Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 477

Sociaal domein

Nr. 6

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 september 2016
Het kabinet heeft in 2014, op advies van de Algemene Rekenkamer, de
Transitiecommissie Sociaal Domein (TSD) ingesteld. Inmiddels heeft de
TSD haar vijfde en laatste rapportage opgeleverd. Op 30 september rondt
de TSD haar werkzaamheden af met een slotbijeenkomst. Met deze brief
bied ik de rapportage aan uw Kamer aan1, alsmede de kabinetsreactie op
de door de TSD aangedragen aandachtspunten. Hierna wordt eerst
ingegaan op de inhoudelijke thema’s, waarna aan de orde komt welke
gezamenlijke activiteiten van Rijk en gemeenten nodig zijn om de
transformatie in het sociaal domein een impuls te geven. De VNG kan zich
vinden in de kabinetsreactie en partijen hebben afgesproken samen te
blijven optrekken langs de lijnen die in de brief zijn uitgezet.
Inhoudelijke thema’s van de TSD
Algemeen
De TSD heeft de afgelopen twee jaar goede en stevige analyses en
adviezen gegeven aan professionals, gemeenten en departementen.
Adviezen gestaafd door praktijkvoorbeelden en lokale ervaringen van
gemeenten. Het overzicht van haar werkzaamheden in de afgelopen jaren
in bijlage 1 van de rapportage geeft een overtuigend beeld van de breedte
en intensiteit van deze advisering.
De constatering van de TSD dat de transformatie in veel opzichten nog
moet beginnen mag niet het zicht wegnemen op de belangrijke resultaten
die al zijn geboekt: de decentralisaties per 1 januari 2015, nog geen twee
jaar geleden, met zijn verschuiving van verantwoordelijkheden en
geldstromen, is gepaard gegaan met een grote mate van zorgcontinuïteit.
Dat is een compliment waard aan alle betrokkenen, overheden, zorgprofessionals en andere partijen. Vanuit die positieve basis kan verder
1

kst-34477-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

1

worden gebouwd, en kan de slag naar werkelijke vernieuwing worden
ingezet. Steeds moeten daarbij de oorspronkelijke doelen van de
decentralisaties in het oog worden gehouden, zoals integraliteit: één
gezin, één plan, één regisseur bijvoorbeeld. Op veel plaatsen is op dat
punt met de vorming van wijkteams een eerste belangrijke stap gezet. Met
de City deal Inclusieve Stad werken Rijk en gemeenten samen om de
mogelijkheden, maar ook de belemmeringen en obstakels, voor een
domeinoverstijgende aanpak in kaart te brengen. Signalen dat de
systeemwereld en de leefwereld schuren en oplossingen in de weg staan
moeten serieus worden genomen en nader worden geanalyseerd. De
resultaten daarvan leveren nieuwe bouwstenen voor een verdere
ontwikkeling. Het kabinet heeft op meerdere manieren een bijdrage
geleverd om die integrale werkwijze verder te stimuleren, zoals met het
Ondersteuningsteam Decentralisaties (OTD), door het ontschotten van de
verschillende budgetten en door een integrale monitor.
Overigens wekt de TSD in deze vijfde rapportage de indruk dat Rijk en
gemeenten «elkaars taal niet spreken» en eerder verder van elkaar
verwijderen dan nader tot elkaar komen. Een indruk die het Rijk en de
VNG niet herkennen. De afgelopen periode worden juist gekenschetst
door meer verbinding tussen Rijk en gemeenten. Zoals ik ook heb
verwoord in mijn speech op het VNG-jaarcongres zie ik onder andere door
de decentralisaties een samenwerking ontstaan tussen Rijk en gemeenten
die gebaseerd is op gelijkwaardigheid en horizontale samenwerking. Het
is juist die samenwerking, overigens niet alleen zichtbaar in het sociaal
domein maar bijvoorbeeld recent ook bij de aanpak van de verhoogde
asielinstroom, die maakt dat Rijk en gemeenten elkaar beter verstaan,
aanspreekbaar zijn voor elkaar en gezamenlijk opgaven adresseren.
De gemeenteraden
Het kabinet deelt het beeld van de TSD dat raadsleden in deze fase van de
decentralisaties soms nog zoeken naar hun rol; specifiek ook in die
gevallen waar er regionaal wordt samengewerkt. Het kabinet ondersteunt
dan ook de oproep van de TSD om raadsleden proactief met elkaar te
laten bespreken wat zij nodig hebben voor hun kaderstellende en
controlerende rol binnen het sociaal domein. Ook op het gebied van
gewenste ondersteuning is het belangrijk dat de behoeften hieromtrent
door raadsleden gezamenlijk via verschillende kanalen geventileerd
worden.
De rapportage van de TSD geeft een interessant overzicht van de
uiteenlopende manieren waarop gemeenteraden zoeken hoe om te gaan
met het sociaal domein. Raadsleden ondervinden bij het bepalen van hun
rol hulp van het ondersteuningsaanbod voor raadsleden van de VNG en
VNG Academie, van ProDemos en van de raadsledenvereniging Raadslid.nu. In 2015 heeft BZK samen met Raadslid.nu, de VNG en de
Vereniging van Griffiers de handreiking «Grip op Regionale Samenwerking» geschreven. Deze handreiking besteedt aandacht aan de positie
van gemeenteraden bij de oprichting en inrichting van verbonden partijen
en biedt steun bij het verankeren van hun rol en keuzes bij de invulling
van de democratische kaderstelling en controle. Via acht gouden lessen
krijgen raadsleden instrumenten om met bestuurlijke samenwerking om
te gaan en hier meer grip op te krijgen. Naast de handreiking zijn in een
achttal regio’s bijeenkomsten georganiseerd over dit thema en is op basis
van reeds bestaande samenwerkingsverbanden besproken hoe raadsleden meer grip kunnen verkrijgen. Dit aanbod is inmiddels geborgd bij de
VNG Academie en daarmee beschikbaar voor raadsleden. BZK ondersteunt Raadslid.nu in hun professionaliseringsaanbod, zoals de regionale
Raadsacademies die dit najaar als pilot worden aangeboden, met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

