Jaarverslag 2015
23 maart 2016

Centraal Bureau voor de Statistiek
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

1

Inhoud
1

Inleiding ....................................................................................................................... 3

2

Statistisch programma en dienstverlening ................................................................. 8

3

2.1

Communicatie en statistische dienstverlening .............................................................. 8

2.2

Regulier statistisch programma ................................................................................... 12

2.3

Statistisch onderzoek in opdracht ................................................................................ 14

2.4

Nieuwe Europese verplichtingen in 2015 .................................................................... 15

2.5

Programmavernieuwing ............................................................................................... 16

2.6

Programmareductie ..................................................................................................... 17

Innovatie en onderzoek ............................................................................................ 19
3.1 Innovatie en efficiency ..................................................................................................... 19
3.2

4

Onderzoeksprogramma ............................................................................................... 20

Bedrijfsvoering .......................................................................................................... 22
4.1

Personeel...................................................................................................................... 22

4.2

Risicobeheer en kwaliteitszorg..................................................................................... 25

4.3

Prestatie-indicatoren.................................................................................................... 28

4.4

Extern verantwoordingsmodel..................................................................................... 33

5

Jaarrekening 2015 ..................................................................................................... 35

6

Centrale Commissie voor de Statistiek ..................................................................... 63

Bijlage A: Gerealiseerde output ........................................................................................ 67
Bijlage B: Adviesraden ....................................................................................................... 68
Bijlage C: Organisatie per 31 december 2015 ................................................................... 69
Bijlage D: Wegwijzer.......................................................................................................... 70

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

2

1 Inleiding
Met dit jaarverslag blikt CBS terug op de activiteiten en resultaten in 2015. Het jaarverslag bevat
een beschrijving van (statistische) producten die in 2015 zijn gerealiseerd. Verder wordt een
toelichting gegeven op de veranderingen die in het programma zijn doorgevoerd.
Resultaten in 2015
De informatie van CBS is van grote waarde voor de overheid, politiek, wetenschap, media en het
bedrijfsleven. CBS maakt het mogelijk dat maatschappelijke debatten en besluitvorming worden
gebaseerd op betrouwbare statistische informatie. In 2015 bracht CBS dagelijks nieuwsberichten
uit over onderwerpen die aansluiten bij maatschappelijke behoeften. Verdeeld over de diverse
nieuwsbronnen als dagbladen, internet nieuwspagina’s en journaals op radio en tv werd CBS
ruim 38 000 keer als bron genoemd. Op www.cbs.nl is alle CBS-informatie voor iedereen gratis
beschikbaar. In 2015 vonden er meer dan 7 miljoen bezoeken aan de website plaats door meer
dan 3 miljoen unieke bezoekers. In 2015 zijn er ruim 3 duizend tweets verzonden. Gemiddeld
per dag werden CBS-tweets 133 000 keer bekeken.
Een voorbeeld van een innovatief resultaat in 2015 is de lancering van een volledig op Big Data
gebaseerde statistiek met verkeersinformatie, waardoor de uitkomsten sneller, actueler en gedetailleerder zijn. CBS is daarmee de eerste statistiekorganisatie ter wereld die officiële verkeersstatistieken maakt met gebruik van Big Data.
In november is CBS door de Vereniging voor Overheidsmanagement verkozen tot Beste Overheidsorganisatie van 2015. Minister Bussemaker reikte de prijs uit. Aan de verkiezing deden in
totaal 216 overheidsorganisaties mee. De jury had waardering voor de manier waarop de organisatie nieuwsberichten klantgericht naar buiten brengt en in contact treedt met de samenleving, waardoor CBS de publieke discussie beter weet te voorzien van betrouwbare statistische
informatie en meerwaarde creëert voor burgers, bedrijven en mede-overheden. Daarnaast
sprak de jury waardering uit over de deskundigheid van CBS en benadrukte de jury dat de organisatie jonge werknemers aan zich weet te binden.
De jaarrekening van het CBS over 2015 laat een resultaat zien van € 8,2 miljoen negatief. Dit
resultaat omvat het resultaat uit operationele bedrijfsvoering van € 8,7 miljoen negatief en mutaties in de reorganisatievoorzieningen van per saldo € 0,5 miljoen positief.
In de afgelopen jaren zijn forse bezuinigingen gerealiseerd in verband met Rutte I. In de periode
2011-2015 is het budget van CBS al met € 37,3 miljoen gekort in verband met de taakstelling
Rutte I. Met de bezuinigingen van het Lenteakkoord erbij loopt dit in 2018 op tot € 41,7 miljoen.
Dit betreft bijna een kwart van het oorspronkelijke budget van CBS in 2011. Deze bezuinigingen
zijn en worden ingevuld door efficiencyverhoging, programmareductie en inzet van het eerder
opgebouwde eigen vermogen.
Door efficiëntere methoden en werkprocessen is en wordt een groot deel van de bezuinigingen
opgevangen, zodat met minder middelen hetzelfde gerealiseerd kan worden. Diverse processen
zijn en worden doorgelicht en zo nodig herontworpen. CBS heeft daartoe organisatie breed Lean
Six Sigma en Lean Operational Management geïmplementeerd en waar mogelijk worden scrummethoden toegepast. Daarnaast is in het MJP aangegeven welke reducties in het statistisch programma noodzakelijk zijn om de taakstelling Rutte I en Lenteakkoord op te vangen. Nagenoeg
alle reductievoornemens zijn in 2014 gerealiseerd. In 2015 zijn de laatste reducties doorgevoerd.
Niet meer gepubliceerd wordt onder andere informatie over werknemers die in Nederland wonen en in het buitenland werken, over spaarvormen, consumptief krediet en roodstand, over de
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

3

samenhang tussen de economische ontwikkeling en inkomens- en vermogenspositie van verschillende huishoudenstypen, over koopkrachtmutaties door life events, over investeringen in
kenniskapitaal, over adopties, echtscheidingen en justitiële kinderbescherming, over onverzekerden tegen ziektekosten, en over woonlasten.
Tegelijkertijd is CBS gestart met de implementatie van ISO in de organisatie, mede om ondanks
alle bezuinigingen toch het gewenste kwaliteitsniveau te kunnen leveren. Behoud van de kwaliteit wordt ook benadrukt in de peer review, die in 2015 bij CBS heeft plaatsgevonden in het kader van de Praktijkcode voor Europese Statistieken (Code of Practice). Uit de peer review blijkt
dat CBS op hoog niveau voldoet aan de beginselen van de Praktijkcode voor Europese Statistieken en dat CBS als professionele organisatie een goede reputatie heeft op het terrein van de
ontwikkeling en het gebruik van innovatieve en kosteneffectieve methodologie. Een aandachtspunt in de peer review is de borging van kwaliteit in de organisatie, bijvoorbeeld door het behalen van certificeringen en het beter beschrijven van de kwaliteit van de output.
Op beperkte schaal is in 2015 aan programmavernieuwing gewerkt. In het MJP zijn de thema’s
ontwikkelingen in het bedrijfsleven, flexibilisering van de arbeidsmarkt en vermogensposities
van huishoudens benoemd. Daarnaast is de verdere verbetering van de toegang tot en ontsluiting van informatie als prioriteit aangemerkt. Binnen het thema arbeidsmarktflexibilisering
zijn meerdere publicaties verschenen, waaronder in juni de publicatie Dynamiek op de Nederlandse arbeidsmarkt: de focus op flexibilisering van CBS en TNO. Ten aanzien van vermogensposities van huishoudens is in 2015 onder meer voortgang geboekt met DNB om data over hypotheekleningen uit te wisselen, waardoor informatie beschikbaar komt over opgebouwde spaardepots binnen spaar- en beleggingshypotheken. Om de toegang tot en ontsluiting van informatie op laag regionaal niveau verder te verbeteren is een nieuwe versie van CBSinuwBuurt beschikbaar gekomen. Hier zijn cijfers te vinden over ruim 150 kenmerken van buurten en hun
inwoners, van bevolkingssamenstelling tot opleidingsniveau, en van het aantal supermarkten tot
het aandeel mensen dat een WW-uitkering heeft.
Om de toegankelijkheid van informatie verder te verbeteren, is het naast alle bestaande communicatiekanalen ook mogelijk om te chatten met CBS bij vragen over CBS-cijfers. Daarnaast
vervangt de webapp CBS Corporate nieuws het papieren relatiemagazine. Op deze webapp publiceert CBS wekelijks actuele artikelen over onder andere nieuwe dienstverlening, nieuwe producten, internationale ontwikkelingen en evenementen van CBS. Er zijn eind 2015 bijna 3.900
datasets met bijna 15 miljard cellen als open data beschikbaar. De nieuwe webapp voor StatLine
maakt gebruik van open data en is er vooral op gericht de gegevens visueel weer te geven.
CBS wil actiever inspelen op de grote behoefte aan statistische diensten van overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen. Om die reden is maatwerkonderzoek en het bieden van toegang tot microdata (geanonimiseerde data op persoons- en bedrijfsniveau) in 2015 verder uitgebreid. In hoofdstuk 2 worden enkele voorbeelden genoemd van onderzoeken die in 2015 in
opdracht door CBS zijn uitgevoerd.
Blijven investeren in de relatie met stakeholders is belangrijk voor het werk en de positie van
CBS. Evenals in voorafgaande jaren heeft CBS in 2015 zijn kennis en ervaring ingezet door een
bijdrage te blijven leveren aan doelgerichte kennisuitwisseling door middel van bilaterale en
multilaterale samenwerkingsverbanden. Met departementen, planbureaus, kennisinstellingen
en het bedrijfsleven zijn er goede relaties die in 2015 verder zijn uitgebouwd en versterkt. Zo
heeft CBS een convenant gesloten met Portbase, Havenbedrijf Rotterdam, De Vereniging van
Rotterdamse cargadoors, Haven Amsterdam en de Ondernemingsvereniging Regio Amsterdam
voor het delen van data tussen het bedrijfsleven en de overheid op het gebied van zeevaart.
Ook is CBS in 2015 gestart met een provincietour om de relatie met provincies structureel te
intensiveren.
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

4

Toekomstbeeld
Naast de taakstellingen Rutte I en het Lenteakkoord krijgt CBS in de komende jaren te maken
met de taakstelling Rutte II. Deze is niet meegenomen in onderstaande grafieken. Als gevolg van
de eerdere bezuinigingen kan de taakstelling Rutte II maar voor een klein deel worden ingevuld
door verdere efficiencyverhoging. Omdat de wettelijke EU-verplichtingen geen besparingsflexibiliteit bieden en aangezien het budget ontoereikend is, zijn inhoudelijke keuzes ten aanzien van
het onverplichte statistiekprogramma onvermijdelijk. Het onverplichte statistiekprogramma
omvat onder meer statistieken over personen met een uitkering (zoals WW), criminaliteit en
vervolging, pensioen- en AOW-aanspraken, flexibilisering van de arbeidsmarkt, (zoals zzp’ers en
arbeidsmigratie), brede welvaart, duurzaamheid en sustainable development goals, conjunctuur
en productiviteit, regionale economische statistieken, woningvoorraad, nieuwe opdrachten van
architecten, voortijdig schoolverlaters, uitgaven per diploma, gezondheidsenquete, vermogenspositie van huishoudens (zoals hypotheekschulden), globalisering, bevolkingsprognoses, brandweerstatistiek en nabijheidsstatistiek. Reductie van het onverplichte statistiekprogramma zal
gevolgen hebben voor alle gebruikers van de statistiekvoorziening. Dit kan voorkomen worden
wanneer er alternatieve financiering is. Indien dit niet succesvol blijkt, is CBS genoodzaakt om
een groot deel van zijn onverplichte programma te schrappen. Op voorstel van CBS zal de CCS
dan vaststellen welke statistieken CBS nog uitvoert in het kader van het onverplichte programma.

Om te kunnen voldoen aan de taakstelling Rutte I en Lenteakkoord en om de ambities voor 2015
te kunnen realiseren, is in 2015 met toestemming van het ministerie van Economische Zaken
(EZ) een deel van het eerder opgebouwde eigen vermogen aangewend. Zoals in het strategisch
meerjarenprogramma (MJP) 2014-2018 is opgenomen zal het eigen vermogen in de komende
jaren ook worden ingezet om een deel van de taakstelling te realiseren. Dit heeft tot gevolg dat
het eigen vermogen van CBS eind 2017 daalt tot nihil. Dit is exclusief taakstelling Rutte II. Door
het inzetten van het eigen vermogen is er minder financiële ruimte voor tegenvallers en extra
investeringen in IT en personeel.
Met betrekking tot de financiële situatie bestaan er onzekerheden over de dekking van de kosten van nieuwe statistische verplichtingen, waar in het verleden conform de Memorie van Toelichting van de CBS-wet wel altijd een compensatie werd geboden. Voorts zijn er onzekerheden
over de compensatie van gestegen lonen en pensioenpremies. Tevens is de hierboven genoemde financiering van de niet–verplichte statistieken onzeker, wanneer de door EZ opgelegde taakstelling Rutte II moet worden uitgevoerd.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

5

Om continuïteits- en kwaliteitsrisico’s te voorkomen, maar ook om de kosten en lastendruk verder te reduceren, zal CBS de komende jaren fors moeten investeren in ICT. Om te kunnen voldoen aan de steeds veranderende omstandigheden zijn de systemen van CBS gedurende een
reeks van jaren keer op keer aangepast. Het einde van de levensduur van deze steeds complexer
wordende constellatie van systemen is nu aanstaande: het beheer van de systemen is kwetsbaar
en de verouderde systemen kunnen niet verder worden aangepast. Als de modernisering van de
ICT niet wordt doorgevoerd, ontstaan er ernstige continuïteitsrisico’s voor de primaire taak van
CBS, zoals interrupties van de statistiekproductie. Hierdoor kunnen statistieken als economische
groei, begrotingstekort en werkloosheid gevaar lopen. Vernieuwing van de informatieinfrastructuur is derhalve essentieel en vergt forse investeringen.
Bij de indiening van het MJP 2014-2018 heeft CBS een beroep gedaan op EZ voor aanvullende
financiering voor deze investeringen. Omdat EZ ervoor gekozen heeft deze middelen niet beschikbaar te stellen en het eigen vermogen van CBS geheel wordt afgeroomd door de bezuinigingen, moet CBS dit alsnog binnen de eigen (meerjaren)begroting opvangen. Voorrang wordt
gegeven aan projecten die tot extra efficiency leiden, naast beperkte noodzakelijke verbeteringen op het terrein van ICT en dataverzameling. Zo is in 2015 gestart met de uitvoering van een
nieuwe strategie voor informatievoorziening en het opzetten van een efficiënte IT-infrastructuur
voor dataverzameling.
Kennisborging binnen de organisatie vormt een uitdaging, mede als gevolg van de aanstaande
uitstroom van pensioengerechtigde medewerkers. Ook dit veroorzaakt continuïteits- en kwaliteitsrisico’s. Onderdeel van het nieuwe strategische personeelsplan is een tijdige, gerichte instroom van nieuwe medewerkers. Kennis en vaardigheden van CBS-medewerkers die in de komende jaren met pensioen gaan, kunnen op deze wijze tijdig worden overgedragen. In dit kader
is in 2015 actief geworven, wat heeft geleid tot een instroom van nieuw personeel. Financiële
beperkingen en onzekerheden belemmeren de werving van nieuwe medewerkers echter.
De bezuinigingen leiden ook tot een forse druk op het programma voor innovatie en procesvernieuwing. Blijven innoveren is echter essentieel om de bovenstaande uitdagingen aan te kunnen
gaan. CBS wil door innovatie de kwaliteit van de statistieken verder verbeteren met een zo laag
mogelijke lastendruk voor de samenleving en tegen zo beperkt mogelijke kosten. Innovatie is
ook noodzakelijk om in te kunnen spelen op de veranderende behoeften van de samenleving.
Doet CBS dit niet, dan kunnen nieuwe methoden die in de toekomst grote efficiencywinsten en
snelheid kunnen opleveren nagenoeg stil komen te staan of ernstig worden vertraagd.

Bestuurlijke ontwikkelingen
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

6

CBS kent twee zelfstandige bestuursorganen: de Centrale Commissie voor de Statistiek (CCS) en
de Directeur-Generaal (DG). In het kader van het Rijksbrede onderzoek naar de herpositionering
van ZBO’s heeft het kabinet eind 2013 besloten dat de huidige twee ZBO’s van CBS gereduceerd
moeten worden tot één. Het ministerie van Economische Zaken (EZ) is het wetgevingstraject
eind 2014 gestart en in 2015 is het voorstel tot wijziging van de CBS-wet aangeboden aan de
Tweede Kamer. Naar verwachting wordt in 2016 het traject van de wijziging van de CBS-wet
afgerond.
Zoals wettelijk voorgeschreven, is dit jaarverslag goedgekeurd door de CCS en is de jaarrekening
in overeenstemming met de CCS vastgesteld.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

7

2 Statistisch programma en dienstverlening
2.1 Communicatie en statistische dienstverlening
CBS produceert hoogwaardige informatie voor diverse gebruikers in de samenleving: publiek,
beleidsmakers, wetenschap, media en aanverwante doelgroepen. In 2015 bracht CBS dagelijks
nieuwsberichten uit over onderwerpen die aansluiten bij maatschappelijke behoeften: in totaal
613 nieuwsberichten. De media namen de informatie van CBS vaak over in hun berichtgeving.
Verdeeld over de diverse nieuwsbronnen als dagbladen, internet nieuwspagina’s en RTV journaals werd CBS ruim 38 000 keer als bron genoemd.
2.1.1 Aantal artikelen/uitzendingen waarin CBS vermeld is, totalen per maand 2015

2.1.2 Totaal aantal artikelen in landelijke dagbladen waarin CBS vermeld is naar titel 2015

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

8

Alle informatie van CBS is via www.cbs.nl voor iedereen gratis beschikbaar. In 2015 vonden er
7 771 746 bezoeken aan de website plaats door 3 714 217 unieke bezoekers. Gebruikers die
hulp willen bij het vinden van informatie via de CBS-website of StatLine of die vragen hebben
over publicaties van Eurostat kunnen contact opnemen met de Infoservice. In 2015 is daarnaast
de mogelijkheid opengesteld om via de website te chatten met CBS.

2.1.3 Totaal aantal bezoekers www.cbs.nl per maand 2012-2015

2.1.4 Ruim 28.000 artikelen met CBS vermelding op websites in 2015

In 2015 is CBS gestart met de webapp CBS Corporate nieuws ter vervanging van het papieren
relatiemagazine. Op deze webapp publiceert CBS wekelijks actuele artikelen over onder andere
nieuwe dienstverlening, nieuwe producten, internationale ontwikkelingen en evenementen van
CBS. De webapp is ontwikkeld voor de externe relaties van CBS en ieder ander die geïnteresCBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

9

seerd is in nieuws over CBS. De artikelen zijn makkelijk te filteren en te doorzoeken. Ook kunnen
ze eenvoudig worden gedeeld via Facebook, Twitter en LinkedIn.
Er zijn eind 2015 bijna 3.900 datasets met bijna 15 miljard cellen als open data beschikbaar. Om
de dienstverlening te verbeteren onderhoudt CBS met halfjaarlijkse gebruikerssessies contact
met bouwers van apps en websites die van CBS open data gebruik maken. CBS heeft begin 2015
ook een nieuwe webapp voor StatLine beschikbaar gesteld die gebruik maakt van open data.
Deze webapp is er vooral op gericht de gegevens visueel weer te geven.
Twitter is, naast de reguliere verspreiding van nieuwsberichten, een vast kanaal geworden om
dagelijkse informatie te verspreiden. Het aantal volgers van @statistiekcbs is van bijna 56 000
begin 2015 gegroeid naar meer dan 107 000 volgers eind 2015. In 2015 zijn er 3 368 tweets verzonden. Gemiddeld per dag werden CBS-tweets 133 000 keer bekeken. In oktober 2015 is CBS
ook gestart met een eigen Facebook-pagina facebook.com/statistiekcbs, waarop nieuwsberichten over CBS staan.
Op www.CBSinuwBuurt.nl zijn cijfers te vinden over ruim 150 kenmerken van buurten en hun
inwoners, van bevolkingssamenstelling tot opleidingsniveau en van het aantal supermarkten tot
het aandeel mensen dat een WW-uitkering heeft. In maart 2015 zijn nieuwe functies en nieuwe
onderwerpen aan www.CBSinuwBuurt.nl toegevoegd en in december is het aantal kenmerken
verder uitgebreid.
De bibliotheek beschikt over een steeds grotere collectie statistische publicaties, die zijn opgenomen in de online publiekscatalogus. Vanaf 2015 ligt de focus van de uitbreiding op nationaal
statistisch erfgoed, dat volgens een meerjarenplanning wordt gedigitaliseerd en wordt aangeboden via www.historisch.cbs.nl.

