen. Daarnaast zullen gemeenten de Wbp moeten eerbiedigen wat
betreft het delen van de informatie met anderen, waaronder de uiteindelijke hulpverleners.
De leden van de fractie van de PvdA stellen de vraag hoe ervoor wordt
gezorgd dat de capaciteit en kwaliteit van de functie cliëntondersteuning
voldoende geborgd wordt. De leden van de fractie van GroenLinks maken
zich zorgen over de manier waarop cliëntondersteuning geregeld wordt,
onder meer vanwege de plannen voor bezuinigingen op MEE.
De regering onderschrijft ten volle het belang van cliëntondersteuning
voor de realisatie van de met dit wetsvoorstel beoogde doelen. Kortdurende ondersteuning kan mensen helpen bij het voeren van regie over
hun leven, het opstellen van een ondersteuningsplan en bij het oplossen
van problemen. Daarom zijn de waarborgen voor goede cliëntondersteuning in dit wetsvoorstel verstevigd ten opzichte van de huidige Wmo.
Bovendien heb ik goede bestuurlijke afspraken over de transitie gemaakt
met de VNG en MEE Nederland (zie hierover ook mijn brief aan uw Kamer
van 25 februari betreffende continuïteit van de cliëntondersteuning voor
mensen met een handicap).
In het najaarsakkoord zijn kortingen afgesproken die betrekking hebben
op de decentralisaties. Zoals ik bij de behandeling van de Jeugdwet heb
verwoord, ontvangen gemeenten één ontschot budget dat via een tijdelijk
deelfonds voor het sociaal domein beschikbaar komt voor gemeenten. Het
budget voor cliëntondersteuning maakt hier onderdeel van uit. De
beslissing welk deel van dit budget gemeenten inzetten voor cliëntonder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

118

steuning, is een lokale afweging en wordt verantwoord aan de gemeenteraad. Dat geldt ook ten aanzien van het beleid over vormgeving, de
capaciteit en de kwaliteit van cliëntondersteuning. De gemeente dient dit
op te nemen in het beleidsplan en moet de burgers hierbij betrekken.
Uitgangspunt is daarbij de wettelijke verplichting voor gemeenten om
zorg te dragen voor de beschikbaarheid van cliëntondersteuning.
De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of de verplichting voor
de woningeigenaar om een woningaanpassing te laten aanbrengen,
juridisch houdbaar is.
Artikel 2.3.7 verplicht de eigenaar van een woning om te accepteren dat
die woning wordt aangepast als het college heeft geoordeeld dat het ten
behoeve van een cliënt noodzakelijk is en het college daartoe een
maatwerkvoorziening dan wel een pgb heeft toegekend. Deze bepaling
komt materieel overeen met artikel 16 van de Woningwet, dat de eigenaar
zelfs verplicht de aanpassing zelf te doen.
Onmiskenbaar vormt deze wettelijke bepaling een inmenging in het
eigendomsrecht waarop ook de bescherming van het EVRM van
toepassing is. Om gerechtvaardigd te kunnen zijn, moet die inmenging in
elk geval een wettelijke basis hebben; daarin, alsmede in de kenbaarheid
en voorzienbaarheid van de inmenging, voorziet deze bepaling. Voorts
moet sprake zijn van een legitiem doel. Naar het oordeel van de regering
is aan die eis voldaan, nu de bepaling ertoe strekt te waarborgen dat
personen met een lichamelijke beperking op gelijke voet met anderen
zoveel mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven, zelfredzaam
zijn en kunnen participeren. In dit verband zij ook gewezen op de
verplichtingen die het VN Verdrag inzake de rechten van personen met
een handicap met zich brengt. Een evenwichtige belangenafweging leidt
er in dergelijke gevallen toe dat de eigenaar deze inmenging moet
accepteren. Naar het oordeel van de regering waarborgt het tweede lid
van de bepaling dat er voldoende aandacht aan de belangen van de
eigenaar van de woning zal worden geschonken en dat er met wensen
van zijn kant rekening kan worden gehouden. De bepaling kan naar mijn
mening dan ook de juridische toets doorstaan.
De leden van de fractie van de PvdA stellen de vraag hoe het in de periode
van onderzoek en beslissen, die acht weken kan duren, mogelijk wordt
gemaakt de cliënt met een dringende zorgvraag in de tussentijd te
ondersteunen.
Op basis van artikel 2.3.3 beslist het college in spoedeisende gevallen,
daaronder begrepen de gevallen waarin terstond opvang noodzakelijk is,
al dan niet in verband met risico’s voor de veiligheid als gevolg van
huiselijk geweld, na een melding onverwijld tot verstrekking van een
tijdelijke maatwerkvoorziening in afwachting van de uitkomst van het
onderzoek en de aanvraag van de cliënt. Op deze wijze is zeker gesteld dat
cliënten met een dringende vraag om ondersteuning direct kunnen
worden geholpen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen om een uiteenzetting van de
overeenkomsten en verschillen tussen een maatwerkvoorziening en de
compensatieplicht. De leden van de fractie van D66 vragen om een nadere
toelichting op het verschil tussen het compensatiebeginsel en een
maatwerkvoorziening. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
te verduidelijken wat het fundamentele verschil is tussen de compensatieplicht en de resultaatsverplichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

119

In hoofdstuk 1 van deze nota naar aanleiding van het verslag is uitgebreid
ingegaan op de verschillen tussen de motivatieplicht en de maatwerkvoorziening.
In de Wmo (artikel 4) is de compensatieverplichting geformuleerd als een
algemene verplichting voor de gemeente om door het treffen van
(algemene en individuele) voorzieningen ervoor te zorgen dat mensen die
beperkingen ondervinden in hun zelfredzaamheid en participatie, een
huishouden kunnen voeren, zich in en om de woning kunnen verplaatsen,
zich lokaal per vervoermiddel kunnen verplaatsen en medemensen
kunnen ontmoeten en op basis daarvan sociale verbanden kunnen
aangaan. In het afwegingsproces bij het bepalen van de voorzieningen
moet worden gelet op de persoonskenmerken en behoeften van de
aanvrager en op diens capaciteit om zelf in maatregelen te voorzien. Van
voldoende compensatie kan sprake zijn doordat de cliënt gebruik gaat
maken van een algemene voorziening, maar, indien het afwegingsproces
uitwijst dat dat niet voldoende is, zal het college een individuele
voorziening moeten verstrekken. Artikel 26 van de Wmo verplicht de
gemeente om in de motivering van een beschikking op een aanvraag om
een individuele voorziening te vermelden op welke wijze de genomen
beschikking bijdraagt aan het behouden en het bevorderen van de
zelfredzaamheid en de normale maatschappelijke participatie van mensen
met een beperking of een chronisch psychisch probleem en van mensen
met een psychosociaal probleem.
In het wetsvoorstel is voor een iets andere opzet gekozen, maar die biedt
de betrokken burgers stevigere waarborgen voor adequate ondersteuning
dan de compensatieplicht in de Wmo. In het wetsvoorstel is ervoor
gekozen de succesvolle praktijk van De Kanteling en daarmee het
afwegingsproces dat artikel 4 van de Wmo voorschrijft, expliciet en met
waarborgen omgeven, in de wet op te nemen. De wet verplicht de
gemeente daarmee, net als in de Wmo, om tijdens de onderzoeksfase
eerst zorgvuldig en stap voor stap na te gaan wat de persoonskenmerken
en behoeften van de cliënt zijn en wat de mogelijkheden zijn om op eigen
kracht of met gebruikelijke hulp, mantelzorg of hulp van anderen uit het
sociale netwerk dan wel door gebruik te maken van algemene voorzieningen, de zelfredzaamheid en participatie te verbeteren. Aan het eind van
dat onderzoek moeten de bevindingen worden neergelegd in een
schriftelijk verslag (de weergave van artikel 2.3.2, vijfde lid), waarna de
cliënt eventueel de aanvraag voor een maatwerkvoorziening (de individuele voorziening van de Wmo) kan doen en het college daarop spoorslags een besluit moet nemen. De waarborgen die de algemeen geformuleerde compensatieplicht van de Wmo bood, keren in het wetsvoorstel
versterkt terug; enerzijds door de zorgvuldigheid van de afwegingen vast
te leggen in de bepalingen over de onderzoeksfase, anderzijds door in het
artikel over de maatwerkvoorziening (artikel 2.3.5) een verplichting voor
gemeente te laten terugkeren in de formulering dat de maatwerkvoorziening, «rekening houdend met de uitkomsten van het in artikel 2.3.2
bedoelde onderzoek, een passende bijdrage (levert) aan het realiseren van
een situatie waarin de cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of
participatie en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kan blijven». Dit
is breder dan het viertal met name genoemde resultaten van de Wmo.
De conclusie kan derhalve geen andere zijn dan dat het wetsvoorstel
weliswaar een andere vormgeving van de compensatieplicht kent dan de
Wmo, maar dat bevestigend moet worden geantwoord op de vraag van
de aan het woord zijnde leden of gemeenten nog steeds cliënten moeten
compenseren om tot zelfredzaamheid en participatie te komen. Aldus is
geborgd dat aan de uitkomsten van het zorg- en ondersteuningsproces
dezelfde eisen zijn verbonden als daaraan onder de Wmo zijn verbonden,
zoals die in artikel 26 van de Wmo is verwoord: de maatwerkvoorziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

120

moet bijdragen «aan het behouden en het bevorderen van de zelfredzaamheid en de normale maatschappelijke participatie van mensen met
een beperking of een chronisch psychisch probleem en van mensen met
een psychosociaal probleem».
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe wordt bepaald wanneer
een cliënt voldoende gecompenseerd is of het gewenste eindresultaat
behaald is bij iemand en hoe wordt bepaald of doelstellingen vanuit het
perspectief van de gemeente, maar vooral vanuit het perspectief van de
cliënt behaald zijn.
Een cliënt is voldoende ondersteund als de gemeente een bijdrage heeft
geleverd die de cliënt nodig heeft om op eigen kracht en met behulp van
zijn sociale netwerk te participeren, zelfredzaam te zijn en zo lang mogelijk
thuis kan blijven wonen. Op individueel niveau zal dat moeten blijken uit
de reacties van de cliënt op het onderzoek en de hem eventueel toegewezen maatwerkvoorziening. Ik doel daarmee enerzijds op de
waarneembare signalen over (on)tevredenheid van de kant van de cliënt
over het verloop en de uitkomsten van het proces, als op eventuele meer
formele reacties op een genomen beslissing in de sfeer van bezwaar en
beroep; ook kan worden gedacht aan latere nieuwe vragen om ondersteuning van de cliënt. Het college heeft op grond van dit wetsvoorstel
ook de verplichting om – ook zonder signalen van de kant van de cliënt –
periodiek te bezien of er aanleiding is een beslissing te heroverwegen
(artikel 2.3.9); dat impliceert dat het college zich ervan vergewist of de
geboden voorziening nog adequaat is. Op het niveau van de gemeente
heeft het college een verplichting om de wijze waarop de cliënten de
kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning ervaren, te onderzoeken.
De vraag welke doelstellingen gemeenten daaraan vooraf moeten
verbinden, laat zich niet concreet beantwoorden. In de opzet van het
wetsvoorstel is dat immers juist onderwerp van de lokale democratische
beleidsbepaling. Op een wat abstracter niveau kan evenwel gezegd
worden dat de gemeenten zich in elk geval zullen moeten inspannen om
recht te doen aan de doelstellingen van het wetsvoorstel: het, met
inachtneming van de eigen verantwoordelijkheid van burgers voor de
wijze waarop zij hun leven inrichten en deelnemen aan het maatschappelijk leven, bieden van ondersteuning van de zelfredzaamheid en de
participatie van personen met een beperking, chronische psychische of
psychosociale problemen, gericht op het zo lang mogelijk in de eigen
leefomgeving kunnen blijven.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de voorwaarde van een
persoonsgebonden budget is opgenomen dat de burger gemotiveerd
moet aangeven dat de maatwerkvoorziening niet passend wordt geacht.
De leden van de SGP-fractie geven aan dat ze het een ongewenste zaak
zouden vinden als gemeenten de lat voor de motiveringsplicht zo hoog
leggen dat in de praktijk weinig mensen hiervoor in aanmerking komen en
vragen of de regering dit ook onwenselijk vindt.
Anders dan de leden van de SGP-fractie suggereren, is deze bepaling – die
thans ook in de AWBZ staande praktijk is – niet opgenomen om een
drempel op te werpen om te kiezen voor een pgb, maar om mensen een
bewuste keuze te laten maken tussen een maatwerkvoorziening en een
pgb. Ik wil voorkomen dat het persoonsgebonden budget wordt gebruikt
door cliënten als laatste toevlucht, omdat de gecontracteerde maatwerkvoorzieningen onvoldoende rekening houden met de persoonlijke situatie
en omstandigheden van cliënten. Het persoonsgebonden budget zou in
mijn optiek een «positieve keuze» moeten zijn door cliënten die eigen
regie op hun ondersteuning willen en kunnen voeren. Voor gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

121

biedt de motivering van cliënten aanknopingspunten om – samen met
aanbieders – de gecontracteerde maatwerkvoorziening cliëntgerichter te
maken.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe geborgd wordt dat budgethouders voldoende mogelijkheden hebben om goede en voldoende zorg
en ondersteuning in te kopen nu gemeenten de ruimte krijgen om het
tarief voor het persoonsgebonden budget te bepalen. Voorts vragen de
leden van de PvdA-fractie waar volgens de regering de ondergrens van de
hoogte van het budget ligt en welke percentage van de kosten dit zou
mogen hebben. Zij vragen daarnaast hoe wordt geborgd dat het tarief
voldoende zorg en ondersteuning financieel dekt en mensen kunnen
blijven kiezen voor het pgb in plaats van zorg in natura. De leden van de
SGP-fractie vragen of de regering bereid is om in de wet vast te leggen
dat de gemeenten professionele aanbieders een kostendekkend tarief
moet bieden, zoals ook het geval is bij de gecontracteerde zorg in natura,
zodat er voor cliënten echt wat te kiezen valt.
In de verordening moet worden vastgelegd hoe de hoogte van het
persoonsgebonden budget wordt vastgesteld. Dat zal gegeven het
maatwerkkarakter van de te verstreken individuele ondersteuning, per
maatwerkvoorziening kunnen verschillen. Op basis van het onderzoek
wordt vastgesteld welke passende bijdrage het college verstrekt aan de
zelfredzaamheid en participatie van de betrokkene. Met het aangeboden
persoonsgebonden budget moet het voor de cliënt mogelijk zijn deze
passende bijdrage in te kopen. Hiermee is naar mening van de regering
geborgd dat de hoogte van het tarief toereikend is.
De leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en de SGP hebben
vragen over de samenhang tussen de verschillende zorgwetten. De leden
van de PvdA-fractie vragen om een nadere toelichting op de wijze waarop
invulling wordt gegeven aan de samenhang tussen verschillende
zorgwetten middels het persoonsgebonden budget. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen hoe wordt geborgd dat mensen die vanuit
verschillende zorgwetten zorg krijgen, deze in samenhang kunnen regelen
middels een pgb. De leden van de SGP-fractie vragen hoe wordt
voorkomen dat verzekeraars en gemeenten verschillende eisen gaan
stellen aan persoonsgebonden budgetten als er zorg en ondersteuning
nodig is uit beide wetten. Voert de SVB de trekkingsrechten in een
dergelijke situatie voor het totale budget uit?
Bij de totstandkoming van de verschillende wetten zijn de bepalingen ten
aanzien van het persoonsgebonden budget zoveel mogelijk in overeenstemming gebracht. De Kamer zal, conform de motie Bergkamp c.s. over
dit onderwerp, in maart 2014 worden geïnformeerd over de vraag of en
op welke wijze het instrument van het persoonsgebonden budget een plek
kan krijgen in de Zvw. Bij die gelegenheid zal de regering uw Kamer ook
informeren over de overeenkomsten en verschillen van het persoonsgebonden instrument in de verschillende systemen. De SVB zal in ieder
geval het trekkingrecht gaan uitvoeren in het kader van de Jeugdwet, de
Wlz en de Wmo.
De leden van de fractie van de PvdA vragen om een toelichting op hoe de
samenwerking tussen gemeenten op het gebied van beschermd wonen
en opvang vorm gaat krijgen, hoe verplicht deze samenwerking wordt en
welke rol de regering voor zichzelf ziet bij het borgen van goede samenwerking op dit gebied. Tevens vragen zij of er in het transitieplan nadere
afspraken worden gemaakt over deze samenwerking. Daarnaast vragen
deze leden om de visie van de regering op de wenselijkheid van het
ontwikkelen van een beleidsplan voor beschermd wonen door gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

122

in de regio en in samenwerking met de zorgverzekeraars, conform de
transitie arrangementen jeugd, om er voor te zorgen dat niemand tussen
wal en schip raakt.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook om een uitspraak van de
regering over de mening dat alle gemeenten de verantwoordelijkheid
moeten dragen voor alle mensen die zich in hun gemeente melden voor
beschermd wonen en opvang en dat vrijheid van gemeenten om cliënten
te verwijzen naar een gemeente van herkomst daarbij niet past. De leden
van de VVD-fractie vragen of uit de passage rondom maatschappelijke
opvang geconcludeerd kan worden dat de huidige uitwerking van
landelijke toegankelijkheid middels regiobinding wordt losgelaten. De
leden van de D66-fractie vragen of de regering problemen voorziet voor
de houdbaarheid van de voorzieningen voor maatschappelijke opvang in
grote steden als gevolg van het beleggen van de verantwoordelijkheid
voor opvang en beschermd wonen bij alle gemeenten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke wijze de
landelijke toegang tot beschermde woonvormen wordt geborgd en of het
zo blijft dat cliënten die zijn aangewezen op beschermd wonen niet zijn
gebonden aan een woonplaatsbeginsel. Voorts vragen zij of de overlegverplichting van centrumgemeenten met hun regiogemeenten komt te
vervallen. Deze leden vragen verder of de constructie van centrumgemeenten (voor bepaalde maatwerkvoorzieningen, zoals beschermd
wonen) voor vijf jaar intact kan worden gehouden, zodat gemeenten
voldoende tijd hebben zich voor te bereiden. De leden van de
ChristenUnie-fractie merken tevens op dat de spreiding van cliënten die
recht hebben op beschermd wonen niet evenredig over Nederland is en
dat gemeenten van mening zijn dat een objectief verdeelmodel daarom
onaanvaardbare financiële risico’s met zich meebrengt. Zij vragen de
regering uiteen te zetten op welke wijze de middelen ten aanzien van
beschermd wonen zullen worden verdeeld.
De regering hecht eraan dat er geen misverstand bestaat over de
verantwoordelijkheid van gemeenten voor opvang en beschermd wonen.
Alle gemeenten zijn op grond van artikel 1.2.1 verantwoordelijk voor
opvang en beschermd wonen. Artikel 2.6.1 verplicht colleges echter met
elkaar samen te werken, indien dat voor een doeltreffende en doelmatige
uitvoering van deze wet aangewezen is. Voor opvang is tussen Rijk en de
VNG afgesproken de huidige materiële situatie, dus de constructie met de
centrumgemeenten, voorlopig te handhaven. Dezelfde constructie gaat
ook gelden voor beschermd wonen. Aan deze afspraak is geen specifieke
termijn verbonden. Bij een toekomstige verandering zullen VNG en
gemeenten worden betrokken. De regering wijst er wel op, dat ook als de
centrumgemeentenconstructie wordt beëindigd nog altijd de verplichting
uit artikel 2.6.1 geldt.
De middelen voor opvang en beschermd wonen zullen dus voorlopig
worden uitgekeerd aan de centrumgemeenten, via een decentralisatieuitkering op grond van het Besluit decentralisatie- en integratieuitkeringen. Bij het bepalen van het tempo om te komen tot een objectieve verdeling van de middelen in het gemeentelijk domein zal rekening
worden gehouden met het overgangsrecht en de eventuele onevenredige
verdeling van beschermd wonen over Nederland.
De regie voor opvang en beschermd wonen ligt bij de centrumgemeente.
Wat betreft overleg tussen centrumgemeente en regiogemeenten is geen
expliciete verplichting in de wet opgenomen. De wenselijkheid van
dergelijk overleg is echter evident. De centrumgemeente heeft belang bij
goede afspraken met regiogemeenten, bijvoorbeeld omdat regiogemeenten ook verantwoordelijk zijn voor preventie en ambulante ondersteuning. De centrumgemeente heeft er dus baat bij dat de aansluiting
tussen de verschillende vormen van ondersteuning goed is georgani-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

123

seerd. Tevens blijft het zo dat regiogemeenten een schriftelijk mandaat
moeten geven aan de centrumgemeenten wanneer zij de bevoegdheid tot
het bepalen van de toegang, het afgeven van de beschikkingen en het
daadwerkelijk verstrekken van opvang en beschermd wonen mandateren
aan de centrumgemeente. Als – zoals de bedoeling is – na verloop van tijd
de centrumgemeentenconstructie wordt afgeschaft, kunnen gemeenten
ook een ander samenwerkingsverband mandaat geven. De wet hoeft dan
niet meer gewijzigd te worden. Gelet op het voorlopig voortzetten van de
centrumgemeentenconstructie voorzie ik geen problemen voor de
houdbaarheid van opvangvoorzieningen in grote steden of ten aanzien
van samenwerking tussen gemeenten.
Ik vind dat samenwerkingsafspraken tussen partijen, op landelijk,
regionaal en lokaal niveau, van groot belang is om ervoor te zorgen dat
cliënten passende zorg en ondersteuning krijgen en niet tussen wal en
schip vallen. Per centrumgemeente zal in samenwerking met regiogemeenten, cliënten, verzekeraars, zorgkantoren en aanbieders een
regionaal beleidsplan worden ontwikkeld.
De landelijke toegankelijkheid van opvang en beschermd wonen blijft het
wettelijke uitgangspunt. De uitwerking die hier voor maatschappelijke
opvang aan wordt gegeven, is dat de opvang bij voorkeur wordt verstrekt
door het college van de (centrum)gemeente waar een opvangtraject en
bijbehorende ketenbenadering voor de betrokkene de meeste kans van
slagen heeft. Dit geeft de gemeente van aanmelding echter geen vrijheid
om alleen maar door te verwijzen. Vanzelfsprekend wordt ook de wens
van de cliënt in het onderzoek betrokken. Is het college van oordeel dat de
opvang en het bijbehorende traject richting re-integratie meer kans van
slagen heeft in een andere gemeente (bijvoorbeeld omdat daar nog een
positief sociaal netwerk is), dan is de gemeente tot welke iemand zich
heeft gewend, verantwoordelijk voor een «warme» overdracht naar de
andere gemeente. Tot aan dat moment is eerstbedoeld college verantwoordelijk voor opvang. Dit wijkt niet af van de huidige uitwerking van de
landelijke toegankelijkheid van de maatschappelijke opvang. Onlangs zijn
deze uitgangspunten nog eens expliciet onderschreven door de
wethouders van de centrumgemeenten. De landelijke toegankelijkheid is
hiermee geborgd, terwijl tegelijkertijd kan worden voorkomen dat dakloze
cliënten in groten getale naar de grote steden trekken.
De leden van de PvdA-fractie en de SP-fractie hebben enkele vragen over
de ondersteuning aan specifieke groepen gesteld. Zo vragen de leden van
de PvdA-fractie of de regering het met de leden eens is dat samenwerking
tussen gemeenten in het regelen van de toegang, signalering en passend
aanbod op maat voor groepen zoals NAH of epilepsie noodzakelijk is? Hoe
borgt dit wetsvoorstel deze samenwerking, specifiek op dit gebied?
De regering heeft in 2011, in het kader van de destijds beoogde decentralisatie van begeleiding, samen met gemeenten, aanbieders en cliëntorganisaties een inventarisatie naar specifieke groepen gedaan. In het verslag30
hiervan zijn groepen geïdentificeerd waarvoor deze partijen bij de
decentralisatie extra aandacht vragen. Het TransitieBureau Wmo heeft
vervolgens op de drie cruciale beslismomenten bij gemeenten, de
toegang, opdrachtgeverschap en signalering en coördinatie, ondersteuning geboden met daarin nadrukkelijk aandacht voor specifieke
groepen. Gemeenten zijn daar al enige tijd volop mee aan de slag en
benutten daarvoor ook de kennis die aanwezig is bij cliëntorganisaties en
aanbieders. Ook gemeenten onderling bundelen de krachten, inmiddels
zijn er 43 samenwerkingsregio’s voor de Wmo door de VNG geïnventariseerd (mei 2013).
30

Kamerstuk 30 597, nr. 236.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

124

Het organiseren van ondersteuning voor groepen die klein in omvang zijn
en een heel specifieke ondersteuningsvraag hebben, is door gemeenten
als een belangrijke reden voor samenwerking in de regio genoemd. Vanuit
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de VNG
loopt een gezamenlijk traject om de samenwerking tussen gemeenten te
stimuleren, te ondersteunen en te monitoren. Het wetsvoorstel verplicht
gemeenten (in art. 2.6.1.) tot samenwerking indien dit voor een doeltreffende en doelmatige uitvoering nodig is. De regering vertrouwt erop dat
de samenwerking hiermee is geborgd en dat gemeenten deze verantwoordelijkheid ook zullen oppakken.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering een toelichting kan
geven hoe zij specifieke zorg in de verschillende decentralisaties een plek
geeft, bijvoorbeeld de zorg voor mensen die afhankelijk zijn van
beademing, te maken hebben met neuromusculaire ziekten, de ziekte van
Duchenne of ALS hebben? De leden van de SP-fractie vragen of de zorg
die deze mensen krijgen goed geborgd kan worden, gezien deze zorg
versnipperd raakt onder drie verschillende wetten. Kan de regering hier
een nadere toelichting op geven? Ook vragen zij hoe gemeenten omgaan
met specifieke zorg. Gaan gemeenten dit aanbieden via een maatwerkvoorziening of worden gemeenten verplicht dit op te nemen via de Wet
publieke gezondheidszorg?
Op 6 november31 heb ik de Tweede Kamer een brief gestuurd over de
nadere uitwerking van de hervorming van de langdurige zorg met daarin
ook aandacht voor de zorg en de ondersteuning aan specifieke groepen.
Dit op verzoek van de Tweede Kamer om inzicht te geven in hoe de zorg
aan specifieke groepen binnen het stelsel van de langdurige zorg straks
wordt gepositioneerd. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is om de zorgen ondersteuningsbehoefte van de cliënt of burger voorop te stellen en op
basis daarvan de juiste zorg en/of ondersteuning in te richten.
Ook bij een progressieve ziekte als ALS en Duchenne moet per situatie en
per fase van de ziekte bekeken worden welke zorg en ondersteuning,
vanuit welk domein, het meest passend is. In de brief is ook ingegaan op
verpleging inclusief chronische ademhalingsondersteuning. Dit wordt
ondergebracht in de Zvw, daarnaast kan iemand die afhankelijk is van
ademhalingsondersteuning als hij of zij dat nodig acht, ook een beroep
doen op ondersteuning op grond van dit wetsvoorstel.
De regering is van mening dat juist de decentralisaties ervoor zorgen dat
gemeenten straks in brede zin ondersteuning voor hun inwoners kunnen
bieden, zodat deze meer in samenhang en dicht bij kan plaatsvinden. Dit
wetsvoorstel beoogt het bieden van samenhangende zorg en ondersteuning in buurten, wijken en dorpen te bevorderen en een goede
ondersteuning van mensen in de eigen leefomgeving mogelijk te maken.
In het wetsvoorstel wordt geen onderscheid gemaakt tussen groepen of
vormen van specifieke zorg. De gemeente dient per cliënt te onderzoeken
welke ondersteuning passend is en welke bijdrage hij daaraan kan
leveren. Dit kan zijn in de vorm van een maatwerkvoorziening of een
algemene voorziening. In het onderzoek houdt de gemeente rekening met
de mogelijkheden om door middel van samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders als bedoeld in de Zvw en partijen op het gebied
van publieke gezondheid, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werken
en inkomen te komen tot een zo goed mogelijk afgestemde dienstverlening met het oog op de behoefte aan verbetering van zijn zelfredzaamheid, zijn participatie of aan beschermd wonen of opvang. Ook in het
beleidsplan dient de gemeente hieraan bijzondere aandacht te schenken.
31

Kamerstuk 30 597, nr. 380.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

125

Verder geldt als onderdeel van de basisnorm die het wetsvoorstel
formuleert voor kwalitatief goede ondersteuning aan de meest kwetsbare
mensen en de meer lijfgebonden vormen van ondersteuning, dat de
voorzieningen in elk geval veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht
moeten worden verleend en afgestemd zijn op de reële behoefte van de
cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de cliënt ontvangt.
De Wet publieke gezondheid kent een andere opdracht, namelijk het
regelen van de organisatie door gemeenten van de openbare gezondheidszorg, o.a. preventie en gezondheidsbevordering, zoals de bestrijding
van infectieziekten.
Als het gaat om de ondersteuning van specifieke groepen dan zal het
TransitieBureau Wmo, zoals dat dit de afgelopen jaren ook heeft gedaan,
gemeenten hierbij ondersteunen. O.a. door ontmoetingen met cliënten te
organiseren, cliëntbeschrijvingen te verspreiden en gemeenten bij de
inkoop, toegang en signalering en coördinatie te wijzen op de aandachtspunten vanuit specifieke groepen. Hierover spreekt het TransitieBureau
Wmo ook periodiek met cliëntorganisaties en aanbieders.
Cliënten aan wie een maatwerkvoorziening of pgb is toegekend, zijn
verplicht het college op verzoek alle feiten en omstandigheden te melden
waarvan redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat dit aanleiding kan zijn tot
heroverweging van de beslissing om de maatwerkvoorziening of het pgb
toe te kennen. De leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere
toelichting op dit punt. Zij vragen daarbij welke sanctie gemeenten mogen
opleggen wanneer cliënten niet alle feiten of omstandigheden kunnen of
willen melden en of sancties volgens de regering wenselijk zijn.
De inlichtingenverplichting heeft als uitgangspunt dat van de cliënt aan
wie een maatwerkvoorziening of persoonsgebonden budget is verstrekt,
verlangd mag en kan worden dat hij voldoende gegevens en inlichtingen
verstrekt om te kunnen vaststellen of het beroep op de voorziening terecht
is gedaan. De cliënt is verplicht het college, op verzoek maar ook uit eigen
beweging, alle feiten en omstandigheden te melden waarvan redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat die aanleiding kunnen zijn tot heroverweging van de beslissing waarbij de maatwerkvoorziening of het
persoonsgebonden budget is toegekend. Dit betekent dat de cliënt
bijvoorbeeld het college actief moet informeren over wijzigingen van de
beperkingen die hij ondervindt en die van invloed zijn op het gebruik van
de maatwerkoplossing, of over het toe- dan wel afnemen van verleende
mantelzorg.
De regering vindt het wenselijk om het misbruik en oneigenlijk gebruik
van maatwerkvoorzieningen, waaronder persoonsgebonden budgetten te
bestrijden; om die reden maakt zij sancties mogelijk. In geval zich een
situatie voordoet waarin een cliënt opzettelijk onjuiste of onvolledige
gegevens heeft verstrekt en de verstrekking van juiste of volledige
gegevens tot een andere beslissing zou hebben geleid, kan het college de
geldswaarde van de genoten maatwerkvoorziening terugvorderen. De
regering verwacht van gemeenten dat ze hierbij voldoende oog hebben
voor de kwetsbaarheid en de beperkingen van de doelgroep.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of al duidelijk is wanneer de
in een amvb op te nemen nadere regels voor de eigen bijdragen voor een
maatwerkvoorziening aan de Tweede Kamer zullen worden gestuurd. In
vervolg daarop vragen deze leden wanneer gemeenten duidelijkheid
moeten hebben over de nadere regels.
De concept amvb met daarin de nadere regels voor de eigen bijdrage voor
een maatwerkvoorziening zal overeenkomstig artikel 2.1.4, vijfde lid, van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

126

het wetsvoorstel bij beide kamers der Staten Generaal worden voorgehangen. Het is het voornemen van de regering om de amvb vast te stellen
gelijktijdig met de publicatie van het wetsvoorstel in het Staatsblad. De
regering streeft ernaar de concept amvb rond 1 april 2014 al informeel aan
beide Kamers der Staten Generaal voor te leggen. In reactie op een
vragen van leden van een aantal fracties zijn de hoofdlijnen van de eigen
bijdrage regeling eerder in hoofdstuk 3 geschetst.
De regering streeft ernaar de parlementaire behandeling van het
wetvoorstel in juli 2014 af te ronden en de wet direct daarna te publiceren
in het Staatsblad. Indien op dat moment ook de algemene maatregel van
bestuur betreffende de eigen bijdrage voor de maatwerkvoorziening
gepubliceerd kan worden, hebben de gemeenten naar het oordeel van de
regering tijdig de beschikking over de vanaf de inwerkingtreding van de
wet geldende regels voor wat betreft de eigen bijdrage voor de maatwerkvoorziening.
De leden van de fractie van de SP schatten in dat gemeenten gedwongen
door de bezuinigingen beslissingen zullen nemen op financiële in plaats
van op zorginhoudelijke gronden. Deze leden vragen de regering hoe zij
dit gaat voorkomen. In aanvulling daarop willen deze leden weten in
hoeverre gemeenten de zorg toegankelijker maken als zij te maken
hebben met forse bezuinigingen. Tot slot willen deze leden weten hoe de
regering voorkomt de gemeenten hun deuren gaan sluiten voor zorgbehoevende mensen, omdat zij te maken hebben met minder financiële
middelen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of er wel voldoende
maatwerkvoorzieningen geleverd kunnen worden gezien het krimpende
budget van gemeenten. Worden gemeenten niet gedwongen, zo vragen
deze leden, meer algemene voorzieningen te leveren. Verder vragen deze
leden om de regering in vervolg op de behandeling van de Jeugdwet in
de Eerste Kamer te bevestigen dat gemeenten geen noodzakelijke zorg
mogen weigeren bij gebrek aan budget.
De regering erkent dat aan de invoering van de Wmo 2015 een forse
financiële opgave voor gemeenten is verbonden. De regering verwacht
dat gemeenten, door een groter beroep te doen op de eigen mogelijkheden van mensen en hun sociale netwerk en door gebruikmaking van
algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen, de ondersteuning
met een beperkter budget kunnen uitvoeren dan de rijksoverheid. In
aanvulling daarop bieden meer integrale ondersteuning van cliënten
binnen het sociaal domein en de samenhang tussen zorg en ondersteuning meer mogelijkheden voor doelmatigheid. In de gemeenteraad
zal, na goede samenspraak met alle betrokkenen, de inhoud, beschikbaarheid, reikwijdte en kosten van voorzieningen worden afgewogen. De
inhoud, beschikbaarheid en reikwijdte zullen mede worden bepaald door
lokale democratische besluitvorming binnen de wettelijke kaders.
Uiteraard zullen de hiervoor geschetste afwegingen door de gemeente
gemaakt moeten worden binnen het wettelijk kader. Dit wettelijke kader is
niet vrijblijvend. Gemeenten kunnen hun deuren niet sluiten voor mensen
met een ondersteuningsbehoefte vanwege een tekort aan financiële
middelen. Het wetsvoorstel waarborgt dat beslissingen van colleges over
de maatschappelijke ondersteuning van cliënten op inhoudelijke en niet
op financiële gronden genomen blijven worden. Indien een gemeente niet
voldoet aan haar wettelijke opdracht, kan het Rijk ingrijpen op basis van
het generieke toezichtsinstrumentarium uit de Gemeentewet.
De regering geeft aan dat het heel normaal is iets te doen voor een
partner, familielid of goede vriend die niet geheel op eigen kracht kan
meedoen aan de samenleving. Waarom ziet de regering dan niet dat er nu
al vele mensen zijn die voor hun geliefde, vriend of familielid zorgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

127

Ik erken dat in Nederland al veel mensen mantelzorg verlenen. De
houdbaarheid van de langdurige zorg en ondersteuning, maar vooral de
kwaliteit van leven, valt of staat in belangrijke mate bij de steun en hulp
die mensen kunnen ontvangen van hun naasten. Wanneer meer ouderen
en mensen met een beperking langer in hun eigen omgeving blijven
wonen, is steun van mensen om hen heen van belang. Daarom wil ik dat
de naasten die nog niet of nauwelijks betrokken zijn bij de ondersteuning
van de cliënt, gevraagd wordt of zij een bijdrage kunnen leveren.
Mantelzorgers die al ondersteuning bieden, mogen juist niet overvraagd
worden en overbelast raken. Er moet daarom lokaal een goede ondersteuningstructuur aanwezig zijn die de belasting van informele zorgverleners
kan verlichten. Dat is onderdeel van mijn beleid zoals neergelegd in de
Kamerbrief Versterken, verlichten en verbinden van 20 juli 201332.
De leden van de fractie van de SP vragen wat de reden is dat er voor
mensen die een maatwerkvoorziening vragen wel een verplichting bestaat
om de gemeente te informeren over de personen die onderdeel zijn van
hun sociale netwerk. Deze leden vragen of dat niet strijdig is met elkaar.
Cliënten die een maatwerkvoorziening vragen, zijn gehouden om het
college desgevraagd te informeren over de personen die onderdeel van
hun sociale netwerk zijn en over wat deze personen al dan niet bij de
maatschappelijke ondersteuning voor hen zouden kunnen betekenen. De
reden hiervoor is dat van cliënten die een beroep doen op de gemeente,
verwacht kan en ook mag worden dat zij alles doen dat binnen redelijke
grenzen ligt, om het college in staat te stellen de aanvraag om een
maatwerkvoorziening goed te beoordelen.
Het feit dat de cliënt gehouden is de gemeente desgevraagd te informeren
over de personen die onderdeel uitmaken van zijn sociale netwerk, stelt
de gemeente in de gelegenheid contact te zoeken met deze personen en
desgewenst hun mogelijkheden te bespreken om een bijdrage te leveren
aan de maatschappelijke ondersteuning van de cliënt. Het voorgaande
laat onverlet dat de gemeente geen mogelijkheden heeft om deze hulp af
te dwingen. Naar het oordeel van de regering is er derhalve geen sprake
van de door deze leden veronderstelde strijdigheid.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom geen definitie van
«gebruikelijke hulp» is opgenomen.
Ik wil in antwoord hierop verwijzen naar artikel 1.1. van het wetsvoorstel,
dat gebruikelijke hulp omschrijft als hulp die naar algemeen aanvaarde
opvattingen in redelijkheid mag worden verwacht van de echtgenoot,
ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe mensen die geen sociaal
netwerk hebben dit moeten aantonen. In dit verband vragen deze leden
hoever een gemeente moet gaan in het onderzoek naar een sociaal
netwerk.
In het kader van het onderzoek dat volgt op een melding van een behoefte
aan maatschappelijke ondersteuning, zal de cliënt aan (de vertegenwoordiger van) het college die informatie moeten verstrekken die relevant is
voor de beoordeling van zijn behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, hoe daar mogelijk aan tegemoet gekomen kan worden en wat
de eventuele rol daarbij kan of moet zijn van de gemeente.

32

Kamerstuk, 30 169, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

128

Informatie over het sociale netwerk van de cliënt is in dat kader zeker
relevant. Indien een cliënt aangeeft geen sociaal netwerk te hebben en dat
ook uit andere feiten of omstandigheden die in het onderzoek aan de orde
komen aannemelijk is, zal dat, naar de regering aanneemt, meestal
voldoende zijn. De regering kan zich echter ook voorstellen dat indien uit
andere feiten en omstandigheden, die in het onderzoek aan de orde
komen, blijkt dat de cliënt mogelijk wel een sociaal netwerk heeft, het
college de cliënt daarover aanvullende vragen stelt en de cliënt mogelijk
confronteert met tegengestelde signalen. Uiteraard moeten daarbij de
grenzen van de redelijkheid en billijkheid in acht worden genomen.
De leden van de fractie van de SP keuren sterk af dat de regering het
normaal vindt dat zorgbehoevende mensen maar wat terug moeten doen
voor de zorg die zij krijgen. Deze leden vragen of de regering is vergeten
dat mensen hun hele leven voor zorg betalen en dat de zorg collectief
wordt opgebracht. In dit verband vragen deze leden ook hoe voorkomen
wordt dat iemand verplicht wordt maatschappelijk nuttige activiteiten te
verrichten in ruil voor het krijgen van zorg. Ook vragen deze leden hoe dat
wetstechnisch is geregeld. Tot slot vragen deze leden welke argumenten
de regering ertoe heeft bewogen om het verrichten van maatschappelijk
nuttige activiteiten in het wetsvoorstel op te nemen. De leden van de
fractie van 50PLUS vragen of het klopt dat gemeenten in hun verordening
mogen concretiseren hoe zij omgaan met het inschakelen van cliënten
voor het verrichten van maatschappelijk nuttige activiteiten.
De regering wil de inzet van cliënten voor maatschappelijk nuttige
activiteiten in het kader van dit wetsvoorstel geen dwingend karakter
geven; de cliënt kan niet gedwongen worden om «in ruil voor» de
ondersteuning zulke activiteiten te verrichten op straffe van het verliezen
van die ondersteuning. Het opnemen van een verplichting, zoals de Wet
werk en bijstand bevat, vindt de regering in dit wetsvoorstel minder
passend en een brug te ver vanwege het karakter van de voorziening en
de relatieve kwetsbaarheid van cliënten. De regering vindt het echter wel
passend dat de gemeente de vraag naar de mogelijkheden in dit verband
onderzoekt en met de cliënt bespreekt, en spreekt de hoop uit dat de
aanwezige kansen die dit mensen kan bieden in de praktijk steeds meer
benut zullen worden. Indien een cliënt zijn eigen kracht inzet voor
maatschappelijk nuttige activiteiten, snijdt het mes aan twee kanten. Het is
goed voor de participatie van de cliënt en het is goed voor de samenleving.
Het feit mensen hun hele leven lang voor zorg betalen of dat dit collectief
gefinancierd wordt, is voor de regering geen reden om van cliënten die
een beroep doen op maatschappelijke ondersteuning doen, niet te
verlangen om zoveel mogelijk zelfredzaam te zijn.
In het onderzoek dat volgt op een melding van een behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning, is het eventueel verrichten van
maatschappelijk nuttige activiteiten opgenomen als een van de mogelijkheden die het college onderzoekt om bijvoorbeeld de participatie te
verbeteren.
In artikel 2.3.5 Wmo 2015 komt het verrichten van maatschappelijke
nuttige activiteiten niet meer aan de orde. Dit betekent dat voor de
beoordeling door het college of een cliënt is aangewezen op een
maatwerkvoorziening, het al dan niet verrichten van maatschappelijk
nuttige activiteiten geen rol speelt.
De leden van de fractie van de SP vragen of het in de Wmo 2015 mogelijk
is dat iemand die een maatschappelijke tegenprestatie moet verrichten in
het kader van de Wet werk en bijstand de professionele thuiszorgmedewerker vervangt. Voorts vragen deze leden of de regering het wenselijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

129

acht dat hierdoor veel expertise verloren gaat en het vak van thuiszorg
wordt vervangen door vrijwilligerswerk. In aanvulling hierop vragen deze
leden ook of de regering het wenselijk acht dat er door middel van de
Wmo 2015 grote kans op verdringing ontstaat van gewoon goed werk en
fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden. Voorts willen deze leden weten hoe de
regering voorkomt dat thuiszorgmedewerkers en andere professionele
zorgmedewerkers worden verdrongen door de inzet van uitkeringsgerechtigden die verplicht vrijwilligerswerk moeten doen.
De regering vindt het van belang dat verdringing van reguliere arbeid
wordt voorkomen. De Wet werk en bijstand voorziet in een aantal
waarborgen om verdringing tegen te gaan waar het de tegenprestatie
betreft. Zo moeten de onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden die als tegenprestatie worden verricht, additioneel van aard zijn en
mogen deze niet leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt. De tegenprestatie dient ook wat betreft duur en omvang beperkt te zijn. Het college
heeft een belangrijke taak om te bewaken dat geen verdringing van
reguliere arbeid plaats vindt. Het is aan de gemeenteraad om het college
hierop te controleren. Een professionele thuiszorgmedewerker doet
regulier werk. Op basis van het voorgaande kan een professionele
thuiszorgmedewerker niet vervangen worden door een Wwb-gerechtigde
die een tegenprestatie verricht. Het gevaar dat deze leden zien dat het vak
van thuiszorg wordt vervangen door «vrijwilligerswerk» doet zich naar
mening van de regering dan ook niet voor.
Een belangrijke aanvullende waarborg is dat de gemeenteraad in de
verordening eisen stelt aan de kwaliteit van de voorzieningen waaronder
begrepen de deskundigheid van de beroepskrachten. Daarnaast geldt er
een basisnorm voor kwaliteit en gaan VNG en gemeenten in overleg met
cliëntenorganisaties en aanbieders, gericht op de totstandkoming van
landelijke kwaliteitsstandaarden. Het is niet de intentie van de regering dat
expertise verloren gaat en het beroep van thuiszorger wordt vervangen
door vrijwilligerswerk.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom niet gekozen wordt
voor een onafhankelijke indicatiestelling door zorgprofessionals. De leden
van de CDA-fractie vragen of er in de onderzoeksfase van de beoordeling
van de behoefte aan maatschappelijke ondersteuning bij alle partijen
(burger, aanbieder en gemeente) behoefte is aan een onafhankelijk
onderzoek, zeker gezien het feit dat regering stelt dat het niet wenselijk is
in de gemeentelijke verordening tot in detail vast te leggen hoe gemeente
in concrete situaties zal handelen, waar de cliënt in de individuele situatie
het meest bij gebaat is.
Het onderzoek dat het college in vervolg op een melding van een behoefte
aan maatschappelijke ondersteuning moet uitvoeren, moet een aantal in
het wetsvoorstel opgenomen onderdelen bevatten. Hierdoor is gewaarborgd dat de elementen die voor de beoordeling van de behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning van belang zijn, aan de orde komen.
Verder is voorgeschreven dat het onderzoek in samenspraak met de cliënt
plaatsvindt, die zich daarbij desgewenst door een cliëntondersteuner kan
laten bijstaan. De regering acht het in aanvulling op het voorgaande van
belang dat het onderzoek onder verantwoordelijkheid van het college
professioneel wordt uitgevoerd. Daar waar het college of cliënt of zijn
ondersteuner/vertegenwoordiger van mening zijn dat een specifiek
deskundigenoordeel gewenst is, zal dat naar het oordeel van de regering
ook goed moeten worden afgewogen. Daar waar een deskundigenoordeel
voorhanden is en dat met het college wordt gedeeld, zal dat uiteraard ook
onderdeel van het onderzoek zijn. Dit is niet alleen in het belang van de
cliënt, maar ook in het belang van het college.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

130

Het voorgaande leidt er naar het oordeel van de regering, in combinatie
met het feit dat tegen beslissingen van de gemeente over het al dan niet
toekennen van een maatwerkvoorziening bezwaar en beroep open staat,
toe dat voldoende is gewaarborgd dat het onderzoek zorgvuldig plaatsvindt.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe de medezeggenschap van
burgers, cliënten en professionals wordt vormgegeven.
Een doeltreffend en doelmatig beleid ontstaat alleen als het aansluit bij
ervaringen en behoeften van betrokkenen. De regering acht het ook om
die reden van groot belang dat ingezetenen betrokken worden bij de
beleidvoering en uitvoering van deze wet. De gemeenteraad kan eerst na
zorgvuldige afweging en uitgebreide consultatie van ingezetenen van de
gemeente het beleid vaststellen. De mogelijkheid tot medezeggenschap is
van belang voor alle ingezetenen, omdat iedereen op enig moment
aangewezen kan raken op ondersteuning en omdat iedere ingezetene
iemand kent die op zorg en/of ondersteuning is aangewezen. Juist
daarom is niet de beperking tot personen die maatschappelijke ondersteuning ontvangen of hun vertegenwoordigers gehanteerd.
Artikel 150 van de Gemeentewet draagt de gemeenteraad op een
verordening te maken waarin regels worden gesteld met betrekking tot de
wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van
gemeentelijk beleid worden betrokken. De Wmo stelt nadere eisen aan de
wijze waarop ingezetenen specifiek worden betrokken bij het opstellen
van beleid. Hierbij bestaat ook de mogelijkheid van ongevraagd advies en
wordt de ruimte geboden voor eigen initiatieven. Het is aan de gemeenteraden om het college van B&W scherp te houden op deze verantwoordelijkheid. In hoofdstuk 2 ben ik uitgebreider ingegaan op medezeggenschap.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom de regering de
gemeenten vrijlaat in de keuze welke algemene voorzieningen zij willen
treffen. Verder vragen deze leden de regering aan te geven wat zij precies
verstaan onder algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen.
Op basis van dit wetsvoorstel draagt de gemeente zorg voor de
maatschappelijke ondersteuning. Daarbij is een belangrijk uitgangspunt
dat de gemeente beleidsruimte nodig heeft om de maatschappelijke
ondersteuning cliëntvriendelijk, effectief, efficiënt uit te voeren waarbij de
inclusieve samenleving, maatwerk voor de cliënt en integraal beleid
belangrijke uitgangspunten zijn. De regering is van mening dat met een
landelijke invulling van de voorzieningen, de mogelijkheden die decentralisatie in opzet biedt om tot maatwerk te komen, voor een belangrijk deel
teniet zouden worden gedaan. In het plan met betrekking tot het door de
gemeenteraad te voeren beleid met betrekking tot maatschappelijke
ondersteuning werkt de gemeenteraad dit verder uit. In het plan moet de
gemeenteraad onder andere de beleidsvoornemens beschrijven inzake
door het college te nemen besluiten of te verrichten handelingen die erop
gericht zijn algemene voorzieningen te bieden aan ingezetenen die
maatschappelijke ondersteuning behoeven.
De mate waarin het mogelijk en wenselijk is algemene voorzieningen in te
zetten, kan van gemeente tot gemeente verschillen. Het kan bijvoorbeeld
afhankelijk zijn van de omvang en de samenstelling van de bevolking, of
het om een stad of om een dorp gaat enz. Omdat de inzet van algemene
voorzieningen een afweging op lokaal niveau vereist, is deze afweging
ook aan de gemeenten overgelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

131

Deze leden vragen precies aan te geven wat de regering verstaat onder
een algemene voorziening en een maatwerkvoorziening. Voor een
precieze definitie van beide begrippen verwijst de regering naar artikel
1.1.1 waarin beide begrippen zijn gedefinieerd. Belangrijk verschil is dat
een algemene voorziening ook toegankelijk is zonder voorafgaand
onderzoek, aanvraag en besluit door het college, in tegenstelling tot de
maatwerkvoorziening.
De leden van de fractie van de SP vragen of het leveren van maatwerk is
geborgd als gemeenten de huishoudelijke verzorging en allerlei andere
voorzieningen als een algemene voorziening presenteren. Deze leden
vragen of de huishoudelijke verzorging naar het oordeel van de regering
onderdeel is van de maatwerkvoorziening of van de algemene
voorziening. In vervolg daarop vragen deze leden of gemeenten verplicht
zijn om een maatwerkvoorziening in het leven te roepen? Ook vragen deze
leden of de regering het wenselijk vindt dat een gemeente – bijvoorbeeld
de gemeente Zwolle – alleen een algemene voorziening in het leven roept
en voor de maatwerkvoorziening teruggrijpt op het persoonsgebonden
budget. Tot slot vragen deze leden of gemeenten verplicht zijn om – los
van het persoonsgebonden budget – een maatwerkvoorziening zorg in
natura te organiseren en hoe dit is geborgd in dit wetsvoorstel?
In vervolg op een melding van een behoefte aan maatschappelijke
ondersteuning stelt het college een onderzoek in. Dit onderzoek bevat een
aantal elementen dat eerder in deze nota al een aantal keren aan de orde
is geweest. Het onderzoek heeft tot doel na te gaan op welke wijze
voorzien kan worden in de behoefte aan maatschappelijke ondersteuning
van een specifieke cliënt. Indien uit het onderzoek blijkt dat de cliënt
geholpen is door gebruik te gaan maken van een algemene voorziening, is
dat voor deze cliënt maatwerk. In tegenstelling tot wat deze leden lijken te
veronderstellen, is het niet zo dat er uitsluitend bij het verstrekken van een
maatwerkvoorziening sprake kan zijn van maatwerk.
Het kan dat een gemeente ervoor kiest om huishoudelijke verzorging te
organiseren in de vorm van een algemene voorziening. Als een gemeente
daarvoor kiest en een cliënt meldt zich voor maatschappelijke ondersteuning, zal in het onderzoek dat dan volgt, nagegaan moeten worden of,
als de cliënt behoefte heeft aan huishoudelijke verzorging, de huishoudelijke verzorging in de vorm van de algemene voorziening voldoende
bijdraagt aan de behoefte aan ondersteuning van de zelfredzaamheid van
betrokkene. Indien dat het geval is, kan de cliënt er gebruik van maken.
Het is echter ook denkbaar dat de huishoudelijke verzorging, zoals die op
basis van de algemene voorziening wordt geboden, niet passend is voor
deze cliënt. Wellicht is in zijn geval een maatwerkvoorziening noodzakelijk.
Los van het voorgaande is het voor de cliënt in alle gevallen mogelijk om
een maatwerkvoorziening aan te vragen.
Op basis van het voorgaande is helder dat niet in algemene zin vastgesteld kan worden of een bepaalde vorm van ondersteuning een algemene
– dan wel een maatwerkvoorziening is. Het hangt af van de gemeente en
van de cliënt. Indien op basis van een onderzoek blijkt dat voor een
bepaalde cliënt een maatwerkvoorziening noodzakelijk is, moet het
college die bieden.
Het is op grond van dit wetsvoorstel niet mogelijk een persoonsgebonden
budget aan een cliënt op te dringen. Uitgangspunt is dat een maatwerkvoorziening in natura wordt verstrekt en dat een cliënt kan kiezen voor een
persoonsgebonden budget indien hij dit wenst en aan de voorwaarden
voldoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

132

In reactie op de vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie kan ik
bevestigen dat het pgb wettelijk wordt verankerd in dit wetsvoorstel en
dus beschikbaar blijft voor mensen die in aanmerking komen voor een
maatwerkvoorziening en voldoen aan de voorwaarden.
De regering geeft aan dat een persoon een persoonsgebonden budget kan
aanvragen als het door de gemeente gecontracteerde aanbod niet
passend is in zijn of haar specifieke situatie. De leden van de fracties van
de SP, D66 en de ChristenUnie vragen wie bepaalt of het aanbod passend
is. Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie hoe erop wordt
toegezien dat het pgb beschikbaar is en in de toekomst blijft.
Indien de cliënt in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, kan
hij een verzoek bij de gemeente doen voor een persoonsgebonden
budget. De gemeente willigt dit verzoek in, indien de cliënt voldoet aan
een aantal voorwaarden. Eén van de voorwaarden is dat de cliënt zich
gemotiveerd op het standpunt stelt dat het door de gemeente gecontracteerde aanbod niet passend is in zijn specifieke situatie. Indien de cliënt dit
heeft beargumenteerd, is deze voorwaarde geen grond voor de gemeente
om een pgb te weigeren. Uiteindelijk is het de gemeente die – op basis
van de voorwaarden in de wet en de verordening – een besluit neemt en
een beschikking treft. Indien een gemeente weigert een pgb te
verstrekken, is dat een besluit van de gemeente waartegen voor de cliënt
de mogelijkheid van bezwaar en beroep voor open staat.
De leden van de SP-fractie hebben meldingen binnengekregen dat de
gemeente Lochem 40% bezuinigt op de Wmo door mensen die huishoudelijke verzorging, categorie 1 ontvangen over te laten stappen naar een
persoonsgebonden budget, dat uitkomt op een vorm van alfaconstructie.
Indien mensen dit weigeren, worden zij geacht zelf de huishoudelijke
verzorging te betalen. Kan de regering uitleggen waarom gemeenten dit
kunnen bepalen, terwijl mensen altijd de keuzevrijheid dienen te krijgen
voor zorg in natura of wanneer dit niet passend is een persoonsgebonden
budget? Kan de regering dit uitzoeken en aangeven of zij hiertegen
maatregelen gaat treffen? Verder willen de leden weten hoe de regering
dergelijke situaties gaat voorkomen bij de Wmo 2015.
Ik zeg toe dit na te vragen bij de genoemde gemeente. Indien er in het
kader van het interbestuurlijk toezicht aanleiding is om maatregelen te
treffen, zal dit ook gebeuren.
Navraag bij de gemeente Lochem leert dat het uitgangspunt van het
beleid keuzevrijheid voor de cliënt is om te kiezen tussen ondersteuning in
de vorm van zorg in natura of een persoonsgebonden budget. De
gemeente geeft aan dat er geen sprake van is dat cliënten worden
gedwongen om huishoudelijke ondersteuning te ontvangen via een
alphahulp constructie. Ik zie in deze situatie dan ook geen aanleiding om
in het kader van het interbestuurlijk toezicht maatregelen te treffen.
In algemene zin geldt dat in de huidige Wmo en ook in de Wmo 2015 de
keuze tussen zorg in natura en een persoonsgebonden budget bij de cliënt
ligt. Wanneer mensen voldoen aan de voorwaarden, hebben zij het recht
om te kiezen voor een persoonsgebonden budget waarmee zij zelf de
ondersteuning kunnen regelen die tot de maatwerkvoorziening behoort.
Ook in de Wmo 2015 kan de gemeente alleen een pgb toekennen als de
cliënt dit wenst. Indien gemeenten hun wettelijke taken niet naar behoren
uitvoeren, kan ook in toekomst gebruik worden gemaakt van het
generieke toezichtsinstrumentarium uit de Gemeentewet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

133

De leden van de SP-fractie vragen om een uitgebreide toelichting op het
voorstel om een deel van de intramurale ggz (beschermd wonen) te
decentraliseren naar gemeenten en een deel over te hevelen naar de Zvw.
De leden van de fracties van het CDA en D66 merken op dat ten aanzien
van de precieze afbakening van de langdurige ggz nog geen duidelijkheid
bestaat en vragen naar de voortgang van de uitvoering van de motieKeijzer/Bergkamp33. De D66-fractie wijst daarbij op het gevaar van
afwenteling tussen de Wmo 2015, de Zvw en de Wlz indien onvoldoende
duidelijkheid bestaat over de afbakening. De leden van de CDA-fractie
beschouwen beschermd wonen als «langdurige zorg arrangementen» die
mogelijk ook thuishoren in de Wlz en merken daarbij op dat de afbakening
tussen zorgzwaartepakketten B en C in de praktijk niet eenvoudig te
maken is. Zij zien risico’s bij het voorstel, dat het aan gemeenten is om
zelf invulling te geven aan de wijze waarop een aanvraag voor beschermd
wonen wordt beoordeeld, en vragen zich af of beoordeling door een
deskundige niet op zijn plaats is. Gelet op hun ziektebeeld geldt voor een
categorie cliënten dat soms tijdelijk behandeling of crisisplaatsing nodig
is. Voorts blijkt uit de motivatie voor de lange duur van het overgangsrecht dat mensen soms vele jaren beschermd wonen. Dit alles maakt dat
de leden van de CDA-fractie zich druk maken of de doelgroep niet «in het
systeem» gaat verdwijnen en roept bij deze leden de vraag op hoe de
regering dit voor zich ziet. De leden van de fractie van de ChristenUnie
constateren ten aanzien van beschermd wonen dat er een groep mensen
is met een mix van problemen (psychiatrie, verwarring, verslaving,
dakloosheid, schulden, politie/justitie en zorgmijding), maar zonder
sociaal vangnet. Zij vragen zich af of gemeenten deze doelgroep
voldoende in beeld hebben en hoe zij oggz-problematiek die wijkoverstijgend is gaan oplossen, temeer daar deze groep mogelijk toeneemt als
gevolg van extramuralisering in de zorg en het gevangeniswezen,
waardoor de druk op maatschappelijke opvang en beschermd wonen
verder zal toenemen.
Mijn voornemens ten aanzien van de (langdurige) intramurale ggz heb ik
onder meer beschreven in de nadere uitwerking van de brief Hervorming
langdurige zorg34. Daarin is de volgende toelichting gegeven. De
doelstelling is om voor mensen in een beschermde woonvorm het leven
daar waar mogelijk te normaliseren en het perspectief op herstel,
ontwikkeling en integratie in de samenleving, te bevorderen. Mensen in
een beschermde woonvorm hebben primair behoefte aan structuur en
begeleiding en voor hen is de nabijheid van een arts niet – meer –
noodzakelijk. De regering kiest er dan ook voor om beschermd wonen (nu
bekostigd met zorgzwaartepakketten C) vanaf 2015 onder te brengen in de
Wmo 2015. De gemeenten kunnen hun taak als regisseur op het terrein
van huisvesting, inkomen, participatie en begeleiding oppakken en een
integraal aanbod verzorgen. Zo worden deze doelgroep kansen geboden
op participatie. Uiteraard krijgen mensen in een beschermde woonvorm
de noodzakelijke ambulante behandeling vergoed uit de Zvw, net zoals nu
het geval is. Door beschermd wonen onder te brengen in de Wmo 2015,
wordt voorkomen dat het hele leven van iemand die geestelijke gezondheidszorg nodig heeft, wordt gemedicaliseerd. De langdurige geestelijke
gezondheidszorg waarbij behandeling voorop staat (nu bekostigd met
zorgzwaartepakketten B) zal per 2015 worden overgeheveld naar de Zvw.
Bij deze doelgroep is de nabijheid van de behandelaar belangrijk en ligt de
focus op de medische behandeling.
In genoemde brief heeft de regering het voornemen opgenomen om geen
langdurige ggz te positioneren in de Wlz. Uw Kamer heeft de regering met

33
34

Kamerstuk 30 597, nr. 397.
Kamerstuk 30 597, nr. 380.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

134

het aanvaarden van de motie-Keijzer/Bergkamp35, echter opgeroepen om
langdurige ggz binnen de Wlz mogelijk te maken en uw Kamer daarover
nader te informeren. Naar aanleiding van deze motie zal de regering de
positionering van de langdurige ggz heroverwegen. Daarbij zal uiteraard
oog zijn voor een heldere afbakening. De regering zal naar verwachting
medio maart 2014 in een separate brief duidelijkheid geven over de wijze
waarop de motie wordt uitgevoerd. In die brief zal ook het door de leden
van de CDA-fractie opgebrachte punt over het onderscheid tussen
zorgzwaartepakketten B en C in de praktijk worden geadresseerd, evenals
maatregelen om te voorkomen dat cliënten «in het systeem» tussen wal
en schip vallen. Terecht wordt door de leden van de CDA-fractie
opgemerkt dat verblijf in een beschermde woonvorm soms langdurig is.
Het feit alleen dat er sprake is van een langdurige of soms zelfs levenslange ondersteuningsbehoefte, wil echter niet zeggen dat daarom de Wlz
in alle gevallen het meest passende wettelijke kader is. Ook ondersteuning
vanuit de Wmo 2015 kan in veel gevallen langdurig of zelfs levenslang
worden ingezet.
De regering erkent dat bij sommige cliënten soms tijdelijk intensievere
behandeling of crisisopname nodig is. In die gevallen zal deze zorg
worden geleverd vanuit de Zvw. Dit is niet anders dan in de huidige
situatie en ook niet anders dan voor overige burgers geldt, die niet op een
beschermende woonvorm zijn aangewezen. Het is naar het oordeel van
de regering wel van groot belang dat gemeenten en verzekeraars er
samen voor zorgen dat er een goede aansluiting is tussen beschermd
wonen en op behandeling gericht verblijf. In het kader van de transitie zal
de regering eraan bijdragen dat hierover afspraken worden gemaakt.
De regering deelt niet de inschatting van de leden van de fractie van het
CDA dat het aan gemeenten overlaten op welke wijze (en door wie) een
aanvraag voor beschermd wonen wordt beoordeeld, risicovol is. Te
verwachten valt dat gemeenten zich bij het beoordelen laten adviseren
door deskundigen, zoals een behandelaar. Een dergelijke werkwijze is
thans ook zichtbaar bij de maatschappelijke opvang. Gemeenten bepalen
daar de toegang in overleg met (deskundigen van) instellingen, vaak
onder regie van de GGD. Bij het beoordelen van de behoefte van een
cliënt aan beschermd wonen is het goed voorstelbaar dat dergelijke
werkwijzen, zoals een zogeheten veldtafel, worden ingezet. Deze zijn ook
bruikbaar bij het beoordelen van de behoefte van een cliënt aan
beschermd wonen. Deze ervaring met het beleid voor maatschappelijke
opvang is wat mij betreft een belangrijk argument voor de decentralisatie
van beschermd wonen. In reactie op de vragen van de fractie van de
ChristenUnie zij opgemerkt dat juist gemeenten – vanwege hun oggz- en
opvangtaak – de geschetste multiprobleemgroep goed in beeld hebben en
bij uitstek in staat zijn om daarvoor integraal ondersteuning te bieden.
Gemeenten bieden nu al – wijkoverstijgend – oplossingen voor cliënten
met oggz-problematiek. Het in één hand brengen van opvang en
beschermd wonen versterkt de regie van gemeenten en daarmee de
mogelijkheden om voor cliënten met een variëteit aan problemen
maatwerkoplossingen te bieden. Soms kan daarbij een beroep worden
gedaan op het sociale netwerk van de cliënt. Daar waar dat niet kan, rust
op de gemeente de verantwoordelijkheid om in voldoende mate ondersteuning te bieden.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af of afbakening ten aanzien van
de ggz in alle gevallen duidelijk is en vragen de regering om per
genoemde casus aan te geven op welke momenten de gemeente
verantwoordelijk is en op welke momenten de zorgverzekeraar. Voorts
35

Kamerstuk 30 597, nr. 397.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

135

vragen zij de regering om aan te geven hoe kan worden voorkomen dat
kwetsbare cliënten tussen wal en schip vallen en ervoor kan worden
gezorgd dat noodzakelijke zorg niet ophoudt tot het moment dat een
andere partij de zorg volledig overgenomen heeft.
In algemene zin verwijst de regering met betrekking tot de afbakening van
de ggz naar het hierboven genoemde antwoord op vragen van de leden
van de fracties van de SP, het CDA en D66. De door de leden van de
SGP-fractie aangedragen casuïstiek onderstreept het grote belang dat
regionaal afspraken worden gemaakt tussen gemeenten en verzekeraars.
Het is juist om die reden dat de regering er in het kader van de transitie
aan bijdraagt dat over een goede aansluiting tussen verschillende
domeinen van zorg en ondersteuning afspraken worden gemaakt.
Oogmerk daarvan is dat gemeenten en verzekeraars er met elkaar voor
zorgen dat zorg en ondersteuning zoveel mogelijk integraal worden
geboden en dat ze een cliënt pas «loslaten» als die in het andere domein
goed ontvangen is. Het gaat daarbij ook om een attitude: niet elke situatie
is immers vooraf te voorspellen of in een werkafspraak te vatten. De
regering merkt voorts op dat de in de casus genoemde vormen van zorg
en ondersteuning elkaar niet hoeven uit te sluiten.
Anders dan lijkt te worden gesuggereerd in de casuïstiek is de regering
niet van oordeel dat gemeenten en zorgverzekeraars er vooral op uit zijn
om onder hun verantwoordelijkheid uit te komen.
Casus 1: Het behoort tot de gemeentelijke verantwoordelijkheid om
burgers zo nodig toe te leiden naar zorg en ondersteuning. De bemoeienis
van de gemeente houdt echter niet op als een burger eenmaal in zorg is
gebracht. De gemeente blijft verantwoordelijk voor de ambulante
begeleiding. De zorgverzekeraar is verantwoordelijk wat betreft de
geneeskundige behandeling. In veel gevallen is het wenselijk dat binnen
een zorg- en ondersteuningstraject begeleiding vanuit het gemeentelijke
domein en behandeling vanuit het domein van de Zvw in samenhang
worden aangeboden. Daarbij geldt in algemene zin dat van zorgaanbieders mag worden verwacht dat zij zich inspannen om de cliënt in zorg
te houden, als dat voor de cliënt nodig is. Naast de ambulante begeleiding
wordt ook de verantwoordelijkheid voor beschermd wonen met dit
wetsvoorstel bij de gemeenten gelegd. De gemeente kan er in de nieuwe
situatie dus ook op sturen dat de aanbieder van beschermd wonen of
andere ondersteuners alles in het werk zullen zetten om te voorkomen dat
dhr. D weer terugvalt in zijn oude patroon. Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de gemeente om ervoor te zorgen dat, als dat toch gebeurt,
dhr. D weer terug wordt geleid naar zorg en zijn woonvoorziening, waarbij
het uiteraard aan de gemeente is om te bepalen welke partij daarvoor
wordt ingeschakeld. De gemeente zal in de nieuwe situatie ook zelf een
afweging kunnen maken hoe lang een plek in een beschermde woonvorm
beschikbaar wordt gehouden voor dhr. D. en is daarvoor niet meer
afhankelijk van de keuze van het zorgkantoor.
Casus 2: Het behoort tot de gemeentelijke verantwoordelijkheid om
burgers zo nodig toe te leiden naar zorg en ondersteuning. De gemeente
zal er dus voor moeten zorgen dat mevr. S de zorg en ondersteuning krijgt
die zij nodig heeft. Op welke wijze de gemeente dat invult en welke
partijen of teams daarbij worden ingeschakeld, is aan de gemeente.
Wanneer mevr. S wordt opgenomen in de kliniek, is dat een verantwoordelijkheid voor de zorgverzekeraar. Dat betekent echter niet dat de rol van
de gemeente eindigt: ondersteuning met het oog op de terugkeer van
mevr. S in haar woning en van haar omgeving, zoals eventuele mantelzorgers, behoort tot de gemeentelijke verantwoordelijkheid. Het feit dat
mevr. S wordt behandeld in het kader van de Zvw doet daar niets aan af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

136

Casus 3: Het behoort tot de gemeentelijke verantwoordelijkheid om
burgers zo nodig toe te leiden naar zorg en ondersteuning. Dit geldt dus
ook in het geval van dhr. M die bekend staat als zorgmijdend. De
gemeente is vrij in de keuze van de partij die de toeleiding verzorgt. Het
ligt overigens voor de hand dat gemeenten bij het beoordelen of
bemoeizorg wordt ingezet mee laten wegen dat burgers soms onvoorspelbaar zijn in de mate waarin zij hulp willen aanvaarden. Anderzijds
mag ook van hulpverleners, zeker in dit veld, creativiteit en een
onorthodoxe benadering worden verwacht om zo effectief mogelijk
burgers te helpen.
Casus 4: De gemeente is ervoor verantwoordelijk dat waar nodig burgers
worden toegeleid naar zorg en ondersteuning. In het geval van dhr. G
heeft de gemeente die verantwoordelijkheid opgepakt door de inzet van
bemoeizorg. Deze verantwoordelijkheid eindigt niet bij een eenmalig
contact met de psychiater, maar loopt door tot de burger daadwerkelijk in
zorg komt. Bovendien blijft de gemeente ook bij mensen die een
geneeskundige behandeling krijgen, verantwoordelijk voor de ambulante
begeleiding. Tegelijk geldt dat van zorgverleners mag worden verwacht
dat zij bij zorgmijdende burgers tot het uiterste gaan om te komen tot
zorgverlening en zich daarin flexibel opstellen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering een overzicht kan geven
van het aantal mensen dat de afgelopen jaren heeft afgezien van de zorg
uit de Wmo vanwege de hoge eigen bijdrage. Zij vragen voorts wat het
precieze niet-gebruik van voorzieningen is sinds de invoering van de
eigen bijdrage.
Er wordt geen overzicht bijgehouden van mensen die afzien van een
beroep op de Wmo, ongeacht de motivatie.
De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe zij gaat voorkomen dat
gemeenten hoge eigen bijdragen gaan vragen voor voorzieningen uit de
Wmo, om zo de gaten in de gemeentebegroting te dichten?
Indien een gemeente ervoor kiest om een eigen bijdrage voor een
maatwerkvoorziening te vragen, zal de gemeente zich hierbij moeten
houden aan de landelijke regels die hiertoe worden gesteld in de amvb.
Deze eigen bijdrage mag nooit hoger zijn dan de kostprijs van de
voorziening, zodat deze niet kan dienen om tekorten op een gemeentelijke
begroting te dichten. Het heffen van eigen bijdragen voor algemene
voorzieningen vormt onderdeel van lokaal beleid dat wordt vastgelegd in
de verordening.
De leden van de SP-fractie vragen de regering naar kosten/baten analyse
van de inning van eigen bijdragen (hoeveel levert het gemeenten op,
welke uitvoeringskosten zijn hieraan verbonden). Zij vragen voorts wat
het Nederland oplevert als het hele systeem van eigen bijdragen wordt
afgeschaft en of de regering de Kamer kan voorzien van een financiële
doorrekening op dit gebied.
Het beleid van gemeenten ten aanzien van de eigen bijdragen voor
maatwerkvoorzieningen wordt begrensd door een amvb die in april in
concept aan de Tweede Kamer wordt gezonden. Op voorhand is geen
inschatting te maken hoeveel mensen een beroep zullen doen op een
maatwerkvoorziening uit hoofde van de Wmo 2015 en hoeveel mensen op
eigen kracht, met behulp van hun sociale netwerk of met behulp van een
algemene voorziening zelfredzaam zijn en kunnen participeren. Door deze
onzekerheden acht de regering het niet mogelijk om vooraf een enigszins
betrouwbare kosten-batenanalyse van eigen bijdragen te maken. Bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

