Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

481
Vragen van het lid Koşer Kaya (D66) aan de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over beperkte representativiteit vakbondsleden (ingezonden
11 oktober 2011).
Antwoord van minister Kamp (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 31 oktober 2011).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Vakbeweging telt steeds meer
65-plussers»?1
Antwoord 1
Het bericht schetst een bekende ontwikkeling. De vergrijzing van de vakbond
in combinatie met een dalende organisatiegraad van de vakbond is een
ontwikkeling die al enige tijd gaande is. In andere landen in West Europa,
zoals Duitsland, Engeland en Zweden, zien we vergelijkbare ontwikkelingen.
Ook andere maatschappelijke organisaties hebben te maken met relatief
sterke vergrijzing, veelal in combinatie met dalende ledenaantallen.
Vraag 2
Wat is volgens u de oorzaak van het feit dat vakbonden sneller vergrijzen dan
de bevolking? Hoe kan het dat het aantal vakbondsleden van 65-plus de
afgelopen twintig jaar met 6,8% is toegenomen, terwijl het aantal 65-plussers
in de bevolking met 2,3% toenam? Hoe kan het dat 60% van de vakbondsleden tot 65 jaar tussen 45 en 65 jaar oud is, terwijl dit percentage in de
samenleving op slechts 40% ligt? Hoe kan het dat het aandeel vakbondsleden
onder 25 jaar in de afgelopen twintig jaar is gedaald van 10% naar 4%?
Antwoord 2
Ik constateer met u dat het aantal vakbondsleden tussen de 45 en 65 jaar
gestaag toeneemt en dat in verhouding tot de beroepsbevolking deze groep
oververtegenwoordigd is. De dalende organisatiegraad en de «scheve»
verdeling ten opzichte van de beroepsbevolking is mede het gevolg van feit
dat relatief weinig jongeren lid worden van de vakorganisaties.
Uit onderzoek (TNO, NEA 2009) is gebleken dat de belangrijkste reden voor
jongeren om geen lid te worden van de vakbond is dat mensen niet stil staan
1

ah-tk-20112012-481
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

CBS Webmagazine, 11 juli 2011, http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/arbeid-socialezekerheid/publicaties/artikelen/archief/2011/2011–3490-wm.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

bij de mogelijkheid om lid te worden. Achtergrond kan zijn dat mensen niet
perse lid hoeven te zijn van de vakbond om toch te kunnen profiteren van
alle voordelen, zoals de cao en O&O fondsen. Het aantal jongeren is
overigens het afgelopen jaar wel voor het eerst sinds 1993 toegenomen (met
3 000).
Vraag 3
Wat is volgens u de oorzaak van het feit dat vrouwen ondervertegenwoordigd
zijn in de vakbonden? Hoe kan het dat slechts een derde van de vakbondsleden vrouw is?
Antwoord 3
De lagere organisatiegraad van vrouwen is een historisch gegeven. Echter,
het aantal vrouwelijke vakbondsleden stijgt inmiddels al gedurende twintig
jaar (van 332 duizend in 1991 tot 647 duizend in 2011). Ook in het afgelopen
jaar is het aantal vrouwen dat lid is geworden toegenomen (met 20 duizend).
Deze ontwikkeling zou het gevolg kunnen zijn van de stijgende participatiegraad van vrouwen.
Vraag 4
Vindt u het wenselijk als vakbonden een representatieve afspiegeling van de
bevolking – of tenminste het werknemersbestand – zijn? Klopt het dat
vakbonden de belangen van hun leden behartigen? Denkt u in dat kader dat
de samenstelling van het ledenbestand invloed heeft op de adviezen en inzet
van de vakbonden?
Antwoord 4
Een doel van de vakbeweging is om de belangen van hun leden te behartigen. Ervaring leert dat de vakbonden daarnaast ook oog hebben voor het
algemeen belang. Dit is kenmerkend voor het Nederlandse poldermodel.
Het is de verantwoordelijkheid van de vakbonden om leden te werven.
Iedereen in Nederland kan lid worden van een vakbond. Uit het onderzoek
van het CBS blijkt dat alle onderscheiden groepen binnen de vakbond zijn
vertegenwoordigd.
Vraag 5
Onderneemt u initiatieven om te stimuleren dat vakbonden een betere
afspiegeling van de bevolking worden? Hoe kijkt u in dat licht aan tegen een
organisatie als «Alternatief voor vakbond»?
Antwoord 5
Het is een zaak van de vakbonden om leden aan zich te binden. Daar ga ik
niet over. Dit geldt ook voor «Alternatief voor vakbond».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2