Samenwerkingsverbanden
In 2015 heeft CBS zijn kennis en ervaring ingezet door een bijdrage te leveren aan doelgerichte
kennisuitwisseling door middel van bilaterale en multilaterale samenwerkingsverbanden, zowel
nationaal als internationaal.
Zo bouwt CBS samen met onder meer NWO, DANS en universiteiten aan een meer bestendige
Nationale Data-infrastructuur voor de Sociale Wetenschappen (NDSW). Doel hiervan is om de
langlopende sociaalwetenschappelijke dataverzamelingen in Nederland te borgen
Om de relatie met de provincies structureel te intensiveren is in 2015 gestart met een provincietour, die in 2016 wordt vervolgd. CBS gaat naar de provincies toe met een team van inhoudelijk
experts om te bespreken wat de belangrijkste beleidsvragen zijn bij provincies en hoe CBS daarbij kan helpen met diensten variërend van StatLine tot maatwerk.
CBS en DNB hebben de samenwerking voortgezet rond de afstemming van macro economische
statistieken over de relatie van Nederland met het buitenland. In de komende twee jaar wordt
gezamenlijk toegewerkt naar volledige integratie van de Sectorrekeningen en de Betalingsbalans
op basis van één procesgang en één onderling afgestemde waarnemingsstrategie. Hierbij wordt
DNB verantwoordelijk voor de waarneming van financiële instellingen en CBS voor de overige
binnenlandse sectoren.
In januari is een convenant getekend tussen Portbase, CBS, Havenbedrijf Rotterdam, De Vereniging van Rotterdamse cargadoors, Haven Amsterdam en de Ondernemingsvereniging Regio Amsterdam. Door dit convenant wordt de weg geopend voor het delen van data tussen het beCBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

10

drijfsleven en de overheid op het gebied van zeevaart, in lijn met de Maritieme Strategie van het
ministerie van Infrastructuur & Milieu (I&M).
In april werd door CBS in Den Haag een microdatagebruikersmiddag georganiseerd voor 90 externe onderzoekers op het terrein van onderwijs die gebruik maken van de microdatabestanden
van het Centrum voor Beleidsstatistiek of die hierin geïnteresseerd zijn. Doel van de bijeenkomst
was om de kennisuitwisseling tussen onderzoekers te stimuleren en nieuwe ontwikkelingen van
het werken met microdata toe te lichten.
In internationaal verband heeft CBS in 2015 met diverse statistiekbureaus samengewerkt. Met
het statistiekbureau van Oman is een meerjarig samenwerkingsverband gestart op initiatief van
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, die de hulp aan Oman in 2015 heeft gefinancierd.
CBS helpt Oman onder meer bij het in kaart brengen van de logistieke sector in Oman. Ook ondersteunt CBS, gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse Zaken, Rwanda met het opzetten van milieu- en kapitaalstatistieken, met speciale aandacht voor de modules Waterrekeningen en Landrekeningen, om de Ecosysteem-diensten in de economie te kunnen monitoren.
Verder heeft in het kader van kennisuitwisseling met het statistiekbureau van Zuid-Korea
(KOSTAT) een collega van CBS in 2015 bij KOSTAT onderzoek gedaan naar het succes van het
trainingsinstituut van het Zuid-Koreaanse statistisch bureau. Een Koreaanse collega heeft in Nederland een vergelijkend onderzoek gedaan naar IT-systemen. Ook heeft CBS in 2015 het Chinese statistisch bureau NBS adviezen gegeven voor het vervolg van pilots over het gebruik van
BTW-data bij de handelsstatistieken en is onder meer informatie uitgewisseld over de opzet van
het onderzoek naar cross-border online retail statistics, de toepassing van indices en onderzoek
naar shopping malls.
CBS meet iedere maand prijzen voor het berekenen van de inflatie met de consumentenprijsindex (CPI). Dat gebeurt steeds efficiënter, bijvoorbeeld door de inzet van scannerdata van verkopen in winkels. Binnen Europa loopt CBS hiermee al jaren voorop. Om kennis en de nieuwste
ervaringen te delen organiseerde CBS - samen met het Europese statistiekbureau Eurostat - in
september een internationaal seminar over scannerdata in Den Haag.
In november was CBS de gastheer van de 21ste vergadering van de London Group on Environmental accounting. De London Group bestaat uit internationale experts op het gebied van milieurekeningen. De jaarlijkse bijeenkomsten bieden een platform om kennis uit te wisselen op het
gebied van de laatste ontwikkelingen op het gebied van milieurekeningen. Dit jaar was er tijdens
de bijeenkomst veel aandacht voor de ontwikkelingen op het gebied van natuurlijk kapitaalrekeningen.
CBS is toegetreden tot de Inter-agency and Expert Group on Sustainable Development Goal Indicators (IAEG-SDGs) die in juni voor het eerst bijeenkwam. Deze groep heeft tot doel een lijst van
indicatoren vast te stellen om de doelstellingen die in het kader van de VN post-2015 ontwikkelingsagenda zijn opgesteld, wereldwijd te monitoren. Het gaat momenteel om een totaal van
229 indicatoren. De IAEG bestaat uit 28 leden, statistische bureaus uit verschillende delen van
de wereld. Daarnaast worden bij de vergaderingen van de IAEG ook observators uitgenodigd,
waaronder internationale organisaties zoals de OESO en de Wereldbank. De groep zal ook bekijken hoe de monitoring van deze SDG indicatoren gefinancierd en georganiseerd moet worden.
In 2015 is een pilotproject uitgevoerd waarin CBS met het statistische bureau van NoordrijnWestfalen (IT.NRW) heeft samengewerkt om voor Nederlandse en Duitse overheden grensoverschrijdende statistieken te produceren. Dit heeft in augustus geleid tot een eerste verkennende
rapportage over de arbeidsmarkt in de grensregio’s van Nederland en Noordrijn-Westfalen.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

11

CBS is via het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) betrokken bij een internationaal project waarin wordt gewerkt aan een innovatieve manier om segregatie te meten. Dit
betreft de relatieve concentratie van een bepaalde groep personen in een bepaalde buurt. Hierbij wordt niet - zoals gebruikelijk - gemeten op het niveau van administratief afgebakende buurten en wijken, maar aan de hand van individuele personen en degenen die rond deze persoon
wonen. CBS en NIDI verwachten hierdoor een verfijnder beeld van segregatie te krijgen zonder
dat dit leidt tot herkenning van betrokken personen en ook internationaal beter te kunnen vergelijken.

2.2 Regulier statistisch programma
De reguliere output vormt de kern van het werkprogramma van CBS. In bijlage A is een tabel
opgenomen met de in 2015 gerealiseerde reguliere output per thema. Enkele ontwikkelingen in
2015 worden hieronder toegelicht.
CBS publiceert al jarenlang over de werkloosheid en de beroepsbevolking. Daarvoor gebruikte
het twee definities: de internationale definitie van de International Labour Organization (ILO) én
een nationale definitie. Die laatste was leidend en vormde de basis voor de officiële werkloosheidscijfers voor Nederland. Met ingang van februari baseert CBS de hoofdindicator van de
werkloosheid op de ILO-definitie. Het belangrijkste verschil tussen beide definities is het aantal
uren dat iemand per week moet of wil werken om tot de beroepsbevolking te behoren. Bij de
internationale definitie is dit criterium één uur per week, bij de nationale definitie was dat
twaalf uur per week. Tegelijkertijd zijn de cijfers gereviseerd, omdat de schattingsmethode is
verbeterd en de manier van dataverzameling moderner en efficiënter is geworden.
In maart is de publicatie Twintigers verschenen, waarin diverse onderwerpen aan bod komen,
zoals opleiding, baan en relatie. Deze publicatie bestaat uit vier artikelen, een interactieve
infographic en een twintigerstest. CBS stelde de publicatie samen op basis van bestaande gegevens over de betreffende leeftijdsgroep. De infographic is ontwikkeld in samenwerking met de
Nationale Jeugdraad. De raad heeft ook gezorgd voor interviews met twintigers, die naast de
cijfers gepresenteerd worden. Zo komt ook het perspectief van de twintigers zelf aan bod.
In 2015 is de publicatie De Nederlandse economie vervangen door thema-artikelen op het terrein van macro-economie die door het jaar heen zijn verschenen en door de publicatie Nederland in 2014. De in maart verschenen publicatie Nederland in 2014 – een economisch overzicht is
door de DG uitgereikt aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Deze publicatie schetst een eerste volledig beeld van de Nederlandse economie in het voorbije jaar.
In april is de website www.onderwijsincijfers.nl gelanceerd. Met deze website bundelen CBS,
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) en de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) hun krachten. De website biedt op één plaats alle feiten over het onderwijs in
Nederland. De nieuwe website bevat in totaal zo’n 115 kengetallen en ruim 400 grafieken en
interactieve kaarten over het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs. www.onderwijsincijfers.nl is altijd up-to-date met de laatst gepubliceerde cijfers.
De papieren publicaties over onderwijscijfers van CBS en het ministerie van OCW komen hiermee te vervallen.
In juni verscheen de publicatie Dynamiek op de Nederlandse arbeidsmarkt: de focus op flexibilisering van CBS en TNO. In de nieuwste uitgave vindt de lezer onder meer actuele informatie
over de arbeidsmarkttransities die mensen doormaken, zoals de ontwikkeling van het aantal
flexibele en vaste arbeidsrelaties en het verloop van het aantal zzp’ers op de arbeidsmarkt.
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

12

Naast onderzoek van CBS en TNO zijn in de publicatie analytische bijdragen te lezen van externe
onderzoekers met eigen data en expertise op het terrein van arbeidsmarktflexibilisering.
Vanaf 2015 stelt CBS onbewerkte gedetailleerde gegevens over de financiën van decentrale
overheden beschikbaar via de eigen open data faciliteit. Hierdoor komen deze gegevens sneller
en in een toegankelijker format beschikbaar. Dit draagt bij aan transparantie van gegevens over
de overheid (Actieplan Open overheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)).
In september is de nieuwe brandweerstatistiek van CBS verschenen, die volledig gebaseerd is op
meldkamergegevens. CBS publiceert nu elk kwartaal in plaats van jaarlijks. De nieuwe statistiek
levert veel meer details dan de oude. Er zijn nu bijvoorbeeld ook cijfers beschikbaar over het
aantal meldingen dat al in de meldkamer wordt afgehandeld. De statistiek toont hoe vaak de
brandweer na een oproep écht ter plaatse komt. Daarnaast kan nu op het niveau van de 25 veiligheidsregio’s in Nederland gepubliceerd worden.
Eveneens is in september de publicatie Kwaliteit van leven in Nederland uitgebracht. Een publicatie die het fenomeen Kwaliteit van Leven in al zijn facetten belicht en welvaarts- en welzijnsindicatoren benoemt.
Dankzij nieuwe rekentechnieken kan CBS inmiddels 420 dierensoorten op een betrouwbare
manier in kaart brengen. De data die nodig zijn om deze natuurstatistieken te maken worden
vrijwel allemaal verzameld door vrijwilligers. Vroeger kon dat uitsluitend door deskundige vrijwilligers worden gedaan. Een nieuwe door CBS ontwikkelde statistische methode maakte het
echter mogelijk voor de officiële statistieken ook door vrijwilligers bijgehouden databases op
internet te gebruiken. CBS publiceert alle nieuwe cijfers over de natuur en het milieu in het
Compendium voor de Leefomgeving. Dit jaar publiceerde het WNF Nederland bij wijze van proef
voor het eerst een Living Planet Index over Nederland. Daarvoor gebruikt het de cijfers van CBS.
Directeur-Generaal Tjark Tjin-A-Tsoi overhandigde in december de publicatie Armoede en sociale uitsluiting 2015 aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). In deze
nieuwe publicatie wordt de bevolking van Nederland in kaart gebracht, die in welvaart en sociaal opzicht is achter gebleven bij de overige inwoners van ons land. Armoede wordt hiermee in
een breed maatschappelijk perspectief geplaatst. Niet alleen de inkomens van huishoudens en
personen komen daarbij aan bod, maar ook hun bestedingen, vermogen, maatschappelijke betrokkenheid, woonsituatie, gezondheid en dader- en slachtofferschap van criminaliteit.
In 2015 heeft CBS de Kwartaalmonitor overheidsfinanciën ontwikkeld en gepubliceerd. In deze
monitor beschrijft CBS een aantal ontwikkelingen op het gebied van overheidsfinanciën in een
samenhangend overzicht.
Ten aanzien van de productiestatistieken (PS) die een beeld geven van de werkgelegenheid in en
het financiële reilen en zeilen van een bedrijfstak is er in 2015 een versnelling gerealiseerd van
de PS 2013 met 2 maanden waardoor er al na 16 maanden definitieve cijfers beschikbaar kwamen. Voor de PS 2014 is in 2015 gewerkt aan een verdere versnelling hetgeen een belangrijke
voorwaarde is voor Nationale rekeningen om hun cyclus een jaar te kunnen versnellen.
Sinds september 2014 maakt Nationale rekeningen aan het eind van de maand een overzicht
van de in die maand beschikbaar gekomen conjunctuurcijfers. Deze samenvatting wordt opgehangen aan de conjunctuurklokindicator, het ongewogen gemiddelde van de 15 indicatoren in
de conjunctuurklok. Dit cijfer is nieuw. In het maandbericht wordt ook gelinkt naar de afzonderlijke conjunctuurberichten. De verdere detaillering van de StatLinepublicatie Conjunctuurbeeld
per bedrijfstak zal in de eerste helft van 2016 worden afgerond.
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

13

In 2015 is er over de voedingsketen meer gedetailleerde prijsinformatie beschikbaar gekomen.
Dit als onderdeel van een Europees project in opdracht van Eurostat.
CBS en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hebben met ingang van 2015 een verandering aangebracht in frequentie en timing van de verschillende prognoses. Met deze wijziging kan
CBS de werkzaamheden aan de verschillende prognoses evenwichtiger verdelen over de jaren,
het kwaliteitsniveau van alle prognoses verder verhogen en beter inspelen op wensen van gebruikers om prognosecijfers op een bepaald moment in het jaar beschikbaar te hebben. De frequentie van de landelijke prognoses van CBS van het aantal huishoudens en van de bevolking
naar herkomstgroep, en van de regionale bevolkings- en huishoudensprognose van CBS en PBL
is teruggebracht van eens per 2 jaar naar eens per 3 jaar.
In 2015 zijn in samenwerking met de andere twee ketenpartners in de loonaangifteketen (Belastingdienst en UWV) en afnemers de kwaliteitscontroles op de gegevens uit de loonaangifteketen
verbeterd.

2.3 Statistisch onderzoek in opdracht
CBS heeft ook in 2015 een aantal grote onderzoeksprojecten in opdracht van diverse (overheids)organisaties uitgevoerd. In deze paragraaf volgt een aantal voorbeelden daarvan.
In januari hebben het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) een overeenkomst gesloten met CBS om beleidsinformatie
binnen het sociaal domein beschikbaar te stellen. De monitor sociaal domein is ontwikkeld door
en voor gemeenten en geeft beleidsinformatie die geschikt is voor de gemeentelijke horizontale
verantwoording. Het ministerie van VWS gebruikt deze beleidsinformatie om een landelijk beeld
te krijgen van beleidseffecten. De resultaten worden ontsloten via een dashboard op de website
waarstaatjegemeente.nl.
Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten volgens de nieuwe Jeugdwet verantwoordelijk voor de
jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Daarom is het belangrijk dat gemeenten op
dit terrein beschikken over kwalitatief goede beleidsinformatie. Ook de ministeries van VWS en
van Veiligheid en Justitie (VenJ) hebben behoefte aan beleidsinformatie om toe te zien op de
werking van het nieuwe jeugdstelsel. CBS heeft de opdracht gekregen jaarlijks in april en oktober cijfers over de jeugdzorg op te leveren. Op 31 juli zijn de eerste voorlopige resultaten beschikbaar gekomen.
In opdracht van het ministerie van VWS voert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) het project Leefstijlmonitor uit. CBS werkt samen met het RIVM en andere instituten op
het gebied van leefstijl aan dit project met als doel onderlinge afstemming van de monitoring en
het vergroten van efficiency en kwaliteit. CBS verzamelt voor dit project jaarlijks kerngegevens
over leefstijl in de Gezondheidsenquête en voert sinds 2015 een nieuwe enquête naar leefstijl
uit.
De dienstverlening van CBS op www.ondernemersplein.nl is in 2015 uitgebreid. Informatie over
branches, regio’s en events in het ondernemerschap (zoals starten van een bedrijf, personeel in
dienst nemen, internationaal gaan handelen) worden steeds meer op maat aangeboden. Samen
met de Belastingdienst en partners van de Conjunctuurenquête Nederland (COEN) zijn gezamenlijke berichten over de import en export van goederen opgesteld. De CBS-data over dit onderwerp zijn sinds medio 2015 afkomstig van het open data kanaal van CBS.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

14

In 2015 heeft CBS in het kader van de programma’s MKB en Ondernemerschap en Staat van het
MKB er voor gezorgd dat op structurele basis een groot aantal gegevens over het MKB beschikbaar is. Hierbij gaat het niet alleen om macro-economische indicatoren zoals productie en toegevoegde waarde, maar ook om meer sociale kenmerken zoals opleidingsniveau. Deze informatie is ontsloten via een kernpublicatie en een nieuwe website www.staatvanhetmkb.nl. Op deze
website zijn ook de eerste uitkomsten van conjunctuurinformatie op mkb-niveau gepubliceerd.
In opdracht van de Nationaal Coördinator Groningen heeft CBS onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de verkoopbaarheid en verkoopprijzen van woningen in het gebied rondom het
Groningerveld. In het laatste kwartaal van 2015 is er voor het eerst over dit onderzoek gepubliceerd.
Met het verschijnen van de publicatie ICT and economic growth in juni werd een driejarig onderzoeksprogramma afgesloten dat is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Economische zaken (EZ). Het onderzoek was gericht op het in kaart brengen van de determinanten
van productiviteit en economische groei met daarbij bijzondere aandacht voor de rol van ICT.
Het rapport bevat studies op bedrijfstak- en bedrijfsniveau.
In 2015 heeft CBS in samenwerking met de Universiteit Wageningen het project Natuurlijk kapitaalrekeningen (NKR) voor de provincie Limburg uitgevoerd in opdracht van de ministeries van
EZ en I&M. Natuurlijk kapitaalrekeningen beschrijven ecosysteemdiensten en ecosysteemcondities binnen een rekeningenstelsel conform methoden, concepten en definities die aansluiten bij
het systeem van Nationale rekeningen en de milieurekeningen. Uit deze studie blijkt dat het
zeer goed mogelijk is om NKR voor heel Nederland te ontwikkelen.
In oktober verscheen de tweede editie van de Nationale Energie Verkenning 2015 (NEV), opgesteld door Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN), het PBL en CBS, met bijdragen van de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De NEV brengt de stand van zaken rondom de
energiehuishouding van Nederland in kaart en is van belang voor het monitoren van de energietransitie van Nederland (Energieakkoord). De bijdrage van CBS bestond uit het aanleveren en
beschrijven van gerealiseerde fysieke en monetaire energiedata.
De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) is een grootschalige enquête onder werknemers in Nederland. In 2014 voerden CBS en TNO de tiende NEA uit, in samenwerking met en
in opdracht van het ministerie van SZW. In mei is een overzicht van de eerste resultaten van de
NEA 2014 gepubliceerd.
In juni zijn de eerste resultaten van de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA) verschenen. De ZEA is
een onderzoek naar de werksituatie van zelfstandig ondernemers in Nederland, dat door TNO
en CBS gezamenlijk wordt uitgevoerd, in opdracht van het ministerie van SZW.
Aan CBS is een Europese Grant gegund om onderzoek te doen naar het koppelen van data op
het web aan geografische coördinaten (locatiebepaling van het verschijnsel waarop de data
betrekking hebben.

