Verslag van de vergadering van de
Bouwbegeleidingscommissie op 29 juni 2021

Griffie commissies Internationaal en Ruimtelijk
Bouwbegeleidingscommissie
R. Konings

Aanwezige leden: mevrouw Tellegen (commissievoorzitter, VVD), de heer De Groot
(D66), de heer Kops (PVV), mevrouw Beckerman (SP), mevrouw Bromet (GroenLinks),
mevrouw Kooij (namens het fractiepersoneel), mevrouw Nollen en mevrouw TielensTripels (namens het ambtelijk personeel)
Aanwezige adviseurs: mevrouw Roos (Griffier), de heer van Rhijn (directeur
Huisvesting van de Tweede Kamer), de heer De Bruijn (integraal adviseur), de heer
Van Noord (architect), mevrouw Wouters (projectleider renovatie van de Tweede
Kamer), de heer Unger (programmadirecteur renovatie van het RVB), de heer Van
Roosmalen (architect RVB), mevrouw Karres (architect Karres en Brands)
Aanwezig als toehoorder: de heer Paardekooper (projectmanager RVB), de heer
Zeinstra (projectleider techniek Tweede Kamer)
Griffier: mevrouw Konings
Adjunct-griffier: de heer Koerselman
Afwezig met bericht van verhindering: de heer Van der Molen (CDA), mevrouw Kuiken
(PvdA), de heer Dronkers (namens de OR)
ALGEMEEN
1. Opening en mededelingen
De commissievoorzitter opent de vergadering en heet iedereen welkom. In het
bijzonder verwelkomt zij Laura Bromet als nieuw lid van de BBC.
2. Conceptverslag BBC-vergaderingen van 9 maart 2021
Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.
3. Terugkoppeling Presidium
De commissievoorzitter brengt in herinnering dat het Presidium op 17 maart jl. heeft
ingestemd met het BBC-advies over het Voorlopig Ontwerp (VO). Dit is reeds per email teruggekoppeld.

pagina 1/5

TIJDELIJKE HUISVESTING
4. Stand van zaken verhuizing naar B67
De directeur Huisvesting van de Tweede Kamer geeft een toelichting op de stand van
zaken ten aanzien van de verhuizing en tijdelijke huisvesting. De planning is krap en er
zijn (zoals gebruikelijk bij een verhuizing) nog een aantal restpunten. Hij spreekt zijn
waardering uit voor de inzet van de diensten van de Tweede Kamer, het
Rijksvastgoedbedrijf en aannemers. Het e.e.a. verloopt in nauwe samenwerking met de
ambtelijk secretarissen. In aanvulling op het memo dat de BBC heeft ontvangen meldt
de directeur dat:
-

de integrale technische veiligheidstest is geslaagd;
na overleg met de GGD is gebleken dat er geen spatschermen nodig zijn;
er is een andere locatie gevonden voor het kinderdagverblijf;
de vraag naar aannemers in Nederland nog altijd zeer hoog is, wat ertoe kan
leiden dat eventuele wensen in de nazorgperiode niet altijd direct opgelost
kunnen worden;
de pers tot 13 augustus gebruik kan blijven maken van de Perstoren;
Nieuwspoort in de loop van het eerste kwartaal van 2022 zijn definitieve plek
krijgt in B67, tot die tijd krijgt Nieuwspoort een tijdelijke ruimte in B67 en kan
zij gebruik blijven maken van haar ruimten op het Binnenhof;
de formatie na 23 augustus wordt verplaatst naar een alternatieve locatie
(indien de formatie tegen die tijd nog niet is afgerond);
het nog niet bekend is of/wanneer de Tweede Kamer gebruik kan maken van
de achtste verdieping van B67;
de nul-inspectie van de installaties succesvol is afgerond;
er nog overleg plaatsvindt met het Rijksvastgoedbedrijf over energiecapaciteit.

