Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 298

Wijziging van de Algemene pensioenwet
politieke ambtsdragers in verband met het
beperken van de maximumduur van de uitkering
(Wet aanpassing uitkeringsduur Appa)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 15 juni 2012
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
I. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot wijziging van de Algemene pensioenwet politieke
ambtsdragers in verband met het beperken van de maximumduur van de
uitkering (Wet aanpassing uitkeringsduur Appa). Graag willen deze leden
de regering een aantal vragen voorleggen.
De leden van de PvdA-fractie delen de doelstelling van het voorliggende
wetsvoorstel om de rechtspositie van politieke ambtsdragers te versoberen. Deze leden staan echter kritisch tegenover de wijze waarop dit
wetsvoorstel dat doel tracht te beogen. Zij zullen dat in dit verslag nader
toelichten.
De leden van de PVV-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel en willen de regering nog
enkele vragen voorleggen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden zijn zich ervan bewust, dat
de maatregelen in het Lenteakkoord veel vergen van de gehele samenleving. Daarom onderschrijven deze leden het uitgangspunt van de
regering, dat het wezenlijk is voor het maatschappelijk draagvlak van de
ingrijpende maatregelen die zijn aangekondigd in het Lenteakkoord, dat
politieke ambtsdragers hierin het goede voorbeeld geven en een eigen

kst-33298-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 298, nr. 5

1

bijdrage leveren. Wel hebben deze leden nog een aantal vragen over het
voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de fractie van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden juichen het toe dat
de wachtgeldregeling voor politici wordt versoberd en zijn van mening
dat regels die politici maken voor iedereen moeten gelden. Deelt de
regering deze mening? Waarom heeft de regering er niet voor gekozen
om de bijzondere regelingen voor politici af te schaffen en ook voor
politici de Werkloosheidswet (WW), de Ziektewet en de Wet werk en
inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) te laten gelden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel wat beoogt de
maximumduur van de uitkering te beperken.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden begrijpen de overwegingen om te komen tot een verkorting van de termijn, maar ze hebben
wel enkele vragen bij dit wetsvoorstel.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie steunen het gelijkstellen van de
maximumduur voor de wachtgeldregeling voor politieke ambtsdragers
aan de maximumduur van de uitkering op grond van de WW. Deze leden
zijn in dezen voorstander van harmonisatie van beleid. De uitkering als
gevolg van de WW bedraagt thans maximaal drie jaren en twee maanden.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom wordt voorgesteld in
het voorliggende wetsvoorstel expliciet de duur van drie jaren en twee
maanden op te nemen. Waarom wordt niet in algemene zin naar de WW
verwezen? Dat maakt het mogelijk dat, als de duur van een WW-uitkering
wordt gewijzigd, de termijn voor de politieke ambtsdragers ook wordt
gewijzigd. Daarbij moet dan wel rekening worden gehouden met een
overgangstermijn voor zittende politieke ambtsdragers. Gaarne krijgen
deze leden een reactie.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat in de memorie van
toelichting wordt gesproken over de «normalisering» van de arbeidsvoorwaarden van politieke ambtsdragers. Deze leden zijn verbaasd over deze
term. In het voorliggende wetsvoorstel is immers geen sprake van
normalisering, nog los van de wenselijkheid ervan. Het politieke ambt is
naar de mening van de leden van de PvdA-fractie niet geheel vergelijkbaar
met andere functies. Deze leden denken daarbij aan het feit dat aan
politieke ambtsdragers bijzondere eisen worden gesteld ten aanzien van
de onafhankelijkheid of bereidheid tegen eigen persoonlijk belang in een
beslissing te nemen. Deelt de regering deze mening? Zo ja, in hoeverre
moet hiermee rekening worden gehouden in de rechtspositie? Zo nee,
waarom niet?
De Raad van State wijst daarnaast op het ontbreken van een opzegtermijn, ontslagbescherming en de mogelijkheid van een ontslagvergoeding voor politieke ambtsdragers. De regering stelt mede naar
aanleiding daarvan dat de rechtspositionele onzekerheden specifieke
voorzieningen vereisen. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de
regering nu wil «normaliseren» of daadwerkelijk hecht aan specifieke
voorzieningen.
De leden van de PvdA-fractie verwijzen naar de zinsnede in de memorie
van toelichting waarin staat dat het wetsvoorstel «past in een ontwikkeling die in 2010 heeft geleid tot verdere normalisering van de arbeids-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 298, nr. 5