2.4 Nieuwe Europese verplichtingen in 2015
In het Europese statistische werkprogramma 2015 zijn onder meer de EU-doelstellingen opgenomen op het gebied van werkgelegenheid, innovatie, onderwijs, sociale samenhang en klimaat
en energie. De plannen voor 2015 waren, net als de afgelopen jaren, ambitieus. In 2015 heeft
CBS werkzaamheden verricht om te voldoen aan de nieuwe Europese verplichtingen.
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

15

• Lidstaten zijn verplicht om hun nationale rekeningen samen te stellen en te publiceren op
basis van een nieuwe Europese verordening (ESR2010). Dit heeft tot gevolg dat CBS de nationale rekeningencijfers voor het Bruto Nationaal Inkomen (BNI), als belangrijkste grondslag
voor de afdracht van lidstaten van de Europese Commissie, tijdelijk heeft moeten terugrekenen van ESR2010 naar ESR1995.
• Bij het berekenen van de overheidsschuld zijn handelskredieten opgenomen. De definitie van
overheidsschuld is aangepast en de kwaliteit van de gegevens over handelskredieten is verder verbeterd. Ook is gewerkt aan de vervolmaking van het overheidsregister: een register
waarin alle eenheden die tot de overheid behoren zijn vastgelegd. In 2016 rondt CBS dit af.
• Voor het verbeteren van de kwaliteit van de statistiekvoorziening aan de Europese Unie dienen de kwaliteitsrapportages aan Eurostat te worden verbeterd. In dat kader is CBS gestart
met de ontwikkeling van een eenduidige kwaliteitsrapportage voor alle Europese verplichte
statistieken, een centrale database om relevante informatie hierover op te slaan en aan controle op en onderhoud van de kwaliteitsrapportages. Ook is op verzoek van de Commissie
onderzoek gedaan naar de achtergronden bij ontwikkelingen in de indicatoren en zijn de Nederlandse indicatoren op StatLine gepubliceerd.
• Voor de bevolkingsstatistieken zijn beschikbare bevolkingscijfers aangepast aan het Europese
criterium van inschrijving in de Basisregistratie Personen, zijn specifieke bevolkingsgroepen
vastgesteld die nog niet in de Basisregistratie Personen staan ingeschreven en zijn nieuwe
registraties binnengehaald en geanalyseerd.
• In 2016 treedt naar verwachting een nieuwe Europese Privacy Verordening in werking. Vooruitlopend op deze verordening heeft CBS in 2015 getoetst of CBS voldoet aan de Europese
verplichtingen. Hieruit blijkt dat CBS is voorbereid op de komende wijzigingen.
In voorgaande jaren heeft CBS claims ingediend ter invulling van nieuwe Europese verordeningen. Tot en met 2015 heeft CBS hiervoor van het ministerie van EZ de financiële middelen ontvangen. Van nieuwe verplichtingen uit 2014, 2015 en 2016 resteren er nog projecten waarover
door EZ nog geen uitsluitsel is gegeven over de vergoeding van de kosten met ingang van 2016.
De kosten voor het nakomen van deze EU-verplichtingen waarvan de financiële middelen nog
niet zijn ontvangen, worden door CBS voorgefinancierd. CBS gaat er vanuit dat conform de Memorie van Toelichting van de CBS-wet de kosten van 2016 en verder alsnog zo spoedig mogelijk
ontvangen worden. De kosten van nieuwe verplichtingen uit 2013 (€ 0,2 miljoen) worden niet
vergoed.

2.5 Programmavernieuwing
In het MJP 2014-2018 worden drie hoofdthema’s voor programmavernieuwing onderscheiden:
ontwikkelingen in het bedrijfsleven, flexibilisering van de arbeidsmarkt en vermogensposities
van huishoudens. Daarnaast is de verdere verbetering van de toegang tot en ontsluiting van
informatie als prioriteit aangemerkt.
Binnen het thema ontwikkelingen in het bedrijfsleven zijn cijfers over recente ontwikkelingen op
het gebied van globalisering gepubliceerd in vier kwartaaledities van de Internationaliseringsmonitor. De eerste kwartaaleditie beschrijft welke werkzaamheden Nederland uitvoert in delen
van de mondiale waardeketens, de gevolgen ervan voor productie, handel en economische
groei. De editie over innovatie analyseert innovatie als aanjager van economische groei en welvaart. De derde editie gaat in op de rol van multinationals in de Nederlandse economie in terCBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

16

men van omzet, internationale handel en werkgelegenheid. Duurzaamheid is het vierde thema
van de Internationaliseringsmonitor. In 2015 zijn basistabellen opgeleverd over de bedrijfskenmerken van bedrijven die zich bezighouden met internationale handel in goederen, in diensten
en in beide (integraal).
Binnen het thema arbeidsmarktflexibilisering zijn meerdere publicaties verschenen, waaronder
in juni de publicatie Dynamiek op de Nederlandse arbeidsmarkt: de focus op flexibilisering, samen met TNO. Verder zijn de4 bij CBS gebruikte definities en operationalisaties van het begrip
“zelfstandige” op elkaar afgestemd en zijn er vijf nieuwe StatLinetabellen over arbeidsmarktflexibilisering verschenen. In 2016 worden de in 2015 ontwikkelde testvragen over payrolling
aan de Enquête Beroepsbevolking toegevoegd en geëvalueerd.
Ten aanzien van vermogensposities van huishoudens is in 2015 nieuwe of betere data beschikbaar gekomen over studieschulden en leengegevens en over het fiscale begrip aanmerkelijk
belang en andere vermogensinformatie van zelfstandigen waaronder directeur grootaandeelhouders. Met DNB zijn afspraken gemaakt om data over hypotheekleningen uit te wisselen,
waardoor informatie beschikbaar komt over opgebouwde spaardepots binnen spaar- en beleggingshypotheken. Daarnaast is gestart met een vernieuwde opzet van de bestaande statistiek
over personele vermogensoverdrachten, ofwel de nalatenschappen en verkrijgingen. Op gebied
van vermogensposities is een nieuwe StatLinetabel over vermogen per regio gepubliceerd en
verschenen enkele nieuwsberichten.
Om de toegang tot en ontsluiting van informatie op laag regionaal niveau verder te verbeteren
is zoals eerder vermeld een nieuwe versie van www.CBSinuwBuurt.nl beschikbaar gekomen.
Tevens is een nieuw bestand met variabelen op postcode6-niveau beschikbaar en zijn meerdere
interactieve kaarten toegevoegd aan CBS publicaties. Ook is de CBS metadata in het Nationaal
Geo Register nu vindbaar op het Open data kanaal www.data.overheid.nl.
CBS heeft in samenspraak met diverse gemeenten nieuwe richtlijnen opgesteld voor het indelen
van wijken en buurten in gemeenten.

2.6 Programmareductie
In het MJP 2014-2018 is aangegeven welke reducties in het programma, naast maatregelen om
de efficiency te verhogen, noodzakelijk zijn om de financiële taakstelling Rutte I op te vangen.
Vanaf 2014 zijn sommige statistieken in frequentie verlaagd, zoals het budgetonderzoek, statistieken over horeca, onderwijscohorten. Daarnaast wordt vanaf 2014 op minder detailniveau
gerapporteerd over wegvervoer, over productiviteit en kenniseconomie, over research en development, over innovatie, en over buitenlandse handel in energie. Andere statistieken zijn vanaf
2014 volledig komen te vervallen. Niet meer gepubliceerd wordt onder andere informatie over
werknemers die in Nederland wonen en in het buitenland werken, over spaarvormen, consumptief krediet en roodstand, over de samenhang tussen de economische ontwikkeling en inkomens- en vermogenspositie van verschillende huishoudenstypen, over koopkrachtmutaties door
life events, over investeringen in kenniskapitaal, over adopties, echtscheidingen en justitiële
kinderbescherming, over onverzekerden tegen ziektekosten, en over woonlasten.
Nagenoeg alle reductievoornemens zijn in 2014 gerealiseerd. In 2015 zijn de laatste reducties
doorgevoerd. Zo is in 2015 het detailniveau van de statistieken over begrotingen van gemeenten
(functionele indeling) verkleind. Voorts is besloten om met ingang van 2016 minder bewerkte
gegevens van gemeenten op individueel niveau te publiceren. Dit geldt voor zowel gegevens uit

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

17

de begrotingen als de jaarrekeningen. In plaats hiervoor worden sinds 2015 onbewerkte gegevens (zogenaamde Iv3, informatie voor derden) via open data beschikbaar gesteld.
Enkele statistieken kunnen door alternatieve financiering alsnog worden voortgezet:
-

Het detailniveau van de innovatie-enquête zou eens in de twee jaar worden verminderd. In
2014 kon het grotere detailniveau door een opdracht van het Ministerie van EZ toch gehandhaafd blijven. Mocht de financiering de komende jaren geen vervolg krijgen, zal het detailniveau bij de volgende editie alsnog verminderd worden;

-

Op grond van een EU-verplichting blijft informatie beschikbaar komen over het gebruik van
sociale media door overheden en bedrijven, maar wel beperkter en deels via medefinanciering door Eurostat;

-

De statistiek Algemene nabestaandenwet (Anw) is beëindigd. Maandelijkse informatie over
uitkeringen krachtens de Anw - gebaseerd op data van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) wordt in opdracht van het ministerie van SZW voortgezet. Informatie over ontvangers van
een Anw-uitkering en aanvullende analyses kunnen uitsluitend via betaalde opdrachten
worden verstrekt;

-

De werkzaamheden aan de onderwijscohorten tot en met cohort 1999 worden voortgezet in
opdracht van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO);

-

Van de statistiek Bestuursrecht is het niet-asiel deel per 2014 stopgezet. Voor de statistiekjaren 2013-2015 zal dit alsnog als statistisch onderzoek in opdracht van de Raad voor de
Rechtspraak uitgevoerd worden.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

18

3 Innovatie en onderzoek
3.1 Innovatie en efficiency
Om nu en in de toekomst kwalitatief hoogwaardige statistische informatie te kunnen leveren,
zet CBS sterk in op innovatie en procesvernieuwing. Hierdoor kan CBS zijn dienstverlening continu verbeteren en vernieuwen tegen lagere kosten voor de samenleving. Innovatie levert tevens
een bijdrage aan het reduceren van administratieve lasten bij het bedrijfsleven.
Het innovatieprogramma vormt een aanvulling op het reguliere onderzoeksprogramma dat in de
volgende paragraaf beschreven wordt. Het doel van het programma is om de innovatieve slagkracht van CBS te vergroten door veelbelovende ideeën te stimuleren en te ondersteunen.
Waar het onderzoeksprogramma zich vooral richt op theoretisch onderzoek, richt het innovatieprogramma zich op kortlopende praktijkexperimenten die de werking van een idee met een
proof of concept moeten bewijzen. CBS zoekt bij het opzetten en uitvoeren van innovatieve
projecten de samenwerking met statistische bureaus van andere landen, universiteiten, het
bedrijfsleven en overheden.
Het CBS ontwikkelt nieuwe statistische producten die aansluiten bij de informatiebehoefte van
gebruikers en de wijze waarop gebruikers de informatie aangeboden krijgen. De beschikbaarheid van de financiële gegevens van gemeenten en provincies via het CBS open datakanaal is
hier een voorbeeld van.
Innovatie vindt ook plaats bij de dataverzameling en het gebruik van nieuwe databronnen. Bij de
prijswaarneming gebruikt CBS nu internetrobots om al publiek beschikbare informatie op internet te verzamelen. Een ander voorbeeld is de Price Watch app. Deze generieke mobiele applicatie voor het fysiek waarnemen van prijzen in winkels zal in 2016 ook worden aangeboden aan
andere Europese nationale instituten.
CBS verricht onderzoek naar schattingen van het aantal personen dat zich in een bepaald gebied
bevindt op een bepaalde periode overdag (de zogenaamde daytime population) op basis van
mobiele telefoongegevens. Deze informatie kan onder andere worden gebruikt om onderdelen
van de toerismestatistieken te vernieuwen of aan te vullen. Er is echter extra onderzoek nodig
voordat op basis van deze data gepubliceerd kan worden
In 2015 is een volledig op Big Data gebaseerde statistiek met verkeersinformatie gelanceerd,
waardoor de uitkomsten sneller, actueler en gedetailleerder zijn. CBS is daarmee de eerste statistiekorganisatie ter wereld die officiële verkeersstatistieken maakt met gebruik van Big Data.
In 2015 is actief ingezet op de versterking van de samenwerking met universiteiten en hogescholen. Met diverse instellingen zijn concrete afspraken gemaakt en overeenkomsten gesloten,
waaronder raamovereenkomsten met Utrecht University , Maastricht University en Universiteit
Twente (UT). Ook heeft CBS twee nieuwe leerstoelen ingesteld, Registratie en Statistiek van
Doodsoorzaken bij Universitair Medisch Centrum Amsterdam en Registeranalyses van Levensloopdynamiek bij de Universiteit van Amsterdam. Een concreet resultaat van een samenwerking
is het eerste Data Camp van CBS en de UT. Statistici van CBS hebben samen met Twentse PhD
studenten een week gewerkt aan big data-vraagstukken onder begeleiding van ervaren onderzoekers.
Daarnaast zijn er nieuwe afspraken gemaakt over samenwerking met de Vereniging voor Statistiek. Dit heeft geleid tot een gezamenlijke video over het belang van goede statistische informatie (https://www.youtube/fRoKnABqAL0) ter gelegenheid van World Statistics Day in oktober.
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

19

CBS heeft een verkenning uitgevoerd om met de hardware en software van IBM te kijken of er
sneller statistieken geproduceerd kunnen worden en/of er meer vraag gestuurd ad-hoc klantvragen beantwoord kunnen worden. Met TNO is in april een convenant afgesloten waardoor het
makkelijker is om te participeren in elkaars innovatieve trajecten.
In augustus heeft CBS deelgenomen aan een hackathon rond het thema burgerkracht, georganiseerd door de gemeente Zwolle en Data Science Amsterdam. Doel hiervan was om data in te
zetten bij het beantwoorden van de vraag hoe ouderen op een goede manier langer thuis kunnen blijven wonen. Door een hackathon kunnen de krachten gebundeld worden en kan ingespeeld worden op maatschappelijke ontwikkelingen door middel van innovatieve datatoepassingen.
Om invulling te geven aan de omvangrijke taakstelling Rutte I en Lenteakkoord, zet CBS vol in op
maatregelen om extra efficiency te bereiken. De Lean Six Sigma methode is in 2014 geïntroduceerd om processen kleinschalig te optimaliseren en zo op een meer gestructureerde wijze efficiency te realiseren. Inmiddels zijn 8 medewerkers opgeleid tot Black Belt, 60 medewerkers tot
Green Belt en meer dan 200 tot Orange Belt. Zij hebben samen ruim 100 verbeterprojecten uitgevoerd.
Voor verschillende sociale en economische statistieken zijn in 2015 de verwerkingsprocessen en
de bijbehorende IT-systemen vernieuwd. Daarbij is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van standaardprocessen en worden eerder ontwikkelde IT-systemen hergebruikt.

3.2 Onderzoeksprogramma
Enkele resultaten van het onderzoeksprogramma in 2015 worden hieronder genoemd. Bij de
uitvoering van het onderzoeksprogramma zet CBS actief in op samenwerking met universiteiten.
Een voorbeeld is het project Biolink, waarin CBS en een consortium van universiteiten onderzoek hebben gedaan naar het (probabilistisch) koppelen van gegevens op terrein van gezondheid.
Voor primaire waarneming richt CBS zich vooral op waarneming via internet. Er wordt veel aandacht besteed aan maatregelen om de respons daarvan te verhogen zoals de vorm van de aanschrijfbrief en het inzetten van incentives. Experimenten met aanschrijfbrieven hebben inzicht
gegeven in wat een succesvolle aanschrijfbrief is voor verscheidene subgroepen. De verschillen
tussen de subgroepen blijken daarbij groot.
Onderzoek naar intelligente internetrobots heeft geleid tot de inzet van robots voor het waarnemen van dynamische websites. Het onderzoek naar het interpreteren van de structuur van
websites voor het automatisch herkennen van prijzen en producten vordert gestaag en wordt
zoals eerdergenoemd inmiddels toegepast. Bij het onderzoek naar het vergaren van achtergrondkenmerken door middel van het koppelen van Twitter-accounts aan LinkedIn-accounts is
uit de onderwijsgegevens van de LinkedIn-profielen een leeftijdsverdeling van de TwitterLinkedIn populatie gemaakt.
Onderzoek is met succes afgerond naar het effect van classificatiefouten op de nauwkeurigheid
van kwartaalomzet-schattingen (niveaus) bij de autohandel.
Een aantal artikelen is gepubliceerd in een speciale uitgave over dekkingsproblemen in het Journal of Official Statistics. Het gaat om een paper over gevoeligheid voor aannames bij de vangsthervangst methode en een paper over gevoeligheid van schattingen voor classificatiefouten.
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

20

Daarnaast is in het kader van het usual-residentsproject overleg geweest met buitenlandse statistische bureaus. Dit project heeft als doel na te gaan of het mogelijk is om op reguliere basis
schattingen te maken van de onder- en overdekking van de basisregistratie personen.
Ten slotte is onderzoek afgerond naar robuuste schattingsmethoden voor de situatie waarin
waarnemingen alleen voor een selectieve set eenheden beschikbaar zijn. Zo zijn tijdreeksmodellen gebruikt waarbij informatie van bedrijven die maandelijks btw aangeven gecombineerd is
met die van bedrijven die per kwartaal btw aangeven om maand-omzetschattingen te maken
voor branches binnen de commerciële dienstverlening.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

21

4 Bedrijfsvoering
4.1 Personeel
Personeelsopbouw
Eind 2015 waren 2 036 medewerkers in dienst van CBS. De gemiddelde operationele bezetting is
in 2015 vrijwel gelijk gebleven: van 1 777 vte eind 2014 naar 1 780 één jaar later. 61% van de
medewerkers was 50 jaar of ouder. Eén jaar eerder lag dit aandeel op 62%. De trend van een al
jaren zich doorzettende vergrijzing van het personeel lijkt hiermee tot stilstaan gekomen en is
zelfs in lichte mate omgebogen. Dat blijkt ook uit de ontwikkeling in de gemiddelde leeftijd. Bedroeg dat cijfer eind 2014 nog 50,7 jaar, eind 2015 is het gedaald naar 50,4 jaar. Naar verwachting zullen in de jaren 2016 tot en met 2020 in totaal ongeveer 300 medewerkers het CBS verlaten, omdat zij de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken, dat wil zeggen ongeveer één op de zeven
medewerkers. Gegeven deze uitstroom en rekening houdend met de toenemende krapte op de
arbeidsmarkt heeft CBS afgelopen jaar actief nieuwe medewerkers aangetrokken. Dit verklaart
de daling in de gemiddelde leeftijd.

