Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 162

Onderzoek NATO Response Force

Nr. 18

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 april 2010
Graag bieden wij u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 28 december 2009 met kenmerk
2009Z24925/2009D66335 inzake de Motie Van Dam-Ten Broeke (Kamerstuk
30 162, nr. 16). Tijdens het Nota Overleg op 14 december jl. (Kamerstuk
30 162, nr. 17) heeft de regering, bij monde van de Minister van Defensie,
de motie sterk ontraden. Al eerder heeft de regering zich schriftelijk
uitgesproken tegen de verbreding van de reikwijdte van artikel 100, eerste
lid, van de Grondwet (Kamerstuk 30 162, nr. 9 en nr. 10).
De motie Van Dam–Ten Broeke spreekt uit dat verbreding van de
reikwijdte van artikel 100, eerste lid, van de Grondwet tot alle inzet van de
krijgsmacht bij militaire operaties buiten het grondgebied van het
Koninkrijk wenselijk is. De motie zelf spreekt zich niet uit over wie het
initiatief dient te nemen tot deze grondwetswijziging.
Het standpunt van de regering is gebaseerd op de tekst en totstandkominggeschiedenis van artikel 100 die niet los kan worden gezien van
artikel 97 van de Grondwet. In artikel 97 is de doelomschrijving van de
krijgsmacht vastgelegd. Die doelomschrijving bestaat uit de volgende drie
onderdelen: 1) de verdediging, waaronder de bondgenootschappelijke
verdediging, 2) de bescherming van de belangen van het Koninkrijk en
3) de handhaving en de bevordering van de internationale rechtsorde. De
actieve inlichtingenplicht van artikel 100 heeft uitsluitend betrekking op
het laatste element van de doelomschrijving van artikel 97, te weten de
handhaving en de bevordering van de internationale rechtsorde (zie
Kamerstuk 26 243 (R 1622), nr. 6, p. 2). Het gaat dan om optreden bij
internationale crisisbeheersing en optreden in het kader van vredesoperaties. Artikel 100 van de Grondwet gaat niet over de inzet van de
krijgsmacht ter verdediging, waaronder verdediging van het bondgenootschappelijk grondgebied.

kst-30162-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 162, nr. 18

1

De reden hiervoor is gelegen in het feit dat bij operaties ter handhaving en
bevordering van de internationale rechtsorde de regering keuzevrijheid
heeft om de krijgsmacht, naast andere instrumenten van buitenlands
beleid, in te zetten of ter beschikking te stellen en daarover tijdig overleg
te plegen met het parlement. Het is politiek ondenkbaar dat de regering
zou besluiten om de krijgsmacht met dit oogmerk, zeker in risicovolle
omstandigheden, in te zetten zonder dat daar voldoende politiek
draagvlak voor is gebleken in overleg met de Kamer, zoals ook tijdens het
Nota Overleg op 14 december met uw Kamer wederom is bevestigd.
Die keuzevrijheid heeft de regering niet als de verdediging en
bescherming van belangen van het Koninkrijk aan de orde is. Dit geldt
evenzeer voor de verdediging van het eigen en bondgenootschappelijk
grondgebied. Bij verdediging van het bondgenootschappelijk grondgebied moet worden gedacht aan de verplichting tot bijstand als bedoeld
in artikel 5 van het WEU-verdrag en de artikelen 42 lid 7 van het Verdrag
betreffende de Europese Unie zoals gewijzigd door het Verdrag van
Lissabon, en artikel 5 van het Noord-Atlantische Verdrag.
De regering stelt zich derhalve op het standpunt dat uitbreiding van de
reikwijdte van artikel 100 ongewenst is. Immers, er is dan geen keuzevrijheid behoudens de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de
verplichting tot bijstand. In de regel zal het daarbij gaan om inzet van de
krijgsmacht en is altijd een nationaal besluit nodig over de aard en
omvang van de te leveren bijdrage. Over een dergelijk besluit zal de
regering uw Kamer zo spoedig mogelijk informeren, waar het kan
voorafgaand aan de gekozen inzet, militair of anderszins.
Voor de goede orde zij ten slotte opgemerkt dat de afgelopen jaren ook al
de praktijk is ontstaan dat in gevallen waarin de militaire inzet betrekking
heeft op de verdediging van het eigen en bondgenootschappelijk
grondgebied alsmede op de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde de Kamer zoveel mogelijk langs de lijnen van het
Toetsingskader zal worden geïnformeerd. Dit is vastgelegd in het
geactualiseerde en verbrede Toetsingskader dat uw Kamer op 1 juli 2009
toeging (Kamerstuk 30 162, nr. 11) en als een van de lessen neergelegd in
de kabinetsreactie op het rapport van de commissie onderzoek besluitvorming Irak (Kamerstuk 31 847, nr. 18).
Op grond van bovenstaande overwegingen geeft de motie Van Dam-Ten
Broeke geen aanleiding tot nadere initiatieven van de regering.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 162, nr. 18

2