2

voorwaarden van politieke ambtsdragers». Is die ontwikkeling met het
onderhavige wetsvoorstel afgesloten?
Tevens stelt de regering in haar reactie op het advies van de Raad van
State dat het uitkeringsregime periodiek moet worden geijkt aan wat
maatschappelijk gezien gebruikelijk is. De leden van de PvdA-fractie
zouden graag van de regering vernemen wat zij in dit verband onder
«maatschappelijk gebruikelijk» verstaat als zij tenminste dat uitgangspunt
wil hanteren. Tevens vernemen de leden van de PvdA-fractie graag hoe
het periodiek ijken gestalte krijgt mede in relatie tot het verschaffen van
enige vorm van zekerheid aan burgers – zeker aan oudere, ervaren
burgers met een stevige rechtspositie – die overwegen een politiek ambt
te gaan bekleden, per jaar, per twee jaar, per vier jaar of per tien jaar. Deze
vraag is des te prangender nu nog maar zo kort geleden de Appa fors is
gewijzigd.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de regering spreekt over de
wens om ook politiek ambtsdragers een bijdrage te laten leveren aan de
maatregelen uit het Lente-akkkoord. Deze leden onderschrijven deze
gedachte, maar vragen de regering of zij daarbij ook andere maatregelen
heeft overwogen dan ingrijpen in de duur van het wachtgeld, zoals in de
hoogte van de bezoldiging of de onkostenvergoedingen. Kan de regering
een volledige opsomming maken van de maatregelen uit het Lenteakkoord die ook politieke ambtsdragers raken, zoals de nullijn en het
afschaffen van de onbelaste reiskostenvergoeding, alsmede de materiële
effecten ervan voor de verschillende groepen politieke ambtsdragers? Kan
de regering daarbij tevens reageren op signalen dat politieke ambtsdragers moeilijker een hypotheek zouden kunnen krijgen vanwege de
grote onzekerheid die samenhangt met het vervullen van het ambt? En
kan de regering daarbij in het bijzonder aandacht besteden aan politieke
bestuurders die vanwege hun ambt moeten verhuizen, zoals burgemeesters?
De leden van de PvdA-fractie zouden graag vernemen waarom het niet de
voorkeur verdient breder de rechtspositie van politieke ambtsdragers
onder de loep te nemen, dan nu geïsoleerd één aspect ervan te wijzigen.
Dat kan toch niet louter gerechtvaardigd worden door een beroep te doen
op het maatschappelijk draagvlak van de ingrijpende maatregelen die zijn
aangekondigd in het Lente-akkoord? Maatregelen die bovendien voor een
belangrijk deel weer ter discussie staan, zoals de forenzenbelasting, de
maatregelen voor de beperking van de hypotheekrenteaftrek en de
maatregelen ten aanzien van het ontslagrecht. Waarom denkt de regering
dat het maatschappelijk draagvlak voor het Lente-akkoord toeneemt met
deze maatregelen?
De leden van de PVV-fractie staan in beginsel niet negatief tegenover het
beperken van de maximumduur van de uitkering van politieke ambtsdragers, zoals leden van de Tweede Kamer.
Wel vragen de leden van de PVV-fractie zich af of het wetsvoorstel dat er
nu ligt voldoende zorgvuldig tot stand is gekomen. Het feit dat het
wetsvoorstel incompleet is, wat blijkt uit de passage waarin staat dat een
gedeelte van de voorgenomen aanpassingen in een separaat wetsvoorstel
wordt geregeld, is wat dat betreft een teken aan de wand. De leden van de
PVV-fractie vinden het verder onvoorstelbaar dat de financiële gevolgen
niet explicieter worden toegelicht en de leden van de PVV-fractie hebben
met ontsteltenis kennis genomen van het feit dat regering zich er op het
gebied van de consultatie met een jantje-van-leiden vanaf heeft gemaakt.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in het advies van de Raad van
State wordt gesteld dat een adequate regeling van de rechtspositie van de
dragers van politieke ambten mede haar betekenis ontleent aan het
algemene belang dat steeds weer voldoende daartoe gekwalificeerde
personen bereid kunnen worden gevonden om zich beschikbaar te stellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 298, nr. 5