4.1.1 Medewerkers naar leeftijdscategorie (aantal)

4.1.2 Verwachte uitstroom (aantal)

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

22

Met de toename van de complexiteit en verdergaande automatisering van de statistische processen valt steeds meer laaggeschoold werk weg en neemt de behoefte aan hoger opgeleide
medewerkers toe. Dat komt tot uiting in de opbouw van het personeelsbestand naar schaalniveau. Eind 2015 was 77% van de medewerkers werkzaam in schaal 9 of hoger. In 1995 lag dit
percentage nog op 50%.
4.1.3 % medewerkers naar functieniveau

Ontwikkeling en mobiliteit
CBS heeft nu en in de toekomst een personeelsbestand nodig dat kwalitatief en kwantitatief
aansluit bij de taken en strategie van CBS. Om dat te borgen is in 2015 gewerkt aan het opstellen
van een strategische personeelsplanning die aansluit bij de strategische agenda van CBS. Daarbij
is ook een aantal HR-speerpunten benoemd die in 2016 verder invulling krijgt. Het gaat onder
meer om het versterken van leiderschapsvaardigheden en om het vernieuwen van de HRgesprekscyclus met meer feedback en dialoog tussen medewerkers en management. Een ander
speerpunt is gericht op een tijdige, gerichte instroom van nieuwe medewerkers, zodat kennis en
vaardigheden van CBS-medewerkers die in de komende jaren met pensioen gaan kunnen worden overgedragen. Zoals hiervoor al is aangegeven is in dit kader in 2015 actief geworven, wat
heeft geleid tot een instroom van personeel. Tevens wordt gestuurd op verlagen van ziekteverzuim en op het voorkomen van onnodige externe inhuur.
CBS tracht een aantrekkelijke werkgever te zijn met veel aandacht voor de optimale inzet van de
medewerkers. Elementen daarvan zijn het bieden van inhoudelijk interessant en uitdagend werk
met aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden, voldoende mobiliteitskansen en loopbaan- en ontwikkelmogelijkheden. Om deze redenen zijn het bevorderen van de interne mobiliteit en het vergroten van de inzetbaarheid en flexibiliteit van de medewerkers ook in 2015 belangrijke aandachtspunten geweest. De medewerkers hebben gebruik kunnen maken van verschillende mobiliteitsbevorderende diensten en instrumenten zoals een oriënterend gesprek met een mobiliteitsadviseur, een loopbaanoriëntatie, een mobiliteitstraject of een ontwikkeltraject. Om te
voldoen aan de participatiewet is gestart met een programma met maatregelen.
Arbeidsomstandigheden
In 2014 is CBS overgegaan op de invoering van het wisselwerkplek-concept, waarbij vanaf dat
moment 0,9 werkplek per vte beschikbaar was. In 2015 zijn verschillende scenario’s ontwikkeld
om te bezien hoe de toekomstige werkomgeving van CBS eruit zou kunnen zien, zodat beter
aangesloten kan worden bij de nieuwe manieren van werken binnen CBS. Op de benedenverCBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

23

dieping heeft een verbouwing plaatsgevonden waardoor nagenoeg ongebruikte kantoorruimte
kon worden omgezet in een speciaal ingerichte werkruimte voor CBS Communicatie en Nieuws.
Dit maakt het mogelijk om elders in het gebouw kantoorruimte af te stoten.
Het verlagen van ziekteverzuim vormt een onderdeel van het strategisch personeelsplan van
CBS. Vitale en gezonde medewerkers in een goede werkomgeving zorgen voor betere bedrijfsresultaten en lager verzuim. In 2015 is gestart met het gefaseerd invoeren van het eigen regiemodel. Bij dit model ligt de nadruk op wat medewerkers nog wel kunnen in plaats van op de
beperking. Ook hebben medewerkers en leidinggevenden zelf de regie en verantwoordelijkheid
bij de aanpak van verzuimsituaties. Eind 2015 werkt ongeveer een kwart van CBS bij de aanpak
van verzuim volgens dit model. Het overige deel van de organisatie volgt in 2016. In 2015 was
het ziekteverzuim (voortschrijdend 12-maandscijfer) 4,7% (2014: 4,6%). Het ziekteverzuim blijft
daarmee op het laagste niveau sinds het begin van de jaren negentig.
In juni 2015 is een Dag van de Gezondheid voor de veldinterviewers gehouden met als doel de
medewerkers specifieke gezondheidsaspecten te laten testen, inzicht te krijgen in enkele belangrijke gezondheidsrisico’s en bewustwording over gezondheid te creëren.
Ook in 2015 is het predicaat Topwerkgever in Nederland op CBS van toepassing. Jaarlijks voert
het Top Employer Institute een onderzoek uit naar arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden en beoordelen zij de condities die werkgevers voor hun medewerkers creëren. Ook dit
jaar voldeed CBS aan de gestelde eisen en is het keurmerk toegekend. Het keurmerk erkent
Topwerkgevers als betrouwbare en solide werkgevers met een uitstekend HRM-beleid. Deze
inschatting is gebaseerd op onderzoek naar de arbeidsvoorwaarden, de interne mobiliteitskansen, de arbeidsomstandigheden en de opleidingsmogelijkheden.
Medezeggenschap
CBS hecht grote waarde aan de medezeggenschap. In 2015 zijn in het overleg tussen de DG en
de ondernemingsraad (OR) onder meer de volgende onderwerpen aan de orde gekomen: de
voor 2016 voor CBS geldende efficiencytaakstelling en de gevolgen daarvan voor de organisatie,
de voorgenomen wijzigingen in de hoofdstructuur van CBS per 1 januari 2016 en de herziening
van de HR-gesprekscyclus. In het Georganiseerd Overleg tussen bestuurder en de bonden is
overleg gevoerd over onder meer de HR-speerpunten en de hoofdstructuur van CBS.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen
CBS stimuleert, waar mogelijk, het Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Zo heeft CBS in
2015 nieuwe energiebesparende maatregelen gerealiseerd. De schakeling van de verlichting in
de parkeergarage is voorzien van bewegingssensoren, ook is er een aanzet gemaakt om de hallogeenverlichting te vervangen door energiezuinige LED-verlichting.
De klimaatinstallatie is volledig gecontroleerd op onnodig energieverbruik en daar waar nodig
aangepast.
Voor 2015 is de CO2-uitstoot door het aardgasverbruik volledig gecompenseerd met behulp van
internationale Gold Standard certificaten en het elektriciteitsverbruik van 2015 is volledig vergroend.
Ook op het gebied van inkoop van goederen en diensten heeft CBS aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Onder meer is een contract afgesloten met een partij die buitenlandse dienstreizen verzorgt met als uitgangspunt dat de veroorzaakte CO2-uitstoot van iedere
dienstreis gecompenseerd wordt. Daarnaast voldoet CBS bij aanbestedingen aan de eisen van

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

24

de RVO, zoals met betrekking tot energieverbruik van warme dranken automaten en de milieuaspecten van drukwerk.

4.2 Risicobeheer en kwaliteitszorg
In het kader van risicomanagement zijn de risico’s van CBS in 2014 tegen het licht gehouden en
in 2015 herijkt. Hierbij is in het bijzonder gekeken naar de relatie tussen deze risico’s en de doelen uit de strategische agenda en het MJP 2014-2018. Geconcludeerd wordt dat enkele zaken
die eerder als risico werden aangemerkt nu in control zijn. Een aantal risico’s behoeft echter
aandacht.
Afname budget
In de afgelopen jaren zijn forse bezuinigingen gerealiseerd. Van 2011 tot en met 2015 is het
budget met € 37,2 miljoen gekort in verband met de taakstelling Rutte I en 4,4 miljoen in verband met het Lenteakkoord. Om deze taakstellingen te realiseren is vanaf 2014 een aantal statistieken in frequentie verlaagd of op minder detailniveau gerapporteerd. Andere statistieken
zijn vanaf 2014 volledig komen te vervallen. Daarnaast zal CBS tot en met 2018 jaarlijks 2,7% (€
3,5 miljoen) aan efficiency moeten realiseren. Dit vraagt een forse inspanning van de organisatie. CBS implementeert daartoe organisatie breed Lean Six Sigma en Lean Operational Management, en waar mogelijk worden scrum-methoden toegepast. Dit houdt onder meer in dat medewerkers moeten worden opgeleid in deze technieken en dat projecten moeten worden uitgevoerd. Ook wordt het eerder opgebouwde eigen vermogen aangewend.
Tegelijkertijd is CBS bezig met het organisatiebreed implementeren van ISO, mede om ondanks
alle bezuinigingen toch het gewenste kwaliteitsniveau te kunnen leveren. Aangezien CBS over
veel privacygevoelige informatie beschikt, moet CBS permanent blijven investeren in informatiebeveiliging.
Om de continuïteit en efficiency van de primaire processen als dataverzameling en ICT in de
toekomst te kunnen borgen, zijn in de periode tot 2018 extra investeringen in procesvernieuwing vereist. Bij de indiening van het MJP 2014-2018 heeft CBS een beroep gedaan op het ministerie van EZ voor aanvullende financiering. Omdat EZ deze middelen niet beschikbaar stelt, moet
CBS dit alsnog binnen de eigen (meerjaren)begroting opvangen. Voorrang wordt gegeven aan
projecten die tot extra efficiency leiden, naast beperkte noodzakelijke verbeteringen op het
terrein van ICT en dataverzameling. De bezuinigingen leiden tot een forse reductie in het programma voor innovatie en procesvernieuwing, wat in de praktijk betekent dat nieuwe methoden die in de toekomst grote efficiencywinsten en snelheid kunnen opleveren (zoals big data
technieken) nagenoeg stil komen te staan of ernstig worden vertraagd.
Om de taakstellingen te kunnen realiseren, komt een aantal arbeidsplaatsen te vervallen. Om
boventalligheid te voorkomen heeft CBS in 2014 Van Werk Naar Werk-kandidaten aangewezen.
Deze kandidaten kunnen gebruik maken van de mobiliteitsinstrumenten die deze Rijksbrede
regeling biedt. De kosten hiervoor (in 2015 circa € 1 miljoen) heeft CBS binnen de eigen begroting moeten opvangen, waar voorheen bij het Sociaal Flankerend Beleid de kosten nog Rijksbreed werden gecompenseerd. Hierdoor konden en kunnen onvoldoende nieuwe medewerkers
worden aangenomen om de uitstroom te vervangen, waardoor kennis verloren dreigt te gaan
en continuïteits- en kwaliteitsrisico's worden gelopen.
Financiële onzekerheden

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

25

Naast de taakstellingen Rutte I en het Lenteakkoord krijgt CBS in de komende jaren te maken
met de taakstelling Rutte II. Deze is niet meegenomen in onderstaande grafieken. Als gevolg van
de eerdere bezuinigingen kan de taakstelling Rutte II maar voor een klein deel worden ingevuld
door verdere efficiencyverhoging. Omdat de wettelijke EU-verplichtingen geen besparingsflexibiliteit bieden en aangezien het budget ontoereikend is, zijn inhoudelijke keuzes ten aanzien van
het onverplichte statistiekprogramma onvermijdelijk. Het onverplichte statistiekprogramma
omvat onder meer statistieken over personen met een uitkering (zoals WW), criminaliteit en
vervolging, pensioen- en AOW-aanspraken, flexibilisering van de arbeidsmarkt, (zoals zzp’ers en
arbeidsmigratie), brede welvaart, duurzaamheid en sustainable development goals, conjunctuur
en productiviteit, regionale economische statistieken, woningvoorraad, nieuwe opdrachten van
architecten, voortijdig schoolverlaters, uitgaven per diploma, gezondheidsenquete, vermogenspositie van huishoudens (zoals hypotheekschulden), globalisering, bevolkingsprognoses, brandweerstatistiek en nabijheidsstatistiek. Reductie van het onverplichte statistiekprogramma zal
gevolgen hebben voor alle gebruikers van de statistiekvoorziening. Dit kan voorkomen worden
wanneer er alternatieve financiering is. Indien dit niet succesvol blijkt, is CBS genoodzaakt om
een groot deel van zijn onverplichte programma te schrappen. Op voorstel van CBS zal de CCS
dan vaststellen welke statistieken CBS nog uitvoert in het kader van het onverplichte programma.

Om te kunnen voldoen aan de taakstelling Rutte I en Lenteakkoord en om de ambities voor 2015
te kunnen realiseren, is in 2015 met toestemming van het ministerie van Economische Zaken
(EZ) een deel van het eerder opgebouwde eigen vermogen aangewend. Zoals in het strategisch
meerjarenprogramma (MJP) 2014-2018 is opgenomen zal het eigen vermogen in de komende
jaren ook worden ingezet om een deel van de taakstelling te realiseren. Dit heeft tot gevolg dat
het eigen vermogen van CBS eind 2017 daalt tot nihil. Dit is exclusief taakstelling Rutte II. Door
het inzetten van het eigen vermogen is er minder financiële ruimte voor tegenvallers en extra
investeringen in IT en personeel.
Met betrekking tot de financiële situatie bestaan er onzekerheden over de dekking van de kosten van nieuwe statistische verplichtingen, waar in het verleden conform de Memorie van Toelichting van de CBS-wet wel altijd een compensatie werd geboden. Voorts zijn er onzekerheden
over de compensatie van gestegen lonen en pensioenpremies. Tevens is de hierboven genoemde financiering van de niet–verplichte statistieken onzeker, wanneer de door EZ opgelegde taakstelling Rutte II moet worden uitgevoerd.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

26

IT-omgeving
Een belangrijke randvoorwaarde voor een adequaat statistisch proces en een betrouwbare bedrijfsvoering is de continuïteit van de IT-infrastructuur, waaronder de hardware, de bijbehorende software en het rekencentrum. Om aan de steeds veranderende omstandigheden en eisen te
voldoen, zijn structurele verbeteringen telkens weer nodig. In de afgelopen twee jaren zijn twee
omvangrijke projecten gestart om de beschikbaarheid van de generieke IT-infrastructuur de
komende tijd te kunnen garanderen. De rekencentra zijn verhuisd, waarbij de apparatuur is vernieuwd, en er is een upgrade uitgevoerd van het softwareplatform op de werkplekken en op de
servers.
Om als CBS in de komende jaren toe te groeien naar een organisatie met in de kern een state-ofthe-art data- en informatie-infrastructuur op basis waarvan statistische informatie wordt gepubliceerd, is in 2015 een IT strategie vastgesteld. Deze strategie maakt flexibilisering van IT infrastructurele diensten mogelijk en maakt gebruik van de nieuwste technologieën zoals High Performance Computing (HPC), complexe berekeningen van grote hoeveelheden gegevens met
behulp van supercomputers en geavanceerde software. Daarnaast legt deze strategie de basis
voor een flexibeler applicatie architectuur waardoor ook ten aanzien van software differentiatie
mogelijk wordt. Aanvullend wordt in 2016 gestart met groot onderhoud van de bedrijfskritische
én beheerintensieve applicaties.
Kwaliteitszorg
Statistische werkprocessen vormen een complex samenspel van IT, statistische methodologie en
menselijke handelingen. Dit brengt risico’s met zich mee die kunnen leiden tot correctie van
gepubliceerde cijfers. Kwaliteit heeft voortdurende aandacht, zowel binnen CBS als binnen het
Europese statistische systeem. CBS heeft (inter)nationale kaders evenals kaders die door CBS
zelf zijn vastgesteld geïntegreerd in de Kwaliteitsrichtlijnen. Een van de uitgangspunten van het
kwaliteitsprogramma is aantoonbaar te maken dat CBS kwaliteitsbewust werkt. Een belangrijk
element hierin is er voor te zorgen dat productieprocessen structureel geëvalueerd worden met
als doel kansen te benoemen en te voorkomen dat fouten nogmaals worden gemaakt. In 2015 is
daarom besloten om ISO 9001:2015 breed binnen CBS te introduceren. Hierbij staat het verbeteren en borgen van de kwaliteit voorop. Daarmee komt CBS bovendien tegemoet aan een van
de uitkomsten van de peer review uit 2015 in het kader van de Praktijkcode voor Europese Statistieken (Code of Practice), te weten “Statistics Netherlands should take measures to embed
more deeply its quality management throughout the organisation and consider also the adoption of recognised industry certification systems.”

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

27

Daarnaast is een aanbeveling uit de peer review om de kwaliteit van de output beter te beschrijven. In 2015 is een project gestart en afgerond voor ISO-certificering van de werkprocessen
van de afdelingen van het Centrum voor Beleidsstatistiek die op verzoek onderzoek op maat
uitvoeren voor klanten.
Vergrijzing
Door het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd zal de komende jaren een aanzienlijk
deel van de huidige medewerkers CBS verlaten terwijl de instroom van nieuwe medewerkers als
gevolg van de bezuinigingen onder druk staat. Hierdoor kunnen tekorten ontstaan in de benodigde competenties. Dit geldt voor zowel inhoudelijke statistische professionals als voor potentiële leidinggevenden, IT-specialisten en projectleiders. Het strategisch personeelsplan brengt de
discrepantie tussen beschikbare en benodigde competenties in kaart, waarna benodigde acties
volgen. Daarbij wordt niet alleen naar aantallen medewerkers gekeken, maar ook naar niveau
en ontwikkelbaarheid. Het ingezette beleid om CBS op de arbeidsmarkt te profileren als een
moderne en interessante werkgever wordt voortgezet. Hiermee geeft CBS tevens invulling aan
de aanbeveling op dit punt uit de peer review. In 2015 is actief geworven, wat geleid heeft tot
een instroom van personeel.
Informatiebeveiliging
CBS beschikt over een grote hoeveelheid vertrouwelijke gegevens. De beveiliging van die gegevens is van groot belang. Mensen, bedrijven en instellingen die hun gegevens aan CBS ter beschikking stellen, moeten erop kunnen rekenen dat die informatie vertrouwelijk blijft. Krachtens
de CBS-wet mogen de gegevens uitsluitend worden gebruikt voor statistische doeleinden en
dient CBS te zorgen voor technische en organisatorische voorzieningen om de gegevens te beveiligen. Hiertoe heeft CBS de functies security officer en functionaris voor de gegevensbescherming (FG) ingesteld. De security officer adviseert het management over concrete maatregelen ter verbetering van de informatiebeveiliging en ziet erop toe dat CBS voldoet aan de geldende wetten en regels. De FG houdt namens de DG CBS toezicht op de bescherming van gegevens over personen, bedrijven en instellingen.
CBS stelt hoge interne eisen aan de kwaliteit van de informatiebeveiliging. In 2014 is het informatiebeveiligingsbeleid op hoofdlijnen opnieuw vastgesteld en in 2015 is tevens een roadmap
vastgesteld. In deze documenten is vastgelegd dat CBS compliant wil zijn met de Baseline Beveiligingsbeleid Rijksoverheid (BIR). De BIR is een normenkader dat algemeen te nemen maatregelen bevat voor alle voor de informatiebeveiliging relevante onderdelen van de bedrijfsvoering. In
2015 is met positief resultaat een privacy audit gehouden op basis van de normen van de autoriteit Persoonsgegevens (tot 2016 heette deze organisatie het College Bescherming Persoonsgegevens). Daarmee wordt gewaarborgd dat CBS blijft voldoen aan de hoogste eisen op het gebied
van privacybescherming. De scope van het onderzoek betrof het Stelsel van Sociaal statistische
Bestanden, één van de belangrijkste databases van CBS.