137

vormgeven van de amvb wordt wel rekening gehouden met uitvoerbaarheid, koopkrachteffecten, opbrengsten voor gemeenten en prikkels op
cliënten om doelmatig met publiekgefinancierde ondersteuning om te
gaan. De regering ziet de eigen bijdragen als een belangrijk instrument
om de uitgaven aan maatschappelijke ondersteuning beheersbaar te
maken, zodat deze ook in de toekomst beschikbaar is voor mensen die
daarop aangewezen zijn en is daarom niet voornemens dit systeem af te
schaffen. Een financiële doorrekening van deze variant is dan ook niet
voorhanden. Er is wel inzicht in de opgelegde eigen bijdragen voor
individuele voorzieningen die door het CAK worden geïnd en vastgesteld.
Het totaalbedrag aan opgelegde eigen bijdragen voor de Wmo betrof in
2013 € 348 miljoen versus € 300 miljoen in 2012. Hierbij moet worden
opgemerkt dat de gegevens over zorgperiode 13 van zorgjaar 2013 nog
niet volledig zijn aangeleverd bij het CAK. Het CAK gaat in haar begroting
voor het jaar 2014 uit van € 17,6 miljoen aan uitvoeringkosten samenhangend met de Wmo.
De leden van de SP-fractie begrijpen niet waarom de regering ervoor
gekozen heeft om prestatieveld 7 uit de huidige Wmo te schrappen en
vragen welk voordeel de regering hierin ziet. Ook vragen zij naar een
overzicht van de maatregelen die de regering en gemeenten treffen om
mannen, vrouwen, ouderen en kinderen te beschermen en te ondersteunen.
Prestatieveld 7 is weliswaar geschrapt, maar de daarmee verband
houdende wettelijke opdracht voor gemeenten niet. Het gaat daarbij om
opvang (al dan niet in verband met risico’s voor de veiligheid als gevolg
van huiselijk geweld) en om het beleid ter bestrijding van huiselijk
geweld. In de huidige Wmo wordt met behulp van negen prestatievelden
omschreven wat «maatschappelijke ondersteuning» inhoudt. De gebruikte
formuleringen daarvoor zijn echter zeer ongelijksoortig en bij nader inzien
ook niet altijd voldoende concreet. De onderdelen uit prestatieveld 7 zijn
opgenomen als punt 3 van «maatschappelijke ondersteuning» zoals
omschreven in artikel 1.1.1 van het wetsvoorstel. Het onderdeel «beleid
ter bestrijding van huiselijk geweld» is nu geplaatst achter het tekstdeel
over het bevorderen van de veiligheid en leefbaarheid in de gemeente
(punt 1 van «maatschappelijke ondersteuning», artikel 1.1.1). Hiermee
wordt dit onderwerp in een meer logisch verband geplaatst.
Voor de maatregelen die de regering en gemeenten treffen om mannen,
vrouwen, ouderen en kinderen te beschermen en te ondersteunen, zij
verwezen naar de voortgangsrapportages over geweld in afhankelijkheidsrelaties. Daarin wordt uitvoering stilgestaan bij onder andere de
aanpak van huiselijk geweld, van kindermishandeling en van ouderenmishandeling. De laatste rapportage heeft de Kamer op 16 december 2013
ontvangen36.
De leden van de fracties van het CDA en de SP hebben vragen gesteld
over de samenvoeging van het Steunpunt Huiselijk Geweld met het
Advies- en Meldpunten Kindermishandeling tot het Advies- en Meldpunt
Huiselijk geweld en Kindermishandeling. De leden van de SP-fractie willen
de reden voor deze samenvoeging weten en de leden van de fractie van
het CDA vragen naar de wettelijke borging ervan omdat het AMHK in het
wetsvoorstel Wmo 2015 ontbreekt. De leden van de SP-fractie vragen
daarnaast naar het oordeel van de betrokken organisaties over de
samenvoeging en vestigen de aandacht op de positie van de vertrouwenspersonen binnen het AMHK en de dreiging dat hierop bezuinigd zou
worden.
36

Kamerstuk 33 750 XVI, nr. 80.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

138

Het Steunpunt Huiselijk Geweld zal vanaf 1 januari 2015 samengevoegd
zijn met het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling tot het Advies- en
Meldpunt voor Huiselijk geweld en Kindermishandeling (AMHK). Met de
Jeugdwet is de opdracht aan gemeenten tot het vormen van een Adviesen Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling, in de huidige Wmo
geregeld. Gemeenten zullen het AMHK op regionaal niveau vormgeven.
Met een bij deze nota gevoegde nota van wijziging bij het wetsvoorstel
Wmo 2015 wordt het AMHK in de Wmo 2015 opgenomen.
Met de samenvoeging van het AMK en het SHG wordt de samenhang in
de aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld bevorderd. Een
systeemgerichte benadering van huiselijk geweld en kindermishandeling
met als uitgangspunt één gezin, één plan is effectiever en efficiënter.
Daarnaast is het van groot belang dat professionals en burgers weten
waar ze terecht kunnen voor advies over en melden van huiselijk geweld
en kindermishandeling.
De gemeenten hebben – binnen de wettelijke kaders – de ruimte om te
bepalen hoe zij het AMHK operationeel vormgeven. Gelet op het doel van
de samenvoeging, dient het AMHK vanuit het perspectief van de burger te
opereren als één organisatie, waarbij de functies van het AMHK in
samenhang (en niet versnipperd) worden aangeboden.
De brancheorganisaties van de SHG’s en de AMK’s: PGV Nederland
(voorheen GGD Nederland), Federatie Opvang, de MO-groep en
Jeugdzorg Nederland zien zeker meerwaarde in de samenvoeging omdat
kindermishandeling en huiselijk geweld zo meer in samenhang zullen
worden aangepakt. Wel vragen de branches van de SHG’s naar het
behoud van de naar buiten tredende manier van werken van de huidige
Steunpunten Huiselijk Geweld en een goede inbedding in het sociale
domein. Gemeenten zijn in regionaal verband verantwoordelijk voor de
vormgeving van het AMHK. Binnen het door de regering gefinancierde
ondersteuningsprogramma AMHK, dat door de VNG wordt uitgevoerd,
wordt hier aandacht aan besteed.
Een vertrouwenspersoon is iemand die betrokkenen op hun verzoek
ondersteunt in aangelegenheden die samenhangen met de wettelijke
taken en verantwoordelijkheden van het college en, in dit geval, het
AMHK. Gemeenten worden verantwoordelijk voor de organisatie en
financiering van vertrouwenspersonen; het AMHK is verplicht om een
vertrouwenspersoon in de gelegenheid te stellen om zijn taken uit te
voeren. De regering heeft geen reden om aan te nemen dat op de
vertrouwenspersonen binnen het AMHK zal worden bezuinigd.
Voor de duidelijkheid zij in dit verband vermeld dat de positie van de
vertrouwensarts in het AMHK bij amvb zal worden geregeld. Daar zal
worden gekozen voor een functionele formulering, namelijk dat bij het
AMHK een arts met deskundigheid op het gebied van kindermishandeling
beschikbaar moet zijn indien dat nodig is. Het is immers aan de
gemeenten om het AMHK in de praktijk te organiseren. De wijze waarop
het AMHK invulling geeft aan de beschikbaarheid, moet schriftelijk
worden vastgelegd en de arts zal in ieder geval door het AMHK moeten
worden ingezet ingeval van vermoedens van mishandeling en geweld
waarbij medische en psychische problematiek aan de orde is. De concept
amvb zal worden voorgehangen bij het parlement.
De leden van de fractie van de PVV vragen wat wordt verstaan onder
eigen verantwoordelijkheid en of die eigen verantwoordelijkheid per
gemeente anders kan worden ingevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

139

Een belangrijk uitgangspunt is dat iemand zoveel mogelijk zelf regie
neemt over zijn eigen leven en er alles aan doet wat in zijn mogelijkheden
ligt om te participeren en zelfredzaam te zijn en daarmee het beroep op
maatschappelijke ondersteuning voorkomt, beperkt of weet uit te stellen.
Wat van een ingezetene op het punt van de eigen verantwoordelijkheid
verwacht kan en mag worden, zal tijdens het onderzoek moeten blijken.
Dit is per individu verschillend.
De gemeente kan in de verordening, met inachtneming van de in dit
wetsvoorstel opgenomen definitie, nader invullen wat in dit kader
verstaan wordt onder «gebruikelijke hulp» van de echtgenoot, ouders,
inwonende kinderen of andere huisgenoten. De leden van de PVV-fractie
stellen dat dit zorgt voor rechtsongelijkheid voor de burgers in Nederland.
In gemeente A kan gebruikelijke zorg heel ruim gedefinieerd worden,
terwijl gemeente B dit beperkt. De leden van de fracties van de PVV, de SP
en het CDA vragen wat de regering verstaat onder een juiste definitie van
«gebruikelijke hulp» en of zij hiermee het aanpassen van het protocol
gebruikelijke zorg bedoelt. Want gebruikelijke hulp is toch wat anders dan
gebruikelijke zorg, zo vragen de leden van de CDA-fractie zich af. De leden
van de fracties van de PVV en de SP vragen welke beleidsvrijheid
gemeenten hebben met betrekking tot het vragen van een bijdrage aan
het huishouden door inwonende kinderen en of hier leeftijdscriteria voor
worden gehanteerd. Kan de regering aangeven welke «kindcriteria» zij in
deze redelijk vindt?
De regering is van mening dat je van een huisgenoot daar waar nodig en
mogelijk een bijdrage mag verwachten aan de participatie en zelfredzaamheid van een cliënt. Bij de beoordeling van de mate waarin ondersteuning nodig is, zal er zorgvuldig gekeken moeten worden naar de
specifieke situatie van de cliënt en zijn gezinsleden.
In het wetsvoorstel is gebruikelijke hulp gedefinieerd als: «hulp die naar
algemeen aanvaarde opvattingen in redelijkheid mag worden verwacht
van de echtgenoot, ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten».
Ik vind het wenselijk dat gemeenten op het punt van de gebruikelijke hulp
beleid ontwikkelen. Het opstellen van een objectief afwegingskader wat
betreft de afbakening en inzet van gebruikelijk hulp kan voorkomen dat in
voorkomende gevallen sprake is van toeval of van willekeur. Dat laat
onverlet dat gemeenten in individuele situaties telkens weer een
zorgvuldige afweging dienen te maken en daarbij rekening dienen te
houden met de noodzaak tot ondersteuning en de specifieke omstandigheden van aanvrager, waaronder zijn persoonskenmerken en zijn
gezinssituatie. Bij gebruikelijk hulp van een inwonend kind is altijd een
zorgvuldige afweging vereist, waarbij rekening wordt gehouden met wat
op een bepaalde leeftijd als bijdrage van een kind mag worden verwacht,
de ontwikkelingsfase van het specifieke kind en het feitelijke vermogen en
de veerkracht van het kind. De inzet van kinderen mag niet ten koste gaan
van hun welbevinden en ontwikkeling, waaronder het omgaan met
leeftijdgenoten, het doen aan vrijetijdsbesteding en de schoolprestaties.
De leden van de fractie van de PVV vragen wat in de beschrijving van de
groep mensen waarvan naar algemeen aanvaarde opvattingen in
redelijkheid gebruikelijk hulp mag worden verwacht verstaan moet
worden onder «andere huisgenoten». In vervolg daarop vragen deze
leden of dit ook een huurder kan zijn en zo ja wordt dan van een huurder
verwacht dat hij ondersteuning biedt aan zijn huisbaas.
Onder andere huisgenoten worden personen verstaan waarmee de cliënt
een gezamenlijke huishouding voert. Een belangrijk criterium voor het
aannemen van een gezamenlijke huishouding is dat betrokkenen er blijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

140

van geven zorg te dragen voor elkaar door middel van het leveren van een
bijdrage in de kosten van de huishouding dan wel anderszins (zorgcriterium). In het algemeen zullen een huurder en een verhuurder die op
hetzelfde adres wonen, niet voldoen aan het zorgcriterium en is er dus
geen sprake van een gezamenlijke huishouding. Op basis hiervan wordt
ook niet van hen verwacht dat zij onderling gebruikelijk hulp leveren.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe wordt gecontroleerd dat het
college geen ernstige druk uitoefent op cliënten om iets terug te doen
voor de maatschappelijke ondersteuning.
Zoals opgenomen in de memorie van toelichting, wil de regering de inzet
van cliënten voor maatschappelijk nuttige activiteiten in het kader van dit
wetsvoorstel geen dwingend karakter geven; de cliënt kan niet
gedwongen worden om «in ruil voor» de ondersteuning zulke activiteiten
te verrichten op straffe van het verliezen van die ondersteuning. De
regering vindt het echter wel passend dat de gemeente de vraag naar de
mogelijkheden in dit verband onderzoekt en met de cliënt bespreekt en
spreekt de hoop uit dat de aanwezige kansen die dit mensen kan bieden,
in de praktijk steeds meer benut zullen worden.
Indien (de vertegenwoordiger van) het college naar het oordeel van de
cliënt ernstige druk uitoefent om iets terug te doen voor de maatschappelijke ondersteuning, kan de cliënt uiteraard bij de uitvoering van het
onderzoek aangeven dat hij daarvan niet is gediend. Uiteraard heeft de
cliënt ook de mogelijkheid om over de handelswijze van het college een
klacht bij de gemeente in te dienen. Indien het feit dat een cliënt niet
bereid is iets terug te doen voor de maatschappelijke ondersteuning, leidt
tot weigering van een aangevraagde maatwerkvoorziening, kan de cliënt
daartegen vanzelfsprekend in bezwaar en beroep opkomen. Indien de
cliënt de handelswijze van het college kenbaar maakt aan de in de
gemeente functionerende vertegenwoordiging van ingezetenen of aan
leden van de gemeenteraad, leidt dit mogelijk ook tot discussie over en
wellicht aanpassing van de handelswijze van het college. Kortom, er zijn
mogelijkheden genoeg om te voorkomen dat een college ernstige druk op
cliënten uitoefent om iets terug te doen voor maatschappelijke ondersteuning.
De leden van de PVV-fractie vragen of de kosten leidend kunnen zijn
wanneer aan alle voorwaarden voor het persoonsgebonden budget is
voldaan. De leden van de fracties van D66, GroenLinks en de SGP vragen
een toelichting op de mogelijkheden van gemeenten om een pgb te
weigeren wanneer de door de zorgvrager gekozen aanbieder duurder is
dan het aanbod van de gemeente. Daarbij wordt gevraagd of het
wetsvoorstel afwijkt van hetgeen hierover in de Jeugdwet is bepaald en
hoe de regering aankijkt tegen het voorstel om het aangenomen
amendement uit de Jeugdwet 37 , waarin geregeld wordt dat het college
het budget slechts kan weigeren voor dat gedeelte dat duurder is dan het
door het college vastgestelde aanbod, ook in voorliggend wetsvoorstel op
te nemen. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een nadere
toelichting bij de omschrijving in de memorie van toelichting dat een
aanvraag voor het persoonsgebonden budget geweigerd kan worden als
de kosten van het persoonsgebonden budget hoger zijn dan de kosten
van een maatwerkvoorziening. Deze leden vragen of een persoonsgebonden budget niet een vorm van een maatwerkvoorziening is. De leden
van de SGP-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat de interpretatie – dat gemeenten een pgb kunnen weigeren als het duurder is dan

37

Kamerstuk 33 684, nr. 100.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

141

een maatwerkvoorziening doordat inkoopvoordelen wegvallen – niet in de
wet terug te vinden is in de wettekst?
De maatschappelijke ondersteuning die deel uitmaakt van een maatwerkvoorziening, kan worden geleverd in de vorm van door de gemeente
gecontracteerde ondersteuning of, als aan bepaalde voorwaarden is
voldaan, in de vorm van een persoonsgebonden budget waarbij de cliënt
de ondersteuning contracteert. Een persoonsgebonden budget is daarmee
een leveringsvorm van een maatwerkvoorziening.
Artikel 2.3.6, vierde lid, bepaalt dat een pgb mag worden geweigerd als de
kosten hoger zijn dan van een gecontracteerde maatwerkvoorziening. Op
dit punt wijkt het wetsvoorstel dus af van de Jeugdwet. Indien door het
gebruik van pgb’s de inkoopvoordelen van de gemeente zouden
wegvallen, maar het pgb blijft, alles in aanmerking genomen, goedkoper
dan de maatwerkvoorziening, dan is het geen reden om een pgb te
weigeren.
De regering merkt op dat de gemeente een zorgvuldige afweging moet
maken indien de cliënt bij de toekenning van een maatwerkvoorziening
verzoekt om een persoonsgebonden budget. Het wetsvoorstel bevat het
kader voor die zorgvuldige afweging. Niet enkel de kosten zijn leidend in
die afweging.
De leden van de PVV-fractie vragen of het in een gemeente kan
voorkomen dat er een eigen bijdrage voor bijvoorbeeld een traplift meer
dan € 10.000 gevraagd kan worden. Voorts vragen zij of een cliënt het dan
zelf betaalt en of een eigen bijdrage gelijk kan zijn aan een pgb.
Gemeenten kunnen een traplift als maatwerkvoorziening beschikbaar
stellen. De gemeente kan deze verstrekken in natura of in de vorm van een
pgb. Op grond van dit wetsvoorstel mag een gemeente hiervoor een
eigen bijdrage vragen binnen de grenzen die in een amvb zijn vastgelegd.
De gemeenten dienen het CAK gegevens te verstrekken over de kostprijs
van de voorziening, de kostprijs per periode en de totale termijn waarover
de cliënt een eigen bijdrage verschuldigd is. Het CAK ontvangt van de
Belastingdienst de relevante inkomens- en vermogensgegevens van de
cliënt en berekent vervolgens de persoonlijke maximale periodebijdrage
voor een cliënt. Een cliënt betaalt voor een maatwerkvoorziening per
periode van vier weken niet meer dan zijn of haar persoonlijke maximale
periodebijdrage. De eigen bijdrage vervalt als de kostprijs van de
maatwerkvoorziening is bereikt of als de maatwerkvoorziening wordt
beëindigd. Het is afhankelijk van het inkomen en het vermogen of en hoe
snel een cliënt het niveau van de kostprijs heeft bereikt.
De leden van de CDA-fractie vragen wie bepaalt of een persoon
(ingezetene) voldoende beroep heeft gedaan op zijn of haar netwerk en
wat gebeurt als het sociale netwerk weigert. Zij vragen of zo niet de
mogelijkheid in de wet sluipt dat kinderen financieel verantwoordelijk
worden voor hun ouders. Voorts stellen de leden van de CDA-fractie dat
het ook zeer goed voorstelbaar is dat ouders van gehandicapte kinderen
op extra kosten gejaagd worden terwijl de mogelijkheid voor middeninkomens om gebruik te maken van de gemeentelijke maatwerkvoorziening
nihil is. De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering om een
toelichting waarom dit niet zal leiden tot grote inkomensverschillen.
Voorliggend wetsvoorstel biedt gemeenten meer mogelijkheden om de
eigen kracht van de cliënt en zijn sociale netwerk beter te benutten, maar
biedt gemeenten geen bevoegdheden om een (financiële) bijdrage van
het sociale netwerk af te dwingen. In het onderzoek komen onder meer de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

142

(on)mogelijkheden voor het sociaal netwerk om een bijdrage te leveren in
de ondersteuningsbehoefte van de cliënt aan de orde.
De regering hecht er aan op te merken dat elke ingezetene ongeacht
inkomen of vermogen zich bij de gemeente kan melden met een ondersteuningsvraag. Daar waar uit het onderzoek blijkt dat ondersteuning door
toedoen van de gemeenten nodig is, zal de gemeente deze ook bieden.
Ingeval een maatwerkvoorziening wordt verstrekt, zal een eigen bijdrage
in rekening kunnen worden gebracht op basis van de gemeentelijke
verordening en de geldende wettelijke kaders.
De leden van de CDA-fractie hebben begrepen dat er in de Wlz een
mogelijkheid is voor een volledig pakket thuis. Zij vragen zich af of de
Wmo 2015 betekent dat wanneer mensen daarnaast behoefte hebben aan
huishoudelijke verzorging of begeleiding vanuit de Wmo 2015, deze niet
gegeven mag worden. Of blijft huishoudelijke verzorging en begeleiding
onderdeel uitmaken van het volledig pakket thuis van de toekomst?
In het wetsvoorstel Wlz wordt de mogelijkheid gecreëerd van een volledig
pakket thuis. Huishoudelijke hulp en begeleiding maken onderdeel uit van
het volledig pakket thuis. Een cliënt die een Wlz-indicatie heeft en kiest
voor volledig pakket thuis, krijgt dus zijn huishoudelijke hulp en
begeleiding vanuit de Wlz. De gemeente hoeft dit niet te leveren.
De leden van de CDA-fractie menen dat het uitgangspunt «geen
toekenning, tenzij «een heel ander uitgangspunt is dan zij voor ogen heeft
en ook laat zien dat het oude compensatiebeginsel niet gelijk is aan de
maatwerkvoorziening.
De vraag van deze leden doet vermoeden dat zij de formulering «geen
toekenning, tenzij «zwaarder interpreteren dan is bedoeld. Waar die
formulering in de toelichting is gebruikt, is dat vooral gebeurd om te
markeren dat bij een beroep op ondersteuning van de kant van de
overheid in het kader van deze wet, anders dan bij de wettelijke
AWBZ-verzekering, voorop staat dat de overheid slechts ondersteuning
behoeft te bieden nadat zorgvuldig is vastgesteld dat betrokkene daarop
ook echt is aangewezen. Vast moet staan dat hij niet zelf of met aanwezige
hulp van anderen het probleem kan tackelen. Ik ga er ook van uit dat de
leden van deze fractie niet beogen te stellen dat zij voorstander zouden
zijn van het adagium: bij een beroep op de overheid, moet deze zonder
meer hulp verlenen. Ik merk nadrukkelijk op dat dit ook niet het
uitgangspunt is van de huidige Wmo; van een compensatieverplichting is
ook in de huidige wet slechts sprake wanneer is vastgesteld dat een
overheidsprestatie nodig is om iemand in staat te stellen op gelijke voet
aan de samenleving deel te nemen en dat daarbij nadrukkelijk wordt gelet
op zijn persoonskenmerken en behoeften en de capaciteit om zelf in
maatregelen te voorzien. In antwoord op andere vragen van deze leden
heb ik naar mijn mening gemotiveerd aangetoond dat de resultaatsverplichting van dit wetsvoorstel in stevigere waarborgen voor de cliënt biedt
dan de compensatieplicht.
De leden van de fractie van het CDA stellen vast dat er een nieuwe
procedure is om voor een algemene – dan wel maatwerkvoorziening in
aanmerking te komen. Deze leden zijn het niet met de regering eens dat
deze procedure juridisering zoveel mogelijk voorkomt en vragen of dit niet
leidt tot veel administratieve lastendruk en juridisering bij de aanvrager.
Het splitsen van melding en onderzoeksfase en aanvraag voorkomt naar
het oordeel van de regering niet alleen juridisering, maar draagt ook bij
aan het waarborgen van de zorgvuldigheid van de door het college te
maken afweging. Daarnaast draagt de in het wetsvoorstel opgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

143

procedure naar het oordeel van de regering juist bij aan de beperking van
de administratieve lastendruk en juridisering bij de aanvrager. Immers,
een ingezetene die behoefte heeft aan maatschappelijke ondersteuning,
kan zich vormvrij bij het college melden. Het college stelt in vervolg
daarop in samenspraak met de cliënt een onderzoek in. Dat de cliënt
hieraan zijn volledige medewerking verleent, mag naar het oordeel van de
regering worden verwacht. Het onderzoek is er immers op gericht om vast
te stellen op wat noodzakelijk is om de zelfredzaamheid, participatie van
de cliënt, gegeven zijn individuele omstandigheden en die van zijn sociale
netwerk, te verbeteren of te voorzien in zijn behoefte aan beschermd
wonen of opvang. De weergave van de uitkomst van het onderzoek
ontvangt de cliënt van de gemeente op basis waarvan hij kan afwegen wel
of geen maatwerkvoorziening aan te vragen. Tot op dat moment heeft de
cliënt geen andere verplichting dan meewerken aan het onderzoek dat in
vervolg op zijn melding bij het college wordt uitgevoerd. Van enige vorm
van juridisering is tot op dat moment ook geen sprake.
Vanaf het moment dat de cliënt een aanvraag indient voor een maatwerkvoorziening, is er sprake van enige vorm van juridisering. Deze is echter
een onvermijdelijk gevolg van het aanvragen van de maatwerkvoorziening en heeft met name tot doel om de rechtszekerheid van de cliënt te
waarborgen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat van alle voorbeelden van
algemene voorzieningen die in de memorie van toelichting worden
gegeven, er geen betrekking heeft op de functie begeleiding dan wel
tijdelijk verblijf dan wel verzorging voor specifieke groepen die onder
worden gebracht in de nieuwe Wmo 2015. Deze leden vragen of de
regering van mening is dat dit allemaal maatwerkvoorzieningen zijn of nu
juist algemene voorzieningen? Graag een toelichting waarbij de beoogde
kwaliteitseisen onderdeel zijn.
In algemene zin kan niet gezegd worden dat de voorzieningen voor
cliënten die vanaf 2015 geen beroep meer op de AWBZ kunnen doen,
maar wel op dit wetsvoorstel, in alle gevallen in de vorm van een
maatwerkvoorziening dan wel een algemene voorziening ondersteuning
zullen moeten krijgen. Het college zal op basis van het door de gemeenteraad vastgestelde plan moeten besluiten over het al dan niet creëren
van een algemene voorziening voor een bepaalde groep cliënten.
Los van de afweging die een college ter zake maakt, geldt dat voor elke
cliënt die zich tot het college wendt met een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, op individueel niveau de afweging gemaakt zal
moeten worden of de cliënt adequaat kan worden geholpen met een
algemene voorziening of dat een maatwerkvoorziening meer aangewezen
is.
De wet biedt een basisnorm voor kwaliteit, die van toepassing is op zowel
algemene als maatwerkvoorzieningen. In de memorie van toelichting op
het wetsvoorstel heeft de regering daarnaast de wenselijkheid van
landelijke kwaliteitsstandaarden benoemd. Uitgangspunt voor de regering
is dat gemeenten de verantwoordelijkheid zullen oppakken om in overleg
met de organisaties van cliënten en aanbieders gezamenlijk voor
(bepaalde vormen van) maatschappelijke ondersteuning kwaliteitsstandaarden te ontwikkelen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat de professionele
standaarden (bijvoorbeeld die met betrekking tot Alzheimer) blijven
gelden voor algemene voorzieningen? En wat betekent dit voor plannen
om verschillende doelgroepen (verstandelijk gehandicapten, dementerenden, (ex)verslaafden en mensen met een psychiatrische stoornis)
gezamenlijk op te vangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

144

De regering is van mening dat, indien een kwaliteitsstandaard bestaat, de
bestaande zorgstandaard onverminderd van belang blijft voor de
doelgroepen. Daarnaast heeft de regering de wenselijkheid voor het
ontwikkelen van landelijke kwaliteitsstandaarden benoemd in de memorie
van toelichting op het wetsvoorstel. Gemeenten zullen de verantwoordelijkheid oppakken om in overleg met de organisaties van cliënten en
aanbieders gezamenlijk voor (bepaalde vormen van) maatschappelijke
ondersteuning landelijke kwaliteitsstandaarden te ontwikkelen. Daarbij wil
de regering de verschillende groepen ondersteunen in hun zelfredzaamheid en participatie. Hierin is de regering van mening dat het
wenselijk is om te kijken naar bredere kaders, zoals dat nu bijvoorbeeld nu
al voor dementie wordt gedaan, waarin verschillende vormen van zorg en
ondersteuning bij elkaar komen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat een pgb geweigerd kan worden als
er inkoopvoordelen zijn bij zorg in natura. Daar hebben deze leden begrip
voor maar kan de regering zich voorstellen dat sommige maatwerkvoorzieningen zo passend moeten zijn dat er bijvoorbeeld 1 op 1 begeleiding
nodig is, bijvoorbeeld bij een kind met meervoudige handicap en dat zal
vaak duurder zijn dan een algemene opvangvoorziening.
Indien uit het onderzoek blijkt dat een maatwerkvoorziening aan de orde
is, zal een gemeente niet kunnen volstaan met het bieden van een
algemene voorziening. Indien een maatwerkvoorziening aan de orde is,
kan de cliënt onder een aantal strikte voorwaarden kiezen voor een pgb.
Eén van die voorwaarden is dat de gemeente een pgb mag weigeren
indien de kosten hiervan hoger zijn dan van de gecontracteerde
maatwerkvoorziening. Dit mag echter geen reden zijn om een maatwerkvoorziening te weigeren.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe lang een gemeente mag
proberen een passende voorziening in natura te geven en wie hierover het
laatste oordeel heeft. De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast of de
mogelijkheid van een pgb in de nieuwe Wmo 2015 niet eerder een wassen
neus is, dan een echt instrument voor eigen regie en waarom de regering
er niet voor kiest het huidige pgb-artikel uit de Wmo voort te zetten.
Vervolgens vragen de leden van de CDA-fractie of het de bedoeling is dat
het persoonsgebonden budget niet meer ingezet kan worden nu duidelijk
wordt dat grote delen van begeleiding zoals dagbesteding algemene
voorzieningen kunnen worden.
De regering hecht aan het behoud van de mogelijkheid van een persoonsgebonden budget in de Wmo 2015. Om die reden biedt het wetsvoorstel
de cliënt een aantal waarborgen. De aanscherping die in nauw overleg
met de organisatie van budgethouders tot stand is gekomen, beoogt het
persoonsgebonden budget te behouden voor die situaties waarvoor het
bedoeld is.
Indien de cliënt in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, kan
hij een verzoek bij de gemeente doen voor een persoonsgebonden
budget. De gemeente willigt dit verzoek in, indien de cliënt voldoet aan
een aantal voorwaarden. Eén van de voorwaarden is dat de cliënt zich
gemotiveerd op het standpunt stelt dat het door de gemeente gecontracteerde aanbod niet passend is in zijn specifieke situatie. Indien de cliënt dit
heeft beargumenteerd, is deze voorwaarde geen grond voor de gemeente
om een pgb te weigeren. Uiteindelijk is het de gemeente die – op basis
van de voorwaarden in de wet en de verordening – een besluit neemt en
een beschikking treft. Indien een gemeente weigert de maatwerkvoorziening in de vorm van een pgb te verstrekken, is dat een besluit van de
gemeente waartegen voor de cliënt de mogelijkheid van bezwaar en
beroep open staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

145

De regering vindt het noodzakelijk om, gelet op een aantal ontwikkelingen
rond het persoonsgebonden budget in de afgelopen periode,
voorwaarden te verbinden aan het recht om te kiezen voor een persoonsgebonden budget. Zo hebben onder de AWBZ mensen een beroep gedaan
op de regeling die niet in staat waren om de taken en verplichtingen die
samenhangen met het persoonsgebonden budget, goed te vervullen. Ook
is de afgelopen jaren sprake geweest van een onhoudbare uitgavenontwikkeling als gevolg van de aanzuigende werking van het persoonsgebonden budget. Informele zorg om niet werd vervangen door zorg
geleverd door dezelfde persoon, gefinancierd uit een persoonsgebonden
budget. Bovendien is gebleken dat de kwaliteit soms ernstig te wensen
overliet en was het risico op fraude te groot. Een cliënt die een maatwerkvoorziening krijgt toegekend, heeft, als aan de gestelde voorwaarden
wordt voldaan, het recht om te kiezen voor een persoonsgebonden
budget. Indien in het onderzoek naar de individuele cliënt wordt vastgesteld dat hij voldoende kan participeren en zelfredzaam kan zijn door
gebruik te maken van een algemene voorzieningen, dan kan de betrokken
cliënt niet kiezen voor een persoonsgebonden budget.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom de rolstoel nu wel
onder de eigen bijdrageregeling gaat vallen.
De regering heeft ervoor gekozen om geen onderscheid te maken tussen
het soort voorzieningen waarvoor gemeenten een eigen bijdrage kunnen
vragen. Naar het oordeel van de regering bestaat er geen rechtvaardiging
om een rolstoel uit te blijven zonderen van de eigen bijdrageheffing.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering toe te lichten waarom de
leeftijdsgrens voor de eigen bijdrage komt te vervallen.
Het gegeven dat jeugdigen in het algemeen geen eigen inkomen hebben,
is naar de mening van de regering ten principale geen reden om hen van
een bijdrageplicht uit te zonderen. Zij vallen immers onder de verantwoordelijkheid en de daarmee samenhangende onderhoudsplicht van ouders
of andere verzorgers. Voorts kan op grond van voorliggend wetsvoorstel
slechts maatschappelijke ondersteuning in de vorm van een woningaanpassing aan een jeugdige worden verstrekt. Jeugdigen tot 18 jaar kunnen
voor ondersteuning, hulp en zorg een beroep doen op de gemeente op
grond van de Jeugdwet. Een woningaanpassing leidt normaliter tot een
waardevermeerdering van de woning, wat leidt tot een directe vermogensverbetering voor de eigenaren van de woning. In het geval van
kinderen tot 18 jaar is het aannemelijk dat de eigenaren van de woning de
ouders of andere verzorgers van het kind zijn. Met het vervallen van de
leeftijdgrens zijn de ouders of andere verzorgers daarom een eigen
bijdrage voor de woningaanpassing voor het kind verschuldigd.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering het voor zich ziet, dat
gemeenten verantwoordelijk worden voor het onderzoek bij een
maatwerkvoorziening bij slachtoffers van huiselijk geweld.
Het spreekt voor zich dat, wanneer de veiligheid van iemand in het geding
is en er acuut actie moet worden ondernomen, de gemeente onmiddellijk
zal handelen, bijvoorbeeld door het slachtoffer in een veilige opvangvoorziening te plaatsen. Artikel 2.3.3 biedt de mogelijkheid tot het onverwijld
verstrekken van een tijdelijke maatwerkvoorziening, zonder dat een
onderzoek heeft plaatsgevonden. Het onderzoek, dat vervolgens door de
gemeente (alsnog) zal worden uitgevoerd, vindt plaats in samenspraak
met degene door of namens wie de melding is gedaan. Het ligt in de rede
dat bij een ernstige dreiging van geweld de rol van bijvoorbeeld de
opvanginstelling bij het onderzoek groter is en de cliënt zelf niet of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

146

nauwelijks contact heeft met de gemeente. In de praktijk zullen
gemeenten en opvanginstellingen daarover werkafspraken maken, zoals
ook nu al het geval is.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom artikel 2.1.4, derde lid, niet
voor algemene voorzieningen geldt en waarom de eigen bijdrage voor de
algemene voorzieningen niet onder het regime van eigen bijdragen voor
de maatwerkvoorzieningen wordt gebracht. De leden van de D66-fractie
en de leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom de eigen bijdrage
voor algemene voorzieningen niet meeloopt in de anticumulatie en op
welke wijze een ongewenste cumulatie van eigen bijdragen wordt
voorkomen. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het CAK hier
een rol bij kan spelen. De leden van de SGP-fractie vragen of eigen
bijdragen voor algemene voorzieningen die door gemeenten, de markt en
de samenleving georganiseerd zijn in combinatie met de eigen bijdragen
voor maatwerkvoorzieningen voor sommige mensen niet zodanig hoog
zal worden, dat het hun participeren in de samenleving in de weg zal gaan
staan. Zij vragen hoe de regering de mogelijkheid beoordeelt dat de
stapeling met name op kan treden in gemeenten waarin een uitgebreid
aanbod aan algemene voorzieningen bestaat. Voorts vragen zij of het ook
bij de verantwoordelijkheid van gemeenten hoort om te bezien of het
totaal aan algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen voor de
cliënt nog financieel betaalbaar zijn. De leden van de SGP-fractie nemen
aan dat de gemeente in de nieuwe situatie nog steeds niet gaat over het
innen van eigen bijdragen voor algemene voorzieningen van particuliere
initiatieven, maar zij zouden dat graag duidelijk in de wettekst opgenomen
zien. Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie op welke wijze
zicht bestaat op het totaal aan eigen bijdragen binnen een huishouden en
of de onduidelijkheid niet wordt versterkt door de volgordelijkheid in de
wet dat gemeenten naar verwachting meer algemene voorzieningen
zullen verstrekken.
Gemeenten zijn – binnen de landelijke kaders – vrij om eigen bijdragen te
vragen en leggen hun beleid hieromtrent vast in de verordening. De
mogelijkheden om eigen bijdragen voor maatwerkvoorzieningen te
vragen, worden door de regering begrensd in een amvb. Ongewenste
cumulatie van eigen bijdragen voor de Wlz en de Wmo 2015 binnen één
huishouden wordt voorkomen door centrale uitvoering door het CAK. Net
als in de huidige Wmo zijn gemeenten vrij bij het heffen van eigen
bijdragen voor algemene voorzieningen. Algemene voorzieningen zijn
gemeentelijke voorzieningen die voor iedereen toegankelijk zijn, zonder
nader onderzoek, zoals activiteiten in het buurthuis of de bibliotheek.
Gemeenten of welzijnsorganisaties moeten hier naar het oordeel van de
regering zonder administratieve rompslomp een passende bijdrage in de
kosten voor kunnen vragen. Bovendien hebben gemeenten er zelf veel
belang bij om de algemene voorzieningen (financieel) laagdrempelig te
maken en te houden, zodat de druk op (duurdere) maatwerkvoorzieningen
beperkt wordt. Ik vertrouw er dan ook op dat gemeenten die veel
algemene voorzieningen aanbieden stapeling van eigen bijdragen voor
deze voorzieningen beperken om de toegankelijkheid te waarborgen.
Algemene voorzieningen moeten zo veel mogelijk toegankelijk zijn,
hetgeen in lijn is met de doelstelling van het VN-verdrag inzake de rechten
van personen met een handicap.
Gemeenten kunnen er voor kiezen om bepaalde groepen ingezetenen te
benoemen die in aanmerking komen voor een korting op de bijdrage voor
een algemene voorziening. Daarnaast bestaat voor gemeenten de
mogelijkheid om op grond van de bijzondere bijstand ingezetenen te
compenseren voor dergelijke kosten. Binnen de wettelijke grenzen kunnen
gemeenten op grond van het door hen gevoerde minimabeleid (een deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

147

van de) eigen bijdragen bij het CAK kwijtschelden. Hiertoe zal de
gemeente in het onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte ook goed
moeten kijken naar de financiële situatie van de cliënt en welke eigen
bijdragen de cliënt reeds verschuldigd is. De gemeente is op grond van
het wetsvoorstel verplicht de cliënt hierover in het onderzoek te informeren. Gemeenten kunnen op grond van de Wmo 2015 geen eigen
bijdrage voor particuliere initiatieven vaststellen. Het ligt voor de hand dat
gemeenten in het beleidplan aandacht besteden aan de relevante
particuliere initiatieven die bijdragen aan de doelen van dit wetsvoorstel.
Ook kan de gemeenten ervoor kiezen initiatieven financieel te ondersteunen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering bereid is de inkomenseffecten van de verschillende hervormingen en bezuinigingen in de zorg
voor verschillende groepen door te rekenen. De leden van de Groenlinksfractie vragen wanneer meer inzicht bestaat in de financiële gevolgen
voor mensen.
De verschillende hervormingen en bezuinigingen hebben effect op de
invulling van de zorg en ondersteuning die aan iemand geleverd wordt en
de eigen bijdrage die daarvoor verschuldigd is. Het totale effect zal voor
iedereen anders zijn en ook anders ervaren worden. Het is dus niet
mogelijk om in algemene zin hier iets over te zeggen. Alleen per individueel geval is daar iets over te zeggen, maar dat is geen generaal beeld.
Bij de Rijksbegroting wordt jaarlijks het koopkrachtbeeld gepresenteerd
voor verschillende groepen mensen, waaronder chronisch zieken en
gehandicapten.
De leden van de fractie van D66 stellen de regering de vraag op welke
wijze en door wie de doventolk in de leefsituatie (landelijk) wordt
ingekocht in de Wmo 2015. Daarnaast vragen zij hoe de regering
waarborgt dat daarbij ook de ervaringen en tevredenheid van gebruikers
zal worden betrokken.
De VNG is voornemens om de doventolkvoorziening in de leefsituatie
landelijk in te kopen en uit te voeren. In de commissie Gezondheid &
Welzijn van de VNG is op 13 februari 2014 besloten dat een landelijk
coördinatiebureau belast wordt met de organisatie van de landelijke
toegang. Aan de Algemene Ledenvergadering van de VNG wordt
voorgelegd om de € 7 miljoen die nu gemoeid is met de uitvoering
hiervoor te ontrekken aan het Gemeentefonds. Op dit moment is het
TransitieBureau Wmo (VWS/VNG) bezig met de verdere uitwerking
hiervan. Hierbij wordt zo veel mogelijk aangesloten bij de manier waarop
de doventolk in de leefsituatie op dit moment naar tevredenheid van de
gebruikers wordt uitgevoerd. De belangenorganisaties voor doven,
slechthorenden en de beroepsverenigingen zijn vertegenwoordigd in de
klankbordgroep, die nauw betrokken wordt bij de totstandkoming van de
landelijke inkoopafspraken.
De leden van de fractie van D66 vragen de regering of zij van mening is
dat mantelzorg nooit kan worden verplicht of afgedwongen, en zij willen
vernemen wat de rol is van de mantelzorger tijdens het door gemeenten
uit te voeren onderzoek.
De sociale relatie die mensen met elkaar hebben, bepaalt of iemand
mantelzorg gaat verlenen. Om die reden kan mantelzorg niet door
gemeenten worden opgelegd aan mensen in de sociale omgeving van
een cliënt. Wat redelijkerwijs verwacht kan worden van een mantelzorger,
verschilt van persoon tot persoon en is mede afhankelijk van de aard van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

148

de relatie, en de situatie waarin de cliënt en de mantelzorger zich op dat
moment bevinden.
Voor het realiseren van maatwerk is van groot belang dat het onderzoek
en het daarmee verband houdende contact dat de gemeente met cliënt en
de mantelzorger heeft, op een zorgvuldige en professionele wijze
geschiedt. Het is dan ook wenselijk dat de gemeente de mantelzorger daar
zoveel en zo vroeg mogelijk bij betrekt. De regering acht het dan ook van
belang dat indien gewenst de mantelzorger ook voor gesprekken in het
kader van het onderzoek wordt uitgenodigd. Alleen op basis van een
integraal beeld van de behoefte(n) en (on)mogelijkheden van cliënt en
mantelzorger, kan de gemeente maatwerk in de ondersteuning aan beiden
bieden. Het is goed in het onderzoek al stil te staan bij mogelijke overbelasting van de mantelzorger in de toekomst en mogelijkheden om dat te
voorkomen.
De leden van de D66-fractie vragen of het in huis wonen van een partner
of een kind als zodanig reeds bepalend kan zijn voor het al dan niet, of de
mate van, verstrekken van een algemene of maatwerkvoorziening.
Indien een cliënt zich bij het college meldt met een behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning, stelt het college een onderzoek in dat tot
doel heeft vast te stellen hoe de cliënt ondersteund kan worden. Dat kan
tot de conclusie leiden dat een algemene voorziening volstaat. De cliënt
kan van de algemene voorziening gebruik maken, zonder dat daar een
beslissing van het college noodzakelijk is.
Het voorgaande betekent dat het voor de toegang tot een algemene
voorziening doorgaans niet van belang is of de cliënt al dan niet
onderdeel uitmaakt van een samenlevingsverband.
Bij de beantwoording van de vraag of een cliënt is aangewezen op een
maatwerkvoorziening voor zijn maatschappelijke ondersteuning, is onder
meer de mate waarin beroep op gebruikelijke hulp mogelijk is, van
belang. In dat kader is het samenwonen met een echtgenoot/partner en of
kind dus relevant. Gegeven de specifieke situatie van de cliënt en die van
de personen die eventueel in gebruikelijke hulp zouden kunnen voorzien,
moet beoordeeld worden of en zo ja in welke mate dat mogelijk is.
De leden van de fractie van D66 zijn ervoor beducht dat de «knip» tussen
het onderzoek en de eventuele aanvraag ten koste gaat van de integraliteit. Deze leden ontvangen graag een toelichting waarom de regering
voor deze «knip» heeft gekozen en kan de toekenning van een maatwerkvoorziening niet de uitkomst van het onderzoek zijn. Tot slot vragen deze
leden wie uiteindelijk bepaalt of een algemene voorziening of een
maatwerkvoorziening passend is.
Naar het oordeel van de regering staat het in artikel 2.3.2 van het
wetsvoorstel beschreven onderzoek borg voor een integrale beoordeling
van de behoefte van de cliënt aan maatschappelijke ondersteuning. De
regering heeft voor de knip tussen onderzoek en aanvraag gekozen,
omdat dit aansluit bij de inmiddels bij gemeenten gegroeide praktijk die
onnodige juridisering in de fase van het onderzoek voorkomt.
Op basis van de weergave van de uitkomsten van het onderzoek die de
cliënt na afronding van het onderzoek ontvangt, kan de cliënt de afweging
maken of hij al dan niet een maatwerkvoorziening aanvraagt. Het voordeel
daarvan is dat de cliënt op basis van de uitkomsten van het integrale
onderzoek een bewuste afweging maakt om al dan niet een maatwerkvoorziening aan te vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

149

Indien de cliënt op basis van de weergave van het onderzoek besluit om
een maatwerkvoorziening aan te vragen, beslist het college daarop binnen
twee weken na de aanvraag. De uitkomsten van het integrale onderzoek
vormen vanzelfsprekend een belangrijke basis om tot een beslissing te
komen.
Op basis van het voorgaande is de regering van mening dat de knip
tussen onderzoek en aanvraag niet ten koste gaat van de integraliteit. Uit
het voorgaande is duidelijk dat het college in vervolg op het onderzoek
beslist over het al dan niet toekennen van een maatwerkvoorziening en
dat het de cliënt helpt om tot een plan voor zijn eigen situatie te komen.
Het college beslist – in samenspraak met de cliënt – welke voorziening
passend is. Als de cliënt het met dit besluit niet eens is kan hij hiertegen
bezwaar en beroep aantekenen.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de juridische status van het
onderzoek en de mogelijkheden van de cliënt om bezwaar te maken tegen
de uitkomsten.
Het onderzoek dat na een melding plaatsvindt, strekt ertoe om in
samenspraak met de cliënt en zijn cliëntondersteuner zorgvuldig in kaart
te brengen wat diens persoonskenmerken, wensen en behoeften zijn en
welke mogelijkheden er zijn om te komen tot participatie en zelfredzaamheid op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, hulp van een mantelzorger of anderen dan wel door gebruik te maken van een algemene
voorziening. De uitkomsten van het onderzoek hebben geen andere status
dan de uitkomsten van eender welk onderzoek en zijn vergelijkbaar met
een indicatie-advies. De weergave van de uitkomsten zijn dan ook geen
besluit in de zin van de Awb, anders dan bijv. het indicatiebesluit als
geregeld in de AWBZ; bezwaar en beroep daartegen zijn dan ook niet
mogelijk. Dat is ook geenszins bezwaarlijk, omdat is gewaarborgd dat de
cliënt die dat wenst, na het onderzoek (dan wel als dat te lang duurt, na
zes weken) in elk geval een aanvraag voor een maatwerkvoorziening kan
doen, waarop het college spoorslags moet beslissen. Voor de cliënt die
een aanvraag wenst te doen, vormt de weergave van het onderzoek in elk
geval een hanteerbaar uitgangspunt, waarvan hij in zijn aanvraag zo
nodig gericht afstand van kan nemen voor zover hij meent dat daarin
zaken staan die niet juist zijn. Dat helpt de cliënt derhalve bij het formuleren van zijn aanvraag. De weergave van de uitkomsten van het
onderzoek vormen ook voor het college een hanteerbaar uitgangspunt bij
het nemen van een snelle beslissing op een aanvraag. Als de cliënt een
aanvraag doet, waarin afstand wordt genomen van hetgeen in de
weergave is opgenomen, dwingt de op grond van de Awb te betrachten
zorgvuldigheid het college er mogelijk toe naderonderzoek te doen, maar
in elk geval moet het college in zijn beslissing en motivering dan specifiek
op die punten ingaan. Indien dat naar het oordeel van de cliënt in
onvoldoende mate het geval is, komt in een bezwaar- of beroepsprocedure ten volle de vraag aan de orde of het college op goede gronden
aan de uitkomsten van het omstreden onderzoek mocht vasthouden.
De leden van de D66-fractie vragen of gemeenten verplicht kunnen
worden mensen te wijzen op de mogelijkheid van onafhankelijke
cliëntondersteuning. Op welke wijze kunnen of moeten gemeenten
cliëntondersteuning vormgeven in gevallen waar sprake is van verminderde assertiviteit of vraagverlegenheid? De leden van de fractie van
GroenLinks vragen hoe burgers met een hulpvraag actief worden
verwezen naar cliëntondersteuning en hoe dat door de Staatssecretaris
wordt geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

150

Mensen moeten uiteraard goed voorgelicht worden over de mogelijkheid
van cliëntondersteuning. Dat geldt onder meer bij het belangrijke moment
van de toegang tot de Wmo 2015, zijnde het onderzoek en in het bijzonder
bij mensen die zich minder goed in staat zijn de hulpvraag te verwoorden,
keuzes te maken of minder assertief zijn. Juist dan is het van belang dat
gemeenten actief mensen wijzen op deze mogelijkheid. In de handreiking
voor gemeenten voor de transitie van cliëntondersteuning krijgt dat
nadrukkelijk aandacht.
De leden van de D66-fractie vragen of een maatwerkvoorziening binnen
de gemeentegrenzen moet liggen, of dat deze zich ook buiten de
gemeentegrenzen kunnen bevinden.
Het is op grond van dit wetsvoorstel zeker mogelijk dat maatwerkvoorzieningen buiten de gemeentegrenzen liggen. Dit zal met name vaak het
geval zijn indien gemeenten aanbieders contracteren die ook buiten de
gemeentegrenzen ondersteuning aanbieden. Vanzelfsprekend zal het
college er naar streven om de reisafstand voor cliënten die gebruik maken
van een maatwerkvoorziening zoveel mogelijk te beperken. Uiteraard zal
een en ander in goede samenspraak met de cliënt plaatsvinden.
De leden van de D66-fractie constateren dat er cliënten zijn die gebruik
zullen maken van zorg en ondersteuning op basis van zowel de Wmo als
de Zvw. Dit kan ertoe leiden dat cliënten te maken krijgen met verschillende loketten, verschillende en meerdere afrekeningen en verantwoordingen, met als gevolg een potentieel hoge administratieve lastendruk.
Ziet de regering, zo vragen deze leden, dat ook? En zo ja, op welke wijze
beoogt de regering deze lastendruk te beperken?
De regering is zich ervan bewust dat cliënten te maken kunnen krijgen met
verschillende wet- en regelgeving als zij in aanmerking komen voor zowel
zorg als ondersteuning. De regering vindt het belangrijk om de administratieve lasten zo veel mogelijk tot het minimum te beperken. Om deze
reden heeft de regering in het voorliggend wetsvoorstel verschillende,
samenhangende bepalingen opgenomen die zien op het verlenen van
integrale dienstverlening, zoveel mogelijk afgestemd op de andere
vormen van zorg en hulp die iemand ontvangt.
Voor gemeenten geldt de verplichting om in het periodiek vast te stellen
plan expliciet aandacht te besteden aan de samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders om te komen tot een zo integraal mogelijke
dienstverlening (artikel 2.1.2, vierde lid, onderdeel b). Bij het onderzoek
naar de ondersteuningsvraag van de cliënt, zal de gemeente ook
zorgvuldig de mogelijkheden moeten bezien om in samenwerking met
zorgverzekeraars, zorgaanbieder en andere partijen binnen het sociale
domein een passend ondersteuningsaanbod samen te stellen, waarbij
rekening wordt gehouden met de behoefte van de cliënt (artikel 2.3.2,
tweede lid, onderdeel e).
Tevens is één van de basiskwaliteitsnormen waar de aanbieder zorg voor
moet dragen, dat de ondersteuning is afgestemd op de reële behoefte van
de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de cliënt ontvangt
(artikel 3.1, tweede lid, onderdeel b).
Daarnaast worden gemeenten gestimuleerd sociale wijkteams zo efficiënt
mogelijk in te richten. In veel gemeenten zijn al veel voorbeelden actief
van kleinschalige, zelfsturende buurtteams, met weinig bureaucratie. Ook
voor de wijkverpleegkundige is een belangrijke rol weggelegd. Zij is
toegankelijk, dicht in de buurt, kijkt met een «brede blik» naar de zorg- en
ondersteuningsbehoefte van een cliënt en stemt af met de huisarts en de
professionals binnen het sociale domein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

151

Op basis van deze samenhangende bepalingen en de beoogde werkwijze
met wijkgericht werken, worden op de verschillende momenten waarop
het ondersteuningsaanbod aan de cliënt wordt vormgegeven en verleend,
de administratieve lasten zo veel mogelijk voorkomen en beperkt.
Bovendien leidt de hervorming van de langdurige zorg er toe dat voor een
grote groep mensen de toegang tot zorg en ondersteuning overzichtelijker
wordt. Mensen die extramurale zorg en ondersteuning nodig hebben,
krijgen te maken met twee (Zvw en Wmo 2015) in plaats van drie
zorgstelsels (AWBZ, Zvw en Wmo). Deze wijziging zal ertoe leiden dat de
administratieve lastendruk voor mensen vermindert.
Een voorbeeld is een oudere die in de huidige situatie vanuit de AWBZ
extramurale verzorging en verpleging ontvangt, regelmatig de huisarts
bezoekt (onderdeel van Zvw) en huishoudelijke hulp door gemeente
verstrekt krijgt. In de nieuwe situatie komt de indicatiestelling door het CIZ
en het innen en betalen van de eigen bijdragen via het CAK voor
verzorging en verpleging te vervallen. De huisartsenzorg en de verpleging
en verzorging vallen onder één systeem, de Zvw. De wijkverpleegkundige
stelt de verpleegkundige diagnose en brengt in kaart hoeveel en welke
zorg wordt verleend. Zij heeft een brede blik en maakt ook verbindingen
met het sociale domein. Ondersteuning bij het structureren van het
huishouden blijft een verantwoordelijkheid van het gemeentelijke domein.
De leden van de D66-fractie vragen wat de keuze voor de SVB betekent
voor de systemen van gemeentelijke vouchers.
Op dit moment zijn mij alleen situaties bekend waarin vouchers worden
aangeboden als algemene voorziening. De SVB krijgt op grond van het
wetsvoorstel geen rol ten aanzien van algemene voorzieningen.
De leden van de D66-fractie vragen de regering op welke wijze in het
onderzoek van de gemeente voldoende geborgd is dat bij huiselijk
geweld, waar het gaat om het inschakelen van het sociale netwerk, dit
netwerk juist onderdeel kan zijn van de problematiek.
De leden van de D66-fractie wijzen er terecht op dat bij huiselijk geweld
het sociale netwerk onderdeel kan zijn van de problematiek, waardoor het
niet veilig kan zijn om dit netwerk (of een deel daarvan) in te schakelen.
De regering stelt dan ook in artikel 2.3.3 voor, dat het college de mogelijkheden van inschakeling van het eigen netwerk dient te onderzoeken; er is
dus geen sprake van vanzelfsprekendheid. De centrumgemeenten zijn op
dit moment bezig met het opstellen van regionale beleidsplannen voor de
aanpak van geweld in huiselijk kring, de zogenaamde regiovisies). In de
handreiking die daarvoor is ontwikkeld (augustus 2013) wordt ook
aandacht geschonken aan het in kaart brengen van het sociale netwerk,
onder meer om na te gaan hoe veilig dit netwerk is.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke wijze een
mantelzorger aanspraak kan maken op een maatwerkvoorziening.
Mensen die zich tot de gemeente wenden voor maatschappelijke
ondersteuning, kunnen erop rekenen dat een gemeente bij de beoordeling
van deze melding kijkt naar zowel de persoon en het huishouden waarvan
betrokkene deel uitmaakt, als naar de situatie van de mantelzorger.
Om maatwerk te kunnen leveren, is het van belang niet alleen de
omstandigheden van de cliënt mee te wegen, maar ook de omstandigheden van een mantelzorger. De regering ziet de mantelzorger weliswaar
niet als cliënt voor de Wmo 2015, maar in het ondersteuningsplan voor de
cliënt moet er wel aandacht zijn voor de eventuele ondersteuning die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

152

mantelzorger behoeft. De situatie van de cliënt, met inbegrip van de hulp
die wordt of kan worden geleverd door de mantelzorger en diens behoefte
aan ondersteuning, moet dus integraal worden onderzocht om in het
ondersteuningsplan maatwerk te kunnen leveren. Eventueel kan dit ook
leiden tot een aanvraag van de mantelzorger voor zijn eigen ondersteuning.
Ook dat wat nodig is om de mantelzorger van de cliënt te ondersteunen
bij het verlenen van mantelzorg of om deze (tijdelijk) te ontlasten in een
situatie van (dreigende) overbelasting, kan onderdeel uitmaken van een
maatwerkvoorziening voor de cliënt. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om
respijtzorg, waaronder «vervangende» zorg, zoals thuisopvang,
dagopvang, kortdurend verblijf, valt, of inzet van vrijwilligers. Ook kan het
maatwerk bestaan uit het bieden van diensten, hulpmiddelen of andere
gemeentelijke maatregelen die bijdragen aan het ondersteunen van een
cliënt door een mantelzorger.
In lijn met de motie van het lid Van der Staaij en anderen38 zal in 2014 ook
extra geld worden ingezet voor gemeenten die hun mantelzorgondersteuning naar een hoger niveau willen tillen, opdat integraal maatwerk
richting cliënt en mantelzorger wordt bevorderd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke wijze het
middels de wet mogelijk is om bij specifieke groepen adequaat in te
springen zonder opnieuw onderzoek te doen.
Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat het college in vervolg op een
melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning een
onderzoek instelt. Dit uitgangspunt geldt ook indien een cliënt in vervolg
op een eerdere melding zich opnieuw bij het college meldt, bijvoorbeeld
omdat zijn behoefte aan maatschappelijke ondersteuning is gewijzigd.
Indien in een concreet geval de cliënt en (de vertegenwoordiger van) het
college gezamenlijk tot de conclusie komen dat op een bepaalde manier
tegemoet kan worden gekomen aan de behoefte van de cliënt aan
maatschappelijke ondersteuning, zal verder vervolgonderzoek in de
meeste gevallen niet nodig zijn.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering in te gaan op het
voorstel om bij maatwerkvoorzieningen methodisch handelen te
waarborgen via een (ondersteunings)plan. Zo kan in dit (ondersteuningsplan) in ieder geval beschreven zijn wat afgesproken is, dat er
aantoonbaar overeenstemming is met de burger (of zijn vertegenwoordiger) over de ondersteuning en het aanbod en hoe vaak dit wordt
geëvalueerd. Ook kan de kwaliteit hiermee verantwoord worden.
Met het in het wetsvoorstel beschreven onderzoek na een melding wordt
methodisch handelen beoogd. De regering vindt het van belang dat de
daar genoemde elementen onderdeel uitmaken van de informatievergaring, om op basis daarvan te bezien op welke wijze degene met een
ondersteuningsbehoefte zo goed mogelijk kan worden geholpen. Deze
exercitie heeft inderdaad het karakter van het met betrokkene, desgewenst
daarin ondersteund door een cliëntondersteuner of zijn eventuele
mantelzorger(s), maken van een ondersteuningsplan. De in het
wetsvoorstel benoemde weergave van het onderzoek zou ook het
ondersteuningsplan kunnen zijn, dat als basis kan fungeren voor een
periodieke evaluatie van de situatie, waaronder een oordeel over de
passendheid van de eventuele bijdrage, die de gemeente levert aan het
bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie van betrokkene.
38

Motie van de leden Van der Staaij, Rutte, Otwin van Dijk, Bergkamp en Dik-Faber van
30 oktober 2013 (Kamerstuk 33 750 XVI, nr. 43).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

153

De leden van de ChrstienUnie-fractie vragen op welke wijze gemeenten
aangespoord worden om passende maatwerkvoorzieningen te ontwikkelen?
Op grond van dit wetsvoorstel hebben gemeenten de wettelijke taak om
cliënten die naar het oordeel van het college niet op eigen kracht, met
gebruikelijke hulp, met mantelzorg of hulp van andere personen uit zijn
sociale netwerk dan wel met gebruikmaking van algemene voorzieningen
in staat zijn tot zelfredzaamheid of participatie een maatwerkvoorziening
te verstrekken. Deze maatwerkvoorziening levert, rekening houdend met
de uitkomsten van onderzoek, een passende bijdrage aan het realiseren
van een situatie waarin de cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of participatie en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kan
blijven. Ook ingeval het om beschermd wonen of opvang gaat heeft het
college een vergelijkbare taak.
De hiervoor beschreven wettelijke taak spoort gemeenten vanzelfsprekend
aan om passende maatwerkvoorzieningen te ontwikkelen. Daar waar een
cliënt van mening is dat de geboden ondersteuning in zijn specifieke
situatie als onvoldoende passend moet worden beschouwd, kan hij dit
bespreekbaar maken bij de gemeente en desgewenst bezwaar en zo nodig
beroep aantekenen tegen de gemeentelijke besluitvorming. Gemeenten
zijn voorts op grond van het wetsvoorstel gehouden een jaarlijks
cliëntervaringsonderzoek te doen. Dit geeft een goed inzicht in de door
cliënten ervaren kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning en biedt
de gemeente de mogelijkheden om zich te vergelijken met andere
gemeenten en de gemeenteraad de mogelijkheid om het beleid of de
uitvoering bij te sturen. Ook de plicht om burgers te betrekken bij het
vormgeven van het beleid en de uitvoering draagt hieraan bij.
De leden van de ChristenUnie-fractie achten het van belang dat slachtoffers van mensenhandel en ongedocumenteerden niet worden uitgesloten van opvang. Zij vragen zich af op welke wijze dat wordt geborgd.
De vreemdeling die kenbaar maakt slachtoffer te zijn van mensenhandel,
kan een beroep doen op de beschermingsregeling die is opgenomen in de
Vreemdelingencirculaire. Deze vreemdeling krijgt drie maanden
bedenktijd, waarin hij kan besluiten tot het doen van aangifte tegen de
dader of op een andere wijze medewerking verlenen aan het strafrechtelijke onderzoek. Heeft de vreemdeling eenmaal aangifte gedaan of op
andere wijze medewerking verleend, dan krijgt hij een tijdelijke verblijfsvergunning (voor de duur van het strafrechtelijk onderzoek en strafproces)
en komt gedurende deze periode in aanmerking voor voorzieningen op
grond van dit wetsvoorstel.
Voor de (meerderjarige) slachtoffers van mensenhandel aan wie de
hierboven beschreven bedenktijd is aangeboden, wordt door het Rijk de
Categorale Opvang voor Slachtoffers van Mensenhandel (COSM)
georganiseerd en gefinancierd. Voor minderjarige slachtoffers van
mensenhandel zonder verblijfstitel wordt door het Rijk centraal specifieke,
opvang geregeld, namelijk de beschermde opvang.
De regering wijst erop dat de Wmo 2015 ten aanzien van de positie van
vreemdelingen vergelijkbaar is met de Wmo: artikel 1.2.2 is inhoudelijk
gelijk aan artikel 8 van de huidige wet. Hierin is dus niets veranderd.
Hoofdregel blijft dat om aanspraak te maken op een maatwerkvoorziening
rechtmatig verblijf in de zin van artikel 8, onder a tot en met e en l, van de
Vreemdelingenwet 2000 nodig is.
Asielzoekers waarvan de eerste asielaanvraag is afgewezen, krijgen
gedurende de wettelijke vertrektermijn van 28 dagen in de regel opvang in
het asielzoekerscentrum waar ze tot dan toe verbleven. Na deze termijn is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

154

vervolgopvang mogelijk in de vrijheidsbeperkende locatie (VBL) voor
maximaal 12 weken, waar verder kan worden gewerkt aan het vertrek
naar het land van herkomst.
De leden van de fractie van GroenLinks wijzen op de verschillende
loketten van onder meer gemeente en zorgverzekeraar en vraagt welke
maatregelen de Staatssecretaris neemt om ervoor te zorgen dat mensen
snel bij het juiste loket terecht komen.
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is aangegeven dat de
gemeente advies, informatie en cliëntondersteuning zoveel mogelijk
vanuit de éénloketgedachte moet vormgeven en dat de cliëntondersteuning alle levensdomeinen, dus ook de zorg moet omvatten. Tevens is
cliëntondersteuning laagdrempelig en mag er geen eigen bijdrage voor
worden gevraagd. Bij de vormgeving van de functie cliëntondersteuning
moet de gemeente er dus voor zorg dragen dat de cliënt voor een
veelheid van vragen op één plek terecht kan en dat kan een Wmo-loket,
een sociaal team of anderszins zijn. Essentieel is een goede communicatie
vanuit de gemeente met de doelgroep over de bereikbaarheid van de
cliëntondersteuning. Vanuit de zorg vormt de wijkverpleegkundige de
verbindende schakel tussen zorg en ondersteuning en zal de cliënt indien
nodig doorverwijzen en doorgeleiden naar het juiste loket.
De leden van de GroenLinks-fractie zien graag dat mensen die zorg via
een pgb willen regelen, een beroep kunnen doen op cliëntondersteuning,
zeker in de beginfase.
Ook mensen die hun ondersteuning via een pgb willen regelen, kunnen bij
het onderzoek, de aanvraag en daarna een beroep doen op cliëntondersteuning, bijvoorbeeld bij het kiezen van een geschikte aanbieder. De
cliëntondersteuner kan ook vooraf helpen bij de vraag of het instrument
pgb voor de cliënt een verstandige keuze is. Een voorwaarde voor het
kunnen verkrijgen van een pgb is wel dat de cliënt voldoende regie heeft
om aan de taken die samenhangen met het pgb, te kunnen uitvoeren of
deze taken laat uitvoeren door iemand uit zijn sociale netwerk, een
curator, bewindvoerder, mentor of gemachtigde. Het is niet de bedoeling
dat de cliëntondersteuning deze taken op zich neemt.
De leden van de fractie van GroenLinks vinden dat mensen zelf moeten
kunnen bepalen wie ze bij het keukentafelgesprek willen meenemen. Deze
leden vragen of de mensen die ruimte krijgen en wat daarover is
vastgelegd.
De regering deelt de mening van deze leden dat de cliënt zelf regie moet
kunnen voeren over zijn situatie. Dat betekent ook dat hij kan bepalen wie
naast hem aan gesprekken met de gemeente deelneemt. Daarbij vindt de
regering het ook een verantwoordelijkheid van gemeenten om tijdens het
onderzoek vast te stellen of een cliënt over voldoende regiecapaciteit
beschikt.
Op basis van het wetsvoorstel moet het college er voor zorgen dat voor
ingezetenen cliëntondersteuning beschikbaar is. Hiervan kan de cliënt
tijdens het onderzoek en dus ook tijdens het onderzoek gebruik maken. De
cliënt kan gebruik maken van een cliëntondersteuner waar het college
voor zorgt. De cliënt kan er uiteraard kan ook voor kiezen om zijn
cliëntondersteuning zelf te organiseren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe met huidige wetsvoorstel
en de plannen met de Zvw wordt geborgd dat deze mensen maximale
zeggenschap over hun zorg behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

155

Voor zover de leden van de GroenLinks-fractie doelen op de vraag of en in
welke vorm het instrument van het persoonsgebonden budget een plek
kan krijgen in de Zvw, verwijst de regering naar de debatten die eind vorig
jaar zijn gevoerd met de Tweede Kamer over het persoonsgebonden
budget en de hervorming van de langdurige zorg. Zoals tijdens die
debatten met uw Kamer is besproken, vindt over dit onderwerp overleg
plaats met Zorgverzekeraars Nederland en Per Saldo. In antwoord op de
motie Bergkamp c.s. zal de Tweede Kamer hier uiterlijk in maart 2014 over
worden geïnformeerd.
De leden van de Groenlinks-fractie vragen hoe gemeenten worden
gestimuleerd over de keuzemogelijkheden voor en rechten en plichten die
horen bij het pgb.
Gemeenten zijn op grond van dit wetsvoorstel verplicht om de cliënt die
in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, te informeren over
de mogelijkheden om te kiezen voor een pgb. De cliënt dient daarbij in
begrijpelijke bewoordingen te worden ingelicht over de gevolgen van die
keuze. Op korte termijn brengt het TransitieBureau een nieuwe, actuele
versie van de handreiking pgb uit om gemeenten hierin te ondersteunen.
De leden van de Groenlinks-fractie horen graag op welke wijze bestaande
budgethouders worden geïnformeerd over de nieuwe afspraken rondom
het solide pgb en de gevolgen van voorliggend wetsvoorstel en andere
hervormingen in de langdurige zorg».
Er is in overleg met de veldpartijen een communicatieplan opgesteld voor
de transitie van de hervorming langdurige zorg. Communicatie naar de
huidige AWBZ-cliënten, inclusief pgb-houders, maakt onderdeel uit van dit
plan. Alle cliënten, dus ook de pgb-houders, zullen individueel geïnformeerd worden over de wijzigingen in 2015.
De leden van de fractie van de SGP vragen wat de gevolgen voor de
gemeente zijn als de cliënt niet instemt met verlenging van de termijn
voor het afronden van het onderzoek en wat de gevolgen voor de cliënt
zijn als de gemeente de termijn niet haalt.
Het wetsvoorstel kent een gelimiteerde termijn voor het uitvoeren van het
onderzoek en eveneens voor het daarna nemen van een beslissing op een
aanvraag; die limitering is opgenomen ter bescherming van de cliënt. De
totale termijn voor onderzoek en beslissing is acht weken en daarmee
gelijk aan de redelijke termijn die in de Awb is opgenomen voor het
nemen van een besluit op aanvraag.
In het algemeen zal een termijn van zes weken voldoende zijn voor het in
samenspraak met de cliënt uitvoeren van het onderzoek. Dat zal echter
niet altijd mogelijk zijn. Ik vertrouw erop dat het college, als er behoefte is
aan meer tijd voor het onderzoek, veelal erin zal slagen de cliënt te
overtuigen van de noodzaak om het onderzoek gedurende een aan te
geven beperkte extra periode voort te zetten; ook de cliënt heeft er belang
bij dat een en ander goed wordt onderzocht; dat kan eventueel gepaard
gaan met het aanbieden van een vorm van een voorlopig aanbod aan
ondersteuning, als de problematiek van betrokkene dat noodzakelijk
maakt (artikel 2.3.3). Als de cliënt daar geen genoegen mee wenst te
nemen, is het gevolg dat de gemeente kan worden geconfronteerd met de
indiening van een aanvraag zonder dat sprake is van een afgerond
onderzoek. Het staat de cliënt immers vrij om na het verstrijken van de
termijn van zes weken, ook als dan nog geen weergave van de resultaten
van het onderzoek beschikbaar is, een aanvraag voor een maatwerkvoorziening in te dienen (artikel 2.3.2, zevende lid). De gemeente zal daar dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

