Notitie

voor

Ministerie van Veiligheid en Justitie

van
betreft

14 mei 2011
Consultatie Reparatiewet Wg bz

zaaknr

-

datum

Geachte heer, mevrouw,
In het kader van de internetconsultatie over de Reparatiewet Wet griffierechten
bu,rgerlijke zaken, waarvan het concept al veel nuttige wijzigingen bevat, brengen wij
graag nog enkele punten die zijn gerelateerd aan de cassatieprocedure onder uw
aandacht.
In hoger beroep en cassatie is het tarief in de laagste categorie voor niet
Onvermogende natuurlijke personen gelijk aan het tarief voor Onvermogenden. In die
gevallen is de aanzegging krachtens art. 111 lid 2 aanhef en sub k, tweede volzin Rv
dat van een persoon die onvermogend is, een lager griffierecht wordt geheven, indien
hij (kort gezegd) de juiste stukken overlegt, strikt genomen onjuist.
In combinatie met art. 111 lid 3 aanhef en sub k, eerste volzin Rv geeft het
voorschrift bovendien aanleiding tot aanzeggingen die neerkomen op “Het
grifflerecht bedraagt €294, maar als u een toevoeging heeft ook.”
De aanzegging van art. 111 lid 2 aanhef en sub k tweede volzin Rv blijft overigens,
ook na de correctie door ontwerp-artikel 11.8, sowieso moeilijk te doorgronden voor
niet-ingewijden, mede door de verwijzingen naar de diverse wetten. Dat lijkt afbreuk
te doen aan de ratio achter deze aanzegging: dat, nu in het nieuwe
griffierechtens~e~s~~ het uitgangspunt van inning van het griffierecht aan het begin van
de procedure wordt ingevoerd en aan niet-tijdige betaling van het griff1erech~
processuele consequenties worden verbonden, het van belang is dat de gedaagde in
elke procedure op voorhand op de hoogte wordt gesteld van de heffing van
griffierechten.
Art. 411 lid 1 Rv bevat sinds de invoering van de Wgbz de bepaling dat de conclusie
van antwoord in cassatie “met redenen omkleed’ is. Vaste praktijk in de

Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn a~o~tenenoo~,j~en

2/4

cassatieprocedure is echter dat in de conclusie van antwoord wordt volstaan met een
zeer korte (standaard)formulering die niet meer inhoudt dan dat van schending van
recht of verzuim van vormen geen sprake is en dat daarom tot verwerping van het
principale beroep wordt geconcludeerd (het eventueel instellen van incidenteel
cassatieberoep daargelaten). V66r invoering van de Wgbz kende art. 411 lid 1 Rv de
toevoeging “met redenen omkleed” dan ook niet. Het inhoudelijke verweer wordt in
cassatie gevoerd in de schriftelijke toelichting, die door de verweerder in cassatie op
dezelfde rolzitting wordt gegeven als waarop de eiser tot cassatie zijn schriftelijke
toelichting geeft. De gronden van het verweer in cassatie zijn aan de eiser dus eerst
bekend nadat de schriftelijke toelichtingen zijn gegeven. Vervolgens kunnen partijen
elk nog reageren op de schriftelijke toelichting van de ander. De Hoge Raad ziet het
dossier in beginsel doorgaans pas nadat
na alle stukkenwisselingen
gefourneerd
is.
—

—

Het lijkt erop of met de zinsnede “met redenen omkleed” abusievelijk is aangesloten
bij art. 128 lid 2 Rv en dat niet bewust beoogd is op dit punt een verandering in de
cassatieprocedure aan te brengen. Uit de parlementaire geschiedenis van de Wgbz
blijkt in elk geval niet dat de wetgever dat heeft bedoeld te doen. Het voeren van
inhoudelijk verweer in de conclusie van antwoord is onnodig (de Hoge Raad beoordeelt
de cassatiemiddelen ambtshalve, of er nu verweer gevoerd is of niet, anders dus dan
in eerste aanleg), vaak ondoenlijk (gelet op de zeer korte termijn voor het nemen van
de conclusie van antwoord) en daarmee ongewenst. Onzes inziens is het alleen van
excepties zinvol te bepalen dat deze reeds bij antwoord moeten worden aangevoerd,
maar daarin voorziet art. 411 lid 2 Rv al. De rolraadsheer van de Hoge Raad heeft dan
ook desgevraagd aan de Raad van Toezicht van de Haagse Orde van Advocaten over
deze wetswijziging laten weten, dat vooralsnog voor de conclusie van antwoord kan
worden volstaan met de tot nu toe gebruikelijke korte formulering. Daarbij is
aangetekend dat dit een praktische handreiking is en geen oordeel over de vraag of de
conclusie met redenen omkleed moet zijn, nu de Hoge Raad daarover in alle vrijheid
zal moeten kunnen beslissen indien daarvan ooit een punt zou worden gemaakt.
Graag geven wij u in overweging
zie ook Von Schmidt auf Altenstadt, TCR 20 10—3,
p. 73
aan deze onduidelijkheid een einde te maken en de zinsnede “met redenen
omklede”weerte schrappen uit art. 411 lid 1 Rv.
—

—

Art. 411 lid 1 Rv, laatste zin, bepaalt nu: “Indiende verweerder het griffierecht niet
tijdig heeft voldaan, vervalt zijn recht om in cassatie te komen.” Ontwerp-artikel II.G
Reparatiewet verandert die laatste woorden in
om verweer in cassatie te voeren’.
De verweerder kan echter ook van zijn kant in cassatie komen (door het instellen van
incidenteel cassatieberoep, art. 410 Rv). Indien ook bedoeld is om die mogelijkheid uit
te sluiten bij niet tijdige betaling van het griffierecht (en aangezien het instellen van
incidenteel beroep het voeren van verweer veronderstelt, lijkt dat inderdaad bedoeld),
“...