4.3 Prestatie-indicatoren
Reductie enquêtedruk
CBS zet al zo’n twintig jaar sterk in op het verlagen van zowel de feitelijke als de ervaren lastendruk bij het bedrijfsleven. Hierdoor is de gemeten administratieve lastendruk sterk gedaald, met
70% in de periode 1994-2014.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

28

De prestatie-indicator reductie enquêtedruk wordt gebaseerd op de definitieve lastendruk over
een kalenderjaar, uitgedrukt in geld. De prestatie-indicator schrijft voor dat de lastendruk niet
mag stijgen ten opzichte van het vorige jaar.
In 2014 is een nieuw systeem voor het meten van enquêtedruk ingevoerd. De berekening vindt
nu voor alle statistieken op een volledig uniforme wijze plaats. Doordat CBS de informatie over
enquêtedruk nu rechtstreeks uit centrale logistieke systemen krijgt, is meer detailinformatie
beschikbaar en zijn uitgebreidere analyses mogelijk. Dit leidt tot een opwaartse bijstelling van
de tijdreeks van de enquêtedruk met 0,6 miljoen euro.
Bij enkele statistieken zijn de invultijden van enquêtes herijkt omdat deze statistieken recent
gewijzigd zijn. CBS is terughoudend in het herhaald uitvragen van invultijden omdat berichtgevers dit als extra belasting kunnen ervaren. Uit een nameting van de invultijd van de vragenlijst
voor de productiestatistiek blijkt dat het effect van het invoeren van een elektronische vragenlijst op de invultijd eerder te fors ingeschat was. Dit leidt in de periode 2009-2013 tot een opwaartse bijstelling van de tijdreeks van gemiddeld 1,5 miljoen euro.
Deze beide opwaartse bijstellingen hebben geen gevolgen voor het nakomen van de reductiedoelstelling voor de administratieve lastendruk: de afname vanaf 2009 blijft vrijwel gelijk.
De door CBS veroorzaakte lastendruk over 2015 is nog niet bekend. De lastendruk over 2014 is
gedaald met 1,7 miljoen euro en komt daarmee uit op 19 miljoen euro. Deze afname komt
voornamelijk door een verhoging van de aangiftedrempel bij de statistiek Internationale Handel
in Goederen (IHG), waardoor minder bedrijven opgave hoefden te doen. Ook kon de bedrijventelling in 2014 vervallen door inzet van andere administratieve bronnen.
De reductiedoelstelling waaraan CBS zich gecommitteerd heeft, heeft tot een aantal maatregelen geleid, met name bij de statistiek IHG. Naast bovengenoemde verhoging van de waarneemdrempel heeft CBS de opzet van de enquête vernieuwd. Bedrijven kunnen sinds 2015 voor het
aanleveren van hun data gebruik maken van de gebruikersvriendelijke online applicatie IDEP
(Intrastat Data Entry Package) en veel bedrijven doen dat ook. Daarnaast kan ongeveer de helft
van de importeurs en exporteurs sinds 2015 jaarlijks opgave doen in plaats van maandelijks.
Over de omvang van dit lastendrukeffect zal in het jaarverslag over 2016 worden gerapporteerd.
Waar uitvragen nodig blijven, vinden die in toenemende mate digitaal plaats. In 2015 is de
schriftelijke waarneming voor de producentenprijsindex en de dienstenprijsindex vervangen
door digitale waarneming.
CBS maakt nog meer en beter gebruik van informatie die al beschikbaar is bij de overheid en bij
bedrijven. Zoals reeds vermeld, is CBS voor de consumentenprijsindex grotendeels overgestapt
op het gebruik van scannerdata van bedrijven en internetwaarneming, in plaats van winkelwaarneming. Hoewel de feitelijke lastendruk van dit onderzoek al beperkt was, is dit in de beleving van ondernemers een merkbare verbetering.
CBS spant zich ook op andere manieren in om het meewerken aan CBS-onderzoek zo gemakkelijk mogelijk te maken. Voorbeelden hiervan zijn het Referentie Grootboekschema (RGS) en het
programma Standard Business Reporting (SBR). Door de combinatie van RGS en SBR kunnen
ondernemingen in de toekomst hiermee aan hun externe en interne rapportageverplichtingen
voldoen zonder lastige vertaalslagen in hun financiële administratie.
Mede om de beleefde lastendruk te verminderen, werkt CBS verder aan het op een toegankelijke wijze beschikbaar stellen van voor bedrijven relevante statistische informatie. Daartoe heeft
CBS nieuwe monitoren ontwikkeld voor verschillende branches. Deze monitoren worden in toenemende mate gebruikt en worden ook via www.ondernemersplein.nl beschikbaar gesteld.
CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

29

Met de reductie die de afgelopen jaren is gerealiseerd, is de bodem nagenoeg bereikt. Om kwalitatief goede statistieken te kunnen blijven maken, heeft CBS immers gegevens van ondernemers nodig. Een verdere lastendrukverlaging zou met onder andere minder nauwkeurige cijfers
en grotere bijstellingen een hoge prijs hebben. Door verdere innovatie en afstemming met het
bedrijfsleven blijft CBS zich echter inzetten om de feitelijke en ervaren regeldruk waar mogelijk
verder te verlagen. Wel zouden verplichtingen vanuit de Europese Unie kunnen leiden tot een
verhoging van de lastendruk.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

30

Niet financiële prestatie indicatoren
Naam en omschrijving

Streefwaarde 2015

Uitkomst 2015

Uitkomst 2014

Uitkomst 2013

Uitkomst 2012

Realisatie publicatiekalender - persberichten

Uitkomst 2011

90 procent van de geplande persberichten moet
op de geplande publicatiedatum zijn gehaald.

100%

100%

99%

94%

94%

90 procent van de dataleveringen aan Eurostat
heeft op de geplande datum plaatsgevonden.

97%

96%

91%

90%

93%

Maximaal 3 persberichten per jaar.

1
bericht

0

0

0
bericht en

1
bericht

berichten

berichten

(peiljaar 2012)

(peiljaar 2011)

(peiljaar 2010)

(peiljaar 2009)

(peiljaar 2008)

voldoende

voldoende

voldoende

voldoende

voldoende

(4 kwartalen OK)

(4 kwartalen OK)

(4 kwartalen OK)

(4 kwartalen OK)

(4 kwartalen

Percentage op de geplande datum gepubliceerde persberichten.
Realisatie publicatiekalender - verplichte leveringen aan Eurostat
Percentage op de geplande datum gerealiseerde leveringen aan
Eurostat.
Aantal formele correcties op publicaties
Aantal persberichten dat met een (nieuw) persbericht wordt gecorrigeerd.
Afwijking voorlopige en definitieve cijfers - economische groei

Voor minimaal 3 kwartalen van een jaar moet de
afwijking kleiner zijn dan 0,75 procentpunt.

Het aantal keer dat de definitieve kwartaalcijfers voor de economische groei van een jaar meer dan 0,75 procentpunt afwijken van de
flash-ramingen voor de kwartalen van dat jaar.

OK)
Afwijking voorlopige en definitieve cijfers - internationale handel
Het aantal afwijkingen van meer dan 4 procent tussen de voorlopige
en definitieve cijfers van de onderdelen van de 6-wekenversie van de
maandcijfers van de internationale handel.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

Minimaal 80 procent van de verschillen moeten
minder dan 4% bedragen.

(peiljaar 2014)

(peiljaar 2013)

(peiljaar 2012)

(peiljaar 2011)

(peiljaar 2010)

100%

100%

96%

88%

98%

31

Naam en omschrijving

Streefwaarde 2015

Uitkomst 2015

Uitkomst 2014

Uitkomst 2013

Uitkomst 2012

Afwijking voorlopige en definitieve cijfers - bevolkingsgroei

Gecumuleerd over de 12 maanden mag de afwijking niet groter zijn dan 16 duizend.

(peiljaar 2014)

(peiljaar 2013)

(peiljaar 2012)

(peiljaar 2011)

(peiljaar 2010)

voldoende

voldoende

voldoende

voldoende
(jaartotaal:

voldoende
(jaartotaal:

4446
alle maanden
afwijking <4000)

820
alle maanden
afwijking <4000)

Voldoende

Voldoende

Deelindicator jaarcijfer: de absolute afwijking van de som van de
voorlopige maandcijfers van de bevolkingsgroei met het definitieve
jaarcijfer.
Deelindicator maandcijfers: het aantal keren dat de definitieve cijfers
van de bevolkingsgroei voor de maanden van het voorafgaande
kalenderjaar meer dan 4 duizend afwijken van de voorlopige cijfers.

Reductie enquêtedruk
Uitkomst van de jaarlijkse administratieve lasten zoals gemeten door
de ‘enquêtedrukmeter’ (HEDM).

CBS Jaarverslag 2014 – 27 maart 2015

Voor minimaal 8 van de 12 maanden moet de
afwijking van het maandcijfer kleiner zijn dan
4 duizend.

De administratieve last door enquêtedruk voor
het bedrijfsleven mag in 2014 niet meer bedragen
dan de lastendruk in 2013 en wordt zoveel mogelijk gereduceerd in lijn met de doelstelling om in
2015 een reductie tussen de 20% en 30% te
realiseren (peiljaar 2009).

(jaartotaal: 1420; (jaartotaal: 1514; (jaartotaal: 1550;
alle maanden
alle maanden
alle maanden
afwijking <4000)
afwijking
afwijking
<4000)

<4000)

Voldoende

Voldoende

Voldoende

Definitief cijfer
(HEDM) 2014:
€ 19 mln

Definitief cijfer
(HEDM) 2013: €
21 mln

32

Uitkomst 2011

4.4 Extern verantwoordingsmodel
In het verantwoordingsmodel zijn de totale integrale kosten over 2015 van in totaal € 187,8 miljoen
(exclusief de kosten als gevolg van de reorganisaties) toegerekend aan de activiteiten voor het opstellen van statistische bestanden en voor de publicatie van statistische informatie per thema. Daarnaast
verstrekt het model afzonderlijk inzicht in de kosten voor de presentatie van CBS-cijfers door middel
van de CBS-website en StatLine, de kosten voor het leveren van maatwerkinformatie ten behoeve van
onderzoek en beleid door het Centrum voor Beleidsstatistiek en de kosten voor het softwareprogramma Blaise waarmee vragenlijsten worden samengesteld.
In onderstaande tabel zijn de uitkomsten over 2015 opgenomen waarbij onderscheid wordt gemaakt
tussen de kosten voor het reguliere statistische jaarprogramma en kosten voor producten op aanvraag.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

33

In de volgende tabel zijn een aantal financiële kengetallen van het CBS meerjarig weergegeven.
Kengetallen 2009 t/m 2015
(bedragen x 1 miljoen euro)

Lonen en salarissen
Pensioenlasten en sociale lasten
Ingeleend personeel
Overige bedrijfslasten*
Afschrijvingen **
Kosten vraaggestuurd
Kosten statistisch programma
Meerkosten EU-programma vanaf 2009
Minder kosten ivm reductie statistisch programma
Kosten statistisch programma excl. uitbreiding
EU-programma en vermindering regulier programma

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

113,0
25,1
16,0
41,0
9,4
-17,9
186,6
-1,7
0,0
184,9

112,9
26,0
15,6
39,0
12,5
-21,4
184,6
-2,4
0,0
182,2

110,0
26,2
11,8
39,3
9,1
-22,0
174,4
-4,3
0,0
170,1

106,8
27,7
11,0
39,1
9,3
-25,0
168,9
-4,3
0,0
164,6

104,4
28,5
11,7
39,4
9,3
-22,3
171,0
-7,1
0,0
163,9

101,7
28,1
8,5
36,9
7,4
-22,9
159,7
-7,2
4,0
156,5

103,7
26,4
12,1
39,2
6,4
-27,3
160,5
-8,3
4,0
156,2

3,80%

0,30%

0,60%

2,00%

0,60%

1,60%

Prijsstijging tov voorgaand jaar
Kosten statistisch programma exclusief uitbreiding
EU programma gecorrigeerd voor
prijsstijgingen

184,9

175,5

163,4

157,2

153,4

145,6

143,1

Gemiddeld aantal vte
Loonkosten per vte x € 1.000

2.140
64,5

2.059
67,5

1.964
69,3

1.875
71,7

1.833
72,5

1.777
73,0

1.780
73,1

*exclusief correctie voor eenmalige voorziening van een grote debiteur in 2010 en 2011 (€ 1,3 miljoen)
** exclusief bijdrage ICT-intensiveringen van jaarlijks € 3,4 miljoen (2009 tm 2011)

Het statistische jaarprogramma is tot en met 2013 constant gebleven. Met ingang van 2014 is een
aantal statistieken versoberd of stopgezet, waardoor het niet-verplichte statistiekprogramma is gekrompen. Aan de andere kant zijn er nieuwe Europese verplichtingen bijgekomen (totaal circa € 8
miljoen). De loonkosten (lonen, salarissen, pensioenkosten en sociale lasten) zijn in de periode 20092015 gedaald door een lager aantal werknemers (2009: 2 140 vte, 2015: 1 780 vte). De loonkosten
per vte zijn de periode van 2009 tot en met 2015 wel gestegen als gevolg van cao-afspraken in 2009,
2010 en 2015 en gestegen pensioenpremies.
De overige bedrijfslasten zijn over de periode 2009-2015 gedaald als gevolg van terughoudend beleid
en verdere versobering, ondanks prijsstijgingen (zoals verhoging van het btw-percentage van 19%
naar 21% in 2012).
Per saldo zijn de totale kosten van het statistisch programma in de periode 2009-2015 gedaald van €
184,9 miljoen in 2009 naar € 156,2 miljoen in 2015. Gecorrigeerd voor loon-en prijsstijgingen (totaal
circa 9% over de periode 2009-2015) zijn de totale kosten gedaald naar € 143,1 miljoen in 2015.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

34

5 Jaarrekening 2015
De jaarrekening van het CBS over 2015 laat een resultaat zien van € 8,2 miljoen negatief. Dit resultaat
omvat het resultaat uit operationele bedrijfsvoering van € 8,7 miljoen negatief en mutaties in de reorganisatievoorzieningen van per saldo € 0,5 miljoen positief. Het resultaat 2015 is € 1,1 miljoen positiever dan (meerjarig) begroot.
De jaarrekening en de toelichting daarop zijn verderop in dit jaarverslag opgenomen. De jaarrekening
is gecontroleerd door KPMG Accountants NV en voorzien van een goedkeurende controleverklaring,
die na de jaarrekening in dit jaarverslag is opgenomen.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

35

Balans per 31 december 2015
(voor resultaatbestemming)
31-12-2015

31-12-2014

Bedragen in duizenden euro's
VASTE ACTIVA
1) Materiële vaste activa
Nieuwbouw (cascomodificaties)
IT-middelen
Machines en installaties
Andere vaste bedrijfsmiddelen

9.873
5.623
1.450
1.009

11.048
4.818
1.708
791
17.955

2) Financiële vaste activa
Ministerie van EZ
Overige financiële vaste activa

18.365

0
4.773

350
6.341
4.773

Totaal vaste activa

6.691
22.728

25.056

VLOTTENDE ACTIVA
3) Vorderingen
Debiteuren
Overige vorderingen

4) Liquide middelen
Liquide middelen

3.335
10.164

3.280
8.627
13.499

11.907

17.102

32.133

Totaal vlottende activa

30.601

44.040

TOTAAL ACTIVA

53.329

69.096

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

36

PASSIVA

31-12-2015

31-12-2014

Bedragen in duizenden euro's
5) Eigen vermogen
Egalisatiereserve
Onverdeeld resultaat

18.166
-8.216

24.341
-6.175
9.950

6) Voorzieningen
Taakstelling 2014 en 2015
Reorganisatie 2011
Reorganisatie 2005
Reorganisatie 2004
WW-verplichtingen
Reorganisatie 2000
Ambtsjubilea
Langdurig zieken

0
0
0
0
12.792
209
3.129
152

18.166
240
353
1.164
393
13.443
282
3.308
910

16.282

7) Kortlopende schulden
Belastingen en premies sociale verzekeringen
Overige schulden

TOTAAL PASSIVA

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

5.011
22.086

20.093

5.057
25.780
27.097

30.837

53.329

69.096

37

Winst- en verliesrekening 2015

Realisatie 2015

Begroting 2015

Realisatie 2014

Bedragen in duizenden euro's
BEDRIJFSOPBRENGSTEN
8) Bedrijfsopbrengsten
Ministerie van Economische Zaken
Betaald werk in opdracht

151.402
27.143

Overige bedrijfsopbrengsten
TOTAAL BEDRIJFSOPBRENGSTEN

150.452
24.150

153.934
22.087

178.545

174.602

176.021

541

350

572

179.086

174.952

176.593

9) BEDRIJFSLASTEN
Lonen en salarissen
Pensioenlasten en sociale lasten
Dotatie/vrijval voorzieningen
Afschrijvingen materiële vaste activa
Overige bedrijfslasten

115.823
26.377
-521
6.375
39.263

109.624
27.774
0
6.853
40.152

110.170
28.103
236
7.407
36.929

TOTAAL BEDRIJFSLASTEN

187.317

184.403

182.845

Bedrijfsresultaat

-8.231

-9.451

-6.252

10) Financiële baten en lasten
Rentebaten
Rentelasten

RESULTAAT BOEKJAAR

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

15
0

150
0

77
0

15

150

77

-8.216

-9.301

-6.175

38

Kasstroomoverzicht over 2015

2015

2014

-8.231

-6.252

Bedragen in duizenden euro's

Bedrijfsresultaat
Aanpassingen voor:
Dotatie minus vrijval voorzieningen
Afschrijvingen
Amortisatie financiële vaste activa
Onttrekking voorzieningen
Herrubricering voorzieningen
Mutatie werkkapitaal, exclusief liquide middelen

-502
6.375
1.567
-3.122
-187
-5.331

Ontvangen rente
Betaalde rente
Kasstroom uit operationele activiteiten
Investeringen in materiële vaste activa
Desinvesteringen in materiële vaste activa
Aflossing vordering EZ
Kasstroom uit investeringsactiviteiten

-1.200

8.981

15
0

77
0

-9.416

2.806

-6.181
216
350

Kasstroom uit financieringsactiviteiten

Mutatie liquide middelen
Stand liquide middelen
stand per 31 december
stand per 1 januari

1.428
7.407
1.567
-4.498
0
3.077

-3.736
522
612
-5.615

-2.602

0

0

-15.031

204

17.102
-32.133

32.133
-31.929
-15.031

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

204

39

Toelichting behorende tot de jaarrekening 2015
Algemeen
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gevestigd te Den Haag, Heerlen en Bonaire, is een Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO). In de Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS-wet) zijn de
taken, bevoegdheden en werkwijze vastgelegd.
Het CBS heeft tot taak het van overheidswege verrichten van statistisch onderzoek ten behoeve van
praktijk, beleid en wetenschap en het openbaar maken van de op grond van zodanig onderzoek samengestelde statistieken.
Het CBS heeft twee bestuursorganen, te weten de Directeur-Generaal en de Centrale Commissie voor
de Statistiek (CCS).
De jaarrekening van het CBS is opgesteld met inachtneming van de Kaderwet ZBO, de CBS-wet en de
overige met het ministerie van Economische Zaken (EZ) gemaakte afspraken betreffende de jaarrekening (onder meer neergelegd in de zogenoemde sturingsafspraken). De jaarrekening van het CBS
wordt binnen de hiervoor genoemde kaders zoveel als mogelijk met overeenkomstige toepassing van
titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek opgesteld. Voor de uitvoering van de Wet normering
bezoldiging topfunctionarissen in de (semi)publieke sector (WNT) heeft de instelling zich gehouden
aan de Beleidsregel toepassing WNT.
De jaarrekening heeft betrekking op het boekjaar 2015, dat is geëindigd op balansdatum 31 december 2015. De jaarrekening wordt gepresenteerd in euro’s, wat tevens de functionele valuta is van de
onderneming. Alle financiële informatie in euro’s is afgerond op het dichtstbijzijnde duizendtal. Deze
jaarrekening is opgesteld uitgaande van de continuïteitsveronderstelling.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

40

Grondslagen
De grondslagen voor de waardering van activa en passiva en resultaatbepaling zijn gebaseerd op historische kosten. Voor zover niet anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen
nominale waarde.
Een actief wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen naar de onderneming zullen toevloeien en de waarde daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld. Een verplichting wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de
afwikkeling daarvan gepaard zal gaan met een uitstroom van middelen die economische voordelen in
zich bergen en de omvang van het bedrag daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld. Een in de
balans opgenomen actief of verplichting blijft op de balans als een transactie (met betrekking tot het
actief of de verplichting) niet leidt tot een belangrijke verandering in de economische realiteit met
betrekking tot het actief of de verplichting. Een actief of verplichting wordt niet langer in de balans
opgenomen indien een transactie ertoe leidt dat alle of nagenoeg alle rechten op economische voordelen en alle of nagenoeg alle risico's met betrekking tot het actief of de verplichting aan een derde
zijn overgedragen. Verder wordt een actief of een verplichting niet meer in de balans opgenomen
vanaf het tijdstip dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden van waarschijnlijkheid van de
toekomstige economische voordelen en/of betrouwbaarheid van de bepaling van de waarde.
Baten worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen wanneer een vermeerdering van het economisch potentieel, samenhangend met een vermeerdering van een actief of een vermindering van
een verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.
Lasten worden verwerkt wanneer een vermindering van het economisch potentieel, samenhangend
met een vermindering van een actief of een vermeerdering van een verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld. De opbrengsten en kosten worden
toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben en verliezen worden genomen zodra deze
te voorzien zijn.
Als gevolg van onzekerheden die inherent zijn aan de activiteiten van het CBS, kan de omvang van
bepaalde jaarrekeningposten niet exact worden bepaald maar slechts door middel van een schatting.
Er vindt dan een benadering van de omvang van een post plaats door middel van oordeelsvorming op
basis van de beschikbare relevante informatie. Schattingen zijn bijvoorbeeld vereist ten behoeve van
het bepalen van de omvang van de voorzieningen. Ook wordt de economische levensduur van de
materiële vaste activa geschat. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen.
Het maken van redelijke schattingen is een belangrijk onderdeel van de totstandkoming van deze
jaarrekening. De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden periodiek beoordeeld.
Herzieningen van schattingen worden opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien
en in toekomstige perioden waarvoor de herziening gevolgen heeft.