2

workshop over dilemma’s in het sociaal domein. Daarnaast ontwikkelt
BZK dit najaar trainingen voor raadsleden over casuïstiek en incidentmanagement in het sociaal domein. Dit is onderdeel van de uitvoering van
het Actieplan versterking positie raadsleden2.
Perspectief van de burger
De TSD besteedt in haar rapportage aandacht aan het beeld van de burger
door een beeld te schetsen van de ontwikkeling van de klachten in het
sociaal domein. De TSD uit haar zorgen over haar bevinding dat een deel
van de klachten gaat over onduidelijke of afwezige communicatie van de
gemeente. Het kabinet vindt het net als de TSD belangrijk dat gemeenten
zorgen voor duidelijke communicatie over de (juridische) spelregels om zo
de kwaliteit van dienstverlening aan de burger zo veel mogelijk te
verbeteren.
Om gemeenten te ondersteunen met dienstverlening in het sociaal
domein en eventueel voorkomende klachten van burgers is een
«handleiding geschilbeslechting sociaal domein» ontwikkeld3. Hierin
wordt geadviseerd hoe gemeenten duidelijker informatie kunnen verlenen
rondom bezwaar- en beroepsprocedures en hoe zij deze procedures meer
geïntegreerd en oplossingsgericht kunnen maken. Daarnaast wordt
onderzocht of in de Algemene wet bestuursrecht een integrale wijze van
afhandelen – zowel in bezwaar als in beroep – van geschillen binnen het
sociale domein kan worden opgenomen. In dat verband wordt ernaar
gestreefd dat problemen en bezwaren van burgers met besluiten van de
gemeente en handelingen van de gemeente en van uitvoerende instellingen zoveel mogelijk in een integrale procedure worden behandeld.
Er wordt op de ministeries van Veiligheid en Justitie en van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties onder leiding van de regeringscommissaris
voor de algemene regels van bestuursrecht, prof. mr. M. Scheltema,
gewerkt aan een andere inrichting van de geschillenbeslechting in het
sociaal domein in het verlengde van de doelstelling van een laagdrempelige en integrale benadering op dat terrein. Dit met als doel de
rechtsbescherming van cliënten te optimaliseren.
De TSD stelt terecht dat het I&O onderzoek relevante inzichten heeft
opgeleverd. Met name in deze beginperiode vlak na de decentralisaties
heeft het waarde gehad doordat in de eerste overall rapportage over 2015
nog geen gebruik kon worden gemaakt van cliëntervaringsonderzoeken
en I&O beschikte over een meting in 2014. De belangrijkste resultaten van
I&O zijn daarom opgenomen in de eerste overall rapportage sociaal
domein. Met de beschikbare cliëntervaringsonderzoeken in 2016 en de
tweede meting van de kwaliteit van leven index die zowel de objectieve en
subjectieve kwaliteit in kaart brengt lijkt echter, met het oog op het
terugdringen van de monitorlasten, het naast elkaar bestaan van twee
onderzoeken die zich voor een groot deel op hetzelfde thema richten niet
meer voor de hand te liggen.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/06/20/kamerbrief-over-actieplanter-versterking-van-de-positie-van-raadsleden.
3
Deze handleiding is te vinden op: http://prettigcontactmetdeoverheid.nl/sites/default/files/
documenten/Handleiding%20geschilbeslechting%20sociaal%20domein.pdf.http://
prettigcontactmetdeoverheid.nl/sites/default/files/documenten/
Handleiding%20geschilbeslechting%20sociaal%20domein.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