156

binnen twee weken op moeten beslissen, tenzij toepassing wordt gegeven
aan artikel 4:14 Awb (gemotiveerd uitstel voor een zo kort mogelijke
termijn).
De leden van de fractie van de SGP vragen de regering hoe voorkomen
wordt dat de doelgroep die niet snel zelf hulp zal inroepen, tussen wal en
schip valt, omdat de bepalingen rond het onderzoek heel erg uitgaan van
de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Ook vragen deze leden hoe
voorkomen wordt dat de gemeente geen onderzoek instelt, omdat de
cliënt aangeeft geen maatwerkvoorziening te willen aanvragen, omdat hij
zijn zelfredzaamheid onterecht hoger inschat dan in werkelijkheid het
geval is.
In het plan van de gemeenteraad dat de beleidsvoornemens beschrijft
inzake door het college te nemen besluiten of te verrichten handelingen,
moet onder andere worden ingaan op het voorkomen dat ingezetenen op
maatschappelijke ondersteuning aangewezen zullen zijn.
Het ligt naar het oordeel van de regering voor de hand om dit op
preventie gerichte beleid onder meer vorm te geven door binnen de
gemeente op een meer «outreachende» manier te werk te gaan, dus niet
af te wachten tot een ingezetene zich met problemen bij de gemeente
meldt, maar selectief en doelgericht – ook op basis van signalen – op zoek
te gaan naar mensen die gebaat zijn bij ondersteuning, ter voorkoming
van grotere problemen op termijn. Deze outreachende werkwijze kan
zeker ook van belang zijn voor de doelgroep waarop deze leden doelen.
Het wetsvoorstel vraagt van gemeenten een brede blik op de mogelijke
problematiek van haar ingezetenen, onder meer in het beleidsplan en een
daarbij behorende samenwerking binnen en buiten de gemeentelijke
organisatie. Ook deze bredere blik en samenwerking kunnen relevante
signalen opleveren.
Voor deze doelgroep is het ook belangrijk dat het college zich na een
melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning een beeld
zal moeten vormen van de behoefte van de cliënt. Het is daarbij van
belang dat het college in dit stadium van contact met de cliënt een
zorgvuldige inschatting maakt van de problematiek van de cliënt en op
zoek gaat naar de mogelijke vraag achter de vraag. Indien het college
daarvoor op grond van het voorgaande aanleiding ziet houdt dit
wetsvoorstel in dat het college de verantwoordelijkheid heeft om in
vervolg op de melding een zorgvuldig onderzoek uit te voeren, zelfs in het
geval dat een cliënt daar geen aanleiding toe ziet. Het volstaat voor het
college dus niet om op aangeven van de cliënt zonder meer te concluderen dat een algemene voorziening volstaat en dat er dus geen reden is
voor nader onderzoek. Het college geeft dan naar het oordeel van de
regering onvoldoende invulling aan de wettelijke opdracht een zorgvuldig
onderzoek te verrichten en om basis daarvan maatwerk te leveren.
De leden van de SGP-fractie vragen of de eigen bijdrage pas definitief kan
worden vastgesteld als de maatwerkvoorziening is aangevraagd en
duidelijk is geworden of iemand kiest voor zorg in natura of een persoonsgebonden budget. Daarnaast vragen zij of de gemeente de cliënt een
overzicht moet geven van de bijdragen in het kader van de Wmo
(algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen), of een totaaloverzicht van bijdragen in het kader van andere wetten, zoals de Wlz, de Zvw,
de jeugdzorg, het onderwijs, wonen, enzovoorts.
In het onderzoek dat de gemeente uitvoert nadat iemand melding heeft
gemaakt van een ondersteuningsbehoefte, moet de gemeente de cliënt
actief informeren over de hoogte van de eigen bijdrage die een cliënt
verschuldigd is voor de maatschappelijke ondersteuning uit hoofde van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

157

de Wmo 2015. Het past bij een goed onderzoek naar de cliënt dat de
gemeente alle eigen bijdragen die de cliënt verschuldigd is, betrekt. Het
CAK stelt uiteindelijk de definitieve eigen bijdrage vast op grond van de
relevante inkomensgegevens van de Belastingdienst en eventuele
genoten zorg binnen het huishouden op grond van de Wlz.
De leden van de fractie van de SGP vragen om een reactie op een
opmerking van Kluwer Schulinck inzake de scheiding tussen melding en
aanvraag.
Ik heb het artikel van Kluwer Schulinck met belangstelling gelezen. Ik stel
allereerst vast dat in het artikel wordt opgemerkt dat de procedure
juridisch gezien waarschijnlijk wel mogelijk is. De vrees van Kluwer
Schulinck is vooral dat de procedure zal kunnen worden gebruikt om
aanvragen te weren. Ik deel evenwel noch de waarneming dat de
procedure van het wetsvoorstel sterk zou afwijken van de Awb-procedure,
noch de vrees die in het artikel wordt uitgesproken. De procedure wijkt
geenszins wezenlijk af van de Awb-procedure. De afwijking bestaat slechts
daarin dat een aanvraag pas kan worden gedaan als de mogelijke
aanvrager zich eerst onderwerpt aan een in samenspraak met hem door
het college uit te voeren onderzoek. Die opzet hangt zeer nadrukkelijk
samen met de nadruk die het wetsvoorstel legt op de eigen verantwoordelijkheid van betrokkene die een beroep op de gemeente wil doen. Dat
voorafgaand aan de aanvraag gedurende maximaal zes weken een
onderzoek moet hebben plaatsgevonden, doet op geen enkele wijze af
aan de rechten en de rechtsbescherming van betrokkene. Integendeel,
deze wordt slechts versterkt doordat hij bij zijn aanvraag kan beschikken
over een onderzoeksresultaat. Dat onderzoeksresultaat is voor hem niet
bindend; hij kan zo nodig volstrekt in afwijking daarvan, een aanvraag
voor ondersteuning indienen, waarop de gemeente dan binnen veertien
dagen en goed gemotiveerd moet beslissen. Ik zie in dat licht niet in
waarom ervoor zou moeten worden gevreesd dat de rechter, in weerwil
van deze door de wetgever expliciet bedoelde opzet van het onderzoek
met daarop volgend een beslissingsfase, met het oogmerk de burger
rechtsbescherming te bieden zou aannemen dat de weergave van het
onderzoek een besluit in de zin van de Awb is. De bedoelde jurisprudentie
ziet op casus waarop andere wetgeving van toepassing is; dat de rechter
in de context van tekst en opzet van die wetten heeft gemeend te moeten
vaststellen dat een melding als een aanvraag moet worden gezien,
impliceert in mijn ogen niet dat de kans bestaat dat de rechter dat in het
geval van het onderzoeksresultaat van de Wmo 2015 ook zou doen, zeker
niet nu de rechtspositie van de cliënt niet wordt geschaad door de
combinatie van het onderzoek en een korte beslistermijn op de daar op
volgende aanvraag.
Ik merk tot slot nog op dat de wettelijke procedure de gemeente geen
mogelijkheid biedt om aanvragen te weren. Immers, de cliënt kan hoe dan
ook een aanvraag doen nadat het onderzoek is afgerond of had moeten
zijn afgerond (zes weken).
De leden van de fractie van de SGP vragen of de artikelen 2.2.1 tot en met
2.2.3 niet meer tot uitdrukking zouden moeten brengen dat het college
samen met de samenleving moet zorg dragen voor de bedoelde
algemene voorzieningen. Daarmee zou meer recht worde gedaan aan de
talrijke initiatieven van mensen zelf.
Ik deel ten volle de opvatting van de aan het woord zijnde leden dat het in
de maatschappelijke ondersteuning van wezenlijk belang is dat er ruimte
is voor initiatieven van onderop en dat aan de samenleving een grote rol
wordt toebedeeld bij het ontwikkelen van initiatieven voor algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

158

voorzieningen. Het zou een miskenning van de werkelijkheid zijn uit te
gaan van een ander uitgangspunt. Tegelijk moet rekening worden
gehouden met het gegeven dat het wetsvoorstel de verantwoordelijkheid
van de overheid ten aanzien van maatschappelijke ondersteuning regelt;
het is moeilijk denkbaar om in de wet ook een verplichting («samen») op
te leggen aan verder niet benoemde derden. Om toch recht te doen aan
het door deze leden beklemtoonde belang van samenwerking tussen
overheid en maatschappelijke initiatieven, is echter in artikel 2.1.3, derde
lid, geregeld dat in de gemeentelijke verordening moet worden
vastgelegd op welke wijze ingezetenen worden betrokken bij de uitvoering
van deze wet. Daarbij gaat het niet alleen om inspreken op voorstellen
(inzake plan en verordening) van de gemeente, maar ook om het
initiatiefrecht (artikel 2.1.3, derde lid, onder a). Ik ben ervan overtuigd dat
de gemeenten goed in de gaten hebben dat van de kant van de burgers
nuttige initiatieven kunnen worden ontvangen. De prikkel om de beperkt
beschikbare middelen zo goed mogelijk te gebruiken, acht ik een
voldoende aanleiding om actief met partijen in debat te gaan.
De leden van de fractie van de SGP vragen hoe de regering ertegen
aankijkt om in de wettekst op te nemen dat gemeenten in hun beleidsplan
ook bijzondere aandacht besteden aan de mogelijkheden van initiatieven
vanuit de samenleving op het gebied van maatschappelijke ondersteuning.
Het mobiliseren van de eigen verantwoordelijkheid van de burger en de
lokale samenleving is een wezenlijk aspect van de maatschappelijke
ondersteuning. Het hele wetsvoorstel is daarop toegespitst. Het
onderwerp «zoveel mogelijk betrekken van initiatieven vanuit de
samenleving» is in het wetsvoorstel daarom ook verankerd in de vorm
van een geborgde inbreng van alle ingezetenen in alle fasen van de
beleidsvorming en – uitvoering; daarover moeten de gemeenten in hun
verordening regels stellen (artikel 2.1.4, derde lid). Aldus is gewaarborgd
dat initiatieven uit de bevolking in de vorm van voorstellen bij de
beleidsbepaling worden betrokken, dus ook bij het opstellen van het
beleidsplan. Het is naar mijn mening niet logisch dit voor het gehele
wetsvoorstel wezenlijke element nog eens extra te benadrukken in de
bepaling over de beleidsvorming (artikel 2.1.2), omdat daarmee ten
onrechte zou worden gesuggereerd dat zonder die toevoeging niet het
geval hoeft te zijn.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering welke mogelijkheden zij
ziet om gemeenten te stimuleren om veelbelovende initiatieven een steun
in de rug te geven, bijvoorbeeld – conform de gedachte van de betrokken
samenleving – met cofinanciering.
Het wetsvoorstel Wmo 2015 biedt gemeenten de mogelijkheid om
initiatieven vanuit de samenleving gericht op de zelfredzaamheid en
participatie van de medemens te ondersteunen. De regering beschouwt
het als de verantwoordelijkheid van gemeenten om zelf een afweging te
maken of en zo ja in welke mate zij dit in de praktijk doen.
De regering vindt het van belang dat gemeenten kansrijke voorbeelden
uitwisselen. Het TransitieBureau Wmo zal hierin ook een rol spelen.
De leden van de fractie van de SGP vragen de regering in welke situaties
de regering zich wat kan voorstellen bij het aanbieden van ondersteuning
bij het huishouden of sociaal vervoer in de vorm van een algemene
voorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

159

Het is aan gemeenteraad om – binnen de door het wetsvoorstel gestelde
kaders – beleid vast te stellen met betrekking tot de maatschappelijke
ondersteuning. Als onderdeel daarvan zullen zij ook aandacht moeten
besteden aan algemene voorzieningen. Gemeenten kunnen er voor kiezen
om bijvoorbeeld huishoudelijke hulp in de vorm van een algemene
voorziening te organiseren. Dit om het inschakelen van huishoudelijke
hulp door cliënten te faciliteren. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om het
aan cliënten beschikbaar stellen van een overzicht van ondernemingen
waarmee de gemeente afspraken heeft gemaakt over de voorwaarden
waaronder zij huishoudelijke hulp aan ingezetenen van de gemeente
leveren. Gemeenten kunnen er in dat kader ook voor kiezen om deze
huishoudelijke hulp op enigerlei wijze te subsidiëren of om bijvoorbeeld
een korting te geven aan cliënten die voldoen aan door de gemeente
gestelde voorwaarden. Op deze manier kunnen gemeenten, indien ze dat
wenselijk vinden, de hoogte van de eigen bijdrage beperken. Een
vergelijkbare opzet is ook mogelijk voor sociaal vervoer. Het voorgaande
neemt niet weg dat op grond van het wetsvoorstel wordt gewaarborgd
dat na een melding van een ondersteuningsbehoefte, de gemeente een
onderzoek moet starten op grond waarvan moet worden vastgesteld of en
zo ja welke ondersteuning door toedoen van de gemeente geboden moet
worden en in de specifieke situatie passend is.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering het met deze leden
eens is dat specialistische vormen van zorg, zoals dagbesteding aan
verstandelijk gehandicapten, niet als algemene voorzieningen kunnen
worden aangemerkt.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen zich af of voorzieningen voor
dementerende ouderen algemene – dan wel maatwerkvoorzieningen
betreffen
Het wetsvoorstel waarborgt door middel van de eisen die gesteld worden
aan het onderzoek dat volgt op de melding van een behoefte aan
maatschappelijke ondersteuning, dat een zorgvuldige beoordeling
plaatsvindt van de behoeften van een cliënt en de daarbij passende
ondersteuning. Dit luistert bij de zeer kwetsbare cliënten die het veelal
betreft, zeer nauw. In dit verband is ook van belang dat de ondersteuning
van cliënten van goede kwaliteit is. Dit is gegarandeerd doordat de
gemeenteraad in de verordening eisen moet stellen aan de kwaliteit van
voorzieningen, eisen met betrekking tot de deskundigheid van beroepskrachten daaronder begrepen. De kwaliteit is in aanvulling daarop ook
gegarandeerd door het feit dat het wetsvoorstel eisen stelt aan aanbieders
van zowel algemene – als maatwerkvoorzieningen.
Met inachtneming van het hiervoor geschetste kader is het in het
algemeen niet mogelijk om aan te geven of bepaalde voorzieningen
gericht op maatschappelijke ondersteuning de vorm zullen hebben van
een algemene voorziening of van een maatwerkvoorziening. Of voor een
cliënt een algemene voorziening een passende vorm van ondersteuning
is, of dat daarvoor een maatwerkvoorziening noodzakelijk is, is niet alleen
afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek, maar ook van het type
algemene voorzieningen dat in een gemeente beschikbaar is. Daarbij
komt dat het mogelijk is om ook bij de ondersteuning op basis van een
algemene voorziening tot op zekere hoogte rekening te houden met de
voorkeuren en persoonskenmerken van cliënten. Afhankelijk van de mate
waarin dat mogelijk is en afhankelijk van de individuele behoeften,
persoonskenmerken en voorkeuren van de cliënt zal een algemene
voorziening dan wel een maatwerkvoorziening een passende vorm van
ondersteuning zijn. Het kan overigens in de praktijk voorkomen dat een
algemene voorziening voor dagbesteding onderdeel uitmaakt van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

160

breder arrangement dat bijvoorbeeld naast de algemene voorziening ook
bestaat uit gebruikelijke zorg en een maatwerkvoorziening.
Indien het college tot de conclusie komt dat een algemene voorziening
voor een cliënt volstaat, kan die altijd besluiten om een aanvraag voor een
maatwerkvoorziening te doen. Tegen de beslissing van het college daarop
staat bezwaar en beroep open.
De leden van de fractie van de SGP lezen dat een gemeente sociale
wijkteams kan inrichten als algemene voorziening. Deze leden vragen of
dit alleen geldt voor de generieke ondersteuning die vanuit een sociaal
wijkteam wordt geleverd, of dat dit ook kan gelden voor de meer
gespecialiseerde ondersteuning.
Het wetsvoorstel bevat geen bepalingen met betrekking tot een (voorgeschreven) inrichting van een sociaal wijkteam. Het is aan de gemeenten
om, bijvoorbeeld in overleg met zorgverzekeraars en eventuele andere
hulpverleners, te bezien hoe zij de maatschappelijke ondersteuning zo
doeltreffend en doelmatig mogelijk kunnen inrichten. Dit betekent onder
andere het zo goed mogelijk afstemmen van die ondersteuning op zorg.
Veel gemeenten zijn bezig om zich over dit inrichtingsvraagstuk te buigen
en de regering juicht dit zeer toe. Indien een gemeente ervoor kiest om
een wijkteam in de vorm van een algemene voorziening te organiseren,
betekent dit dat ingezetenen van de diensten of activiteiten van het
wijkteam gebruik kunnen maken, zonder voorafgaand onderzoek
noodzakelijk is. Het wetsvoorstel sluit niet uit dat ook meer gespecialiseerde ondersteuning, bijvoorbeeld ook ter uitvoering van een maatwerkvoorziening, vanuit een sociaal wijkteam worden uitgevoerd. Dit is
afhankelijk van het lokale beleid en de doorvertaling daarvan naar de
inrichting en organisatie.
De leden van de fractie van de SGP vragen hoe het ontbreken van het
begrip algemene voorziening in artikel 1.2.1 moet worden geduid.
De definitie van algemene voorziening in artikel 1.1.1 bakent af wat onder
algemene voorziening moet worden verstaan. Uit die definitie blijkt dat er
steeds sprake moet zijn van een gerichtheid op het versterken van
zelfredzaamheid en participatie. Het is daarbij niet van belang door wie
die algemene voorziening wordt aangeboden of georganiseerd. Het is dan
ook denkbaar dat er op de markt een organisatie werkzaam is die
activiteiten en diensten aanbiedt, die gericht zijn op zelfredzaamheid en
participatie. Het begrip algemene voorziening is in het wetsvoorstel van
belang waar het gaat om de taakopdracht aan de gemeente in artikel
2.1.1. (zorgdragen voor maatschappelijke ondersteuning), artikel 2.1.2
(een beleidsplan maken waarin ook voornemens inzake algemene
voorzieningen zijn opgenomen), artikel 2.1.3 (eisen aan voorzieningen) en
de artikelen 2.2.2 e.v. (welke algemene voorzieningen moeten er in elk
geval zijn). Het ligt in de rede dat veelal ook enige vorm van publieke
financiering van algemene voorzieningen plaatsvindt. Verder is het begrip
algemene voorziening van belang bij de afweging of iemand in
aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening (artikelen 2.2.3 en 2.3.5).
Artikel 1.2.1, dat gelezen dient te worden als een algemene basisbepaling
waarin is vastgelegd dat mensen onder omstandigheden in aanmerking
komen voor een maatwerkvoorziening, gebruikt de aanduiding algemene
voorziening niet. Dat is niet noodzakelijk geacht, omdat die omstandigheden in de artikelen 2.3.2 en 2.3.5 nader zijn uitgewerkt.
In theorie is denkbaar dat de gemeente een maatwerkvoorziening weigert,
omdat de problemen van iemand goed zijn op te lossen door gebruik te
maken van een algemene voorziening die niet door de gemeente is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

161

georganiseerd of wordt gefinancierd. Het is van betrekkelijk belang of die
voorziening dan als algemene voorziening wordt aangeduid of wordt
gezien als een betrokkene ten dienste staande mogelijkheid om op eigen
kracht in zijn zelfredzaamheid of participatie te voorzien.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering of zij kan aangeven hoe
gemeenten die op dit moment een individuele voorziening huishoudelijke
hulp hebben voor inwoners boven de 75 jaar (zonder einddatum
toegekend op basis van de leeftijd en zonder aanvullend onderzoek naar
de behoeften), de korting van 40% kunnen opvangen? Als de gemeente
huishoudelijke hulp als algemene voorziening zal aanbieden en daarvoor
een kostendekkend tarief vraagt, zal dat voor sommige mensen een grote
opgave zijn. Hoe zou zich dat verhouden, zo vragen de leden van de
SGP-fractie, tot de formulering van de regering dat de voorziening
huishoudelijke hulp zich voortaan «beperkt tot mensen die deze echt
nodig hebben en die er zelf (financieel) niet in kunnen voorzien?
Een belangrijk uitgangspunt in dit wetsvoorstel is dat gemeenten op basis
van een onderzoek inventariseren welke ondersteuning noodzakelijk is en
welke mogelijkheden er zijn voor een burger om deze ondersteuning zelf
te organiseren al dan niet met behulp van het sociale netwerk of een
algemene voorziening. Het is mogelijk dat de gemeente, na het
onderzoek, tot de conclusie komt dat de maatwerkoplossing voor de
burger afwijkt van de ondersteuning die de burger reeds krijgt van de
gemeente, bijvoorbeeld omdat de situatie van de burger sinds de
toekenning van de individuele voorziening is gewijzigd of omdat het
gemeentelijke beleid is gewijzigd. In deze gevallen dient de gemeente aan
de hand van specifieke kenmerken van de situatie te beoordelen of een
overgangsperiode moet worden geboden. Het is vooraf niet te zeggen in
welke mate dit bijdraagt aan het opvangen van de korting: dat hangt van
de invulling van het lokale beleid van de gemeente.
De leden van de fractie van de SGP vragen hoe de regering er tegenaan
kijkt om net als in de Jeugdwet vast te leggen dat het college bij de
bepaling van de ondersteuning redelijkerwijs rekening houdt met de
godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging en de culturele achtergrond van de cliënt en diens sociale netwerk.
De leden van de fractie van de SGP wijzen er terecht op dat de ondersteuning in algemene zin effectiever kan zijn als goed aangesloten wordt
bij de godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging en de culturele
achtergrond van de cliënt en diens sociale netwerk. Zij vragen hoe de
regering er tegenaan kijkt om net als in de Jeugdwet vast te leggen dat
het college bij de bepaling van de aangewezen vorm van maatwerkvoorziening daarmee redelijkerwijs ook rekening houdt. Ik acht dat niet echt
noodzakelijk; gewaarborgd is al dat rekening moet worden gehouden met
de persoonskenmerken en behoeften en wensen van betrokkene bij het
vaststellen van de maatwerkvoorziening; die formulering dekt ook de
persoonlijke behoeften en wensen op het vlak van godsdienstige
gezindheid, de levensovertuiging en de culturele achtergrond van de
cliënt en diens sociale netwerk. Daarmee is, zij het op een wat andere
wijze dan in de Jeugdwet, hetzelfde vastgelegd. In antwoord op een van
de eerdere vragen van de leden van deze fractie heb ik bovendien erop
gewezen dat in dit wetsvoorstel op het niveau van het beleidsplan/
verordening (in artikel 2.1.3, derde lid) is bepaald dat in het beleid ten
aanzien van maatschappelijke ondersteuning in het bijzonder aandacht
moet worden besteed aan kleine doelgroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

162

De leden van de SGP-fractie vragen zich af waarom de mantelzorgondersteuning niet wordt gezien als integraal onderdeel van de maatwerkoplossing aan de cliënt, en derhalve de mantelzorger zelf een aanvraag moet
indienen voor zijn ondersteuning. Ook vragen zij zich af of de betreffende
mantelzorger die in een andere woonplaats woont dan de cliënt in dat
geval een aanvraag moet indienen bij de eigen gemeente, of bij de
gemeente waar de cliënt woont.
De regering acht het van groot belang dat de gemeente de mantelzorger
op basis van een integraal beeld van de behoeften en (on)mogelijkheden
van cliënt en mantelzorger, zoveel als nodig en op basis van maatwerk
ondersteunt. Ook datgene wat nodig is om de mantelzorger van de cliënt
te ondersteunen bij het verlenen van mantelzorg of om deze (tijdelijk) te
ontlasten in een situatie van (dreigende) overbelasting, kan onderdeel
uitmaken van de maatwerkvoorziening die de cliënt wordt geboden.
Daarvan dient te worden onderscheiden de situatie dat een mantelzorger
voor zijn eigen ondersteuning, als uitkomst van het onderzoek naar een
melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, een
aanvraag indient. Alleen in het geval dat de mantelzorger eigen ondersteuning behoeft die geen (direct) verband houdt met de mantelzorg die
hij verleent, maar wel met zijn eigen zelfredzaamheid of participatie, dient
hij zelf een aanvraag in te dienen voor ondersteuning.
Vanwege het belang van het integraal maatwerk richting cliënt en
mantelzorger, is ervoor gekozen dat de gemeente waar de cliënt woont
aan wie de mantelzorger hulp biedt, ook verantwoordelijk is voor de
ondersteuning van de mantelzorger.
De leden van de SGP-fractie zijn blij te lezen dat gemeenten cliënten actief
bij het inkoopbeleid dienen te betrekken, maar menen deze verplichting
niet terug te zien in de wettekst.
In artikel 2.1.3, derde lid, is geregeld dat in de gemeentelijke verordening
moet worden vastgelegd op welke wijze de ingezetenen inbreng kunnen
hebben op het te voeren beleid. Die bepaling waarborgt dat ingezetenen
ook invloed hebben op het te voeren inkoopbeleid. Bovendien staat het
cliënten vrij om tijdens het onderzoek of andere contacten met de
gemeente hun voorkeuren met betrekking tot de inkoop van voorzieningen kenbaar te maken. De wet waarborgt dat de maatschappelijke
ondersteuning moet aansluiten bij de behoeften; een specifieke bepaling
over invloed op het inkoopbeleid is dan ook niet nodig.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom in de artikelsgewijze
toelichting van artikel 2.6.4 niet is vermeld dat de openbare aanbestedingsprocedure niet geldt voor het verlenen van maatschappelijke
ondersteuning die de gemeente door derden laat verrichten, zoals is
afgesproken tijdens het zorgoverleg (paragraaf 1.2).
Het eenvoudige antwoord op deze vraag is dat dit het kader van de
artikelsgewijze toelichting te buiten zou gaan, nu deze uitzondering op de
verplichting tot openbare aanbesteding niet in dit wetsvoorstel is
geregeld. Wel is dit in het algemeen deel van de toelichting gereleveerd.
Hiervoor is in antwoord op een andere vraag van de leden van de fractie
van D66 over de desbetreffende passage aangegeven dat de Aanbestedingswet 2012 in artikel 2.38 bepaalt dat voor zgn. B-diensten op het
terrein van zorg en maatschappelijke dienstverlening openbare aanbesteding niet is voorgeschreven. Daarmee is ook duidelijk dat het
wetsvoorstel op het punt van het wel of niet openbaar aanbesteden in
overeenstemming is met hetgeen in het zorgoverleg is uitgesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

163

In het algemeen mag ervan uit worden gegaan dat de in te kopen
maatschappelijke ondersteuning kan worden beschouwd als maatschappelijke dienstverlening in de zin van de Aanbestedingswet 2012. Het is
echter niet geheel uit te sluiten dat een door een gemeente in te kopen
pakket aan ondersteuningsdiensten in een concreet geval zodanig is
geformuleerd dat dit niet onder die uitzondering valt en dus toch
openbare aanbesteding noodzakelijk is. Om die reden, dit in antwoord op
een volgende vraag van de leden van deze fractie, is in de toelichting de
zinsnede «afhankelijk van de aard van de levering onder dienst»
opgenomen. In geval een aan te besteden pakket naar zijn inhoud niet
onder de wettelijke uitzondering valt, zal immers een openbare procedure
moeten worden gevolgd. Om een vergelijkbare reden is in de toelichting
ook de zinsnede «of het bedrag van de opdracht het drempelbedrag
overschrijdt» opgenomen. Indien een aan te besteden pakket diensten
immers in beginsel openbaar zou moeten worden aanbesteed, kan daarop
weer een uitzondering gelden, indien de waarde van het pakket zo laag is
dat dit buiten de aanbestedingsverplichting valt.
De leden van de SGP fractie vragen of de regering kan bevestigen dat ook
het zogenaamde Zeeuwse model en het organiseren van persoonsvolgende bekostiging mogelijk blijft, waarbij cliënten van alle aanbieders
ondersteuning kunnen ontvangen als zij voldoen aan door de gemeente
opgestelde kwaliteitscriteria én de ondersteuning kunnen aanbieden voor
een reële prijs?
De regering kan bevestigen dat dit model ook met het voorliggende
wetsvoorstel voor gemeenten mogelijk blijft.
De leden van de SGP-fractie vragen of het oordeel of ondersteuning
passend is, niet uiteindelijk bij de cliënt ligt. Hierbij vragen zij of ook een
geldige motivatie is als de gecontracteerde ondersteuning niet aansluit bij
de godsdienstige, levensbeschouwelijke of culturele achtergrond van de
cliënt.
Indien de cliënt in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening, kan
hij een verzoek bij de gemeente doen voor een persoonsgebonden
budget. De gemeente willigt dit verzoek in, indien de cliënt voldoet aan
een aantal voorwaarden. Eén van de voorwaarden is dat de cliënt zich
gemotiveerd op het standpunt stelt dat het door de gemeente gecontracteerde aanbod niet passend is in zijn specifieke situatie. De cliënt kan
hierbij ook godsdienstige, levensbeschouwelijke of culturele overwegingen als geldige motivatie in de onderbouwing opnemen. Indien de
cliënt dit heeft beargumenteerd, is deze voorwaarde geen grond voor de
gemeente om een pgb te weigeren. Uiteindelijk is het de gemeente die –
op basis van de voorwaarden in de wet en de verordening – een besluit
neemt en een beschikking treft. Indien een gemeente weigert de
maatwerkvoorziening in de vorm van een pgb te verstrekken, is dat een
besluit van de gemeente waartegen voor de cliënt de mogelijkheid van
bezwaar en beroep open staat.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de mogelijkheid voor
gemeenten om een maatwerkvoorziening te weigeren indien de
aanvrager een indicatie heeft op grond van de Wet langdurige zorg, wel
spoort met het beleid mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten
wonen. De leden van de 50PLUS-fractie vragen nadere uitleg bij deze
bepaling in de Wmo 2015
Het is beleid van de regering om mensen zo lang mogelijk zelfstandig
thuis, in hun vertrouwde omgeving te laten wonen met ondersteuning
van hun sociale netwerk en gemeenten op grond van dit wetsvoorstel en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

164

zorg op grond van de Zvw. De regering is echter ook van mening dat de
gemeente niet verantwoordelijk kan worden gemaakt voor een situatie
waarin zij – binnen de kaders van dit wetsvoorstel – de veiligheid van de
betrokkene of zijn omgeving niet kan waarborgen. Ook acht de regering
een duidelijke afbakening tussen de Wmo 2015 en de Wlz noodzakelijk.
Om deze redenen heeft de regering in dit wetsvoorstel bepaald dat de
gemeente een maatwerkvoorziening mag weigeren indien een cliënt
beschikt over een indicatiebesluit voor de Wlz, danwel voldoet aan de
criteria van de Wlz, maar na het verzoek van de gemeente niet meewerkt
aan het verkrijgen van een indicatie.
Hoofdstuk 4 Informele zorg en ondersteuning
De leden van de VVD-fractie delen de grote waardering voor mantelzorgers en het belang dat gemeenten hebben bij goede mantelzorgondersteuning. Het is de leden van de VVD-fractie echter niet duidelijk waarom
gemeenten verplicht een jaarlijkse blijk van waardering moeten geven. Dit
zou zich slecht verhouden tot de algemene gemeentelijke beleidsvrijheid.
De leden van de VVD-fractie vragen derhalve waarom dit niet aan
gemeenten zelf wordt overgelaten. Ook vragen de leden van de
VVD-fractie of het geld vanuit het mantelzorgcompliment ongeoormerkt
wordt overgeheveld naar het gemeentefonds.
De leden van de SP-fractie vragen of het zorgen voor een jaarlijkse blijk
van waardering een verplichting voor gemeenten wordt en of dit
wetsvoorstel een recht op waardering voor mantelzorgers creëert. Ook
vragen de leden van de SP-fractie de regering meer uitleg te geven over
de wijze waarop gemeenten hun waardering moeten laten blijken. Verder
willen de leden van de SP-fractie weten waarom het geld voor mantelzorg
niet wordt geoormerkt.
De leden van de fractie van D66 maken uit de toelichting op dat deze
waardering in de plaats komt van het huidige mantelzorgcompliment. Zij
willen weten of de Staatssecretaris van VWS al in overleg is getreden met
MEZZO en de VNG over de voor- en nadelen van het compliment en zo ja,
wat daar de uitkomsten van waren.
De regering vindt een periodieke waardering op zijn plaats vanwege het
belang dat mantelzorg heeft voor de samenleving, het welzijn van de
hulpbehoevende die wordt ondersteund door de mantelzorger en het
betaalbaar houden van de maatschappelijke ondersteuning. Bovendien
zorgt een jaarlijkse blijk van waardering ervoor dat de gemeente op
gezette tijden zicht heeft op de personen die mantelzorg verlenen in hun
gemeente. Dit bevordert dat gemeenten mantelzorgers tijdig ondersteuning bieden bij hun mantelzorgtaken, ter voorkoming van overbelasting.
Het budget dat in het kader van de ondersteuning en waardering van
mantelzorgers wordt toegevoegd aan het gemeentefonds, zal onderdeel
uitmaken van het sociaal deelfonds waarin de nieuwe middelen die
samenhangen met voorliggend wetsvoorstel, de Jeugdwet en het
Participatiebudget ontschot aan gemeenten ter beschikking worden
gesteld, conform motie van ’t Wout (Kamerstuk 30 597, nr. 300).
Het zorgen voor een jaarlijkse blijk van waardering wordt in zoverre een
verplichting dat gemeenten in een verordening dienen vast te leggen op
welke wijze het college jaarlijks zorg draagt voor een blijk van waardering
voor mantelzorgers. Het wordt verder aan gemeenten overgelaten waar
deze waardering uit bestaat. Wel dienen gemeenten, met inachtneming
van de wettelijke definitie van mantelzorg, zorgvuldig te formuleren welke
personen als mantelzorger voor een blijk van waardering in aanmerking
komen. Van gemeenten wordt verwacht dat ze voorzien in een procedure
die waarborgt dat ook mantelzorgers waarvan de cliënt geen beroep heeft
hoeven doen op een maatwerkvoorziening, als wordt voldaan aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

165

overige voorwaarden, voor het ontvangen van een waardering in
aanmerking kunnen worden gebracht. Aan het wetsvoorstel zelf kunnen
burgers geen rechtstreekse aanspraak op een waardering ontlenen.
Zoals de leden van de fractie van D66 aangeven, zal de waardering in de
plaats komen van het huidige mantelzorgcompliment, waarvan de
grondslag – de (langdurige) extramurale AWBZ-indicatie – als gevolg van
de hervorming van de langdurige zorg vervalt. Het aangekondigde
overleg met Mezzo en de VNG over de voor- en nadelen van het huidige
mantelzorgcompliment heeft inmiddels plaatsgevonden. Op basis van
bevraging van mantelzorgers door Mezzo, in het kader van een landelijk
mantelzorgpanel van duizend mantelzorgers, zijn als belangrijkste
voordelen naar voren gekomen: de symbolische waarde van het
compliment, namelijk dat de (landelijke) overheid de inzet van mantelzorgers steunt en waardeert; de erkenning van het feit dat men mantelzorger is; en in mindere mate de geldelijke waarde, als bijdrage in
gemaakte kosten of als bijdrage aan een door de mantelzorger te
verkiezen leuke activiteit. In feite gaat het hier om voordelen die in de visie
van Mezzo niet per se voorbehouden hoeven te zijn aan een landelijke
regeling. Wel acht Mezzo het van belang dat gemeenten gestimuleerd
worden om het budget in de praktijk aan de ondersteuning van
mantelzorg te besteden. Belangrijkste nadelen die mantelzorgers ervaren
zijn: veel mantelzorgers krijgen geen mantelzorgcompliment doordat ze
niet beschikken over een (langdurige) extramurale AWBZ-indicatie; de
zorgvrager met een (langdurige) extramurale AWBZ-indicatie wijst de
desbetreffende mantelzorger niet als begunstigde aan, of sommige
mantelzorgers geven de voorkeur aan ondersteuning in natura (zoals
goede respijtvoorzieningen). De VNG geeft aan dat een landelijke regeling
haaks staat op de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de
decentralisaties binnen het sociale domein. De VNG geeft de voorkeur aan
het beleggen van deze taak op gemeentelijk niveau, zoals voorgesteld in
het wetsvoorstel, zodat gemeenten mantelzorgers kunnen waarderen op
een wijze die aansluit bij de lokale situatie en het lokaal ondersteuningsbeleid. Om gemeenten goed te ondersteunen in hun verantwoordelijkheid
voor mantelzorgers zal door VWS en VNG, in samenwerking met Mezzo,
een handreiking worden opgesteld, waarin aandacht wordt besteed aan
de wijze waarop een waardering vorm kan krijgen. De handreiking zal in
de loop van 2014 beschikbaar zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering het met hen eens is
dat elke mantelzorger de gelegenheid moet hebben om aan de keukentafel te kunnen deelnemen, wanneer er gesproken wordt over de
ondersteuningsvraag van een cliënt om ook de mogelijkheden en
onmogelijkheden van mantelzorg in de specifieke situatie te kunnen
toelichten. Ook vragen de leden van de PvdA of de regering het met hen
eens is dat ook de positie van de mantelzorger ter sprake moet komen in
het gesprek en dat de inzet op overbelasting en overvraging al aan de
keukentafel begint.
Gemeenten zullen op grond van artikel 2.3.2 van dit wetsvoorstel
onderzoek doen naar de mogelijkheden om met behulp van mantelzorg of
het sociale netwerk te participeren of zelfredzaam te zijn. Op basis van dit
onderzoek krijgt de gemeente een integraal beeld van de behoefte(n) en
(on)mogelijkheden van de cliënt en de mantelzorger en wordt het voor de
gemeente mogelijk om zowel de cliënt als de mantelzorger goed te
ondersteunen en overbelasting of overvraging van de mantelzorg te
voorkomen. De regering stelt zich dan ook op het standpunt dat het voor
het realiseren van maatwerk van belang is dat de gemeente de mantelzorger zoveel en zo vroeg mogelijk betrekt bij het onderzoek. Dit kan door
de mantelzorger al bij het gesprek dat in het kader van dat onderzoek
wordt gevoerd aan te laten schuiven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

166

Is de regering het met Mezzo en de leden van de PvdA-fractie eens dat er
niet pas formele zorg moet ingezet worden als het water aan de lippen
staat van de cliënt en de mantelzorger, maar dat er een vroegtijdige mix
van formele en informele zorg moet ontstaan? Is de regering het eens met
deze leden dat ook jonge mantelzorgers (kinderen in het gezin waar een
hulpvraag is) altijd aan het keukentafelgesprek moeten kunnen deelnemen
of in ieder geval hun belangen nadrukkelijk moeten worden meegenomen
in het keukentafelgesprek? Hoe borgt dit wetsvoorstel deze zaken?
In het voorliggende wetsvoorstel wordt geregeld dat de gemeente bij de
aanvraag voor ondersteuning door een burger, de mogelijkheden van de
mantelzorger zal betrekken in het onderzoek. Hierdoor komt de belastbaarheid van de mantelzorger al vroeg in beeld en kan (dreigende)
overbelasting worden voorkomen. Op grond van voorliggend
wetsvoorstel zullen gemeenten in hun beleidsplan opnemen hoe ze
mantelzorgers zullen ondersteunen, opdat zij hun informele zorg- en
ondersteuningstaken goed kunnen verrichten en kunnen volhouden.
Dit geldt zeker in het geval dat de mantelzorg door het kind wordt verricht.
In zo’n geval dient de gemeente in het onderzoek ook rekening te houden
met de mogelijkheden van het kind. Met betrekking tot kinderen die
mantelzorg verlenen, dient de gemeente bovendien acht te slaan op hun
vermogen en ontwikkeling. De inzet van kinderen mag nooit ten koste
gaan van hun welbevinden en ontwikkeling, waaronder het omgaan met
leeftijdgenoten, het doen aan vrijetijdsbesteding en de schoolprestaties.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe gemeenten door hun
inkoop van zorg ook sturing geven aan het afstemmen van formele zorg
op informele zorg en hoe dit aspect kan worden betrokken door
gemeenten bij de inkoop van zorg. De leden van de SGP-fractie willen
graag vernemen hoe het wetsvoorstel gemeenten stimuleert om de
samenwerking tussen professionals, mantelzorgers en vrijwilligers te
bevorderen.
De hervorming van de langdurige zorg vraagt om een andere oriëntatie
op de langdurige zorg in de samenleving, zowel in denken en doen van de
sociale omgeving van zorgbehoevende als de professional die moet gaan
samenwerken met de mantelzorger en/of vrijwilliger. Deze ontwikkeling
wordt gestimuleerd en ondersteund tijdens de transitie vanuit het
TransitieBureau Wmo en programma’s als «In voor Zorg en Ondersteuning». Om de verbinding tussen zorg en welzijn op de dagelijkse
werkvloer te borgen, participeert bovendien de (wijk)verpleegkundige in
het sociale wijkteam.
Het voorliggende wetsvoorstel verplicht gemeenten om bij verordening
regels te stellen met betrekking tot de eisen die ze gaan stellen aan
kwaliteit van ondersteuning en medezeggenschap van cliënten bij
aanbieders. Ook zullen gemeenten de landelijke kwaliteitsstandaarden
voor aanbieders moeten vertalen naar lokaal niveau, met inbegrip van het
aanvullen met lokale kwaliteitseisen. Vanwege het belang van een goed
samenspel tussen informele en formele zorg en ondersteuning voor het
welzijn van de cliënt en het goed kunnen volhouden van de zorgtaken
door de mantelzorger, acht de regering het van belang dat in deze
standaarden de samenwerking met informele zorg een prominente plek
krijgt. Gemeenten gebruiken landelijke kwaliteitsstandaarden en lokale
kwaliteitseisen als voorwaarden in hun inkoopbeleid en zullen hierop
toezicht houden.
Overigens wordt in het kader van de Agenda Informele Zorg en Ondersteuning door de werkgroep, bestaande onder andere uit organisaties
voor zorgaanbieders, gemeenten en organisaties voor mantelzorgers en
zorgvrijwilligers, verkend hoe het samenspel zowel in intramurale als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

167

extramurale setting kan worden verbeterd. De werkgroep zal op basis van
deze verkenning een actieplan opstellen dat rond de zomer gereed zal
komen.
Daarnaast zal een deel van de € 11 miljoen aan extra aan middelen, als
uitvloeisel van het begrotingsakkoord, in 2014 worden ingezet voor het
verbeteren van het samenspel tussen informele- en formele zorg en
ondersteuning opdat de individuele mantelzorger en de zorgvrijwilliger
beter ingezet en ondersteund gaan worden. Daarbij gaat het onder andere
om het realiseren van verbeteringen in de samenwerking tussen de
zorgprofessional en mantelzorger in het kader van een programma dat
wordt gekoppeld aan In voor Zorg.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe gemeenten er bewust van raken
dat het voorkomen van overbelasting van de mantelzorger later veel
problemen van de cliënt voorkomt.
De regering vertrouwt er op dat gemeenten zich hier van bewust zijn.
Mantelzorgers zijn belangrijk voor gemeenten om de verantwoordelijkheden jegens hun burgers op grond van dit wetsvoorstel waar te maken
en de zorg en ondersteuning betaalbaar te houden. Om de bewustwording bij gemeenten te versterken is er samen met de VNG een
handreiking respijtzorg ontwikkeld voor gemeenten die in november jl. is
gepubliceerd. Deze handreiking geeft gemeenten inzicht in hoe ze
respijtzorg kunnen vormgeven en in welke gevallen het uitkomst kan
bieden ter voorkoming van overbelasting van mantelzorgers.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven hoeveel
en welke gemeenten nu al plannen voorbereiden om professionele zorg
over te laten nemen door mantelzorgers, vrijwilligers en uitkeringsgerechtigden in plaats van professionele zorgverleners. Ook vragen de leden van
de SP-fractie op welke wijze de regering garandeert dat vrijwilligers,
mantelzorgers, familieleden en mensen met een uitkering nooit zorgtaken
overnemen die behoren bij het werk van professioneel opgeleide
zorgverleners.
Zoals aangegeven in de beleidsbrief van 20 juli 2013 aan uw Kamer39
verlenen nu al circa 2,6 miljoen mensen in Nederland langdurige of
intensieve mantelzorg40 en zijn er circa 450.000 mensen als vrijwilliger
werkzaam in zorg en ondersteuning. Vanwege de grote waarde van
informele zorgverleners bij de zorg en ondersteuning van mensen in hun
eigen omgeving, acht de regering het van belang dat gemeenten beleid
ontwikkelen dat eraan bijdraagt dat de informele zorgverleners goed
worden ingezet en hun zorg- en ondersteuningstaken goed kunnen
volhouden. Om die reden wordt in het voorliggend wetsvoorstel meer
aandacht besteed aan de positie van de informele zorgverlener dan in de
huidige Wmo. Bij het onderzoek naar een behoefte aan ondersteuning
dient de gemeente ook de situatie van de mantelzorger, diens mogelijkheden en ondersteuningsbehoefte te betrekken opdat (dreigende)
overbelasting vroegtijdig kan worden gesignaleerd. Verder zullen
gemeenten in hun beleidsplan expliciet moeten vermelden hoe ze
mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunen. Vervolgens dienen ze
algemene maatregelen te treffen die een goede inzet en ondersteuning
van mantelzorgers en vrijwilligers bevorderen opdat zij hun informele
zorg- en ondersteuningstaken goed kunnen verrichten en kunnen
volhouden. Naast het voorliggende wetsvoorstel investeert het rijk samen
met andere partijen ook via andere wegen in een betere inzet en ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers. Bijvoorbeeld via de Agenda
39
40

Kamerstuk 30 169, nr. 28.
Langdurig houdt in langer dan drie maanden, intensief is meer dan acht uren per week.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

168

Informele Zorg en Ondersteuning waarbij o.a. partijen uit de zorg- en
welzijnketen en gemeenten in werkgroepverband aan de slag zijn met
voor de inzet en ondersteuning van informele zorgverleners belangrijke
thema’s zoals het samenspel tussen informele en formele zorg en
ondersteuning. Rond de zomer zal dit resulteren in een actieplan waarover
ik u zal informeren in de eerstvolgende voortgangsrapportage.
Professionele ondersteuning blijft voorhanden voor de cliënt die daarvoor
in aanmerking komt. Zoals ik ook aangaf in voornoemde beleidsbrief
zullen taken die onmiskenbaar behoren tot het werk van professionele
zorgverleners, ook na 2015, in handen blijven van mensen die daarvoor
gekwalificeerd zijn en die activiteiten ook kunnen uitvoeren conform de
professionele standaarden. De wet biedt een basisnorm voor de kwaliteit
van de maatschappelijke ondersteuning en draagt gemeenten op om op
basis hiervan in de verordening de aan de voorziening te stellen eisen te
expliciteren.
De leden van de fractie van de SP vragen waar de regering uit opmaakt
dat er veel vraagverlegenheid bij zorgbehoevende mensen en handelsverlegenheid bij personen uit het netwerk bestaat? Kan de regering dit
onderbouwen met cijfers?
Uit de in 2013 door het SCP opgeleverde literatuurstudie naar mantelzorg
en vrijwilligerswerk in de zorg, die ik bij brief van 20 juli jl. aan de Tweede
Kamer heb doen toekomen41 volgt dat een meerderheid van de hulpbehoevenden er al snel van uitgaat dat hun netwerk niet meer hulp kan
bieden. Ook komt in de studie naar voren dat mensen het moeilijk vinden
om hulp te vragen aan anderen. Hierbij speelt een belangrijke rol dat
hulpbehoevenden al bij voorbaat rekening houden met de mogelijkheid
dat drukke werkzaamheden van huisgenoten een beletsel vormen voor
het bieden van hulp in de huishouding. Slechts elf procent van de
Nederlandse bevolking vindt het bij een intensieve en langdurige
zorgbehoefte vanzelfsprekend om van familieleden verzorging te
ontvangen. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat informele zorg soms niet tot
stand komt doordat personen zich niet willen opdringen aan anderen en
om die reden schromen om uit zichzelf de helpende hand te bieden. Er
zijn geen landelijke representatieve cijfers over de totale omvang van de
vraag- en handelsverlegenheid.
De leden van de fractie van de SP vragen of de regering kan ingaan op de
situatie van mevrouw Gerretsen42 die afgelopen februari in het nieuws
was? Deze mevrouw kreeg drie uur per week huishoudelijke verzorging,
nadat zij uit het ziekenhuis kwam. De gemeente zette de huishoudelijke
verzorging na vier maanden stop, omdat deze mevrouw kamers
verhuurde aan studenten. Vindt de regering dit wenselijk? Hoeveel
mensen is noodzakelijke verzorging onthouden omdat zij verhuurder zijn?
Hoe gaat de regering dergelijke situaties in de Wmo 2015 voorkomen?
Gemeenten hebben op grond van de huidige Wmo een compensatieplicht. Indien de voorziening van de gemeente naar het oordeel van de
cliënt onvoldoende adequaat is, staat bezwaar en beroep open. Uit de
berichtgeving over de situatie van mevrouw Gerretsen is mij niet
gebleken dat de huishoudelijke hulp is stopgezet vanwege het feit dat zij
verhuurder is, wat op zichzelf geen reden kan zijn om de huishoudelijke
verzorging stop te zetten, maar omdat zij geen gehoor heeft gegeven aan
het verzoek van de gemeente om de gevraagde (relevante) informatie
over te leggen. Ook in voorliggend wetsvoorstel krijgen cliënten die een

41
42

Kamerstuk 30 169, nr. 28.
http://www.at5.nl/artikelen/121133/vrouw-verliest-thuiszorg-door-verhuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

169

beroep doen op maatschappelijke ondersteuning de plicht om de
gegevens en bescheiden die voor het onderzoek nodig zijn te verschaffen.
De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of het begrip mantelzorger niet ruimer wordt gehanteerd dan in de eerdere wetgeving
hieromtrent.
In het voorliggende wetsvoorstel wordt niet het begrip mantelzorger
gedefinieerd, maar het begrip mantelzorg. De huidige Wmo kent juist een
meer algemene en ruimere formulering van het begrip mantelzorg.
Anders dan in het voorliggende wetsvoorstel, kent de huidige Wmo geen
beperking tot mantelzorg voor personen die maatschappelijke ondersteuning ontvangen en omvat het begrip thans dus in beginsel ook
mantelzorg aan personen die zorg in de zin van de AWBZ ontvangen. In
het voorliggende wetsvoorstel wordt de definitie van mantelzorg beperkt
tot hulp ten behoeve van zelfredzaamheid, participatie, beschermd wonen
of opvang. Dit dient in samenhang te worden beschouwd met hetgeen
wordt geregeld in het wetsvoorstel Wlz; mantelzorgers van cliënten met
een indicatiebesluit Wlz krijgen expliciete aandacht in de zorgplanbespreking. In het kader daarvan wordt bezien welke ondersteuning zij
zouden kunnen bieden en op welke wijze overbelasting wordt voorkomen.
Overigens kan een mantelzorger die bijdraagt aan de verzorging of
ondersteuning van iemand die (langdurig) verblijft in een instelling, op
basis van het voorliggende wetsvoorstel wel als ingezetene van een
gemeente gebruik maken van daar bestaande algemene voorzieningen.
De leden van de CDA-fractie maken uit het wetsvoorstel op dat de
gemeente mag bepalen wat zij redelijkerwijs van de mantelzorger
verwachten. Het begrip redelijkerwijs is op vele manieren uitlegbaar.
Daarnaast komt er een nieuw begrip in de Wmo, namelijk «gebruikelijke
hulp». De leden van de CDA-fractie vragen zich af of dit dubbelop betekent
voor een mantelzorger, dus eerst de gebruikelijke zorg en daarna de
gebruikelijke hulp. De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe de
regering ervoor zorgt dat deze positie van de mantelzorger in de praktijk
daadwerkelijk wordt geborgd.
Bij het verlenen van mantelzorg gaat het om hulp die verder gaat dan de
gebruikelijke hulp. Dat wil zeggen dat het verder gaat dan de hulp die
mensen elkaar geacht worden te geven op basis van algemeen aanvaarde
opvattingen over wat gebruikelijke hulp is die redelijkerwijs van huisgenoten mag worden verwacht. Daarvan dient te worden onderscheiden dat
de gemeente in het onderzoek naar een aanvraag voor maatschappelijke
ondersteuning, acht dient te slaan op wat van een specifieke mantelzorger
redelijkerwijs aan ondersteuning kan worden verwacht. In die situatie gaat
het erom wat een mantelzorger gelet op diens persoonlijke capaciteiten,
mogelijkheden en draagkracht aan informele zorg en ondersteuning aan
een cliënt kan bieden. Dit vertrekpunt borgt juist dat de gemeente bij het
beoordelen van een aanvraag voor ondersteuning daadwerkelijk de
situatie meeweegt waarin de specifieke mantelzorger zich bevindt.
De leden van de CDA-fractie vragen of de mantelzorger mag weigeren wat
de gemeente van hem aan mantelzorg verwacht en of deze weigering dan
zonder negatieve consequenties voor de zorgvrager is. Verder vraagt de
CDA-fractie zich af hoe de positie van de mantelzorger zich verhoudt tot
de positie van de direct betrokkenen.
Wat redelijkerwijs verwacht kan worden van een mantelzorger, verschilt
van persoon tot persoon en is mede afhankelijk van de aard van de relatie,
en de situatie waarin de cliënt en de mantelzorger zich op dat moment
bevinden. De sociale relatie die mensen met elkaar hebben, bepaalt of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

170

iemand mantelzorg gaat verlenen. Om die reden kan mantelzorg niet door
gemeenten worden opgelegd aan mensen in de sociale omgeving van
een cliënt.
Bij de beoordeling van een aanvraag voor ondersteuning dient de
gemeente integraal te kijken naar de situatie van de cliënt en die van de
mantelzorger. Daarbij dient de gemeente uit te gaan van wat redelijkerwijs
de mogelijkheden van cliënt en de mantelzorger zijn. De positie van de
mantelzorger, zijn mogelijkheden en (ondersteunings)behoefte, wordt dan
ook in samenhang met die van de cliënt bezien. Indien blijkt dat mogelijkheden voor vrijwillige inzet van de sociale omgeving van de cliënt niet
volstaan of ontbreken, gelet op de behoeften van de cliënt, zal de
gemeente voor zover mogelijk en nodig voorzien in ondersteuning van de
cliënt door middel van een algemene voorziening en/of een maatwerkvoorziening.
De leden van de CDA-fractie lezen in de Memorie van Toelichting dat
gemeenten mogen beslissen of zij mantelzorgers wel of niet uitbetalen
middels het pgb. De leden vragen zich af of dit niet zal leiden tot een
waterbedeffect; daarmee bedoelen zij dat, als mantelzorgers alle zorg
moeten geven als zijnde gebruikelijke zorg aan hun naaste, er druk komt
op de intramurale plaatsen omdat mantelzorgers dit niet vol houden.
De gemeente kan in de verordening bepalen in welke situaties en onder
welke voorwaarden de persoon aan wie de gemeente een persoonsgebonden budget verstrekt, de mogelijkheid heeft om voor zijn maatschappelijke ondersteuning personen in te schakelen uit zijn sociale netwerk.
Onder dit sociale netwerk kunnen ook mantelzorgers vallen. Wel is de
regering van mening dat de beloning van het sociale netwerk in elk geval
beperkt moet blijven tot die gevallen waarin het de gebruikelijke hulp
(zoals gedefinieerd in voorliggend wetsvoorstel) overstijgt en dit
aantoonbaar tot betere en effectievere ondersteuning leidt en
aantoonbaar doelmatiger is. In de praktijk kan de gemeente dit het beste
beoordelen in samenspraak met de cliënt.
Het integraal kijken naar de situatie van de cliënt en de situatie van de
mantelzorger, zoals geschiedt tijdens het onderzoek bij een aanvraag voor
ondersteuning, stelt de gemeente in staat de mantelzorger op maat toe te
rusten zodat deze zijn of haar informele zorgtaken kan volhouden. Van
gemeenten wordt verwacht dat ze hier met enige regelmaat aandacht aan
besteden, zodat tijdig (dreigende) overbelasting kan worden gesignaleerd.
Hierbij is goed respijtbeleid van gemeenten van belang. Respijtzorg zorgt
voor een korte adempauze, waardoor mantelzorgers de mantelzorg lang
en beter kunnen volhouden.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de kostendelersnorm in de AOW
zich verhoudt met het voorliggende wetsvoorstel, dat juist wil bevorderen
dat mensen meer voor elkaar gaan zorgen. De leden van de CDA-fractie
vragen zich af of de kostendelersnorm niet strijdig is met de filosofie van
Wmo. De leden van de CDA-fractie denken dat dit zal gaan leiden tot een
stijging van de zorgkosten, omdat de kostendelersnorm zal worden
ervaren als een mantelzorgboete, waardoor mensen met een zorgvraag
apart gaan wonen, in plaats van bij elkaar om voor elkaar te zorgen. De
leden van de CDA-fractie vragen of dit standpunt door de regering wordt
gedeeld.
De kostendelersnorm in de AOW, zoals opgenomen in het wetsvoorstel
Wijziging van de Wet werk en bijstand en enkele andere sociale zekerheidswetten, dat op 11 februari jl. door uw Kamer is aanvaard, sluit aan bij
de lagere bestaanskosten van mensen die met meerdere personen in één
huis wonen doordat zij de kosten van levensonderhoud (bijvoorbeeld
huur en elektra) met elkaar delen. Wanneer mensen vanwege het verlenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

171

van mantelzorg (gaan) samenwonen, zijn nog steeds deze voordelen
aanwezig. Daarnaast heeft de Staatssecretaris van SZW op 23 januari jl.
een wetsvoorstel ingediend waarin de regels voor samenwonen bij
mensen met een AOW-uitkering worden vereenvoudigd. Het betreft de
«twee-woningen-regel» welke inhoudt dat als mensen veel bij elkaar
verblijven, ongeacht de reden, maar ieder heeft een zelfstandige woning
waarvoor ieder zelf de financiële lasten draagt, aangenomen wordt dat er
geen sprake is van het hebben van het hoofdverblijf in dezelfde woning.
Dit betekent vervolgens dat die situatie niet valt onder het voeren van een
gezamenlijke huishouding en als gevolg daarvan zal de AOW-uitkering 70
procent van het wettelijke netto minimumloon bedragen. Overigens dient
daarbij wel te worden voldaan aan de in het in voorbereiding zijnde
Besluit regels hoofdverblijf opgenomen nadere criteria, zoals dat de
woning niet mag zijn onderverhuurd. Deze «twee-woningen-regel» houdt
dus rekening met de situatie waarin ouderen met een zorgvraag kunnen
verkeren, zoals de situatie waarin de een aan de ander mantelzorg
verleent, maar ze wel elk hun eigen woning aanhouden.
De leden van de fractie van D66 vragen in hoeverre gemeenten naar de
mening van de regering afzonderlijk beleid moeten ontwikkelen voor
vrijwilligers respectievelijk mantelzorgers. Het gaat hier immers om twee
verschillende groepen. Ook willen de leden van de D66-fractie weten wat
de regering nu precies verwacht van gemeenten als het gaat om dat ze in
hun beleidsplannen moeten aangeven welke algemene maatregelen
worden genomen om mantelzorgers en vrijwilligers te ondersteunen. De
leden van de SGP-fractie vragen wat kan worden verstaan onder de
algemene voorzieningen voor mantelzorgers en vrijwilligers.
De leden van de fractie van D66 geven aan dat het beleidsplan een
bepaalde tijdshorizon heeft, terwijl vanaf het moment van inwerkingtreding van de wet maatregelen noodzakelijk zijn gelet op het beroep dat
zal worden gedaan op vrijwilligers en mantelzorgers. De leden van de
D66-fractie vragen zich dan ook af welke gevolgen het niet voldoen aan
deze randvoorwaarde zal hebben voor de uitvoerbaarheid van de wet.
De gemeenteraad dient in het beleidsplan op te nemen op welke wijze
mantelzorgers en vrijwilligers worden ondersteund. Daarmee wordt de
positie van de mantelzorger en ook de vrijwilliger explicieter vastgelegd
dan in de huidige situatie, waarin het ondersteunen van mantelzorgers en
vrijwilligers als een integraal onderdeel van de bredere maatschappelijke
ondersteuning in het beleidsplan werd gezien. Hiermee wil de regering
juist het belang van het goed ondersteunen van mantelzorgers én
vrijwilligers benadrukken. De regering acht het wenselijk dat (lokale
organisaties van) mantelzorgers en vrijwilligers ook worden betrokken bij
het opstellen van het plan.
In samenhang met het beleidsplan dient het college algemene voorzieningen ter bevordering van de mantelzorg en vrijwilligerswerk en ter
ondersteuning van mantelzorgers en andere vrijwilligers te treffen. Hierbij
kan gedacht worden aan het organiseren van scholing van mantelzorgers
en vrijwilligers, het ondersteunen bij het matchen van vraag en aanbod
van vrijwilligers en het bieden van advies en informatie of lotgenotencontact voor mantelzorgers.
Het ondersteunen van vrijwilligers en mantelzorgers is overigens geen
nieuwe taak voor gemeenten. Op basis van de huidige Wmo zijn
gemeenten hier reeds verantwoordelijk voor. Veel gemeenten hebben dan
ook beleid op dit terrein ontwikkeld. In de afgelopen jaren zijn gemeenten
hierbij ook ondersteund bijvoorbeeld via de basisfuncties lokale ondersteuning vrijwilligerswerk en mantelzorg en het daar aan gekoppelde
ondersteuningstraject «goed voor elkaar». Uit de evaluatie van de huidige
Wmo blijkt dat de meerderheid van de gemeenten mantelzorgers reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

172

uiteenlopende vormen van ondersteuning aanbieden (onder andere
informatie, advies, ondersteuning en begeleiding, respijtzorg, emotionele
ondersteuning en praktische hulp). Eveneens volgt uit de evaluatie dat het
beperkt aantal mantelzorgers dat daadwerkelijk ondersteuning aanvraagt,
over het algemeen tevreden is met de hulp die ze vervolgens krijgen van
de gemeente.
Deze basisfuncties zullen de komende periode door het Ministerie van
VWS en de VNG worden aangepast aan de hervorming van de langdurige
zorg en ondersteuning. Deze basisfuncties, waarbij onderscheid wordt
gemaakt tussen ondersteuning van vrijwilligers en mantelzorgers, bieden
gemeenten handvatten bij het invullen van dit gemeentelijk ondersteuningsbeleid. De werkgroep die zich in het kader van de Agenda Informele
Zorg en Ondersteuning richt op het thema goed toerusten van mantelzorger en vrijwilliger, bestaande uit partijen uit de zorg- en welzijnketen en
gemeenten, zal hiervoor ook aanbevelingen doen in het actieplan dat deze
zomer wordt opgeleverd.
De regering realiseert zich dat het wetsvoorstel veranderingen met zich
meebrengt die direct ingrijpen in het leven van kwetsbare mensen. Dit
stelt hoge eisen aan de kwaliteit van beleid en uitvoering van gemeenten,
ook in de voorbereidingsfase. Op dit moment vinden er afrondende
gesprekken met veldpartijen plaats, zodat naar verwachting de werkafspraken voor de transitie van de hervorming langdurige zorg in maart a.s.
aan de Tweede Kamer kunnen worden aangeboden. Het TransitieBureau
Wmo, een samenwerkingsverband tussen VWS en VNG, ondersteunt
gemeenten, aanbieders, cliëntorganisaties en organisaties voor mantelzorgers en vrijwilligers die in aanloop naar de feitelijke transitie al enige
tijd bezig zijn met voorbereidende activiteiten. Hiermee wordt ervoor
gezorgd dat gemeenten in staat zijn om de Wmo vanaf 1 januari 2015
goed uit te voeren.
De leden van de Christen Unie vragen of de middelen die gemeenten
ontvangen ten behoeve van de waardering voor mantelzorgers ook
kunnen worden ingezet voor dagbesteding?
Gemeenten dienen in een verordening vast te leggen op welke wijze het
college jaarlijks zorg draagt voor een blijk van waardering voor mantelzorgers. Het wordt verder aan gemeenten overgelaten waar deze
waardering uit bestaat, een geldbedrag en/of een vergoeding in natura.
De middelen kunnen dus ook worden ingezet voor dagbesteding, met
dien verstande dat dagbesteding uiteraard ook uit de overige gemeentelijke middelen kan worden gefinancierd. Ter bevordering dat gemeenten
bij de vormgeving goed aansluiten bij de uiteenlopende mogelijkheden en
ondersteuningsbehoeften van de mantelzorgers, zal in de door VWS en
VNG, in samenwerking met Mezzo, op te stellen handreiking uitgebreid
aandacht worden besteed aan de verschillende componenten waaruit de
waardering kan zijn opgebouwd, zowel diverse materiële activiteiten en/of
een financiële tegemoetkoming. De handreiking zal in de loop van 2014
gereedkomen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze in de wet de
positie van mantelzorgers ten opzichte van de huidige situatie wordt
versterkt.
Mantelzorg is nadrukkelijker in het voorliggende wetsvoorstel verankerd
dan in de huidige Wmo. Het wetsvoorstel kent een aantal specifieke
bepalingen inzake mantelzorg. Zo worden gemeenten verplicht algemene
maatregelen te treffen om mantelzorg en vrijwilligerswerk te ondersteunen en wordt expliciet aangegeven dat de gemeenteraad in het
beleidsplan moet opnemen hoe mantelzorgers en vrijwilligers worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

173

ondersteund. Verder wordt voorzien in de verplichting voor gemeenten
om in hun verordening te regelen op welke wijze mantelzorgers jaarlijks
een blijk van waardering ontvangen. Tevens wordt aangegeven dat
kortdurend verblijf in een instelling ter ontlasting van de mantelzorger
onderdeel kan uitmaken van de aan de cliënten te verstrekken maatwerkvoorziening. Met het oog op de inzet van de mantelzorger bij de
maatschappelijke ondersteuning van de cliënt is het belangrijk dat de
mantelzorger zoveel mogelijk betrokken wordt bij het onderzoek dat
plaatsvindt in vervolg op de melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning. Het voorkomen van overbelasting van de mantelzorger is hierbij een belangrijk aandachtspunt.
De leden van de SGP-fractie constateren dat er naar verwachting als
gevolg van dit wetsvoorstel een groter beroep zal worden gedaan op
mantelzorgers en vrijwilligers. De leden van de SGP-fractie willen daarom
dat er veel werk gemaakt wordt van een stevige ondersteuning en
erkenning van mantelzorgers en vrijwilligers. Een belangrijk middel hierbij
is volgens deze leden dat gemeenten niet alleen maatwerkoplossingen
bieden aan cliënten, maar ook aan hun mantelzorgers. De Tweede Kamer
heeft een motie van de SGP (Motie-Van der Staaij, Van ‘t Wout, Otwin van
Dijk, Bergkamp en Dik-Faber, 33 750 XVI, nr. 44) aangenomen waarin de
regering gevraagd wordt gemeenten te verplichten om niet alleen
maatwerk te leveren aan de cliënt, maar ook aan diens mantelzorgers te
bieden. Deze leden zijn teleurgesteld dat zij dit niet teruglezen in de
wettekst. Weliswaar lezen zij in de toelichting behartigenswaardige
woorden over de belangrijke rol en de mogelijkheden van mantelzorgers,
maar het blijft in de wettekst voornamelijk bij het vragen aan mantelzorgers wat zij kunnen bijdragen. De leden van de SGP-fractie vragen hoe
de regering het zou vinden als de mantelzorger een eigen plaats krijgt in
het onderzoek als bedoeld in artikel 2.3.2, tweede lid, waarbij niet alleen
de mogelijkheden van de mantelzorger, maar ook expliciet de grenzen aan
de belastbaarheid en de ondersteuningsbehoeften van de mantelzorger in
kaart worden gebracht. De leden van de SGP-fractie vragen zich derhalve
af hoe de regering aankijkt tegen het voorstel om aan artikel 2.3.5 toe te
voegen dat de ondersteuning aan mantelzorgers indien nodig ook deel
uitmaakt van een maatwerkvoorziening. Het op basis van maatwerk goed
ondersteunen van mantelzorgers voorkomt vaak zwaardere en duurdere
zorg, omdat mantelzorgers dan langer en beter in staat blijven de
mantelzorg vol te houden.
De regering onderschrijft de opvatting van de SGP dat een goede
erkenning en ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers van groot
belang is. Om die reden is hun positie in dit wetsvoorstel stevig
verankerd. In het wetsvoorstel wordt er van uitgegaan dat bij het
onderzoek naar een behoefte aan ondersteuning de situatie van de cliënt,
met inbegrip van de hulp die wordt of kan worden geleverd door de
mantelzorger en diens behoefte aan ondersteuning, integraal wordt
onderzocht. Op basis van een integraal beeld van de behoeften en
(on)mogelijkheden van cliënt en mantelzorger dient vervolgens ook de
mantelzorger zoveel als nodig en op basis van maatwerk te worden
ondersteund. Daarbij dient te worden uitgegaan van wat redelijkerwijs de
mogelijkheden van de mantelzorger zijn. Wat redelijkerwijs verwacht kan
worden van een mantelzorger verschilt van persoon tot persoon en is
mede afhankelijk van de aard van de relatie en de situatie waarin de cliënt
en mantelzorger zich op dat moment bevinden. Het is aan de gemeente
om de inzetbaarheid van de mantelzorger te bewaken en overbelasting te
voorkomen. Het is hierbij belangrijk om in het kader van het ondersteuningsarrangement ook stil te staan bij mogelijke verminderde beschikbaarheid van de mantelzorger in de toekomst en de gevolgen daarvan
voor de ondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

174

Het wetsvoorstel stelt inhoudelijke eisen aan de aard en omvang van de te
verstrekken maatwerkvoorziening. In elk geval dient de maatwerkvoorziening een passende bijdrage te leveren aan het bereiken van een situatie
waarin de cliënt in staat is tot zelfredzaamheid en participatie. Bij de
beoordeling wat een passende bijdrage is, brengt de verplichting van de
gemeente mee dat daarbij expliciet dient te worden meegewogen wat de
mogelijkheden en ondersteuningsbehoefte van de mantelzorger is. Als
onderdeel daarvan dient te worden onderzocht of deze inzet naar
verwachting stabiel is en of er sprake is van een risico op overbelasting,
nu of in de toekomst. Dit borgt in de visie van de regering dat de
gemeente te allen tijde de situatie van de mantelzorger daarbij betrekt en
vervolgens ook de daarop afgestemde ondersteuning op maat zal bieden.
Bovendien heeft de gemeente er zelf alle belang bij dat (dreigende)
overbelasting vroegtijdig wordt gesignaleerd en wordt voorkomen dan
wel bestreden, zoals door inzet van goede respijtzorg of algemene
maatregelen die de mantelzorger ondersteunen. Overigens sluit het
voorliggende wetsvoorstel Wmo 2015 niet uit dat een mantelzorger ook
voor een maatwerkvoorziening in aanmerking komt, als hij in de zin van
het wetsvoorstel Wmo 2015 zelf ondersteuning nodig heeft in zijn
zelfredzaamheid en participatie. Als regel zullen de afspraken over zijn
ondersteuning echter veelal onderdeel uitmaken van het ondersteuningsarrangement dat met de cliënt wordt afgesproken. De persoonlijke situatie
van de aanvrager van maatschappelijke ondersteuning, met inbegrip van
de hulp die wordt of kan worden geleverd door de mantelzorger en diens
behoefte aan ondersteuning, wordt integraal onderzocht. Daarbij wordt
dus ook gekeken naar behoeften en (on)mogelijkheden van de mantelzorger, zodat ook de mantelzorger waar nodig kan worden ondersteund.
Het verdient dan ook sterk de voorkeur dat de mantelzorger deelneemt
aan het onderzoek en de gesprekken die in het kader van het onderzoek
worden gevoerd. Uitkomst van het onderzoek kan zijn dat iemand in
aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening. Hiervan kan, indien dit
passend is, bijvoorbeeld ook respijtzorg deel uitmaken, om te voorkomen
dat de mantelzorger overbelast raakt.
De leden van de SGP-fractie benadrukken dat zij individueel maatwerk
voor mantelzorgers naast algemene maatregelen en voorzieningen
belangrijk vinden. Ziet de regering met deze leden in dat hier nog een
wereld te winnen is, getuige het rapport «Bijzondere doelgroepen» van
het SCP? De leden van de SGP-fractie lezen in het rapport van het SCP
«Bijzondere doelgroepen» dat een groter beroep op de sociale netwerken
van de mantelzorgers uit de bijzondere doelgroepen, zoals mensen met
een verstandelijke beperking of een psychische aandoening, in de meeste
gevallen niet realistisch is en zal leiden tot nog grotere overbelasting.
Juist mantelzorgers van cliënten die een levenslange zorgvraag hebben
zijn gemiddeld zwaarder belast, doordat de mantelzorg vaak intensiever
en complexer is. De leden van de fractie van de SGP vragen de regering
om aan te geven hoe gemeenten hierop tijdens de transitiefase gewezen
worden, zodat zij daar rekening mee kunnen houden tijdens het
onderzoek?
Het rapport «Bijzondere mantelzorg» van het SCP, gepubliceerd in 2012,
gaat over de mantelzorg aan bijzondere doelgroepen, mensen met een
verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek, en de (ondersteunings)vragen en behoeften van mantelzorgers van deze zorgbehoevende. De uitkomsten van dit onderzoek laten zien dat het verminderen
van belasting gerealiseerd kan worden door onder meer betere ondersteuning van de zorgvrager en een grotere betrokkenheid van de
mantelzorger daarbij. Beide groepen mantelzorgers hebben daarnaast
behoefte aan diverse vormen van praktische ondersteuning die, meer dan
in het huidige aanbod het geval is, aansluiten bij hun specifieke situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