3

voor dergelijke ambten. Ook de Wethoudersvereniging en het Nederlands
Genootschap van Burgemeesters vinden het van belang dat het politieke
ambt, zeker op lokaal niveau, aantrekkelijk blijft. Daarom pleiten zij ervoor,
dat het vangnet bij werkloosheid dusdanig van kwaliteit blijft dat
potentiële wethouders bereid blijven hun maatschappelijke carrière te
beëindigen, hun baan op te zeggen en een benoeming als wethouder te
aanvaarden. De leden van de CDA-fractie vragen de regering nader in te
gaan op deze argumentatie.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de Raad van State er aandacht
voor vraagt dat het van belang is dat het vervullen van politieke functies
voldoende aantrekkelijk blijft. De leden van de SGP-fractie vragen of er
onderzoek beschikbaar is naar de relatie tussen de duur van de uitkering
en de aantrekkelijkheid van en de beschikbaarheid voor het vervullen van
een publieke functie. Is er zicht op of de recente inperking hierop invloed
heeft gehad?
De regering gaat in de toelichting niet in op de mogelijke verschillen van
de consequenties voor functies die gewoonlijk in deeltijd of in voltijd
worden uitgeoefend. De leden van de SGP-fractie horen graag de
opvatting van de regering hierover. Wat zijn de gevolgen van deze nieuwe
regels voor de verschillende groepen politieke ambtsdragers, mede in het
licht van het ontbreken van ontslagbescherming?
2. Overgangsrecht
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering voorstelt dat de
versobering van de wachtgeldregeling niet alleen betrekking zal hebben
op nieuwe politieke ambtsdragers, maar ook op zittende ambtsdragers.
Ook zittende politieke ambtsdragers krijgen daar dus mee te maken. Dat
ook politieke ambtsdragers een bijdrage leveren aan de maatregelen om
Nederland er financieel weer boven op te helpen, achten de leden van de
VVD-fractie een goede zaak. Maar in hoeverre is het redelijk om zittende
politieke ambtsdragers, terwijl zij hun ambtstermijn zijn gestart met een
bepaalde rechtspositieregeling waaraan zij verwachtingen hebben mogen
ontlenen, daarmee te confronteren? Is dit eerder voorgekomen? Waarom
is niet gekozen voor een overgangsvoorziening voor zittende politieke
ambtsdragers? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van
de regering.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie wat het feitelijke effect van het
voorliggende wetsvoorstel zal zijn in het licht van de sollicitatieplicht. Als
de regering verwacht dat door de sollicitatieplicht minder voormalige
ambtsdragers langer dan drie jaren en twee maanden van de wachtgeldregeling gebruik zullen maken, waarom worden de zittende politieke
ambtsdragers dan niet uitgezonderd van de nieuwe regeling? Is er op dit
punt in feite dan geen sprake van symboolwetgeving? Graag krijgen de
leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat volgens het voorliggende
wetsvoorstel de wijziging van het wachtgeldregime in werking moet
treden per 1 september 2012. Dit is een wijziging van de rechtspositie
waarop fungerende politieke ambtsdragers bij hun benoeming of
verkiezing mochten rekenen. Het gaat tenslotte om contracten voor
bepaalde tijd. Gaarne zouden de leden van de PvdA-fractie een nader
juridisch advies ontvangen over dit ingrijpen in een lopende rechtspositie.
Dit met het oog op een mogelijke juridische procedure van bijvoorbeeld
een wethouder die na 1 september gedwongen moet aftreden en daarmee
probeert te bewerkstelligen dat hij recht blijft houden op maximaal vier
jaar wachtgeld. Kan de Kamer een advies ter zake van de landsadvocaat
krijgen? Ligt het niet veel meer voor de hand om deze wijziging in werking
te doen treden na verkiezingen, net zoals dat ook bij de vorige herziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 298, nr. 5