3

Jeugdzorg
De TSD besteedt in haar rapportage terecht uitgebreid aandacht aan de
innovatieopgaven in het nieuwe jeugdstelsel en hoe innovatie gestimuleerd kan worden. Het kabinet heeft de innovatieopgaven beschreven in
de Vernieuwingsagenda Jeugd van april 2015.4 Het gaat om integraal
werken, samenwerking met jeugdgezondheidszorg en (passend)
onderwijs, inzet van preventie en eigen kracht, nieuwe toegang tot
jeugdhulp, participatie van jeugdigen en ouders, vernieuwing jeugdbescherming, zorgvernieuwing en regionale inkoop van specialistische
jeugdhulp.
De vernieuwing van de jeugdhulp krijgt lokaal en regionaal vorm onder
regie van gemeenten samen met ouders, jeugdigen, professionals,
aanbieders, scholen en justitiële en andere maatschappelijke organisaties.
Het kabinet ondersteunt van harte de adviezen van de TSD:
– Investeer in de samenwerking tussen wijkteams en gespecialiseerde
instellingen. Aandacht voor en erkenning van ieders positie en stel
gezamenlijk een toekomstvisie op.
– Durf te innoveren door verbinding te leggen met andere partijen. Kijk
breder dan innovaties binnen de zorg of wijkteams. Pak de innovatieopdracht gezamenlijk op om zo van elkaar te leren en te inspireren.
– Pak regie op de herordening van het zorglandschap. Dit is nodig om de
kennis en kunde van bovenregionaal specialistische jeugdhulpfuncties
in stand te houden
Overal in het land is een omslag gaande van transitie naar transformatie,
zo blijkt uit de vele netwerkbijeenkomsten Jeugd (maar ook sociaal
domein breed) die in de verschillende regio’s worden georganiseerd voor
en met wijkteams, gespecialiseerde professionals, huisartsen, professionals verbonden aan de scholen en andere partijen. Voorbeelden zijn de
regio’s Gooi- en Vechtstreek, waar gemeentelijke en zorgprofessionals
meerdere keren per jaar informeel bij elkaar komen om elkaar beter te
leren kennen, en Twente, waar in 2016 drie meet-ups worden georganiseerd in het teken van de transformatie van het sociaal domein. Er zijn ook
de regiobijeenkomsten in het kader van de «nieuwe jeugdbescherming»
waarbij door gemeenten, gecertificeerde instellingen en justitiepartners
gesproken is over de doorontwikkeling van de jeugdbescherming en
jeugdreclassering binnen de nieuwe jeugdwet. Tijdens de Jeugdtop van
28 juni 2016 hebben bestuurders, professionals, het onderwijsveld,
jongeren en ouders in een sfeer van vertrouwen besproken waar we nu
staan en welke verdere stappen nodig zijn. Thema’s die zijn besproken:
preventie, vakmanschap, de overgang naar volwassenheid en
ouderbetrokkenheid.
Veel vernieuwingen zijn gaande, maar er zijn ook nog verbeteringen nodig
en mogelijk: meer inzet op preventie, verbetering kwaliteit van de
wijkteams, aandacht en deskundigheid voor de veiligheid van het kind,
uitgaan van de eigen regie en participatie van ouders en kinderen, de
doorlopende zorg bij 18 jaar, een betere match tussen vraag en aanbod
(transparante wachttijden), ontkokering van de gespecialiseerde zorg en
de vermindering van de administratieve lasten.
Kabinet en VNG ondersteunen gemeenten, zorgaanbieders, professionals
en cliënten op verschillende manieren om de gewenste vernieuwing
(transformatie) van de jeugdhulp te laten slagen:
a) Bovenregionale coördinatie om essentiële functies te behouden
4