Activa
Vaste activa
Materiële vaste activa

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

41

De materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen hun kostprijs verminderd met de cumulatieve
afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. De kostprijs bestaat uit de verkrijgings- of vervaardigingsprijs en overige kosten om de activa op hun plaats en in de staat te krijgen noodzakelijk
voor het beoogde gebruik.
De afschrijvingen worden berekend als een percentage over de aanschafprijs volgens de lineaire methode op basis van de economische levensduur. In onderstaande tabel is de afschrijvingsduur per
categorie weergegeven.
Vaste activa

Afschrijvingsduur

Nieuwbouw (cascomodificaties)

10 jaar

IT-middelen

3-5 jaar

Machines en installaties

10 jaar

Andere vaste bedrijfsmiddelen

5 jaar

Voor materiële vaste activa wordt op iedere balansdatum beoordeeld of er aanwijzingen zijn dat deze
activa onderhevig zijn aan bijzondere waardeverminderingen. Als dergelijke indicaties aanwezig zijn,
wordt de realiseerbare waarde van het actief geschat. De realiseerbare waarde is de hoogste van de
bedrijfswaarde en de opbrengstwaarde. Als het niet mogelijk is de realiseerbare waarde te bepalen
voor een individueel actief, wordt de realiseerbare waarde bepaald van de kasstroomgenererende
eenheid waartoe het actief behoort.
Wanneer de boekwaarde van een actief (of een kasstroomgenererende eenheid) hoger is dan de
realiseerbare waarde, wordt een bijzonder waardeverminderingsverlies verantwoord voor het verschil tussen de boekwaarde en de realiseerbare waarde. Indien sprake is van een bijzonder waardeverminderingsverlies van een kasstroomgenererende eenheid, wordt het verlies toegerekend aan de
activa van de eenheid naar rato van hun boekwaarden.
Verder wordt op iedere balansdatum beoordeeld of er enige indicatie is dat een in eerdere jaren verantwoord bijzonder waardeverminderingsverlies is verminderd.
Vervreemding van vaste activa
Voor verkoop beschikbare activa worden gewaardeerd tegen boekwaarde of lagere opbrengstwaarde, onder aftrek van verkoopkosten.
Financiële vaste activa
Financiële vaste activa wordt gewaardeerd op (geamortiseerde) kostprijs of lagere marktwaarde. Een
afwaardering naar lagere marktwaarde wordt verwerkt in de winst-en-verliesrekening. Financiële
activa die worden gewaardeerd op (geamortiseerde) kostprijs, worden op iedere verslagdatum beoordeeld om te bepalen of objectieve aanwijzingen bestaan dat de activa een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

42

Vlottende activa
Vorderingen
De grondslagen voor vorderingen zijn opgenomen in het hoofdstuk financiële instrumenten.
De onder de vorderingen opgenomen post “nog te factureren” betreft het nog niet gefactureerde
deel van betaald werk in opdracht op basis van de werkvoortgang per einde boekjaar. Het vooruitgefactureerde deel van betaald werk in opdracht projecten is opgenomen onder de overige schulden
onder de post ‘vooruitgefactureerde omzet’.
Liquide middelen
Liquide middelen worden gewaardeerd op nominale waarde. Tenzij anders vermeld, staan deze vrij
ter beschikking.
Financiële instrumenten
Vorderingen worden na eerste opname gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de
effectieverentemethode, verminderd met bijzondere waardeverminderingsverliezen. Langlopende en
kortlopende schulden en overige financiële verplichtingen worden na eerste opname gewaardeerd
tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieverentemethode.
Aanwijzingen voor bijzondere waardeverminderingen van financiële activa worden zowel op individuele basis als op collectieve basis in aanmerking genomen. Van alle individueel significante financiële
activa wordt beoordeeld of deze specifiek onderhevig zijn aan bijzondere waardevermindering.
Bijzondere waardeverminderingsverliezen en terugnemingen daarvan worden opgenomen in de
winst-en-verliesrekening.
Een financieel actief en een financiële verplichting worden gesaldeerd indien de rechtspersoon beschikt over een deugdelijk juridisch instrument om het financiële actief en de financiële verplichting
gesaldeerd af te wikkelen en de vennootschap het stellige voornemen heeft om het saldo als zodanig
netto of simultaan af te wikkelen.

Passiva
Voorzieningen
Een voorziening wordt in de balans opgenomen, wanneer er sprake is van:
 een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting die het gevolg is van een gebeurtenis in het
verleden; en
 waarvan een betrouwbare schatting kan worden gemaakt; en
 het waarschijnlijk is dat voor afwikkeling van die verplichting een uitstroom van middelen nodig is.
Op basis van de best mogelijke schatting van de uitgaven die naar verwachting noodzakelijk zijn om
de verplichtingen en verliezen af te wikkelen, worden de reorganisatievoorzieningen, de voorziening
voor de WW-verplichtingen, de voorziening ambtsjubilea gewaardeerd op nominale waarde.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

43

De voorziening ambtsjubilea betreft het geschatte bedrag van de in de toekomst uit te keren jubileumuitkeringen. De berekening is gebaseerd op gedane toezeggingen, blijfkans en leeftijd.
Personeelsbeloningen
De beloningen van het personeel worden als last in de winst-en-verliesrekening verantwoord in de
periode waarin de arbeidsprestatie wordt verricht en, voor zover nog niet uitbetaald, als verplichting
op de balans opgenomen. Indien de reeds betaalde bedragen de verschuldigde beloningen overtreffen, wordt het meerdere opgenomen als een overlopend actief voor zover er sprake zal zijn van terugbetaling door het personeel of van verrekening met toekomstige betalingen door de vennootschap.
De verplichting uit hoofde van beloningen tijdens dienstverband wordt gewaardeerd tegen nominale
waarde van de uitgaven die naar verwachting noodzakelijk zijn om de verplichting af te wikkelen.
Indien een beloning wordt betaald, waarbij geen rechten worden opgebouwd (bijvoorbeeld doorbetaling in geval van ziekte of arbeidsongeschiktheid) worden de verwachte lasten verantwoord in de
periode waarover deze beloning is verschuldigd. Voor op balansdatum bestaande verplichtingen tot
het in de toekomst doorbetalen van beloningen aan personeelsleden die op balansdatum naar verwachting blijvend geheel of gedeeltelijk niet in staat zijn om werkzaamheden te verrichten door ziekte of arbeidsongeschiktheid wordt een voorziening voor langdurig zieken opgenomen. De verantwoorde verplichting betreft de beste schatting van de bedragen die noodzakelijk zijn om de desbetreffende verplichting per balansdatum af te wikkelen. De beste schatting is gebaseerd op contractuele afspraken met personeelsleden (CAO en individuele arbeidsovereenkomst). Toevoegingen aan en
vrijval van verplichtingen worden ten laste respectievelijk ten gunste van de winst-en-verliesrekening
gebracht.
Pensioenen
Uitgangspunt is dat de in de verslagperiode te verwerken pensioenlast gelijk is aan de over die periode aan het pensioenfonds verschuldigde pensioenpremies. Voor zover de verschuldigde premies op
balansdatum nog niet zijn voldaan, wordt hiervoor een verplichting opgenomen. Als de op balansdatum reeds betaalde premies de verschuldigde premies overtreffen, wordt een overlopende actiefpost
opgenomen voor zover sprake zal zijn van terugbetaling door het fonds of van verrekening met in de
toekomst verschuldigde premies.
De pensioenregeling is ondergebracht bij het ABP (Stichting Pensioenfonds ABP). Dit betreft een bedrijfstakpensioenfonds en het CBS heeft geen verplichting tot het voldoen van aanvullende bijdragen
in het geval van een tekort bij het pensioenfonds, anders dan het voldoen van eventuele hogere toekomstige premies.
Kortlopende schulden
De grondslagen voor kortlopende schulden zijn opgenomen onder het hoofdstuk financiële instrumenten.
Opbrengstverantwoording

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

44

Als opbrengsten worden de bedragen verwerkt die CBS voor eigen rekening ontvangt. Bedragen die
CBS voor derden ontvangt worden niet als opbrengsten verwerkt.
De bijdrage van het ministerie van Economische Zaken wordt in de winst- en verliesrekening verantwoord in het boekjaar waarin de bijbehorende (wettelijke) taken zijn uitgevoerd.
De opbrengst uit betaald werk in opdracht wordt in de winst- en verliesrekening verantwoord wanneer het bedrag van de opbrengsten op betrouwbare wijze kan worden bepaald, de inning van de te
ontvangen vergoeding waarschijnlijk is, de mate waarin de opdracht op balansdatum is verricht betrouwbaar kan worden bepaald en de reeds gemaakte kosten en de kosten die (mogelijk) nog moeten
worden gemaakt om de opdracht te voltooien op betrouwbare wijze kunnen worden bepaald.
Indien het resultaat van een bepaalde opdracht tot dienstverlening niet op betrouwbare wijze kan
worden bepaald, worden de opbrengsten verwerkt tot het bedrag van de kosten van de dienstverlening die worden gedekt door de opbrengsten.
Opbrengsten uit betaald werk in opdracht worden in de winst-en-verliesrekening als netto-omzet
opgenomen naar rato van het stadium van voltooiing van de opdracht op verslagdatum. Het stadium
van voltooiing wordt bepaald aan de hand van de tot dat moment gemaakte kosten in verhouding tot
de geschatte kosten van de totaal te verrichten opdracht.
Overige opbrengsten worden in de winst- en verliesrekening opgenomen na voltooiing van de uitgevoerde werkzaamheden.
Rentebaten worden verantwoord in de periode waartoe zij behoren, rekening houdend met de effectieve rentevoet van de desbetreffende actiefpost. Eventuele winsten of verliezen worden verantwoord onder de financiële baten en lasten.
Overheidssubsidies
Overheidssubsidies worden aanvankelijk in de balans opgenomen als vooruitontvangen baten zodra
er redelijke zekerheid bestaat dat zij zullen worden ontvangen en dat zal worden voldaan aan de
daaraan verbonden voorwaarden. Subsidies ter compensatie van gemaakte kosten worden systematisch als opbrengsten in de winst-en-verliesrekening opgenomen in dezelfde periode als die waarin de
kosten worden gemaakt. Subsidies ter compensatie van de kosten van een actief worden systematisch in de winst-en-verliesrekening opgenomen gedurende de gebruiksduur van het actief.
Kostenverantwoording
Kosten worden verantwoord in de winst- en verliesrekening in het jaar waarop zij betrekking hebben.
Belastingen
Het CBS was in 2015 niet belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.
Het CBS was in 2015 niet belastingplichtig voor de omzetbelasting met uitzondering van inkomsten
uit detachering.
Kasstroomoverzicht

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

45

Het kasstroomoverzicht is volgens de indirecte methode opgesteld. Dit houdt voor de weergave van
de kasstromen in dat het gerapporteerde resultaat over het boekjaar wordt aangepast voor mutaties
in balansposten die geen betrekking hebben op ontvangsten en uitgaven in het boekjaar en mutaties
in financieringen, voorzieningen en werkkapitaal.
Verbonden partijen
Van transacties met verbonden partijen is sprake wanneer een relatie bestaat tussen CBS en een natuurlijk persoon of entiteit die verbonden is met CBS. Dit betreffen onder meer de relaties tussen CBS
en de bestuurders en de functionarissen op sleutelposities. Onder transacties wordt verstaan een
overdracht van middelen, diensten of verplichtingen, ongeacht of er een bedrag in rekening is gebracht. Transacties met verbonden partijen bestaan bij CBS uitsluitend uit de bezoldiging van de
(plaatsvervangend) directeur-generaal en Centrale Commissie voor de Statistiek, en is nader toegelicht onder punt 9 van de toelichting.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

46

Toelichting op de balans per 31 december 2015
1) Materiële vaste activa
Bedragen in duizenden euro's

Nieuwbouw
(cascomodificaties)

IT-middelen

Machines en
installaties

Andere vaste
bedrijfsmiddelen

Totaal

Stand per 31-12-2014
Aanschafwaarde
Cumulatieve afschrijvingen
Boekwaarde per 31-12-2014

27.205
16.15711.048

21.972
17.1544.818

4.364
2.6561.708

12.730
11.939791

66.271
47.90618.365

Mutatie boekwaarde
Investeringen
Desinvesteringen
Afschrijvingen boekjaar
Cumulatieve afschrijving desinvesteringen
Mutatie boekwaarde

1.922
3.0971.175-

3.652
2.9022.6962.751
805

167
177361113
258-

440
172221171
218

6.181
3.2516.3753.035
410-

Stand per 31-12-2015
Aanschafwaarde
Cumulatieve afschrijvingen
Boekwaarde per 31-12-2015

29.127
19.2549.873

22.722
17.0995.623

4.354
2.9041.450

12.998
11.9891.009

69.201
51.24617.955

De investeringen hebben voornamelijk betrekking op de herinrichting van het communicatiecentrum
en de vervanging van IT-werkplekken.

2) Financiële vaste activa
Ministerie van Economische Zaken
De vordering op het Ministerie van EZ is als volgt opgebouwd:
Bedragen in duizenden euro's

31-12-2015

31-12-2014

0

350

Bedragen in duizenden euro's

31-12-2015

31-12-2014

Vooruitbetaalde BTW-schade

4.773

6.341

Reorganisatie 2000

Overige financiële vaste activa

Aangezien het CBS niet btw-plichtig is, kan de verhuurder de btw op de investeringen van de nieuwbouwpanden Den Haag en Heerlen niet terugvorderen. Het CBS heeft de verhuurder hiervoor voor
9,2 miljoen euro vergoed (btw-schade) voor Den Haag en voor 6,5 miljoen euro voor Heerlen. De
bedragen worden over een periode van tien jaar ten laste van het resultaat gebracht. De maximale

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

47

verrekenperiode voor btw-schade is tien jaar. In 2015 is 1,6 miljoen euro ten laste van het resultaat
gebracht (2014: 1,6 miljoen euro).

Vlottende activa
3) Vorderingen
Debiteuren

Bedragen in duizenden euro's

31-12-2015

31-12-2014

Debiteuren
Voorziening dubieuze debiteuren

3.602
-267

3.571
-291

Totaal

3.335

3.280

De voorziening dubieuze debiteuren heeft grotendeels betrekking op vorderingen op bedrijven die
responsverplichtingen niet zijn nagekomen en waaraan een dwangsom en/of bestuursrechtelijke
boete is opgelegd.
Overige vorderingen

Bedragen in duizenden euro's

31-12-2015

31-12-2014

Vooruitbetaalde kosten
Nog te factureren projecten
Overige vorderingen

6.565
3.420
179

5.571
3.004
52

Totaal

10.164

8.627

De post “vooruitbetaalde kosten” bestaat voornamelijk uit vooruitbetaalde onderhoudscontracten en
vooruitbetaalde huur. De onder de vorderingen opgenomen post “nog te factureren” betreft het nog
niet gefactureerde deel van betaald werk in opdracht op basis van de werkvoortgang per einde boekjaar.
In de jaarrekening 2014 is de post “nog te factureren’ gesaldeerd weergegeven met de post vooruitgefactureerde omzet. In de jaarrekening 2015 zijn deze posten separaat gepresenteerd ter vergroting
van het inzicht van de gebruiker van de jaarrekening en in overeenstemming met RJ 115. De vergelijkende cijfers zijn overeenkomstig aangepast.
De overige vorderingen hebben een looptijd van minder dan één jaar.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

48

4) Liquide middelen

Bedragen in duizenden euro's

31-12-2015

31-12-2014

Bank
Deposito

12.206
4.896

27.253
4.880

Totaal

17.102

32.133

In het kasstroomoverzicht is het verloop van de liquide middelen toegelicht. Het saldo van de bank
staat vrij ter beschikking.
Het deposito is afgesloten voor de looptijd van een jaar. Indien nodig voor de uitoefening van de publieke taak, is het tegoed direct opeisbaar.
5) Eigen vermogen

Bedragen in duizenden euro's

Egalisatiereserve

Onverdeeld
resultaat

Totaal

Stand per 01/01/2014
Bestemming resultaat 2013
Resultaat 2014

24.042
299
0

299
-299
-6.175

24.341
0
-6.175

Stand per 31/12/2014
Bestemming resultaat 2014
Resultaat 2015

24.341
-6.175
0

-6.175
6.175
-8.216

18.166
0
-8.216

Stand per 31/12/2015

18.166

-8.216

9.950

De egalisatiereserve bestaat uit het resultaat van de jaren 2004 tot en met 2014.
De bestemming van het resultaat 2014 (onttrekking aan de egalisatiereserve) is conform afspraak met
het ministerie van EZ.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

49

6) Voorzieningen
Taakstelling 2014 en 2015

Reorganisatie 2011

Reorganisatie 2005

Reorganisatie 2004

Subtotaal

Reorganisatie 2000 *

Jubileum uitkeringen

Langdurig zieken

Totaal

Stand per 31/12/2014

240

353

1.164

393

13.443 15.593

282

3.308

910

20.093

Herrubricering
Dotatie in 2015
Onttrekking in 2015
Vrijval

0
0
-240
0

-324
0
0
0
-29
0
0 -1.164

-187
22
-228
0

324
-187
621
643
-1.596 -2.093
0 -1.164

0
6
-79
0

0
249
-428
0

0
0
-522
-236

-187
898
-3.122
-1.400

WW-verplichtingen

Bedragen in
duizenden euro's

Stand per 31/12/2015
0
0
0
0 12.792 12.792
209 3.129
152
*De werkelijke uitgaven met betrekking tot de reorganisatie 2000, worden door het ministerie van EZ vergoed

16.282

Voorzieningen taakstelling 2014 en 2015 en voorziening voor reorganisatie 2004, 2005 en 2011
De voorziening voor reorganisaties 2004, 2005 en 2011, alsmede de voorziening taakstelling 2014 en
2015, houden verband met de kosten van afvloeiing van (voormalige) medewerkers van het CBS.
WW-verplichtingen
De voorziening voor WW-verplichtingen is gevormd ter dekking van wachtgelduitkeringen aan voormalige medewerkers van het CBS.
In de onderstaande tabel is de verwachte looptijd van de WW-verplichtingen weergegeven:

Bedragen in duizenden euro's
2016

2017 tm
2020 2021 e.v.

Totaal

WW-verplichtingen

1.804

5.914

5.074

12.792

Totaal

1.804

5.914

5.074

12.792

Reorganisatie 2000
De voorziening is gevormd ter dekking van de uitstroomkosten van de medewerkers die bij de reorganisatie 2000 zijn aangewezen als herplaatsingskandidaat, maar die niet vóór 3 januari 2004 zijn
ontslagen. EZ heeft toen een bedrag van circa 10,8 miljoen euro toegezegd ter dekking van de uit-

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

50

stroomkosten. De uitstroomkosten zijn het totaal van de personele kosten gedurende de herplaatsingsperiode van 18 maanden en de daarna door het CBS te verstrekken wachtgelduitkeringen en
andere uitkeringen.
In onderstaande tabel is de verwachte looptijd van de verplichtingen voor de reorganisatie 2000
weergegeven:

Bedragen in duizenden euro's
2016

2017 tm
2020 2021 e.v.