175

Het landelijk mantelzorgonderzoek en de in dat kader afgenomen
interviews van het SCP vonden plaats, voordat werd besloten om
gemeenten met dit wetsvoorstel breed verantwoordelijk te maken voor de
maatschappelijke ondersteuning. Voorliggend wetsvoorstel is in lijn met
de uitkomsten van dit onderzoek. In het wetsvoorstel wordt geregeld dat
de gemeente bij de aanvraag voor ondersteuning door een burger, de
mogelijkheden van de mantelzorger dient te betrekken. De gemeente
dient in het onderzoek naar de cliënt rekening te houden met de mogelijkheden en ondersteuningsbehoefte van de mantelzorger. Hierbij behoort
ook rekening te worden gehouden met de zwaarte van de problematiek
van de cliënt. Dit bevordert een integrale aanpak waarbij gemeenten
ondersteuning op maat kunnen bieden en het aanbod aan ondersteuning
goed kunnen afstemmen op de mogelijkheden van de cliënt en de
mantelzorger.
Het belang dat de regering hecht aan mantelzorgers, wordt benadrukt
doordat gemeenten worden geacht algemene voorzieningen te treffen die
mantelzorgers ondersteunen en het verlenen van mantelzorg bevorderen.
Datgene dat nodig is om de mantelzorger van de cliënt tijdelijk te
ontlasten in een situatie van (dreigende) overbelasting, kan onderdeel
uitmaken van de maatwerkvoorziening, bijvoorbeeld het bieden van
respijtzorg.
Bij het opstellen van het transitieplan Wmo zijn organisaties voor
mantelzorg en vrijwilligers, zoals Mezzo en NOV betrokken. Vanuit het
TransitieBureau Wmo is het programma «Aandacht voor iedereen»
opgezet om leden van Wmo-raden en belangenbehartigers te informeren
over de veranderingen, hen te adviseren over hun rol daarbij en hen ook
te equiperen om deze rol te kunnen vervullen. Mezzo is een van de
partijen van Aandacht voor Iedereen. Verder worden samen met de VNG
de zogeheten basisfuncties voor mantelzorg en vrijwilligerswerk
aangepast aan de hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning.
Hiermee krijgen gemeenten goede handvatten die zij kunnen gebruiken bij
de concrete invulling van het gemeentelijke mantelzorg- en vrijwilligersbeleid. Het streven is om de functies rond de zomer van 2014 beschikbaar
te hebben voor gemeenten. In de laatste plaats is binnen de Agenda
Informele zorg het goed toerusten en ondersteunen van de mantelzorger
een van de thema’s. Bij de uitwerking van dit thema staat centraal wat een
mantelzorger nodig heeft om op een gezonde manier de zorg voor een
naaste te kunnen volhouden.
De leden van de fractie van de SGP zijn van mening dat de mantelzorg
aan dementerende ouderen heel andere ondersteuningsvragen met zich
meebrengt dan mantelzorg aan mensen met een verstandelijke of
psychiatrische beperking. De leden vragen waarom de regering het
college dan toch slechts de opdracht mee geeft om in het beleidsplan op
te nemen hoe de gemeente mantelzorgers gaat ondersteunen (artikel
2.1.2).
De regering is het eens met de leden van de SGP-fractie dat mantelzorg
voor dementerenden andere ondersteuningsvragen met zich meebrengt
dan mantelzorg voor mensen met een verstandelijke of psychiatrische
beperking. Verschillen in de persoonlijke situatie en de mogelijkheden van
mantelzorgers en hun cliënten vragen om een maatwerkaanpak van
gemeenten, die wordt bereikt als gemeenten in het onderzoek de situatie
van de mantelzorger betrekken en daarbij oog hebben voor ondersteuningsvragen van de mantelzorger.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

176

Het verliezen van contact met een dierbare, evenals gedragsveranderingen bij een mens met dementie, maakt de zorg door de mantelzorger
extra zwaar. Op verschillende manieren wordt gestimuleerd dat betrokken
partijen aandacht hebben voor deze problematiek. Gemeenten worden
aangespoord om in de sociale wijkteams ook professionals met specifieke
kennis over dementie op te nemen. Verder kunnen gemeenten en
huisartsen afspraken maken over de inzet van praktijkondersteuners
hierbij. Het TransitieBureau Wmo heeft dementie als aandachtspunt. Op
de website van het bureau (www.Invoeringwmo.nl/onderwerpen/
dementie) staat uitgebreide informatie voor gemeenten, met handreikingen en goede voorbeelden, om de mantelzorger te ondersteunen. De
digitale kennispleinen van Zorg voor Beter, In voor Zorg en Vilans bieden
zorgprofessionals informatie over goede zorg voor mensen met dementie
en hun mantelzorgers. Daarnaast zijn er specifieke cursussen en
begeleiding voor deze categorie mantelzorgers, bijvoorbeeld Dementie de
Baas en Dementelcoach. Binnen het Deltaplan Dementie wordt een
digitaal zorgportaal ontwikkeld waar, onder andere, mantelzorgers
informatie kunnen krijgen over dementie en hoe daar mee om te gaan. Dit
zorgportaal zal ook een forum voor lotgenotencontact omvatten en
mogelijkheden bieden om in contact te komen met professionals.
De leden van de fractie van de SGP vragen waarom het college algemene
maatregelen en geen algemene voorzieningen treft ter bevordering van
mantelzorg en vrijwilligerswerk en ter ondersteuning van mantelzorgers
en andere vrijwilligers die noodzakelijk zijn ter uitvoering van de beleidsvoornemens in het periodiek door de gemeenteraad vast te stellen plan.
Een algemene voorziening is gedefinieerd als aanbod van diensten of
activiteiten dat, zonder voorafgaand onderzoek naar de behoeften,
persoonskenmerken en mogelijkheden van de gebruikers, toegankelijk is
en dat is gericht op het versterken van zelfredzaamheid en participatie, of
op opvang. Algemene maatregelen om mantelzorg en vrijwilligerswerk te
bevorderen en om mantelzorgers en vrijwilligers te ondersteunen zijn op
zichzelf genomen niet gericht op het versterken van zelfredzaamheid en
participatie, of op opvang en kunnen daarom niet beschouwd worden als
een algemene voorziening. Het voorgaande neemt niet weg dat algemene
voorzieningen in beginsel ook kunnen worden benut door mantelzorgers
en vrijwilligers die daaraan behoefte hebben.
De leden van de SGP-fractie lezen dat nadrukkelijk is geformuleerd dat de
te verstrekken maatwerkvoorziening ook kortdurend verblijf in een
instelling ter ontlasting van de mantelzorger kan omvatten (artikel 1.1.1
begrip maatwerkvoorziening). Dat vinden de leden van de SGP-fractie een
goede zaak, maar zij vragen zich wel af hoe voorkomen wordt dat logeren
door gemeenten wordt ontmoedigd om een indicatie voor de Wlz te
bevorderen. Kan de regering op dat risico ingaan?
De indicatiestelling voor de AWBZ (in de toekomst de Wlz) vindt onafhankelijk, op basis van zorginhoudelijke criteria, plaats door het CIZ. De
gemeente heeft geen invloed op op deze indicatiestelling. Als de cliënt
geen AWBZ-indicatie wil aanvragen omdat hij thuis wil blijven wonen, en
als dat, met ondersteuning (door het eigen netwerk en door de gemeente
vanuit de Wmo) ook verantwoord is, maakt het onderzoeken van die
omstandigheden deel uit van het reguliere onderzoek naar de persoonlijke
omstandigheden van de cliënt. Indien uit het onderzoek blijkt dat iemand
niet op eigen kracht, met hulp uit zijn sociale netwerk, dan wel met
gebruikmaking van een algemene voorziening in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, moet de gemeente een passende bijdrage
leveren aan het realiseren van een situatie waarin de cliënt hier wel toe in
staat is en zo lang mogelijk in zijn eigen leefomgeving kan blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

177

Kortdurend verblijf kan een passende bijdrage zijn in een situatie waarin
de mantelzorger overbelast is geraakt of overbelast dreigt te raken. Het
bieden van de mogelijkheid voor kortdurend verblijf in gevallen waarin dit
een passende bijdrage is, is voor gemeenten dan ook allerminst
vrijblijvend. Daarbij kan het op basis van de uitkomsten van het onderzoek
ook nodig zijn, dat de gemeente zich verstaat met het CIZ en eventueel de
zorgverzekeraar om te bespreken wat in de thuissituatie mogelijk en
verantwoord is. Dat past in de aard van het wetsvoorstel, dat bedoeld is
om het mogelijk te maken burgers zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving te laten wonen. Van de gemeente mag dan ook een uiterste
inspanning worden verwacht om daaraan bij te dragen. Het zo maar
weigeren van de voorziening(en), zonder onderzoek en beslissing op het
verzoek, is vanzelfsprekend niet aan de orde.
De leden van de SGP-fractie zijn geschrokken dat de gemeentelijke
verantwoordelijkheid voor de ondersteuning aan mantelzorgers ingeperkt
lijkt te worden. Zij vragen toe te lichten waarom daarvoor is gekozen.
In het wetsvoorstel is de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de
ondersteuning van mantelzorgers beperkt tot het terrein van de
maatschappelijke ondersteuning. De opgenomen beperking ziet evenwel
niet op het uitsluiten van mantelzorgers die cliënten ondersteunen die ook
zorg op grond van de Zvw ontvangen. Maar wel ligt het in de bedoeling
dat het ondersteunen van mantelzorg voor mensen met een Wlz indicatie
wordt ondergebracht in het wetsvoorstel langdurige zorg. Cliënten die
Zvw-zorg ontvangen, behoren dus gewoon tot de doelgroep van
ingezetenen voor wie de gemeente op grond van dit wetsvoorstel zo
nodig moet voorzien in maatschappelijke ondersteuning. Het ondersteunen van mantelzorgers van deze personen moet naar mijn mening
dan ook gezien als het ondersteunen van mantelzorgers in verband met
maatschappelijke ondersteuning.
Het voorgaande laat vanzelfsprekend onverlet dat de mantelzorgers van
cliënten die een beroep op de Wlz doen, gebruik kunnen maken van de
algemene voorzieningen voor mantelzorgers, zoals het organiseren van
scholing van mantelzorgers en vrijwilligers of het bieden van lotgenotencontact voor mantelzorgers.
De leden van de SGP-fractie vragen bij wie mantelzorgers van mensen die
in het kader van de zorgverzekeringswet zorg ontvangen, voortaan terecht
kunnen. De SGP-fractie geeft aan in de memorie van toelichting te lezen
dat de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de ondersteuning aan
mantelzorgers in aangepaste vorm wordt gehandhaafd, namelijk «voor
zover het mantelzorg in verband van de maatschappelijke ondersteuning»
betreft. De SGP-fractie wil weten of verzekeraars voortaan een zorgplicht
voor mantelzorgondersteuning hebben, en zo ja hoe deze wordt vormgegeven. En zo nee, dan willen de leden van de SGP weten hoe dan wordt
geregeld dat gemeenten en zorgverzekeraars rond de mantelzorgondersteuning samenwerken.
Ook bij samenloop van zorg vanuit de Zvw en mantelzorg ten behoeve
van de zelfredzaamheid, de participatie, het beschermd wonen of de
opvang van een cliënt, is de gemeente verantwoordelijk voor de ondersteuning van de desbetreffende mantelzorger. Een zorgplicht voor
zorgverzekeraars zoals de leden van de SGP aangeven, wordt dan ook
door de regering niet nodig geacht.
Voor de mantelzorgondersteuning is van belang dat wijkverpleging en
maatschappelijke ondersteuning naadloos op elkaar aansluiten. De
(wijk)verpleegkundige is een belangrijke schakel tussen de cliënt, zijn of
haar sociale omgeving – waaronder de mantelzorger – en de verschillende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

178

professionals. Verpleging en verzorging, als onderdeel van het verzekerde
pakket, kan erop gericht zijn om mensen zo lang mogelijk thuis te helpen.
Onder deze zorg valt bijvoorbeeld ook het coördineren, signaleren en
coachen, zoals het instrueren van de mantelzorger ten behoeve van de
zorgbehoevende verzekerde. Een integraal en samenhangend aanbod van
zorg en maatschappelijke ondersteuning stelt mensen in staat zo lang
mogelijk in de eigen omgeving te blijven wonen. Gemeenten en zorgverzekeraars stellen dan ook een samenwerkingsagenda op. Daarnaast zal in
de vormgeving van het Besluit zorgverzekering, evenals in de bekostiging
ervan, de deelname van de wijkverpleegkundige functie in sociale
wijkteams en werkzaamheden als coördineren, signaleren en coachen
worden geborgd. De richtlijnen voor deze nieuwe aanspraak worden
uitgewerkt door de beroepsgroep V&VN, met betrokkenheid van
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de VNG. Om de verbinding tussen
zorg en welzijn op de dagelijkse werkvloer te borgen, participeert de
(wijk)verpleegkundige in het sociale wijkteam.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de ondersteuning van een mantelzorger die hulp verleent aan een persoon die op grond van de Wlz zorg
ontvangt, op basis van de Wlz plaatsvindt. De leden van de SGP-fractie
vinden dit niet terug in de consultatieversie van de Wlz. Kan de regering
aangeven of de ondersteuning van de mantelzorgers in het uiteindelijke
wetsvoorstel wel helder wordt opgenomen?
In het wetsvoorstel Wlz, dat binnenkort aan de Tweede Kamer zal worden
aangeboden, zal worden toegelicht hoe de ondersteuning van mantelzorgers van Wlz-cliënten is geregeld. De regering vindt betrokkenheid van
mantelzorgers bij de zorg voor cliënten in de Wlz van groot belang, omdat
dit bijdraagt aan het welzijn van de cliënt. Daarom wil zij dit bevorderen.
Zo zal in de Wlz worden geregeld dat de betrokkenheid van mantelzorgers
onderdeel moet zijn van de zorgplanbespreking. Dan komt aan de orde
wat een mantelzorger nog zelf aan ondersteuning kan bieden.
De continue zorg voor een Wlz-cliënt kan echter erg zwaar zijn. Daarom
kan het nodig zijn dat een mantelzorger af en toe wordt ontlast. Het tijdig
en volledig overnemen van de zorg van een mantelzorger draagt eraan bij
dat hij of zij de mantelzorg op een goede manier kan volhouden. Het is in
de Wlz mogelijk dat iemand die thuis bij zijn mantelzorger woont en
gebruik maakt van een pgb of vpt, bijvoorbeeld een dag in de week
logeert in een instelling, zodat de mantelzorger op adem kan komen. Ook
kan een cliënt tijdelijk worden opgenomen in een instelling indien de
mantelzorger even niet in staat is om de benodigde mantelzorg te leveren.
Daarnaast kunnen mantelzorgers op grond van de Wmo 2015 bij
gemeenten een beroep doen op daar bestaande algemene voorzieningen
waarvoor zij als mantelzorger in aanmerking komen.
De leden van de SGP-fractie verwijzen naar de extra middelen naar
aanleiding van de motie-Van der Staaij C.S. en vragen of de regering
specifieker inzicht kan geven in de besteding van de extra middelen, welke
afspraken daarover zijn gemaakt en met welke partijen.
Zoals is aangegeven in de beleidsbrief Voortgang «Versterken, verlichten
en verbinden» van 5 november 201343, zal de € 11 mln. aan extra
middelen, als uitvloeisel van het begrotingsakkoord, in 2014 worden
ingezet ten behoeve van de in de motie van de leden Van der Staaij, Rutte,
Otwin Van Dijk, Bergkamp en Dik-Faber44 opgenomen vier doelen.
Centraal uitgangspunt voor de besteding van deze middelen is dat
43
44

Kamerstuk 30 169, nr. 29.
Kamerstuk 37 750-XVI, nr. 43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

179

relevante partijen, zoals zorg- en welzijnsinstellingen en gemeenten een
goede samenwerking met en een adequate ondersteuning van de
informele zorgverleners tot stand brengen, waardoor de individuele
mantelzorger beter ingezet en ondersteund kan worden, zowel in extraals intramurale setting. De inzet van de middelen dient – in lijn met de vier
doelen van de motie – te resulteren in tastbare en duurzame verbeteringen op de werkvloer waar de individuele mantelzorger direct baat bij
heeft.
Om dit te bereiken zal een deel van de middelen via een programma –
gekoppeld aan In voor Zorg – worden ingezet voor verbeteringen van de
samenwerking tussen de zorgprofessional en mantelzorger en de
bevordering van goede mantelzorgondersteuning rondom tijdelijke
opnames. Momenteel wordt door het Ministerie van VWS met verschillende partijen uit de zorg- en welzijnketen de concrete activiteiten en
beoogde resultaten uitgewerkt die met dit traject moeten worden bereikt.
Een ander deel gaat naar gemeenten, waartoe ik – in afstemming met de
VNG – aan de colleges van burgemeester en wethouders concrete doelen
zal meegeven waar deze extra middelen voor dienen te worden
aangewend. Ook hier geldt dat het geld ten goede moet komen aan een
merkbare verbetering van de ondersteuning van de individuele mantelzorger. Daarbij zal gebruik worden gemaakt van de inzichten die op dit
moment worden opgedaan in werkgroepverband in het kader van de
Agenda Informele Zorg en Ondersteuning.
Daarnaast wordt een deel van de middelen ingezet voor concrete
(innovatieve) projecten die aansluiten bij de bevindingen en aanbevelingen van de werkgroepen van de Agenda Informele Zorg en Ondersteuning met betrekking tot het verbeteren van het samenspel tussen
informele en formele zorg en ondersteuning en/of een goede ondersteuning van de mantelzorger en zorgvrijwilligers. Ook daarbij geldt als
vereiste dat de te financieren projecten in lijn moeten zijn met de doelen
uit de motie en ook daadwerkelijk moeten leiden tot tastbare en duurzame
verbeteringen op de werkvloer waar de individuele mantelzorger direct
baat bij heeft.
Ten slotte zal een klein deel worden gebruikt om een extra impuls te
geven aan de realisatie van maatwerk in de combinatie van werk en
mantelzorg op de werkvloer, waarbij rekening wordt gehouden met de
behoeften en belangen van zowel werkgevers als werknemers.
De regering is van mening dat er met deze verdeling sprake is van een
goede balans over de doelen van de motie en bovendien door deze
verschillende bestedingsvormen het rendement optimaliseert.
Hoofdstuk 5 Kwaliteit van maatschappelijke ondersteuning
De leden van de fracties van de VVD en de PvdA vragen hoe de nieuwe
Wmo bijdraagt aan het terugdringen van regeldruk en bureaucratie voor
aanbieders, cliënten en gemeenten. Hoe verhoudt de verwachting van de
regering van een afname van administratieve lasten voor burgers,
bedrijven en gemeenten zich tot het onderzoek van Actal. De regering stelt
dat zij een afname in administratieve lasten verwacht voor de burger. Kan
de regering beter uitleggen waarom zij dit ziet? De formele aanvraagprocedure wordt immers verzwaard met een melding en een onderzoeksfase
waarin de burger veel informatie moet aanleveren. De regering stelt dat
de regeldruk voor aanbieders gaat toenemen, omdat zij met meerdere
partijen afspraken moeten maken. De leden hebben al eerder aan gegeven
dat zij vrezen dat er ook op de werkvloer meer een afstemming- en
vergadercultuur zal ontstaan, de professional moet ook voor verschillende
partijen registreren. Kortom, de leden van de CDA fractie zijn het eens met
het advies van Actal hierover. Actal adviseert de regering alles overziend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

180

dit wetsvoorstel niet in te dienen omdat kwantitatief de regeldruk niet
goed in kaart wordt gebracht en het daarnaast diverse onvolkomenheden
bevat die de regeldruk voor burgers en professionals negatief kunnen
beïnvloeden.
De regering vindt het belangrijk om de administratieve lasten tot het
minimum te beperken. In dit wetsvoorstel zijn, om onnodige administratieve lasten te beperken, alleen de basisvoorwaarden gesteld die
noodzakelijk zijn om de kwaliteit van de ondersteuning te waarborgen. De
gestelde voorwaarden zijn minder in vergelijking met de huidige situatie.
Een voorbeeld van beperking van de administratieve lasten voor de
burger is dat veel gemeenten ervoor kiezen om de toegang tot voorzieningen zodanig in te richten dat de burger alleen een «melding» hoeft te
doen voor het aanvragen van een gesprek. Tijdens dit gesprek wordt
integraal gekeken naar de situatie van de burger. De burger wordt
uitgenodigd om zelf zijn ondersteuningsvraag te formuleren, waarna
vervolgens wordt gekeken wat de burger zelf, of met hulp van zijn sociale
omgeving, kan opvangen. Hier geldt dus dat ten opzichte van de huidige
situatie, waarin voor cliënten van (nu nog) de AWBZ veel verkeer tussen
(vertegenwoordigers van) cliënten en het CIZ plaatsvindt, een afname van
de ervaren regeldruk.
Zowel aanbieders, als gemeenten en zorgverzekeraars hebben vanuit
financieel oogpunt een prikkel om de administratieve lasten en ondoelmatigheden zo veel mogelijk te beperken. Ik verwacht daarom ook dat
partijen hierover afspraken maken. Een voorbeeld hiervan is dat diverse
gemeenten al positieve ervaringen hebben opgedaan met regionale
samenwerking voor inkoop. Dit kan bijdragen aan een vermindering van
gegevensuitvraag richting zorgaanbieders. Ook heb ik met betrokken
partijen (zoals zorgverzekeraars en gemeenten) transitiewerkafspraken
gemaakt die ertoe leiden dat de administratieve lasten zullen worden
beperkt. Om deze uitvraag zoveel mogelijk gestandaardiseerd vorm te
geven, wijs ik op het platform informatievoorziening zorg en ondersteuning (IZO) waar de visie over de toekomstige informatievoorziening in
de gehele keten wordt uitgewerkt. Aan de hand van het Toekomstbeeld
IZO 2016 werken de betrokken organisaties en het Ministerie van VWS toe
naar het realiseren van de ambities «eenvoud voor de klant», «administratieve lastenverlichting voor de organisaties in de zorg en ondersteuning»
en «modernisering van de gegevenshuishouding».
De regering heeft het advies van Actal, waarin wordt aanbevolen om de
kwantitatieve effecten op de regeldruk bij dit wetsvoorstel in kaart te
brengen, opgevolgd. Er is een onderzoek uitgezet, waarin de effecten op
de regeldruk bij dit wetsvoorstel in samenhang worden bezien als
onderdeel van de hervorming langdurige zorg. Dit onderzoek loopt thans
nog en de resultaten zullen naar verwachting eind maart bekend zijn. Ik zal
de Tweede Kamer vanzelfsprekend over de uitkomsten informeren.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris kan ingaan op
de uitspraak van de Raad van State dat er een diffuus stelsel van
verantwoordelijkheden ontstaat rondom kwaliteitseisen. Zou er niet één
partij de eindverantwoordelijkheid voor kwaliteit moeten hebben? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, welke partij moet dat volgens de Staatssecretaris zijn?
Hoe worden kwaliteitsverschillen vervolgens in beeld gebracht en
gebenchmarkt?
Het voor advies aan de Raad van State voorgelegde wetsvoorstel is naar
aanleiding van het door deze leden aangehaalde advies, aangepast. De
regering heeft in het voorliggende wetsvoorstel een duidelijke keuze
gemaakt voor de gemeente als verantwoordelijke partij voor de kwaliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

181

van de maatschappelijke ondersteuning, de handhaving ervan en het
toezicht daarop. De door cliënten ervaren kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning in gemeenten wordt in beeld gebracht door het op
basis van dit wetsvoorstel verplicht uit te voeren clientervaringsonderzoek
(artikel 2.5.1). De vragenlijst voor de horizontale verantwoording wordt
gestandaardiseerd. Door standaardisatie van de vragenlijst wordt
vergelijking (benchmarking) tussen gemeenten mogelijk.
De leden van de fractie van de VVD vragen op basis van welke criteria kan
worden besloten om bij amvb landelijke kwaliteitseisen op te leggen en
aan welke kwaliteitseisen dan wordt gedacht. Ook vragen deze leden hoe
kan worden voorkomen dat de kwaliteitseisen, die aan bieders worden
opgelegd, leiden tot verdringing van kleine organisaties, ZZP’ers of
werknemers met een arbeidsovereenkomst.
De regering vindt het van groot belang dat gemeenten verantwoordelijk
worden voor de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning. Zij
staan dicht bij de burger en zijn in staat te beoordelen welk aanbod het
beste aansluit op de daadwerkelijke behoefte aan ondersteuning van de
cliënt. Het is dan ook aan gemeenten om kwaliteitsbeleid te formuleren,
mede als basis voor de overeenkomsten met aanbieders. De regering
verwacht van gemeenten dat zij bij het aangaan van contracten voor
maatschappelijke dienstverlening rekening houden met de eisen van goed
opdrachtgeverschap.
De wet biedt een basisnorm voor kwaliteit, die ook direct aanbieders
bindt. In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel heeft de regering
daarnaast de wenselijkheid van landelijke kwaliteitsstandaarden
benoemd. Concreet nodigt zij hiertoe de gemeenten c.q. de VNG uit om
met (landelijke) organisaties van cliënten, aanbieders, maar bijvoorbeeld
ook zorgverzekeraars de wenselijkheid van landelijke kwaliteitsstandaarden nader te beschouwen. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om
aspecten als veiligheid en bejegening, de inrichting van het proces van
het onderzoek dat volgt op de melding bij het college van een behoefte
aan maatschappelijke ondersteuning, het betrekken van van het sociale
netwerk en om criteria voor samenhangende zorg en ondersteuning.
Gemeenten hebben aangegeven deze verantwoordelijkheid te zullen
oppakken. Ik heb daar vertrouwen in en zal op dit moment dan ook geen
gebruik maken van de mogelijkheid om bij amvb (aanvullende of meer
gedetailleerde) landelijke eisen aan aanbieders te stellen. Mocht blijken
dat de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning op landelijk
niveau gevaar loopt, dan is heroverweging van mijn keuze aan de orde.
Voor wat betreft het AMHK verwijs ik naar bijgevoegde nota van wijziging.
De regering is van mening dat aan aanbieders te stellen eisen moeten
bijdragen aan het met het wetsvoorstel beoogde maatwerk dat gericht is
op het daar waar nodig bieden van passende ondersteuning als bijdrage
aan de zelfredzaamheid en participatie van mensen. Het moet gaan om
ondersteuning die aansluit op de daadwerkelijke ondersteuningsvraag
van mensen. Dit vraagt ook innovatie van het aanbod. In dat licht vindt de
regering het van belang dat gemeenten ook oog hebben voor kansen die
kleinere aanbieders en ZZP’ers hierbij bieden. Kwaliteitseisen zouden deze
kansen niet in de weg mogen staan.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom in het onderzoek naar de
cliëntervaring wel specifiek wordt gekeken naar de uitkomst van het zorgen hulpverleningsproces, terwijl in de rest van het wetsvoorstel weinig
aandacht wordt geschonken aan het sturen op uitkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

182

De ultieme toetssteen of de maatschappelijke ondersteuning effectief is
geweest, ligt in de beantwoording van de vraag of de cliënt zelf vindt dat
de verleende maatschappelijke ondersteuning heeft bijgedragen aan een
verbetering van zijn zelfredzaamheid of participatie. In het wetsvoorstel
Wmo 2015 staat het bereiken van dit resultaat centraal. De uitkomsten van
het cliëntervaringsonderzoek zijn een belangrijke basis voor de verantwoording van het college aan de gemeenteraad en de burgers over het
gevoerde beleid. De uitkomsten van het cliëntervaringsonderzoek zijn
daarmee ook een belangrijke basis voor eventuele bijstelling van beleid,
als de resultaten achterblijven bij de verwachtingen.
De leden van de fracties van de VVD, de PVV, de SP en de SGP hebben
vragen gesteld over de verplichte Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG).
De leden van de fracties van de VVD en de SGP vragen of in plaats van
deze verplichting niet dezelfde benadering kan worden gekozen als bij de
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), waarin als gevolg van
het amendement-Van der Staaij (32 402, nr. 61) de algemene verplichting
tot een VOG is vervangen door een bevoegdheid om bij amvb regels te
stellen. De leden van de SGP-fractie vragen waarom niet veel meer wordt
ingezet op het bevorderen van een goede integriteitscultuur ter preventie
van grensoverschrijdend gedrag door personeel.
De leden van de fracties van de PVV en de SP vragen waarom de
verplichting om een VOG over te leggen niet ziet op stagiairs en vrijwilligers. De leden van de PVV-fractie vragen zich ook af of de regering ervan
op de hoogte is dat stagiairs vanwege bezuinigingen op de inzet van
personeel vaak niet onder intensieve begeleiding werken. De leden van de
fractie van de SP vragen daarnaast waarom de VOG-verplichting niet
geldt voor bestuurders. Voorts willen zij weten in hoeverre de regering
nadenkt over het afgeven van een VOG aan mensen die eerder een
strafblad hebben gehad en in de maatschappelijke ondersteuning willen
werken.
Op grond van dit wetsvoorstel worden aanbieders verplicht om voor
personen die beroepsmatig in contact komen met cliënten, een VOG te
hebben. Deze medewerkers staan in nauw contact met vaak kwetsbare
cliënten en komen zelfs bij cliënten thuis. Ik hecht eraan de veiligheid van
deze cliënten te beschermen. Daar hoort bij dat medewerkers die
bijvoorbeeld zijn veroordeeld voor mishandeling (van cliënten), niet
(meer) mogen werken in de maatschappelijke ondersteuning. Daarom is
in artikel 3.4 de verplichting opgenomen dat de aanbieders in de
maatschappelijke ondersteuning als werkgever moeten beschikken over
een VOG van hun medewerkers.
In reactie op de zorgen van de leden van de fracties van de VVD en de
SGP over kosten en administratieve lasten merk ik op dat de bepaling in
artikel 3.4 niet ongericht is, nu deze zich expliciet beperkt tot dienstverlenende aanbieders. Organisaties die een woningaanpassing verzorgen of
een hulpmiddel leveren, zullen, anders dan aanbieders die diensten
verlenen, slechts eenmalige of kortdurende contacten met de cliënt
hebben. De regering heeft er daarom voor gekozen de verplichting niet
voor dergelijke aanbieders te laten gelden.
De verplichte VOG is een aanvulling op de kwaliteitswaarborgen die in het
wetsvoorstel zijn opgenomen. Gemeenten zijn verplicht om in de
verordening op te nemen welke eisen worden gesteld aan de voorzieningen en aan deskundigheid van beroepskrachten. Gemeenten zijn ook
verplicht om in de verordening kwaliteitseisen te stellen aan de bedrijfsvoering en bestuursstructuur. Hierin kan aandacht worden gegeven aan
het bevorderen van een goede integriteitscultuur.
Ik zie de VOG als een van de instrumenten om integriteit te kunnen
waarborgen. Ik acht een verplichte VOG voor stagiairs en vrijwilligers niet
opportuun. Uitgangspunt is dat stagiairs altijd onder intensieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

183

begeleiding werken van een beroepskracht. Het wetsvoorstel waarborgt
dat minimaal aan de basisnorm voor kwaliteit wordt voldaan. Als extra
waarborg heeft de regering de basisnorm voor kwaliteit in het
wetsvoorstel gedefinieerd. Deze basisnorm zal door gemeenten in
samenspraak met veldpartijen nader worden uitgewerkt in landelijke
kwaliteitsstandaarden, zodat draagvlak voor deze standaarden, ook bij de
aanbieders is gewaarborgd. Kwaliteit ter hoogte van de de basisnorm is
gegarandeerd.
Uiteraard kunnen aanbieders ook van vrijwilligers een VOG vragen.
Omdat de mate waarin verschillende vrijwilligers (zelfstandig) in contact
staan met cliënten sterk varieert, laat de regering de beoordeling of
bepaalde vrijwilligers een VOG moeten aanvragen over aan de
aanbieders.
In artikel 3.4 is opgenomen dat aanbieders verplicht worden een VOG te
hebben voor personen die beroepsmatig in contact kunnen komen met
cliënten. Als bestuurders beroepsmatig in contact komen met cliënten, is
de verplichte VOG ook op hen van toepassing. Daarnaast gelden voor
bestuurders ook de andere voor hen relevante kwaliteitseisen die op basis
van de Wmo 2015 gelden.
Justis, de screeningsautoriteit van het Ministerie van Veiligheid en
Justitie, beslist of iemand al dan niet een VOG krijgt. Wanneer blijkt dat
iemand strafbare feiten heeft gepleegd, beoordeelt Justis of deze
strafbare feiten een belemmering vormen voor het doel waarvoor de VOG
is aangevraagd. Justis maakt daarbij een zorgvuldige afweging tussen de
belangen van de aanvrager en de belangen van de samenleving. Hierbij
zijn zowel de aard van het delict als het moment van veroordeling van
belang. De standaard terugkijktermijn van Justis is vier jaar, maar bij
ernstige delicten wordt langer teruggekeken, soms zelfs levenslang. Na
afgifte van de VOG vindt er geen verdere justitiële screening plaats, tenzij
er opnieuw een VOG wordt aangevraagd.
De gemeenteraad moet kwaliteitseisen stellen aan de beroepskrachten die
maatschappelijke ondersteuning bieden en deze doorvertalen naar
tarieven. Hoe verhoudt deze verplichting, zo vragen de leden van de
fractie van de VVD, zich tot de beweging naar meer zorg op maat, het
sturen op uitkomsten en ontzorgen en het uitgangspunt van een zo groot
mogelijke beleidsvrijheid voor gemeenten? Wanneer een gemeente met
minder middelen of lagere tarieven goede resultaten weet te boeken,
moet dit toch mogelijk zijn?
In het wetsvoorstel dient de gemeenteraad kwaliteitseisen te stellen aan
voorzieningen. Daarbij is de regering met deze leden van mening dat deze
eisen de mogelijkheden van maatwerk niet in de weg mogen staan.
Daarnaast heeft dit wetsvoorstel tot doel om een goede verhouding te
borgen tussen de prijs voor de levering van een voorziening en de eisen
die worden gesteld aan de kwaliteit van de voorziening. Gemeenten
dienen daarom bij verordening regels te stellen die een goede verhouding
waarborgen. Zij zullen daarbij ten minste een inschatting moeten maken
van een reële kostprijs voor de activiteiten die zij door aanbieders willen
laten uitvoeren. In de maatschappelijke ondersteuning wordt een groot
deel van de kostprijs gevormd door personeelskosten. Daarom zullen
gemeenten bij het stellen van die regels ook rekening moeten houden met
de vereiste deskundigheid van het in te schakelen personeel en de
arbeidsvoorwaarden van dat personeel. Het uitgangspunt is dat de
aanbieder personeel inzet tegen de arbeidsvoorwaarden die passen bij de
vereiste vaardigheden. Welke invloeden daarbij worden meegewogen, is
ter beoordeling aan de gemeenten. Op deze manier blijft het mogelijk
voor gemeenten om eigen accenten te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

184

Gemeenten hanteren bij aanbestedingen kwaliteitseisen en kenmerken als
gunningscriteria en maken afspraken over de kwaliteit in contracten met
aanbieders. Is de regering het met de leden van de fractie van de PvdA
eens dat wanneer gemeenten voor een aanbesteding kiezen, kwaliteit en
continuïteit van zorg de meest belangrijke criteria moeten zijn voor de
aanbesteding? Welke waarborgen biedt dit wetsvoorstel hiervoor, zo
vragen deze leden en is dit voldoende borging volgens de regering om
kwaliteit leidend te laten zijn bij aanbestedingen? Graag ontvangen deze
leden een nadere toelichting van de regering.
Kwaliteit en continuïteit zijn belangrijk bij het beoordelen door gemeenten
van ondersteuningsarrangementen van aanbieders, ongeacht het
inkoopproces dat gemeenten kiezen. Ook geldt dat doelmatige
aanwending van middelen een belangrijke opdracht is van gemeenten.
Specifiek bieden de artikelen 2.6.4 t/m 2.6.6 van het wetsvoorstel
waarborgen voor het inkoopproces. Artikel 2.6.4 biedt een waarborg voor
de kwaliteit als een gemeente ervoor kiest om een aanbestedingsprocedure te doorlopen. De gemeente is dan verplicht om bij het opstellen
van de beoordelingscriteria in ieder geval het criterium kwaliteit te stellen;
dit is een strengere eis dan in de Aanbestedingswet 2012 is opgenomen
en onderstreept daarmee ook het belang dat de regering hecht aan de
kwaliteit van maatschappelijke ondersteuning.
Artikel 2.6.5 biedt daarnaast een waarborg voor de continuïteit van zorg
door zowel de aanbieder(s) als het college verplichtingen op te leggen. De
aanbieder die de opdracht gaat uitvoeren (of heeft uitgevoerd), wordt
verplicht om in overleg te treden met de aanbieders die voor dan wel na
hem de opdracht voor de gemeente zullen gaan uitvoeren. Het college
wordt bij het verlenen van de opdracht geacht rekening te houden met de
mate waarin de aanbieder zorgt voor de continuïteit in de hulpverlening.
Op grond van artikel 2.6.5 zullen in het Besluit maatschappelijke ondersteuning 2015 ook nadere regels gesteld worden die de continuïteit van de
hulpverlening borgen. Uitgangspunt van deze nadere regels vormt
hoofdstuk IB van het Besluit maatschappelijke ondersteuning.
Als laatste wordt in artikel 2.6.6 een goede verhouding geborgd tussen de
prijs voor de levering van een voorziening en de eisen die worden gesteld
aan de kwaliteit van de voorziening. Deze waarborgen tezamen bieden
voldoende waarborgen om een goede kwaliteit van de ondersteuning
mogelijk te maken.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Kwzi helemaal niet meer gaat
gelden voor organisaties die nu onder het regime van de huidige Wmo
opereren, zoals de huishoudelijke hulp, openbare geestelijke gezondheidszorg en uitvoering van verslavingsbeleid? Ook vragen zij wat dit
betekent voor aanbieders, die zowel onder het regime van de Wmo als de
AWBZ opereren? Krijgen deze aanbieders te maken met kwaliteitseisen
vanuit verschillende inkopers en toezichthouders. Zo vragen deze leden.
In vervolg daarop vragen deze leden wat deze wijziging betekent voor de
rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Tot slot vragen deze leden
of cliënten die ondersteuning ontvangen via de Wmo helemaal niet meer
terecht kunnen bij de IGZ in geval van calamiteiten of incidenten?
De regering legt voor de uitvoering van de Wmo 2015 een belangrijke
relatie met de decentralisaties op de beleidsterreinen jeugd, werk en
inkomen en passend onderwijs. Gemeenten krijgen een bredere en
grotere verantwoordelijkheid voor het sociale domein. Deze bredere
verantwoordelijkheid voor het sociale domein stelt gemeenten in staat
verbindingen te leggen in het beleid, in het ondersteuningsaanbod en
individueel maatwerk te leveren. De regering verwacht dat dit ten goede
komt aan mensen die hierop zijn aangewezen, omdat gemeenten als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

185

«eerste overheid» het dichtst bij mensen staan en in staat zijn rekening te
houden met de verschillen tussen mensen en hun behoeften aan
ondersteuning. De regering verwacht hierbij dat gemeenten de beleidsruimte in het wetsvoorstel zullen benutten om het beleid vorm te geven
op basis van de lokale regionale omstandigheden, behoeften en
gewoonten.
Om de gemeenten daadwerkelijk ruimte te bieden deze verantwoordelijkheid op te pakken en vorm te geven past terughoudendheid met het
opleggen van landelijk geldende regels, zoals de Kwzi. Met de keuze van
de regering om (het overgrote deel van) de persoonlijke verzorging niet
bij gemeenten, maar in de Zvw onder te brengen, is er een duidelijk
onderscheid tussen de domeinen «zorg» (Zvw, Wlz) en «ondersteuning»
(Wmo) ontstaan. De regering is van mening dat het dan ook niet logisch is
om de in het kader van de zorg vastgestelde landelijke kwaliteitsregelgeving onverkort door te vertalen naar de Wmo.
Het feit dat de regering ervoor kiest om de landelijke kwaliteitswetten niet
van toepassing te verklaren, doet niet af aan het belang dat de regering
hecht aan de belangen die de landelijke kwaliteitswetgeving dient. In het
wetsvoorstel zijn daarom bepalingen opgenomen, die ertoe strekken dat
de belangen die de landelijke kwaliteitswetgeving dient, ook op het terrein
van de maatschappelijke ondersteuning te borgen. Daarom zijn instrumenten als een laagdrempelige klachtenregeling, medezeggenschap en
een meldingsregeling in geval van calamiteiten of misbruik in dit
wetsvoorstel opgenomen als onderwerpen waaraan de gemeente in de
verordening aandacht moet besteden.
Het kan er inderdaad in theorie toe leiden dat aanbieders, die cliënten
bedienen vanuit verschillende wettelijke regimes, te maken krijgen met
verschillende kwaliteitseisen van gemeenten; het ligt voor de hand dat de
partijen de eisen zodanig op elkaar afstemmen dat de eisen niet conflicteren en logisch zijn voor cliënt en hulpverleners
Verder leidt de decentralisatie van verantwoordelijkheden van het Rijk
naar gemeenten ertoe dat gemeenten integraal verantwoordelijk worden
voor de kwaliteit van de uitvoering van de bij deze wet opgedragen taken,
de handhaving daarvan en het toezicht daarop. Burgers met vragen of
klachten kunnen terecht bij de eigen gemeente. Wanneer burgers toch bij
de IGZ of het Landelijk Meldpunt Zorg aankloppen met vragen en
klachten, zal het Meldpunt proberen deze burger zo goed mogelijk te
begeleiden en te verwijzen naar de aangewezen organisatie(s). Ik verwijs
in dat kader naar mijn brief aan de Tweede Kamer van 20 december
2013.45
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze in het cliëntervaringsonderzoek rekening wordt gehouden met de eigenschappen van de
doelgroep. De leden van de D66-fractie vragen zich af of de landelijk
uniforme vragenlijst ten behoeve van het cliëntervaringsonderzoek
voldoende toegankelijk en begrijpelijk is voor mensen met een (verstandelijke) beperking. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of er bij de
ontwikkeling van landelijke kwaliteitsstandaarden en meetinstrumenten
rekening wordt gehouden met standaarden en instrumenten die reeds
ontwikkeld zijn voor andere zorgterreinen. De leden van de SP-fractie
vragen wat de basisnorm met betrekking tot lijfgebonden vormen van
ondersteuning inhoudt; voorts welke landelijke kwaliteitsstandaarden er
worden ontwikkeld en door wie, welke standaarden al beschikbaar zijn en
hoe de Inspectie voor de Gezondheidszorg er toezicht op gaat uitoefenen.
45

Kamerstuk 32 402, nr. 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

186

Het uitgangspunt in het wetsvoorstel is dat de verantwoordelijkheid voor
de kwaliteit wordt gedecentraliseerd en in zijn geheel bij de gemeenten
komt te liggen. Zij worden verplicht om de kwaliteitseisen die zij stellen
aan de uitvoering, de beroepskrachten en de bedrijfsvoering, in de
verordening vast te leggen. De basisnorm voor goede kwaliteit in het
wetsvoorstel is bedoeld als extra kwaliteitswaarborg voor de ondersteuning van de meest kwetsbare mensen. De basisnorm is de algemene
kwaliteitsdefinitie die in artikel 3.1, tweede lid, wordt gegeven. Verder
heeft de regering de wenselijkheid voor het ontwikkelen van landelijke
kwaliteitsstandaarden benoemd in de memorie van toelichting op het
wetsvoorstel. De wettelijke basisnorm is het vertrekpunt voor zowel de
landelijke als de lokale standaarden. Het is aan gemeenten om in
samenspraak met cliëntenorganisaties, aanbieders en andere relevante
partijen te bezien waarvoor landelijke kwaliteitsstandaarden zouden
kunnen worden ontwikkeld en hoe deze eruit komen te zien. De regering is
van mening dat bestaande zorgstandaarden onverminderd van belang
blijven voor zorg van de desbetreffende doelgroepen en vindt het
wenselijk om bij de ontwikkeling van de landelijke kwaliteitsstandaarden
te kijken naar bredere kaders, zoals dat bijvoorbeeld nu al voor dementie
wordt gedaan, waarin verschillende vormen van zorg en ondersteuning
bij elkaar komen.
Op basis van de in het wetsvoorstel neergelegde basisnorm en de daaruit
af te leiden landelijke kwaliteitsstandaarden zullen vragenlijsten voor
cliëntervaringsonderzoek worden ontwikkeld. Bij het onderzoek zal zoveel
mogelijk rekening worden gehouden met de kenmerken van de
doelgroep. De regering vindt het van belang dat de ingezetenen betrokken
worden bij de totstandkoming en evaluatie van het beleid. De regering
vindt het net als de leden van de D66-fractie belangrijk dat het clientervaringsonderzoek voldoende toegankelijk en begrijpelijk is voor de
doelgroep, waaronder mensen met een (verstandelijke) beperking. Om dit
te garanderen, zullen cliëntenorganisaties worden betrokken bij de
totstandkoming van de vragenlijst ten behoeve van het cliëntervaringsonderzoek.
Niet de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), maar gemeenten zullen
integraal toezicht houden op de kwaliteit van de uitvoering van
maatschappelijke ondersteuning. De rol voor de IGZ is beperkt tot het
toezicht op het AMHK en een adviesrol voor gemeenten. Daarnaast zal, in
navolging van het beoogde integrale toezicht in het kader van de
Jeugdwet, ook in het kader van het toezicht op de uitvoering van dit
wetsvoorstel de samenwerking van de betrokken rijksinspecties nader
worden uitgewerkt. Een meer integrale toezichtbenadering door de IGZ,
Inspectie Jeugdzorg (IJZ), de Inspectie van het Onderwijs (IvhO), de
Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW) en de Inspectie
Veiligheid en Justitie (IVenJ) ligt dan ook voor de hand. Het toezicht zou
zich naar de mening van de regering kunnen richten op de vraag of de
inspanningen van de betrokken hulpverleners in gezamenlijkheid voor de
meest kwetsbare groepen leiden tot een ondersteuning van betrokkene
die voldoet aan diens daadwerkelijke behoefte. Het toezicht richt zich
daarmee als het ware op de resultante van alle inspanningen. De
rijksinspecties hebben inmiddels ervaringen opgedaan met deze vorm van
toetsing van de (nog te vaak versnipperde) hulpverlening aan gezinnen
met beperkte sociale redzaamheid. De rapportages van de gezamenlijke
rijksinspecties aan de betrokken bewindspersonen zullen door de
gemeenten kunnen worden benut om beleid en uitvoering bij te sturen of
het toezicht te versterken.
De leden van de fractie van de VVD willen graag weten hoe het staat met
de ontwikkeling van de landelijke kwaliteitsstandaarden. Wanneer moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

187

de landelijke kwaliteitsstandaard klaar zijn en Wanneer gaat de regering
ingrijpen wanneer deze nog niet op tijd ontwikkeld is, zo vragen deze
leden. Ook vragen deze leden welke effecten het te laat ontwikkelen van
een landelijke kwaliteitsstandaard op de kwaliteit van ondersteuning
heeft. Tot slot vragen deze leden hoe gemeenten zullen reageren op het
uitblijven van een landelijke standaard met de ontwikkeling van eigen
nadere eisen.
De leden van de fractie van de PVV vragen hoever de gemeenten zijn met
het ontwikkelen van die kwaliteitsstandaarden, waarop zij kunnen steunen
bij de in de verordening te stellen eisen aan de kwaliteit van voorzieningen en de deskundigheid van beroepskrachten Ook vragen de leden
van de fractie van de PVV wie hierop toeziet.
De leden van de D66-fractie stellen dat de ontwikkeling van landelijke
kwaliteitsstandaarden tijd zal kosten en vragen zich af hoe in de tussentijd
kwaliteitsnormen zullen worden geformuleerd en hoe wordt bij de
ontwikkeling een minimumnorm geborgd.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen zich af of de aanvullende, lokaal te
stellen regels niet zullen leiden tot onaanvaardbare kwaliteitsverschillen
per gemeente.
De leden van de SGP-fractie vragen of elke cliënt andere kwaliteit van
ondersteuning moet ontvangen wanneer een aanbieder zorg en ondersteuning levert in meerdere gemeenten en in het kader van diverse
wetten.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen zich hoeveel tijd gemeenten
krijgen om de landelijke en aanvullende eisen te stellen. Daarnaast vragen
deze leden hoe geborgd wordt dat de ondersteuning aan kwetsbare groep
adequaat wordt vormgegeven.
Gemeenten c.q. de VNG zijn ervoor verantwoordelijk om in overleg met
de organisaties van cliënten en aanbieders landelijke kwaliteitsstandaarden te ontwikkelen. Gemeenten hebben aangegeven deze verantwoordelijkheid te zullen oppakken. Concreet nodig ik genoemde partijen,
maar bijvoorbeeld ook zorgverzekeraars, uit de wenselijkheid van
landelijke kwaliteitsstandaarden nader te beschouwen. De regering is van
mening dat dit moet resulteren in standaarden, die in hun toepassing
leiden tot een door de cliënt ervaren kwalitatief goede ondersteuning. Met
de betrokkenheid van de cliëntorganisaties op landelijk en op lokaal
niveau wordt gewaarborgd dat in het denken over kwaliteit de burger
centraal staat.
Vaststelling van de eerste tranche kwaliteitsstandaarden is voorzien in het
vierde kwartaal van 2014.
Uitgaande van de basisnorm en de landelijke kwaliteitsstandaarden is het
aan gemeenten om in de verordening hun kwaliteitseisen aan de
voorzieningen en de beroepskrachten nader in te vullen. Net als in de
huidige situatie is het mogelijk dat een zorgaanbieder te maken heeft met
cliënten uit verschillende gemeenten, die zorg en ondersteuning
ontvangen op basis van verschillende wetten. De regering verwacht dat
gemeenten en aanbieders, die veelal al op regionaal niveau in overleg zijn
in dit overleg waarschijnlijk goede afspraken zullen maken over kwaliteit.
Dit mag naar de mening van de regering overigens niet ten koste gaan
van het maatwerk dat gemeenten geacht worden te leveren daar waar het
gaat om passende ondersteuning van de cliënt, die gebaseerd is op zijn
(echte) ondersteuningsbehoefte. De ervaring met de bestaande Wmo
heeft geleerd dat gemeenten onderling de samenwerking opzoeken.
Vanuit BZK en VNG loopt ook een gezamenlijk traject om de samenwerking tussen gemeenten verder te stimuleren, te ondersteunen en te
monitoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

188

Als verantwoordelijke Staatssecretaris van VWS zal ik in de gaten houden
of de kwaliteitsstandaarden op tijd gereed komen, dat wil zeggen vóór de
beoogde invoeringsdatum van de Wmo 2015. Ik heb daar vertrouwen in.
Daar waar gemeenten hun verantwoordelijkheid niet nemen, of de
regering anderszins van mening is dat nadere landelijke eisen aan de
kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning door aanbieders dienen
te worden gesteld, biedt dit wetsvoorstel de mogelijkheid om dit bij of
krachtens amvb te doen. Op dit moment zal ik geen gebruik maken van de
mogelijkheid om bij amvb (aanvullende of meer gedetailleerde) landelijke
eisen aan aanbieders te stellen. Mocht blijken dat de kwaliteit van de
maatschappelijke ondersteuning op landelijk niveau gevaar loopt, dan zal
ik daarover in overleg treden met gemeenten en, als dat noodzakelijk
blijkt, zeker nadere regelgeving overwegen.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de gemeenten verantwoordelijk worden voor het afhandelen van klachten van cliënten en vragen
om een nadere toelichting waarom er voor gekozen is zowel uitvoering,
indicering als het afhandelen van klachten in dezelfde hand bij de
gemeenten te leggen. Deze leden vragen verder wat voor effecten dit
heeft op de positie van de cliënt en hoe onafhankelijk de klachtenprocedure is. Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie waarom er voor is
gekozen cliënten niet meer terecht te laten kunnen bij de IGZ.
De leden van de fractie van de SP constateren dat mensen, die klachten
hebben over de ontvangen ondersteuning, zich kunnen wenden tot de
gemeente. Deze leden vragen of een ambtenaar gaat bepalen wat de
kwaliteit van zorg mag zijn.
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering op de hoogte is van
wachttijden die nu gangbaar zijn als iemand een klacht indient bij de
gemeente. Kwetsbare mensen kunnen niet wachten tot er een ambtenaar
tijd heeft om de klacht te beoordelen.
De decentralisatie van verantwoordelijkheden van het Rijk naar
gemeenten leidt er toe dat gemeenten integraal verantwoordelijk worden
voor de kwaliteit van de uitvoering van de bij deze wet opgedragen taken,
de handhaving daarvan en het toezicht daarop. Dit wetsvoorstel stelt in
verband daarmee een aantal eisen aan gemeenten. De regering is hierop
uitgebreid ingegaan in reactie op de vragen van leden van de fracties van
de PvdA, D66 en de SP. Op basis hiervan is duidelijk dat niet een
ambtenaar bepaalt wat de kwaliteit van ondersteuning mag zijn. Burgers
met vragen of klachten kunnen terecht bij de eigen gemeente. Het ligt
echter voor de hand dat cliënten die zich benadeeld voelen door de
gedragingen van een aanbieder, zo veel mogelijk deze klacht eerst bij de
aanbieder indienen. Als de afhandeling niet naar wens van de cliënt is,
kan de cliënt een klacht indienen bij de gemeente. Indien de cliënt zich
onheus bejegend voelt door de wijze waarop de gemeente zich heeft
gedragen, kan deze, op basis van de Awb een klacht indienen bij de
gemeente. Als de gemeente de klacht niet naar tevredenheid afwikkelt,
staat de weg naar de ombudsman open.
Voor de gang van zaken in geval burgers toch bij de IGZ aankloppen met
vragen en klachten, verwijs ik naar mijn eerder genoemde brief aan de
Tweede Kamer46.
De regering vindt het van groot belang, mede met het oog op de
kwetsbare positie van de doelgroep, dat juridisering en procedures zo veel
mogelijk worden voorkomen door de wijze waarop het proces wordt
georganiseerd. De cliëntondersteuner kan hierin een belangrijke rol
spelen gedurende het onderzoek, wat vaak zal plaatsvinden in de vorm
van een gesprek met de cliënt. Een cliëntondersteuner kan de cliënt in het
46

Kamerstuk 32 402, nr. 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

189

gesprek helpen zijn hulpvraag te verwoorden en keuzes te maken. Het is
van belang dat de cliëntondersteuner daadwerkelijk het belang van de
cliënt dient en dat de cliënt het gevoel heeft dat deze persoon naast hem
staat en in de positie is om zijn belang te dienen. Ook met het oog op het
belang van dejuridisering en het voorkomen van procedures wijst de
regering gemeenten op de mogelijkheid om vormen van alternatieve
geschillenbeslissing, zoals mediation of een ombudsfunctie, als onderdeel
van het proces te organiseren.
Het wetsvoorstel voorziet er verder in dat een cliënt, die het niet eens is
met een beslissing van de gemeente op zijn aanvraag om ondersteuning,
daartegen bezwaar kan maken (volledige heroverweging door de
gemeente) en daarna beroep (bij de rechtbank) kan aantekenen. Hij kan in
geval van een spoedeisend belang ook een voorlopige voorziening
vragen.
De regering geeft aan dat zij streeft naar een samenleving waarin mensen,
waar nodig, meer oog hebben voor elkaars situatie, een samenleving
waarin professionele zorg en ondersteuning goed aansluiten bij de
informele hulp. De leden van de SP-fractie constateren dat er al heel veel
wordt samengewerkt tussen informele en professionele zorg. Waar zitten
dan de grote problemen, vragen de leden van de SP-fractie aan de
regering.
De mogelijkheden om de aansluiting tussen informele en formele zorg en
ondersteuning te verbeteren, worden momenteel in werkgroepverband –
als onderdeel van de Agenda Informele zorg en Ondersteuning – door
organisaties van mantelzorgers en vrijwilligers, aanbieders van zorg en
welzijn, cliëntorganisaties, organisaties van profesionals, ZN en
gemeenten verkend. De bij de Agenda Informele zorg en Ondersteuning
betrokken partijen hebben zelf aangegeven dat ze met dit thema aan de
slag willen, omdat in de praktijk blijkt dat op onderdelen – zowel in
intramurale als extramurale setting – het samenspel nog verbeterd kan
worden. Met name is een aandachtspunt, in de ene sector wat meer dan
de andere, dat de professional de informele zorgverlener als belangrijke
partner ziet en rekening houdt met zijn mogelijkheden en hulpvragen. Dat
gebeurt in een aantal gevallen nog te weinig. Overigens is het de
bedoeling dat het actieplan van de werkgroep, dat rond de zomer gereed
zal zijn, zoveel mogelijk aansluit bij succesvolle bestaande initiatieven en
opgedane inzichten omtrent wat werkt en wat nodig is. Daartoe wordt op
dit moment door de werkgroep in kaart gebracht welke goede methodieken, samenwerkingsafspraken, werkwijzen e.d. er al zijn in de
uitvoeringspraktijk en wat nog aangrijpingspunten – in het samenspel –
voor verbetering zijn.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe gemeenten ervoor zorgen dat er
voldoende menskracht is om er voor te zorgen dat eventueel noodzakelijke doorverwijzing van cliënten op voor die cliënten begrijpelijke en
klantgerichte wijze plaatsvindt. Zij doelen daarbij in het bijzonder op
ouderen.
De regering is het eens met deze leden dat doorverwijzing van klanten
door gemeenten op een begrijpelijke en cliëntgerichte wijze moet
plaatsvinden. Dit moet niet alleen in het kader van dit wetsvoorstel, maar
ook op tal van andere terreinen. De gemeenten hebben hier een algemene
verantwoordelijkheid. Het is daarbij vanzelfsprekend dat gemeenten
daarbij rekening houden met de mogelijkheden en onmogelijkheden van
groepen cliënten, waaronder uiteraard ook ouderen. Veel gemeenten
zetten sociale wijkteams op, waardoor de ondersteuning dichtbij en
laagdrempelig wordt georganiseerd. Daarnaast zullen gemeenten ook in
overleg met de vrijwilligersorganisaties, ouderenbonden en cliëntenon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

190

dersteuners ervoor gaan zorgen dat de clienten op de juiste wijze snel
worden doorverwezen naar de juiste persoon.
De leden van de fractie van de PVV stellen vragen over de geldende
kwaliteitsnormen.
Met de norm «veilig» wordt gedoeld op het voorkomen van situaties of
omstandigheden die bedreigend kunnen zijn voor de lichamelijke of
geestelijke gezondheid van de cliënt. De hulpverlener zal erop hebben toe
te zien dat hij de hulpbehoevende cliënt niet brengt of achterlaat in
zodanige omstandigheden dat gevreesd moet worden dat deze daardoor
risico’s loopt op ernstige schadelijke gevolgen voor zijn gezondheid.
Voor het begrip «doelmatig» moge worden verwezen naar de betekenis
die deze term in het taalgebruik heeft: de hulpverlener moet zijn werk en
taken op de beste en snelste manier uitvoeren en middelen en materialen
zo goed mogelijk gebruiken.
De term «cliëntgericht» is in de opzet van het wetsvoorstel van groot
belang; een van de doelen van deze wet is immers ervoor te zorgen dat
mensen meer zelf de regie hebben over de hulpverlening en dat deze
meer plaatsvindt rekening houdende met de behoeften en voorkeuren van
betrokkene.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de nieuwe Wmo afwijkt van
de Jeugdwet, waar wel een kwaliteitsregime voor alle aanbieders wordt
gehanteerd. Deze leden vragen waarom dit is en wat dit betekent voor
aanbieders die Wlz-zorg, Wmo-ondersteuning en jeugdhulp bieden. Deze
leden constateren dat aanbieders met meerdere kwaliteitsregimes te
maken krijgen en constateren tevens dat aanbieders met meer administratieve lasten te maken krijgen als zij moeten voldoen aan 400 gemeenten
met allemaal andere lokale kwaliteitseisen.
Gemeenten krijgen een bredere en volledige verantwoordelijkheid voor
het sociale domein. Deze bredere verantwoordelijkheid voor het sociale
domein stelt gemeenten in staat verbindingen te leggen in het beleid, in
het ondersteuningsaanbod en individueel maatwerk te leveren. De
regering heeft voor de twee wetten gekozen voor verschillende regimes,
die passen bij de doelgroep en de aard van de ondersteuning die door
deze wetten geregeld worden. Deze twee kwaliteitsregimes hebben een
interne logica en consistentie, maar kennen onderling verschillen die
verklaard kunnen worden door de kwetsbaarheid van de doelgroep
«jeugdigen» en het zorgkarakter versus het ondersteuningskarakter van
de Wmo. Het ondersteuningskarakter en het advies van de Raad van State
hebben er toe geleid dat de regering ervoor heeft gekozen de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit op een andere, meer eenduidige en bij de
decentralisatiegedachte aansluitende manier te beleggen voor dit
wetsvoorstel. Om gemeenten daadwerkelijk ruimte te bieden deze
verantwoordelijkheid op te pakken en vorm te geven, is de regering van
mening dat terughoudendheid met het opleggen van landelijk geldende
regels gepast is. De regering verwacht hierbij dat gemeenten de beleidsruimte in het wetsvoorstel zullen benutten.
In theorie kan het voorkomen dat een aanbieder, die cliënten uit verschillende gemeenten en wetten bedient, te maken krijgt met verschillende
eisen. De regering gaat ervan uit dat gemeenten de eisen op het gebied
van o.a. kwaliteit waar mogelijk en wenselijk (maatwerk moet mogelijk
blijven) standaardiseren om te voorkomen dat aanbieders, die in
meerdere gemeenten actief zijn, met teveel verschillende eisen te maken
krijgen en dit tot een onwenselijke toename in administratieve lasten zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

191

leiden. De regering wil tevens aanbieders aansporen om meer maatwerk
te bieden en innovatieve arrangementen te ontwikkelen. Hierbij hoort ook
dat aanbieders zich moeten richten naar de cliënt en niet (of minder) naar
de regels en gebruiken binnen hun organisatie. Dat gaat niet van vandaag
op morgen; daarom zullen innovatieprogramma’s die de beoogde
cultuurverandering tot stand brengen worden gecontinueerd, zoals In
voor Zorg en Ondersteuning! en het experimentenprogramma regelarme
instellingen.
De ervaring met de bestaande Wmo heeft geleerd dat gemeenten
onderling al vaak de samenwerking zoeken en veelal al deel uitmaken van
samenwerkingsverbanden. De VNG, het Ministerie van BZK en het
TransitieBureau Wmo stimuleren de samenwerking tussen gemeenten.
Waar samenwerking een oplossing biedt, hoeft geen aanvullende
landelijke regelgeving te worden geformuleerd om het beleid vorm te
geven op basis van de regionale omstandigheden, behoeften en
gewoonten.
De leden van de D66-fractie lezen dat gemeenten op grond van artikel
2.1.3, tweede lid, verplicht worden om bij verordening eisen te stellen aan
de kwaliteit van voorzieningen, waaronder ook eisen ten aanzien van de
deskundigheid van beroepskrachten moeten worden begrepen. Kunnen
gemeenten, zo vragen deze leden zich af, ter zake afwijken van landelijk
geldende richtlijnen en kwaliteitscriteria? Acht de regering dat wenselijk,
zo vragen deze leden?
De leden van de SGP-fractie vragen de regering hoe deze gemeentelijke
beleidsvrijheid zich verhoudt tot de wettelijke plicht voor aanbieders om,
zoals blijkt uit artikel 3.1, eerste lid, onderdeel c, ondersteuning te bieden
die in overeenstemming is met de op de beroepskracht rustende
verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit de professionele standaard. Kan
de regering meer duidelijkheid geven over de samenloop van deze
bepalingen zo vragen deze leden. Daarnaast vragen deze leden of een
gemeente lagere of andere kwaliteitseisen mag stellen dan de eisen die
zijn opgenomen in de geldende professionele standaard en zo ja, brengt
dat aanbieders, zo vragen deze leden, niet in een onmogelijke positie
aangezien zij wel gehouden zijn te voldoen aan de professionele
standaard.
Het is aan de gemeente om in de verordening te bepalen welke kwaliteitseisen worden gesteld aan aanbieders van voorzieningen. Die eisen zullen
ook betrekking kunnen hebben op de deskundigheid van het in te
schakelen personeel. De wet biedt een basisnorm voor kwaliteit, die
hierbij als uitgangspunt dient te worden gehanteerd. De regering heeft in
deze basisnorm o.a. opgenomen dat een voorziening in ieder geval wordt
verstrekt in overeenstemming met de op de beroepskracht rustende
verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit de professionele standaard. In
toenemende mate worden kwaliteitsstandaarden ontwikkeld voor allerlei
soorten hulpverlening. De regering is van mening dat, indien een
kwaliteitsstandaard bestaat, de ondersteuning in beginsel volgens die
standaard moet worden verleend.
In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel heeft de regering
daarnaast de wenselijkheid van landelijke kwaliteitsstandaarden
benoemd. Concreet nodigt zij hiertoe VNG c.q. de gemeenten uit om met
(landelijke) organisaties van cliënten, aanbieders, maar bijvoorbeeld ook
zorgverzekeraars te bezien landelijke kwaliteitsstandaarden te ontwikkelen. Uitgaande van de basisnorm en de landelijke kwaliteitsstandaarden
is het aan gemeenten om in de verordening hun kwaliteitseisen aan de
voorzieningen en de beroepskrachten nader in te vullen. Op dit vlak komt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

192

de gemeente de beleidsruimte toe, die nodig is om tot een effectieve
lokale uitvoering van de wet te komen.
De leden van de fractie van D66 vragen een algemene toelichting ten
aanzien van medezeggenschap.
De verordening zal duidelijkheid moeten bieden over de door de
gemeente te stellen eisen aan de bestuursstructuur en bedrijfsvoering van
aanbieders, de klachtenprocedure en de medezeggenschap voor cliënten
bij aanbieders. Hiermee wordt naar het oordeel van de regering gewaarborgd dat aanbieders voldoende rekening houden met de voorkeuren en
gevoelens van cliënten met betrekking tot de dienstverlening. Uiteraard
kunnen cliënten zich hiervoor ook tot de gemeente wenden. De regering
acht het van groot belang dat de burgers een belangrijke mate van
betrokkenheid hebben bij het bepalen van het gemeentelijke beleid.
Alleen langs die weg kan worden gewaarborgd dat het beleid voldoende
aansluit bij de werkelijke ondersteuningsbehoefte. Artikel 150 van de
Gemeentewet draagt de gemeenteraad op een verordening te maken
waarin regels worden gesteld met betrekking tot de wijze waarop
ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijk
beleid worden betrokken. Het wetsvoorstel bepaalt dat in de verordening
regels moeten worden opgenomen over de wijze waarop periodiek met
ingezetenen wordt overlegd. Deze mogelijkheid tot medezeggenschap is
van belang voor alle ingezetenen, omdat iedereen op enig moment
aangewezen kan raken op ondersteuning. Daarom is niet de beperking tot
personen die maatschappelijke ondersteuning ontvangen of hun
vertegenwoordigers gehanteerd. De verordening zal in elk geval moeten
regelen dat betrokkenen in de gelegenheid worden gesteld voorstellen
voor het beleid te doen en om vroegtijdig gevraagd en ongevraagd advies
uit te brengen over ontwerpverordeningen en ontwerpbeleidsplannen.
Ook zal moeten worden voorzien in de ondersteuning van betrokkenen op
zodanige wijze dat zij effectief aan het overleg kunnen deelnemen en in
regels over de wijze waarop agendapunten daarvoor kunnen worden
aangemeld. Ten slotte zal ook moeten worden geregeld hoe de benodigde
informatie voor het overleg wordt verspreid.
Ten slotte bepaalt het wetsvoorstel dat gemeenten gehouden zijn jaarlijks
de door cliënten ervaren kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning
te onderzoeken. Cliënten worden hiermee ook in staat gesteld het beleid
en de uitvoering daarna te beïnvloeden.
Het wetsvoorstel bepaalt niet de inhoud van de door gemeente te maken
keuzes; op dit vlak komt de gemeente – ook in het belang van de
ingezetenen – de beleidsruimte toe die nodig is om tot een lokaal zo
effectief mogelijke uitvoering van de wet te komen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering inzichtelijk te
maken op welke wijze mogelijke kwaliteitsverschillen tussen gemeenten
in beeld worden gebracht. Wie bepaalt wat van goede kwaliteit is en hoe
wordt goede kwaliteit geborgd wanneer gemeenten de vrijheid hebben
eisen voor kwaliteit te formuleren zo vragen deze leden.
De regering heeft in dit wetsvoorstel een balans gezocht tussen
waarborgen voor passende ondersteuning van goede kwaliteit en
voldoende rechtszekerheid voor mensen enerzijds en de randvoorwaardelijke beleidsruimte voor gemeenten anderzijds. Als waarborg voor
kwalitatief goede ondersteuning formuleert het wetsvoorstel een
basisnorm. De voorzieningen moeten in elk geval veilig, doeltreffend,
doelmatig en cliëntgericht worden verleend en afgestemd zijn op de reële
behoefte van de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de cliënt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

193

ontvangt. Daarnaast gaat de regering er, zoals hiervoor al vermeld, van uit
dat gemeenten de verantwoordelijkheid zullen oppakken om in overleg
met organisaties van cliënten en aanbieders gezamenlijk landelijke
kwaliteitsstandaarden te ontwikkelen.
De regering vindt het van belang dat de ingezetenen betrokken worden bij
de totstandkoming en evaluatie van beleid. Om dit te garanderen, zullen
cliëntenorganisaties worden betrokken bij de totstandkoming van het in
dit wetsvoorstel voorgeschreven cliëntervaringsonderzoek. Informatie
over de ervaringen van cliënten is belangrijk voor de horizontale
verantwoording door het college jegens de ingezetenen over het
gevoerde beleid. De uitkomst van het onderzoek kan worden betrokken bij
het verbeteren van (de kwaliteit van) het beleid en de uitvoering en
daarmee het realiseren van de beoogde effecten van het wetsvoorstel. Dit
onderzoek maakt het mogelijk inzicht te verwerven in de ervaring van
cliënten over de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning en wat
dat in concreto betekent (of heeft betekend) voor hun zelfredzaamheid en
participatie. Deze methodiek voorziet er ook in dat de uitkomsten van
gemeenten onderling vergelijkbaar worden en opent mogelijkheden van
benchmarking tussen gemeenten.
De leden van fractie van GroenLinks vragen zich af waarom in de
memorie van toelichting wel aandacht wordt besteed aan het belang dat
de gemeente in overleg treedt met vertegenwoordigers van vrijwilligersorganisaties en mantelzorgondersteuners, maar dat cliënten niet specifiek
benoemd worden. Horen zij niet net als vrijwilligersorganisaties en
mantelzorgondersteuners een partij te zijn waarmee de gemeente moet
overleggen vragen deze leden. Het betreft hier een wezenlijk andere groep
dan door vrijwilligersorganisaties en mantelzorgondersteuners wordt
vertegenwoordigd. Is de Staatssecretaris bereid, zo vragen deze leden, om
het wetsvoorstel te wijzigen en niet langer te spreken van het betrekkenen
van ingezeten, maar van cliënten en/of hun vertegenwoordigers,
mantelzorgers, burgers en hun representatieve organisaties?
De mogelijkheid tot medezeggenschap is van belang voor alle ingezetenen, omdat iedereen op enig moment aangewezen kan raken op
ondersteuning. Daarom is niet de beperking tot personen die maatschappelijke ondersteuning ontvangen of hun vertegenwoordigers gehanteerd.
Daarnaast is één van de uitgangspunten van de nieuwe Wmo dat
ingezetenen die ondersteuning nodig hebben, in eerste instantie worden
ondersteund door hun naasten en hun overige sociale omgeving. Daarom
vindt de regering het van groot belang dat de gemeenten in de voorbereiding op het beleidsplan naast haar burgers, waaronder cliënten, in
overleg treedt met vertegenwoordigers van de vrijwilligersorganisaties en
van mantelzorgondersteuners, die in de gemeente actief zijn, zodat het
beleid ook goed aansluit bij de wensen en mogelijkheden van de civil
society in de gemeenten.
De regering gaat er vanuit dat gemeenten de bestaande praktijk zullen
handhaven om naast ingezetenen ook met vrijwilligersorganisaties,
aanbieders en cliënten en hun vertegenwoordigers in overleg te treden.
Een wijziging van het wetsvoorstel op dit punt acht de regering, onder
verwijzing naar het voorgaande, niet nodig.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat het VN Verdrag inzake
rechten van personen met een handicap stelt dat mensen met een
beperking nauw betrokken moeten worden bij de ontwikkeling en
implementatie van beleid dat hen aangaat. Deze leden vragen zich af of
onderhavig wetsvoorstel waarin wordt aangegeven dat ingezeten kunnen
participeren bij de uitvoering van de Wmo, hieraan voldoende recht doet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