Vernieuwingsagenda Jeugd, bijlage bij Kamerstuk 31 839, nr. 465. Zie ook voortgangsbrief
nieuw jeugdstelsel van juni 2016, Kamerstuk 31 839, nr. 524.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

4

De VNG heeft in juni 2016 een kwartiermaker aangesteld voor een
adequate regievoering op bovenregionaal werkende jeugdhulpinstellingen die essentiële functies vervullen. Om de problematiek scherp te
krijgen worden in het hele land met de partijen (gemeenten, zorginstellingen, branches en cliëntvertegenwoordigers) gesprekken gevoerd die
in september 2016 leiden tot een voorstel voor het vervolgproces. Ook
is er afstemming met het onderwijs omdat er aan sommige bovenregionale zorginstellingen ook scholen zijn verbonden.
b) Transitieautoriteit Jeugd (TAJ) en transitiebudget
De TAJ adviseert het Rijk over aanvragen voor een subsidie in de
transitiekosten en borgt dat er geen essentiële functies van zorg
verdwijnen. Daarnaast kan de TAJ bemiddelen tussen gemeenten en
aanbieders. Op advies van de TAJ is de afgelopen periode voor een
bedrag van circa € 35 miljoen toegekend aan elf jeugdhulpinstellingen
en gecertificeerde instellingen.
c) Vernieuwing jeugdbescherming en -reclassering
Voor de gecertificeerde instellingen is in het voorjaar van 2016 een
traject gestart met als doel dat er altijd jeugdbescherming en
-reclassering beschikbaar is als een maatregel wordt opgelegd. In dit
traject wordt tevens bekeken welke randvoorwaarden en regie op
bovenregionaal niveau noodzakelijk zijn om dit te realiseren. Dit traject
wordt vanuit de gemeenten, in samenwerking met het Ministerie van
Veiligheid en Justitie en de sector, uitgevoerd.
d) Sectorplan Welzijn, Jeugdzorg, Kinderopvang (WJK)
Dit sectorplan is in 2014 opgesteld om bij te dragen aan de mobiliteit
en scholing van werknemers in de WJK-sector. Er is € 17 miljoen
uitgetrokken om mensen bewust te maken van ontwikkelingen in de
arbeidsmarkt, competenties te laten ontwikkelen en te ondersteunen
bij het vinden van ander werk.
e) Professionaliseringsprogramma van de branches en beroepsorganisaties (€ 13,4 miljoen)
Het gaat om het ontwikkelen van een gemeenschappelijke basis voor
het handelen van jeugdprofessionals. Om stimuleren van een lerende
sector waarbij veldpartijen gezamenlijk beoordelen hoe de kwaliteit
van de beroepsbeoefenaar zich ontwikkelt. Het doel is dat alle
professionals werkzaam in de jeugdhulp op een HBO- of WO-niveau of
hoger, geregistreerde professionals worden.
f) De ZonMw-programma’s Effectief werken in de jeugdsector en
Academische Werkplaatsen Transformatie Jeugd
g) Verspreiden van goede voorbeelden via de websites van Nji, VNG en
de Nieuwe praktijk en het gezamenlijke programma van de kennisinstituten ter ondersteuning van het wijkgericht werken (Nji, Movisie,
Trimbos, NCJ en Vilans)
h) Voor de Jeugddag 3 oktober 2016
Op de Voor de Jeugddag van 3 oktober 2016 kunnen ruim 1.300
deelnemers goede voorbeelden met elkaar delen in ruim 80 workshops
en 15 paviljoens: Hoe kunnen kwetsbare jonge kinderen goed
ondersteund worden? Hoe krijgt de huisarts een goede rol in de
samenwerking rondom jeugd? Wat is nodig om de overgang van
jongere naar volwassene soepeler te laten verlopen? Regie op de
transformatie, hoe doen gemeenten dat? Onderwijs en zorg: hoe
versterken zij elkaar? Hoe kunnen cliënten, jongeren en ouders een
volwaardige stem en zinvolle invloed krijgen?
Passend onderwijs
Het kabinet ziet mét de TSD het belang en de samenhang van de
decentralisaties in de zorg en (passend) onderwijs. De decentralisatie van
de jeugdhulp en invoering van passend onderwijs bieden kansen om
onderwijsondersteuning en jeugdhulp in de wijk beter op elkaar af te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