Pels Rijcken & DroogleeVer Fortu~n advocaten en notanssen

3/4

is het wellicht vollediger om te bepalen:
vervalt zijn recht om verweer in cassatie te
voeren en om van zijn zijde in cassatie te komen’.
“...

Wij vragen ons overigens af of het niet zo is dat verstekverlening het genoemde
rechtsgevolg al impliceert. In dat geval zou deze bepaling naast art. 418a j° 139 Rv als
redundant kunnen worden gezien. Voorts valt het ons op dat een bepaling met
dezelfde strekking voor de geïntimeerde in hoger beroep lijkt te ontbreken.
Art. 3 lid 2 en 3 Wgbz geven de gedaagde/verweerder na zijn eerste proceshandeling
vier weken de tijd om het griffierecht te betalen. Art. 411 lid 1 Rv bepaalt dat de
verweerder in cassatie zijn conclusie van antwoord niet neemt dan nadat hij het
griffierecht heeft voldaan. Anders dan in eerste aanleg, is het in cassatie echter
mogelijk en niet ongebruikelijk
mede nu de conclusie van antwoord kaal” is, zie
hiervéâr onder 2
dat de verweerder zich stelt en direct concludeert voor antwoord;
dat scheelt dan dus vier weken uitstel. Gelet op die praktijk verdient het wellicht
aanbeveling ook in art. 411 lid 1 Rv de verwijzing naar de termijn genoemd in art. 3
lid 3 Wgbz op te nemen, net zoals in art. 128 lid 2 Rv.
—

—

Volgens art. 10 lid 2 Wgbz wordt in zaken waarin een vordering tot onteigening wordt
gedaan, de hoogte van het griffierecht bepaald aan de hand van de som die in de
dagvaarding als schadeloosstelling wordt aangeboden. Volgens de memorie van
toelichting komt art. 10 Wgbz overeen met art. 2 lid 4 Wtbz (oud). Uit de
ongeclausuleerde formulering van art. 10 lid 2 Wgbz zou de conclusie kunnen worden
getrokken dat ook in een cassatieberoep met betrekking tot de hoogte van de
schadeloosstelling in onteigeningszaken het griffierecht aan de omvang van de
aangeboden schadeloosstelling moet worden gerelateerd. Dat lijkt niet terecht, althans
niet de bedoeling.
Onder vigeur van de Wtbz werd namelijk de hoogte van het griffierecht in cassatie (in
beginsel staat in dit soort zaken geen hoger beroep open, alleen cassatie) niet
gerelateerd aan de aangeboden schadeloosstelling. Dat gebeurde alleen in eerste
aanleg (art. 2 lid 2 aanhef en onder 2°, aanhef en sub f Wtbz). In cassatie (en in hoger
beroep) bestond onder de Wtbz geen apart tarief voor onteigeningszaken, en daarmee
viel de vordering tot uitspreken van de onteigening en vaststelling van de
schadeloosstelling in de griffierechtcategorje van de vorderingen van onbepaalde
waarde. Dit heeft de Hoge Raad expliciet geoordeeld in HR 27 april 2007, NJ 2007,
460. Er is ook een goede ratio voor het verschil in griffierecht in eerste aanleg en
cassatie in onteigeningszaken: in onteigeningszaken kan de onteigende Partij in de
kosten van de cassatieprocedure worden veroordeeld, zie HR 21 november 2008, NJ
2009, 303. In rechtbankprocedures is een dergelijke kostenveroordeling in beginsel
niet aan de orde (zie art. 50 Onteigeningswet), zodat in die procedures minder
bezwaar bestaat tegen het in rekening brengen van een hoger griffierecht.

Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn advocaenenn~,t~n~n

4/4

Overigens kan daar nog bij bedacht worden dat het al een afwijking van de
hoofdregel is om het griffierecht in eerste aanleg te relateren aan de omvang
van de aangeboden schadeloosstelling, en niet aan het financiële belang van
de zaak (namelijk: het verschil tussen de aangeboden schadeloosstelling en
de door de te onteigenen partij gewenste schadeloosstelling).
Art. 10 lid 2 Rv lijkt nu dus de toegang tot de (cassatie)rechter voor de onteigende
partij te bemoeilijken door een hoger griffierecht ten opzichte van de situatie onder de
Wtbz. Nu de wetgever, als wij het goed zien, bij de invoering van de Wgbz niets heeft
overwogen over een beoogde wijziging van het griffierecht in zaken waarin een
vordering tot onteigening wordt gedaan, kunnen wij ons voorstellen dat art. 10 lid 2
Wgbz alsnog expliciet tot de procedure in eerste aanleg wordt beperkt, zodat vaststaat
dat in (hoger beroep en) cassatie het tarief voor een vordering van onbepaalde waarde
geldt.
Met vriendelijke groet,

cassatieadvocaten bij Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn N. V.

Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn ao’vocatenennotatissen