Totaal

Reorganisatie 2000

55

112

42

209

Totaal

55

112

42

209

Ambtsjubilea
Deze voorziening betreft toekomstige verplichtingen bij 12,5-, 25- of 40-jarige ambtsjubilea.
Langdurig zieken
Deze voorziening betreft het in de toekomst voor maximaal twee jaar doorbetalen van salarissen aan
werknemers die naar verwachting blijvend door ziekte niet in staat zijn om hun werkzaamheden te
verrichten.

7) Kortlopende schulden
Belastingen en premies sociale verzekeringen

Bedragen in duizenden euro's

31-12-2015

31-12-2014

Loonheffing en sociale lasten
Pensioenen

3.434
1.577

3.251
1.806

Totaal

5.011

5.057

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

51

Overige schulden

Bedragen in duizenden euro's
Nog te betalen kosten*
Nog te betalen vakantiegeld
Crediteuren
Vooruitontvangen bijdrage projectontwikkelaar
Nog te betalen vakantiedagen
Vooruitgefactureerde omzet
Eindejaarsuitkering
Overige schulden

31-12-2015

31-12-2014

7.694
4.426
1.282
1.196
3.110
3.027
646
705

7.292
4.275
3.374
1.566
2.925
5.490
619
755

Totaal
22.086
26.296
* Hiervan is een bedrag van € 2,5 miljoen (31/12/20114: € 2,5 miljoen) verschuldigd aan EZ
in verband met de reorganisatie 2000, aangezien de werkelijke uitgaven voor de
reorganisatie 2000 lager zijn dan de van EZ ontvangen financiële middelen
De nog te betalen kosten bestaan vooral uit periodieke kosten waarvan per jaareinde de facturen nog
niet waren ontvangen.
De vooruitontvangen bijdrage projectontwikkelaar betrof een éénmalige bijdrage in 2008 voor de
locatie Den Haag en in 2009 voor de locatie Heerlen voor de huurkosten over de komende tien jaren.
De vooruitgefactureerde omzet betreft het vooruitgefactureerde deel van betaald werk in opdracht
projecten en de nog te realiseren werkzaamheden ten behoeve van de aanpassingen in het ABR.
De eindejaarsuitkering betreft de reservering over de maand december 2015, die in november 2016
zal worden uitbetaald.
De overige schulden hebben overwegend een looptijd van minder dan één jaar.

Financiële instrumenten
Het CBS maakt in de normale bedrijfsuitoefening gebruik van uiteenlopende financiële instrumenten
die het CBS blootstellen aan markt-, krediet-, en/of liquiditeitsrisico’s. Het betreft financiële instrumenten die in de balans zijn opgenomen.
Het CBS handelt niet in deze financiële instrumenten en heeft procedures en gedragslijnen om de
omvang van deze risico’s te beperken. Bij het door een tegenpartij niet nakomen van aan het CBS
verschuldigde betalingen blijven eventuele daaruit voortvloeiende verliezen beperkt tot de marktwaarde van de desbetreffende instrumenten. Het CBS maakt geen gebruik van afgeleide financiële
instrumenten.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

52

Treasurybeleid
Het CBS neemt verplicht deel aan schatkistbankieren bij de Rijkshoofdboekhouding conform de Regeling baten-lastendiensten. De Rijkshoofdboekhouding is onderdeel van het ministerie van Financiën
en is verantwoordelijk voor de administratie van de schatkist.
Schatkistbankieren houdt in dat de liquide middelen alléén gestald mogen worden op een rekeningcourant bij de Rijkshoofdboekhouding en dat leningen alléén bij de Rijkshoofdboekhouding afgesloten mogen worden. Het CBS sluit zelf met de Rijkshoofdboekhouding het contract met de voorwaarden van het deposito of van de lening af.
Schatkistbankieren kan gezien worden als een centrale treasury voor publieke middelen. Het principe
van schatkistbankieren is dat publiek geld de schatkist niet eerder verlaat dan noodzakelijk is voor de
uitvoering van de publieke taak. Het CBS voert met het schatkistbankieren een zo risicoloos mogelijk
kasgeldbeheer.

Kredietrisico
CBS loopt kredietrisico over de in de balans opgenomen debiteuren. De vorderingen uit hoofde van
debiteuren zijn geconcentreerd bij overheidsinstellingen waardoor het kredietrisico beperkt is.

Liquiditeitsrisico
De onderneming bewaakt de liquiditeitspositie door middel van de meerjarenbegroting. Het management ziet erop toe dat voor de onderneming steeds voldoende liquiditeiten beschikbaar zijn om
aan de verplichtingen te kunnen voldoen.

Marktwaarde
De reële waarde van de in de balans verantwoorde financiële instrumenten, waaronder vorderingen,
liquide middelen en kortlopende schulden, benadert de boekwaarde ervan.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

53

Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen
Meerjarige financiële verplichtingen

Bedragen in duizenden euro's

2016 2017 tm 2020

2021 e.v.

Huur panden Den Haag en Heerlen

6.800

25.000

17.600

Totaal

6.800

25.000

17.600

Huurpanden
De huur van het pand te Den Haag is voor een periode van 5 tot maximaal 15 jaar afgesloten en loopt
tot 2023. De huur van het pand te Heerlen is voor een periode van 5 tot maximaal 15 jaar afgesloten
en loopt tot 2024.

Financiële afspraken
Met het ministerie van EZ is afgesproken dat de financiële verplichtingen betreffende de periode vóór
3 januari 2004 voor rekening van het ministerie van EZ komen. De werkelijke uitgaven met betrekking
tot deze verplichtingen van het CBS worden door het ministerie van EZ vergoed.
Door het ministerie van EZ is een langetermijnfinanciering in de vorm van een kredietfaciliteit van
voorlopig 50 miljoen euro ter beschikking gesteld ter voorkoming van tijdelijke liquiditeitstekorten als
gevolg van de mogelijke sociale kosten die voortkomen uit de door het kabinet Balkenende I opgelegde taakstellingen, de ICT-toekomstbegroting en de zogenoemde Herprioritering. Indien de kredietbehoefte groter wordt dan 50 miljoen euro, zal dit onderwerp van overleg zijn tussen het CBS en de
ministeries van EZ en Financiën. Van deze kredietfaciliteit is tot op heden geen gebruik gemaakt.
Daarnaast heeft het CBS een debetlimiet bij de rekening-courant bij het Ministerie van Financiën van
10 miljoen euro.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

54

Toelichting op de winst- en verliesrekening over 2015
8) Bedrijfsopbrengsten
De bedrijfsopbrengsten zijn het totaal van:
 bijdrage van het ministerie van Economische Zaken;
 betaald werk in opdracht;
 overige bedrijfsopbrengsten.
Bijdrage ministerie van Economische Zaken

Bedragen in duizenden euro's

Budgettaire bijdrage exclusief Taakstelling Rutte 1
Taakstelling Rutte 1
Reeds ontvangen van EZ maar nog uit te voeren
Bijdrage EU-verplichting 14e en 15e tranche
Aflossing vordering EZ inzake reorganisatie 2000
Veiligheidsmonitor
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Totaal

Realisatie
2015

Begroting
2015

Realisatie
2014

185.127
-37.260
324
1.500
-350
300
1.657
104
151.402

185.127
-37.260
1.135
1.500
-350
300
0
0
150.452

185.917
-31.671
0
0
-612
300
0
0
153.934

De bijdrage van EZ betreft de door EZ verstrekte budgettaire bijdrage. Het CBS ontvangt deze bijdrage
op basis van het Meerjarenplan 2014 – 2018. Het CBS dient aan het einde van deze periode het werkprogramma gerealiseerd te hebben. De bijdrage in enig jaar voor het niet gerealiseerde deel van het
werkprogramma schuift door naar het volgende jaar.
Betaald werk in opdracht
De volgende tabel geeft inzicht in de omzet uit betaald werk in opdracht naar regio.

Bedragen in duizenden euro's

Realisatie
2015

Begroting
2015

Realisatie
2014

Nederland
EU-landen
Overige landen

21.591
3.791
1.761

19.211
3.373
1.566

16.708
2.498
2.881

Totaal

27.143

24.150

22.087

Onder betaald werk in opdracht zijn de gerealiseerde opbrengsten voor verrichte werkzaamheden
verantwoord. Hieronder zijn mede begrepen opdrachten waaraan de overheid een specifieke financiele bijdrage levert, opbrengsten uit hoofde van het beschikbaarstellen van data en de omzet uit verkochte licenties Blaise (een door het CBS ontwikkeld softwaresysteem voor computergestuurde onderzoeksmethoden)

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

55

De verdeling van de omzet betaald werk in opdracht naar type afnemer is als volgt:

Bedragen in duizenden euro's

Realisatie
2015

Begroting
2015

Realisatie
2014

Overheid en overheidgerelateerd
Statistische bureaus buitenland
Onderzoeksinstellingen
Europese Commissie en Eurostat
Derden

19.148
1.347
4.376
1.921
351

16.233
1.445
4.420
1.453
599

14.846
1.322
4.042
1.329
548

Totaal

27.143

24.150

22.087

Overige bedrijfsopbrengsten
De overige bedrijfsopbrengsten bestaan hoofdzakelijk uit handhaving en publicaties.

9) Bedrijfslasten
Lonen en salarissen
Bedragen in duizenden euro's

Realisatie Begroting Realisatie
2015
2015
2014

Lonen en salarissen eigen personeel
Ingeleend personeel
Totaal

103.719
12.104
115.823

99.613
10.011
109.624

101.636
8.534
110.170

De lonen en salarissen zijn hoger dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door de cao loonstijging en als
gevolg van extra betaald werk in opdracht waarvoor personele capaciteit is aangetrokken.
De kosten voor ingeleend personeel vallen hoger uit dan begroot en ten opzichte van 2014. Dit wordt
veroorzaakt door extra inhuur op IT-projecten. Het percentage inhuur ten opzichte van de totale personele kosten (lonen en salarissen, pensioenlasten en sociale lasten) bedraagt 8 % en valt daarmee
binnen de Rijksbrede norm van 10%.
In 2015 waren gemiddeld 1.780 werknemers (in vte’s) werkzaam voor het Centraal Bureau voor de
Statistiek (2014: 1.777 vte’s). Vijf werknemers zijn buiten Nederland werkzaam.
Beloning Directeur-Generaal en Centrale Commissie voor de Statistiek
In 2015 bedraagt de beloning van de Directeur Generaal 166 duizend euro, bestaande uit bruto salaris, vaste toelagen, premies sociale lasten en pensioenlasten.
De Centrale Commissie voor de Statistiek (CCS) heeft een aantal taken inzake het CBS en de statistische informatievoorziening van het Rijk. De Commissie bestaat in 2015 uit acht leden, de gezamenlij-

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

56

ke schadeloosstelling van de CCS over 2015 bedroeg 82 duizend euro (waarvan 78 duizend euro bezoldiging en 4 duizend euro aan onbelaste onkostenvergoeding). In 2014 was dit 93 duizend euro
(voor acht leden). De schadeloosstellingen komen ten laste van het budget van het CBS.
Vermelding in het kader van de Wet normering topfunctionarissen publieke en semipublieke sectorbezoldiging (WNT).
Het bezoldigingsmaximum in 2015 voor het Centraal Bureau voor de Statistiek is € 178.000. Het
weergegeven toepasselijke WNT-maximum per persoon of functie is berekend naar rato van de omvang (en voor topfunctionarissen tevens de duur) van het dienstverband, waarbij voor de berekening
de omvang van het dienstverband nooit groter kan zijn dan 1,0 fte.
Leidinggevende functionarissen.

Bedragen x € 1,Functie(s)
Duur dienstverband in 2015
Omvang dienstverband in fte
Gewezen topfunctionaris
(Fictieve) dienstbetrekking
Bezoldiging
Beloning
Belastbare onkostenvergoeding
Beloningen betaalbaar op termijn
Totaal bezoldiging
Toepasselijk WNT-maximum
Motivering indien overschrijding

Dr. T.B.P.M. Tjin-A-Tsoi

Dr. A.H. Kroese
Plaatsvervangend
Directeur-Generaal
Directeur-Generaal
1/1 – 31/12
1/1 – 31/12
1
1
nee
nee
ja
ja

141.287
6.118
18.831
166.236
178.000
n.v.t.

121.583
2.942
19.053
143.578
178.000
n.v.t.

De beloning van de Directeur-Generaal wordt vastgesteld door de Minister van EZ op voorstel van de
voorzitter van de CCS.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

57

Toezichthoudende functionarissen

CCS-leden

Functie

Individueel
WNT
maximum

Beloning

Voorzitter CCS/ lid Audit
Committee
J. van Hall RA RE
Lid CCS/lid Audit Committee
prof. dr. mr. F. van der Wel RA
Lid CCS/lid Audit Committee
prof. dr. L.H. Hoogduin
Lid CCS/lid Audit Committee
mw. dr. C.M. Hooymans
Lid CCS
mw. prof. dr. J. Plantenga
Lid CCS
prof. dr. S. Brakman
Lid CCS
mw. drs. C.W. Wortmann-Kool
Lid CCS
* herbenoembaar voor een periode van 4 jaar
mw. mr. I. Brakman

Periode benoeming

25.000

26.700 van 1-1-2010 tot 1-1-2018

11.300
11.300
2.825
7.000
7.000
7.000
7.000

17.800 van 1-4-2014 tot 1-1-2018*
17.800 van 1-1-2013 tot 1-1-2017*
4.450 van 1-1-2010 tot 31-3-2015
17.800 van 1-1-2012 tot 1-1-2020
17.800 van 1-1-2009 tot 1-1-2017
17.800 van 1-1-2013 tot 1-1-2017*
17.800 van 1-6-2014 tot 1-6-2018*

De vergoeding voor de CCS-leden is conform de “Regeling vaststelling schadeloosstelling leden CCS”
welke in 2005 is opgesteld door de Minister van EZ.

Pensioenlasten en sociale lasten
Bedragen in duizenden euro's

Realisatie Begroting Realisatie
2015
2015
2014

Pensioenlasten
Sociale lasten
Totaal

13.715
12.662
26.377

15.824
11.950
27.774

15.734
12.369
28.103

De pensioenlasten zijn gedaald door dalende premies.
De pensioenregeling is ondergebracht bij het ABP (Stichting Pensioenfonds ABP). Dit betreft een bedrijfstakpensioenfonds en het CBS heeft geen verplichting tot het voldoen van aanvullende bijdragen
in het geval van een tekort bij het pensioenfonds, anders dan het voldoen van eventuele hogere toekomstige premies. De dekkingsgraad (marktwaarde van de beleggingen uitgedrukt in een percentage
van de voorziening pensioenverplichtingen volgens de grondslagen van DNB) van het ABP bedroeg
ultimo 2015 98,7%.
De kenmerken van de pensioenregeling in 2015 zijn als volgt:
Pensioen systeem
Vakantietoeslag
Pensioenrekenleeftijd
Pensioengrondslag
Nabestaande pensioen
Wezenpensioen
Franchise (2015)
Opbouwpercentage

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

Middelloonregeling
8%
67 jaar
Pensioengevend salaris minus franchise
50% van het ouderdomspensioen bij overlijden
10% van het ouderdomspensioen
12.650 euro
1,875% van de pensioengrondslag

58

Dotatie/vrijval voorzieningen taakstelling 2014/2015, reorganisatievoorziening 2004 tm 2011 en
voorziening WW-verplichtingen
Bedragen in duizenden euro's

Vrijval/dotatie voorziening taakstelling 2014/2015
Dotatie minus vrijval reorganisatievoorziening
2004 tm 2011 en voorziening WW-verplichtingen
Totaal

Realisatie Begroting Realisatie
2015
2015
2014
0
-521

0
0

-186
422

-521

0

236

Onder de dotatie/vrijval voorzieningen wordt de dotatie (totaal 0,7 miljoen euro) minus de vrijval (1,2
miljoen euro) in de voorzieningen verantwoord.

Afschrijvingen materiële vaste activa
Bedragen in duizenden euro's

Afschrijvingslasten

Realisatie Begroting Realisatie
2015
2015
2014
6.375

6.853

7.407

De afschrijvingskosten vallen lager uit doordat een aantal investeringen later in het jaar plaatsvinden
dan oorspronkelijk gepland

Overige bedrijfslasten
Bedragen in duizenden euro's

Realisatie Begroting Realisatie
2015
2015
2014

Huisvesting
Overig personeel
Bureau
Dienstreizen
Advies externen
Automatisering
Overig

13.127
3.916
4.375
3.756
2.640
6.759
4.690

13.445
4.212
4.754
4.288
2.214
6.819
4.420

13.691
3.086
3.968
4.070
2.277
6.913
2.924

Totaal

39.263

40.152

36.929

In huisvestingskosten zijn naast de huur ook de kosten voor energie en gebouw-gerelateerde kosten
als bewaking, schoonmaak en exploitatie van het bedrijfsrestaurant opgenomen. De huisvestingskosten zijn gedaald doordat medio 2014 een gebouwdeel van het pand in Heerlen is afgestoten.
De bureaukosten vallen lager uit dan begroot door minder drukwerk voor publicaties en door verdere
digitalisering.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

59

De kosten voor dienstreizen zijn lager door minder reisbewegingen en door een nieuw afgesloten
goedkoper contract.
Door een aantal eenmalige adviesopdrachten zijn de advieskosten gestegen.
Het deel ‘overig’ van de overige bedrijfslasten bestaat grotendeels uit kosten voor statistisch grondmateriaal. De kosten zijn gestegen door hogere kosten voor statistisch grondmateriaal en andere
materiële kosten voor het verwerven van data.
De volgende honoraria van KPMG Accountants N.V. en overig KPMG netwerk zijn ten laste gebracht
van het CBS:

Bedragen in duizenden euro's

KPMG
Accountants
NV 2015

Onderzoek van de jaarrekening
Andere controleopdrachten
Adviesdiensten op fiscaal terrein
Andere niet-controle-opdrachten

Bedragen in duizenden euro's

Onderzoek van de jaarrekening
Andere controleopdrachten
Adviesdiensten op fiscaal terrein
Andere niet-controle-opdrachten

Overig KPMG
Totaal
netwerk 2015 KPMG 2015

79
7
0
0
86

KPMG
Accountants
NV 2014

0
0
13
61
74

79
7
13
61
160

Overig KPMG
Totaal
netwerk 2014 KPMG 2014

79
0
0
0
79

0
0
41
67
108

79
0
41
67
187

10) Financiële baten en lasten
Rentebaten
De gedaalde rentebaten zijn het gevolg van een lager rentetarief.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

60

Den Haag/Heerlen, 23 maart 2016
Directeur-Generaal van de Statistiek
dr. T.B.P.M. Tjin-A-Tsoi

Centrale Commissie voor de Statistiek
mw. mr. I. Brakman, voorzitter
prof. dr. S. Brakman
J. van Hall RA RE
mw. dr. C.M. Hooymans
mw. prof. dr. J. Plantenga
prof. dr. mr. F. van der Wel RA
mw. drs. C.W. Wortmann-Kool

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

61

Overige gegevens
Voorstel tot resultaatbestemming
De jaarrekening 2015 is vóór resultaatbestemming opgemaakt. Na toevoeging van het resultaat 2015
van 8,2 miljoen euro negatief, zal het eigen vermogen afnemen. Hier zijn in 2013 aanvullende afspraken met het ministerie van EZ over gemaakt.
Gebeurtenissen na balansdatum
In de komende jaren krijgt CBS te maken met de taakstelling Rutte II. Als gevolg van de eerdere bezuinigingen kan de taakstelling Rutte II maar voor een klein deel worden ingevuld door verdere efficiencyverhoging. Omdat de wettelijke EU-verplichtingen geen besparingsflexibiliteit bieden en aangezien het budget ontoereikend is, zijn inhoudelijke keuzes ten aanzien van het onverplichte statistiekprogramma onvermijdelijk. Reductie van het onverplichte statistiekprogramma zal gevolgen hebben
voor alle gebruikers van de statistiekvoorziening. Dit kan voorkomen worden wanneer er alternatieve
financiering is. Indien dit niet succesvol blijkt, is CBS genoodzaakt om een groot deel van zijn onverplichte programma te schrappen.
Met betrekking tot de financiële situatie bestaan er daarnaast onzekerheden over de dekking van
kosten van nieuwe statistische verplichtingen, waar in het verleden conform de Memorie van Toelichting van de CBS-wet wel altijd een compensatie werd geboden. Voorts zijn er onzekerheden over de
compensatie van gestegen lonen en pensioenpremies.
De financiële gevolgen voor mogelijke scenario’s worden ingeschat. Echter, gezien de geschetste onzekerheden zijn op dit moment nog geen stellige uitspraken inzake de consequenties voor CBS te
doen.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