5

stemmen en zorg en ondersteuning op maat te bieden zodat kinderen en
jongeren naar hun beste vermogen kunnen participeren in het onderwijs.
Naadloze verbindingen tussen de ondersteuningsstructuur op school en
de jeugdhulp thuis zijn een voorwaarde voor succes. Er moeten hiertoe
korte lijnen zijn tussen de jeugdhulpverlener en de leraar op school. Zij
bepalen samen met ouders wat er nodig is aan zorg en ondersteuning in
het onderwijs. Op deze wijze wordt maatwerk gerealiseerd.
Ook deelt het kabinet het beeld van de TSD dat de kaders staan en de
bouwstenen aanwezig zijn, maar dat er ook nog veel moet gebeuren. De
samenwerking tussen het onderwijs en de gemeenten op het terrein van
de jeugdhulpverlening komt op gang, maar het komen tot een gezamenlijke aanpak kost tijd. Om deze samenwerking verder vorm te geven,
voeren gemeenten en samenwerkingsverbanden passend onderwijs
OOGO’s (op overeenstemming gerichte overleggen). Daarbij worden de
ondersteuningsplannen vanuit het onderwijs en de jeugdplannen van
gemeenten op elkaar afgestemd. OCW, VWS, de sectororganisaties in het
onderwijs, het Nederlands Jeugdinstituut en de VNG ondersteunen
gemeenten en samenwerkingsverbanden passend onderwijs met onder
meer de monitor onderwijs en jeugd. Hiermee worden de regionale
ontwikkelingen op de verbinding tussen beide domeinen in kaart
gebracht. Op basis daarvan kunnen de partners hun gezamenlijke beleid
verder ontwikkelen. Ook wordt er ondersteuning geboden rondom
preventie, onderwijszorg-arrangementen en thuiszitterproblematiek. OCW
en VWS stimuleren een goede betrokkenheid van ouders bij het opstellen
van een onderwijszorgarrangement voor een kind. In de wetgeving
passend onderwijs is bijvoorbeeld geregeld dat het ontwikkelingsperspectief van een kind opgesteld moet worden na op overeenstemming
gericht overleg met ouders. Verder hebben OCW en VWS onafhankelijke
ondersteuning voor ouders beschikbaar gesteld. Zo kunnen ouders voor
informatie terecht bij Ouders & Onderwijs en bij Per Saldo, kunnen zij
kosteloos een beroep doen op advies van een onderwijs(zorg)consulent
en kunnen zij via de gemeente of het zorgkantoor cliëntondersteuning
inzetten om bijvoorbeeld iemand mee te nemen naar het gesprek over het
zorgplan van hun kind. Ook de samenwerkingsverbanden passend
onderwijs kunnen ouders onafhankelijke ondersteuning bieden. OCW,
SZW en VWS stimuleren een goede overgang van onderwijs naar arbeid
en een integrale aanpak van maatregelen om jongeren in een kwetsbare
positie te ondersteunen en voortijdig schoolverlaten en jeugdwerkloosheid te voorkomen. Ook scholen spelen hier een belangrijke rol in,
bijvoorbeeld door bij het gesprek over het ontwikkelingsperspectief met
ouders en leerling ook gemeenten en jeugdhulpverlening te betrekken en
afspraken te maken over een goede overstap. Daarbij onderkent het
kabinet dat het mbo nog niet altijd goed is aangesloten bij het overleg
tussen gemeenten en samenwerkingsverbanden over de aansluiting
tussen jeugdhulp en passend onderwijs. De Minister van OCW heeft
daarom aangekondigd de aansluiting van het mbo bij deze overlegstructuren bij wet te regelen. Met de mbo-instellingen en gemeenten wordt
gekeken hoe dit concreet vorm gegeven kan worden. Het Ministerie van
OCW heeft het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek de opdracht
gegeven om de invoering van passend onderwijs, ook in het mbo,
meerjarig te evalueren. Onder andere de samenwerking tussen
mbo-instellingen en gemeenten en de (zorg)ondersteuning die
mbo-studenten krijgen worden in deze periodieke evaluatie onderzocht.
De Minister van OCW bespreekt met de MBO Raad en de organisaties
voor ouders en studenten hoe de afspraken over extra ondersteuning die
tijdens de intake worden gemaakt ook daadwerkelijk in de onderwijsteams
landen. Dit moet er aan bijdragen dat een deelnemer de begeleiding krijgt
binnen het onderwijs die hij/zij nodig heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