Een BBC-lid vraagt naar de huisvesting voor de ambtelijke ondersteuning voor de twee
parlementaire enquêtes en de extra ondersteuning van fracties (n.a.v. de motie-Jetten
c.s. over het verhogen van het budget voor de ondersteuning van parlementariërs en
de subsidie aan politieke partijen). De directeur Huisvesting antwoordt dat het is gelukt
de staven van de lopende parlementaire enquêtes in B67 te huisvesten, omdat een
aantal ambtelijke diensten hybride gaan werken. De precieze uitwerking van de motieJetten c.s. is een politiek vraagstuk en ligt dus in de handen van de commissie
Binnenlandse Zaken.
Een BBC-lid vraagt naar de nazorgperiode en uit alvast haar zorgen over de
gehorigheid van B67. De directeur Huisvesting meldt dat de nazorgperiode vanaf 23
augustus gaat lopen; de zorgen over geluidsoverlast zijn hem bekend, maar daar kan
slechts gedeeltelijk iets aan worden gedaan omdat het hier gipswanden betreft.
Naar aanleiding van de grote stroomstoring op 24 juni jl. vraagt een BBC-lid naar de
noodstroomvoorziening in B67. De directeur Huisvesting meldt dat er (net als in het
huidige gebouw) noodaggregaten zijn, zodat het parlementaire proces altijd door kan
gaan. Er zal nog een stresstest worden gehouden om te beoordelen of er voldoende
stroom is bij warm weer of dat er afgeschaald moet worden.
Een BBC-lid vraagt of het al bekend is waar de kinderopvang na de renovatie
terechtkomt. De directeur Huisvesting antwoordt dat dit deel uitmaakt van het bredere
ruimtevraagstuk.
Een BBC-lid vraagt of het aantal commissiezalen gelijk blijft. De directeur Huisvesting
bevestigt dit. De Max van der Stoel-zaal wordt vanwege corona ingericht als vierde
grote commissiezaal. Verder krijgen ook de vergaderzalen uit de dependances een plek
in B67. Aldus zou er meer dan genoeg zaalcapaciteit moeten zijn.

pagina 2/5

RENOVATIE
5. Advies opstellen over de ontwerprichting voor de publieksentree
De heer De Bruijn en mevrouw Karres geven een presentatie over het doorontwikkelde
ontwerp voor de publieksentree. Het ontwerp voor de liftschacht is nog niet klaar.
Voorts zullen deze zomer nog een aantal onderzoeken en activiteiten verricht moeten
worden, zoals het overleg met belanghebbenden. De BBC wordt gevraagd zich
tussentijds uit te spreken over de voorgestelde ontwerprichting en het Presidium te
adviseren.
De BBC-leden zijn positief over het doorontwikkelde ontwerp. Het is mooi en
overzichtelijk en voldoet aan de wens van een herkenbare, toegankelijke, en
veilige/beheersbare entree. De BBC heeft de volgende opmerkingen:
-

-

-

de BBC kan zich goed vinden in het voornemen van de ontwerpers om de 16eeeuwse elementen (zoals de Spuipoort) op de Hofplaats te laten zien en ook
om de Artikel 1-inscriptie van de Grondwetbank prominent terug te laten in het
ontwerp;
de BBC deelt de insteek van de ontwerpers om de Hofplaats en omgeving
aanzienlijk te vergroenen en zo min mogelijk kastanjebomen te kappen voor de
publieksentree;
de BBC wijst erop dat de meest gebruikte looproute richting entree (vanuit
Lange Poten) nu niet logisch aansluit op het ontwerp. Het draaien van de
richting van de entree is geen optie, maar mogelijk kan er wel naar andere
oplossingen worden gekeken om de looproute logischer te maken;
de BBC is (nog) niet overtuigd van de functionaliteit (veiligheid) van het
waterelement in het midden van de entreetrap;
de nog te ontwerpen liftschacht moet het zicht op het aangezicht van de
plenaire zaal niet belemmeren. Het moet er ook bij passen. De BBC suggereert
om gebruik te maken van glas (transparant) en/of natuurelementen.

Tijdens de bespreking komen voorts de volgende vragen/punten aan de orde:
een BBC-lid vraagt naar de biologische markt. De programmadirecteur
renovatie van het RVB meldt dat de gemeente een alternatieve locatie zoekt;
Een BBC-lid vindt het onwenselijk als er niet-slapen-elementen op de banken
rondom de entree worden aangebracht. Mevrouw Karres geeft aan dat deze
elementen niet worden voorzien;
Een BBC-lid wijst erop dat de entree goed bestand moet zijn tegen schade door
skaters. Om dat tegen te gaan, zullen mogelijk anti-skate-elementen moeten
worden aangebracht, aldus mevrouw Karres;
Een BBC-lid is bezorgd of een brede trap zonder leuning wettelijk gezien wel
toegestaan is;
De commissievoorzitter vraagt of de tentoonstellingsfunctie in het voorgestelde
ontwerp is behouden. De heer De Bruijn antwoordt dat hiervoor bescheiden
ruimte is. In dit kader nodigt hij de BBC-leden uit voor een virtual realityrondleiding door het ontwerp;
Een BBC-lid vraagt of de voorgestelde publieksentree budgettair past. De
programmadirecteur renovatie van het RVB geeft aan dat er financiële dekking
is als de Voorjaarsnota wordt vastgesteld.
De BBC besluit het Presidium te adviseren akkoord te gaan met de ontwerprichting
voor de publieksentree en bij de uitwerking rekening te houden met bovenstaande
punten ten aanzien van de historische elementen, de vergroening, de kastanjebomen,
de looproute, het waterelement in de trap en de liftschacht.
6. Advies opstellen over de ontwerprichting voor de buitenruimte
(onderdelen die betrekking hebben op het TK-complex)
Het VO voor de buitenruimte (in wording) heeft betrekking op het Binnenhof als geheel.
Delen van dit ontwerp bevinden zich in of aansluitend aan het Tweede Kamercomplex,
namelijk:

