Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 753

Rechtsbijstand

Nr. 245

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2021
Op 14 september jl. sprak ik met uw Kamer over de gang van zaken
omtrent de uitlevering van Julio Poch aan Argentinië (Handelingen II
2020/21, nr. 105, item 24). In dit debat zegde ik toe uw Kamer een brief te
sturen, waarin wordt in gegaan op de bestaande praktijk van internationale rechtshulp in strafzaken en de vraag op welke manier onwenselijke
situaties ten aanzien van Nederlandse onderdanen hierbij kunnen worden
voorkomen. Door middel van deze brief doe ik deze toezegging gestand.
Internationale rechtshulp in strafzaken is de samenwerking tussen de
justitiële autoriteiten van landen bij de opsporing en vervolging van
strafbare feiten. Ook in de executiefase van een strafzaak kan op basis van
internationale rechtshulp worden samengewerkt. Het kan bij rechtshulp
gaan om eenvoudige handelingen, zoals het doen betekenen van een
dagvaarding in het buitenland, tot zeer complexe operaties die moeten
leiden tot het lokaliseren en uitleveren van in het buitenland verblijvende
criminelen. Zowel ten aanzien van de eenvoudige vormen van internationale rechtshulp als ten aanzien van de complexe variant daarvan, geldt
dat deze essentieel zijn voor een goed functioneren van de rechtsstaat. In
het bijzonder bij de aanpak van internationale, ondermijnende criminaliteit is internationale samenwerking met landen binnen en buiten de
Europese Unie onontbeerlijk en moet Nederland slagvaardig kunnen
optreden. Ontegenzeggelijk is echter dat afwegingen die in dat kader door
de betrokken justitiële autoriteiten moeten worden gemaakt, anders zijn
dan wanneer een strafrechtelijk onderzoek zich enkel binnen de landsgrenzen afspeelt. Immers: in het buitenland is de lokale autoriteit primair
aan zet, geldt een ander rechtssysteem en bestaat de mogelijkheid dat er
op het gebied van mensenrechten andere afwegingen kunnen worden
gemaakt.
Onder internationale samenwerking valt ook het uitwisselen van
informatie en dit is dan ook een integraal onderdeel van de samenwerking. Wat de uiteindelijke gevolgen van het delen van bepaalde
informatie met het buitenland zijn, kan vooraf nooit volledig worden

kst-31753-245
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 753, nr. 245

1

bepaald. Het kan voorkomen dat informatie die door Nederland met het
buitenland gedeeld wordt, bijdraagt aan de veroordeling van een persoon
aldaar, of de aanhouding van een persoon, waar ook ter wereld. Dat kan
ook een Nederlander betreffen. Tegelijkertijd: gedeelde informatie kan ook
juist ontlastend werken. Of, en zo ja, in welke mate bepaalde informatie
bijvoorbeeld aan een veroordeling heeft bijgedragen, is vaak zelfs achteraf
niet volledig vast te stellen. Informatie die in het kader van rechtshulp aan
het buitenland wordt verstrekt, vormt immers vaak slechts een fractie van
het gehele strafdossier. Het delen van informatie met het buitenland in het
kader van de opsporing en vervolging van strafbare feiten brengt dus
altijd een zeker risico met zich mee. Een optimaal bewustzijn van het
bestaan van dit risico bij alle ketenpartners is essentieel voor een
zorgvuldige belangenafweging bij de besluitvorming omtrent het delen
van die informatie.
Op 17 december 2019 zond ik uw Kamer dan ook het Protocol Samenwerking bij Internationale Rechtshulp (verder: Protocol) toe (Kamerstuk
31 753, nr. 191). Ik deed dit in vervolg op het rapport van de Nationale
ombudsman over de zaak Van Laarhoven en het rapport «Internationale
Rechtshulp Gewogen» van de Inspectie Justitie en Veiligheid. Beide
rapporten maakten nog eens duidelijk dat rechtshulp met landen buiten
de Europese Unie nauwe samenwerking vergt tussen betrokken actoren,
om te kunnen komen tot een zorgvuldige belangenafweging. Daarbij
hebben zowel politie, OM, het Ministerie van Buitenlandse Zaken en mijn
departement als Centrale Autoriteit een rol. Al naar gelang de aard van de
strafbare feiten, de inhoud van de te delen informatie en de rechtsstatelijke en politieke situatie in het aangezochte (of verzoekende) land, en
andere relevante factoren, wordt telkens bekeken of samenwerking met
een land in het specifieke geval wordt aangegaan en zo ja, onder welke
voorwaarden. Zo kan het voorkomen dat van een land eerst diplomatieke
garanties dienen te worden verkregen alvorens aan een verzoek gevolg
wordt gegeven. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een doodstrafrisico
of een ander reëel risico op flagrante mensenrechtenschendingen als
gevolg van de uitvoering van een verzoek.
Ik acht het van groot belang dat bij internationale rechtshulp in strafzaken
een zorgvuldige belangenafweging plaatsvindt. Enerzijds moet er oog zijn
voor het belang van de opsporing en vervolging van strafbare feiten en de
internationaalrechtelijke verplichtingen van Nederland in dit kader. In de
voortdurende strijd tegen de internationale georganiseerde misdaad moet
Nederland hierin slagvaardig en flexibel kunnen handelen. Anderzijds
moet er oog zijn voor het belang van het individu en het voorkomen van
situaties waar als gevolg van het delen van informatie, flagrante mensenrechtenschendingen plaatsvinden. Ons huidige wettelijke systeem van het
Wetboek van Strafvordering en de Uitleveringswet is daarop voldoende
toegerust. Met het vaststellen van het Protocol, heb ik met het OM beoogd
de bestaande onderlinge rolverdeling in dit kader nog eens te expliciteren.
Het aanpassen van wetgeving, bijvoorbeeld door een aanvullende
rechterlijke toetsing bij inkomende rechtshulpverzoeken, acht ik dan ook
niet noodzakelijk. Ik hecht er sterk aan dat Nederland bij internationale
criminaliteitsbestrijding wendbaar en daadkrachtig kan optreden. Het
instellen van een nadere rechterlijke toetsing bij rechtshulp, anders dan de
reeds bestaande toets bij uitleveringsprocedure, zou deze wendbaarheid
en daadkracht onnodig beperken.
Het Protocol is een document dat handvatten voor de praktijk biedt en dus
met enige regelmaat revisie behoeft. De afgelopen periode ben ik dan
ook, een jaar na de inwerkingtreding van het Protocol in maart 2020, in
gesprek gegaan met de Internationale Rechtshulp Centra (IRC’s) bij OM en
politie, om hun ervaringen met het Protocol te bespreken. Uit deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 753, nr. 245

2

gesprekken volgt dat het Protocol zijn nut in de praktijk heeft bewezen en
dat een ingrijpende aanpassing thans niet aan de orde is.
Op basis van de uitkomsten van deze gesprekken, praktijkervaringen en
aanbevelingen van internationale organisaties1, zal ik in het eerste
kwartaal van 2022 samen met het OM bezien of lichte aanpassingen aan
het Protocol nodig zijn.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

1

Zo deed de OECD Working Group on Bribery in hun Phase 4 Report betreffende Nederland de
aanbeveling het Protocol op specifieke punten te amenderen, zie Kamerstuk 29 911, nr. 294,
bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 753, nr. 245

3