6

Thuisondersteuning
In lijn met de aanbevelingen van de TSD ligt het initiatief voor de
vormgeving van nieuwe vormen van thuisondersteuning bij de direct
betrokkenen als gemeenten, aanbieders en vakbonden. Over de opvolging
van de toekomstvisie en de vertaling van de ideeën uit de werkagenda
naar de dagelijkse praktijk heeft de Staatssecretaris van VWS op 4 februari
2016 overlegd met de FNV, het CNV en de VNG. Deze partijen hebben de
Staatssecretaris desgevraagd bevestigd dat zij de aanjagende functie van
de TSD overnemen. Concreet nemen werkgevers, werknemers en
gemeenten in de Wmo-kamer de regie op de ideeën van de werkagenda
en agenderen het advies van de TSD voor de Wmo-kamer.5 In deze
Wmo-kamer overleggen de VNG en de Stichting van de Arbeid periodiek
met elkaar over de ontwikkelingen en vernieuwing op het terrein van zorg,
welzijn en persoonlijke ondersteuning. Als eerste stap hebben de VNG en
de Stichting van de Arbeid op 16 maart 2016 de samenwerkingsverklaring
ondertekend waarmee de oprichting van de Wmo-kamer formeel is
geregeld. De aanjagende functie van de TSD wordt in deze samenwerkingsvorm niet overgenomen door één persoon, maar vormgegeven
vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeenten, werkgevers en
werknemers voor de maatschappelijke opgave om het langer thuis wonen
voor mensen mogelijk te maken, een inclusieve samenleving na te streven
en de zorg en ondersteuning voor de toekomst financieel houdbaar te
organiseren.
Schuldhulpverlening
Zoals de TSD terecht constateert werkt het kabinet onder andere naar
aanleiding van de evaluatie van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Kamerstuk 34 509, nr. 1) samen met betrokken partijen aan een
groot aantal maatregelen ter verbetering van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Dat geldt ook voor de mogelijkheid om gegevens op
structurele basis digitaal met andere overheidsorganisaties uit te wisselen
(in individuele gevallen is dit al mogelijk). Om te voldoen aan privacykaders dient uitgewerkt te worden waar en met welk doel in het proces
van schuldhulpverlening welke gegevens noodzakelijk zijn, rekening
houdend met de pluriformiteit in de uitvoering van de gemeentelijke
schuldhulpverlening. Recent is een Taskforce gegevensuitwisseling
bestaande uit de gemeenten Den Haag, Amsterdam, Utrecht, Rotterdam
en SZW van start gegaan om met elkaar een passend informatiearrangement op te stellen voor een aantal vraagstukken waaronder schuldhulpverlening. De uitkomsten moeten voor alle gemeenten toepasbaar zijn.
Hiertoe is ook de VNG betrokken en stemt de G4 af met belangenorganisaties als DIVOSA en de NVVK. Doelstelling is om eind 2016 in beeld te
hebben welke gegevens gemeenten nodig hebben voor de schuldhulpverlening.
De TSD roept het kabinet op alsnog op korte termijn met een concrete
uitwerking te komen van het aansluiten van overheidsorganisaties op het
beslagregister.
Het kabinet onderschrijft het belang van aansluiting van overheidsorganisaties op het beslagregister en bereidt deze verbreding dan ook voor.
Door een breed vormgegeven beslagregister kunnen partijen immers –
ook bij meervoudige incasso – beter de afstemming zoeken waardoor de
beslagvrije voet beter wordt geborgd. Ook ontstaat een beter beeld van de
aflosmogelijkheden van een schuldenaar. De Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid heeft uw Kamer op 1 juli 2016 geïnformeerd