pagina 3/5

-

het Binnenhofplein;
doortrekken van de Hofgracht (daar waar deze grenst aan de gebouwen van de
Tweede Kamer en het de toegang tot het Binnenhofplein betreft);
de binnentuinen van gebouwdeel A;
de tuinen van gebouwdeel N en de buitenruimten met expeditievoorzieningen
bij gebouwdeel Koloniën;
de binnentuinen van gebouwdeel Justitie;
de atria van gebouwdeel Hotel.

Deze onderdelen van het ontwerp worden door mevrouw Karres aan de BBC
gepresenteerd. De BBC wordt gevraagd zich uit te spreken over de ontwerprichting en
het Presidium te adviseren.
De BBC-leden zijn positief over het tussentijdse ontwerp voor de buitenruimte. Het
ontwerp ziet er mooi uit. Zij vinden het goed om zowel het Binnenhof als de Hofplaats
te vergroenen, de binnentuinen waar mogelijk toegankelijk te maken (vooral de grote
tuin tussen gebouwdeel N en C, waar het kunstwerk van de hond staat) en om
historische elementen waar mogelijk terug te brengen.
Tijdens de bespreking komen voorts de volgende vragen/punten aan de orde:
Een BBC-lid vraagt of het mogelijk is ook andere daken te vergroenen.
Mevrouw Karres antwoordt dat hier nog niet naar is gekeken;
Een BBC-lid vraagt aandacht voor het voorkomen van geluidsoverlast van
airco’s die uitkomen op de binnentuinen;
Een BBC-lid vraagt in hoeverre alle ingrepen ook echt nodig zijn. Mevrouw
Karres geeft aan dat sober en doelmatig ook de uitgangspunten zijn voor de
buitenruimte, maar dat met de beoogde Hofgracht veel kosten zijn gemoeid.
Hierdoor wordt wel meteen volwaardige, ondergrondse kantoorruimte
gecreëerd voor de Raad van State en het Binnenhofcomplex wordt beter
beveiligd.
De BBC besluit het Presidium te adviseren om akkoord te gaan met de ontwerprichting
voor de buitenruimte en om bij de uitwerking rekening te houden met de
uitgangspunten sober en doelmatig.
7. Publieksbrochure van het Voorlopig Ontwerp
De BBC kan zich vinden in de inhoud van de voorgestelde publieksbrochure.
8. Initiatief van het Programmabureau om bezoekers en Kamerbewoners te
consulteren bij het Definitief Ontwerp in wording
De BBC wordt gevraagd zich uit te spreken over het voorstel van het
Programmabureau om bezoekers en Kamerbewoners bij de uitwerking van het
Definitief Ontwerp te betrekken.
De commissievoorzitter vraagt of er wel ruimte is om, als bezoekers en
Kamerbewoners met ideeën komen, hier ook echt iets mee te doen. De projectleider
renovatie van de Tweede Kamer geeft aan dat dit kan, omdat het duidelijk zal worden
ingekaderd en dat hierbij ook professionals worden betrokken. De directeur Huisvesting
vult aan dat de uitkomst van de consultatie eerst naar de BBC zal gaan.
De BBC kan zich vinden in het voorstel. De opzet komt nog een keer terug.
9. Stand van zaken voortgang Definitief Ontwerp (o.a. duurzaamheid
Centrale Energievoorziening, planning)
De programmadirecteur renovatie van het RVB meldt dat er gewerkt wordt aan een
alternatieve locatie voor de centrale energievoorziening. Het is de bedoeling het VO
eind september af te ronden. Dan zal de BBC hier ook over worden geïnformeerd.

pagina 4/5

Een BBC-lid informeert naar de klimaatstresstest. Het RVB geeft aan dat bij het
ontwerp rekening is gehouden met wateroverlast.
Een BBC-lid vraagt of B67 een VIP-ingang heeft. Dit wordt nagevraagd.
OVERIG
10. Rondvraag en sluiting
Er wordt een conceptadvies aan het Presidium opgesteld over de ontwerprichting van
de publieksentree en buitenruimte. Dit wordt per e-mail nogmaals voorgelegd.
De commissievoorzitter sluit de vergadering en bedankt iedereen voor zijn
aanwezigheid.

pagina 5/5