194

Zoals de leden van de GroenLinks-fractie aangeven, verplicht het verdrag
staten die hierbij partij zijn, om bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging
van wetgeving en beleid tot uitvoering van het verdrag en bij andere
besluitvormingsprocessen, nauw overleg te plegen met personen met een
handicap en hen daar via hun representatieve organisaties actief bij te
betrekken. Hieraan kan onder meer invulling worden gegeven door
mensen met een beperking te betrekken bij de beleidsvorming op
gemeentelijk niveau, zo ook op het gebied van maatschappelijke
ondersteuning zoals toegelicht in onderhavig wetsvoorstel. In dit verband
zijn al goede voorbeelden te noemen, zoals de Agenda 22 aanpak die in
Utrecht al enige tijd succesvol wordt gehanteerd om mensen met een
beperking te betrekken bij de gemeentelijke beleidsontwikkeling in alle
levensdomeinen. In het kader van de tenuitvoerlegging van het verdrag
op het niveau van gemeenten, zal worden bezien hoe hierop kan worden
aangesloten.
De leden van de fractie van de SGP vragen wat in het kader van deze wet
precies wordt verstaan onder een professionele standaard.
De verplichting voor aanbieders om ondersteuning te leveren die voldoet
aan de professionele standaard, is ontleend aan de Kwaliteitswet
zorginstellingen. Een professionele standaard is een set van richtlijnen,
opgesteld door de professionals in een sector inzake de wijze waarop (i.c.)
ondersteuning naar de professionele inzichten van een bekwaam
handelende hulpverlener behoort te worden verleend. Dat voorschrift
heeft uiteraard slechts effect voor zover een professionele standaard
aanwezig is. Vastgesteld moet worden dat professionele standaarden in
de maatschappelijke ondersteuning nog niet breed ingang hebben
gevonden. Desalniettemin is de bepaling opgenomen, mede als prikkel
voor gemeenten en organisaties van aanbieders en professionals om in
het belang van goede hulpverlening tot het ontwikkelen van algemene
kwaliteitsstandaarden te komen.
De leden van de fractie van de SGP vragen of een gemeente lagere of
andere kwaliteitseisen mag stellen dan de eisen die zijn opgenomen in de
geldende professionele standaard.
Hiervoor heb ik aangegeven dat ik het ontwikkelen van professionele
standaarden zie als een belangrijke verantwoordelijkheid voor gemeenten
in samenspraak met de organisaties van cliënten, aanbieders en professionals. Waar naar de inzichten van betrokkenen al een passende professionele standaard bestaat, ligt het uiteraard niet in de rede dat gemeenten
afwijkende eisen gaan formuleren. Waar dat nog niet het geval is, zullen
gemeenten naar mijn verwachting dergelijke standaarden gezamenlijk
met alle betrokkenen gaan ontwikkelen; zij zullen zich uiteraard realiseren
dat het formuleren van professionele standaarden slechts zinvol mogelijk
is wanneer de deskundigheid van de professionals daarbij wordt
betrokken. De gemeente zal dan ook geen kwaliteitseisen kunnen
opleggen die strijdig zijn met een bestaande professionele standaard,
omdat de verordening dan in strijd zou zijn met een wettelijk voorschrift,
hetgeen op grond van de Gemeentewet niet is toegestaan. Ik merk verder
op dat ik het daarom ook niet nodig acht aan artikel 2.1.3, tweede lid,
onderdeel c, een zin toe te voegen waarin wordt vastgelegd dat de
gemeentelijke kwaliteitseisen in ieder geval niet strijdig mogen zijn met de
verplichting die rust op aanbieders, zoals bepaald in artikel 3.1.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de formulering in de
memorie van toelichting open laat dat gemeenten slechts voor bepaalde
vormen van maatschappelijke ondersteuning kwaliteitsstandaarden gaan
ontwikkelen. Zou de regering dat wenselijk vinden, zo vragen de leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

195

van de SGP-fractie en, zo nee, treedt dan de bepaling in werking waarmee
de regering alsnog zelf landelijke kwaliteitscriteria opstelt, zo vragen deze
leden. Daarnaast geven de leden van de SGP-fractie aan geen garanties te
zien dat deze landelijke kwaliteitsstandaarden er zullen komen. Waarop
baseert de regering dat het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten
daarbij een belangrijke rol zal spelen vragen deze leden. Verder vragen
deze leden waarom krijgt het Zorginstituut Nederland – in afwijking van
de motie Van der Staaij – geen taak geven bij de ontwikkeling van deze
landelijke kwaliteitsstandaarden? Zou dat niet voor de hand liggen,
aangezien het Zorginstituut veel meer ervaring met het ontwikkelen van
kwaliteitsstandaarden dan de VNG?
Het wetsvoorstel biedt een basisnorm voor kwaliteit die zowel de
gemeenten als de door gemeenten voor maatschappelijke ondersteuning
gecontracteerde aanbieders, direct bindt. In de memorie van toelichting
op het wetsvoorstel heeft de regering – indachtig de aanvaarde motie Van
der Staaij47 – aangegeven dat zij landelijke kwaliteitsstandaarden
aangewezen acht voor de meest kwetsbare mensen en handelingen. Dit
kunnen standaarden zijn die de veiligheid en bejegening in de relatie
aanbieder- cliënt betreffen, de wijze waarop het (gezamenlijk) onderzoek
vorm krijgt, waaronder het betrekken van de sociale omgeving.
Uitgangspunt voor de regering is dat gemeenten de verantwoordelijkheid
zullen oppakken om in overleg met de organisaties van cliënten en
aanbieders gezamenlijk voor (bepaalde vormen van) maatschappelijke
ondersteuning kwaliteitsstandaarden te ontwikkelen. Ook zorgverzekeraars kunnen hierbij betrokken worden, bijvoorbeeld waar het gaat om
kwaliteitscriteria voor afgestemde zorg (vanuit de Zvw) en ondersteuning
(vanuit de Wmo).
De regering heeft, gegeven de motie Van der Staaij, de mogelijkheden
onderzocht om het Zorginstituut een rol te geven in het proces dat moet
leiden tot het bepalen voor welke groepen cliënten en handelingen
landelijke kwaliteitsstandaarden voor maatschappelijke ondersteuning
nodig zijn en deze vervolgens ook te formuleren. De redenen waarom
daar niet voor gekozen is, laten zich als volgt samenvatten. Bij brief van
6 november 201348 is de besluitvorming over de nadere uitwerking van de
hervorming van de langdurige zorg aan de Tweede Kamer kenbaar
gemaakt. In die brief heb ik u kenbaar gemaakt dat ik er voor heb gekozen
om de persoonlijke verzorging, met uitzondering van de verzorging die
samenhangt met begeleiding waarbij geen sprake is van een somatische
aandoening of primaire medische problematiek, niet onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel Wmo 2015 wordt gebracht. Hiermee ontstaat een
duidelijke verantwoordelijkheidverdeling tussen gemeenten en zorgverzekeraars. De behoefte aan geneeskundige zorg, of een hoog risico daarop,
is het onderscheidende criterium op basis waarvan iemand in aanmerking
komt voor verpleging en verzorging uit hoofde van de te verzekeren
prestaties op basis van de Zvw. Wanneer mensen niet zelfredzaam zijn of
onvoldoende kunnen participeren, en hieraan geen behoefte aan
geneeskundige zorg of een hoog risico daarop ten grondslag ligt, komen
zij in aanmerking voor ondersteuning bij algemeen dagelijkse levensverrichtingen uit hoofde van de Wmo 2015.
Omdat het wetsvoorstel is gericht op maatschappelijke ondersteuning en
niet op zorg, ligt naar de mening van de regering een rol voor het
Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten meer voor de hand dan een
rol voor het Zorginstituut. De regering denkt hierbij in de eerste plaats aan
de ondersteuning van het proces van totstandkoming van de kwaliteitsstandaarden. De bepaling van de inhoud van de kwaliteitsstandaarden is
47
48

Kamerstuk 33 243, nr. 29.
Kamerstuk 30 597, nr. 380

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

196

de verantwoordelijkheid van de gemeenten en de organisaties van
cliënten en aanbieders. De laatstgenoemde organisaties hebben hiermee
ruime ervaring. De VNG en gemeenten hebben ervaring opgedaan bij de
ontwikkeling van kwaliteitsstandaarden voor de huishoudelijke
verzorging.
De regering is van mening dat bij het nadenken en ontwikkelen van
landelijke kwaliteitstandaarden voor de maatschappelijke ondersteuning
het leveren van maatwerk voor mensen, het daadwerkelijk aansluiten op
de ondersteuningsbehoefte van de cliënt gericht op zijn zelfredzaamheid,
participatie of opvang, centraal moet staan. Dit vraagt kwaliteitsstandaarden die de kwaliteit van het handelen waarborgen en tegelijkertijd de
benodigde ruimte voor maatwerk intact laten. Waar mogelijk en nodig
moet de ondersteuning daarnaast een bijdrage leveren aan het demedicaliseren, afgestemde zorg en ondersteuning en meer integrale benadering
van de cliënt waarin een problematiek die meerdere levensgebieden
bestrijkt, tot een samenhangend ondersteuningsaanbod voor de cliënt
leidt. Het is aan de gemeenten en de organisaties van aanbieders en
cliënten om met elkaar te bezien waar en hoe landelijke standaarden
kunnen bijdragen aan deze vernieuwingen. Deze doelen vragen naar de
mening van de regering om een vernieuwende blik op de vormgeving en
organisatie van de maatschappelijke ondersteuning. Zowel op het lokale
niveau als op landelijk niveau, waarin de betrokken veldpartijen het
overleg met elkaar zullen aangaan gericht op het formuleren van
landelijke standaarden.
Gemeenten hebben aangegeven de verantwoordelijkheid voor het
ontwikkelen van de landelijke kwaliteitstandaarden te zullen oppakken. Ik
heb daar vertrouwen in. De standaarden kunnen dienen als basis voor het
lokaal te voeren beleid en de overeenkomsten met aanbieders. Waar de
uitwerking onvoldoende gestalte zou krijgen of de regering anderszins
van mening zou zijn dat nadere landelijke eisen aan de kwaliteit van de
maatschappelijke ondersteuning door aanbieders dienen te worden
gesteld, omvat dit wetsvoorstel de mogelijkheid om dit bij of krachtens
amvb alsnog te doen.
De leden van de SGP-fractie vragen of zij inzicht kunnen krijgen in de
amvb waarin bepaalde elementen die verplicht deel uitmaken van een
meldcode, geregeld worden.
In het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
zijn de verplichte elementen genoemd die een meldcode dient te
bevatten. Hierover zullen voor de Wmo 2015 geen nadere regels worden
opgesteld.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de in artikel 11 van de Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg opgenomen meldplicht ingeval van
ontslag van een zorgverlener in verband met het ernstig disfunctioneren
niet is overgenomen in het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben
hierover bij de behandeling van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen
zorg een amendement ingediend. De leden van de SGP-fractie vragen hoe
een aanbieder zich er in de nieuwe situatie van kan vergewissen dat de
wijze waarop iemand in het verleden heeft gefunctioneerd, geen
beletselen oplevert voor het inzetten van die persoon voor het leveren van
de voorziening aan zijn cliënten.
In het wetsvoorstel Wmo is op dit punt aangesloten bij de Jeugdwet,
waarin ook geen meldplicht ingeval van ontslag van een zorgverlener in
verband van ernstig disfunctioneren is opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

197

Het voorliggende wetsvoorstel vraagt van gemeenten om bij verordening
eisen te stellen met betrekking tot onder andere de kwaliteit van de
voorzieningen, eisen met betrekking tot de deskundigheid van beroepskrachten, alsmede eisen met betrekking tot de bedrijfsvoering van de
aanbieder. Het is aan gemeenten om nadere eisen te formuleren.
De handelingen die op grond van de Wmo door beroepsbeoefenaren
worden verricht, zijn minder ingrijpend dan in geval van Zvw-zorg,
AWBZ-zorg of jeugdhulp. Ook om die reden, en in verband met de
decentrale uitvoering door gemeenten, waarbij landelijke voorschriften tot
het noodzakelijke worden beperkt, is ervoor gekozen geen dergelijke
meldplicht in de Wmo op te nemen.
Dit neemt niet weg dat iedere aanbieder van Wmo-ondersteuning zich
moet vergewissen van het verleden van een aan te nemen werknemer. De
aanbieder zal referenties bij vorige werkgevers moeten navragen en kan
ook een «internet-search» doen. De op grond van het wetsvoorstel Wmo
verplichte VOG voor beroepsbeoefenaren in de Wmo helpt in ieder geval
de mensen te weren, van wie bekend is dat ze een risico vormen.
De leden van de fractie van de SGP stellen een vraag over de verplichting
om aanbieders van maatschappelijke ondersteuning bij verordening te
verplichten te voorzien in een procedure voor het behandelen van
klachten van cliënten. Deze leden vragen waarom hier niet is gekozen
voor de bestuursrechtelijke rechtsbescherming van de Awb.
De vraag van de leden van de SGP-fractie over het klachtrecht lijkt te
berusten op een misverstand, dat kennelijk door de toelichting is
veroorzaakt. Ik zal proberen hierover helderheid te bieden. De door deze
leden aangehaalde zinsnede beoogt niet te zeggen dat er ten aanzien van
bepaalde zaken sprake zou zijn van een uitzondering op de reguliere
bestuursrechtelijke rechtsbescherming van de Awb. Tegen besluiten van
het college inzake de toekenning of weigering of intrekking van een
maatwerkvoorziening of de oplegging van een eigen bijdrage staat op
grond van de Awb bezwaar bij de gemeente en beroep op de rechter
open. Daarnaast kunnen burgers die zich door medewerkers van de
gemeente onheus of onjuist behandeld of bejegend voelen, op grond van
de Awb bij de gemeente een klacht indienen, een oordeel daarover
verkrijgen en mogelijk genoegdoening ontvangen. De passage waarop
deze leden doelen, heeft betrekking op het feit dat het wetsvoorstel
gemeenten de verplichting oplegt om aanbieders van maatschappelijke
ondersteuning bij verordening te verplichten te voorzien in een procedure
voor het behandelen van klachten van cliënten over de wijze waarop zij
door de aanbieder en diens medewerkers worden behandeld of bejegend.
In dit verband zij verwezen naar de thans op onderdelen van de
maatschappelijke ondersteuning toepasselijke verplichting van de Wet
klachtrecht cliënten zorgsector, die aanbieders verplicht klachten te doen
behandelen door een onafhankelijke klachtencommissie en de klager in
elk geval te laten weten hoe hij met het advies van die commissie omgaat.
Hoofdstuk 6 Gegevensverwerking
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV, GroenLinks en de
SGP hebben diverse vragen over de verwerking van persoonsgegevens.
De leden van de VVD-fractie vragen of de verschillende betrokken partijen
aan de vereisten voor het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens voldoen? Zij willen weten of de desbetreffende informatiesystemen en procedures (op tijd) gereed zijn voor invoering van voorliggend
wetsvoorstel? De leden van de fractie van de PvdA willen graag van de
regering weten in hoeverre gemeenten, verzekeraars en aanbieders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

198

voldoen aan de vereisten voor het verzamelen, opvragen en verwerken
van persoonsgegevens. Welke eisen worden er door de regering gesteld?
Wordt door alle spelers in het veld hieraan voldaan? Welke aanpassingen
aan informatiesystemen en procedures zijn er eventueel nog nodig? Zijn
deze aanpassingen afgerond voor invoering van het voorliggende
wetsvoorstel? Graag ontvangen deze leden een uitgebreide toelichting. De
leden van de PVV-fractie merken op dat er wordt gesproken over een
gepast beveiligingsvereiste voor de uitwisseling van informatie. Zij vragen
wat in dit verband gepast betekent en willen weten of gemeenten in de
toekomst worden aangesloten op het LSP? De leden van de GroenLinksfractie vernemen graag of er nog aanpassingen nodig zijn in informatiesystemen en of de procedures afgerond zijn voor inwerkingtreding van
voorliggend wetsvoorstel? De leden van de SGP-fractie constateren dat de
gemeenten in het kader van dit wetsvoorstel – terecht – veel verplichtingen krijgen opgelegd om een zorgvuldige verwerking van gegevens te
garanderen. Deze leden vragen de regering of zij verwacht dat gemeenten
hieraan al per 1-1-2015 kunnen voldoen, aangezien zij veel systemen
daarvoor moeten inrichten en de eisen bovendien nog niet allemaal
bekend zijn. Kan de regering aangeven wanneer de amvb uit artikel 4.2.7
gereed is? Hebben gemeenten en andere partijen na publicatie nog
voldoende tijd om hun systemen hierop in te richten?
De algemene eisen voor (het beveiligen van) het verwerken en
verstrekken van persoonsgegevens liggen vast in de Wbp en in het
voorliggende wetsvoorstel. Daarmee is het kader voor de betrokken
organisaties ten aanzien van de mogelijkheden en onmogelijkheden van
verwerking en verstrekking van persoonsgegevens helder. Dat ligt anders
voor de inrichting van de informatiesystemen en andere, meer technische
eisen en specificaties. Deze liggen niet vast. In overleg met betrokken
partijen, waaronder VNG en ZN wordt al enige tijd gewerkt aan
standaarden voor berichten voor gebruik in het verkeer tussen de
verschillende partijen. Standaarden vereenvoudigen de verwerking en
verstrekking en dragen bij aan het beperken van de administratieve lasten
en daarmee van de uitvoeringskosten. Deze standaarden worden thans op
een aantal locaties beproefd. Daarbij zijn ook leveranciers van informatiesystemen betrokken. De regering gaat ervan uit dat er per 1 januari 2015
een adequaat werkend systeem van gegevensverwerking en -verstrekking
zal zijn, dat aan de minimaal daaraan te stellen eisen zal voldoen. In de
periode daarna zal het systeem verder geoptimaliseerd kunnen worden,
ook met het oog op een verdere beperking van de administratieve lasten.
Daarbij is het van belang dat de informatievoorziening de uitvoerders –
binnen de kaders van de regelgeving – zo goed mogelijk ondersteunt, ook
daar waar het gaat om nieuwe arrangementen van zorg en ondersteuning
die zich als gevolg van dit wetsvoorstel zullen ontwikkelen. Een voorbeeld
hiervan is het wijkgericht werken waarbij gemeenten, zorgverzekeraars,
wijkverpleegkundigen en andere hulpverleners zich zullen inspannen om
cliënten met een zorg- en ondersteuningsbehoefte – via samenwerking en
afstemming – zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn. Informatievoorziening speelt daarbij een cruciale rol. Samen met de betrokken partijen
zal ik onderzoeken op welke wijze deze nieuwe arrangementen – binnen
de daartoe geldende kaders voor bescherming van persoonsgegevens –
zo goed mogelijk ondersteund kunnen worden door informatievoorziening.
Een nadere verkenning sinds het indienen van het wetsvoorstel bij de
Tweede Kamer heeft uitgewezen dat met de Wbp en het voorliggende
wetsvoorstel de kaders voor de uitvoering voldoende helder zijn en er op
dit moment geen noodzaak bestaat in dit verband nadere regels bij amvb
te stellen. Om die reden heeft de regering ook besloten tot een
aanpassing van het voorgestelde artikel 4.2.7. Bij nota van wijziging zal
het «dwingende» karakter van dit artikel worden verlaten en worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

199

vervangen door een facultatieve bepaling welke zich beperkt tot de
mogelijkheid tot het bij of krachtens de wet stellen van nadere regels over
de verwerking van persoonsgegevens, technische standaarden of
beveiligingseisen. Dit is in lijn met hetgeen ter zake in de Jeugdwet is
geregeld en de wijze waarop dit in het wetsvoorstel langdurige zorg zal
worden opgenomen. In reactie op de vraag van de leden van de fractie
van de PVV wordt opgemerkt dat de aansluiting van gemeenten bij het
LSP niet aan de orde is. Het Landelijke SchakelPunt (LSP) regelt de
uitwisseling van patiëntinformatie tussen zorginstellingen. Met de
bepalingen gericht op de bescherming van de (bijzondere) persoonsgegevens in de Wbp en het voorliggend wetsvoorstel is aansluiting van
gemeenten niet aan de orde en ook niet mogelijk.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen om inzicht in
welke partijen gegevens hebben en op welke wijze die worden gedeeld.
Zij vragen om een overzicht waarmee de gegevensuitwisseling in kaart
wordt gebracht, wie welke gegevens dient uit te wisselen met elkaar en
voor welke gegevens de gemeente toestemming heeft om die uit te
wisselen. De leden van de fractie van de PvdA vragen daarnaast hoe er
door gemeenten gehandeld mag worden wanneer cliënten geen
toestemming geven voor het uitwisselen van bepaalde gegevens. De
leden van de fracties van de PvdA en de PVV vragen welke consequenties
het weigeren van toestemming door de cliënt zal hebben voor de
ondersteuning. Verder vragen de leden van de fractie van de PvdA welke
mogelijkheden de gemeenten hebben om gegevens over naasten uit het
sociale netwerk en mantelzorgers te verzamelen. De leden van de fractie
van de PVV vragen of, als een mantelzorger aangeeft iets niet meer te
kunnen, dat reden is om gegevens betreffende de gezondheid te eisen. De
leden van deze fractie vragen of het niet zo kan zijn dat mantelzorgers veel
te laat zullen aangeven iets niet meer te kunnen omdat zij niet willen dat
hun medische gegevens bij de gemeente bekend worden. De leden van de
fractie van het CDA merken op dat in de memorie van toelichting wordt
gemeld dat het bij mantelzorgers gaat om de persoonsgegevens naam,
adres, woonplaats en de aard van de mantelzorg. De leden van deze
fractie menen dat gemeenten waar zij zich dienen te verdiepen in de
belastbaarheid van mantelzorgers, verder dienen te gaan dan deze
gegevens, en vragen hoe de regering zit ziet. De leden van de fractie van
D66 lezen in het wetsvoorstel dat het niet geven van ondubbelzinnige
toestemming door de cliënt voor het opvragen door de gemeente van
persoonsgegevens bij de zorgverzekeraar niet betekent dat het de
gemeente zonder meer vrij zou staan om negatief te beschikken op de
aanvraag voor een maatwerkvoorziening. Deze leden vragen wat dat
concreet betekent.
Een overzicht als gevraagd door de leden van de fracties van PvdA en
GroenLinks is niet te geven. Welke gegevens op welke wijze met wie
worden gedeeld, is afhankelijk van de individuele omstandigheden en de
complexiteit van de geboden ondersteuning. Het zal echter nooit mogen
gaan om meer gegevens dan noodzakelijk is in een specifiek geval en de
gegevens zullen ook alleen gedeeld worden met die partijen voor wie het
noodzakelijk is voor hun taakuitvoering om over die gegevens te
beschikken. Gemeenten zullen deze afweging in specifieke situaties
zorgvuldig moeten maken. Dat is geregeld in de artikelen 4.2.1 tot en met
4.2.5 van het voorliggende wetsvoorstel. Het weigeren van instemming
door betrokkene voor het verwerken en verstrekken van gegevens kan tot
gevolg hebben, dat de geboden ondersteuning wellicht niet of minder
adequaat is. In het uiterste geval kan het niet verstrekken van informatie
door een cliënt bij een aanvraag om maatschappelijke ondersteuning
ertoe leiden dat het voor de gemeente niet mogelijk is tot een afweging en
daarmee een positief besluit te komen. Het wetsvoorstel regelt in artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

200

2.3.2, vierde lid, dat de cliënt het college de gegevens en bescheiden
verschaft die voor het onderzoek nodig zijn en waarover hij redelijkerwijs
de beschikking kan krijgen. Als de cliënt persisteert in zijn weigering, kan
dat tot afwijzing van de aanvraag leiden. In bezwaar en beroep kan dan zo
nodig en desgewenst beoordeeld worden of de gegevens daadwerkelijk
noodzakelijk waren voor een besluit. De mogelijkheden die gemeenten
hebben om gegevens van mantelzorgers en naasten uit het sociale
netwerk te verwerken, liggen vast in het tweede en derde lid van artikel
4.1.1. Het gaat dan slechts om die gegevens die noodzakelijk zijn om vast
te kunnen stellen welke hulp deze omgeving biedt dan wel zou kunnen
bieden. De gegevens kunnen slechts van de cliënt of betrokkene afkomstig
zijn. In het geval een mantelzorger aangeeft iets niet meer te kunnen, zal
dat uiteraard niet leiden tot het aanleggen van een medisch dossier van
betrokkene door de gemeente. Wel zal de mate van verminderde
belastbaarheid kunnen en moeten worden vastgelegd om de gemeente in
staat te stellen haar wettelijke opdracht te laten vervullen. In reactie op de
specifieke vraag ter zake van de CDA-fractie wordt opgemerkt dat in de
memorie van toelichting (in paragraaf 6.4.2) wel degelijk ook de belastbaarheid van de mantelzorger genoemd wordt als een gegeven dat de
gemeente kan verwerken. Zulks vloeit ook voort uit de formulering van
artikel 4.1.1, tweede lid, waar wordt geregeld dat de gemeente bevoegd is
persoonsgegevens van de mantelzorger te verwerken om vast te stellen
welke hulp deze biedt of kan bieden. Uit dat laatste vloeit voort dat de
belastbaarheid één van de te verwerken persoonsgegevens is.
De leden van de fractie van de PvdA vinden het wenselijk dat in het kader
van één gezin, één plan, één regisseur ook uiteindelijk slechts één dossier
over mensen wordt aangelegd en gebruikt wordt. Vaak is de realiteit
momenteel dat er bij meerdere hulpverleners en organisaties een dossier
over iemand aanwezig is. Deze leden vinden dit eigenlijk onwenselijk. Hoe
kunnen we uiteindelijk toewerken naar een situatie waar er slechts één
dossier over iemand aanwezig is waarbij de betrokken instanties terecht
kunnen? Welke stappen moeten hiervoor gezet worden? Welke rol ziet de
regering hier voor zichzelf weggelegd? De leden van de D66-fractie lezen
dat de regering er naar streeft wettelijke kaders te bieden die de informatievoorziening van het college, de zorgverzekeraar en het CIZ op verschillende terreinen ondersteunt, waarbij het in voorkomende gevallen in de
toekomst ook mogelijk moet zijn gegevens zonder toestemming van de
cliënt te verwerken. Voorliggend wetsvoorstel legt daarvoor al het
fundament. Dat stemt de hier aan het woord zijnde leden niet gerust en zij
menen dat ter zake een veel uitgebreidere toelichting op nut en noodzaak,
vorm en tijdpad gewenst is. Zij verzoeken de regering derhalve hier in de
nota naar aanleiding van het verslag dieper op in te gaan.
De regering staat ook een meer integrale benadering van mensen met een
zorg- of ondersteuningsvraag voor. Zij wijst daarbij in dit verband op het
bepaalde in artikel 2.1.2, vierde lid, onderdeel a en b, waar het college de
opdracht krijgt om in het beleidsplan aandacht te besteden aan een zo
integraal mogelijke dienstverlening. De bij de decentralisaties betrokken
departementen steunen om deze reden het project Verkenning Informatievoorziening in het Sociaal Domein (VISD) van de VNG. Eén van de
aanbevelingen uit het vorig jaar opgeleverde rapport van VISD betrof de
verkenning naar een kaderwet die de verwerking en verstrekking van
persoonsgegevens ten behoeve van een meer integrale ondersteuning
van burgers door gemeenten binnen het sociale domein mogelijk zou
moeten maken. Een werkgroep onder leiding van de Minister van BZK,
met vertegenwoordigers van de betrokken departementen en de VNG,
onderzoekt de wenselijkheid en mogelijkheden daartoe op dit moment.
Naar verwachting zal de Tweede Kamer in mei van dit jaar over de
resultaten van dit onderzoek worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

201

In reactie op het gevoel van onrust bij de leden van de fractie D66 wordt
opgemerkt dat de regering de opvatting van deze leden deelt, dat de
verwezenlijking van de ambitie om de informatievoorziening een nog
grotere rol te laten spelen in de doeltreffende ondersteuning van mensen
met een zorg – en ondersteuningsvraag, een nader onderzoek vraagt met
daarin inderdaad aandacht voor noodzaak, vorm en tijdpad. Om die reden
is hier in het voorliggende wetsvoorstel vooralsnog van afgezien.
De leden van de fractie van de PVV stellen de vraag waarom er een
noodzaak is tot het verkrijgen van persoonsgegevens van mensen uit het
persoonlijk netwerk. Gaat dit geen belemmering vormen voor de inzet van
dit persoonlijk netwerk?
Bij gegevens uit het sociaal netwerk gaat het in de regel om een zeer
beperkt aantal gegevens. Een voorbeeld is dat wordt vastgelegd dat er
een buurvrouw is die af en toe boodschappen doet voor betrokkene. Dat
gegeven kan in het bepalen van het ondersteuningsaanbod dan een rol
spelen, zonder dat van deze buurvrouw verdere persoonsgegevens zijn
vastgelegd. De regering gaat er van uit dat dit type vastlegging bijdraagt
aan het door gemeenten kunnen bewaken van de kwaliteit van de
ondersteuning van mensen en is van mening dat dit niet belemmerend
werkt voor de inzet uit het sociaal netwerk.
De leden van de fracties van de PVV en de SP willen weten waarom
gemeenten gegevens kunnen opvragen aan zorgverzekeraars en het CIZ,
met ondubbelzinnige toestemming van de desbetreffende persoon. Acht
de regering dit wenselijk in het kader van de privacy? Kan de regering
nader toelichten wat zij hier exact mee bedoelt? De leden van de
PVV-fractie vragen waarom een zorgverzekeraar informatie geeft aan de
gemeente en om welke informatie dat gaat. De leden van de SP-fractie
vragen welke precieze persoonsgegevens de regering nodig acht voor
gemeenten en zorgverzekeraars bij deze decentralisaties. Ook willen deze
leden weten hoe het staat met de samenwerking tussen gemeenten en
zorgverzekeraars op dit moment. Waar zitten de precieze knelpunten; kan
de regering aangeven hoe deze samenwerking per gemeente en per regio
er momenteel uit ziet?
Gemeenten kunnen met ondubbelzinnige instemming van de cliënt op
grond van dit wetsvoorstel gegevens opvragen van zorgverzekeraars
teneinde de te bieden (maatschappelijke) ondersteuning af te stemmen op
wat de cliënt al aan zorg ontvangt. Dit stelt gemeenten in staat te voldoen
aan één van de kwaliteitscriteria van de in het wetsvoorstel opgenomen
basisnorm, te weten een voorziening die is afgestemd op de reële
behoefte van de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de cliënt
ontvangt. De aanname hierbij is dat een goede afstemming van zorg en
ondersteuning ten goede komt aan het welbevinden van de cliënt. De
cliënt kan weigeren deze instemming te geven; dit beperkt dan uiteraard
de mogelijkheden van deze afstemming. Nu de afweging door de cliënt
gemaakt kan worden, is de privacy niet in het geding. Bij het CIZ kan de
gemeente nagaan of betrokkene een indicatie heeft voor langdurige zorg.
In dat geval zal betrokkene in beginsel niet (meer) in aanmerking komen
voor ondersteuning op grond van de Wmo 2015. Voor een goede
wetsuitvoering is het relevant dat de gemeente over deze mogelijkheid
beschikt; om die reden is die in het wetsvoorstel opgenomen. Overigens
zal het in het algemeen gaan om de enkele vermelding dat betrokkene een
(geldende) indicatie heeft en niet waarop die indicatie gebaseerd is en niet
de inhoud van dat besluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

202

De leden van de fractie van de SP constateren dat gemeenten een beeld
moeten vormen van iemands vraag en behoeften op het terrein van
maatschappelijke ondersteuning, diens gezondheid en van welke
voorzieningen al gebruik gemaakt wordt. Zij vragen de regering of alle
verschillende doelgroepen wel bekend zijn bij gemeenten en bij welke
gemeenten dit nog niet het geval is. De leden van de SP-fractie willen
daarnaast ook graag weten hoe de democratische controlefunctie
geregeld is voor de gegevensoverdracht naar gemeenten en hoe dit
binnen gemeenten geregeld wordt. De leden van de SP-fractie vragen of
de mensen die in de gemeenten gebruik maken van zorg en voorzieningen uit de Wmo, daarover geïnformeerd zijn en vraagt de regering dat
nader toe te lichten. Ook vragen zij de regering of gemeenten nu al
beschikken over de informatie die straks nodig is, indien dit wetsvoorstel
wordt aangenomen. Voorts willen de leden van de SP-fractie weten in
hoeverre de regering haar verantwoordelijkheid oppakt om te bezien of
gemeenten de noodzakelijke informatie krijgen en of dit goed geregeld
wordt. De leden van de SP-fractie vragen daarbij hoe de regering
voornemens is haar verantwoordelijkheid in deze op te pakken.
Op het moment van publicatie van de Wmo 2015 in het Staatsblad zullen
alle gemeenten de voor hen relevante NAW-gegevens ontvangen, met
daarbij behorende informatie over de zorgbehoefte (delen van het
indicatiebesluit) en de zorgconsumptie (op basis van
AWBZ-declaratiegegevens).
Met deze gegevens kunnen alle gemeenten in gesprek komen met de (nu
nog) extramurale AWBZ-cliënten uit hun gemeente waarvoor zij vanaf de
datum van inwerkingtreding van deze wet, verantwoordelijkheid gaan
dragen. Met expliciete instemming van de cliënt kunnen dan ook andere
gegevens worden verkregen die relevant zouden kunnen zijn voor een
meer integraal ondersteuningsaanbod. Tot het moment van publicatie van
de wet in het Staatsblad ontvangen gemeenten periodiek beleidsinformatie (op postcodeniveau) ten aanzien van het aantal ingezetenen
waarvoor zij verantwoordelijkheid gaan dragen.
Met betrekking op de vraag over de democratische controlefunctie kan het
volgende worden opgemerkt. Ten behoeve van deze gegevensoverdracht
ter voorbereiding van gemeenten op de inwerkingtreding van de wet is
het (voorgeschreven) privacy impact assessment (PIA) uitgevoerd,
waarmee wordt gewaarborgd dat de gegevensoverdracht zich verhoudt
tot de daartoe gestelde kaders in de Wbp. Gemeenten zijn ook ten aanzien
van deze persoonsgegevens gehouden de bepalingen van de Wbp en dit
wetsvoorstel na te leven. Daarbij gelden er eisen voor de informatiebeveiliging door gemeenten. De Staatssecretaris van SZW heeft toegezegd
afspraken met gemeenten te maken over de wijze waarop gemeenten zich
daarover jaarlijks transparant verantwoorden.
De leden van de fractie van de SP willen weten op welke wijze mensen
worden geïnformeerd over de gegevensoverdracht en hoe deze informatievoorziening precies is geregeld? De leden van de fractie van de SP
vragen of mensen in beroep kunnen gaan tegen de gegevensuitwisseling
naar gemeenten. De leden van de GroenLinks-fractie vragen op welke
wijze er in voorzien is dat alle mensen die dit wensen eerst toestemming
voor inzage in het dossier gevraagd wordt alvorens de overdracht te laten
plaatsvinden.
De gegevensoverdracht van ABWZ-gegevens naar gemeenten bestaat uit
een tot een minimum beperkte gegevensset Er worden geen dossiers
overgedragen. Ten behoeve van de vraag of deze (eenmalige) overdracht
op basis van dit wetsvoorstel zonder toestemming van betrokkenen
voldoende gerechtvaardigd is in termen van noodzaak en welke gegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

203

dan mogen worden overgedragen, heeft (ter toetsing) het voorgeschreven
privacy impact assessment plaatsgevonden. Hierbij is onder andere
vastgesteld dat de overdracht voldoet aan de eis van proportionaliteit die
de Wbp stelt. Als gemeenten meer informatie willen dan in de
gegevensset zit, dient de cliënt daar expliciet toestemming voor te geven
alvorens de gemeente deze informatie inziet. Cliënten zullen op het
moment van gegevensoverdracht per brief geïnformeerd worden over
welke gegevens naar de gemeenten zijn overgedragen, waarom dat is
gebeurd en waar ze terecht kunnen voor nadere informatie.
Tegen de eenmalige overdracht, zoals hiervoor beschreven, staat geen
bezwaar of beroep open. Zodra de gegevens in het bezit van de
gemeenten zijn, beschikt de cliënt over de instrumenten die de Wbp hem
biedt. Ik wijs in dit verband op artikel 34 van de Wbp dat de verantwoordelijke voor gegevensverwerking verplicht om personen over wie hij, anders
dan van henzelf, persoonsgegevens heeft verkregen daarover te informeren. De daarop volgende artikelen regelen een inzagerecht, alsmede
het recht om aanvulling, verbetering, verwijdering of afscherming te
verlangen. Ook kan de rechter op grond van de artikelen 45 en 46 van de
Wbp een oordeel worden gevraagd over de beslissing van de verantwoordelijke op een verzoek tot verwijdering of verbetering.
De leden van de fractie van D66 vragen wie eigenaar is van het dossier.
Ik neem aan dat deze leden beogen te vragen welke rechten de cliënt heeft
ten aanzien van een dossier waarin een ander (persoons)gegevens over
hem heeft verwerkt. In de Wbp zijn bepalingen opgenomen met
betrekking tot de persoonsgegevens die een verantwoordelijke over
iemand verwerkt. Zo regelt artikel 34 Wbp dat aan betrokkene mededeling
moet worden gedaan van persoonsgegevens over hem die anders dan
van hemzelf zijn verkregen. Artikel 35 Wbp geeft de cliënt het recht de
verantwoordelijke met enige regelmaat te vragen hem te laten weten of er
persoonsgegevens over hem worden verwerkt; die gegevens moeten dan
in begrijpelijke vorm worden verstrekt. Artikel 36 Wbp geeft de cliënt het
recht te verlangen dat gegevens over hem worden verbeterd, aangevuld,
verwijderd of afgeschermd als die feitelijk onjuist zijn of niet ter zake
dienend voor het doel waarvoor zij worden verwerkt. De verantwoordelijke moet daarop binnen vier weken schriftelijk en gemotiveerd zijn
reactie daarop geven. De artikelen 45 en 46 Wbp voorzien in rechtsbescherming tegen die beslissing. In het wetsvoorstel is op onderdelen nog
voorzien in specifieke en aanvullende bepalingen met betrekking tot de
rechten van betrokkenen inzake zijn gegevens; hier moge worden volstaan
met een verwijzing naar de artikelen 4.1.7 (inzage- en correctierecht), 4.1.8
(bewaartermijn) en 4.1.9 (vernietiging). In de bepalingen met betrekking
tot het SHG zijn eveneens enkele specifieke bepaling op dat vlak
opgenomen (artikelen 4.3.1 tot en met 4.3.5). Met deze bepalingen van de
Wbp en onderhavig wetsvoorstel is naar mijn oordeel gewaarborgd dat
de cliënt, met inachtneming van het uitgangspunt dat de persoonsverwerking voor een wettelijk omschreven doel plaatsvindt en mogelijk moet
zijn, zeggenschap heeft over de persoonsgegevens die een verantwoordelijke over hem verwerkt.
De leden van de fractie van D66 lezen in het wetsvoorstel dat het niet
geven van ondubbelzinnige toestemming door de cliënt voor het
opvragen door de gemeente van persoonsgegevens bij de zorgverzekeraar niet betekent dat het de gemeente zonder meer vrij zou staan om
negatief te beschikken op de aanvraag voor een maatwerkvoorziening.
Deze leden vragen wat dat concreet betekent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

204

Dit betekent dat het enkele feit dat een cliënt geen toestemming geeft
voor het door de gemeente opvragen van deze persoonsgegevens bij de
zorgverzekeraar, geen reden is om een aanvraag voor een maatwerkvoorziening zonder meer af te wijzen. Ook in dit geval zal het college de
uitkomsten van het onderzoek moeten beoordelen en op basis daarvan
een afgewogen beslissing moeten nemen. Daar waar het ontbreken van
de informatie de gemeente belemmert in het maken van een goede
afweging en het nemen van een besluit over een voorziening, zal de
gemeente dit aan de cliënt mededelen. Dit geeft de cliënt de mogelijkheid
zijn eerdere beslissing om informatie niet te (doen) verstrekken, te
heroverwegen.
De leden van de fractie van D66 vragen in verband met het opvragen van
persoonsgegevens bij de zorgverzekeraar wat onder ondubbelzinnige
toestemming moet worden verstaan.
Met de formulering «ondubbelzinnige toestemming» is aangesloten bij
artikel 8 van de Wbp, de toelichting verduidelijkt de term ondubbelzinnig:
«Bij de verantwoordelijke» dient elke twijfel te zijn uitgesloten over de
vraag of de betrokkene zijn toestemming heeft gegeven. Als er twijfel is
over de vraag of de betrokkene zijn toestemming heeft verleend dient de
verantwoordelijke te verifiëren of hij er terecht vanuit gaat dat de
betrokkene er mee heeft ingestemd.» Ik neem aan dat aldus voldoende is
verduidelijkt wat in het wetsvoorstel onder ondubbelzinnige toestemming
wordt verstaan.
De leden van de D66-fractie vragen hoe het in de praktijk zal werken als
het college het noodzakelijk acht persoonsgegevens van personen uit het
sociale netwerk van de cliënt op te nemen in verdere documentatie (bij
voorbeeld het gespreksverslag). Het college dient dan betrokkene op de
hoogte te stellen en te wijzen op hun inzage en correctierecht.
Artikel 34 van de Wbp legt in zulke gevallen aan het college de plicht op
om betrokkene persoonlijk te informeren op het moment dat de gegevens
worden vastgelegd. Het college zal betrokkene in dat geval tevens moeten
wijzen op het (in artikel 4.1.7 van het wetsvoorstel geregelde) inzage- en
correctierecht. Dit zal een normaal onderdeel van het werkproces binnen
de gemeente moeten zijn.
De leden van de D66-fractie vragen wat de voordelen zijn als gemeenten
overgaan tot het instellen van de functionaris voor de gegevensbescherming. Zij vragen of naar de mening van de regering elke gemeente
over een afzonderlijke functionaris dient te beschikken en, zo, ja, op welke
wijze de regering dat bevordert.
Zoals in de memorie van toelichting al is aangegeven, ziet een functionaris voor de gegevensbescherming erop toe dat persoonsgegevens
overeenkomstig de wet verwerkt worden. Daarnaast is een dergelijke
functionaris vaak het aanspreekpunt vanuit de gemeente voor verzoeken
om informatie, inzage of correctie van hun gegevens. Voorts vervult de
functionaris vaak een adviesfunctie als het gaat om het op een veilige
manier verwerken van gegevens of de beheersing van risico’s. Naar mijn
mening is het op voorhand niet noodzakelijk dat elke gemeente afzonderlijk over een dergelijke functionaris beschikt. Dat zal afhangen van de
omvang van de gemeente en de complexiteit van de gegevensverwerking.
De door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
ingestelde Taskforce Bestuur & Informatieveiligheid Dienstverlening heeft
tot taak om informatieveiligheid op de agenda van bestuurders en
topmanagers te krijgen en informatieveiligheid te verankeren. Daaronder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

205

valt ook de wenselijkheid van het instellen van een functionaris voor de
gegevensbescherming.
De leden van de fracties van het CDA, D66 en GroenLinks hebben enkele
vragen rond de toestemming die betrokkene dient te geven alvorens zijn
persoonsgegevens worden verwerkt of verstrekt. De leden van de fractie
van D66 vragen wat onder «expliciete toestemming» moet worden
verstaan en of de gemeente de plicht heeft cliënten hier expliciet op te
wijzen. Naar de mening van de leden van de deze fractie voldoet het
ondertekenen van een algemeen formulier hier niet per definitie aan.
Graag ontvangen zij een nadere beschouwing van de regering op dit punt.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen op welke wijze wordt
gegarandeerd dat persoonlijke gegevens niet zonder voorafgaande
toestemming worden gedeeld. De leden van de fractie van het CDA
kunnen zich voorstellen dat niet iedereen wil dat gegevens die een
zorgverzekeraar en een zorgaanbieder ingevolge artikel 4.2.5 verstrekken,
op een gemeentehuis bekend zijn en vragen waarom in artikel 2.3.2 niet
geregeld is dat door aanvragers geweigerd mag worden toestemming te
geven voor het verkrijgen en verwerken van deze gegevens door de
gemeente.
In het wetsvoorstel wordt, behoudens enkele uitzonderingen, er steeds
van uitgegaan dat het verwerken of verstrekken van persoonsgegevens
slechts gebeurt met ondubbelzinnige instemming van betrokkene. De
term ondubbelzinnig duidt er al op dat hier niet lichtvaardig over gedacht
dient te worden. De gemeente zal aan betrokkene duidelijk moeten maken
welke gegevens de gemeente van wie wil opvragen. Dit moet voor
betrokkene kenbaar zijn en pas dan kan er sprake zijn van ondubbelzinnige instemming. Die toestemming kan dus ook worden geweigerd. Dit
betekent ook dat een algemeen formulier niet zal voldoen. Een cliënt kan
dus ook aangeven dat hij niet wil dat bepaalde gegevens worden
verworven of gebruikt. Daar is naar mijn mening geen aanvullende
regeling in artikel 2.3.2 voor nodig. Geeft betrokkene geen toestemming
voor het verstrekken van gegevens, dan is artikel 12, tweede lid, van de
Wbp van toepassing dat regelt dat personen verplicht zijn tot geheimhouding van de persoonsgegevens waar zij toegang toe hebben.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering nader te
verduidelijken of het recht op een onderzoek gelijk staat aan een juridisch
bezwaar tegen de indicatie voor een algemene voorziening? In vervolg
daarop vragen deze leden op welke wijze juridisering kan worden
voorkomen. Ook vragen deze leden welke juridische handvatten
gemeenten hebben om scherp te sturen en zo nodig een aanvraag af te
wijzen en hierover lastige gesprekken te voeren met burgers?
Een cliënt kan gebruik maken van een algemene voorziening zonder
daarvoor een aanvraag bij het college in te dienen. In vervolg daarop
geldt dat geen beslissing van het college noodzakelijk is voor het gebruik
van een algemene voorziening. De uitkomst van het onderzoek dat het
college instelt in vervolg op de melding van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, kan zijn dat het voor de cliënt naar het oordeel het
college mogelijk is zijn zelfredzaamheid of participatie in voldoende mate
te verbeteren, dan wel te voorzien in de behoefte van beschermd wonen
of opvang door een arrangement van bijvoorbeeld inzet van eigen kracht,
mantelzorg en een algemene voorziening zonder dat een maatwerkvoorziening noodzakelijk is. Zolang de cliënt geen aanvraag voor een
algemene voorziening indient, is er geen sprake van (een begin van)
juridisering.
Een college kan een aanvraag om een maatwerkvoorziening afwijzen
indien een cliënt naar het oordeel van het college op eigen kracht, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

206

gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit
zijn sociale netwerk dan wel met gebruikmaking van algemene voorzieningen in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, dan wel, indien het
om beschermd wonen of opvang gaat, in staat is zich te handhaven in de
samenleving. Uiteraard zal het college dit oordeel in bezwaar en beroep,
gegeven de specifieke omstandigheden van de cliënt en zijn sociale
netwerk, moeten kunnen onderbouwen. Deze onderbouwing zal
gebaseerd worden op het door het college uitgevoerde onderzoek.
Duidelijk is wel dat het daarvoor noodzakelijk is dat het onderzoek
zorgvuldig en toegespitst op de situatie van de individuele cliënt en zijn
sociale netwerk plaatsvindt. Ook een zorgvuldige weergave van de
uitkomsten van het onderzoek en onderbouwing van de conclusies is
essentieel. Op basis van het voorgaande zal het college zijn beslissing aan
de cliënt kunnen uitleggen. Vanzelfsprekend kan de cliënt vervolgens
besluiten al dan niet bezwaar te maken tegen de afwijzing van zijn
aanvraag door het college.
Hoofdstuk 7 Toezicht
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de integrale verantwoordelijkheid van gemeenten voor de kwaliteit van de uit te voeren taken, de
handhaving en het toezicht daarop. De leden van de fractie van de PvdA
constateren dat, zowel de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van
beleid, als die voor de uitvoering van de maatschappelijke ondersteuning
en het toezicht op de uitvoering en de handhaving, in één hand bij de
gemeenten komen te liggen en vragen om een toelichting hoe tot deze
keuze gekomen is en welke voor- en nadelen deze keuze heeft. De leden
van de PVV-fractie vragen waarom gemeenten en niet de IGZ verantwoordelijk wordt voor het toezicht op de kwaliteit van de zorg in de Wmo. De
leden van de fractie van D66 onderschrijven de keuze om het toezicht op
de uitvoering van de wet op te dragen naar gemeenten en delen ook het
belang van horizontale verantwoording. Zij vragen wel een toelichting van
de regering op de vraag of gemeenten dit toezicht op voldoende niveau
en voldoende onafhankelijk invullen. De leden van de CDA fractie zien dat
het toezicht in de nieuwe Wmo anders wordt geregeld dan in de
Jeugdwet. De inspectie krijgt hier een belangrijke taak. De leden van de
CDA fractie vragen waarom het kabinet dit verschil maakt. Leden van de
PvdA-fractie vragen wat de effecten hiervan zijn op de machtspositie van
de cliënt ten opzichte van de gemeenten en vragen zij of de positie van de
cliënt voldoende wordt geborgd. De leden vragen hoe de rechtsbescherming van de cliënten voldoende is geborgd wanneer zij zorg en
ondersteuning uit zowel de Zvw en Wmo ontvangen en er enerzijds
sprake is van een privaatrechtelijke situatie en anderzijds sprake is van
een publiekrechtelijke situatie.
De regering kiest ervoor gemeenten integraal verantwoordelijk te maken
voor de kwaliteit van de uitvoering van de maatschappelijke ondersteuning, de handhaving en het toezicht op die uitvoering. Het decentraliseren van verantwoordelijkheden van het Rijk naar gemeenten als
medeoverheid brengt dat met zich mee. De uitgangspunten voor de
nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling na decentralisatie zijn vastgelegd
in de code interbestuurlijke verhoudingen49. De Minister heeft de
systeemverantwoordelijkheid; hij is verantwoordelijk voor de inrichting en
de werking van het systeem als geheel en voor de maatschappelijke
effecten in relatie tot de doelstellingen van het systeem. De afzonderlijke
gemeenten worden verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke
taken binnen de gemeentegrenzen en leggen daarover rekenschap aan de
49

VNG, IPO, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Code interbestuurlijke
verhoudingen, 2005, p.20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

207

ingezetenen, daarin vertegenwoordigd door de gemeenteraad. Hiermee is
de onafhankelijkheid, mede gelet op het ter zake bepaalde in de Gemeentewet, voldoende geborgd. Het wetsvoorstel biedt de cliënt voldoende
waarborgen om kwalitatief goede ondersteuning te krijgen, zodra die
noodzakelijk is. Daarnaast is in het wetsvoorstel gewaarborgd dat
ingezetenen betrokken worden bij de beleidsvoering en ten slotte kunnen
ingezetenen via de gemeenteraad hun invloed doen gelden op het brede
gemeentelijke beleid. De regering is dan ook van mening dat de positie
van de cliënt, gegeven het voorgaande, in opzet voldoende sterk wordt
geregeld. Het is aan de gemeenteraad om vast te stellen dat dit ook in de
praktijk voldoende gebeurt en waar nodig bij te sturen. Horizontale
verantwoording is in dit verband een belangrijk instrument. De met de
decentralisaties, het zo dicht mogelijk bij de burger positioneren van
beleid en uitvoering, beoogde effecten, blijven hun kracht behouden als
gemeenten de beleidsruimte van het Rijk krijgen en houden bij het
invulling geven aan de toebedeelde verantwoordelijkheden. In het
voorliggende wetsvoorstel is dit door de regering uitgewerkt door
volstrekte duidelijkheid te bieden over de verantwoordelijkheid die
gemeenten krijgen en de daarmee te bereiken maatschappelijke effecten,
maar de ruimte te laten voor lokaal beleid en uitvoering daarvan, die
aansluiten op de lokale problematiek en mogelijkheden en daarmee
maatwerk voor ingezetenen mogelijk maken.
De code interbestuurlijke verhoudingen geeft aan dat het verticale
interbestuurlijke toezicht efficiënt wordt ingericht; dit betekent dat er in
beginsel één toezichthouder is en dat er geen stapeling van toezicht op
toezicht plaats vindt. Dit uitgangspunt is ook in dit wetsvoorstel doorvertaald.
Voor de Jeugdwet heeft de regering gekozen voor een (meer) landelijk
kwaliteitsregime en rijkstoezicht, te weten landelijk samenwerkend
toezicht door de IJZ, IGZ en IVenJ. De doorslaggevende reden hiervoor –
en dat rechtvaardigt ook het verschil ten opzichte van dit wetsvoorstel – is
dat naast ondersteunende taken ook verantwoordelijkheden van (specialistische) jeugdzorg bij gemeenten worden ondergebracht die landelijk
toezicht op aanbieders van die zorg rechtvaardigen. De Jeugdwet en het
wetsvoorstel Wmo 2015 kennen verschillende regimes, maar hebben een
interne logica en consistentie. De regering is van mening dat de gekozen
regimes passen bij de doelgroep en de aard van de ondersteuning die
door deze wetten geregeld wordt.
Een uitzondering op de keuze voor decentraal toezicht vormt het toezicht
op het AMHK. Voor het AMHK wordt aangesloten bij het kwaliteitsregime
zoals dat voor de Jeugdwet geldt, teneinde te voorkomen dat voor de
AMHK-organisatie meerdere en uiteenlopende eisen zullen gelden en
omdat, gegeven de landelijke betekenis, uniformiteit in de werkwijze van
het AMHK een bijdrage kan leveren aan een goede uitvoering. IGZ en IJZ
zullen belast worden met het landelijke toezicht op het AMHK. Zij
rapporteren jaarlijks aan de verantwoordelijke bewindspersoon en voor
hun toezicht steunen zij maximaal op de bevindingen van de gemeentelijke toezichthouders, zodat stapeling van toezicht zoveel mogelijk wordt
voorkomen.
Het vorenstaande rechtvaardigt de keuze om de IGZ niet te belasten met
het toezicht op de aanbieders van maatschappelijke ondersteuning. Een
bijkomende rechtvaardiging is dat met de aangekondigde knip ik zou knip
niet zo nemen, maar spreken over onderbrengen pv in de zvw in de
persoonlijke verzorging, gemeenten niet verantwoordelijk worden voor de
verzorging van mensen met een somatische aandoening of primaire
medische problematiek. Gemeenten gaan zich toeleggen op de
maatschappelijke ondersteuning van mensen in hun zelfredzaamheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

208

participatie en het bieden van opvang. Zij zullen hiervoor aanbieders
contracteren en kwaliteitseisen stellen en die eisen als goed opdrachtgever doorvertalen en handhaven. De gemeenteraad heeft een beleidsbepalende, en wat betreft de uitvoering daarvan, controlerende rol en kan
daarbij steunen op de bevindingen van de gemeentelijke toezichthouder.
De regering deelt niet de zorg van de leden van de PvdA-fractie ten
aanzien van de rechtsbescherming van de cliënt die zowel zorg op grond
van de Zvw ontvangt als maatschappelijke ondersteuning van de
gemeente krijgt. Zowel bij de Zvw als de Wmo heeft de cliënt voldoende
waarborgen om zijn noodzakelijke behoefte aan zorg respectievelijk
ondersteuning vertaald te zien worden in een aanbod. De cliënt kan zich
ook bij de gemeente melden als hij van mening is dat er sprake is van
onvoldoende afstemming van zorg en ondersteuning in zijn situatie.
De leden van de VVD-fractie vragen in het kader van de samenwerking
van betrokken rijksinspecties met welke toezichthouders en welke regimes
gemeenten te maken krijgen en of in de nadere uitwerking expliciet
aandacht wordt besteed aan het voorkomen van dubbelingen, stapelingen
en diffuse verantwoordelijkheden. De leden van de PvdA-fractie vragen
om een toelichting hoe de regering de samenwerking voor ogen heeft en
hoe dit zich verhoudt tot de beleidsvrijheid van gemeenten en de
toezichtstaak van de gemeenten zelf. Voorts vragen zij wanneer de
samenwerking van rijksinspecties nader wordt uitgewerkt en wanneer de
Tweede Kamer hierover geïnformeerd wordt.
In de memorie van toelichting van het wetsvoorstel heeft de regering
aangekondigd het gewenst te vinden dat, gelet op de beoogde, meer
integrale ondersteuning van kwetsbare mensen door gemeenten, de
gezamenlijke rijksinspecties bezien of en zo ja, hoe de afzonderlijke
toezichtactiviteiten meer in samenhang vorm kunnen krijgen. Dit toezicht
dient de betrokken bewindspersonen in hun stelselverantwoordelijkheid
te ondersteunen, kan ook de gemeentebesturen in hun verantwoordelijkheid ondersteunen en leidt niet tot oordelen over afzonderlijke
gemeenten, maar tot periodieke landelijke rapportages. Dit toezicht komt
ook niet in de plaats van het door gemeenten uitgevoerde toezicht. Ook
hiervoor geldt dat de uitgangspunten van de code interbestuurlijke
verhoudingen richtinggevend in de verdere uitwerking zijn. Het resultaat
van deze verkenning zal in de loop van 2014 beschikbaar zijn. Gemeenten
hebben nog te maken met meerdere toezichthouders, maar door het
hanteren van de uitgangspunten van de code interbestuurlijke verhoudingen wordt dat aantal zo veel mogelijk beperkt en een onheldere
verantwoordelijkheidsverdeling, stapeling en overlapping voorkomen.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat in de memorie van
toelichting staat dat de IGZ door gemeenten kan worden betrokken voor
de advisering over de inrichting van het gemeentelijke toezicht. De leden
van de PvdA-fractie vragen of dit niet te vrijblijvend is en of de IGZ
betrokken zou moeten worden bij de vormgeving van het gemeentelijke
toezicht. De leden van de PVV-fractie vragen of de gemeenten als het gaat
om toezicht klaar zijn voor inwerkingtreding van de wet per 1 januari 2015
en of er niet een grotere rol voor de IGZ moet worden weggelegd.
De regering vindt het belangrijk dat gemeenten hun toezicht goed
inrichten en heeft er ook vertrouwen in dat gemeenten hier klaar voor zijn
op de datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Gemeenten
hebben immers veel ervaring met de inrichting en organisatie van het
gemeentelijke toezicht, bijvoorbeeld ten aanzien van de uitvoering van de
Wet werk en bijstand. Specifiek met het oog op het inrichten van het
toezicht op de huidige AWBZ-aanbieders is in het wetsvoorstel vermeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

209

dat de IGZ hier een tijdelijke en adviserende rol ten behoeve van
gemeenten in kan vervullen. Deze advisering zal naar verwachting vooral
in de transitiefase van toegevoegde waarde kunnen zijn. De regering vindt
het belangrijk dat de daartoe relevante kennis en ervaring van de IGZ
wordt overgedragen aan gemeenten. De IGZ zal deze adviesrol in
afstemming met de VNG vormgeven. Deze adviesrol zou ook de
vormgeving van het gemeentelijk toezicht kunnen betreffen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de zorgaanbieders onder
meerdere toezichthouders vallen en welke effecten dit heeft op de
effectiviteit van het toezicht. De leden van de SGP-fractie vragen hoe
werkbaar het voor aanbieders die zorg en ondersteuning leveren in
meerdere gemeenten en vanuit verschillende zorgwetten, is dat
gemeenten zelf toezicht houden. Voorts vragen de leden van de fracties
van de PvdA en de SGP welke effect dit heeft op de bureaucratische druk
die gepaard gaat met het toezicht van meerdere toezichthouders.
Voor een effectieve en doelmatige ondersteuning is maatwerk voor de
individuele cliënt van groot belang. Het is aan gemeenten om lokaal
beleid te formuleren dat hiertoe zal leiden en vervolgens de administratieve lasten voor aanbieders hierbij zoveel mogelijk te beperken. Bij de
totstandkoming van de verschillende wetten worden de verschillende
onderdelen zoveel mogelijk in samenhang bezien. Met betrekking tot het
toezicht betekent dit dat, net als in de huidige situatie, aanbieders
mogelijk met meerdere toezichthouders te maken krijgen. Bij de voorziene
ontwikkeling van de landelijke kwaliteitsstandaarden zullen ook organisaties van cliënten en aanbieders een rol spelen, zodat nadrukkelijk
rekening kan worden gehouden met de verschillende wetten, waardoor de
administratieve lasten voor aanbieders zoveel mogelijk beperkt kunnen
blijven. Daarbij dient opgemerkt dat alle betrokken partijen een prikkel
hebben om de administratieve lasten en ondoelmatigheden zo veel
mogelijk te reduceren. De regering verwacht daarom ook dat partijen
hierover afspraken maken.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan toelichten of de
wetten Zorg en Dwang en de nog te behandelen wet verplichte GGZ van
toepassing zijn op aanbieders die onder de WMO zorg en ondersteuning
bieden.
Het wetsvoorstel Zorg en dwang en het wetsvoorstel Verplichte GGZ
richten zich op vormen van onvrijwillige zorg en ondersteuning ter
voorkoming van ernstig nadeel of schade voor de cliënt of zijn omgeving,
waarvoor geen vrijwillig alternatief is te vinden. Daarbij heeft het
wetsvoorstel Zorg en dwang betrekking op zorg aan cliënten met een
psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke beperking, die wordt
geleverd vanuit de AWBZ. Omdat onderdelen van de AWBZ-aanspraken
komen te vervallen en onder verantwoordelijkheid van gemeenten
worden gebracht, zal het wetsvoorstel, daar waar de gemeente de
verantwoordelijkheid draagt voor de maatschappelijke ondersteuning
voor dergelijke cliënten, ook betrekking kunnen hebben op deze vormen
van ondersteuning in de Wmo. Het wetsvoorstel Verplichte GGZ heeft
betrekking op zorg en ondersteuning die wordt geleverd aan patiënten
met een psychische stoornis. Evenals bij het wetsvoorstel Zorg en dwang
geldt ook hier dat een aantal vormen van verplichte zorg, zoals beschermd
wonen en ambulante begeleiding, in de toekomst vanuit de Wmo kunnen
worden verstrekt. Door gemeente gecontracteerde aanbieders die deze
(soms onvrijwillige) ondersteuning leveren, dienen zich uiteraard aan de
regels van het wetsvoorstel Zorg en dwang en het wetsvoorstel Verplichte
GGZ te houden, bijvoorbeeld ten aanzien van het registreren van
onvrijwillige zorg en ondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

210

De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe ervoor wordt gezorgd dat
alle rekenkamers over voldoende professionaliteit beschikken om hun
controlerende taak optimaal te kunnen uitvoeren.
Met de invoering van de Wet dualisering gemeentebestuur in 2002 heeft
de regering ingezet op een dekkend stelsel van lokale rekenkamers en
rekenkamercommissies. De praktijk laat een wisselend beeld zien. Naast
goed tot uitstekend functionerende rekenkamers, is er een aantal
gemeenten met «slapende» rekenkamers.50 De Minister van BZK heeft
recent het voorstel tot wijziging van de Wgr51 aan de Tweede Kamer
aangeboden. Via twee nota’s van wijziging bij dit voorstel52 worden
rekenkamers voldoende toegerust om in de toekomst de horizontale
verantwoording verder vorm te geven. De wetswijziging beoogt de
bevoegdheden van de rekenkamers en rekenkamercommissies ten
aanzien van privaatrechtelijke samenwerkingsverbanden uit te breiden.
Via de nota’s van wijziging krijgen rekenkamercommissies dezelfde
onderzoeksbevoegdheden richting publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden die rekenkamers reeds hebben en wordt voor het gemeentelijke
belang bij private rechtspersonen gekeken naar het gezamenlijke belang
dat groter dan 50% moet zijn om rekenkamer(commissie)toezicht mogelijk
te maken.
Daarnaast wordt ingezet op verbeteringen in de feitelijke werking van het
stelsel. In overleg met de Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en
Rekenkamercommissies (NVRR) en in afstemming met de VNG wordt
momenteel gewerkt aan een aanpak voor de ondersteuning van
gemeenten. Daarin wordt ingegaan op onderwerpen als de activering van
slapende rekenkamers, de professionalisering van de rekenkamerfunctie
en raadsleden en de drie decentralisaties.
Hoofdstuk 8 Vermindering regeldruk
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe wordt voorkomen dat
gemeenten zelf in hun verordening regels opnemen die leiden tot een
(onnodige) toename van de regeldruk bovenop landelijke regels en
kwaliteitseisen?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke wijze de
regering regie neemt om te voorkomen dat de regeldruk wordt vergroot.
In vervolg daarop vragen deze leden of de regering bereid is het mogelijk
te maken om per amvb in te grijpen als gemeenten doorslaan en de
regeldruk zichtbaar niet vermindert?
De regering zet in op een balans tussen beleidsruimte en ruimte voor de
professional enerzijds en het waarborgen van goede ondersteuning
anderzijds. Om goede kwaliteit van de ondersteuning te waarborgen stelt
de regering hierom wel kwaliteitseisen waaraan de geleverde ondersteuning moet voldoen. De regering zet in om eenduidige werkwijze te
stimuleren maar verbindt daar geen doelstelling aan, omdat het buiten
haar verantwoordelijkheid valt. De regering ziet hier een voorname rol
weggelegd voor de VNG, die zich ook heeft gecommitteerd om de
regeldruk vanuit gemeenten met vijf procent te verminderen. Daar komt
bij dat alle betrokken partijen een prikkel hebben om de administratieve
lasten en ondoelmatigheden zo veel mogelijk te reduceren. De regering
verwacht daarom ook dat partijen hierover afspraken maken. Ook maakt
de regering met betrokken partijen (zoals zorgverzekeraars en gemeenten)

50

NVRR, De Staat van de Rekenkamer, 2013.
Kamerstuk 33 597.
52
Kamerstuk 33 597, nr. 7 en 9.
51

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

211

transitiewerkafspraken die ertoe leiden dat de administratieve lasten
zoveel mogelijk zullen worden beperkt.
De leden van de fractie van de PvdA lezen dat burgers minder vaak
worden doorverwezen, omdat bij gemeenten het aantal loketten
vermindert. Deze leden vragen of expliciet kan worden aangegeven welke
wettelijke borging dit wetsvoorstel daartoe biedt en hoe dit wetsvoorstel
ervoor zorgt dat de ingewikkeldheid van het huidige zorgstelsel voor
burgers flink afneemt.
In de brief «Hervorming Langdurige Zorg, naar een waardevolle
toekomst» van 25 april jl. heb ik de contouren geschetst van het nieuwe
zorgstelsel van de langdurige zorg. Dit zorgstelsel is ingericht vanuit een
visie waarin niet de instanties, maar de cliënt centraal staat. Wanneer
iemand zorg en ondersteuning nodig heeft, moet deze gericht zijn op
zelfredzaamheid van mensen en het versterken van de zelfstandigheid.
Een cliëntgerichte benadering van de gemeente is wenselijk om de burger
te helpen bij het bepalen van de ondersteuningsbehoefte.
De regering heeft in het voorliggend wetsvoorstel verschillende, samenhangende bepalingen opgenomen die zien op het verlenen van integrale
dienstverlening, zoveel mogelijk afgestemd op de andere vormen van
zorg en hulp die iemand ontvangt. Voor gemeenten geldt de verplichting
om in hun periodiek vast te stellen plan expliciet aandacht te besteden
aan de samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders om te
komen tot een zo integraal mogelijke dienstverlening (artikel 2.1.2, vierde
lid, onderdeel b). Bij het onderzoek naar de ondersteuningsvraag van de
cliënt zal de gemeente ook zorgvuldig de mogelijkheden moeten bezien
om in samenwerking met zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere
partijen binnen het sociale domein een passend ondersteuningsaanbod
samen te stellen, waarbij rekening wordt gehouden met de behoefte van
de cliënt (artikel 2.3.2, tweede lid, onderdeel e).
Tevens is één van de basiskwaliteitsnormen waaraan de aanbieders
moeten voldoen, dat de ondersteuning is afgestemd op de reële behoefte
van de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de cliënt ontvangt
(artikel 3.1, tweede lid, onderdeel b).
Op basis van het voorgaande worden de administratieve lasten voor de
cliënt zo veel mogelijk voorkomen en beperkt.
Een voorbeeld waarmee de gemeente een integrale dienstverlening kan
stimuleren en een cliëntgerichte benadering kan hanteren, is werken
vanuit de één-loketgedachte. Binnen de decentralisatie zal de gemeente
een brede verantwoordelijkheid krijgen op verschillende domeinen van
participatie en zelfredzaamheid. De gemeente gaat met de cliënt in
gesprek op het moment dat deze behoefte heeft aan ondersteuning. In dit
gesprek zal integraal worden bezien of het sociale netwerk van de cliënt
hierin kan ondersteunen, met welke voorzieningen binnen het sociale
domein de gemeente deze cliënt ondersteuning kan bieden en welke zorg
de zorgverzekeraar kan leveren. In zijn algemeenheid valt te zeggen dat de
cliënt door dit gesprek niet naar verschillende loketten hoeft om zijn
ondersteuningsvraag kenbaar te maken. Op voorhand is dit echter niet in
alle gevallen uit te sluiten.
De leden van de fractie van de PvdA vragen op welke wijze positieve
ervaringen van het Experiment Regelarme Instellingen (ERAI) ingezet
kunnen worden bij de uitvoering van de Wmo en bij de langdurige zorg.
De hervorming in de langdurige zorg en de inwerkingtreding van de Wmo
2015 is volgens de leden van de fracties van de PvdA en van de PVV het
moment om regelarm werken in te voeren als standaardnorm. Deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

212

vragen hoe de regering dit gaat organiseren. De leden van de PvdA-fractie
vragen zich af hoe we afkomen van de productiefinanciering in de
langdurige zorg en hoe populatiegebonden zorg de norm kan worden?
Het experiment regelarme instellingen (ERAI) richt zich op het verminderen van administratieve lasten bij zorgaanbieders met de bedoeling dat
er meer tijd voor de cliënt is. De zorgverlener is minder tijd met administratieve rompslomp bezig, heeft meer plezier in het werk en de cliënt krijgt
meer aandacht en zorg ofwel meer cliënten kunnen zorg ontvangen. De
experimenten leveren mooie voorbeelden op die aanbieders zowel in de
langdurige zorg als in de Wmo, ook na de hervorming, kunnen inzetten.
Een belangrijke conclusie van de experimenten is dat de experimenten
invloed hebben op de ervaren regeldruk door kritisch te kijken naar de
eigen organisatie en de interne processen. De ervaren regeldruk is niet
altijd afkomstig vanuit landelijke regelgeving en in dat geval is er geen
wettelijke belemmering om deze regeldruk verminderen.
De ervaringen en geleerde lessen van ERAI worden periodiek verzameld
en verspreid door In voor Zorg. Op www.invoeringwmo.nl is deze
informatie ook direct beschikbaar voor gemeenten, aanbieders en
cliëntorganisaties zodat ze bij de voorbereiding en implementatie van de
Wmo 2015 gebruikt kunnen worden. Het TransitieBureau Wmo en «In voor
zorg» brengen deze ervaringen en lessen actief onder de aandacht van
gemeenten.
Goede voorbeelden zijn:
Het experiment bij Philadelphia heeft laten zien dat een totaalaanpak
binnen een organisatie veel energie oplevert en de administratieve lasten
vermindert. Zij zijn een verandertraject ingegaan waarbij is nagegaan
welke administratie ècht nodig is en hoe zij de nodige administratie zo
goed mogelijk kunnen organiseren. De medewerkers krijgen zo meer tijd
en ruimte voor het uitoefenen van hun vak, waardoor de medewerkertevredenheid is toegenomen. Ook de cliënten geven aan dat er voor hen
meer aandacht is en zijn positief over de uitkomst van het experiment.
Een ander voorbeeld is De Zorgboog die de dialoog aangaat met de cliënt
over de hulp die zij behoeven en door wie de hulp kan worden gegeven.
Zij gebruiken hierbij o.a. de zelfredzaamheidsmatrix van de GGD
Amsterdam die de gemeente Amsterdam zelf ook voor de Wmo gaat
gebruiken. De Zorgboog ziet dat de gemiddelde hoeveelheid zorg per
cliënt daalt, maar dat de zorg goed aansluit bij wat nodig is.
Voor behandeling van het wetsvoorstel langdurige zorg wordt de
tussenevaluatie met ervaringen van de experimenterende zorgaanbieders
uit ERAI aan de Tweede Kamer verzonden. De ervaringen kunnen ingezet
worden bij de hervorming van de langdurige zorg.
De inspanningen van de regering bij de vormgeving van de Wmo 2015
zijn gericht op het beperken van de administratieve lasten voor
gemeenten, aanbieders en cliënten. Op dit moment vinden er afrondende
gesprekken met veldpartijen plaats over werkafspraken voor de transitie
van de hervorming langdurige zorg. Deze zullen in maart aan de Tweede
Kamer worden aangeboden. In deze werkafspraken is opgenomen dat
partijen de administratieve lasten substantieel gaan verminderen door
overbodige regels te beperken, zoveel mogelijk standaardisatie toe te
passen en op basis van de tussenevaluatie van het experiment Regelarme
instellingen en de resultaten van Verspilling in de Zorg te bezien welke
vervolgstappen gezet kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

213

Tevens komt de regering in de zomer van 2014 met een agenda om
registratiedruk te voorkomen die gebruikt kan worden bij de hervorming
van de langdurige zorg.
De regering ziet bekostiging, zoals populatiegebonden bekostiging, als
een middel, niet als een doel op zich. Op lokaal en regionaal niveau zijn
gemeenten op grond van de Wmo 2015 aan zet om bij de inkoop en
inrichting van ondersteuning onnodige regels te voorkomen, om
maatwerk te leveren en los te komen van productiegebonden financiering.
Populatiebekostiging is een van de mogelijkheden hiervoor. Het TransitieBureau Wmo heeft samen met gemeenten en aanbieders een handreiking
met een aantal bekostigingsmodellen en verantwoordingsmodellen
ontwikkeld die gericht zijn op de transformatie en outputfinanciering. Het
verminderen van administratieve lasten bij gemeenten en bij aanbieders
is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Daarnaast heeft het TransitieBureau
Wmo samen met een aantal gemeenten de handreiking «Sturen op
uitkomsten» uitgebracht. Deze handreiking biedt gemeenten handvatten
om te sturen op uitkomsten. Middels goedbezochte workshops wordt de
informatie uit de handreikingen op een interactieve manier onder de
aandacht van gemeenten en aanbieders gebracht.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer het transitieplan naar de
Tweede Kamer wordt gestuurd. Voorts willen deze leden weten hoeveel
gemeenten ter voorbereiding op de Wmo pilots hebben ingericht waarbij
langdurige zorg betrokken wordt en tegen welke belemmeringen zij
daarbij ervaren. Verder willen deze leden weten waar de verbinding
gemaakt kan worden met de experimenten in de populatiegebonden zorg
zoals de motie van het lid Otwin van Dijk(53 vraagt. De leden van de fractie
van de PvdA vragen tot slot of de regering het met hen eens is dat
populatiegebonden bekostiging bijdraagt aan meer maatwerk en
vernieuwing in de langdurige zorg?
Ik ben voornemens het transitieplan in maart aan de Tweede Kamer te
zenden.
Veel gemeenten zijn al op grond van de huidige Wmo bezig met het
anders inrichten van de ondersteuning en gebruiken daarbij de principes
van De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl. Deze ervaringen nemen zij mee
in de voorbereiding op de Wmo 2015 en gemeenten leggen daarbij ook de
verbinding met de langdurige zorg door de inzet van de wijkverpleegkundige. Op veel plekken in Nederland wordt gewerkt in wijkteams om de
ondersteuningsvragen van inwoners goed te kunnen duiden en te
beantwoorden zoals in bijvoorbeeld Venlo en Dordrecht. Goede
voorbeelden worden door het TransitieBureau Wmo verspreid onder
gemeenten, aanbieders en cliëntorganisaties.
Via het Transitievolgsysteem (TVS) dat het TransitieBureau Wmo heeft
ingericht wordt momenteel naar aanleiding van de motie van het lid Van
Dijk54 in beeld gebracht waar pilots plaatsvinden ter voorbereiding op de
Wmo 2015 en waarbij langdurige zorg betrokken wordt en waar
gemeenten daarbij tegenop lopen. Indien nodig kan gerichte ondersteuning plaatsvinden vanuit het TransitieBureau Wmo via het ondersteuningsteam decentralisatie. De uitkomsten worden gedeeld met de
proeftuinen «betere zorg met minder kosten» die thans plaatsvinden in de
curatieve zorg.