5

Kamerstuk 29 282, nr. 244.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

7

over de stand van zaken van de concretisering van de Rijksincassovisie en
de verbreding van het Beslagregister6.
Voordat overheidsorganisaties kunnen aansluiten op het beslagregister
moet een aantal generieke vragen over aansluiting beantwoord worden.
Tegelijkertijd verschilt het per overheidsorganisatie wat nodig is voor
aansluiting op het beslagregister, wat de gevolgen zijn en welk tijdspad
mogelijk is. Momenteel onderzoekt Atos Consulting de nadere concretisering van de Rijksincassovisie en de verbreding van het Beslagregister.
Het eindrapport wordt in het najaar afgerond.
Zoals reeds toegezegd, informeert de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid u op basis van het eindrapport over de vervolgstappen om zo spoedig mogelijk tot verbreding van het Beslagregister te
komen.
Een impuls voor de transformatie
Algemeen
Met het instellen van de TSD is door het kabinet de afgelopen jaren een
bijdrage geleverd aan de gewenste integrale, samenhangende aanpak die
bij Rijk en gemeenten tot stand dient te komen om de transformatie in het
sociaal domein te doen slagen. Met haar vijf rapportages en de vele
bijeenkomsten en gesprekken heeft de TSD een belangrijke bijdrage
geleverd aan het denken en handelen over/naar een getransformeerd
sociaal domein. Het kabinet is de TSD zeer erkentelijk voor de inzichten en
de adviezen die zij de afgelopen jaren heeft gegeven. Zoals de TSD zelf
stelde in de eerste rapportage is deze taak opgepakt zonder de pretentie
om bestaande structuren en trajecten te doorkruisen dan wel te
vervangen. Ook vanuit gemeenten is er waardering voor de rol die de TSD
heeft vervuld om te komen van transitie naar transformatie. Of in
gemeentelijke taal: in de beweging naar werken vanuit de bedoeling en
sturen op de eenvoud.
De TSD ziet nog veel kansen en mogelijkheden om de gewenste transformatie in het sociaal domein verder te stimuleren. Het werk is nog niet af.
De ambitie moet hoog blijven. Daarbij is de belangrijkste conclusie van de
TSD: geef de mensen in de uitvoeringspraktijk de kans en de tijd om het
goede te doen.
In de aanbevelingen voor een vervolg doet de TSD drie suggesties: een
langdurige programmatische aanpak, een vervolgcommissie en de
mogelijkheid tot een lerende omgeving. Drie aanbevelingen die alle
gebaseerd zijn op het uitgangspunt dat de transformatie een ontwikkeling
van de lange adem is en om aandacht blijft vragen. Hieronder ga ik op
deze suggesties in. De kabinetsreactie op de overige onderdelen van de
aanbevelingen van de TSD vindt u in de bijlage.
Gedeelde verantwoordelijkheid Rijk en gemeenten transformatie
Het kabinet en de gemeenten zijn het eens met de conclusie van de TSD
dat de transformatie in het sociaal domein nog aan het begin staat. Dat is
ook verklaarbaar: gemeenten hebben zich in de eerste jaren gericht op
continuïteit van zorg en ondersteuning. Het zal nog een aantal jaren
vergen om de transformatie te voltooien en daadwerkelijk op een andere
manier te werken. Deze omslag moet niet alleen bij gemeenten worden
gemaakt. Ook het Rijk, burgers, zorgaanbieders en zorgverleners zijn hier
onderdeel van.
6

Kamerstuk 24 515, nr. 360

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

8

De transformatie is niet de exclusieve verantwoordelijkheid van één partij.
Rijk en gemeenten hebben een gedeelde verantwoordelijkheid voor goed
functioneren van het sociaal domein, zonder dat er sprake is van een
hiërarchische verhouding tussen Rijk en gemeenten. Van belang is het
besef van de noodzaak tot voortdurend intensief samenspel tussen Rijk en
gemeenten, waarbij het voorop stellen van de gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid voor de transformatie van het sociaal domein
centraal staat. Om dit te bereiken is een integrale samenhangende
inhoudelijke agenda nodig en een goede overlegstructuur (governance).
Gezamenlijk programma sociaal domein
Met de transformatie zijn de decentralisaties in het sociaal domein in een
volgende fase aanbeland, die Rijk en gemeenten in een gezamenlijk
programma willen oppakken, opdat in dit complexe proces tot een
versnelling kan worden gekomen. Er is een bewuste, integrale en
gezamenlijke aanpak van het veranderproces noodzakelijk, waarin zaken
met durf en energie worden opgepakt. Daarmee moeten jarenlang
ingesleten patronen, hardnekkige werkwijzen en allerlei institutionele
belangen worden overstegen. Doel van het programma is om knellende
vraagstukken samen op te pakken om van de transformatie een succes te
maken, zodat betere zorg kan worden verleend en noodzakelijke nieuwe
oplossingen versneld worden ontwikkeld. Dat leidt tot doorbraken op
thema’s die het meest weerbarstig zijn. Een aparte commissie zoals de
TSD voorstelt is daarbij niet het juiste middel om te komen tot een andere
manier van werken. Het zijn Rijk en gemeenten zelf die gezamenlijk aan de
slag moeten om de kansen op verbetering te verzilveren.
Het programma omvat in ieder geval de volgende onderdelen:
1. Een integrale inhoudelijke agenda.
2. De interbestuurlijke ondersteuningsstructuur voor gemeenten zal
worden versterkt.
3. Een governancestructuur om het gesprek tussen Rijk en lokale
overheden te voeren.
4. Voorstel om de rol als dwarskijker zoals door de TSD de afgelopen
jaren ingevuld te borgen.
Integrale inhoudelijke agenda
Er zal in gezamenlijkheid een integrale agenda worden opgesteld. De
volgende thema’s – die ook door de TSD zijn gesignaleerd – zullen in ieder
geval onderdeel uitmaken van deze ambitieuze agenda:
– In beeld brengen van mogelijkheden en het wegnemen van belemmeringen en obstakels die een domeinoverstijgende aanpak bij gemeenten in de weg staan (City deal Inclusieve Stad);
– Beter integreren van schuldhulpverlening, passend onderwijs, publieke
gezondheid en veiligheid in het sociaal domein;
– Doorontwikkelen van een gemeenschappelijke taal in het sociaal
domein;
– Zorgen voor een soepele overgang tussen 18-/18+;
– Samenhangende verantwoordingssystematiek ontwikkelen;
– In beeld brengen van vragen en dilemma’s die gemeenten ervaren bij
het organiseren van het gemeentelijk toezicht in het sociaal domein.
Nieuwe thema’s kunnen aan het programma worden toegevoegd als in de
praktijk blijkt dat daaraan behoefte bestaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