62

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant
Aan: de Directeur-Generaal van het Centraal Bureau voor de Statistiek
Verklaring betreffende de jaarrekening
Wij hebben de in dit verslag opgenomen jaarrekening over 2015 van het Centraal Bureau voor de
Statistiek te Den Haag gecontroleerd. Deze jaarrekening bestaat uit de balans per 31 december 2015
en de winst- en verliesrekening over 2015 met de toelichting, waarin zijn opgenomen een overzicht
van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen.
Verantwoordelijkheid van het bestuur
Het bestuur van het CBS is verantwoordelijk voor het opmaken van de jaarrekening die het vermogen
en het resultaat getrouw dient weer te geven in overeenstemming met de Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek, de Nadere afspraken over de sturingsrelatie tussen de Minister van EZ, DG
CBS en CCS d.d. 16 maart 2006 en de bepalingen van en krachtens de Wet normering bezoldiging
topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT). Het bestuur is tevens verantwoordelijk
voor de financiële rechtmatigheid van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties. Dit houdt in dat deze bedragen in overeenstemming dienen te zijn met de in de relevante
wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals die in het Controleprotocol CBS van 20 januari
2009 zijn opgenomen.
Het bestuur is voorts verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing als het noodzakelijk
acht om het opmaken van de jaarrekening en de naleving van die relevante wet- en regelgeving mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten.
Verantwoordelijkheid van de accountant
Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de jaarrekening op basis van onze controle, als bedoeld in artikel 35 lid 2 van de Kaderwet Zelfstandige Bestuursorganen. Wij hebben onze
controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden, het Controleprotocol CBS van 20 januari 2009 en het controleprotocol WNT. Dit vereist
dat wij voldoen aan de voor ons geldende ethische voorschriften en dat wij onze controle zodanig
plannen en uitvoeren dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat de jaarrekening geen
afwijkingen van materieel belang bevat.
Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over
de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening. De geselecteerde werkzaamheden zijn afhankelijk van de door de accountant toegepaste oordeelsvorming, met inbegrip van het inschatten van de
risico’s dat de jaarrekening een afwijking van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten.
Bij het maken van deze risico-inschattingen neemt de accountant de interne beheersing in aanmerking die relevant is voor het opmaken van de jaarrekening en voor het getrouwe beeld daarvan alsmede in het kader van de financiële rechtmatigheid voor de naleving van die relevante wet- en regelgeving, gericht op het opzetten van controlewerkzaamheden die passend zijn in de omstandigheden.
Deze risico-inschattingen hebben echter niet tot doel een oordeel tot uitdrukking te brengen over de
effectiviteit van de interne beheersing van de entiteit. Een controle omvat tevens het evalueren van
de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiële verslaggeving en de gebruikte financiële
rechtmatigheidscriteria en van de redelijkheid van de door het bestuur van het CBS gemaakte schattingen, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de jaarrekening.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

63

Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is om een
onderbouwing voor ons oordeel te bieden.
Oordeel
Naar ons oordeel geeft de jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van
het vermogen van Centraal Bureau voor de Statistiek per 31 december 2015 en van het resultaat over
2015 in overeenstemming met de Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek, de Nadere afspraken over de sturingsrelatie tussen de Minister van EZ, DG CBS en CCS d.d. 16 maart 2006 en de bepalingen van en krachtens de WNT.
Voorts zijn wij van oordeel dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties
over 2015 voldoen in alle van materieel belang zijnde aspecten aan de eisen van financiële rechtmatigheid. Dit houdt in dat de bedragen in overeenstemming zijn met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals die in het Controleprotocol CBS van 20 januari 2009 zijn opgenomen.
Den Haag, 31 maart 2016
KPMG Accountants N.V.
W.A. Touw RA

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

64

6 Centrale Commissie voor de Statistiek
De Centrale Commissie voor de Statistiek (CCS) beoordeelt het Meerjarenprogramma en jaarplan van
CBS en stelt deze vast. In de praktijk komt deze taak neer op het beoordelen van de samenhang en de
relevantie van de programmatische voornemens voor de komende periode in relatie tot de maatschappelijke behoefte en de financiële en organisatorische kaders. De CCS is betrokken bij het opmaken van de begroting en jaarrekening van CBS. De Directeur-Generaal (DG) stelt deze vast in overeenstemming met de CCS. Daarnaast stuurt de DG het jaarverslag van CBS ter goedkeuring naar de CCS.
De CCS ziet toe op het beperken van administratieve lasten, het vermijden van ongewenste mededinging en het beschikbaar stellen van microdata. De CCS bevordert de coördinatie en kwaliteit van de
statistische informatievoorziening door de rijksoverheid. Verder waarborgt de CCS de onafhankelijke
positie van CBS en de professionele onafhankelijkheid van officiële statistieken.
De Audit Commissie (AC) van de CCS bereidt de behandeling van onderwerpen op het gebied van de
bedrijfsvoering voor. De AC houdt zich in het bijzonder bezig met de financiële rapportages, de begroting en de jaarrekening. De CCS legt over de uitvoering van haar taken verantwoording af in haar eigen jaarverslag, gericht aan de minister van Economische Zaken (EZ). Het jaarverslag is gepubliceerd
op de website van CBS.
De samenstelling van de CCS is primo 2016:
mr. I. (Inge) Brakman, voorzitter (lid AC)
dr. C.M. (Tini) Hooymans
prof. dr. J. (Janneke) Plantenga
prof. dr. S. (Steven) Brakman
prof. dr. mr. F. (Frans) van der Wel RA (voorzitter AC)
J. (Johan) van Hall RA RE (lid AC)
drs. C.W. (Corien) Wortmann-Kool
In het kader van de Hervormingsagenda Rijksdienst is in 2012/2013 Rijksbreed onderzoek gedaan
naar de herpositionering van alle zbo’s. Op grond hiervan heeft het kabinet geconcludeerd dat het
voor CBS onnodig is om het ene zbo (de CCS) toezicht te laten houden op het andere zbo (de DG). Het
kabinet heeft daarom eind 2013 besloten dat de huidige twee zbo’s van CBS gereduceerd moeten
worden tot één: de DG CBS zal zbo blijven en de CCS zal worden opgeheven als zbo. De taken van de
huidige CCS worden geherpositioneerd. Deze voornemens hebben hun beslag gekregen in een voorstel tot wijziging van de Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het wetsvoorstel is in 2015
voorgelegd aan de ministerraad en vervolgens heeft de Raad van State geadviseerd. Eind 2015 is het
voorstel geagendeerd voor plenaire behandeling in de Tweede Kamer.
Uitgangspunten in het wetsvoorstel zijn het waarborgen van de onafhankelijke statistiekproductie en
de betrouwbaarheid van de statistieken. DG CBS zal als zbo blijven bestaan, waarbij de eenhoofdigheid van het bestuur en de rechtspersoonlijkheid van CBS gehandhaafd blijven. Als extra waarborg
voor de onafhankelijke statistiekproductie ten opzichte van de al bestaande onafhankelijkheidswaarborgen in de Kaderwet zbo’s en de CBS-wet is in het wetsvoorstel opgenomen dat de vijfjaarlijkse
evaluatie in het kader van de Kaderwet zbo's gericht op de doelmatigheid en doeltreffendheid van
CBS zal worden uitgebreid: het verslag omvat ook een evaluatie van de onafhankelijkheid van CBS. In
de memorie van toelichting is opgenomen dat het desgewenst aan de DG CBS is om een raad van
advies in te stellen als klankbord voor de invulling van het onverplichte statistiekprogramma.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

65

In 2014 heeft de CCS haar standpunt over de herpositionering per brief aan EZ kenbaar gemaakt. Deze brief is op verzoek verstrekt aan de vaste kamercommissie voor Economische zaken. Ondanks het
feit dat het systeem goed functioneert (zoals ook blijkt uit de kabinetsreactie op de evaluatie van CBS
in 2012), heeft de CCS er begrip voor dat twee zbo’s voor één instituut worden teruggebracht tot één
en dat als gevolg daarvan wordt voorgesteld dat de zbo status van de CCS komt te vervallen. CBS
wordt geleid door de DG: deze is de eindverantwoordelijke voor het functioneren van het instituut.
De CCS vindt het belangrijk dat de DG van CBS een zbo blijft. Dit is in lijn met Europese ontwikkelingen waar het belang van het goed en onafhankelijk inrichten van de statistiekvoorziening op de agenda staat. De CCS vindt het van belang dat de onafhankelijkheid van de statistiek goed gewaarborgd
wordt in de wetgeving. De CCS is van mening dat voor het goed functioneren van CBS op een drietal
terreinen een externe blik wenselijk zou zijn. Ten eerste betreft dat de vaststelling van het statistisch
programma. Het grootste deel van de statistieken die CBS produceert, is verplicht via het Europese
recht. De invloed van de CCS betreft daarom vooral de instemming met de niet verplichte statistieken, waarbij de CCS in haar overwegingen uitdrukkelijk de maatschappelijke context betrekt. Voorts
zou het dienstig zijn de CCS te betrekken bij het beleid in de combinatie van gegevensverzameling,
privacy en ICT. En als derde onderwerp zou voor een goede interne governance meegekeken moeten
worden met de bedrijfsvoering en de efficiënte besteding van de middelen. De CCS vindt een wettelijke grondslag van de hierboven beschreven gewenste governance passend voor CBS, juist vanwege
de brede taak die CBS voor alle geledingen van de samenleving heeft. Daar komt bij dat in de huidige
regelgeving ook een voordrachtsrecht van de CCS voor de benoeming van de DG door de Minister is
opgenomen, hetgeen de CCS eveneens passend vindt bij de gewenste onafhankelijke status van de
DG.

Mededeling Centrale Commissie voor de Statistiek
De Centrale Commissie voor de Statistiek heeft kennis genomen van het jaarverslag en de jaarrekening van CBS voor 2015. Op grond van haar bevoegdheid neergelegd in de Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek van 2003 stelt zij het jaarverslag 2015 van CBS vast. Eveneens op grond van
haar wettelijke bevoegdheid stemt zij in met de vaststelling door de Directeur-Generaal van de Statistiek van de jaarrekening van 2015.
Den Haag, 23 maart 2016

mr. I. Brakman, voorzitter

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

drs. M.I. Tóth Pál, secretaris

66

Bijlage A: Gerealiseerde output
Output 2015
Nieuwsberichten

Statline-tabellen

Publicaties

w.v. nieuw

Thema

Eurostatleveringen

papier

Microdatabestanden

Inlichtingen (infoservice)

elektronisch databestanden

telefonisch
(incl.antwoordap.)

Twitter

aantal

Arbeid en sociale zekerheid

145

485

48

Bedrijven

20

161

9

Bevolking

7

265

9

Bouwen en wonen

21

217

4

3

21

83

2

33

23

7
32

Financiële en zakelijke diensten

4

70

4

Gezondheid en welzijn

29

153

24

1

Handel en horeca

38

63

1

1

Industrie en energie

39

370

9

1

136

Inkomen en bestedingen

6

77

3

1

5

Internationale handel

37

164

1

Landbouw

16

81

6

Macro-economie

48

276

20

Natuur en milieu

12

49

Onderwijs

8

Overheid en politiek

387
27
24
16

14
19

9

45

22

1
35

49
74
15

95

1

5

8

151

18

5

9

60

14

82

5

2

Prijzen

29

104

2

92

Veiligheid en recht

32

87

11

6

96

Verkeer en vervoer

23

129

12

6

109

Vrije tijd en cultuur

28

146

4

4

34

3
4
6
2

2

36

8

10

Allochtonen
Caribisch Nederland
Conjunctuur

email (incl.
brieven en
faxen)

1

1389
505
742
132
27
372
123
89
357
244
87
141
58
138
85
5576
186
114
211

1562
545
913
220
61
432
180
194
543
322
170
371
132
180
124
916
255
220
270

124
13
51
25
1
42
7
11
39
17
14
8
11
11
12
27
30
4
25

185

125

9

158

183

2

380

736

7

1

43

Emancipatie
Europese Unie

1

Globalisering
Historische reeksen

3

3

55

6

Levensloop
Nederland regionaal

3

3

4

Ondernemingsklimaat
Vergrijzing
Volkstelling
Overige

10

211

1

2

91

2

10

1661

592

66

Totaal

613

3435

207

23

208

909

620

12960

9246

556

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

67

Bijlage B: Adviesraden
Om CBS te adviseren over de invulling van het statistisch programma zijn zes adviesraden ingesteld
die elk een thematisch terrein of onderwerp beslaan. De voorzitters van de zes adviesraden vormen
samen een adviesorgaan voor de Directeur-Generaal, de CBS-adviesraad.

Samenstelling CBS-adviesraad ultimo 2015:
dr. T.B.P.M. (Tjark) Tjin-A-Tsoi - voorzitter
drs. M.I. (Monique) Tóth Pál - secretaris
M.A. (Michaël) van Straalen - adviesraad berichtgevers
drs. E.E. (Eduard) van de Lustgraaf - adviesraad bedrijfseconomische statistieken
drs. H.M.M. (Pim) Claassen - adviesraad macro-economische statistieken
prof. dr. P.G.M. (Peter) van der Heijden - adviesraad methodologie en kwaliteit
prof. dr. H.B. (Han) Entzinger - adviesraad sociale statistieken
prof. dr. P.J. (Peter) Boelhouwer - adviesraad statistieken van de leefomgeving

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

68

Bijlage C: Organisatie per 31 december 2015
Directeur-Generaal
Dr. T.B.P.M. (Tjark) Tjin-A-Tsoi
Plaatsvervangend Directeur-Generaal
Dr. A.H. (Bert) Kroese
Centrale Beleids- en managementondersteuning
Ir. C.M. (Cecile) Schut, MPA
Directie Methoden en statistisch beleid
Dr. K. (Kees) Zeelenberg
Chief Information Office
M. (Matjaz) Jug
Blaise
H.J.A. (Harry) Wijnhoven (wnd.)
CBS Communicatie en Nieuws
Drs. M.P.M. (Mike) Ackermans
Hoofddirectie Bedrijfsvoering, IT en Methodologie
Drs. W. (Wim) van Nunspeet
Drs. M. (Marijke) Renaud (plv.)
Hoofddirectie Dataverzameling
Dr. A. (Astrid) Boeijen
Ir. J.H. (Jeroen) van Velzen (plv.)
Hoofddirectie Economie, bedrijven en nationale rekeningen
Drs. J.C.M. (Hanneke) Imbens
Drs. H.J.C.M. (Hank) Hermans (plv.)
Hoofddirectie Sociaal-economische en ruimtelijke statistieken
Dr. H. (Huib) van de Stadt
Drs. M.J.M. (Marleen) Verbruggen (plv.)

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

69

Bijlage D: Wegwijzer
CBS verzamelt gegevens bij personen, bedrijven en instellingen. CBS stelt de uitkomsten van de onderzoeken zo snel mogelijk op verschillende manieren voor iedereen beschikbaar.

CBS-website (www.cbs.nl)
De huidige CBS-website geeft toegang tot resultaten van CBS-onderzoeken en biedt themagerichte
informatie over kerncijfers van Nederland. Alle uitgebrachte publicaties staan overzichtelijk gerangschikt op de website en de gedetailleerde cijfers zijn te raadplegen via de gratis databank StatLine. Op
de website staan ook een actuele publicatiekalender en een productencatalogus.
Daarnaast biedt CBS nog vier doelgroepenwebsites aan. Kijk hiervoor op: www.werkenbijhetcbs.nl;
www.cbsinuwbuurt.nl; www.cbsvooruwbedrijf.nl en op www.cbs.nl/cbsindeklas.
In 2016 komt een vernieuwde CBS-website beschikbaar. De actualiteit wordt prominenter uitgelicht
en de content wordt aansprekender gepresenteerd door het gebruik van beeld. De vernieuwde website is geschikt voor alle devices, zodat de content op zowel PC, smartphone als tablet goed benaderbaar is.

Nieuwe media
Naast de al bestaande kanalen heeft CBS in de afgelopen jaren zijn output ook verspreid via YouTube
(http://www.youtube.com/statistiekcbs), Twitter (http://www.twitter.com/statistiekcbs) en Facebook (facebook.com/statistiekcbs). Sinds 2014 biedt CBS alle tabellen in StatLine als open data aan in
de vorm van datasets (http://opendata.cbs.nl/dataportaal/portal.html#_la=nl). Ook is een webapplicatie ontwikkeld die gebruik maakt van Open data en die alle tabellen uit StatLine in grafiek- of kaartvorm laat zien (http://opendata.cbs.nl/dataportaal/index.html). De webapplicatie is geoptimaliseerd
voor tablets.
Sinds 2015 bestaat de webapp CBS Corporate nieuws (http://www.cbs.nl/nlNL/menu/organisatie/corporate-informatie/cbs-corporate-el.htm). Deze webapp bevat actuele artikelen over onder andere nieuwe dienstverlening, nieuwe producten, internationale ontwikkelingen
en evenementen van CBS. Het is de digitale opvolger van het papieren CBS-relatiemagazine en bestemd voor de externe relaties van CBS. Deze webapp is speciaal ontwikkeld voor gebruik op tablet,
smartphone en desktop. De artikelen zijn makkelijk te filteren en kunnen eenvoudig gedeeld worden
via Facebook, Twitter en LinkedIn.

Verkoop van CBS-producten
CBS-producten kunt u bestellen via de afdeling Klantenservice van CBS, Postbus 4481,
6401 CZ Heerlen, telefoon (088) 570 70 70, e-mail: verkoop@cbs.nl.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

70

Infoservice
Het centrale informatiepunt voor algemene vragen over CBS en zijn producten is te bereiken via telefoon (088) 570 70 70 en infoservice@cbs.nl.

European Statistical Data Support
Statistische informatie over Europa afkomstig van Eurostat is telefonisch op te vragen via
(088) 570 70 70 (keuze toets 5) of door middel infoservice@cbs.nl.

CBS Contact Center
Het centrale informatiepunt voor bedrijven, instellingen en personen bij vragen over CBSvragenlijsten of ander enquêtemateriaal is te bereiken via telefoon (045) 570 64 00, e-mail: contactcenter@cbs.nl of via het contactformulier op de CBS-website: www.cbs.nl/contactcenter.

Persdienst
Het centrale informatiepunt voor de media is te bereiken via telefoon (070) 337 44 44 of e-mail:
persdienst@cbs.nl. Meer informatie staat op de CBS-website: www.cbs.nl/informatie voor/pers.

Onderzoek onder voorwaarden: Centrum voor Beleidsstatistiek
Het Centrum voor Beleidsstatistiek biedt verschillende diensten aan:




Het verrichten van maatwerk onderzoek op beschikbare brongegevens.
Het adviseren van klanten zoals departementen en planbureaus, grote gemeenten en andere
overheidsinstellingen bij het vinden, het gebruik en het opstellen van de benodigde informatie voor beleidsvoorbereiding en de evaluatie daarvan.
Het toegankelijk maken van microdatabestanden waarmee onderzoekers die door de DG gemachtigd zijn onder strikte beveiligingsvoorwaarden zelf de gewenste analyses kunnen uitvoeren op deze microdatabestanden (catalogus http://www.cbs.nl/nlNL/menu/informatie/beleid/catalogi).

Aan de diensten van het Centrum voor Beleidsstatistiek zijn kosten verbonden. Nadere informatie is
verkrijgbaar via telefoon (070) 337 47 92, via www.cbs.nl/cvb of e-mail: cvb@cbs.nl.

CBS Jaarverslag 2015 – 23 maart 2016

71