53
54

Kamerstuk 30 597, nr.306.
Kamerstuk 30 597, nr. 306.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

214

Daarnaast zijn er in het kader van de hervorming langdurige zorg
inmiddels 13 proeftuinen HLZ. Het gaat om proeftuinen waarbij
gemeente(n), aanbieders en zorgverzekeraars/zorgkantoor samenwerken
en de lokale cliëntenorganisaties ook betrokken zijn. Het betreft initiatieven in de gemeenten Ede/Bennekom, Leeuwarden, Eindhoven,
Enschede, Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Oss, Hoogeveen,
Gooi en Vechtstreek, Tilburg en de Achterhoek. De lessen van deze
proeftuinen worden door In voor Zorg! in beeld gebracht en verspreid.
De regering is het met de leden van de PvdA-fractie eens dat de wijze
waarop zorg wordt bekostigd, een belangrijke ondersteunende factor is bij
het realiseren van zorg dichtbij, maatwerk en vernieuwing. De regering
ziet bekostiging, waarbij populatiegebonden bekostiging een van de
mogelijkheden is, daarbij overigens als een middel, niet als een doel op
zich. Goede voorbeelden worden door het TransitieBureau Wmo
verspreid, zodat gemeenten bij de vormgeving van de ondersteuning en
bekostiging een keuze kunnen maken die het best past bij de ondersteuningvragen van hun inwoners.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe ingewikkelde aanbestedings-,
inkoop- en factureringstoestanden (zoals «uurtje-factuurtje») kunnen
worden voorkomen?
De leden van de SGP-fractie vragen daarnaast op basis van welk
wetsartikel er de garantie is dat de administratieve lasten voor aanbieders
worden beperkt doordat «met betrokken partijen afspraken worden
gemaakt over onder meer samenwerking met zorgverzekeraars en
gezamenlijke inkoop»?
Alle betrokken partijen hebben een prikkel om de administratieve lasten
en ondoelmatigheden zo veel mogelijk te reduceren. De regering
verwacht daarom ook dat partijen hierover afspraken maken. Ook heeft de
regering met betrokken partijen (zoals zorgverzekeraars en gemeenten)
transitiewerkafspraken gemaakt die ertoe leiden dat de administratieve
zullen worden beperkt.
Bij het inkoopproces zullen gemeenten keuzes maken over de wijze
waarop zij de ondersteuning willen inkopen. Deze keuze hangt af van het
beleid wat zij hieromtrent hebben vastgesteld, maar kan ook samenhangen met de doelstellingen die ze willen bereiken in een wijk, de aard
en duur van de relatie die zij met aanbieders beogen en hoe zij willen
omgaan met nieuwe toetreders. Het wetsvoorstel biedt gemeenten hierin
grote beleidsruimte en schrijft dus niet voor welke varianten de voorkeur
hebben. De verschillende mogelijkheden brengen ook verschillende
administratieve lasten met zich mee. Of, en zo ja hoe, zij dit laten
meewegen in de uiteindelijke keuze is ook aan gemeenten.
De leden van de SP-fractie stellen dat de regering voornemens is te
zorgen dat gemeenten voorzieningen aanbieden, zoals regelhulp en
gebruikersvriendelijke ICT, zodat mensen gemakkelijker zorg kunnen
aanvragen. Deze leden wijzen erop dat veel oudere mensen, maar ook
mensen met een beperking niet goed de weg weten te vinden en/of om
kunnen gaan met de ontwikkelingen qua digitalisering. De leden van de
fractie van de SP vragen hoe de regering ervoor gaat zorgen dat
gemeenten verplicht worden om ook schriftelijk en via het zorgloket te
allen tijde de mogelijkheid te bieden dat mensen via deze weg zorg
kunnen aanvragen?
Gemeenten zullen gestimuleerd worden gebruik te maken van klantvriendelijke voorzieningen zoals Regelhulp of gebruikersvriendelijke ICT.
Regelhulp is één van de onderdelen van het platform informatievoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

215

ziening zorg en ondersteuning (http://platform-izo.nl/site/), waar de visie
over de toekomstige informatievoorziening in de gehele keten wordt
uitgewerkt. Aan de hand van het Toekomstbeeld IZO 2016 werken de
betrokken organisaties en het Ministerie van VWS toe naar het realiseren
van de ambities «eenvoud voor de klant», «administratieve lastenverlichting voor de organisaties in de zorg en ondersteuning» en «modernisering van de gegevenshuishouding».
Het voordeel van gebruik van ICT is dat wanneer burgers wegens hun
beperkingen niet of niet eenvoudig in staat zijn naar het gemeenteloket te
komen, zij thuis elektronisch een melding of een aanvraag kunnen doen.
Een voorbeeld van gebruiksvriendelijke ICT is de «Eigen kracht wijzer»
waarmee burgers hun ondersteuningsvraag zelf online kunnen verduidelijken en vervolgens direct stellen. Dit instrument vraagt burgers om eerst
te kijken naar de eigen middelen en het eigen netwerk, daarna wordt
automatisch contact gelegd met het sociaal wijkteam.
De gemeente is echter verantwoordelijk voor een goede toegankelijkheid
voor al haar burgers. Dit betekent dus dat mensen, die gezien hun leeftijd
of beperking, niet in staat zijn om gebruik te maken van digitale systemen,
hun ondersteuningsaanvraag op een andere wijze kenbaar moeten
kunnen maken. Dit zou telefonisch of via het loket kunnen gebeuren.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de regeldruk voorts
verandert voor aanbieders die zowel vanuit de AWBZ/Wlz als de Wmo
zorg en ondersteuning bieden.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het niet een grote stijging
van administratieve lasten oproept als een instelling voor dagbesteding
wordt gefinancierd vanuit twee wetten. Deze leden wijzen hierbij op het
advies van Actal.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering met deze leden van ziet
dat de beleidsvrijheid die gemeenten krijgen om eisen te stellen onder
andere op het gebied van kwaliteit van ondersteuning, afhandeling van
klachten en het bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik, voor
zorgaanbieders niet te managen administratieve lasten met zich mee kan
brengen, zeker als zij ook zorg en ondersteuning leveren in meerdere
gemeenten en in het kader van diverse wetten, zoals de zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg? De leden van de SGP-fractie vragen
de regering ook de stelling te onderbouwen dat aanbieders die na
inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel geen AWBZ/Wlz-zorg meer
zullen leveren maar uitsluitend ondersteuning, minder regeldruk zullen
ondervinden, omdat zij alleen nog maar met gemeenten en niet meer met
de zorgkantoren een relatie zullen hebben. Dat geldt, zo stellen deze
leden, toch niet voor landelijk of regionaal opererende aanbieders, die als
gevolg van de wetswijziging met meerdere gemeenten moeten onderhandelen in plaats van met een zorgkantoor? Deze leden vragen hoe moet
een zorgaanbieder die cliënten uit verschillende plaatsen ondersteuning
biedt hiermee omgaan? En hoe de regering de regeldruk voor dergelijke
organisaties wil verminderen.
Net als in de huidige situatie is het mogelijk dat een zorgaanbieder te
maken heeft met cliënten uit verschillende gemeenten die zorg en
ondersteuning ontvangen op basis van verschillende wetten. Ten opzichte
van de huidige situatie zal een aanbieder bij één cliënt in de meeste
gevallen maximaal administratieve lasten ervaren die samenhangen met
de uitvoering op basis van twee wetten, in tegenstelling tot drie wetten in
de huidige situatie.
Gemeenten hebben op dit moment ook de beleidsvrijheid om nadere
eisen te stellen aan de ondersteuning. De stelling van de leden van de
SGP-fractie heeft dan ook betrekking op aanbieders die in de huidige
situatie zowel AWBZ-zorg als ondersteuning leveren. Van deze aanbieders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

216

zal dus een aantal geen verandering merken. De aanbieders die na
inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel geen AWBZ/Wlz-zorg meer
zullen leveren, maar uitsluitend ondersteuning, zullen minder regeldruk
ondervinden, omdat zij alleen nog maar een relatie met gemeenten en
niet meer met de zorgkantoren zullen hebben.
Voor aanbieders die thans uitsluitend AWBZ-zorg leveren, maar in de
toekomst ook (of uitsluitend) ondersteuning bieden, bestaat de kans dat
de regeldruk zal toenemen, omdat zij waarschijnlijk met meer partijen dan
thans een relatie zullen hebben. Er zijn echter ook mogelijkheden om de
regeldruk zoveel mogelijk te beperken. Zo bestaan er in de AWBZ veel
controlemechanismen en verantwoordingseisen omdat zorgkantoren de
cliënt niet «kennen». Gemeenten kennen de cliënt wel. Zij bepalen de
toegang tot voorzieningen zelf en kunnen er als gevolg daarvan voor
kiezen minder verantwoordingseisen te stellen.
Tevens kunnen gemeenten besluiten de ondersteuning regionaal in te
kopen. Dit kan bijdragen aan een vermindering van de uitvraag van
gegevens bij zorgaanbieders. Diverse gemeenten hebben al positieve
ervaringen opgedaan met regionale samenwerking voor de inkoop.
Verder zijn door het TransitieBureau Wmo handreikingen ontwikkeld over
bekostiging en verantwoording die gemeenten en aanbieders handvatten
bieden om de administratieve lasten zoveel mogelijk te beperken.
Daarnaast is het project i-Wmo gestart. Opdrachtgever is de stuurgroep
i-HLZ met daarin VWS, VNG, ZN en zorgbranches ActiZ en VGN. Doel van
het project is om de informatievoorziening tussen gemeenten en
ketenpartners zo goed mogelijk te ondersteunen met standaarden en
gegevensuitwisseling, afgestemd op de overige zorgdomeinen. Om dit
mogelijk te maken, wordt als uitgangspunt gehanteerd het aansluiten op
bestaande standaarden en waar mogelijk ook het aansluiten op processen
en systemen in andere zorgdomeinen.
De leden van de fractie van het CDA stellen een groot aantal vragen over
de verhouding tussen de in het wetsvoorstel geregelde procedure van
onderzoek en daarop volgende aanvraag van een maatwerkvoorziening
en de Awb en over daarmee verband houdende zaken.
In de weloverwogen gekozen systematiek van het wetsvoorstel is met
artikel 2.3.2 voorzien in een aan het doen van een aanvraag voor een
maatwerkvoorziening voorafgaande onderzoeksfase; de onderzoeksfase
eindigt in de opzet van het wetsvoorstel niet met een besluit (beschikking)
in de zin van de Awb, maar met een weergave van de resultaten van het
onderzoek (dit is vergelijkbaar met een indicatie-advies). Op deze
onderzoeksfase zijn de Awb-bepalingen inzake termijnen voor het nemen
van een besluit daarom niet van toepassing. In de onderzoeksfase wordt
de problematiek van betrokkene in samenspraak met hem en zijn
eventuele cliëntondersteuner zorgvuldig in kaart wordt gebracht en wordt
bezien wat de mogelijkheden zijn om die problematiek op te lossen of
verminderen. Als vanzelfsprekend resultaat van dat onderzoek ontstaat
een verantwoord beeld van diens ondersteuningsbehoefte en de
maatwerkvoorziening die zou moeten worden ingezet in om die behoefte
te voorzien. Het wetsvoorstel bepaalt dat het onderzoek binnen zes weken
moet zijn afgerond. Een en ander wordt neergelegd in de weergave van
de uitkomsten van het onderzoek, bedoeld in artikel 2.3.2, zesde lid.
Pas na afronding van het onderzoek (of wanneer de gemeente het
onderzoek niet tijdig afrondt, na zes weken) bestaat voor de cliënt de
mogelijkheid om een maatwerkvoorziening aan te vragen; op die
aanvraag, welke een aanvraag in de zin van de Awb is, moet de gemeente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

217

in beginsel binnen veertien dagen beslissen. Het is denkbaar dat een
gemeente de weergave van het onderzoek eventueel zodanig vormgeeft
dat deze kan worden gebruikt als aanvraagformulier, dat de cliënt door dit
te ondertekenen snel kan indienen.
Gelet op deze systematiek, zal er voor de bestuursrechter niet licht reden
bestaan om het resultaat van het onderzoek toch als een beschikking aan
te merken. De rechtsbescherming van de burger is in het wettelijke stelsel
verzekerd door de regels inzake het onderzoek en de zeer korte termijn
voor het nemen van een beschikking; deze waarborgen dat de burger
uiterlijk acht weken na zijn melding een beslissing van het college
ontvangt, waartegen hij bezwaar en beroep kan maken; dat verschilt
derhalve niet van een procedure waarin direct een aanvraag kan worden
ingediend, waarop dan binnen acht weken moet zijn beslist. Het verschil is
dat het wetsvoorstel veel meer recht doet aan zorgvuldige betrokkenheid
van de burger tijdens de onderzoeksfase.
Uit het voorgaande blijkt dat de gemeente het onderzoek binnen zes
weken moet afronden. Dat zal in het algemeen ook mogelijk zijn. Indien
dat in een bepaald geval niet mogelijk zou blijken te zijn, omdat bepaalde
zaken nader moeten worden uitgezocht, is het van belang dat de
gemeente daarover en over de nog benodigde tijd duidelijkheid biedt aan
de cliënt. De cliënt die niet langer wenst te wachten, kan er desgewenst
voor kiezen dan toch een aanvraag voor een maatwerkvoorziening te
doen; daarop moet de gemeente dan in beginsel binnen twee weken
beslissen. Indien de cliënt begrip heeft voor de extra tijd die de gemeente
meent nodig te hebben, kan hij ook wachten met het indienen van een
aanvraag besluiten, zonder risico dat hij daarmee rechten zou verspelen.
Hiervoor werd opgemerkt dat de gemeente in beginsel binnen twee
weken moet beslissen op de aanvraag van de cliënt. De Awb kent in artikel
4:14 echter de mogelijkheid voor een bestuursorgaan om het nemen van
een beslissing te verdagen, als die niet binnen de wettelijk vastgestelde
termijn kan worden genomen. In dat geval moet het bestuursorgaan dit
aan de aanvrager mededelen en daarbij een zo kort mogelijke termijn
noemen waarbinnen de beslissing wel tegemoet kan worden gezien;
anders dan de leden van de aan het woord zijnde fractie lijken te
veronderstellen, is het niet zo dat dan een termijn van veertien weken zou
gelden; in het licht van de wettelijke termijn van twee weken, volgende op
de onderzoeksfase, zal een verlenging met een zo kort mogelijke termijn
niet snel vele weken kunnen belopen. Deze algemene bepaling van de
Awb geldt, zoals uit het voorgaande volgt, niet voor het niet tijdig
afronden van de onderzoeksfase; de cliënt kan bij het overschrijden van
de daarvoor vastgestelde termijn desgewenst gewoon een aanvraag
indienen.
De termijn waarbinnen op een aanvraag moet zijn beslist, begint te lopen
op de dag waarop de aanvraag is ontvangen door de gemeente.
Bij het niet halen van de wettelijke (of door het bestuursorgaan verlengde)
termijn voor het nemen van een beslissing op een aanvraag (dus niet voor
het niet tijdig afronden van de onderzoeksfase) is artikel 4:17 Awb van
toepassing. Derhalve kan het niet tijdig nemen van een beslissing door de
gemeente ertoe leiden dat een dwangsom wordt verbeurd, mits aan de
vereisten van dat artikel is voldaan.
Zoals hiervoor is opgemerkt en anders dan de leden van de fractie van het
CDA veronderstellen, is de schriftelijke weergave van de uitkomsten van
een onderzoek geen beschikking in de zin van de Awb. Bezwaar tegen de
weergave van de uitkomsten van het onderzoek is dan ook niet mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

218

Dat is ook niet noodzakelijk voor een goede rechtsbescherming van
betrokkene, aangezien die zowel een aanvraag kan indienen als de
gemeente te traag is met het onderzoek, als bezwaar en beroep kan
instellen tegen de beschikking die de gemeente na zijn aanvraag binnen
zeer korte termijn moet doen. Anders dan deze leden lijken te denken,
leidt het gegeven dat de uitkomsten van het onderzoek geen beschikking
in de zin van de Awb zijn, er niet toe dat zij gedwongen zijn om een
aanvraag te doen om tegen die uitkomsten bezwaar te kunnen maken.
Slechts wanneer iemand, mogelijk in afwijking van de resultaten van het
onderzoek, van oordeel is dat hem een maatwerkvoorziening moet
worden verstrekt, zal hij een aanvraag moeten doen. Een en ander leidt
dus ook niet tot extra werk voor de gemeente; deze zou op een aanvraag
hoe dan ook (ook als er geen voorafgaande onderzoeksfase zou zijn) een
gemotiveerde beslissing moeten nemen. Evenmin is sprake van onduidelijkheid voor de betrokken burger. Het is voor hem eerder een voordeel
dat hij door de voorafgaande onderzoeksfase beter in staat is een
gemotiveerde aanvraag te doen, omdat hij beschikt over de uitkomsten
van het onderzoek, en dat het college in de motivering van zijn beslissing
derhalve ook preciezer op de aangevoerde punten zal moeten ingaan.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe lang de uitkomst van het
onderzoek geldig is en wat er gebeurt wanneer na het onderzoek de
situatie verslechtert.
Uitgangspunt is dat het onderzoek voor betrokkene en voor het college de
basis kan vormen voor het nemen van een beslissing over de noodzakelijke maatwerkvoorziening. In het algemeen zal een burger die ondersteuning behoeft, dan ook vrijwel direct na het afronden van het
onderzoek een aanvraag (willen) doen. Het wetsvoorstel regelt niet hoe
lang het onderzoek geldig is; het ligt, zeker rekening houdend met de
mogelijkheid dat de omstandigheden veranderen, in de rede dat in de
verordening, bedoeld in artikel 2.1.3, tweede lid, wordt vastgelegd hoe
lang de weergave van het onderzoek als basis kan worden gebruikt voor
het doen van een aanvraag.
Indien in de verordening geen geldigheidstermijn voor de weergave van
het onderzoek is geregeld of binnen de gestelde termijn geen aanvraag
wordt gedaan, zal de burger die ondersteuning wenst, zich opnieuw
moeten melden en zal opnieuw onderzoek moeten worden gedaan; de
gemeente kan dan geen onderzoek weigeren; bij dat onderzoek zal dan
uiteraard ook gebruik kunnen worden gemaakt van de eerder verzamelde
gegevens, voor zover die nog relevant zijn.
Indien sprake is van een snelle verslechtering van de situatie van
betrokken (ongeacht of hem op grond van een eerder onderzoek een
maatwerkvoorziening is toegewezen), zal het college na zijn melding een
nieuw onderzoek moeten doen (en eventueel op grond van artikel 2.3.3
een spoedeisende voorziening moeten treffen). Met het woord «onverwijld» in artikel 2.3.3 wordt tot uitdrukking gebracht dat er niet meer tijd
mag verstrijken dan strikt nodig is om tot een (voorlopige) beslissing te
kunnen komen. Het is niet mogelijk in de wet aan te geven hoelang dat is.
Artikel 7:1, eerste lid, Awb is inderdaad van toepassing wanneer het
college de onverwijld-termijn overschrijdt. Voordat het beroep kan
worden ingediend, moet het college op grond van artikel 6:12, tweede lid,
aanhef en onderdeel b, Awb wel in gebreke zijn gesteld.
De leden van de fractie van het CDA concluderen dat, als de cliënt al snel
na de aanvang van het onderzoek wordt voorgelicht over de mogelijkheden die een algemene voorziening hem biedt, er nog verder onderzoek
moet worden afgewacht alvorens een aanvraag ingediend kan worden. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

219

leden van de fractie van het CDA vragen zich vervolgens af of het wijzen
van de cliënt op de mogelijkheid van een algemene voorziening een op
rechtsgevolg gericht besluit is.
Indien al snel duidelijk wordt dat kan worden volstaan met informatie over
een algemene voorziening, is het onderzoek daarmee – met instemming
van de cliënt – afgerond. Artikel 2.3.2, eerste lid, bepaalt dat het onderzoek
zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen zes weken, moet worden
uitgevoerd. Als het onderzoek eerder dan na zes weken is afgerond, staat
het de cliënt conform het zesde lid van datzelfde artikel vrij om direct na
afronding een aanvraag in te dienen.
Wanneer de cliënt ondanks het advies om gebruik te maken van een
algemene voorziening te kennen geeft dat hij toch van plan is een
aanvraag om een maatwerkvoorziening in te dienen, zal hij met het oog
op de onderbouwing daarvan in beginsel baat hebben bij het doorlopen
van het hele onderzoek. De cliënt kan daarom van het college verlangen
dat het onderzoek op de voorgeschreven wijze wordt uitgevoerd.
De weergave van de bevindingen van het onderzoek is nog geen besluit in
de zin van de Awb. In het gekozen wettelijke stelsel is duidelijk dat van een
op rechtsgevolg gericht besluit, waartegen uiteraard bezwaar en beroep
openstaat, pas sprake kan zijn nadat het college op de aanvraag van de
cliënt heeft beslist.
De leden van de fractie van D66 vragen naar het aantal amvb’s dat op
grond van het wetsvoorstel zal worden gemaakt.
Voor het antwoord moge worden verwezen naar het antwoord op
eenzelfde vraag van de leden van de VVD-fractie. Ik voeg daaraan toe dat
het in de bedoeling ligt, zoals dat sinds een aantal jaren te doen gebruikelijk is, alle onderwerpen waarover bij amvb nadere regels moeten of
kunnen worden gesteld (voor zover van die bevoegdheid gebruik wordt
gemaakt) in één Uitvoeringsbesluit bijeen te brengen. Dit dient de
toegankelijkheid en inzichtelijkheid van de nadere regelgeving.
De leden van de fractie van de SGP vragen welk wetsartikel garandeert
dat de administratieve lasten voor aanbieders worden beperkt doordat
«met betrokken partijen afspraken worden gemaakt over onder meer
samenwerking met zorgverzekeraars en gezamenlijke inkoop.
Het wetsvoorstel bepaalt in artikel 2.6.1 dat de gemeenten moeten
samenwerken als dat voor een doeltreffende en doelmatige uitvoering
van de wet aangewezen is. Beperking van de administratieve lasten voor
aanbieders is zeker ook in het belang van de gemeenten. Ik vertrouw er
dan ook op dat gemeenten, waar dat zinvol is, met elkaar (en met
aanbieders) tot afspraken hierover zullen komen.
Hoofdstuk 9 overgangsrecht
De leden van de fracties van de PvdA, de SP, de PVV, het CDA, D66, de
ChristenUnie, GroenLinks, de SGP en 50PLUS hebben meerdere vragen
gesteld over het overgangsrecht voor cliënten met een AWBZ-indicatie.
De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af in hoeverre een zachte
landing van cliënten die nu zorg vanuit de AWBZ ontvangen, geborgd
wordt naast de in het leven geroepen overgangsregeling. Een zachte
landing waar de focus ligt op continuïteit van zorg, lijkt deze leden zeer
wenselijk. Kan door de regering de borging van continuïteit van zorg in
het voorliggende wetsvoorstel toegelicht worden? De leden van de
D66-fractie constateren dat gemeenten voor een periode van één dan wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

220

vijf jaar zorg dienen te dragen voor de continuïteit van een aantal
indicaties op grond van de huidige AWBZ. De leden van de fractie van D66
willen weten of deze continuïteit dient te worden gewaarborgd bij
bestaande aanbieders. De leden van de D66-fractie vragen waarom de
regering in dit geval niet kiest voor eenzelfde benadering als bij de
Jeugdwet, waar gemeenten en aanbieders in gezamenlijk overleg dienen
te komen tot transitiearrangementen?
De regering hecht grote waarde aan een zorgvuldige overgang van
cliënten. Voor het borgen van de continuïteit van zorg en ondersteuning
werk ik samen met organisaties voor cliënten, aanbieders, gemeenten en
zorgverzekeraars aan werkafspraken voor de transitie. Deze werkafspraken
hebben tot doel de voorspelbaarheid van de veranderopgave voor alle
partijen te vergroten en de risico’s die met de verandering gepaard gaan
te verkleinen en te beheersen. In de werkafspraken wordt voorgesteld op
regionaal niveau afspraken te maken over de continuïteit van zorg en
andere onderwerpen waar verantwoordelijkheden van partijen elkaar
raken, zoals het beperken van de fricties op de arbeidsmarkt en het
herstructureren van het vastgoed. Bij de uitwerking van deze werkafspraken betrek ik samen met partijen de ervaringen van de stelselherziening Jeugd. De werkafspraken beperken zich niet tot de decentralisatie
van verantwoordelijkheden en taken naar gemeenten, maar zien ook toe
op de veranderingen die plaatsvinden in het kader van het wijzigingsvoorstel voor het Besluit zorgverzekering Zvw en het voorstel voor de Wlz.
Ik verwacht u op korte termijn te kunnen informeren over de werkafspraken voor de transitie.
Voor cliënten die AWBZ-zorg ontvangen, geldt dat zij, zo lang het
overgangsrecht van toepassing is, recht houden op de zorg onder de
condities die daarvoor onder de AWBZ van toepassing waren. Dit
criterium voor het overgangsrecht wordt mede gematerialiseerd in de
zorginkoop. Het jaar 2015 is een overgangsjaar, waarin de inkopende
partijen zich gezamenlijk met de zorgaanbieders inspannen om zorg en
ondersteuning aan huidige AWBZ-cliënten, indien door de cliënt gewenst,
bij dezelfde aanbieder te realiseren en hier in de zorginkoop specifieke
afspraken over te maken. Dit moet wel redelijkerwijs mogelijk zijn. Eén en
ander sluit voorts niet uit dat de zorg en ondersteuning gedurende 2015
voor bestaande cliënten een andere invulling kan krijgen.
De leden van de SP-fractie zijn verbolgen over het feit dat alle
AWBZ-aanspraken voor begeleiding, kortdurend verblijf, vervoer,
persoonlijke verzorging, beschermd wonen en doventolkzorg komen te
vervallen. Zij willen weten waarom de regering hiervoor gekozen heeft.
Het vervallen van deze aanspraken zal ertoe leiden dat mensen vogelvrij
worden verklaard, zij kunnen nergens meer aanspraak op maken. Dit kan
leiden tot situaties dat gemeenten niet passende voorzieningen
aanbieden, simpelweg omdat de aanspraken zijn vervallen. Is de regering
bereid om de aanspraken in het voorliggende wetsvoorstel op te nemen,
zodat mensen in ieder geval meer kans hebben om passende zorg te
krijgen, zoals nu in de huidige aanspraken is geregeld?
De regering wil met dit wetsvoorstel mogelijk maken dat gemeenten, als
overheid die het dichtst bij de burger staat, de cliënt kan ondersteunen
met een aanbod dat aansluit bij de persoonlijke situatie van de cliënt, de
eigen mogelijkheden en behoeftes van de cliënt, de sociale en fysieke
infrastructuur waar de cliënt mee te maken heeft en de andere (gemeentelijke) voorzieningen waar hij gebruik van maakt. Hierbij is het van belang
dat gemeenten de ruimte krijgen om in het onderzoek de persoonlijke
situatie en de ondersteuningsvraag goed te verhelderen en een aanbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

221

op maat te doen dat aansluit bij de persoonlijke situatie en niet alleen
gericht is op de aandoening. Dit is in de ogen van de regering passende
ondersteuning. Het opnemen van aanspraken in voorliggende wet zou
volgens de regering de mogelijkheden voor gemeenten om passende
ondersteuning te bieden, juist onnodig beperken. Daarbij is de opdracht
die gemeenten hebben ingevolge dit wetsvoorstel, niet vrijblijvend. Als
het onderzoek na melding uitwijst dat ondersteuning door de gemeente
geboden is, dient deze ook te worden toegekend.
De leden van de PVV-fractie zijn ontstemd over de toelichting op het
overgangsrecht. Zij menen daarin te moeten lezen dat de regering meent
het treffen van een overgangsregeling voor bestaande AWBZ-aanspraken
slechts «uit goedheid» plaatsvindt.
De indruk die de leden van de fractie van de PVV hebben, berust op een
verkeerde lezing van de toelichting. Daarin is nadrukkelijk aangegeven dat
het EVRM onder omstandigheden ruimte biedt om bestaande aanspraken
te beëindigen, mits op basis van een zorgvuldige belangenafweging
ervoor wordt gezorgd, zoals dat met het overgangsrecht gebeurt, dat er
geen sprake is van een excessive burden voor (in casu) de cliënt. Het
getroffen overgangsrecht is derhalve zeker geen gunst van de regering,
maar een uit het internationale recht voortvloeiende harde verplichting,
waaraan de regering, zoals dat hoort, voldoet.
De leden van de PVV-fractie hebben een vraag over de memorie van
toelichting waarin staat: «De gemeente kan zich gedegen voorbereiden
door tijdige inkoop van de juiste vormen van ondersteuning en actieve
benadering van de cliënten, van wie de aanspraak ingevolge de oude
wetgeving uiterlijk 1 januari 2016 afloopt, met de vraag of voortzetting van
de hulp gewenst of noodzakelijk is». Deze leden willen weten waarom er
ook hier weer van uit wordt gegaan dat er wel mensen zullen zijn, die na
1 januari 2016 geen zorg meer nodig hebben?
De visie op de hervorming van de langdurige zorg is neergelegd in de
brief Hervorming langdurige zorg; naar een waardevolle toekomst55. Eén
van de uitgangspunten bij deze visie is dat wordt uitgegaan van wat
mensen wel kunnen, in plaats van wat zij niet kunnen en welke rol het
sociale netwerk in de ondersteuning kan vervullen. Voor wie – ook met
steun van het sociale netwerk – onvoldoende zelfredzaam is, is er
ondersteuning en passende zorg op grond van de Wmo 2015 of de Zvw.
Door beter te kijken naar de mogelijkheden van mensen en hun sociale
omgeving, zal het beroep op formele zorg en ondersteuning afnemen en
bij sommige cliënten niet langer noodzakelijk zijn.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of een juridische toets heeft
plaatsgevonden en of het stijgen van de zorgkosten een voldoende en
legitieme grond is om inbreuk te maken op een recht dat eerder is
toegekend onder geldende wetgeving.
Uiteraard heeft voorafgaande aan de keuze van de invulling van het
overgangsrecht een zorgvuldige toets aan de vereisten van het EVRM
plaatsgevonden; die heeft uiteindelijk geleid tot de gemaakte keuze; ik
verwijs daarvoor naar de toelichting bij het wetsvoorstel. De leden van de
fractie van 50PLUS leggen in hun vraag de nadruk, mogelijk kortheidshalve, op de kostenbeheersing die aan de inbreuk op de eigendomsrechten ten grondslag zou liggen. Ik wil er op wijzen dat ik dat een te
eenvoudige voorstelling van zaken acht; hoewel er uiteraard ook een
aspect van kostenbeheersing aan is verbonden, is de doelstelling van de
55

Kamerstuk 30 597, nr. 296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

222

operatie breder en meer inhoudelijk. Zoals in hoofdstuk 1 van de
toelichting is uiteengezet, liggen er meerdere doelen aan de decentralisatie ten grondslag: kwaliteit (ondersteuning beter afstemmen op
veranderende eisen en omstandigheden, langer thuis kunnen blijven,
meer regie voor de burger, meer integrale zorgverlening), de betrokkenheid van mensen voor elkaar en de eigen verantwoordelijkheid
vergroten en niet in de laatste plaats inderdaad ook de financiële
houdbaarheid en daarmee de beschikbaarheid van zorg ook voor de
toekomst te waarborgen. Vervolgens stond de regering voor de vraag of
de gewijzigde wetgeving niet zou moeten gelden voor degenen die op
grond van de huidige wetgeving bepaalde aanspraken hebben verkregen.
Dat zou met zich brengen dat er gedurende een lange reeds van jaren
sprake zou zijn van grote groepen mensen met «oude» rechten (conserverende werking), waardoor «nieuwe» gevallen ongelijk zouden worden
behandeld. Maar ook zou de beoogde beleidswijziging en bevordering
van de betaalbaarheid slechts zeer geleidelijk effect krijgen. Na
zorgvuldige afweging van alle betrokken belangen is uiteindelijk gekozen
voor een overgangsregeling van beperkte duur, waarna ook voor de oude
gevallen het nieuwe wettelijke stelsel natuurlijk beschikbaar is. Een
dergelijke belangenafweging is in lijn met het EVRM. Dat geldt ook voor
de gekozen overgangsregeling die recht doet aan het beginsel van een fair
balance en geen onevenredige last legt op de schouders van degenen van
wie in eigendom wordt ingegrepen.
De leden van de fractie van 50PLUS constateren dat de regering het
belang van rechtszekerheid van rechthebbenden heeft afgewogen tegen
de «dringende noodzaak om beoogde wijzigingen op kortst mogelijke
termijn door te voeren». De leden van de fractie van 50PLUS vragen wat
deze dringende noodzaak is?
De dringende noodzaak om de beoogde wijzigingen op de kortst
mogelijke termijn door te voeren is gelegen in de huidige situatie in de
langdurige zorg en ondersteuning die bij niet of te laat ingrijpen zal leiden
tot een onhoudbare financiële situatie waarin in de toekomst niet meer
zeker kan worden gesteld dat voor de meest kwetsbare mensen met een
evidente behoefte aan zorg en ondersteuning, deze ook geboden kan
worden.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen hoe iemand een maatwerkvoorziening kan afdwingen.
Het wetsvoorstel voorziet in een procedure (melding en daarop volgend
onderzoek) voor personen die behoefte hebben aan maatschappelijke
ondersteuning door de gemeente. In het zorgvuldig onderzoek wordt in
samenspraak met betrokkene en zijn cliëntondersteuner in kaart gebracht
wat zijn problemen, behoeften en wensen zijn; ook wordt samen met hem
bezien wat hij zelf zou kunnen doen of welke hulp hij van anderen zou
kunnen krijgen. Ook wordt nagegaan of en in hoeverre zijn problematiek
kan worden opgelost door gebruik te maken van algemene voorzieningen.
De uitkomsten van dat onderzoek worden vastgelegd in een verslag
(weergave, artikel 2.3.2, vijfde lid). Als uit die weergave blijkt dat
betrokkene baat zou hebben bij een maatwerkvoorziening van een
bepaalde inhoud, kan hij die vervolgens aanvragen. De beslissing van het
college op die aanvraag kan langs de weg van bezwaar en beroep
juridisch worden getoetst. Hetzelfde geldt als betrokkene meer of anders
zou willen ontvangen dan uit de weergave blijkt. Het staat hem dan vrij
een aanvraag daarvoor in te dienen. Tegen de beslissing van het college
daarop kan hij in bezwaar en beroep opkomen. Als de behandeling van
dat bezwaar of beroep leidt tot de vaststelling dat het college hem ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

223

onrechte geen maatwerkvoorziening heeft toegekend of «te weinig» heeft
toegekend, is het college gehouden die uitspraak na te leven.
De leden van de SGP-fractie hebben gevraagd inzicht te geven in het
aantal indicaties dat onder het overgangsrecht valt, en aan te geven
hoeveel daarvan maandelijks in 2015 komen te vervallen.
Het CIZ zal op korte termijn landelijke cijfers beschikbaar stellen van het
aantal aflopende indicaties vanaf 1-1-2014. Op basis daarvan kan een
inschatting worden verkregen hoe het verloop zal zijn in 2015. Rekeninghoudend met het aantal kortdurende indicaties, is het niet mogelijk om
inzicht te geven in het aantal indicaties dat onder het overgangsrecht valt.
Wel is op www.databank.ciz.nl het aantal geldige indicaties per gemeente
inzichtelijk en krijgen gemeenten na overdracht van de cliëntgegevens
zicht op de geldigheidsduur van de indicatie per cliënt.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom in het wetsvoorstel
niet, net als dat voor de groep personen met vervallende AWBZ-rechten is
geschied, expliciet een overgangsregeling is opgenomen voor mensen
met een Wmo-beschikking.
Voor de groep personen van wie de AWBZ-rechten door het tot stand
brengen van het voorliggend wetsvoorstel vervallen, staat vast dat het
schrappen van hun wettelijke aanspraken moet worden gezien als een
inmenging in het eigendomsrecht in de zin van het EVRM. Dit betekent dat
bij het laten vervallen van deze aanspraken en de vormgeving van het
wettelijke kader voor de overgangsfase rekening moest worden gehouden
met de vereisten die het EVRM en de jurisprudentie van het EHRM
daaraan verbinden. Dit betekent allereerst dat de inmenging, om
gerechtvaardigd te kunnen zijn, een wettelijke basis moet hebben. In
onderdeel 9.1 van de memorie van toelichting is uitgebreid ingegaan op
de afwegingen die geleid hebben tot het voor deze groep cliënten gekozen
overgangsrecht.
Waar het gaat om mensen met een Wmo-beschikking als bedoeld in
artikel 7.9, is er op het niveau van de formele wet (de vervanging van de
huidige Wmo door het voorliggende wetsvoorstel) geen aanleiding voor
de conclusie dat sprake zal zijn van inmenging in het eigendomsrecht van
deze mensen. Het voorliggend wetsvoorstel dwingt niet tot het terugkomen op eerder genomen gemeentelijke beschikkingen en staat niet in
de weg aan het voortzetten van eenmaal toegekende individuele
voorzieningen. Het is ook geenszins duidelijk of dat zich zal voordoen.
Indien er al sprake zal zijn van inmenging in dat eigendomsrecht, is dat
een gevolg van door de gemeente te maken keuzen met betrekking tot het
te voeren beleid en de daarvoor bij verordening vast te stellen regels.
Daarom behoort de afweging omtrent de gerechtvaardigdheid van een
dergelijke inmenging te worden gemaakt in het kader van de vaststelling
van het gemeentelijke beleid en de gemeentelijke regels en moet in dat
kader ook worden bepaald of en in hoeverre – als er van een inmenging in
het eigendomsecht sprake zal zijn – de belangenafweging en het te treffen
overgangsrecht leiden tot een rechtvaardig en evenwichtig resultaat («fair
balance»).
In verband met het voorgaande kon derhalve in het wetsvoorstel niet
worden voorzien in een overgangsrechtelijke regeling voor de
Wmo-beschikkingen.
De leden van de fractie van de SGP vragen of de noodzaak voor
gemeenten om in overeenstemming met het EVRM in overgangsrecht te
voorzien, als zij aanleiding zien om op eerder afgegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

224

Wmo-beschikkingen terug te komen, niet zal zorgen voor juridisering van
het overgangsrecht. De leden van de SGP-fractie vragen de regering toe te
lichten hoe gemeenten die op dit moment een individuele voorziening
huishoudelijke hulp hebben voor inwoners boven de 75 jaar (zonder
einddatum toegekend op basis van de leeftijd en zonder aanvullend
onderzoek naar de behoeften), de korting van 40% kunnen opvangen?
Een belangrijk uitgangspunt in dit wetsvoorstel is dat gemeenten op basis
van een onderzoek inventariseren welke ondersteuning noodzakelijk is en
welke mogelijkheden er zijn voor een burger om deze ondersteuning zelf
te organiseren. Het is mogelijk dat de gemeente, na het onderzoek, tot de
conclusie komt dat de maatwerkoplossing voor de burger afwijkt van de
ondersteuning die de burger reeds krijgt van de gemeente, bijvoorbeeld
omdat de situatie van de burger sinds de toekenning van de individuele
voorziening is gewijzigd of omdat het gemeentelijke beleid is gewijzigd. In
deze gevallen dient de gemeente aan de hand van specifieke kenmerken
van de situatie te beoordelen of een overgangsperiode moet worden
geboden. Ook voor gemeenten geldt dat zij bij eventuele inmenging in het
eigendomsrecht zorgvuldig moeten bezien of deze kan worden gerechtvaardigd binnen de termen van het EVRM en dienen zo nodig te voorzien
in een zorgvuldige regeling van overgangsrecht. Of gemeenten zich
genoodzaakt zullen zien om naar aanleiding van deze decentralisatie ook
in te grijpen in eerder door hen afgegeven Wmo-beschikkingen, is op
voorhand niet te zeggen en behoort tot de lokaal te maken afwegingen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat er verschil is tussen overgangsrecht
voor de AWBZ-cliënten die overkomen en de cliënten die op basis van de
huidige Wmo gebruik maken van een individuele voorziening. Dit
betekent, aldus de leden van de CDA-fractie, dat de cliënt in twee regimes
kan vallen en dat zorg en ondersteuning niet meer op elkaar aansluiten.
De leden van de CDA-fractie vragen of deze tegenstelling niet leidt tot
extra administratieve lastendruk bij gemeenten die enerzijds nieuwe
AWBZ-cliënten moeten invoeren in het Wmo-systeem en anderzijds alle
oude Wmo-cliënten onder de Wmo 2015 moeten brengen. De leden van
de CDA-fractie stellen dat wanneer je rekening houdt met de melding, de
onderzoeksfase en de echte aanvraag, dit leidt tot een forse toename van
de bureaucratie. De leden van de CDA-fractie vragen hierop een
toelichting, deelt de regering dit standpunt? Waarom wel of waarom niet?
De regering hecht aan een zorgvuldige decentralisatie van verschillende
vormen van AWBZ-zorg. Continuïteit van ondersteuning voor de cliënt
wordt daarbij als een centraal aandachtspunt gezien. Wanneer de
gemeente tijdens de transitiefase in gesprek gaat met de cliënt over een
nieuw ondersteuningsarrangement, zal de ondersteuningsbehoefte
integraal worden bekeken. Wanneer aan een cliënt AWBZ-zorg wordt
verleend en ook gebruik gaat maken van een Wmo-voorziening, kan een
gemeente voorstellen de dienstverlening samen te brengen tot één
integraal ondersteuningsarrangement. Als dat na een zorgvuldig gesprek
waarin het onderzoek plaatsvindt, wordt opgenomen in de weergave van
het onderzoek en de cliënt op basis van dit verslag een aanvraag indient,
kan het college vervolgens binnen twee weken een besluit nemen over
deze aanvraag.
Voor het tegengaan van overbodige regeldruk bij cliënten, professionals,
aanbieders en gemeenten, zijn in lijn met het advies van Actal afspraken
gemaakt met CIZ en Vektis om langs een centrale voorziening alle
noodzakelijke cliëntgegevens beschikbaar te stellen aan alle individuele
gemeenten. Deze gegevensoverdracht vindt plaats, nadat het voorliggende wetsvoorstel is aanvaard en gepubliceerd in het Staatsblad. Met
deze cliëntgegevens hebben gemeenten de benodigde informatie om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

225

goed voorbereid de onderzoeksfase in te gaan en continuïteit van zorg te
organiseren, zonder een bureaucratische last bij de cliënt neer te leggen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe het overgangsrecht is
geregeld voor mensen die zorg inkopen met een persoonsgebonden
budget en met ingang 1-1-2015 onder de verantwoordelijkheid van de
gemeenten vallen.
Het voorliggende wetsvoorstel voorziet er in dat personen die AWBZ-zorg
ontvangen op het tijdstip waarop de aanspraak daarop ingevolge dit
wetsvoorstel vervalt, gedurende de looptijd van hun indicatiebesluit –
maar uiterlijk tot het einde van 2015 – jegens de gemeente recht houden
op die zorg die aan het indicatiebesluit verbonden is, onder de condities
die daarvoor onder de AWBZ van toepassing waren. Een vergelijkbaar
overgangsrecht is voorzien voor mensen die ervoor hebben gekozen hun
AWBZ-zorg zelf in te kopen met een persoonsgebonden budget.
De leden van de 50PLUS-fractie constateren met instemming dat voor
beschermd wonen een ruim overgangsrecht geldt om een zorgvuldige
overgang te kunnen garanderen en de implementatielast voor gemeenten
te beperken. Zij vragen zich echter af waarom de implementatielast bij
extramurale AWBZ-aanspraken van minder groot belang wordt geacht en
of het kortere overgangsrecht daar te maken heeft met de doelgroep of
financiële motieven.
In het algemene deel van de memorie van toelichting is uitgebreid
ingegaan op de overwegingen van de regering ten aanzien van het
overgangsrecht. Daarbij is aandacht besteed aan de afweging tussen het
algemeen belang en het belang van de cliënt en diens «eigendomsrechten». Kort gezegd leiden die afwegingen ertoe dat voor cliënten een
ruimer overgangsrecht geldt naarmate er meer inbreuk wordt gemaakt op
hun rechten. Het perspectief van de cliënt weegt dan ook zwaar bij de
formulering van het overgangsrecht. Naar het oordeel van de regering is
bij beschermd wonen een vergelijkbaar overgangsrecht als bij extramurale aanspraken niet goed verdedigbaar, omdat het bij deze cliënten
niet alleen om ondersteuning gaat, maar ook om (soms langdurig) wonen.
Het betreft dus een andere doelgroep, namelijk een groep cliënten die ook
wat betreft hun woonsituatie is aangewezen op ondersteuning. De
wooncomponent heeft bovendien tot gevolg dat rekening gehouden moet
worden met vastgoed. Voorts speelt een rol dat de middelen voor
beschermd wonen zonder budgettaire korting worden overgeheveld naar
de centrumgemeenten, zodat het ook niet onredelijk is om van gemeenten
een langere overgangsverplichting richting cliënten te verlangen.
De leden van de fractie van de PvdA, het CDA, D66, de ChristenUnie en de
SGP hebben meerdere vragen gesteld over de financiële effecten van het
overgangsrecht voor gemeenten. De leden van de PvdA-fractie vragen
een nadere toelichting op de objectieve criteria en voorwaarden waarmee
het mogelijk is om de financiële effecten van het overgangsrecht te volgen
en hoe knelpunten als gevolg van het overgangsrecht vervolgens worden
geadresseerd? De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering er
vertrouwen in heeft dat gemeenten voldoende tijd en mogelijkheden
hebben om tijdig te herindiceren en hoe de regering de twijfels van
gemeenten op dit punt beziet. De leden van de fractie van de PvdA vragen
hoe problemen met de overgang concreet gemonitord worden in het
overgangsjaar en hoe de Tweede Kamer hierover wordt gerapporteerd?
De leden van de CDA-fractie en de fractie ChristenUnie willen graag een
uitgebreide toelichting over hoe gemeenten het overgangsrecht financieel
verantwoord moeten uitvoeren. De leden van de D66-fractie willen weten
waarom de regering ervoor heeft gekozen om de taakstelling reeds in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

226

2015 volledig te realiseren en niet, zoals bij de jeugdzorg, voor een
(geleidelijk) ingroeipad. De leden van de D66-fractie vragen hoe de
regering de bezwaren van gemeenten beoordeelt dat deze taakstelling,
mede gelet op het overgangsrecht voor het jaar 2015, niet of zeer moeilijk
realiseerbaar zal blijken. Heeft de regering ter zake een risicobeoordeling
gemaakt en zal zij indien nodig met flankerend beleid bijspringen? De
leden van de SGP-fractie vragen te reageren op de kritiek van gemeenten
dat de overgangsregeling in 2015 voor hen niet betaalbaar is. De leden
van de SGP-fractie constateren dat de kortingen op de huidige budgetten
voor gemeenten per direct vanaf 1-1-2015 ingaan, terwijl het overgangsrecht kan vereisen dat gemeenten een overgangstermijn moeten
hanteren. Kan de regering aangeven of dit gemeenten niet in een
onmogelijke spagaat kan brengen? De leden van de fractie van de SGP
vragen of de regering een schatting kan geven van de kosten voor
gemeenten als gevolg van de ongewijzigde voortzetting van de betreffende indicaties, uitgesplitst per maand? Hoe verhouden deze kosten zich
tot het budget dat vanuit de AWBZ wordt overgeheveld naar gemeenten
in 2015, waar al kortingen op doorgevoerd worden? De leden van de
SGP-fractie vragen hoeveel budget resteert voor het doorvoeren van
innovaties, het opzetten van nieuwe vormen van ondersteuning en
algemene voorzieningen? De leden van de SGP-fractie vragen of de
regering kan reageren op de kritiek van gemeenten dat het overgangsrecht voor bestaande cliënten er in ieder geval in het eerste jaar voor zorgt
dat er een direct kwaliteitsverlies optreedt voor nieuwe cliënten, gegeven
het beperkte budget?
De regering onderkent dat gemeenten voor een grote opgave staan in
2015. Gemeenten zullen een forse inspanning moeten leveren om binnen
de wettelijke grenzen ten aanzien van het overgangsrecht de ingeboekte
besparingen te realiseren. De zorgen van gemeenteraden en colleges over
de financiële risico’s waarvoor zij zich gesteld zien, zijn voor mij reden
geweest om met de VNG in gesprek te gaan over voorwaarden waaronder
een zorgvuldige overgang kan plaatsvinden en het financiële risico voor
gemeenten kan worden verminderd. Het overleg heeft ertoe geleid dat de
regering met de VNG is overeengekomen dat de beschikbare financiële
middelen voor gemeenten met € 200 miljoen worden verhoogd in 2015.
Gemeenten krijgen met deze additionele financiële middelen meer
mogelijkheden voor het organiseren van een zorgvuldig overgangsregime
voor huidige cliënten en het beheersen van de financiële risico’s van het
overgangsrecht.
Het is niet zo dat gemeenten individuele ondersteuning aan nieuwe
cliënten kunnen weigeren, omdat de beschikbare financiële middelen zijn
uitgegeven aan het financieren van het overgangsrecht van huidige
cliënten. Gemeenten zijn gehouden aan het verlenen van maatschappelijke ondersteuning aan mensen die daarvoor in aanmerking komen.
Wanneer een gemeente in financiële problemen komt, geldt daarvoor de
bestendigde verantwoordelijkheidsverdeling en systematiek, waarbij de
gemeenteraad als eerste aan zet is om financiële keuzes te maken en de
uitgavenkaders bij te stellen.
In welke mate de financiële risico’s van het overgangsrecht zich zullen
voordoen, is afhankelijk van verschillende factoren en wordt sterk door
gemeenten beïnvloed. De totale kosten voor gemeenten voor het
overgangsrecht laten zich dan ook niet voorspellen. Voorbeelden van
mogelijkheden voor gemeenten om het financiële risico te beperken zijn,
het tijdig aanbieden van een alternatief ondersteuningsaanbod en het
maken van afspraken met aanbieders over het overgangsregime.
Wanneer het voorliggende wetsvoorstel is aanvaard en is gepubliceerd in
het Staatsblad, ontstaat een wettelijke basis om de individuele cliëntge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

227

gevens over te dragen aan gemeenten. Gemeenten kunnen vanaf dat
moment starten met het uitnodigen van mensen met een AWBZ-indicatie
die onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten komen te vallen.
Gemeenten worden op deze wijze in staat gesteld voor aanvang van
1 januari 2015 mensen een alternatief ondersteuningsaanbod te doen.
Gemeenten kunnen op dit moment al in gesprek met aanbieders en
voorbereidingen treffen voor de continuïteit van zorg en ondersteuning en
het alternatieve ondersteuningsaanbod.
De regering vindt het belangrijk om zicht te krijgen op de mate waarin de
financiële risico’s zich voordoen; daarom heb ik met de VNG afgesproken
aan de hand van een aantal gezamenlijk te ontwikkelen objectieve criteria
de financiële effecten van het overgangsrecht in 2015 in kaart te brengen
en te volgen. De regering hecht er belang aan met gemeenten in gesprek
te blijven en samen de feiten te beoordelen. De eerste uitkomsten van
deze monitor bespreek ik met de VNG daarom al in de loop van 2015. Als
op basis van de feiten blijkt dat bij gemeenten (budgettaire) knelpunten
ontstaan, zal de regering samen met gemeenten kijken naar de oorzaken
en zoeken naar een passende oplossing. Op dat moment zal ook worden
bezien of flankerend beleid nodig is. De objectieve criteria worden in de
loop van 2014 ontwikkeld en zullen vóór 1 januari 2015 aan de Tweede
Kamer worden gezonden.
Naast de extra financiële middelen voor het overgangsjaar 2015, wordt
het structurele budget voor gemeenten met € 200 miljoen verhoogd voor
het mogelijk maken van innovatie en vernieuwing van maatschappelijke
ondersteuning. Hiermee wordt de structurele financiële opgave, in
aanvulling op de eerdere bijstellingen ten opzichte van het regeerakkoord
Bruggen Slaan voor gemeenten verder verlaagd. Het is aan gemeenten
om te bepalen welk deel van deze middelen wordt bestemd voor de
verschillende bestedingsdoelen, zoals het realiseren van algemene
voorzieningen, innovatie en vernieuwing van ondersteuningsarrangementen. De regering verwacht, op basis van de omvang van de stelselwijziging en de vorderingen die gemeenten hebben gemaakt met de
voorbereidingen, niet dat de innovatie en vernieuwingsslag pas in 2016
plaatsvindt, maar al vorm zal krijgen in 2014.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het inboeken van de
besparingen van in het totaal € 1,2 miljard op de bestaande budgetten
van de verzorging, begeleiding en de hulp bij het huishouden in 2015,
terwijl er voor de AWBZ-aanspraken sprake is van een overgangsjaar
waarin een oude indicatie nog maximaal een jaar geldig is, betekent dat
de taakstelling financieel wordt afgewenteld op de mensen die een
individuele Wmo-beschikking hebben.
De door deze leden veronderstelde mogelijkheid voor gemeenten tot het
afwentelen van de financiële taakstelling op mensen die nu een individuele Wmo-beschikking hebben, wordt door de regering niet herkend.
Gemeenten kunnen namelijk niet zonder meer bestaande rechten voor
mensen met een individuele Wmo-voorziening wijzigen, zonder dit
zorgvuldig te toetsen aan het EVRM. Als de gemeente op basis van de
voornemens van de regering ten aanzien van de langdurige zorg of het
voorliggende wetsvoorstel in het beleidsplan gewijzigd beleid vaststelt en
in verband daarmee in de verordening nieuwe regels vastlegt omtrent het
verstrekken van individuele- of maatwerkvoorzieningen en persoonsgebonden budgetten, zal zij moeten bezien of, en zo ja op welke wijze, in de
verordening ook regels van overgangsrecht moeten worden opgenomen
voor mensen met een beschikking op grond van de huidige Wmo. Indien
de gemeente tot de conclusie komt dat het noodzakelijk is om eerder
afgegeven beschikkingen te wijzigen, is er mogelijk sprake van aantasting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

228

van eigendom in de zin van artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM
en artikel 17 van het EU handvest.
Voor zowel de huidige AWBZ-indicaties als de Wmo-beschikkingen geldt
dat gemeenten al dit jaar met cliënten in gesprek kunnen gaan over een
nieuw ondersteuningsaanbod uit hoofde van het voorliggende
wetsvoorstel. Gemeenten zijn inmiddels volop bezig met de voorbereidende werkzaamheden om mensen in 2014 of anders begin 2015 op een
zorgvuldige wijze een alternatief aanbod voor passende ondersteuning
aan te bieden.
De leden van de fracties van de VVD, de SP, de PVV en de SGP hebben
vragen gesteld over de geldigheidsduur van nieuwe indicaties die door
het CIZ worden afgegeven voor 2015. De leden van de fractie van de VVD
vragen waarom de maximumduur van de indicaties via lagere regelgeving en niet bij wet wordt gemaximeerd. De leden van de VVD-fractie
vragen ook hoe wordt voorkomen dat op het laatste moment een grote
vraag naar indicatiebesluiten voor AWBZ-zorg ontstaat. De leden van de
PVV-fractie vragen of de regering er vanuit gaat dat de zorgvraag wel
minder of verdwenen zal zijn bij afloop van de CIZ-indicatie. De leden van
de SP-fractie vragen tot wanneer de indicatiebesluiten worden afgegeven
en welke financiële nadelen dit heeft voor gemeenten. De leden van de
SGP-fractie vragen naar de wijze waarop de regering de geldigheidsduur
van nieuwe indicaties die door het CIZ worden afgegeven, gaat beperken.
Om een toeloop op langlopende indicaties te voorkomen in 2014 en de
gemeentelijke financiële opgave ten aanzien van het overgangsrecht niet
groter te maken dan thans het geval is, acht de regering het wenselijk om
de indicatiebesluiten op grond van de AWBZ voor functies die onder de
Wmo 2015 gaan vallen, te beperken in geldigheidsduur. Het CIZ zal, nadat
de wet is aanvaard en gepubliceerd in het Staatsblad, aan de besluiten die
in de maanden juli en augustus 2014 worden genomen een geldigheidsduur van acht maanden hechten en aan de besluiten genomen in de
laatste vier maanden van dit jaar een geldigheidsduur van zes maanden.
Alle aanvragen voor AWBZ-zorg die tot 1 januari 2015 worden ingediend,
zullen door het CIZ conform de AWBZ worden afgehandeld. Het CIZ stelt
binnen zes weken nadat de aanvraag is ingediend, een indicatiebesluit
vast. De voorgenomen beperking in geldigheidsduur van
AWBZ-indicaties, zal worden geregeld in de Zorgindicatieregeling. Er is
dientengevolge geen aanleiding om een toename in het aantal indicatiebesluiten AWBZ te verwachten in 2014. Overigens betekent het aflopen
van een AWBZ-indicatie niet dat de ondersteuning stopt. Als er reden is
tot herindicatie en continuering van de zorg, is de gemeente daar vanaf
2015 voor verantwoordelijk.
Het is niet mogelijk om ex ante vast te stellen wat de financiële effecten
voor gemeenten zijn van het beperken van de geldigheidsduur. De
regering verwacht dat de financiële opgave in 2015 minder groot is dan in
het geval deze maatregel niet zou worden genomen, omdat de cliënten
die het betreft, medio 2015 al gebruik moeten maken van een gemeentelijke voorziening.
De leden van de SP-fractie willen weten welke nadelen mensen ondervinden die in 2014 vanwege dit wetsvoorstel van het CIZ een indicatiebesluit ontvangen voor een beperkte tijd. Daarnaast vragen de leden van de
SP-fractie of mensen nu expres worden geherindiceerd vanwege dit
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

229

Het CIZ zal aan de indicatiebesluiten die in de maanden juli en augustus
2014 worden genomen een geldigheidsduur van 8 maanden hechten en
aan de besluiten, genomen in de laatste vier maanden van dit jaar, een
geldigheidsduur van 6 maanden. Dit betekent dat mensen voor wie het
indicatiebesluit in 2015 afloopt, zich op dat moment voor een aanvraag
voor ondersteuning kunnen wenden tot de gemeente. Op basis van het
voorliggende wetsvoorstel worden geen mensen geherindiceerd.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het werkt als cliënten onder het
huidige eigen-bijdrage-systeem van de AWBZ vallen en een eigen
bijdrage verschuldigd zijn voor een Wmo-voorziening. De leden van de
CDA-fractie vragen of vervolgens gemeenten zullen kiezen om per
1 januari 2015 mensen onder het nieuwe Wmo-regime te brengen.
Voorliggend wetsvoorstel voorziet erin dat personen die AWBZ-zorg
ontvangen op het tijdstip waarop de aanspraak daarop ingevolge het
wetsvoorstel vervalt (1 januari 2015), gedurende de looptijd van hun
indicatiebesluit – maar uiterlijk tot het einde van 2015 – jegens de
gemeente recht houden op die zorg die aan het indicatiebesluit verbonden
is, onder de condities die daarvoor onder de AWBZ van toepassing waren,
ook wat betreft de eigen bijdragen. Gemeenten hebben de mogelijkheid
om – na een zorgvuldig proces – deze mensen een alternatief aanbod te
doen dat geschoeid is op de Wmo 2015, ook ten aanzien van de eigen
bijdragen.
De leden van de fractie van de VVD merken op dat gemeenten tot
1 januari 2016 verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de kwaliteit van
voormalige AWBZ-producten, terwijl zij mogelijk geen contractuele relatie
hebben met de aanbieder, en vragen welke gevolgen dat kan hebben voor
het uitvoeren van het toezicht.
Graag neem ik allereerst een mogelijk misverstand weg. Ingevolge het
overgangsrecht hebben mensen die op 1 januari 2015 aanspraken hebben
op zorg die niet langer onderdeel van de AWBZ-aanspraken vormt, nog
maximaal een jaar aanspraak op voortzetting van die zorg voor rekening
van de gemeente. Zoals in de toelichting op artikel 7.3 is aangegeven,
betekent dit dat de gemeente met de betrokken aanbieders tot afspraken
over de te leveren zorg – en het daarvoor te betalen tarief – zal moeten
komen. Als dat niet mogelijk blijkt, zal de gemeente voor de voortzetting
van de overgangsrechtelijke zorg eventueel een contract moeten sluiten
met een andere aanbieder. De veronderstelde situatie waarin er geen
contract zou bestaan tussen de gemeente en de aanbieder die de
bedoelde zorg levert, zal zich derhalve niet voordoen. In de te sluiten
overeenkomst kunnen ook afspraken worden gemaakt over de kwaliteit
van de te leveren zorg en de wijze waarop daarop wordt toegezien.
Voorts wijs ik erop dat de kwaliteitseisen die de Kwaliteitswet zorginstellingen stelt, met ingang van 1 januari 2015 niet langer van toepassing zijn
op aanbieders van maatschappelijke ondersteuning, dus ook niet op
aanbieders die ingevolge aan mensen op wie het overgangsrecht van
toepassing is voormalige AWBZ-producten leveren. Het wetsvoorstel
regelt in artikel 3.1 wel – op gelijke wijze als de Kwaliteitswet zorginstellingen deed – dat aanbieders voorzieningen van goede kwaliteit moeten
leveren, zoals nader in dat artikel is geregeld. Aangenomen mag
overigens worden dat de aanbieders zullen blijven werken volgens
dezelfde standaarden als die welke zij in 2014 voor hun werk hanteerden.
Het wetsvoorstel draagt de gemeenten verder op zelf bij verordening
kwaliteitseisen te stellen. Artikel 5.1 verplicht de gemeenten zelf toezicht
te houden op de naleving van de bij of krachtens de Wmo 2015 gestelde
kwaliteitsregels. Artikel 5.2, derde en vierde lid, regelen verder dat de IGZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

230

het lokale toezicht met advies bijstaat. Ik ga ervan uit dat de gemeenten
op deze basis goed in staat zullen zijn toezicht te (doen) houden op de
aanbieders van overgangsrechtelijke zorg.
Hoofdstuk 10 Financiële aspecten
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de SP, de PVV en het CDA
hebben meerdere vragen gesteld over de financiële kaders voor de
uitvoering van het verantwoordelijkheden en taken van het voorliggende
wetsvoorstel. De leden van de VVD-fractie vragen hoe het totale
beschikbare budget voor de uitvoering van de Wmo 2015 zich verhoudt
tot het budget zoals voorzien in de oorspronkelijke plannen van het
Regeerakkoord. Zowel de leden van de VVD-fractie als de leden van de
SP-fractie vragen of evenveel wordt bezuinigd als beoogd.
Als gevolg van het Zorgakkoord, het Herfstakkoord en het overlegresultaat
met de VNG zijn meerdere wijzigingen doorgevoerd die het beschikbare
budget voor de uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel
beïnvloeden. Op het budget dat gemeenten beschikbaar krijgen voor de
uitvoering van de Wmo 2015 wordt minder bezuinigd dan beoogd in het
regeerakkoord Bruggen Slaan. Het regeerakkoord ging uit van een korting
op begeleiding en persoonlijke verzorging in 2015 van € 1,5 miljard en
een korting van € 975 miljoen in 2015 op het budget voor huishoudelijke
verzorging. De laatstgenoemde korting is structureel met € 530 miljoen
verzacht ten opzichte van het regeerakkoord, waardoor de korting nu
neerkomt op € 465 miljoen in 2015. Door het besluit dat de persoonlijke
verzorging voor volwassenen niet naar gemeenten wordt overgeheveld, is
ook (de korting op) het budget voor gemeenten bijgesteld. In december
2013 is met de VNG afgesproken dat in 2015 € 200 miljoen beschikbaar is
voor een zorgvuldige overgang van cliënten naar de Wmo 2015. De totale
korting op het budget voor gemeenten bedraagt daardoor in 2015 naar
huidig inzicht € 1,2 miljard.
In de financiële paragraaf van de memorie van toelichting is aangegeven
dat op grond van een voorlopige raming in 2015 circa € 8,8 miljard voor
gemeenten beschikbaar wordt gesteld voor de uitvoering van hun taken
op grond van de Wmo 2015.
De leden van de VVD-fractie en de PvdA-fractie vragen wat de totale
middelen zijn voor het brede sociale domein. De leden van de SP-fractie
vragen of de regering een overzicht kan verstrekken van de drie decentralisaties (Wmo 2015, Participatiewet en Jeugdwet), de afzonderlijke
maatregelen in elke decentralisatie en de bezuiniging die gepaard gaat
met alle afzonderlijke maatregelen. Voorts vragen de leden van de
SP-fractie een verklaring voor het verschil van € 40 miljoen tussen de
€ 3.314 mln. op pagina 86 en de € 3.354 op pagina 84 van de memorie
van toelichting. Tot slot vragen de leden van de SP-fractie om een
overzicht van alle bezuinigingsmaatregelen op de Wmo 2015, de AWBZ en
de Zvw voor de komende jaren.
Bij de beantwoording van vragen inzake het brede sociale domein beperk
ik me tot de middelen die verbonden zijn aan de decentralisaties van de
Jeugdwet, de participatiewet en de Wmo 2015 in 2015. De middelen die
reeds beschikbaar zijn voor gemeenten zijn hierbij buiten beschouwing
gelaten.
Bij de Jeugdwet gaat het om een bedrag van € 3,5 miljard (zorgkosten uit
de AWBZ; de GGZ-Zvw; gesloten jeugdzorg; provinciale jeugdzorg;
jeugdbescherming en jeugdreclassering).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

231

Bij de Wmo 2015 gaat het om een bedrag van € 3,9 miljard (dit bedrag is
exclusief € 951 miljoen voor huishoudelijke verzorging; voor de samenstelling en toelichting wordt verwezen naar hoofdstuk 10 Financiële
aspecten van de memorie van toelichting bij het voorliggende
wetsvoorstel).
Voor het jaar 2015 leidt de Participatiewet per saldo niet tot grote
mutaties. Dat komt omdat de maatregelen in 2015 in hoofdzaak betrekking
hebben op de nieuwe instroom (en dus nog niet op het zittende bestand
cliënten). Voor de gemeentefinanciën zijn de gevolgen dus beperkt in
2015.
In onderstaande tabel wordt een totaaloverzicht gegeven van de ombuigingen die in het kader van de hervorming van de langdurige zorg zijn
doorgevoerd en die ook doorwerken in het voorliggende wetsvoorstel. In
de loop van de tijd is een aantal maatregelen die in het regeerakkoord
Bruggen Slaan zijn opgenomen, bijgesteld en is een alternatieve invulling
opgenomen voor de beoogde kostenreductie. De totale besparing van
€ 3,4 miljard is niet gewijzigd.
Tabel: Totaaloverzicht maatregelen langdurige zorg 2014–2018 (in mln. euro)

Maatregelen begeleiding en persoonlijke verzorging
Beperken intramurale zorg kern-awbz
Verpleging naar Zvw
Extramuraliseren zzp 4
Verzachten extramuralisering
Eigen bijdrage AWBZ
Intensivering arbeidsmarkt zorg
Beperken huishoudelijke hulp
Beperken uitgaven scootmobiel
ILOCare
Tariefmaatregel care
Contracteerruimte 2014 en pgb
Incid. compensatie gem (extram. ZZP)
Beleggen groeimiddelen care
Totaal care sec
Transitie HLZ
Doelmatige inkoop
Totaal care