9

Interbestuurlijke ondersteuningsstructuur
In het programma zal ook aandacht zijn voor een interbestuurlijke
ondersteuningsstructuur die gemeenten een luisterend oor biedt en hen
vraaggericht ondersteunt. Een dergelijke ondersteuningsstructuur kan
gemeenten voor de duur van de transformatie helpen bij organisatorische
en inhoudelijke verandertrajecten binnen de gemeentelijke (of regionale)
organisatie. Een dergelijke ondersteuningsstructuur staat of valt met het
principe van gelijkwaardigheid en vertrouwen. Een vertrouwensrelatie die
nodig is om met elkaar problemen en verbetermogelijkheden
bespreekbaar te maken en aan te pakken en hier open met elkaar over te
communiceren. Via deze weg wordt gewerkt aan wat de TSD een «lerende
omgeving» noemt waarbinnen gemeenten bij elkaar en bij experts te rade
kunnen gaan en zich «kunnen spiegelen zonder dat dit tot een oordeel
leidt». De ondersteuningsstructuur helpt het Rijk bij het signaleren van
knelpunten. Het Rijk moet hiermee aan de slag, onder meer ook om te
leren over de kolommen heen en over de ministeries heen te werken.
Governancestructuur
De focus bij de overlegstructuur ligt op het organiseren van het proces
van het overleg waarin betrokkenen in de tijd tot inhoudelijke overeenstemming kunnen komen over het benoemen van knellende vraagstukken, de wijze waarop deze vraagstukken moeten worden aangepakt
en de rol van een ieder daarin. Van belang daarbij is de erkenning dat zich
ondanks goede inhoudelijke afspraken altijd nieuwe ontwikkelingen zullen
voordoen. Daarover zal dan het gesprek moeten worden gevoerd en zo
nodig zal er ook worden bijgestuurd. De ontwikkeling van het programma
zal plaatsvinden via de bestaande overleg- en ondersteuningsstructuren,
aan rijkskant de ACD en MCD, en met de gemeenten de ACD+ en de brede
regietafel sociaal domein. Ook de reguliere contacten met de VNG en het
NDSD zullen ten volle worden benut. Bij de ontwikkeling van het
programma krijgt de relatie van deze structuren met bestaande andere
trajecten een nadere invulling.
Functie van dwarskijker
De TSD heeft de afgelopen twee jaar ook de rol van dwarskijker vervuld,
die zowel het Rijk als de gemeenten wees op zaken die anders en beter
zouden kunnen. Deze functie hebben gemeenten en Rijk erg gewaardeerd.
Ook de komende jaren is er behoefte aan een tegengeluid en aan kritische
meekijkers. Er zal daartoe ook een onafhankelijke derde worden aangezocht, om via reflectie of via een kritische beschouwing die functie te
vervullen. In het programma zal worden ingevuld hoe deze functie
geborgd kan worden.
Tot slot
De TSD heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het denken en
handelen over/naar een getransformeerd sociaal domein. Een ontwikkeling die, zoals de TSD zelf ook stelt, nog niet af is maar nog volop in
beweging is en dat ook de komende jaren nog zal zijn. Het Rijk en
gemeenten pakken samen de handschoen op om de transformatie een
extra impuls te geven en zullen daarvoor een gezamenlijk programma
starten.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 477, nr. 6

10