2014

2015

2016

2017

2018

0
0
0
0
0
– 30
0
0
0
– 60
– 160
– 330
54

– 1.607
0
0
0
30
– 40
0
– 465
– 15
– 215
– 200

– 1.607
– 45
0
– 35
130
– 50
0
– 610
– 25
– 314
– 200

– 1.622
– 500
– 30
– 70
280
– 50
100
– 610
– 50
– 245
– 250

– 1.632
– 500
– 30
– 75
300
– 50
100
– 610
– 50
– 249
– 250

0
– 2.512
– 100
– 30
– 2.642

– 10
– 2.766
– 110
– 30
– 2.906

– 160
– 3.207
– 120
– 30
– 3.357

– 180
– 3.226
– 120
– 30
– 3.376

425
– 100
– 325

75
200
– 410
135

70
200
– 410
140

65
200
– 410
145

– 2642

– 2.906

– 3.357

– 3.376

– 526

– 526

Extra middelen overgang cliënten
Vernieuwing Wmo 2015
Groeiruimte boven demo
Nominaal en herschikking BKZ
TOTAAL

– 526

Alle budgetten die uitgegeven worden aan jeugdhulp op basis van de
huidige Wet op de jeugdzorg, de Zvw en de AWBZ, gaan over naar
gemeenten. Behalve de efficiencykorting die oploopt tot vijftien procent
van het budget, blijft niets achter van het oorspronkelijke budget. De
korting behelst de efficiencytaakstellingen van twee regeerakkoorden
(€ 120 mln. in 2015, naar € 300 mln. in 2016 en uiteindelijk € 450 mln.
vanaf 2017) en de meer recente beleidsmaatregelen, zoals de korting op
de AWBZ-begeleiding en persoonlijke verzorging en de maatregel ten
aanzien van de pgb’s. In 2015 leidt dit tot een korting van minder dan
zeven procent op het totale macrobedrag dat is gebaseerd op de
realisatiecijfers van 2012 en de begrotingscijfers van 2014.
Het verschil in de financiële paragraaf van de memorie van toelichting kan
niet worden verklaard, omdat het een fout betreft. Het genoemde bedrag
ad. € 3.354 miljoen in de tekstuele toelichting op pagina 70 in de memorie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

232

van toelichting is onjuist. Er dient te worden uitgegaan van de genoemde
€ 3.314 miljoen in de tabel op pagina 71.
De leden van de VVD-fractie vragen of aan de tabellen 1 en 2 op pagina 86
een kolom kan worden toegevoegd, waarin ook de structurele bedragen
voor de verschillende onderdelen worden aangegeven.
De berekeningswijze van het macrobudget voor 2015 wordt thans door de
Algemene Rekenkamer getoetst en het budget wordt vervolgens nog
bestuurlijk besproken met de VNG. Het structurele budget is afhankelijk
van de uitkomsten van dit proces. Er kan daarom nog geen betrouwbare
raming worden gegeven van de meerjarige beschikbare budgetten voor
2016 en verder. De verwachting is dat de budgetten zullen stijgen als
gevolg van onder meer financiële compensatie voor gemeenten van het
beleid om mensen langer thuis te laten wonen, compensatie voor
demografische ontwikkelingen en jaarlijkse compensatie voor loon- en
prijsbijstelling. In de meicirculaire van het jaar 2014 wordt aan gemeenten
een voorlopig inzicht geboden in de meerjarige budgetten.
De leden van de PVV-fractie vragen of een besparing op huishoudelijke
verzorging, hulpmiddelen en de korting op het over te hevelen budget uit
de AWBZ van circa € 1,2 miljard niet gewoon een grove bezuiniging is in
plaats van een besparing? De leden van de PVV-fractie constateren dat
gemeenten op grond van het voorliggende wetsvoorstel een breed palet
aan instrumenten kunnen inzetten om de besparing te realiseren. Zij
vragen of het niet zo is dat gemeenten hiermee gewoon de mogelijkheid
krijgen om zorg af te pakken?
Gemeenten krijgen minder budget voor de ondersteuning van mensen in
hun eigen omgeving dan thans op grond van de huidige Wmo en de
AWBZ wordt uitgegeven. De vraag of de term bezuiniging beter op zijn
plaats is dan een besparing, beschouw ik als een semantische vraag. In
het voorliggende wetsvoorstel is gekozen om de term besparing te
hanteren. Dat gemeenten de mogelijkheid zouden krijgen om zonder meer
ondersteuning af te pakken of te onthouden, is niet aan de orde. De
regering heeft in het voorliggende wetsvoorstel een aantal waarborgen
voor cliënten opgenomen. Een belangrijke waarborg betreft de maatwerkvoorziening in artikel 2.3.5 van het voorliggend wetsvoorstel. Indien de
cliënt naar het oordeel van het college niet op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit zijn
sociale netwerk dan wel met gebruikmaking van algemene voorzieningen
in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, beslist het college tot
verstrekking van een maatwerkvoorziening. De maatwerkvoorziening
levert een passende bijdrage aan het realiseren van een situatie waarin de
cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of participatie en zo lang
mogelijk in de eigen omgeving kan blijven. Het nemen van een besluit
over het verstrekken van een maatwerkvoorziening vergt een zorgvuldig
proces dat met wettelijke waarborgen is omkleed.
De leden van de CDA-fractie vragen om inzicht in de hoeveelheid geld,
uitgesplitst naar de verschillende onderdelen, dat wordt overgeheveld
vanuit de AWBZ. De leden van de CDA-fractie vragen of uitsluitend op de
onderdelen van de huishoudelijke verzorging en de begeleiding 40%
respectievelijk 25% wordt gekort en of dat het betekent dat de andere
genoemde budgetten zonder korting overgaan. De leden van de
ChristenUnie-fractie vragen of inzicht kan worden gegeven in de omvang
van het mantelzorgbudget voordat dit naar gemeenten wordt overgeheveld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

233

De korting op het budget voor gemeenten betreft geen procentuele
korting, maar een absolute korting. De korting op het budget voor
huishoudelijke verzorging is na het regeerakkoord Bruggen Slaan
structureel verzacht en bedraagt € 465 miljoen in 2015. De korting op het
budget dat vanuit de AWBZ wordt overgeheveld naar het sociaal
deelfonds, betreft € 756 miljoen in 2015. Er is geen sprake van een korting
op het budget dat in het kader van de inloopfunctie GGZ en beschermd
wonen wordt overgeheveld.
Gemeenten worden op grond van het voorliggende wetsvoorstel
verantwoordelijk voor de maatschappelijke ondersteuning en mogen het
budget naar eigen inzicht voor de taken binnen het sociaal domein
inzetten. Hierbij is het niet relevant of het budget in 2013 aan bijvoorbeeld
dagbesteding of ondersteuning bij algemeen dagelijkse levensverrichtingen werd besteed.
Het totaal aan middelen dat in het kader van ondersteuning en waardering
van mantelzorgers naar gemeenten wordt overgeheveld is conform de
motie Van der Staaij56 opgehoogd tot structureel € 100 miljoen. In 2015 is
het budget incidenteel lager vanwege de nabetalingen voor het mantelzorgcompliment over 2014.
De leden van de CDA-fractie vragen of gemeenten zich niet gedwongen
voelen de lokale belastingen te verhogen als ze met een bezuinigingsoperatie van € 1,2 miljard worden geconfronteerd en er tegelijkertijd
zwaardere doelgroepen thuis moeten gaan wonen?
Gemeenten beschikken voor de uitvoering van het voorliggende
wetsvoorstel over een budget dat voorlopig is geraamd op circa € 8,8
miljard in 2015. De regering verwacht dat gemeenten in staat zijn de
maatschappelijke ondersteuning te realiseren binnen de wettelijke en
financiële kaders, zonder dat ze, als gevolg van de nieuwe taken,
genoodzaakt zijn de lokale lasten te verhogen. Ter beheersing van de
lokale lastendruk wordt jaarlijks tussen het Rijk en de VNG een bestuurlijke afspraak gemaakt over de maximaal toegestane ozb-opbrengst, de
zogenoemde bestuurlijke macronorm ozb. De totale landelijke opbrengst
van de ozb mag op basis van deze norm stijgen met een beperkt
percentage ten opzichte van het voorgaande begrotingsjaar. De ontwikkeling van de lokale lasten worden gemonitord en de Tweede Kamer
wordt hier jaarlijks over geïnformeerd.
De leden van de CDA-fractie constateren dat voor de transitie € 200
miljoen beschikbaar is in 2015 en structureel € 200 miljoen voor vernieuwende ondersteuningsarrangementen na 2015. De leden van de
CDA-fractie vragen wat de waarde is van de transitiemiddelen als er in
2015 nog geen structureel budget beschikbaar is voor vernieuwende
ondersteuningsarrangementen. De leden van de CDA-fractie vragen of de
veronderstelling juist is dat gemeenten in 2015 niet meer middelen
hebben dan in 2016?
Gemeenten hebben aangegeven zich zorgen te maken of het budgettaire
kader in 2015 voldoende is om het overgangsrecht te financieren en of de
oorspronkelijk ingeboekte taakstelling nog kan worden gerealiseerd nu de
regering heeft besloten om de persoonlijke verzorging grotendeels naar
de Zvw over te hevelen. Om de budgettaire opgave voor gemeenten te
beperken, heeft de regering in het overleg met de VNG afgesproken de
taakstelling structureel te verzachten met € 200 miljoen met ingang van
2015. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan genoemde zorgen van
gemeenten. Het extra budget kan ook in 2015 worden ingezet voor
56

Kamerstuk 37 750 XVI, nr. 43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

234

vernieuwde ondersteuningsarrangementen. Gemeenten hebben in 2015
minder middelen dan in 2016. Dit heeft onder meer te maken met de
geraamde groeimiddelen, de loon- en prijscompensatie en de geraamde
financiële compensatie van gemeenten voor het beleid om mensen langer
thuis te laten wonen.
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV, de SP, het CDA, de
ChristenUnie en de SGP hebben meerdere vragen gesteld over de
financiering via het sociaal deelfonds. De leden van de fracties van de
VVD, de PvdA en de ChristenUnie vragen hoe kan worden voorkomen dat
de tijdelijke bestedingsvoorwaarde, dat onderbesteding bij een individuele gemeente aanleiding kan zijn tot nader onderzoek, een prikkel vormt
voor gemeenten om de middelen volledig te besteden, ook al is dat niet
het meest doelmatig.
De regering beoogt bestedingsprikkels te voorkomen door het tijdelijke
deelfonds sociaal domein onderdeel te laten zijn van het Gemeentefonds,
waardoor de budgettaire verantwoordelijkheid bij gemeenten wordt
gelegd. De regering heeft bewust gekozen om signalen van onderbesteding in een gemeente aanleiding te kunnen laten zijn voor het doen
van nader onderzoek, omdat de oorzaak van de onderbesteding bepalend
is voor de interventie die wordt gepleegd. Indien onderbesteding wordt
veroorzaakt doordat de taken in het sociaal domein onvoldoende worden
uitgevoerd, is dat aanleiding om het toezichtinstrumentarium uit de
Gemeentewet in te zetten. Indien onderbesteding wordt veroorzaakt door
onjuistheden in het verdeelmodel, dient dit nader te worden onderzocht
en aangepast. Als gemeenten geld overhouden terwijl de taken in het
sociaal domein goed en doelmatig zijn uitgevoerd, is er geen aanleiding
om in te grijpen en zouden de ervaringen van die gemeente als goed
voorbeeld kunnen worden verspreid. De regering is van oordeel dat deze
tijdelijke bestedingsvoorwaarde gemeenten stimuleert om de middelen
uit het sociaal deelfonds doelmatig in te zetten voor een kwalitatief goede
en doelmatige uitvoering van hun taken in het sociaal domein.
De leden van de PvdA-fractie vragen of binnen het sociale deelfonds van
het Gemeentefonds terug te halen is welk deel van het fonds binnen het
domein waaraan besteed wordt, zodat inzichtelijk is wat er door
gemeenten aan welk deel van het sociale domein besteed wordt. Voorts
vragen zij of dit volgens de regering wenselijk is.
De budgetten binnen het sociaal deelfonds worden zonder schotten
beschikbaar gesteld aan gemeenten. Gemeenten verstrekken informatie
over hun uitgaven via het systeem Informatie voor derden (IV-3). Dit zijn
gegevens uit de gemeentelijke begroting en jaarrekening die door het CBS
worden verzameld. Op grond van deze informatie kan globaal worden
vastgesteld welk deel van het budget voor de Wmo 2015, de Jeugdwet en
de Participatiewet zijn besteed op het niveau van individuele gemeenten.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom niet gekozen wordt voor het
oormerken van het uitgeklede budget. De leden van de SP-fractie vragen
of oormerking van de middelen niet een eerste voorwaarde is om een
goede uitvoering van de wetten te borgen?
De middelen die in per 1 januari 2015 worden overgeheveld van de AWBZ
naar de Wmo 2015, worden geoormerkt verstrekt via een nieuw en tijdelijk
begrotingsartikel in het Gemeentefonds en kunnen alleen vrij worden
besteed aan de taken in het sociaal domein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

235

De leden van de SP-fractie vragen of de schotten tussen de middelen voor
de Participatiewet (uitgezonderd het I-deel), de Jeugdwet en de Wmo 2015
per 1 januari 2015 worden opgeheven of dat dit op een later tijdstip
plaatsvindt.
De middelen die in per 1 januari 2015 worden overgeheveld van de AWBZ
naar de Wmo 2015, worden via een nieuw en tijdelijk begrotingsartikel in
het Gemeentefonds verstrekt en kunnen vrij worden besteed aan de taken
in het sociaal domein. Het inzetten van dit budget voor andere lokale
bestedingsdoelen (zoals wegen en water of het verstrekken van bijstandsuitkeringen) is niet toegestaan. De regering vindt gemeentelijke beleidsvrijheid ten aanzien van de besteding van middelen cruciaal voor het
kunnen organiseren van slimme verbindingen tussen beleidsterreinen en
ondersteuning op maat. Daarom worden de middelen die per 1 januari
2015 worden toegevoegd aan het tijdelijke deelfonds sociaal domein,
zonder interne schotten beschikbaar gesteld aan gemeenten. De
vormgeving van het tijdelijk deelfonds sociaal domein sluit daarmee aan
bij de motie Van ’t Wout en Bergkamp57.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarop de keuze voor het vervallen
van de bestedingsvoorwaarden van het deelfonds sociaal domein na drie
jaar is gebaseerd. De leden van de SP-fractie vragen of de middelen die
worden toegevoegd aan het tijdelijk deelfonds sociaal domein, door
gemeenten voor andere doeleinden kunnen worden gebruikt, als de
bestedingsvoorwaarden na drie jaar zijn verwijderd? De leden van de
SGP-fractie vragen waarom de bestedingsvoorwaarden van tijdelijke aard
zijn en na drie jaar automatisch vervallen.
Met het laten vervallen van de bestedingsvoorwaarden na drie jaar komt
de regering tegemoet aan de wens van de Tweede Kamer dat gemeenten
de middelen na een overgangstermijn, waarbinnen de nieuwe situatie kan
uitkristalliseren, volledig vrij kunnen besteden en deze dus zonder
beperkingen naar het Gemeentefonds kunnen worden overgeheveld58.
De leden van de SP-fractie vragen of, en waarom, de regering het vormen
van één sociaal domein voor drie verschillende wetten een geëigende
financieringsvorm vindt? De leden van de SP-fractie vragen ook of de
regering kan uitleggen waarom er drie verschillende wetten nodig zijn als
er één financieringswijze komt voor de decentralisatie en of de regering
dit niet tegenstrijdig vindt?
De regering acht het tijdelijke deelfonds sociaal domein een geëigende
financieringsvorm waarin een balans is gevonden tussen enerzijds het
bieden van beleids- en bestedingsvrijheid aan gemeenten om lokaal
maatwerk te kunnen leveren en verbindingen tussen beleidsterreinen te
kunnen leggen en anderzijds de noodzaak om in de transitiefase enkele
waarborgen te stellen die bijdragen aan een succesvolle overgang. De
regering vindt het niet tegenstrijdig dat er één financieringswijze komt
voor drie verschillende wetten. Dit is staande praktijk. Gemeenten
ontvangen in 2014 ruim € 18 miljard via het Gemeentefonds waarmee ze
uitgaven kunnen doen voor uiteenlopende wettelijk taken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering de zorg
van de Algemene Rekenkamer deelt dat de opzet van het sociaal
deelfonds de verantwoording dreigt te compliceren, omdat niet altijd
duidelijk is of een Minister of een gemeentebestuur verantwoordelijk is

57
58

Kamerstuk 30 597, nr. 300.
Kamerstuk 30 597, nr. 300.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

236

voor de resultaten van beleid en aan wie hierover verantwoording moet
worden afgelegd.
De regering deelt de zorg van deze leden niet. Het tijdelijke deelfonds
sociaal domein wordt gepositioneerd binnen het Gemeentefonds, waarbij
de budgettaire verantwoordelijkheid bij gemeenten wordt belegd. Het
college legt verantwoording af over de uitgaven uit het tijdelijk deelfonds
sociaal domein aan de gemeenteraad. Op grond van voorliggend
wetsvoorstel wordt het college ook verantwoordelijk voor de resultaten
van het beleid en legt hierover verantwoording af aan de gemeenteraad.
De Minister van VWS blijft verantwoordelijk voor het functioneren van het
stelsel van maatschappelijke ondersteuning. Dit betekent een verantwoordelijkheid voor de inrichting en de werking van het stelsel als geheel en
voor de maatschappelijke effecten die met het stelsel kunnen worden
gerealiseerd; de Minister is aanspreekbaar op het borgen van de publieke
belangen voor zover gerelateerd aan het stelsel. Indien het stelsel van
maatschappelijke ondersteuning niet leidt tot de gewenste maatschappelijke effecten, is dit aanleiding om onderzoek te doen naar de oorzaken
hiervan en te bezien welke maatregelen nodig zijn om tot de gewenste
maatschappelijke effecten te komen. Deze verantwoordelijkheid brengt
met zich dat de Minister moet zorgen goed geïnformeerd te zijn over het
functioneren van het stelsel, de maatschappelijke uitkomsten en de wijze
waarop het beleid wordt uitgevoerd. Hiertoe zal een deel van de
horizontale verantwoordingsinformatie worden verzameld en «hergebruikt» als beleidsinformatie.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering de democratische
controle vormgeeft op het decentralisatiebudget wanneer drie verschillende grondslagen in één pot verdwijnen? De leden van de SP-fractie
vragen hoe de gemeenteraad kan controleren of middelen voor de Wmo
2015, Jeugdwet en Participatiewet ook daadwerkelijk daaraan uitgegeven
worden. Zij vragen zich af hoe de rijksoverheid kan toezien op de
adequate uitvoering van de taken die vallen onder de Wmo 2015,
Jeugdwet en de Participatiewet wanneer gemeenten geen aparte
financiering ontvangen.
De regering legt verantwoording af aan de Tweede Kamer op het moment
dat het budget wordt overgeheveld naar het tijdelijke deelfonds sociaal
domein via de begrotingswetten. De budgetten worden vanuit de
begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en in de begroting van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid toegevoegd aan het Gemeentefonds
en verstrekt via een apart begrotingsartikel in het Gemeentefonds. De
gemeentefondsbegroting maakt onderdeel uit van de rijksbegroting, maar
heeft daarbinnen een eigen karakter. De fondsbeheerders zijn systeemverantwoordelijk voor het Gemeentefonds en niet voor de resultaten die
gemeenten met hun budget uit dit fonds realiseren. Gemeenten zijn, met
inachtneming van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van
hun beleid bekostigd uit het Gemeentefonds. Gemeenten zijn dan ook als
democratisch gelegitimeerde bestuurslaag verantwoordelijk voor een
rechtmatige besteding van de middelen en het college legt daarover, net
zoals bij de overige middelen uit het Gemeentefonds, horizontaal
verantwoording af aan de gemeenteraad. Het college neemt in de
jaarrekening en het jaarverslag, bedoeld in artikel 198, eerste lid,
Gemeentewet verantwoordingsinformatie op inzake de uitkering uit het
deelfonds sociaal domein. De gemeenteraad kan op grond van deze
informatie zijn controlerende taak vervullen. De regering ziet een aparte
financiering niet als een noodzakelijke voorwaarde om – waar de
wetgeving daar bevoegdheden voor geeft – toezicht uit te oefenen op een
adequate uitvoering van taken die vallen onder de Wmo 2015, de
Jeugdwet en de Participatiewet. De regering ziet de mate waarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

237

gemeenten het budget uitputten, niet als maat voor kwalitatief goede
ondersteuning. De regering monitort de uitgaven aan het deelfonds en
kan bij onderbesteding in een bepaalde gemeente kijken naar de
prestaties van deze gemeente, wat vervolgens aanleiding kan zijn voor
nader onderzoek naar de oorzaken. De uitkomst van dit onderzoek kan
aanleiding zijn om in te grijpen volgens het generieke toezichtinstrumentarium uit de Gemeentewet.
De leden van de SP-fractie vragen een reactie op de kritiek van de
Algemene Rekenkamer dat er een democratisch probleem ontstaat met de
drie decentralisaties, omdat niemand meer zicht heeft op welke middelen
waarvoor bedoeld zijn en of die middelen wel op fatsoenlijke wijze
besteed worden?
De kritiek van de Algemene Rekenkamer houdt verband met de democratische controle bij samenwerkingsverbanden. Met het voorstel tot
wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen59 wordt de positie
van de gemeenteraad bij de begrotingscyclus van een gemeenschappelijke regeling versterkt. Via twee recente nota’s van wijziging bij dit
voorstel60 wordt het controlegat dat de Algemene Rekenkamer signaleert,
gedicht. Via deze nota’s krijgen rekenkamercommissies dezelfde onderzoeksbevoegdheden richting publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden
die rekenkamers reeds bij gemeenten hebben en wordt voor het gemeentelijke belang bij private rechtspersonen gekeken naar het gezamenlijke
belang dat groter dan vijftig procent moet zijn.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de middelen uit het sociaal
deelfonds alleen kunnen worden besteed aan de doelstellingen van het
sociale domein en vragen wat de grenzen zijn van het sociale domein en
vragen of zij het goed begrijpen dat het sociaal domein voor elke
gemeente anders kan zijn.
De regering hanteert als definitie van doelstellingen van het sociale
domein de taken die in de Jeugdwet en het voorliggende wetsvoorstel
aan gemeenten worden toegekend alsmede de taak voor gemeenten om
participatievoorzieningen aan te bieden. Deze taken zijn of worden bij wet
vastgelegd en zijn voor iedere gemeente gelijk.
De leden van de PvdA-fractie, de ChristenUnie-fractie en de D66-fractie
vragen hoe de regering vanaf 2016 tot een objectieve verdeling van de
middelen van het deelfonds sociaal domein komt en op welke wijze door
de regering rekening wordt gehouden met de vergrijzing en andere
demografische ontwikkelingen. Zij vragen in het verlengde hiervan of
gemeenten in staat zijn tijdig beleid te ontwikkelen voor de uitvoering van
dit wetsvoorstel. De leden van de SP-fractie vragen of de regering
onderzoek heeft gedaan naar de risico’s uit de notitie van het CPB, te
weten financiële risico’s die bij decentralisaties kunnen ontstaan door
gebrekkige budgetverdeelmodellen. De leden van de D66-fractie vragen of
de regering iets ziet in het idee van een financieel vangnet voor
gemeenten. De leden van de SGP-fractie vragen de regering te reageren
op de opmerkingen tijdens het rondetafelgesprek, waarin aangegeven
werd dat beschermd wonen ongelijk gespreid is en dat het objectieve
verdeelmodel grote financiële risico’s betekent voor sommige gemeenten.
Eind januari 2014 hebben gemeenten een eerste inzicht gekregen in het
macrobudget Wmo 2015 inclusief een voorlopige verdeling per gemeente.
Ook voor het budget van de Jeugdwet hebben gemeenten al een
59
60

Kamerstuk 33 597
Kamerstuk 33 597, nrs. 7 en 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

238

voorlopig inzicht gekregen. Indien mogelijk, krijgen gemeenten op een
eerder moment dan de meicirculaire 2014 meer duidelijkheid over de
definitieve budgetten. Gemeenten ontvangen in de meicirculaire 2014
tevens een eerste inzicht in de meerjarige budgetten.
De nieuwe budgetten (Jeugdwet, Wmo 2015 en het Participatiebudget) die
onderdeel zullen uitmaken van het deelfonds sociaal domein, zullen
worden verdeeld op grond van nieuwe verdeelmodellen. Voor zowel de
Jeugdwet als het voorliggende wetsvoorstel is een objectief verdeelmodel
in ontwikkeling waarmee het budget vanaf 2016 zal worden verdeeld. Het
nieuwe verdeelmodel voor het Participatiebudget zal inzicht geven voor
de verdeling van dit budget vanaf 2015.
Een objectieve verdeling wordt gebaseerd op kostendrijvers ofwel
indicatoren, die een goede voorspeller zijn van de kosten die gemeenten
zullen moeten maken voor maatschappelijke ondersteuning, die objectief
vast te stellen zijn en door gemeenten niet zijn te beïnvloeden. Een goede
objectieve verdeling stelt gemeenten in staat om met het beschikbare
budget een onderling vergelijkbaar voorzieningenniveau te realiseren
voor hun burgers met het toegekende budget. Demografische factoren
worden bij de ontwikkeling van het model betrokken. Met vergrijzing
wordt bovendien rekening gehouden door het macrobudget jaarlijks te
verhogen met een compensatie voor demografische groei. De verdeelmodellen worden op dit moment door onderzoeksbureaus ontwikkeld. De
financiële risico’s waar het Centraal Planbureau in zijn notitie Decentralisaties in het sociaal domein op doelt, worden betrokken bij de onderzoeken op basis waarvan de onderzoeksbureaus de verdeelmodellen
ontwikkelen.
In de verdeling van het budget voor beschermd wonen is aandacht voor
de scheve verdeling. Voor zover dit verklaarbaar is door objectieve
factoren, wordt dit in het verdeelmodel gehonoreerd. Voor zover dit niet
het geval is, kan dit leiden tot een verschuiving van het budget tussen
centrumgemeenten. Dit vergt een geleidelijke «ingroeitermijn» van een
historische verdeling naar een objectieve verdeling. Zodra er meer
duidelijkheid is over eventuele herverdeeleffecten van het verdeelmodel,
zal ik hierover in overleg treden met de VNG. De VNG maakt ook
onderdeel uit van de begeleidingscommissie van het onderzoek voor het
nieuwe verdeelmodel Wmo 2015.
Gemeenten die als gevolg van het verdeelmodel of een andere oorzaak te
maken krijgen met een meerjarig tekort op de begroting, kunnen een
aanvullende uitkering aanvragen op grond van artikel 12 van de
Financiële-verhoudingswet.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer de resultaten van de
toetsing van de berekeningswijze van het budget door de Algemene
Rekenkamer bekend worden gemaakt.
Het is de bedoeling dat deze toets door de Algemene Rekenkamer voor de
meicirculaire van dit jaar wordt afgerond, opdat gemeenten in de
meicirculaire 2014 geïnformeerd kunnen worden over het definitieve
budget voor 2015 per gemeente. Op 29 januari 2014 hebben gemeenten
reeds een voorlopig inzicht gekregen in het budget 2015. Indien mogelijk,
krijgen gemeenten op een eerder moment dan de meicirculaire 2014 meer
duidelijkheid over de definitieve budgetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

239

De leden van de SP-fractie vragen of er bij de uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel rekening wordt gehouden met de vergrijzing, zodat
voorkomen wordt dat er in de toekomst minder zorg per persoon verleend
kan worden.
Het bedrag dat wordt overgeheveld naar gemeenten voor de uitvoering
van hun nieuwe taken en verantwoordelijkheden, zal zich in de jaren na
2015 ontwikkelen door een financiële compensatie voor de demografische
ontwikkelingen. Voor het budget voor huishoudelijke hulp, verzorging
waar gemeenten al over beschikken, is dit reeds het geval.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot het bedrag is om
gemeenten te compenseren voor het beleid om mensen langer thuis te
laten wonen ten opzichte van het totale bedrag en of de regering
daarnaast kan aangeven of ook rekening wordt gehouden met de
toenemende vergrijzing.
In het budget voor de uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel is
rekening gehouden met de effecten van de extramuralisering. Het gaat
hier om het effect dat mensen met een nieuwe zorg/ondersteuningsvraag
die onder de oude criteria intramurale zorg zouden hebben ontvangen, nu
vanaf 2015 een beroep zullen doen op ondersteuning op grond van de
Wmo 2015 en zorg op grond van de Zvw. Voor de uitvoering van de Wmo
2015 is hiervoor in het voorlopig macrobudget 2015 een bedrag geraamd
van ca. € 0,4 miljard. Ten behoeve van de meicirculaire wordt deze
veronderstelling geactualiseerd op basis van realisatiecijfers 2013. Deze
veronderstelling wordt tevens door de Algemene Rekenkamer getoetst.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering voornemens is om de
uitgaven voor het voorliggend wetsvoorstel te laten monitoren door een
externe organisatie, bijvoorbeeld door het Sociaal Cultureel Planbureau.
Ook vragen de leden van de SP-fractie of de regering de verschillen
tussen gemeenten als het gaat om kwaliteit, tarieven, verstrekkingen gaat
benchmarken.
Het SCP ontwikkelt momenteel een pilot Wmo-monitor die naar
verwachting medio 2014 gereed zal zijn. In verband met het ontwikkelingskarakter van de Wmo-monitor is gestart met een pilot over de
beschikbare gegevens van de jaren 2009–2012. De Wmo-monitor zal
ingaan op de globale ontwikkelingen en samenhangen van de input,
output en resultaten van Wmo- en AWBZ-voorzieningen. De monitor zal
beschrijvingen bevatten van uitgaven, eigen bijdragen, tarieven, pgb’s,
gebruik, instroom en uitstroom van Wmo- en AWBZ-voorzieningen. De
kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning tussen gemeenten zal
worden gebenchmarkt op basis van de uitkomsten van het cliëntervaringsonderzoek, waarin cliënten wordt gevraagd naar hun ervaringen met
de kwaliteit van de uitvoering van de maatschappelijke ondersteuning.
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer gemeenten en zorgverzekeraars absolute duidelijkheid hebben over de financiële middelen waarover
zij kunnen beschikken. Zij vragen voorts of de regering kan toelichten hoe
het macrobudget precies is samengesteld en of de regering het nog
steeds verantwoord vindt om de invoeringstermijn van 1 januari 2015 te
hanteren terwijl er nog zoveel randvoorwaarden onduidelijk zijn.
Voor een toelichting op de samenstelling van het macrobudget wordt
verwezen naar hoofdstuk 10 Financiële aspecten van de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel. In de meicirculaire 2014 zullen gemeenten
inzicht krijgen in het definitieve budget Wmo 2015 per gemeente voor het
jaar 2015. Eind januari 2014 hebben gemeenten reeds een eerste inzicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

240

gekregen in het macrobudget Wmo 2015 inclusief een verdeling per
gemeente. Ook hebben gemeenten met de indiening van het voorliggende wetsvoorstel inzicht gekregen in de wettelijke kaders en hebben ze
in januari 2014 aanvullende beleidsinformatie gekregen over het
zorggebruik in hun gemeente. Als dit wetsvoorstel gepubliceerd wordt in
het Staatsblad kunnen de individuele cliëntgegevens aan gemeenten
worden overgedragen. De regering heeft er vertrouwen in dat gemeenten
hun wettelijke taken in 2015 goed kunnen uitvoeren, en zal zich samen
met gemeenten en andere partijen maximaal inspannen om de decentralisatie een succes te laten worden.
Met Zorgverzekeraars Nederland wordt uitvoerig gesproken over de
financiële kaders voor 2015. De eerste inzichten in de ramingen zijn reeds
met hen gedeeld. Over mogelijke tussentijdse aanpassingen naar
aanleiding van bijvoorbeeld de realisatiecijfers 2013 worden zij op de
hoogte gesteld. De definitieve cijfers 2015 zullen op Prinsjesdag bekend
worden gemaakt. Naar aanleiding van de begroting van VWS wordt
uiterlijk 1 oktober 2014 het macro-prestatiebedrag gecommuniceerd in de
Regeling risicoverevening. De regering is van mening dat de nauwe
contacten die er zijn met Zorgverzekeraars Nederland over de beschikbare
financiele kaders 2015, voldoende bijdragen aan een verantwoorde
overheveling per 1 januari 2015.
De leden van de CDA-fractie vragen of er bij de invoering en voorbereiding rekening mee wordt gehouden dat ondersteunende diensten,
zoals de SVB en CAK, voldoende voorbereidingstijd hebben om de
nieuwe eigen bijdrageregeling uit te voeren, trekkingsrecht te organiseren. Voorts vragen zij of de regering kan aangeven hoeveel tijd deze
organisaties nodig hebben.
De voorbereidingen voor het organiseren van het trekkingsrecht lopen
reeds enige tijd. Samen met de verschillende partijen wordt dit
momenteel uitgewerkt. Het betreft een omvangrijke operatie om te zorgen
dat iedere budgethouder dit jaar doch uiterlijk 1 januari 2015 op het
trekkingsrecht wordt aangesloten. Op basis van de huidige inzichten
hebben wij geen aanleiding om te veronderstellen dat het trekkingsrecht
niet tijdig ingevoerd zal zijn.
Het CAK zal op korte termijn een uitvoeringstoets uitvoeren op grond
waarvan de benodigde implementatietijd zal worden bezien. Omdat de
regering niet voornemens is de huidige systematiek van de berekening
van de eigen bijdragen en de huidige rol van het CAK hierbij ingrijpend te
wijzigen, ligt het in de lijn der verwachting dat het CAK tijdig gereed zal
zijn.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe gemeenten om kunnen gaan met
de contracteringsgesprekken, hoewel zij nog geen duidelijkheid hebben
over de financiële en wettelijke kaders.
In het voorjaar van 2013 heeft het TransitieBureau Wmo in samenwerking
met gemeenten en aanbieders een «stappenplan voor de transitie naar
een nieuwe Wmo» uitgebracht. Dit is een digitaal stappenplan waarin de
belangrijkste processtappen in de voorbereiding van de transitie in de tijd
zijn uitgeschreven. Volgens het stappenplan moeten gemeenten vanaf
maart 2014 de inkoopprocedure voorbereiden, vanaf juni 2014 de
inkoopprocedure starten en voor 1 oktober 2014 de inkoopprocedure
afronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

241

Sinds eind januari 2014 hebben gemeenten inzicht in de voorlopige
verdeling van het macrobudget voor de Wmo 2015. Daarnaast hebben de
gemeenten de beschikking over recent geactualiseerde beleidsgegevens.
Op basis van de voorlopige budgetten en de beleidsgegevens zijn
gemeenten in staat om de inkoopprocedure voor te bereiden en te starten.
Met de meicirculaire 2014 of eerder, indien mogelijk, krijgen gemeenten
meer duidelijkheid over de budgetten. Na de publicatie van het voorliggende wetsvoorstel in het Staatsblad krijgen gemeenten de beschikking
over de persoonsgegevens. Hiermee hebben gemeenten de duidelijkheid
die nodig is om de contracten met de aanbieders af te sluiten. Gemeenten
hebben hier vervolgens tot begin oktober 2014 de tijd voor.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering erop kan reageren dat
aanbieders pas kunnen besluiten hoe zij moeten omgaan met personeel,
nadat de contracteringsperiode van gemeenten is afgerond. De leden van
de SGP-fractie vragen of de regering erop kan reageren dat zij hebben
aangegeven dat aanbieders uiterlijk 6 maanden van tevoren duidelijkheid
moeten hebben over de aangegane contracten, omdat zij anders
preventief moeten overgaan tot ontslag? De leden van de SGP-fractie
vragen de regering of nader kan worden toegelicht hoe wordt omgegaan
met de frictiekosten.
Het is een afweging van de organisatie welke keuzes zij maakt en op welke
wijze ze daarbij anticipeert op mogelijke veranderingen en haar personeelsomvang aanpast binnen het kader van een doelmatige bedrijfsvoering. De werkgever moet zich verantwoorden tegenover het UWV over
de keuzes die hij maakt. Bij de beoordeling van de keuze van de aanbieder
om over te gaan tot ontslag, past daarom als zodanig een zekere mate van
terughoudendheid bij de regering. Als toelichting op de termijn van zes
maanden geldt dat aanbieders te maken hebben met verplichtingen voor
hun personeel die kunnen doorlopen in de periode na ontslag van
personeel (zoals wachtgelden). Als de periode kort is tussen het moment
dat duidelijk wordt voor de aanbieder dat zij niet meer de maatschappelijke ondersteuning zal leveren en het moment dat het huidige contract dat
zij daarvoor heeft eindigt, heeft de aanbieder mogelijk te maken met
doorlopende kosten voor personeel waar geen inkomsten tegenover
staan. Het komende jaar is het financiële risico dat hiermee gepaard gaat
voor aanbieders groter, omdat gemeenten in 2015 een financiële opgave
hebben, waardoor aanbieders minder zekerheid hebben dat personeel zal
worden overgenomen door een andere aanbieder (of aanbieders).
Het jaar 2015 is een overgangsjaar waarin gemeenten en aanbieders zich
voorbereiden op een nieuwe praktijk. De veranderingen die de
hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning met zich brengen,
maken onderdeel uit van de bredere operatie rondom de transitie die de
regering voor ogen heeft. Voor het kunnen zekerstellen van de continuïteit
van zorg en ondersteuning, wordt door de regering in overleg met
cliëntorganisaties, VNG, ZN en aanbieders gewerkt aan overkoepelende
werkafspraken. Deze werkafspraken reiken verder dan de Wmo 2015 en
hebben ook betrekking op de veranderingen tot de Wlz en de aanpassing
van de Zvw.
Ten aanzien van het beperken van eventuele frictiekosten verwijst de
regering naar de reactie van de Minister van SZW en de Staatssecretaris
van VWS op de eindrapportage van de onafhankelijke waarnemer inzake
het proces van overname van ontslagen Sensire-medewerkers door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

242

andere werkgevers61. De aanbevelingen van de onafhankelijke waarnemer
bieden naar het oordeel van de regering goede aanknopingspunten voor
alle betrokken partijen om eventuele frictiekosten te beperken. Ook
beveelt de regering gemeenten aan om hun verantwoordelijkheid te
nemen en in het kader daarvan zo vroeg mogelijk te besluiten over de
inkoop bij aflopende contracten.
De leden van de SGP-fractie vragen naar de consequenties van de
beëindiging per 2015 van de landelijke subsidie voor De Hoop Dordrecht.
Concreet vragen de leden van de SGP-fractie of de regering bereid is tot
een overgangsperiode van twee jaar met voldoende financiële middelen,
zodat in die periode flankerend beleid gerealiseerd kan worden om de
gevolgen van de wegvallende subsidie op te vangen.
De regering kan meedelen dat voor De Hoop in Dordrecht een overgangsperiode van twee jaar is voorzien, zodat via een afbouwpatroon ook in
2015 en 2016 nog subsidie wordt verstrekt aan De Hoop. De Hoop en de
gemeente Dordrecht zijn hiervan in januari 2014 per brief op de hoogte
gesteld.
De leden van de fractie van D66 vragen of de decentralisatie van taken
leidt tot een bezuiniging op de apparaatuitgaven van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
In het regeerakkoord van het kabinet Rutte-Verhagen is besloten tot een
generieke taakstelling op de VWS-organisatie die de komende jaren
oploopt naar € 30 miljoen structureel vanaf 2016. Het Ministerie van VWS
is bezig deze taakstelling in te passen. Bij de decentralisatie van taken gaat
het grotendeels om taken die van zorgkantoren en het CIZ naar
gemeenten verschuiven. Indien de decentralisatie van taken leidt tot een
vermindering van de noodzakelijk ambtelijke capaciteit, wordt deze
besparing ingezet bij het realiseren van de Rutte-Verhagen taakstelling.
Hoofdstuk 11 Transitie, transformatie en implementatie
De leden van de VVD-fractie, de Pvda-fractie en de fractie van GroenLinks
zijn positief over het voorstel van de regering om door middel van rapid
response teams, gerichte ondersteuning bij de transitie te bieden. De
leden van deze fracties hebben vragen over de exacte werking en
inrichting ervan, de betrokkenheid van partijen en de taken en bevoegdheden van een rapid response team.
Heeft het team middelen en mogelijkheden om snel noodzakelijke zorg op
gang te krijgen? Ook in individuele situaties?
De transitie naar de Wmo 2015 maakt samen met de transitie van de Wlz
en de aanpassingen van de Zvw onderdeel uit van de hervorming van de
langdurige zorg en de verandering die de regering met de betrokken
veldpartijen daarbij voor ogen heeft. Om deze verandering zoveel
mogelijk voorspelbaar, beheersbaar en zorgvuldig te laten verlopen, leg ik
op dit moment in overleg met cliëntorganisaties, VNG, ZN en aanbieders
de laatste hand aan overkoepelende werkafspraken. De werkafspraken zijn
er op gericht de continuïteit van ondersteuning en zorg – binnen de
wettelijke kaders – te borgen, negatieve gevolgen voor de burgers en
frictiekosten te beperken en vernieuwing te stimuleren.
Er zijn zes transitievraagstukken geïdentificeerd die domeinoverstijgend
zijn en waarover op lokaal en regionaal niveau gesproken moet worden,
namelijk continuïteit van zorg, herstructurering vastgoed, beperken fricties
op de arbeidsmarkt, informatievoorziening, voorkomen administratieve
61

Kamerstuk 23 235, nr. 111.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

243

lasten en zorgvernieuwing. Om deze transitievraagstukken op regionaal
niveau snel en adequaat op te pakken, ondersteun ik partijen via het
ondersteuningsteam HLZ.
Ik zal u over de werkafspraken en de ondersteuning op korte termijn nader
informeren.
Daarnaast is er sinds 2011 een TransitieBureau Wmo, van waaruit VWS
samen met de VNG ondersteuning biedt aan gemeenten, cliëntorganisaties en aanbieders voor een zorgvuldige transitie naar de Wmo 2015.
Het TransitieBureau Wmo biedt collectieve ondersteuning, zoals handreikingen, cliëntbeschrijvingen, informatiebijeenkomsten. Ook biedt het
TransitieBureau Wmo samen met het TransitieBureau Jeugd kortdurende
ondersteuning op maat aan een gemeente of samenwerkende gemeenten
die knelpunten in de voorbereiding ervaren, via het ondersteuningsteam
decentralisaties («rapid response»). Het gaat dan bijvoorbeeld om
ondersteuning bij de inrichting van de inkoopprocedure, de toegang of
een sociaal wijkteam, het ordenen van keuzes met betrekking tot die
inrichting of het lokaal of regionaal bij elkaar brengen van partijen. Er
worden geen taken en bevoegdheden van gemeenten overgenomen.
Hierbij wordt actief gebruik gemaakt van de aanwezige kennis en
expertise van gemeenten die met de voorbereiding op de transitie al
verder gevorderd zijn of van cliëntorganisaties of aanbieders en van de
producten van de TransitieBureaus.
De ondersteuning op maat van het ondersteuningsteam decentralisaties
richt zich niet op het organiseren of het bieden van zorg en ondersteuning
aan individuele cliënten, maar op het inrichten van de processen bij
gemeenten zodat gemeenten op 1 januari 2015 klaar zijn om ondersteuning te bieden aan hun inwoners.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer het transitieplan naar de
Tweede Kamer wordt gestuurd.
De regering is voornemens het transitieplan op korte termijn aan de
Tweede Kamer te zenden.
De leden van de fractie van de PvdA zien bij de hervorming veel kansen
voor innovatie en verbetering van de zorg. De inzet moet erop gericht zijn,
volgens deze leden, om tot vernieuwing, meer kleinschaligheid en eigen
initiatief en regie te komen in de langdurige zorg. Hierbij speelt naast de
financiering van zorg ook een gerichte inkoop van zorg een belangrijke
rol. Door de juiste zorg in te kopen kunnen gemeenten vernieuwing in het
zorgveld stimuleren. Deelt de regering deze visie van de leden van de
fractie van de PvdA? Is de regering het met deze leden eens dat het sluiten
van meerjarige contracten bij inkoop hierbij een belangrijk middel kan
zijn? Het sluiten van meerjarige contracten heeft volgens deze leden
tevens een positief effect op de gevolgen van de hervormingen van de
langdurige zorg. Onzekerheden voor aanbieders worden op deze wijze ten
dele weggenomen en er kan beter ingespeeld worden op inhoudelijke en
budgettaire consequenties van de hervormingen. Aanbieders hoeven
minder snel over te gaan tot gedwongen ontslagen en de continuïteit van
zorg wordt beter geborgd voor cliënten. Deelt de regering deze visie?
In algemene zin deelt de regering de visie van de leden van de fractie van
de PvdA dat gemeenten een belangrijke rol spelen in het stimuleren van
vernieuwing in ondersteuning. Ook aanbieders spelen hierin een
belangrijke rol bij de vormgeving van de ondersteuning. Gemeenten
krijgen op grond van dit wetsvoorstel veel ruimte om, de benodigde
ondersteuning naar eigen inzicht te organiseren en in te kopen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

244

continuïteit van zorg en vernieuwing als randvoorwaarden op te nemen.
Het wetsvoorstel biedt gemeenten de ruimte om lokale doelstellingen te
formuleren die aansluiten bij de vraagstukken in de wijk. De vraag of, en
zo ja in welke mate, meerjarige contracten kunnen bijdragen aan die
lokale doelstellingen, hangt dus af van de lokale situatie en dient lokaal
beantwoord te worden door de gemeenten.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe bij de inkoop van zorg tevens
ruimte geboden kan worden door gemeenten voor zelfinitiatiefrecht van
burgers en cliënten, bijvoorbeeld zorgcoöperaties? Hoe biedt dit
wetsvoorstel ruimte aan dergelijke initiatieven die bijdragen aan het
versterken van de eigen kracht van cliënten en die passen in de visie van
De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl?
De regering verwacht dat inwoners actief betrokken worden door de
colleges en gemeenteraden bij de vormgeving van de te bieden ondersteuning en bij de totstandkoming van het gemeentelijke beleid, bijvoorbeeld als het gaat om het inkoopbeleid zodat er diversiteit in het te
contracteren aanbod is. De regering verwacht ook dat er ruimte geboden
wordt aan aanbieders en eigen initiatieven van inwoners om ondersteuning dicht bij mensen in buurten, wijken en dorpen te organiseren om
te komen tot creatieve maatwerkarrangementen. Dit sluit aan bij de
principes van De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl om eigen kracht van
inwoners die ondersteuning nodig hebben en hun netwerk in te zetten.
Tevens zouden de leden van de PvdA-fractie graag een reactie ontvangen
op de mogelijkheid van dienstencheques voor de huishoudelijke hulp in
de Wmo. Hoe staat de regering tegenover deze mogelijkheid? Is de
regering het met de leden van de fractie van de PvdA eens dat door
dienstencheques meer mensen bediend kunnen worden en dat dit zowel
mogelijkheden voor werknemers als cliënten kan bieden? Graag
ontvangen deze leden een nadere toelichting. Op welke wijze wordt er
ruimte geboden in dit wetsvoorstel om dienstencheques in de Wmo
mogelijk te maken? Wat is er nodig aan aanvullende maatregelen om
dienstencheques in de Wmo mogelijk te maken?
Het wetsvoorstel biedt gemeenten de beleidsruimte om dienstencheques
in te zetten. Er zijn gemeenten die deze mogelijkheden onderzoeken.
Om de mogelijkheden van dienstencheques goed te kunnen waarderen, is
een brede analyse van de positie van huishoudelijke hulpen nodig. De
commissie Kalsbeek, die is ingesteld door de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, stelt op dit moment een advies aan het kabinet op
over de mogelijke verbetering van de positie van huishoudelijk werkers en
de gevolgen van eventuele ratificatie van het ILO-verdrag nr. 189, in relatie
tot de huidige Regeling dienstverlening aan huis. Zo spoedig mogelijk
daarna zal de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de reactie
van het kabinet naar uw Kamer sturen. Naar verwachting zal dit in het
voorjaar zijn. De regering wil nu niet vooruitlopen op de reactie van het
kabinet op dit rapport.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering onderzoek heeft gedaan
naar de daadwerkelijke uitvoeringskosten en frictiekosten en of de
regering een overzicht kan sturen van de uitvoeringskosten en frictiekosten die zij verwachten. Zij vragen voorts hoe hoog de huidige
uitvoeringskosten in de AWBZ zijn. De leden van de SP-fractie vragen
daarnaast hoe hoog de uitvoeringskosten bij de gemeenten zijn in de
huidige Wmo betreffende de huishoudelijke verzorging. Zij vragen voorts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

245

hoe hoog de uitvoeringskosten van gemeenten worden als de nieuwe
taken zijn overgeheveld en of deze hoger of lager zijn dan in de huidige
AWBZ.
De huidige uitvoeringskosten AWBZ van onder meer de zorgkantoren
bedragen op grond van de begroting van VWS voor het jaar 2013 € 225
miljoen en de kosten van het CIZ voor 2013 € 110 miljoen.
Het budget dat gemeenten ter beschikking hebben voor uitvoeringskosten
huishoudelijke verzorging als onderdeel van de integratie-uitkering Wmo,
bedraagt voor 2014 € 135 miljoen. Het is onbekend wat de feitelijke
uitgaven van gemeenten zijn. Voor de uitvoeringskosten van de nieuwe
Wmo heeft de regering aanvullend vanaf 2015 structureel € 42 miljoen
beschikbaar gesteld.
De uitvoeringkosten die gemeenten zullen maken, zijn onvergelijkbaar
met de uitvoeringskosten die het CIZ en de zorgkantoren maken. Er zal
namelijk sprake zijn van een ander ondersteuningsaanbod en een geheel
andere aanpak. Er is geen onderzoek gedaan naar de frictiekosten, omdat
de omvang hiervan van veel verschillende factoren afhankelijk is, zoals de
afspraken die gemeenten, zorgverzekeraars en aanbieders met elkaar in
de regio maken. Frictiekosten zijn door partijen in het veld te beïnvloeden.
Met gemeenten is afgesproken dat goed zal worden gevolgd of
voorliggend wetsvoorstel binnen de wettelijke en financiële randvoorwaarden kan worden uitgevoerd. Indien dit niet het geval is, zal samen
gekeken worden naar de oorzaken en mogelijke oplossingen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen zich af of het wel
wenselijk is dat de naar de gemeenten gedecentraliseerde taken weer
door-gedecentraliseerd worden, zij vragen zich daarbij ook af hoe
voorkomen kan worden dat gemeenteraden buiten spel gezet worden.
Het is aan gemeenten zelf om vorm te geven aan hun samenwerkingsverbanden in het sociaal domein. De regering heeft de gemeenten op
15 maart 2013 in een brief geïnformeerd over de samenwerking die ten
behoeve van de decentralisaties tussen gemeenten gewenst is. Daarin
heeft de regering onder meer aangegeven het van belang te achten dat de
samenwerking wordt vormgegeven op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De regering acht dit van belang, omdat samenwerkingsverbanden gebaseerd op de Wgr verlengd lokaal bestuur zijn,
met de daarbij behorende instrumenten voor democratische verantwoording en controle. Het aan uw Kamer toegezonden voorstel tot
wijziging van de Wgr voorziet ook in een aantal maatregelen ter verdere
versterking van de positie van de gemeenteraad bij intergemeentelijke
samenwerking en verbetering van de interne verantwoordingsstructuur
binnen het openbaar lichaam62.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het lukt om het
wettelijke kader, inclusief beleid voor specifieke groepen en specifieke
nadere informatie over de amvb voor 1 juli bekend te hebben, zodat
gemeenten voldoende tijd hebben om zich voor te bereiden op de
transformatie? Ook vragen de leden van de ChristenUnie-fractie of het lukt
om voor 1 mei 2014 duidelijkheid te hebben over het huidige klantenbestand in de AWBZ, zodat gemeenten op zorgvuldige wijze hun inwoners
kunnen informeren en gesprekken kunnen aangaan met bestaande en
nieuwe zorgaanbieders?

62

Kamerstuk 33 597.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

246

De regering streeft er van haar kant naar de parlementaire behandeling
van dit wetsvoorstel op een zodanig tijdstip af te ronden dat het mogelijk
is om de wet voor 1 juli 2014 in het Staatsblad te publiceren. Indien dit
lukt, is het naar inschatting van de regering ook mogelijk om de vereiste
amvb tegelijk met de wet te publiceren. Een deel van de bepalingen van
dit wetsvoorstel treedt in werking op de dag na publicatie in het
Staatsblad. Dat biedt de mogelijkheid om gemeenten, binnen de kaders
van dit wetsvoorstel, in 2014 te voorzien van de noodzakelijke informatie,
zoals individuele gegevens van mensen die nu AWBZ-ondersteuning
hebben, om hen te informeren over de veranderingen en gesprekken met
hen te voeren in verband met continuïteit van zorg.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat gemeenten in het
transformatieproces te maken zullen krijgen met veel vastgoedvraagstukken. Zo dienen veel woningen geschikt gemaakt te worden zodat
mensen die ondersteuning behoeven, langer thuis kunnen blijven wonen.
Tevens kampen veel zorgorganisaties door de hervormingen met
vastgoed vraagstukken. Waarom wordt in de memorie van toelichting niet
op de vastgoedproblematiek ingegaan?
Het beleid van dit kabinet is erop gericht dat meer mensen in de toekomst
thuis blijven wonen. Dat sluit aan op een trend die al langer zichtbaar is en
waarop partijen zich ook hebben kunnen voorbereiden. De rol van
gemeenten met betrekking tot de woningen voor mensen die thuis blijven
wonen, verandert niet. In mijn brief over de hervorming van de langdurige
zorg en ondersteuning ben ik ingegaan op eventuele vastgoedvraagstukken van zorgorganisaties. Ik zal in april 2014 samen met de Minister
voor Wonen en Rijksdienst een reactie geven op een door de regering
gevraagd advies van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur
over de samenhang tussen de maatregelen bij de hervorming van de
langdurige zorg en ondersteuning en de woningmarkt.
De leden van de SGP-fractie vinden het, gelet op de aard en omvang van
de operatie als ook de relatieve kwetsbaarheid van de betrokken clienten,
van groot belang dat de transitie goed verloopt. Zij vragen of de regering
inmiddels meer inzicht kan verschaffen hoe de regietafels worden
vormgegeven die zijn toegezegd na het overleg met de VNG?
De regering deelt met de leden van de SGP-fractie het belang van een
zorgvuldige transitie en neemt dit samen met het veld stevig ter hand. Het
Rijk en de medeoverheden hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid
voor een goed bestuur van Nederland. In het kader van de decentralisaties
in het sociaal domein voert de regering onder leiding van de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie periodiek breed overleg met
bestuurders van gemeenten. De eerste bijeenkomst van deze zogenaamde
regietafels is op 12 maart 2014. Daar worden relevante thema’s ten
aanzien van de samenhang in de drie decentralisaties besproken en is er
ruimte voor het delen van zorgen en oplossingen. Daarbij gaat het om
overkoepelende thema’s die de invoering, transitie en uitvoering van de
decentralisaties betreffen.
In februari 2014 sprak ik samen met de VNG met Wmo-wethouders over
de zorgen die zij geuit hebben bij de VNG-ledenraadpleging over de
samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars en de overgangsperiode. In maart en april 2014 spreek ik opnieuw met hen om de vinger
aan de pols te houden bij de voortgang in de transitie.
Daarnaast verzamelt het TransitieBureau Wmo signalen bij gemeenten,
aanbieders en cliëntorganisaties om goed zicht te houden op de
voortgang. De ervaringen van gemeenten worden verzameld via het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

247

transitievolgsysteem (TVS) dat gebaseerd is op het stappenplan van het
TransitieBureau Wmo (www.invoeringwmo.nl/stappenplan). De
ervaringen van aanbieders worden periodiek uitgevraagd door Actiz,
VGN, Brancheorganisatie Thuiszorg Nederland (BTN), GGZ Nederland, de
Federatie Opvang (FO), de MO-Groep en de koepels van kleine zorgorganisaties, zoals zorgboeren. Via het programma Aandacht voor Iedereen
(AVI) is een raadpleging onder cliënten en hun mantelzorgers gehouden
(Zorg naar gemeenten) over de huidige ervaringen en gevonden
oplossingen voor mensen met een beperking en hun mantelzorgers.
Op basis van de informatie uit de bronnen kan geconcludeerd worden dat
de voortgang in gemeenten verschild. Meer dan 80% van de gemeenten
werkt samen met cliëntenorganisaties en met aanbieders. De gesprekken
tussen de partijen gaan onder andere over de wijze van contracteren, het
vormgeven van pilots en het inrichten van sociale wijkteams. De
samenwerking met zorgverzekeraars is nog niet overal tot stand gekomen.
Daarom ga ik de komende periode concrete ondersteuning bieden om
deze samenwerking tot stand te brengen. Dit is een van de onderdelen in
de werkafspraken die ik nu maak met cliëntorganisaties, VNG, ZN en
aanbieders.
Verder blijkt dat circa 80% van de gemeenten het richtinggevende kader
heeft vastgesteld. Gemeenten moeten dat volgens het stappenplan de
komende periode gaan concretiseren als het gaat om onderwerpen als
opdrachtgeverschap, inkoop, verantwoording en het inrichten van de ICT.
Het TransitieBureau Wmo zal de komende periode ondersteuning op maat
bieden aan gemeenten om deze punten op te pakken.
U treft het volledige overzicht van de uitkomsten van de rapportage
transitie-volgsysteem63 en raadpleging onder cliënten en hun mantelzorgers64 als bijlagen van het verslag aan.
Hoofdstuk 12 Stelselverantwoordelijkheid
De leden van de fractie van de PvdA willen graag weten hoe en wanneer
de Tweede Kamer geïnformeerd wordt over de rapportages van de
monitoring en het verzamelen van de interbestuurlijke informatie in het
sociale domein over de Jeugdwet, Participatiewet en de WMO 2015. Het is
voor deze leden, om hun controlerende taak naar behoren uit te voeren,
van belang op de hoogte te zijn van het functioneren van het systeem.
Deze leden vragen welke periode wordt aangehouden om de werking van
het wetsvoorstel periodiek te evalueren en wanneer de Tweede Kamer
hierover wordt geïnformeerd?
Vanaf 2015 wordt de Tweede Kamer periodiek geïnformeerd over de
resultaten die met de afzonderlijke wetten worden gerealiseerd en de
uitgaven die gemeenten hiertoe hebben gedaan, opdat zij hun controlerende taak ten aanzien van het stelsel goed uit kunnen voeren. De Minister
van BZK zal bovendien een integrale monitor voor het sociaal domein
ontwikkelen. Bij de inrichting van de monitoren en de daartoe vereiste
informatievergaring is het uitgangspunt dat er zo goed mogelijk wordt
aangesloten bij de (informatievergaring in het kader van) horizontale
verantwoording. Hiermee wordt afgestemde uitvraag en meervoudig
gebruik van informatie bevorderd. Samen met de VNG en gemeenten
wordt thans gewerkt aan een nadere invulling van de inrichting van de
63

Rapport meting Transitie-volgsysteem, stand van zaken transitie AWBZ naar Wmo bij
gemeenten, 17 januari 2014.
64
Zorg naar gemeenten, Digitale cliëntenraadpleging als onderdeel van de AVI-cliëntenmonitor,
januari 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

248

monitoring, ook wat betreft de tijdstippen waarop en de frequentie
waarmee uw Kamer rapportages zal ontvangen. Naar verwachting wordt
dit proces in de zomer van 2014 afgerond. De Kamer wordt over de
uitkomsten van dit proces uiteraard geïnformeerd.
In artikel 7.10 van dit wetsvoorstel is bepaald dat de regering drie jaar na
inwerkingtreding van de wet een evaluatie over de Wmo 2015 aan de
Tweede Kamer zal zenden. Daarna kunnen er periodiek vervolgevaluaties
worden uitgevoerd ter ondersteuning van de stelselverantwoordelijkheid
van de Minister. De regering heeft voor ogen dat dit, zoals thans het geval
is bij de huidige Wmo, eens in de vier à vijf jaar plaatsvindt.
De leden van de PvdA-fractie vragen of een overzicht kan worden gegeven
van de momenten dat de afgelopen jaren de interventieladder is ingezet
en welke interventies er toegepast zijn in welke situaties.
De Tweede Kamer is per brief op 18 februari 201365 geïnformeerd over
hoe de «interventieladder interbestuurlijk toezicht» werkt en in welke
gevallen dit instrument voor de Wmo tot dat moment is toegepast. De
interventieladder start met signaleren, waarbij ook actief wordt gereageerd op signalen van burgers en maatschappelijke organisaties. De
regering houdt geen centraal overzicht bij van het aantal signalen waarop
is gereageerd. In vervolg op de casus Heerenveen, die ten tijde van het
sturen van de brief nog gaande was, kan worden gemeld dat de Centrale
Raad van Beroep op 20 december 2013 heeft bepaald dat een voorziening
op grond van de Wmo niet mag worden geweigerd op grond van het
inkomen of het vermogen van de aanvrager. Deze uitspraak is in lijn met
andere uitspraken met betrekking tot inkomensgrenzen die speelden in de
gemeenten Katwijk (uitspraak Centrale Raad van Beroep) en Steenwijkerland (uitspraak rechtbank Overijssel). Daarnaast heeft de rechtbank van
Assen zich op 23 december 2013 uitgesproken over de door de gemeente
Emmen in de vorm van een algemene voorziening verstrekte voorziening
voor schoonmaakondersteuning. Met alle gemeenten in kwestie heeft in
het kader van de interventielader contact plaatsgevonden over de
aanpassingen van het beleid naar aanleiding van de rechtelijke uitspraken.
De interventies hebben niet geleid tot het gebruik van de instrumenten
indeplaatsstelling en schorsen en vernietigen uit de gemeentewet.
De leden van de fracties van de PVV en de SP hebben vragen gesteld over
de stelselverantwoordelijkheid.
De leden van de PVV-fractie vragen of zij er van uit mogen gaan dat indien
zich misstanden voordoen, de Minister niet kan aankomen met: «daar
gaan wij niet over, dat is de verantwoordelijkheid van de gemeenten»,
zoals nu steeds het geval is bij misstanden in de huidige Wmo.
De leden van de fractie van de SP willen weten op welke wijze de regering
denkt haar stelselverantwoordelijkheid in te vullen in het kader van de
uitspraak van de Staatssecretaris van VWS: «Ik ben geen Staatssecretaris
die zegt: ik maak een wet, nu is het de verantwoordelijkheid van
gemeenten en zoek het maar lekker uit. We zeggen dat zorg en ondersteuning beter moeten worden, dus moeten we ook in de gaten houden of
dat gebeurt» en de redenering die de regering aangeeft in het voorliggende wetsvoorstel over stelselverantwoordelijkheid. Deze leden vragen
hoe de regering gaat ingrijpen als blijkt dat gemeenten deze wet niet goed
kunnen uitvoeren. Verder vragen deze leden welke maatregelen de
regering neemt als blijkt dat gemeenten de continuïteit en kwaliteit van
zorg niet kunnen bieden? Tot slot vragen deze leden welke stappen de
regering neemt als blijkt dat gemeenten deze wet niet goed uitvoeren?

65

Kamerstuk 29 538, nr. 142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

249

Sinds 1 oktober 2012 geldt de Wet revitalisering generiek toezicht (Wet
Rgt). Uitgangspunt van de Wet Rgt is het vertrouwen dat een bestuurslaag
zijn taken goed uitoefent en dat de horizontale verantwoording – van het
college aan de gemeenteraad – op orde is. Het interbestuurlijke toezicht is
alleen gericht op de uitvoering van wettelijke medebewindstaken, zoals
onderhavig wetsvoorstel. Ingrijpen gebeurt alleen als wettelijk vastgelegde medebewindstaken niet (juist) worden uitgevoerd, bijvoorbeeld als
besluiten in strijd zijn met het recht of algemeen belang. In die gevallen
kan de Minister zo nodig en uiteindelijk gebruikmaken van de instrumenten indeplaatsstelling of schorsing en vernietiging. Bij indeplaatsstelling ingeval van taakverwaarlozing kan de Minister een taak
overnemen als een gemeente een medebewindstaak verwaarloost. Bij
schorsing en vernietiging kan de Kroon besluiten een besluit van een
gemeente dat in strijd is met het recht of het algemeen belang te schorsen
of te vernietigen. Dit gebeurt bij koninklijk besluit. Om te bepalen of tot
toepassing van deze instrumenten wordt overgegaan, doorloopt de
toezichthouder een zogenoemde «interventieladder». Deze bestaat uit
oplopende stappen: beginnend met signaleren, informatie opvragen via
bestuurlijk overleg tot en met het definitief toepassen van het instrument
indeplaatsstelling of schorsing en vernietiging. In bijgaande nota van
wijziging wordt geregeld dat de Minister van VWS in aanvulling op de Wet
Rgt, de beschikking krijgt over een (tijdelijke) aanwijzingsbevoegdheid, die
geldt tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
De stelselverantwoordelijkheid van de Minister betekent ook een
verantwoordelijkheid voor de inrichting en de werking van het stelsel als
geheel en voor de maatschappelijke effecten die met het stelsel kunnen
worden gerealiseerd; de Minister is aanspreekbaar op het borgen van de
publieke belangen voor zover gerelateerd aan het stelsel. Indien het
stelsel van maatschappelijke ondersteuning niet leidt tot de gewenste
maatschappelijke effecten, is dit aanleiding om onderzoek te doen naar de
oorzaken hiervan en te bezien welke maatregelen nodig zijn om tot de
gewenste maatschappelijke effecten te komen. Met de VNG is bestuurlijk
afgesproken dat de Minister van VWS – als verantwoordelijke voor het
stelsel – ook na inwerkingtreding van de wet aanspreekbaar is op de
mogelijkheden en belemmeringen voor gemeenten om de doelstellingen
te realiseren binnen de wettelijke en financiële randvoorwaarden.
Deze verantwoordelijkheid brengt met zich dat de Minister moet zorgen
goed geïnformeerd te zijn over het functioneren van het stelsel, de
maatschappelijke uitkomsten en de wijze waarop het beleid wordt
uitgevoerd. Hiertoe wordt binnen drie jaar na inwerkingtreding van de wet
een evaluatie afgerond en aan de Tweede Kamer gezonden. Jaarlijks
worden de ervaringen van cliënten met de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning gemeten en worden de uitgaven van gemeenten in
het sociaal domein gevolgd. Ook is er een afspraak gemaakt om de
financiële effecten van het overgangsrecht in 2015 te volgen. In dit kader
is in dit wetsvoorstel opgenomen dat de gemeente kosteloos de gegevens
aan onze Minister verschaft die nodig zijn om de werking van deze wet te
kunnen beoordelen. Bij ministeriële regeling kunnen hierover regels
worden gesteld, na overleg met gemeenten. Het gaat niet alleen om
beleidsinformatie over het functioneren van het stelsel zelf, maar ook over
de resultaten die ermee worden behaald.
De stelselverantwoordelijkheid betreft volgens de regering ook de
voortgang en zorgvuldigheid van de implementatie aan. Ook in de
transitiefase blijft de Minister goed geïnformeerd over de vorderingen van
gemeenten en de belemmeringen die zij ervaren. Wanneer gemeenten
knelpunten in de voorbereiding ervaren, gaat het TransitieBureau Wmo
erop af om gerichte ondersteuning te bieden («rapid response»). Ook het
transitie-volg-systeem kan daartoe aanleiding geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

250

De leden van de PVV-fractie constateren dat, indien nodig, de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport handelend kan optreden indien een
gemeente een medebewindstaak verwaarloost of een besluit neemt dat in
strijd is met het recht of het algemeen belang. Wat wordt hier verstaan
onder het algemeen belang? Is dat het welzijn van mensen of het behalen
van de bezuinigingsdoelstelling, zo vragen deze leden.
De regering gaat ervan uit dat gemeenten, indien zij zich houden aan de
kaders van voorliggend wetsvoorstel, niet in strijd kunnen handelen met
het algemeen belang. Voorliggend wetsvoorstel biedt enerzijds
waarborgen dat mensen die niet op eigen kracht, met behulp van hun
sociale netwerk en algemene voorzieningen zelfredzaam zijn of kunnen
participeren passende ondersteuning krijgen van gemeenten. Anderzijds
biedt het wetsvoorstel volgens de regering voldoende beleidsruimte aan
gemeenten om de maatschappelijke ondersteuning binnen de financiële
kaders vorm te geven.
Met het vernietigen van besluiten in verband met strijd met het algemeen
belang zal zeer terughoudend worden omgegaan en er geldt een zware
motiveringsplicht. Aangegeven moet worden wat de aard van het
algemene belang is en waarom het algemeen belang in dat specifieke
geval uitgaat boven de belangen van de gemeente. Het is niet goed
mogelijk wat in deze onder algemeen belang verstaan moet worden. Dit
zal afhangen van de concrete casus.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering denkt de democratische controle op de zorg vanuit de politiek te kunnen waarborgen en hoe
gemeenteraadsleden en de Tweede Kamer controle kunnen uitoefenen op
de uitvoering van de ondersteuning.
In de «Decentralisatiebrief» is aangekondigd dat het kabinet met
gemeenten afspraken zal maken over een intensieve monitoring van de
bereikte resultaten en de gemeentelijke uitgaven over het geheel van het
brede sociale domein door te meten en te benchmarken. De monitor biedt
inzicht in het functioneren van het stelsel en de vraag in hoeverre de
doelstellingen van de decentralisaties worden bereikt en biedt de
informatie om verantwoording af te leggen aan de Tweede en Eerste
Kamer over de stand van zaken met betrekking tot de beleidsdoelstellingen in het sociale domein. De monitor biedt ook inzicht aan gemeenten
in hun eigen prestaties ten opzichte van andere gemeenten. Dit met als
doel om van elkaar te leren en het horizontale verantwoordingsproces te
ondersteunen. De werking van het wetsvoorstel wordt ook periodiek
geëvalueerd door een onafhankelijke partij. Raadsleden worden door de
Minister van BZK en de VNG actief ondersteund bij de voorbereiding op
hun controletaken in het sociaal domein.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat het einddoel is
van de Minister van BZK voor de decentralisaties in het sociaal domein en
wat de Minister van BZK op welk moment gaat doen om dit te bereiken.
De Minister van BZK heeft in de decentralisatiebrief66 een beeld geschetst
over het einddoel van de decentralisaties. Dit schetst een beeld waarin
gemeenten in staat zijn de gewenste veranderingen in het sociaal domein
waar te maken, waarbij ook de uitvoeringskracht van gemeenten
dusdanig versterkt is dat de nieuwe taken kwalitatief goed kunnen worden
uitgevoerd.
Om dit te bereiken heeft de Minister van BZK het programma
«Gemeenten van de toekomst» ingericht. De ondersteuning vanuit het
66

Kamerstuk, 33 400 VII, nr. 59

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

251

programma is er op gericht gemeenten in staat te stellen zich vergaand
voor te bereiden op de transitie en de transformatie met het oog voor de
eigen gemeentelijke verantwoordelijkheid. Deze gerichte ondersteuning
en advisering vinden plaats door een pool van deskundigen die individuele gemeenten en samenwerkingsverbanden, op eigen verzoek,
gedurende een korte tijd kunnen ondersteunen op specifieke aandachtsgebieden. Daarnaast kunnen gemeenten ook zelf aangeven waar vragen
liggen, en kunnen zij BZK actief benaderen. In de uitvoering van deze
ondersteuning wordt interdepartementaal nauw samengewerkt, alsmede
met de VNG. Daarnaast ondersteunen de betrokken ministeries, eveneens
in samenwerking met de VNG, de gemeenten bij de inhoudelijke
voorbereiding op de decentralisaties jeugd, participatie en maatschappelijke ondersteuning.
De inspanningen van de betrokken bewindspersonen worden besproken
in de ministeriële commissie decentralisaties. Die commissie, onder
leiding van de Minister-President, bewaakt de voortgang van en de
samenhang tussen de decentralisaties.
Hoofdstuk 13 Ontvangen reacties en adviezen
In reactie op het wetsvoorstel wijzen de gtemeenten op het risico dat
verplicht beheer van de pgb’s door de SVB een innovatieve aanpak in de
weg kan staan. De leden van de VVD-fractie vragen of hier wellicht een
aanpassing mogelijk is.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toekennen van de persoonsgebonden budgetten, de toetsing op de rechtmatigheid en het tegengaan en
opsporen van misbruik en oneigenlijk gebruik. Het verplichte beheer door
de Sociale Verzekeringsbank zal gemeenten hierbij ondersteunen. De
regering is van mening het centrale administratieve beheer innovatie
geenszins in de weg staat. Nieuwe innovatieve ondersteunings- en
zorgvormen kunnen onverminderd worden betaald via een persoonsgebonden budget en trekkingsrecht.
Naar aanleiding van de ontvangen reacties en adviezen merken de leden
van de fractie van de PVV op dat gemeenten ervoor pleiten de
voorwaarden voor het toepassen van de maatwerkvoorziening meer open
te laten zijn. De leden van de PVV-fractie stellen de vraag of de VNG dit
vraagt om vaker «nee» te kunnen zeggen.
De VNG heeft in haar schriftelijke reactie instemmend gereageerd op de
belangrijke onderdelen van het concept wetsvoorstel67 68. De VNG
verwacht dat de introductie van de term «maatwerkvoorziening» in de
plaats van compensatieplicht beter duidelijk maakt wat de verantwoordelijkheid van de gemeente is. De aandacht in het wetsvoorstel voor een
zorgvuldige procedure waarin het gesprek met de melder centraal staat,
wordt als positief gewaardeerd. De voorwaarden waaronder mensen in
aanmerking komen voor een maatwerkvoorziening, vormen een
belangrijk instrument voor gemeenten om de kosten te kunnen
beheersen. De VNG heeft in dit verband gepleit voor meer ruimte voor het
«oordeel van het college» voor het toepassen van de maatwerkvoorziening in het wetsvoorstel. In haar schriftelijke reactie heeft de VNG
opgemerkt dat de tijd zal leren of gemeenten met het nieuwe sturingsprincipe in het voorliggende wetsvoorstel voldoende juridische
handvatten krijgen om scherp te sturen en zo nodig een aanvraag af te
wijzen als uit het onderzoek blijkt dat de aanvrager in staat is zelf of met
zijn sociale netwerk oplossingen te organiseren. In reactie hierop heb ik in
67
68

VNG-reactie op concept wetsvoorstel Wmo 2015 (20 juni 2013).
VNG-reactie op concept wetsvoorstel Wmo 2015 (3 september 2013).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

252

het bestuurlijke overleg van 26 juni 2013 met de VNG een afspraak
gemaakt over het bestuurlijke partnerschap dat ik met gemeenten aan ga,
waarbij ik niet alleen voorafgaand aan, maar ook na inwerkingtreding van
de Wmo 2015 aanspreekbaar ben op de mogelijkheden en belemmeringen om de doelstellingen van het voorliggende wetsvoorstel te
realiseren binnen de wettelijke en financiële randvoorwaarden. De
regering zal hiertoe in overleg met de VNG een passend monitorinstrument ontwikkelen, waarvan de uitkomsten jaarlijks bestuurlijk worden
besproken met de VNG69.
De PVV merkt op dat de VNG pleit voor een verheldering van de rol van
het Zorginstituut Nederland in het wetsvoorstel. Hoe zit het in dit kader
met de doorzettingsmacht waar het gaat om de kwaliteit?
Het Zorginstituut heeft in dit wetsvoorstel geen rol en heeft dus ook geen
doorzettingsmacht op het gebied van kwaliteit. Dit wetsvoorstel maakt
gemeenten verantwoordelijk voor de kwaliteit en de continuïteit van de
maatschappelijke ondersteuning. Zij moeten hierbij uitgaan van de
wettelijke kaders, waaronder de in de wet neergelegde basisnorm. Verder
dient het beleid afgestemd te worden op de lokale situatie. De regering
vindt het van belang dat er nieuwe landelijke kwaliteitsstandaarden voor
de maatschappelijke ondersteuning ontwikkeld worden. De regering gaat
er van uit dat gemeenten c.q. de VNG deze verantwoordelijkheid zullen
oppakken en in overleg met de organisaties van cliënten en aanbieders
gezamenlijk landelijke kwaliteitsstandaarden voor (bepaalde vormen van)
maatschappelijke ondersteuning zullen ontwikkelen. Gemeenten kunnen
hier vervolgens in hun beleid met betrekking tot kwaliteit op aansluiten.
De regering ziet geen aanleiding om te veronderstellen dat gemeenten
deze verantwoordelijkheid niet zullen nemen. Daar waar dit niet het geval
is of de regering anderszins van mening is dat nadere landelijke eisen aan
de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning door aanbieders
dienen te worden gesteld, omvat dit wetsvoorstel de mogelijkheid om dit
bij of krachtens amvb alsnog te doen.
De totale termijn voor het uitvoeren van het onderzoek na melding en het
behandelen van de aanvraag bedraagt acht weken. De leden van de fractie
van de PVV vragen of de regering het niet rijkelijk lang vindt als iemand
met een zorgvraag acht weken moet wachten voor er iets gebeurt.
De termijn van acht weken sluit aan op de in de Awb genoemde redelijke
termijn van acht weken. De regering vindt dit ook in dit verband een
redelijke termijn. Dit mede op grond van het feit dat in het wetsvoorstel is
opgenomen dat het college in spoedeisende gevallen na een melding
beslist tot het onverwijld verstrekken van een tijdelijke maatwerkvoorziening in afwachting van de uitkomst van het onderzoek.
Het voorgaande laat onverlet dat het in specifieke gevallen niet altijd
mogelijk is om een aanvraag binnen de periode van acht weken na de
melding af te ronden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een
woningaanpassing waarvoor een ontwerp gemaakt moet worden en
waarvoor een bouwvergunning vereist is. In dit soort gevallen zal het
college de cliënt uiteraard actief moeten informeren.
De leden van de fractie van de PVV stellen vast dat het Cbp heeft verzocht
om in de wet concreet te bepalen welke persoonsgegevens voor de
verschillende categorieën van personen mogen worden verwerkt en
moeten of mogen worden verstrekt en dat de regering dit niet uitvoerbaar
acht. Deze fractie stelt daarbij de vraag of het behalen van bezuinigingsdoelen ondergeschikt is aan de bescherming van persoonsgegevens.

69

Kamerstuk 33 841, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

253

Met het voorliggende wetsvoorstel volgt de regering het advies van het
Cbp om in de tekst van de wet te verhelderen welk type gegevens om
welke reden mogen worden verwerkt en verstrekt; dit alles binnen de
kaders van de Wbp. Er is geen relatie tussen het ter zake bepaalde in het
wetsvoorstel en bezuinigingsdoelstellingen.
Uit de memorie van toelichting maken de leden van de D66-fractie op dat
het Cbp advies heeft uitgebracht op basis van een wetsvoorstel dat ten
tijde van de advisering nog in bewerking was. Deze leden vragen of de
regering het vervolmaakte wetsvoorstel nog aan het Cbp voor advies
heeft voorgelegd en zo ja, wat waren daarvan de uitkomsten en zo nee,
waarom niet. Tot slot vragen deze leden of de regering in het laatste geval
bereid is dat alsnog te doen?
Het advies van het Cbp, gesprekken met het Cbp en een in opdracht van
VWS uitgevoerde Privacy Impact Analyse hebben geleid tot een sterk
aangepast wetsvoorstel waar het gaat om de verwerking en verstrekking
van persoonsgegevens. Ook het advies van de Raad van State heeft daar
nog aanleiding toe gegeven. Dit betekent dat, anders dan in het concept
dat aan het Cbp was voorgelegd, de doelbinding nu op wetsniveau is
geregeld in plaats van in lagere regelgeving. Verder is het toestemmingsvereiste aangescherpt. Daarmee is naar het oordeel van de regering
geheel tegemoet gekomen aan het advies van het Cbp. Het is niet
gebruikelijk, noch noodzakelijk een naar aanleiding van een advies herzien
wetsvoorstel opnieuw ter advisering voor te leggen.
Hoofdstuk 14 Overige
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre het zo is dat de
doelgroepen van de drie wetten elkaar overlappen. Zij vragen hoeveel
mensen nu onder regelingen van het sociaal deelfonds vallen en voor
hoeveel mensen een overlap geldt tussen Wmo, Jeugdwet en Participatiewet. De indruk van de leden van de SP-fractie is dat dit geldt voor een
zeer beperkte groep omdat de drie verschillende wetten een geheel
andere reikwijdte per doelgroep hebben. De leden van de SP-fractie
vragen de regering of die indruk klopt en of het mogelijk is om onderliggende cijfers hierover te geven of om deze cijfers te laten uitzoeken.
Het komt voor dat ingezetenen gelijktijdig gebruik maken van voorzieningen vanuit meerdere wetten. Dat is zo en dat zal ook na de inwerkingtreding van de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 het geval
zijn. Om die reden zijn die wettelijke regelingen qua systematiek en
inhoud zo op elkaar afgestemd, dat het voor de gemeente mogelijk wordt
tot een – vanuit het perspectief van de cliënt – samenhangende uitvoering
te komen.
In opdracht van de Ministeries van SZW en VWS is CBS in 2011 begonnen
met de ontwikkeling van een stapelingsmonitor. De stapelingsmonitor
geeft gemeenten inzicht in hun sociale profiel door te laten zien van
hoeveel verschillende regelingen of voorzieningen de huishoudens in hun
gemeente gebruikmaken. Via de website www.waarstaatjegemeente.nu
kan elke gemeenten inzicht verkrijgen in de samenloop van doelgroepen
van Wmo, Jeugdwet en Participatiewet.
Informatie uit de gemeente Breda laat bijvoorbeeld zien dat van de 17.565
huishoudens die gebruik maken van een AWBZ-zorg en (gemeentelijke)
voorzieningen, er 100 huishoudens gebruik maken van voorzieningen uit
AWBZ-zorg en welzijn, arbeidsparticipatie, inkomensondersteuning en
extra ondersteuning in het onderwijs. In Nederland is gemiddeld bij 11%
van de huishoudens die gebruik maken van een of meer voorzieningen
sprake van overlap tussen twee of meer domeinen. Het betreft hier vooral
de combinatie tussen AWBZ-zorg en welzijn en inkomensondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

254

De regering merkt op dat de reden om tot een sociaal deelfonds te komen,
primair is om te waarborgen dat het beschikbare budget binnen het
sociaal domein wordt besteed aan de daarvoor bestemde doelen en om
door ontschotting van budgetten integrale ondersteuning binnen het
sociale domein mogelijk te maken. Omdat het gaat om een regeling die
haar beslag krijgt per 2015, is nu nog niet te zeggen hoeveel mensen een
beroep zullen doen op de gemeenten voor ondersteuning die vanuit het
sociaal deelfonds wordt betaald.
De leden van de SP-fractie vragen of het de bedoeling is dat jonggehandicapten na herkeuring in delen van ondersteuning die vallen onder de
Jeugdwet of de Wmo moeten werken met behoud van uitkering. Deze
leden vragen, als dat niet de bedoeling is, of de regering bereid is dit
onmogelijk te maken in de drie verschillende decentralisatiewetten? In
vervolg daarop vragen deze leden of het de bedoeling is dat bijstandsgerechtigden met een arbeidsbeperking straks voor hun uitkering een
wederdienst moeten verrichten door het bieden van gerichte ondersteuning aan chronisch zieken en gehandicapten of zonder loon te
ontvangen algemeen dagelijkse levensverrichtingen moeten gaan
uitvoeren bij andere mensen met een beperking. Verder vragen deze
leden of de regering wil dat uitkeringsgerechtigden voor hun uitkering als
wederdienst dagbesteding moeten verzorgen aan dementerende ouderen
of mensen met een psychiatrische stoornis en of het de bedoeling is dat
mensen met een uitkering, al dan niet met een arbeidsbeperking, hulp en
ondersteuning in een gezin gaan verlenen omdat de gemeente wil dat
opvoedondersteuning door vrijwillige inzet wordt uitgevoerd. Als dat niet
de bedoeling is hoe gaat de regering dan voorkomen dat straks mensen
met een beperking andere mensen met een beperking moeten verzorgen
zonder hiervoor loon te ontvangen?
De regering merkt op zij heeft afgezien van het voornemen om degenen
die op basis van een herbeoordeling arbeidsvermogen hebben, onder de
verantwoordelijkheid van de gemeente te brengen. Deze mensen
behouden dus, voor zover noodzakelijk, het recht op voorzieningen op
grond van de Wajong. Jonggehandicapten krijgen na herbeoordeling dus
niet te maken met het regime van de Wet werk en bijstand. Overigens is
de plicht tot het verrichten van een tegenprestatie naar vermogen niet van
toepassing op de bijstandgerechtigden die volledig en duurzaam
arbeidsongeschikt zijn.
Werken met behoud van uitkering kan als re-integratie-instrument ingezet
worden door gemeenten om de afstand tot de arbeidsmarkt van uitkeringsgerechtigden te verkleinen om zo de kans op regulier betaald werk te
vergroten. Het is aan gemeenten te beoordelen of in een individueel geval
werken met behoud van uitkering een geëigend instrument is. Het is
eveneens de gemeente die beoordeelt en besluit welke activiteiten
daarvoor passend zijn. Gemeenten ontwikkelen daarnaast beleid over de
uitvoering van de tegenprestatie. Zij bepalen op basis van dat beleid en de
individuele omstandigheden of en in welke mate onbeloond maatschappelijk nuttige activiteiten als tegenprestatie naar vermogen kunnen
worden opgedragen. Daarbij moet de gemeente rekening houden met de
randvoorwaarden voor het verrichten van een tegenprestatie die in de wet
zijn gegeven. Het gaat hierbij om het uitgangspunt dat de omvang van de
werkzaamheden en duur in de tijd beperkt moeten zijn, dat het geen
regulier werk mag verdringen en dat het de re-integratie naar betaald
werk op geen enkele wijze in de weg mag staan. Daarnaast is in het kader
van de verdere ontwikkeling van dit instrument van belang dat de
uitkeringsgerechtigde invloed heeft op de keuze van de maatschappelijk
nuttige werkzaamheden die hij moet verrichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

255

Op basis van het wetsvoorstel Wmo 2015 heeft het college ook de
verantwoordelijkheid om zorg te dragen voor de kwaliteit en de continuïteit van de voorzieningen. In vervolg daarop moet de gemeenteraad in
de gemeentelijke verordening eisen stellen aan de kwaliteit van voorzieningen. Deze kwaliteitseisen moet het college vanzelfsprekend ook stellen
aan maatschappelijke ondersteuning die na beoordeling door het college
op het individuele niveau van de uitkeringsgerechtigde wordt verleend
met behoud van uitkering of op basis van een tegenprestatie.
Artikelsgewijs
De leden van de fractie van de VVD vragen zich af of het begrip
«ingezetene» in artikel 1.1.1 gedefinieerd kan worden.
In de ogen van de regering is het duidelijk dat met een ingezetene wordt
bedoeld degene die met een adres in een gemeente is ingeschreven in de
basisregistratie personen en woonplaats heeft in die gemeente.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom bepaalde
elementen uit de huidige Wmo expliciet terugkeren in de definitie van
maatwerkvoorziening en andere niet.
De definitie van maatwerkvoorziening omvat inderdaad niet meer
expliciet alle onderdelen die in de huidige Wmo wel expliciet zijn
benoemd. De reden daarvoor is dat de huidige Wmo een redelijk smalle
eerste aanzet was voor de vergroting van de verantwoordelijkheden van
het gemeentebestuur, terwijl het onderhavige wetsvoorstel moet worden
gezien als een het gehele brede terrein van maatschappelijke ondersteuning omvattend vervolg daarop. Bij de vormgeving van het
wetsvoorstel is de kern van het begrip maatwerkvoorziening – waar bij de
individuele maatschappelijke ondersteuning alles om draait – zo breed
mogelijk geformuleerd; de vanouds bekende aanduidingen van zorgaanspraken uit de AWBZ zijn daarbij verlaten. Die kern is dat het gaat om een
op de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een persoon
afgestemd geheel van diensten, hulpmiddelen, woningaanpassingen en
andere maatregelen van welke aard dan ook, welke ten doel hebben de
zelfredzaamheid en participatie van mensen te versterken. Bij een
maatwerkvoorziening moet dan ook niet worden gedacht in termen van
een vooraf bepaald concreet pakket activiteiten (zoals huishoudelijke
verzorging of begeleiding) van een bepaalde soort; het gaat om het
totaalpakket dat aan iemand wordt verstrekt en dat bij iedere cliënt weer
anders kan zijn samengesteld.
De formulering van maatwerkvoorziening, in combinatie met de
verplichting voor het college om maatwerk te leveren, omvat in beginsel
alles dat dienstig kan zijn om iemand te helpen bij zijn zelfredzaamheid of
participatie. Om de breedte van de maatwerkvoorziening aan te geven, is
daarin expliciet tot uitdrukking gebracht dat het kan gaan om diensten,
hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen (dit omvat
ook diensten die eerder werden aangeduid als begeleiding en huishoudelijke verzorging). Daarnaast is verder nog geëxpliciteerd dat de elementen
«kortdurend verblijf» ter bevordering van de zelfredzaamheid en
«vervoer» ten behoeve van participatie nadrukkelijk ook onder die
diensten vallen (net als beschermd wonen en opvang). Voor kortdurend
verblijf is dat gebeurd, om duidelijk te maken dat – hoewel het
wetsvoorstel uitsluitend over extramurale ondersteuning gaat – ook
zodanige hulp toch onder het wetsvoorstel en onder de als maatwerkvoorziening te leveren ondersteuning valt. Omdat duidelijk is dat mensen zich
wel moeten kunnen verplaatsen naar de plaats waar begeleiding, als die
buiten de eigen woning plaatsvindt, wordt gegeven, is het niet noodzakelijk geacht dat te expliciteren; bovendien is het vervoer ten behoeve van
participatie (en ook het zich verplaatsen naar een begeleidingsactiviteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

256

valt daaronder) wel expliciet benoemd. Hoewel men zich zou kunnen
afvragen of dat, gelet op de breedte van het begrip maatwerkvoorziening
echt noodzakelijk zou zijn, is daartoe toch besloten om dat buiten
discussie te stellen.
Persoonlijke verzorging is niet meer in het wetsvoorstel genoemd, omdat
de persoonlijke verzorging in hoofdzaak onderdeel zal gaan uitmaken van
de aanspraken op grond van de zorgverzekering (wijkverpleging), terwijl
het resterende deel van de persoonlijke verzorging in feite eerder valt aan
te merken als een vorm van aanvullende ondersteuning bij de algemene
dagelijkse levensverrichtingen en daarmee als verbetering van de
zelfredzaamheid.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe cliënten er zeker
van kunnen zijn dat gemeenten begeleiding gaan bieden als dat niet nader
wordt omschreven in het wetsvoorstel.
Ik verwijs hiervoor naar mijn antwoord op de vorige vraag van de leden
van deze fractie. Daarin heb ik geschetst dat de verplichting om maatwerkvoorzieningen te bieden in beginsel alles omvat dat dienstig kan zijn om
de zelfredzaamheid en participatie te ondersteunen. Het is niet zinvol en
zelfs mogelijk beperkend om in het wetsvoorstel een specifiek begrip te
hanteren dat ontleend is (zij het ook daar nauwelijks inhoudelijk
omschreven) aan het begrippenkader van de AWBZ. Artikel 2.3.5 biedt
cliënten alle zekerheid die nodig is dat zij alle ondersteuning ontvangen
waarop zij zijn aangewezen.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering in de definitie
van mantelzorg niet heeft opgenomen dat het om «langdurige en/of
intensieve zorg» gaat, aangezien dat het onderscheid duidelijk weergeeft
tussen tijdelijke zorg die mensen aan elkaar geven en de lange en
intensieve zorg die bij mantelzorg speelt.
De in het wetsvoorstel opgenomen definitie van mantelzorg is ontleend
aan de bestaande wet en kent niet de bedoelde beperking. Ik geef er de
voorkeur aan deze wat ruimere definitie te handhaven, gelet op het belang
dat ik hecht aan ondersteuning van alle mantelzorgers; ik meen dat het er
niet zoveel toe doet of die hulp gedurende lange of kortere tijd wordt
verleend. Als de achtergrond van de vraag van deze leden moet worden
gezocht in de behoefte om te waarborgen dat personen die elkaar
«gebruikelijke hulp» verlenen, niet als mantelzorger worden aangemerkt,
kan ik hen geruststellen. Het is niet bezwaarlijk dat de echtgenoot die, of
het kind dat gebruikelijke hulp verleent, onder het begrip mantelzorger
valt; vaak zal de mantelzorger juist ook een van die personen kunnen zijn.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering het voeren van
een gestructureerd huishouden als onderdeel van de zelfredzaamheid ziet
en vragen om een nadere duiding wat wordt verstaan onder het voeren
van een gestructureerd huishouden. Zij vragen om een doordenking
daarvan op doelgroepen (zoals mensen met verstandelijke beperking,
tienermoeders, ex-gedetineerden, chronisch psychiatrische patiënten) en
op toepasbaarheid van de term in de praktijk.
De omschrijving van «zelfredzaamheid» bevat naast «het uitvoeren van de
noodzakelijke algemene dagelijkse levensverrichtingen» ook het element
«het voeren van een gestructureerd huishouden». Daarmee is niet beoogd
de indruk te wekken als zou er een ideale situatie bestaan, waaraan
burgers zouden moeten voldoen. Ook hier is sprake van maatwerk. Dit
element zal in de praktijk dan ook enigszins verschillend kunnen worden
ingevuld. De wijze waarop dit element wordt ingevuld voor het woonver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

257

blijf van een voormalig dakloze cliënt met verzamelzucht zal bijvoorbeeld
anders zijn dan bij een ex-gedetineerde die die problemen niet heeft.
Tegelijk is ook de situatie denkbaar dat niet de voormalig dakloze cliënt,
maar de ex-gedetineerde cliënt verzamelzucht heeft. Een doordenking van
dit element op doelgroepen is dan ook moeilijk te geven.
De regering merkt met het oog op de toepasbaarheid in de praktijk op dat
ondersteuning met het oog op het voeren van een gestructureerd
huishouden bijvoorbeeld omvat hulp bij contacten met officiële instanties,
hulp bij het aanbrengen van structuur in het huishouden, hulp bij het
leren om zelfstandig te wonen en hulp bij het omgaan met onverwachte
gebeurtenissen die de dagelijkse structuur doorbreken.
De leden van de SGP-fractie vragen of de gemeente specifieke vormen
van maatwerkvoorzieningen categorisch kan uitsluiten, zoals dagbesteding? Dat lijkt de leden van de SGP-fractie niet de bedoeling, maar zij
horen dat graag van de regering.
Ik wil er graag op wijzen dat in het beleidsplan inderdaad moet worden
aangegeven welke beleidsvoornemens er bestaan met betrekking tot de
aan te bieden maatwerkvoorzieningen; daarbij zal in algemene zin kunnen
worden geschetst welke diensten bij aanbieders zullen worden ingekocht
om de burgers die daarop zijn aangewezen, een maatwerkvoorziening te
bieden. In de verordening hoeft niet – en naar mijn mening kan dat ook
niet goed – te worden geregeld welke maatwerkvoorzieningen zullen
worden geboden. Een maatwerkvoorziening is immers een op de
behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een persoon
afgestemd geheel van diensten. Dat geheel van diensten wordt per geval
bepaald. Wel moet in de verordening worden geregeld op welke wijze en
op basis van welke criteria wordt vastgesteld of iemand een maatwerkvoorziening moet krijgen.
Het wetsvoorstel verplicht gemeenten om burgers maatwerkvoorzieningen te bieden die op passende wijze bijdragen aan hun zelfredzaamheid en participatie. De wijze waarop daaraan invulling wordt
gegeven, is ter beoordeling aan de gemeente; het gaat om het te bereiken
resultaat. Het categorisch bij voorbaat uitsluiten van bepaalde voorzieningen (bijv. dagbesteding) behoort dan ook niet tot de mogelijkheden;
wel kan de gemeente daaraan op verschillende wijze invulling geven.
Tegelijk kan ook niet worden gezegd dat de gemeente zonder meer
verplicht is bepaalde concrete voorzieningen te bieden. Het gaat om
maatwerk, waarvan de gemeente kan bepalen langs welke weg dat wordt
bewerkstelligd.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen verduidelijking op de
gekozen term «gemeentebestuur». De term «gemeentebestuur» wordt in
de Gemeentewet gehanteerd als algemene aanduiding van alle bevoegde
organen van het gemeentebestuur. De term wordt in het wetsvoorstel
daarom gebruikt in de algemene bepaling die de gemeentelijke verantwoordelijkheid regelt (artikel 2.1.1); op andere plaatsen zijn verplichtingen
opgelegd aan het college respectievelijk de raad.
In antwoord op de vraag van de leden van de ChristenUnie over de wijze
waarop de motie Dik-Faber, van der Staaij is ingevuld, antwoord ik dat
naar mijn mening de aanduiding in de bepaling in artikel 2.1.2, vierde lid,
onderdeel c, niet alleen kleine groepen van personen met een bepaalde
problematiek omvat, maar zeker ook personen die vanwege hun specifieke voorkeur voor hulpverlening vanuit een bepaalde levensbeschouwelijke of culturele richting bijzondere aandacht behoeven. Ik wijs erop dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

258

bij het bepalen van een maatwerkvoorziening goed naar de persoonskenmerken, behoeften en wensen van betrokkene moet worden gekeken.
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris concreet kan
aangeven of er voldoende mogelijkheden zijn voor woonaanpassingen en
de beschikbaarheid van senior- of levensloopbestendige woningen?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat als langer thuis
blijven wonen uitgangspunt is, er dan ook voldoende passend
woningaanbod dient te zijn. Is de regering het met deze leden eens dat er
op dit moment onvoldoende geschikte huisvesting beschikbaar is en wat
is de reactie van het kabinet op het idee om tot regionale
woon-zorgplannen te komen waarin afspraken staan over de benodigde
ontwikkelingen en de tijd waarbinnen dat gerealiseerd wordt, zodat
mensen niet tussen wal en schip vallen? Verder vragen deze leden op
welke manier zet de regering zich in om wel voldoende passend
woningaanbod te realiseren.
Namens de regering heeft de Minister voor Wonen en Rijksdienst u
toegezegd begin april een brief te sturen over de huisvesting van ouderen.
In de brief zal tevens gereageerd worden op het advies «Langer
Zelfstandig» van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLi) en
de PBL studie «Vergrijzing en Ruimte». Er is overleg geweest met
verschillende brancheorganisaties om na te gaan wat de trend dat
mensen langer thuis willen blijven wonen en extramuralisering betekenen
voor de toekomst en welke acties van onze kant nodig zijn om het advies
te vertalen in beleid. We zullen in onze reactie aandacht besteden aan de
behoefte aan specifieke woonvormen voor ouderen en het aanpassen van
woningen. Ook de constatering van de RLi dat er grote verschillen zijn in
de ruimtelijke opgave voor wonen, zorg en welzijn en het binnen de lokale
context zoeken naar oplossingen zal daarbij worden betrokken.
Het is overigens niet zo dat de gehele groep mensen die het aangaat, wil
of moet verhuizen en dat daarvoor in alle gevallen ook nieuwe woningen
moeten komen. Zij zullen worden ondersteund om zo lang mogelijk in de
eigen woning te kunnen blijven, waar wenselijk, nodig en mogelijk na
aanpassing van die woning. Als dat niet mogelijk is, kunnen mensen,
eventueel met hulp van onder meer woningcorporaties en gemeenten,
bezien of verhuizing naar een meer geschikte woning kan plaatsvinden.
Graag voldoe ik aan de vraag van de leden van de fractie van de
ChristenUnie om het begrip algemene maatregelen ten opzichte van
algemene voorzieningen te verduidelijken.
Bij voorzieningen moet worden gedacht aan een bepaalde soort van voor
burgers toegankelijke activiteiten (denk bijv. aan een inloopmiddag voor
eenzame mensen). Bij artikel 2.2.1 gaat het om de bredere verantwoordelijkheid van het college om de sociale samenhang, de toegankelijkheid
van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een beperking,
de veiligheid en leefbaarheid in de gemeente te bevorderen, alsmede
huiselijk geweld te voorkomen en te bestrijden, die noodzakelijk zijn ter
uitvoering van het plan, bedoeld in artikel 2.1.2, tweede lid. Daarbij gaat
het dus niet om het scheppen of in het leven roepen van voorzieningen,
maar meer om allerlei – vaak ook feitelijke maatregelen – die nodig zijn
om de sociale samenhang te dienen of de veiligheid en leefbaarheid te
versterken. Het gaat dan dus om maatregelen die de gemeente neemt die
aan alle inwoners ten goede komen, maar die niet bestaan uit een
voorziening in de zin van het wetsvoorstel. Deze bepaling is opgenomen
om ook duidelijk te maken dat het college niet alleen algemene en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

259

individuele voorzieningen moet aanbieden, maar net als onder de Wmo
ook een bredere taak heeft voor een samenleving die leefbaar is.
De leden van de fractie van de ChrsitenUnie vragen zich af waarom in
artikel 2.2.2 ervoor is gekozen om te spreken van «andere vrijwilligers».
Ik wil zeker niet voorbijgaan aan het feit dat de keuze om als mantelzorger
voor een naaste te gaan optreden berust op een keuze die minder
vrijblijvend is dan de keuze voor ander vrijwilligerswerk. De tussen
personen bestaande sociale relatie die aan het bieden van mantelzorg ten
grondslag ligt, brengt in combinatie met de hulpbehoevendheid van de
betrokken persoon vaak een soort gevoelde morele verplichting tot het
verlenen van deze zeer gewaardeerde hulp met zich. Bij ander vrijwilligerswerk is dat vaak niet zo. Tegelijk is in juridisch opzicht in beide
gevallen sprake van werk dat men vrijwillig doet en dus vrijwilligerswerk.
Om de mantelzorger als aparte categorie hier toch te kunnen noemen, is
de bedoelde formulering ter aanduiding van de andere vrijwilligers
gebruikt. Bovendien is, daar waar dat relevant was (bijv. artikel 2.1.6)
uitsluitend over mantelzorgers gesproken.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het in het
wetsvoorstel opgenomen onderzoek naar een eventuele ondersteuningsvraag een volgordelijkheid omvat. Deze leden vragen in hoeverre dit in de
praktijk als wenselijk en doeltreffend is ervaren en zo ja op basis waarvan
de regering dit heeft geconcludeerd.
De regering bouwt met dit wetsvoorstel en het daarin opgenomen
onderzoek voort op de goede ervaringen die gemeenten met de Wmo en
de programma’s De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl hebben opgedaan.
Verder zijn de VNG en ook de gemeenten intensief geconsulteerd over het
wetsvoorstel. De wenselijke en door veel gemeenten al ingezette wijze
van uitvoering van de Wmo wordt met dit wetsvoorstel nadrukkelijker dan
in het verleden in de wet vastgelegd. Door in het wetsvoorstel expliciet te
benoemen welke elementen in het onderzoek dat volgt op een melding
van een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, aan de orde
moeten komen, is gegarandeerd dat die worden betrokken bij de
beoordeling van de vraag hoe verbetering van de zelfredzaamheid of
participatie van de cliënt mogelijk is en of daarvoor een maatwerkvoorziening noodzakelijk is. Dit zelfde geldt indien een cliënt zich bij het
college meldt in verband met beschermd wonen of opvang. Het in het
wetsvoorstel opnemen uit welke elementen het onderzoek bestaat draagt
ook bij tot rechtszekerheid van de cliënt. Hij heeft inzicht aan de hand van
welke criteria het college zal beoordelen of en zo ja hoe het college hem
maatschappelijk kan ondersteunen.
In de elementen die in het onderzoek aan de orde moeten komen, zit geen
rangorde. Het gaat erom dat op basis van het onderzoek een arrangement
ontstaat dat een passende bijdrage levert aan het realiseren van een
situatie waarin de cliënt in staat wordt gesteld tot zelfredzaamheid of
participatie en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kan blijven. In
geval van beschermd wonen of opvang gaat het erom dat er op basis van
het onderzoek een arrangement ontstaat dat een passende bijdrage levert
aan het voorzien in de behoefte van de cliënt aan beschermd wonen of
opvang en aan het realiseren van een situatie waarin de cliënt in staat
wordt gesteld zich zo snel mogelijk weer op eigen kracht te handhaven in
de samenleving. Een arrangement gericht op maatschappelijke ondersteuning kan verschillende onderdelen omvatten waaronder eventueel
een maatwerkvoorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

260

De leden van de CDA-fractie vragen of onder de beoordeling van het
totaalbeeld van de persoon ook de psyche van de persoon valt om vast te
stellen wat betrokkene kan dragen. Deze leden vragen ook hoe de
bijbehorende deskundigheid in dit onderzoek wordt betrokken.
Tot de persoonskenmerken van een persoon behoort ook zijn psyche.
Indien daartoe aanleiding bestaat zal het college de benodigde deskundigheid bij het onderzoek moeten betrekken.
De leden van de fractie van het CDA stellen zich voor dat bij verstandelijk
of lichamelijk gehandicapte volwassenen zeer goed voorstelbaar is dat de
gemeente al snel tot het oordeel komt dat de familie van betrokkene de
benodigde zorg en ondersteuning kan geven. Dit terwijl deze al heel vaak
veel doen voor de desbetreffende zelfstandig wonende persoon. De leden
van de CDA-fractie denken dat objectief vaststellen dat de familie en het
sociaal netwerk niet overbelast gaat raken, aangewezen is. Dit geldt
overigens ook voor kwetsbare ouderen. De leden van de fractie van het
CDA zouden graag zien dat de regering een onafhankelijke draagkrachten draaglasttest voorschrijft, om zo een onafhankelijke positie voor deze
groepen te waarborgen.
Evenals de leden van het CDA ziet de regering de draagkracht en
draaglast van de mantelzorger als cruciale aspecten voor het welzijn van
cliënt en dat van de mantelzorger. Om die reden dient de gemeente
integraal en met enige regelmaat te kijken naar de situatie van een cliënt
en die van een mantelzorger, zodat vervolgens – indien nodig – ondersteuning op maat kan worden geboden aan een cliënt en diens mantelzorger. Wat redelijkerwijs kan worden verwacht van een mantelzorger,
verschilt van persoon tot persoon en is mede afhankelijk van de situatie
waarin de cliënt en de mantelzorger zich bevinden. De gemeente dient
zich daarbij uiteraard rekenschap te geven van de zwaarte van de
problematiek van de cliënt en dit te laten meewegen bij zijn beslissing om
al dan niet ondersteuning (op maat) te bieden. Deze ondersteuning kan
zowel betrekking hebben op de cliënt als op de mantelzorger. Het met
enige regelmaat integraal bezien van de situatie van beiden, met inbegrip
van mogelijkheden voor vrijwillige inzet van de sociale omgeving, zorgt
ervoor dat de belastbaarheid van de mantelzorger goed in het oog wordt
gehouden en dat overbelasting zoveel mogelijk wordt voorkomen. De
regering is van mening dat hiermee de positie van de mantelzorger
onafhankelijk van die van de cliënt voldoende in het oog wordt gehouden.
De draagkracht en draaglast van mantelzorger is afhankelijk van de
specifieke situatie waarin cliënt en hij zich bevinden. Het vaststellen van
objectieve criteria die tegemoet komen aan de grote diversiteit in de
persoonlijke situaties van mantelzorgers en die van hun naasten, is lastig
en kan mogelijk zelfs een belemmering vormen voor het bieden van goed
op de mantelzorger toegesneden ondersteuning.
Verder zal in het kwalitatieve onderzoek dat het SCP deze zomer oplevert,
worden meegenomen wat de mogelijkheden en begrenzingen van
mantelzorgers zijn in het licht van de hervorming van de langdurige zorg.
Dit zal naar verwachting algemene inzichten opleveren over de draagkracht en draaglast van de mantelzorger.
De leden van de D66-fractie vragen met voorbeelden te illustreren op
welke wijze zal worden bepaald of iemand op eigen kracht of met
gebruikelijke hulp eigen regie of eigen verantwoordelijkheid kan nemen.
Deze leden vragen waar de gemeenten naar kunnen of moeten kijken.
Voor het vaststellen van de eigen kracht van cliënten zijn in de eerste
plaats de behoeften, persoonskenmerken en voorkeuren van de cliënt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

261

belang. Mensen brengen de meeste eigen kracht op als de activiteiten, die
daarvoor verricht moeten worden, aansluiten bij wat mensen graag willen
en kunnen. Het zal duidelijk zijn dat dit per persoon zal verschillen. Het is
dan ook essentieel dat voor het genereren van zoveel mogelijk eigen
kracht in het onderzoek ook echt wordt gekeken naar de persoon die zich
heeft gemeld voor maatschappelijke ondersteuning en wat hij wil en kan.
Daarbij is het noodzakelijk dat de persoon die het onderzoek namens het
college in samenspraak met de cliënt uitvoert, ook inzicht heeft in de
lokaal bestaande mogelijkheden om de eigen kracht ten dienste van de
zelfredzaamheid en participatie van de cliënt in te zetten. Als het kan,
moet dus uitgegaan worden van de ideeën van de cliënt zelf of wellicht
van zijn sociale omgeving of cliëntondersteuner. Het is daarbij ook van
belang dat de cliënt zoveel mogelijk de regie kan nemen over zijn eigen
activiteiten.
Indien het niet mogelijk is aan te sluiten bij de wensen van de cliënt zelf, is
het zeker ook mogelijk een cliënt in het kader van het onderzoek mogelijkheden aan te reiken om zijn zelfredzaamheid of participatie te vergroten.
Het is daarbij niet uitgesloten dat het ook gaat om suggesties die niet de
eerste voorkeur van de cliënt zijn. Een cliënt zal deze mogelijkheden niet
zonder meer kunnen afwijzen. Indien hij dat onverhoopt wel doet zal dat
gevolgen kunnen hebben voor de beoordeling van een aanvraag voor een
maatwerkvoorziening.
Naar het oordeel van de regering moet de gemeente bij het inzetten van
eigen kracht door de cliënt vooral kijken naar de mate waarin de cliënt,
gegeven zijn beperkingen en persoonskenmerken, gemotiveerd meewerkt
aan het inzetten van zijn eigen kracht gericht op verbetering van zijn
zelfredzaamheid en participatie. Dit is wat van cliënten verwacht mag
worden.
Bij de beoordeling van de gebruikelijke hulp die naar algemeen aanvaarde
opvattingen in redelijkheid verwacht mag worden van de echtgenoot,
ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten, moet het college
kijken naar de individuele omstandigheden van de personen die het
betreft. In de verordening kan de gemeente nader invullen wat het
verstaat onder gebruikelijke hulp. In het individuele geval zal er echter
altijd sprake moeten zijn van maatwerk.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe gemeenten aan de benodigde
informatie komen om vast te stellen wat de eigen bijdrage zal zijn. Zij
vragen of de burgers, die vragen om maatschappelijke ondersteuning,
hun fiscale gegevens moeten overleggen.
De berekening van de eigen bijdragen voor maatwerkvoorzieningen
wordt, mede op basis van fiscale gegevens van de cliënt, centraal
uitgevoerd door het CAK. In het onderzoek dat de gemeente uitvoert
nadat iemand een melding heeft gedaan van een ondersteuningsbehoefte, moet de gemeente de hoogte van de (eigen) bijdrage, die
eventueel verschuldigd is, berekenen. De gemeente kan hierbij voor de
bijdrage voor maatwerkvoorzieningen gebruik maken van het online
rekenprogramma van het CAK.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering duidelijkheid te
verschaffen over de verhouding tussen de Wmo 2015 en de aanpalende
wetgeving zoals de Zvw, de Jeugdwet en de toekomstige Wlz.
Een uitgebreide toelichting op de verhouding tussen de Wmo 2015 en de
aanpalende wetgeving is opgenomen in de brief aan de Tweede kamer
van 4 maart jl.70 over samenhang in zorg en ondersteuning. In aanvulling
op het voorgaande stelt de regering nog het volgende. Alle personen die
70

Kamerstuk 29 538, nr. 152.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

262

een verplichte basisverzekering hebben gesloten op grond van de Zvw,
komen in voorkomend geval in aanmerking voor de zorg die onder die
verzekering valt. De gemeente hoeft geen maatschappelijke ondersteuning te bieden die bestaat uit zorg die onder de Zvw valt, omdat dan
het uitgangspunt opgeld doet dat betrokkene op eigen kracht (namelijk
door zijn verzekeringsaanspraken tot gelding te brengen) het probleem
kan oplossen. Hetzelfde geldt indien iemand op grond van de Jeugdwet
recht heeft op ondersteuning van de gemeente; de Jeugdwet gaat voor
personen tot 18 jaar voor op de Wmo 2015; doordat recht bestaat op
grond van die specifieke wet, hoeft betrokkene geen aanvraag meer te
doen op grond van de Wmo 2015 en kan de gemeente op haar beurt een
aanvraag op grond van de Wmo 2015 afwijzen. De Wlz ten slotte zal zorg
waarborgen voor personen die vanwege de problematiek waarmee zij
worstelen, recht hebben op de intensieve zorg welke die wet regelt. Indien
iemand Wlz-zorg ontvangt, komt hij niet langer in aanmerking voor
maatschappelijke ondersteuning van de gemeente die erop is gericht
mensen zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving te laten blijven. De
Wlz kent ook voorzieningen voor verzekerden die die zorg thuis wensen te
ontvangen. Het is niet verantwoord de gemeente in het kader van de
Wmo 2015 verantwoordelijk te maken voor mensen die zware zorg
inclusief de daaraan verbonden kwaliteitswaarborgen behoeven, maar die
– om welke reden dan ook – geen gebruik zouden willen maken van de
Wlz-zorg die voor hen beschikbaar is. Zij zouden daarmee bovendien de
kosten daarvan afwentelen op de gemeente. Met artikel 2.3.5, zesde lid, is
daarom een expliciete voorziening getroffen om dit te voorkomen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de bepaling dat de eigenaar
verplicht is een woningaanpassing te accepteren, zich verhoudt met het
recht op eigendom. Zij vragen ook waarom de eigenaar vervolgens de
kosten moet dragen van het weer in de oude staat herstellen van de
woning.
Er, kan niet aan worden voorbijgegaan dat deze verplichting kan worden
gezien als een inmenging in het eigendomsrecht, zoals beschermd door
het EVRM. De regering heeft evenwel de conclusie getrokken dat deze
inmenging bij afweging van de betrokken belangen, waaronder het
eveneens verdragsrechtelijk gewaarborgde recht van mensen met een
beperking om zoveel mogelijk in hun eigen leefomgeving te kunnen
blijven, gerechtvaardigd is te achten. De bepaling komt, zoals eerder
opgemerkt, inhoudelijk overeen met het te schrappen artikel 16 van de
Woningwet Dat zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de
redelijke belangen van de eigenaar, is geborgd door het tweede lid van de
bepaling. Daarbij kunnen de kosten van het eventueel weer in de oude
staat herstellen van de woning in de afweging worden betrokken.
De leden van de CDA-fractie vragen of artikel 2.3.9, op grond waarvan het
college periodiek onderzoekt of er aanleiding is een toegekende
maatwerkvoorziening of persoonsgebonden budget te heroverwegen,
leidt tot continue herindicatie. In vervolg daarop vragen deze leden of er
dan weer een onderzoek moet plaatsvinden of dat het college direct een
beslissing neemt waartegen bezwaar mogelijk is.
Omdat een maatwerkvoorziening een op maat van de persoon gesneden
afgestemd geheel van maatregelen is, is in het wetsvoorstel opgenomen
dat het college periodiek nagaat of het pakket aan maatregelen nog altijd
«op maat» is en of het eventueel verstrekte persoonsgebonden budget
nog passend is. Hoe vaak dit noodzakelijk zal zijn, zal mede afhangen van
de ondersteuningsbehoefte van betrokkene en hetgeen bij het onderzoek
is vastgesteld. Dit is overgelaten aan de beoordeling van het college. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

263

aspect dat in dit kader relevant kan zijn is bijvoorbeeld het al dan niet
progressieve karakter van een beperking.
De bepaling kan ertoe leiden dat het college na onderzoek tot de conclusie
komt dat het geheel aan maatregelen nog altijd goed op de persoon is
afgestemd, maar ook dat het college tot een heroverweging komt en
beslist dat de cliënt meer of minder diensten hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen nodig heeft.
De periodieke heroverweging van de toekenning van de maatwerkvoorziening of persoonsgebonden budget zal gepaard moeten gaan met het in
dit wetsvoorstel opgenomen onderzoek. Dit is noodzakelijk om de
zorgvuldigheid van de beslissing van het college te waarborgen en zeker
te stellen dat er rekening wordt gehouden met relevante aspecten.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom alleen in de gevallen
wanneer opzettelijk onjuiste of onvolledige gegevens zijn verstrekt, de
mogelijkheid bestaat om de geldswaarde terug te vorderen?
De algemene beginselen van behoorlijk bestuur dwingen ertoe dat
gemeenten zich behoorlijk gedragen jegens de cliënt. Zo moet de cliënt
weten waar hij aan toe is; de cliënt mag er – indien hij zelf de juiste en de
volledige gegevens heeft verstrekt – in beginsel vanuit gaan dat het door
de gemeente genomen besluit tot toekenning van een maatwerkvoorziening of een persoonsgebonden budget zorgvuldig is genomen en juist
is. Het zou in strijd met de rechtszekerheid zijn indien de gemeente alle
mogelijkheid heeft om terug te vorderen. Daarom is in artikel 2.3.10,
eerste lid, opgenomen dat alleen wanneer de cliënt redelijkerwijs kon
begrijpen dat hij vanwege het verstrekken van onjuiste of onvolledige
gegevens een maatwerkvoorziening dan wel persoonsgebonden budget
toegekend heeft gekregen, de gemeente de mogelijkheid heeft om de
geldswaarde terug te vorderen. In de gevallen dat er geen sprake is van
opzet, nopen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur ertoe dat de
cliënt niet achteraf geconfronteerd wordt met het terugbetalen van de
gehele of gedeeltelijke geldswaarde van de maatwerkvoorziening of het
persoonsgebonden budget.
De leden van de fractie van de VVD vragen zich af waarom artikel 2.4.1,
eerste lid, niets regelt over de terugvordering van de geldswaarde bij de
wijziging van een besluit dat gebaseerd is op opzettelijk gegeven onjuiste
of onvolledige gegevens.
Het ligt in de rede dat een besluit – wanneer een cliënt willens en wetens
onjuiste of onvolledige gegevens verstrekt en dus fraude pleegt – wordt
ingetrokken. Wijziging van het besluit ligt niet voor de hand; indien de
cliënt na intrekking de juiste en volledige gegevens aanlevert, kan een
nieuw besluit genomen worden. Daarbij kan met betrekking tot een
persoonsgebonden budget wel rekening worden gehouden met artikel
2.3.6, vierde lid, onderdeel b (weigeren indien de gemeente eerder
toepassing heeft gegeven aan artikel 2.3.10, eerste lid, onderdeel a).
De leden van de fractie van de VVD vragen zich af wanneer in het kader
van artikel 2.4.1, eerste lid, sprake is van «opzettelijk» en «medewerking
verlenen aan». Tevens vragen zij welk onderzoek het college moet doen
om de opzet of medewerking aan te tonen.
Er is sprake van opzet als een cliënt willens en wetens onjuiste of
onvolledige gegevens heeft verstrekt. Opzet is de meest volledige
wilsvorming die achter de gedraging zit. Iemand verleent medewerking
aan het opzettelijke verstrekken van onjuiste of onvolledige gegevens als
diegene de cliënt daarbij hulp of assistentie verleent, waardoor mede door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

264

zijn toedoen sprake is van het willens en wetens verstrekken van die
gegevens.
De gemeente zal moeten aantonen dat er sprake is van opzet of
medewerking door daarvoor bewijs te leveren. De gemeentelijke
toezichthouder heeft daarvoor de beschikking over het de bevoegdheden
uit de Awb, zoals onder andere de bevoegdheid tot het betreden van
plaatsen met uitzondering van een woning als de bewoner daarvoor geen
toestemming heeft gegeven, apparatuur mee te nemen en zo nodig de
sterke arm daarbij in te zetten (artikel 5:15), de bevoegdheid inlichtingen
(artikel 5:16) en inzage van zakelijke gegevens en bescheiden (artikel 5:17)
te vorderen, de bevoegdheid zaken te onderzoeken en monsters te nemen
(artikel 5:18) en vervoermiddelen te onderzoeken (artikel 5:19). Verder is
iedereen verplicht aan een toezichthouder binnen een gestelde termijn
alle medewerking te verlenen die hij redelijkerwijs kan vorderen bij de
uitoefening van zijn bevoegdheden (artikel 5:20).
De leden van de CDA-fractie vragen of het in artikel 2.5.1 voorgeschreven
cliëntervaringsonderzoek bovenop de clienttevredenheidsonderzoeken
komt, die instellingen het kader van o.a. HKZ-certificering en het
zorgkantoor moeten uitvoeren. Deze leden vragen ook of de regering het
artikel zo kan aanpassen, dat dit clientervaringsonderzoek andere
clienttevredenheids- of clientervaringsonderzoeken overbodig maakt.
De regering ziet het cliëntervaringsonderzoek, zoals in artikel 2.5.1
voorgeschreven, als belangrijk instrument voor de lokale beleidscyclus.
Informatie over de ervaringen van cliënten is belangrijk voor de
horizontale verantwoording door het college jegens de ingezetenen over
het gevoerde beleid. De uitkomst van het onderzoek kan worden
betrokken bij het verbeteren van (de kwaliteit van) beleid en uitvoering en
daarmee het realiseren van de beoogde effecten van het wetsvoorstel. De
regering heeft hierbij een onderzoeksmethodiek gekozen die het mogelijk
maakt inzicht te verwerven in de ervaringen van cliënten over de kwaliteit
van de maatschappelijke ondersteuning en wat dat in concreto betekent
(of heeft betekend) voor hun zelfredzaamheid en participatie. De regering
is niet voornemens artikel 2.5.1 aan te passen. De onderzoeken, waar de
leden van de CDA-fractie op doelen, zijn onderzoeken die vanuit een ander
doel, met een ander bereik en een ander perspectief worden uitgevoerd.
De leden van de D66-fractie constateren dat, gelet op het specialistische
karakter van bepaalde maatwerkvoorzieningen, een aantal van deze
voorzieningen bovenlokaal zijn of zullen worden georganiseerd, terwijl op
lokaal niveau de toelating moet worden geregeld. Deze leden vragen welk
lokaal bestuur bij deze toelating bepalend is. Is dat de gemeente waarin
de instelling is gelegen en waartoe een burger zich kan wenden, of de
gemeente waar de betreffende burger ingezetene is. Wie of wat bepaalt,
en op basis waarvan, of bovenlokale organisaties van een voorziening
passend is zo vragen deze leden zich af en op welke wijze zal de budgetverdeling of verrekening tussen gemeenten plaatsvinden.
Op basis van het feit dat het gemeentebestuur zorg draagt voor de
maatschappelijke ondersteuning van ingezetenen is het uitgangspunt dat
het college van de gemeente waarvan een cliënt ingezetene is beslist over
de toekenning van een maatwerkvoorziening. Dit is in principe niet anders
indien een maatwerkvoorziening bovenlokaal is georganiseerd. Dit geldt
ook voor de verdeling van de kosten die aan het toekennen van een
maatwerkvoorziening zijn verbonden. Het voorgaande is alleen anders als
de samenwerkende gemeenten daar andere afspraken over maken.
Uiteraard moeten de gemeenten daarbij artikel 2.6.3 in acht nemen op
grond waarvan het niet mogelijk is de vaststelling van rechten en plichten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

265

van de cliënt te mandateren aan anderen dan bestuursorganen. Artikel
2.6.3 laat onverlet dat een college de vaststelling van rechten en plichten
van cliënten wel kan mandateren aan personen die in dienst zijn van de
gemeente.
De leden van de fracties van het CDA en D66 hebben vragen gesteld over
de mogelijkheid om gemeenten te verplichten samen te werken, als dat
voor een doeltreffende en doelmatige uitvoering van de wet is aangewezen.
De leden van de CDA-fractie missen in de toelichting op artikel 2.6.1,
eerste lid, onder d, en de daarin genoemde overwegingen het cliëntperspectief en vragen de regering wat zij zal doen wanneer verplichte
samenwerking tussen gemeenten niet leidt tot een verbetering van het
cliëntperspectief. Ook vragen de leden van de fractie van het CDA of de
regering voornemens is verplichte samenwerking op te leggen aan alle
gemeenten binnen een regio wanneer in deze betreffende regio bijna alle
gemeenten goed werk leveren en slechts een of twee gemeenten geen
goed werk leveren. Verder vragen deze leden waarom in het betreffende
artikel niet de gebieden limitatief zijn opgesomd waar de algemene
maatregel van bestuur op kan zien. Tot slot ontvangen de leden van de
CDA-fractie bij de Nota naar aanleiding van het verslag graag de amvb.
De leden van de D66-fractie vragen wat in relatie tot de uitvoering van de
wet moet worden verstaan onder een doeltreffende en doelmatige
uitvoering. De D66-fractie vraagt op basis van welke criteria en door wie
wordt bepaald dat verplichte samenwerking voor de hand ligt en vraagt
de regering dit concreet te maken met een voorbeeld.
Het voorliggende wetsvoorstel draagt de gemeenten op te voorzien in de
ondersteuning van hun burgers. Elke gemeente mag vervolgens in
beginsel zelf haar beleid ter zake bepalen. Voor bepaalde voorzieningen
die niet in iedere gemeente aanwezig hoeven te zijn, ligt het voor de hand
dat gemeenten kiezen voor een vorm van gemeentelijke samenwerking.
Er is in het wetsvoorstel bewust niet voor gekozen om de samenwerking
voor de verschillende taken expliciet te regelen, maar om gemeenten te
verplichten om, indien dit aangewezen is voor de doeltreffende en
doelmatige uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel, met elkaar
samen te werken. Gemeenten krijgen de verantwoordelijkheid om zelf
deze samenwerking te organiseren op de onderwerpen waarvoor dit
nodig is. Vanuit het Ministerie van BZK en de VNG loopt een gezamenlijk
traject om de samenwerking tussen gemeenten te stimuleren, te
ondersteunen en te monitoren. Hierover is uw kamer recent door de
Minister van BZK geïnformeerd.71
In beginsel zal het interbestuurlijke toezicht, in het bijzonder de regeling
van de taakverwaarlozing, voldoende zijn om gemeenten die de vereiste
resultaten niet bereiken, daarop aan te spreken. Ook kan desgewenst de in
de bijgaande nota van wijziging opgenomen (tijdelijke) aanwijzingsbevoegdheid worden ingezet. Als stok achter de deur, die slechts in
uitzonderingsgevallen zal worden gebruikt, is voorzien in de mogelijkheid
bij amvb gebieden aan te wijzen waarbinnen colleges met het oog op een
samenhangende uitvoering met elkaar moeten samenwerken. Alleen als
gemeenten het nalaten om samen te werken terwijl dit wel noodzakelijk is,
zullen zij bij amvb alsnog verplicht worden om samen te werken. De
regering hecht er sterk aan om een specifieke mogelijkheid in de wet op te
nemen waarmee, mocht het noodzakelijk zijn voor het ondervangen van
ontoelaatbare knelpunten in het verlenen van maatschappelijke ondersteuning, de regionale samenwerking voorgeschreven kan worden en
waarbij ook gebieden kunnen worden aangewezen waarbinnen colleges
71

Kamerstuk 31 839; 33 750 VII, nr. 343.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

266

dienen samen te werken. Het kan immers om kwetsbare groepen cliënten
gaan, waarbij de regering het ongewenst vindt dat cliënten niet op een
effectieve en doelmatige wijze hulp krijgen die ze nodig hebben, omdat
gemeenten over onvoldoende uitvoeringskracht beschikken of de
samenwerking op essentiële onderdelen niet of onvoldoende op orde
hebben.
Wanneer blijkt dat het gemeenten niet lukt om de taken onderling te
organiseren en ontoelaatbare knelpunten ontstaan bij het uitvoeren van
de gemeentelijke verantwoordelijkheid uit hoofde van het voorliggende
wetsvoorstel, en de regering geen andere keuze heeft dan de maatregel in
te zetten, zal dit in beginsel tijdelijk zijn. Het is aan gemeenten om in
voorkomende gevallen spoedig weer invulling te geven aan de eigen
verantwoordelijkheden en op een doeltreffende en doelmatige uitvoering
te geven aan het voorliggend wetsvoorstel. In artikel 2.6.1, vierde lid, is
voorzien in een extra waarborg tegen te lichtvaardige toepassing van de
mogelijkheid tot oplegging van samenwerking aan gemeenten. De
voorhangverplichting biedt eenieder de mogelijkheid om wensen en
bedenkingen in te brengen.
De leden van de CDA-fractie stellen dat het onderzoek en verstrekking van
maatwerkvoorzieningen of een pgb niet in mandaat gedaan mag worden
anders dan door een bestuursorgaan. Voor verstandelijk gehandicapten,
zintuiglijk beperkten en mensen met een psychiatrische stoornis betekent
dit, aldus deze leden, dat zij afhankelijk zijn van de onzekere uitkomst van
artikel 2.3.2, terwijl ouderen direct via een wijkverpleegkundige hun zorg
zullen krijgen. Deze leden vragen of dit niet een grote rechtsongelijkheid
is. Verder vragen deze leden hoe de mededeling in de memorie van
toelichting op pagina 26 dat sociale wijkteams het onderzoek moeten
doen en in overleg met cliënt bepalen welke ondersteuning nodig is zich
verhoudt tot artikel 2.6.3.
Het door deze leden geconstateerde verschil in de beslissing over de
toekenning van ondersteuning op basis van de Wmo 2015 en van zorg op
de Zvw klopt voor zover het gaat om een maatwerkvoorziening inclusief
een persoonsgeboden budget op basis van de Wmo 2015. Dit onderscheid
zal in de praktijk overigens vaak minder groot zijn dan het lijkt, omdat het
wel mogelijk is dat het college zijn bevoegdheid binnen de gemeente
mandateert. Een college kan bijvoorbeeld besluiten een medewerker van
de gemeente, die onderdeel uitmaakt van een wijkteam, te mandateren
om een maatwerkvoorziening toe te kennen. Artikel 2.6.3 heeft uitsluitend
betrekking op mandatering buiten de gemeentelijke organisatie.
Verder is van belang dat, in tegenstelling tot datgene wat deze leden
veronderstellen, artikel 2.6.3 uitsluitend betrekking heeft op de vaststelling
van rechten en plichten en geen betrekking heeft op het uitvoeren van het
onderzoek; dat kan ook het in concept voorbereiden van een beslissing op
een maatwerkvoorziening omvatten. Het gebruik van een algemene
voorziening door een cliënt is mogelijk zonder dat daar een beslissing aan
ten grondslag ligt. Artikel 2.6.3 heeft op deze situatie dan ook geen
betrekking.
De leden van de fractie van het CDA merken op dat artikel 2.6.4, tweede
lid, voorschrijft dat het college, indien levering van een voorziening wordt
aanbesteed, de overheidsopdracht gunt op basis van de naar zijn oordeel
economisch meest voordelige inschrijving en vragen zich of hoe het zit
met het inkopen op basis van kwaliteit.
De economisch meest voordelig inschrijving (EMVI) is een verzameling
van nadere criteria anders dan alleen de laagste prijs. Nadere criteria
kunnen onder meer zijn: cliëntgerichtheid, prijs, uitvoeringstermijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

267

kwaliteit, klantenservice, etc. In het tweede lid is tevens opgenomen dat
kwaliteit een verplicht nader criterium is. Daarmee speelt de kwaliteit dus
hoe dan ook een rol bij het inkopen van een voorziening.
De leden van de SGP-fractie lezen dat een aanbieder aan welke een
overheidsopdracht voor het leveren van een voorziening wordt gegund,
moet overleggen met de aanbieder of aanbieders die voor hem in
opdracht van het college die voorziening leverden, over de overname van
het betrokken personeel. Deze leden vragen of de regering kan aangeven
in hoeverre rekening kan worden gehouden met de identiteit van de
aanbieder en wat dit betekent voor de cliënten die, gegeven die identiteit,
bewust hebben gekozen voor de betreffende zorgaanbieder. Tot slot
vragen deze leden in hoeverre ook wordt overlegd over het overnemen
van het gebruik van gebouwen en de inboedel?
In het tweede lid van artikel 2.6.5 is aangegeven dat het college bij het
verlenen van een overheidsopdracht voor het leveren van een maatwerkvoorziening rekening houdt met de mate waarin de aanbieder zorg draagt
voor continuïteit in de hulpverlening tussen degenen aan wie een
maatwerkvoorziening wordt verstrekt en de betrokken hulpverleners. Dit
strekt zich niet uit tot de identiteit van de aanbieder waar de betrokken
hulpverlener in dienst is. Indien cliënten bewust hebben gekozen voor een
aanbieder die na afronding van een inkoopproces geen contract voor het
leveren van ondersteuning meer heeft met gemeente, kunnen deze
cliënten, als zij voldoen aan de voorwaarden die daarvoor in het
wetsvoorstel zijn gesteld, ervoor kiezen een persoonsgebonden budget in
te zetten om de ondersteuning toch bij die aanbieder af te nemen. De
gemeente is overigens op grond van artikel 2.3.5, derde lid, van het
wetsvoorstel gehouden om zo nodig een passende bijdrage aan de
bijdrage aan de zelfredzaamheid en participatie van een cliënt te leveren.
In dit kader worden de persoonskenmerken en voorkeuren van de cliënt in
de afweging betrokken.
De verplichting in het eerste lid van artikel 2.6.5 heeft alleen betrekking op
de overname van het betrokken personeel.
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat gemeenten
passende tarieven vaststellen, die gebaseerd zijn op de eisen op het
gebied van kwaliteit, loonkosten (inclusief belasting- en premies) en
arbeidsvoorwaarden. Het wetsvoorstel beoogt hierin met artikel 2.6.6 in te
voorzien, maar gemeenten krijgen daarbij veel beleidsvrijheid om te
bepalen wat zij hieronder verstaan. Deze leden vragen de regering toe te
lichten of hiermee voldoende geborgd wordt dat de arbeidsvoorwaarden
voor werknemers aansluiten bij de daarvoor geldende arbeidsvoorwaarden? Verder vragen deze leden hoe wordt bevorderd dat gemeenten
de «Handreiking aanbesteding Wmo en de Wet Basistarieven», met het
daarbij horende «Hulpmiddel onderbouwing tarief» gaan gebruiken?
Het wetsvoorstel waarborgt, net als de Wmo, dat kwaliteit een belangrijk
criterium is bij inkoop. De gemeenteraad wordt geacht in haar verordening in te gaan op de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning
en de daarbij aan beroepskrachten te stellen eisen met betrekking tot
deskundigheid. Arbeidsvoorwaarden zijn in beginsel een zaak tussen
werkgevers en werknemers. Zij maken daartoe bindende afspraken vaak
in de vorm van een cao. Passende tarieven betekent dat rekening moet
worden gehouden met de geldende CAO’s. Ten aanzien van de bevordering van het gebruik van handreikingen en hulpmiddelen geldt het
kader van de transitiewerkafspraken die ik met alle betrokken partijen heb
gemaakt. In het kader van de transitie zullen tevens daar waar nodig
bestaande handreikingen worden geactualiseerd en gebundeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

268

De leden van de fractie van het CDA vragen zich af waarom de professionele standaarden (artikel 3.1) niet met name worden genoemd in de
artikelen 2.6.4 en 2.6.5.
De gemeente is de eerstverantwoordelijke voor het stellen van regels
omtrent de kwaliteit van de ondersteuning; de aanbieder moet bovendien
voldoen aan de wettelijke eisen van artikel 3.1, waaronder de professionele standaarden. Daarom acht ik het niet wenselijk ook op wettelijk
niveau vast te leggen wat in het kader van de artikelen 2.6.4 en 2.6.5 exact
onder kwaliteit moet worden verstaan. De aanbieder dient zich hoe dan
ook te houden aan de professionele standaarden (artikel 3.1) en daarmee
is dat kwaliteitsaspect gewaarborgd.
De leden van de fractie van de ChristeUnie vragen nader te verduidelijken
wat er in de wet wordt verstaan onder de professionele standaard en hoe
zich dit verhoudt tot de competentiebox Gehandicaptenzorg?
De wet biedt een basisnorm voor kwaliteit, die ook direct aanbieders
bindt. Als onderdeel van die basisnorm is benoemd dat de voorziening,
zowel de algemene als de maatwerkvoorziening, wordt verstrekt in
overeenstemming met de voor de beroepskracht geldende professionele
standaard. Een professionele standaard is een set van richtlijnen,
opgesteld door de professionals in een sector inzake de wijze waarop (i.c.)
ondersteuning naar de professionele inzichten van een bekwaam
handelende hulpverlener behoort te worden verleend. De regering heeft
hierbij overwogen dat (organisaties van) beroepskrachten in veel gevallen
een zeer positieve bijdrage kunnen leveren aan de kwaliteit van zorg en
ondersteuning door de eisen die zij vakmatig aan de inrichting en
uitvoering van hun werkzaamheden stellen. Deze «professionele
standaarden» kunnen van grote waarde zijn en kunnen worden betrokken
bij het nadenken over en het formuleren van landelijke kwaliteitstandaarden door gemeenten, organisaties van cliënten en aanbieders. Mede
op basis van de uitkomsten hiervan kunnen gemeenten hun lokale
kwaliteitsbeleid voeren, aangepast aan de lokale omstandigheden en
gericht op maatwerk. De bestaande competentieboxen, waaronder die
voor de gehandicaptenzorg, zijn mooie voorbeelden van het voorgaande.
In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het CDA over
artikel 4.3.2 wijs ik op artikel 36 van de Wbp. Dat artikel geeft degene over
wie persoonsgegevens zijn opgeslagen, het recht om van de verantwoordelijke (i.c. het SHG) te verlangen dat deze de gegevens verbetert, aanvult,
verwijdert of afschermt indien deze feitelijk onjuist zijn, voor het doel of
de doeleinden van de verwerking onvolledig of niet ter zake dienend zijn
dan wel anderszins in strijd met een wettelijk voorschrift worden verwerkt.
In het verzoek moet zijn aangegeven welke wijzigingen worden verlangd.
De verantwoordelijke moet binnen vier weken laten weten of en in
hoeverre hij aan het verzoek voldoet. De artikelen 45 en 46 van de Wbp
regelende rechtsbescherming tegen een beslissing van de verantwoordelijke op het verzoek tot wijziging.
De leden van de VVD-fractie, de SGP-fractie en de PvdA-fractie vragen of
de btw-vrijstelling ook voor nieuwe diensten en concepten geldt die door
innovatie tot stand komen. De leden van de CDA-fractie vragen of
gemeenten btw moeten betalen als begeleiding als welzijnsactiviteit
wordt verstrekt. De leden van de SGP-fractie en de PvdA-fractie vragen of
het mogelijk is dat (samenwerkende) sociale wijkteams met een btw
heffing van 21% worden geconfronteerd. De leden van de fractie van de
PvdA vragen wanneer duidelijk is welke ndersteuning wel en welke niet
btw plichtig zijn. Voorts wordt door de leden van de SGP-fractie en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

269

PvdA-fractie gevraagd hoe en wanneer dit in lagere wetgeving wordt
uitgewerkt.
Artikel 3.36 van het wetsvoorstel voorziet in een wijziging van artikel 11
van de Wet op de omzetbelasting 1968 (eerste lid, onderdeel g, onder 2°).
De wijziging beoogt de huidige reikwijdte van de vrijstelling van de
omzetbelasting te behouden, zoals die nu ook op grond van artikel 11,
eerste lid, onderdeel g, onder 2°, geldt voor AWBZ-zorg (persoonlijke
verzorging en begeleiding) en huishoudelijke verzorging in het kader van
de huidige Wmo. De formulering van de vrijstelling dient zodanig te zijn
dat deze rekening houdt met – en niet in de weg staat aan – de beoogde
innovatie van het dienstenaanbod van de gemeenten in het kader van het
wetsvoorstel. Ook moet de formulering een voor de belastingpraktijk
uitvoerbare regeling opleveren. Daarbij geldt als uitgangspunt dat de
tekstuele aanpassing van de bepaling in de Wet op de omzetbelasting
1968 niet leidt tot een inhoudelijke wijziging, tot uiting komend in een
ruimer dan wel een beperkter bereik van de wettelijke btw-vrijstelling ten
opzichte van de huidige situatie. Met de Wmo 2015 wordt een dergelijke
inhoudelijke wijziging binnen de Wet op de omzetbelasting 1968 ook niet
beoogd. Om deze uitgangspunten te verenigen is flexibiliteit nodig en
afstemming op de praktijk zoals deze onder de Wmo 2015 vorm zal
krijgen. Om die reden zal de exacte afbakening van de vrijstelling,
rekening houdend met de genoemde vereisten en uitgangspunten, bij
algemene maatregel van bestuur worden geregeld. Voorts dient te
worden opgemerkt dat deze vrijstelling een aanvulling betreft op en geen
afbreuk doet aan de reeds bestaande vrijstellingsbepalingen op grond van
de Wet op de omzetbelasting 1968 waarmee bepaalde goederen en
diensten binnen de sectoren sociaal-cultureel en welzijn zijn reeds
vrijgesteld van btw.
Of in het geval van (samenwerkende) sociale wijkteams sprake is van
heffing van btw, is afhankelijk van de feiten en omstandigheden in de
concrete situatie en of er al dan niet een vrijstelling kan worden toegepast.
Zo is van belang of de samenwerking onderlinge dienstverlening behelst
en wat voor soort diensten dit dan zijn. Daarnaast kan relevant zijn hoe de
samenwerking is vormgegeven. Dat is in zijn algemeenheid met
betrekking tot sociale wijkteams niet te zeggen.
De regering streeft er naar om de amvb gelijktijdig met het wetsvoorstel
in juli in het Staatsblad te publiceren. Dit betekent dat de regering ernaar
streeft de concept algemene maatregel van bestuur voor 1 april 2014
informeel aan beide Kamers der Staten Generaal voor te leggen.
De vraag van de leden van de fractie van het CDA waarom in artikel 7.6
niet ook het vijfde lid van artikel 2.3.2 van overeenkomstige toepassing is
verklaard, is terecht. Er is sprake van een omissie.
Uiteraard moet ook voor deze groep cliënten die onder het overgangsrecht vallen, bij de toepassing van artikel 7.6 het vijfde lid van artikel 2.3.2
(weergave van uitkomsten van onderzoek) toepassing vinden. Met de
bijgevoegde nota van wijzigingen wordt deze omissie hersteld.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe lang de bestaande
besluiten ingevolge de Wmo blijven gelden. Ook vragen zij of gemeenten
met ingang van 1 januari 2015 bestaande rechten van mensen kunnen
wijzigen.
Het vervallen van de Wmo en de vervanging van die wet door een nieuwe
Wmo 2015 waarin de bestaande taken en verantwoordelijkheden van
gemeenten op het terrein van maatschappelijke ondersteuning worden
gehandhaafd en uitgebreid, kan op zich geen reden zijn om de aanspraak
op eenmaal toegekende individuele voorzieningen te laten vervallen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

270

nieuwe wet leidt niet van rechtswege tot het vervallen van afgegeven
beschikkingen. Om die reden stelt artikel 7.9, eerste lid, buiten discussie
dat beschikkingen die gemeenten op grond van de Wmo hebben
genomen, van kracht blijven. Dit betekent dat deze beschikkingen
vooralsnog van kracht blijven, zoals ze zijn vastgesteld: in beginsel
behoudt betrokkene recht op de voorziening voor de duur en de omvang
die in de beschikking is bepaald. Tegelijk blijven op die beschikkingen ook
de bij het afgeven ervan geldende beperkingen en regels van kracht. Zo is
denkbaar dat in een beschikking of een gemeentelijke verordening is
vastgelegd dat deze onder bepaalde omstandigheden kan worden herzien
of ingetrokken. Zoals in de toelichting bij de bepaling is aangegeven, is
voorts denkbaar dat de gemeente op grond van de gewijzigde wettelijke
bepalingen, gewijzigd gemeentelijk beleid en een gewijzigde verordening
vaststelt en dat na afweging van alle betrokken belangen wordt geconcludeerd dat het niet goed mogelijk is beschikkingen op grond van de
eerdere verordening ongewijzigd in stand te laten. Bij de vaststelling van
de nieuwe verordening zal dan met inachtneming van de vereisten van
het EVRM wat betreft eventuele aantasting van het eigendomsrecht
moeten worden overwogen welke gevolgen de beleidswijziging zal
hebben voor degenen aan wie op grond van de oude verordening
aanspraken op een individuele voorziening zijn toegekend en of er voor
deze gevallen overgangsrecht moet worden getroffen.
Uit het voorgaande moge duidelijk zijn dat op de vraag of gemeenten met
ingang van 1 januari 2015 bestaande rechten kunnen wijzigen, slechts een
genuanceerd antwoord kan worden gegeven.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 841, nr. 34

271