4

van Appa het geval was? Door dit wetsvoorstel voor 12 september 2012 te
behandelen weten nieuwe volksvertegenwoordigers waar zij aan toe zijn,
zoals dat ook geldt voor wethouders, gedeputeerden en andere politieke
ambtsdragers na verkiezingen voor gemeenteraden, provinciale staten en
waterschappen.
Het wetsvoorstel behelst een aantasting van een onderdeel van de
rechtspositieregeling waaronder de zittende politieke ambtsdragers hun
ambt hebben aanvaard, en waaraan zij verwachtingen hebben mogen
ontlenen. Dat vergt een toereikende motivering, die onder meer ingaat op
mogelijke implicaties van de bedoelde aantasting uit een oogpunt van
artikel 1, eerste Protocol, bij het EVRM, aldus het advies van de Raad van
State. De leden van de CDA-fractie vragen de regering de bedoelde
motivering nader uit te werken, mede gelet op de houdbaarheid van het
wetsvoorstel in geval van toetsing door de rechter.
De leden van de ChristenUnie-fractie geven de regering in overweging, in
lijn met de opmerkingen van de Raad van State, een nadere onderbouwing te geven over de vraag waarom de rechtspositieregeling,
waaronder die van huidige ambtsdragers, wordt ingeperkt.
De leden van de SGP-fractie merken op dat zittende politieke ambtsdragers korte of langere tijd geleden op basis van de toen geldende regels
een afweging gemaakt of zij een politiek ambt willen bekleden. Deze leden
constateren dat dit wetsvoorstel tussentijds de regels wijzigt. Is het in het
licht van verantwoord omgaan met gewekte verwachtingen reëel om de
regels ook zonder overgangstermijn voor zittende politieke ambtsdragers
te veranderen? Is het vanuit het oogpunt van betrouwbaarheid van de
overheid niet beter om de nieuwe regels in te laten gaan bij de ingang van
een nieuwe periode?
3. Versnelde verhoging AOW-leeftijd
De leden van de PVV-fractie vragen zich af of het niet mogelijk was
geweest dat de regering de Kamer een compleet en volledig wetsvoorstel
had voorgelegd. In het voorliggende wetsvoorstel wordt aangegeven dat
de aanpassingen van de pensioengerechtigde leeftijd voor een dusdanig
complexe situatie zorgt dat dit in een separaat wetsvoorstel wordt
geregeld. De leden van de PVV-fractie vinden dit onwenselijk en onzorgvuldig en vragen zich af of hieruit conclusies getrokken kunnen worden
ten aanzien van de mate waarin de regering in staat is veranderende
wetgeving te overzien.
De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering aan te geven
wanneer de separate wijziging van de Appa, aangaande de flexibele
pensioengerechtigde leeftijd, naar de Tweede Kamer zal worden gestuurd.
4. Consultatie
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de ervaringen met de sollicitatieplicht voor politieke ambtsdragers. Daarnaast willen deze leden graag
weten hoeveel (absoluut en relatief) voormalige politieke ambtsdragers
op alle niveaus thans langer dan vier jaar, respectievelijk drie jaar en twee
maanden aangewezen zijn op wachtgeld. En hoe ligt dit voor de verschillende leeftijdsklassen, tot 45 jaar, 45 tot 55 jaar en ouder dan 55 jaar?
De leden van de PVV-fractie vragen zich af hoe het heeft kunnen gebeuren
dat de regering heeft nagelaten om een fatsoenlijke consultatie te laten
plaatsvinden. Deze leden vinden dat de zorgvuldigheid zwaar weegt en
vragen zich af waarom de regering hier zo onzorgvuldig heeft gehandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 298, nr. 5

5

De leden van de PVV-fractie zien verder dit voorliggende wetsvoorstel als
één van de weinige voorbeelden van daadwerkelijke bezuiniging. De
«Kunduz-coalitie» heeft voor het overige voornamelijk lastenverzwaringen
als «bezuinigingen» gebracht. Deze zelfde onachtzame onverschilligheid
komt terug in het voorliggende wetsvoorstel en de leden van de
PVV-fractie vragen zich af of de regering wel voldoende focus heeft en
voldoende open staat voor consultatie in brede zin.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
de regering een samenvatting geeft van de opvattingen van betrokken
organisaties: de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg, de Unie van Waterschappen, de Kring van commissarissen
van de Koningin en de burgemeestersbonden. Deze organisaties pleiten
onder meer voor een gefaseerde invoering. De Wethoudersvereniging en
het Nederlands Genootschap van Burgemeesters pleiten voor invoering
gekoppeld aan de datum van de eerstvolgende gemeenteraadsverkiezingen (maart 2014) in plaats van op de voorgestelde datum van
1 september 2012. Hoe beoordeelt de regering deze suggestie?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering aan te geven in
hoeverre er bij de betrokken partijen waarmee overleg is geweest nog
fundamentele bezwaren bestaan bij het invoeren van het onderhavig
wetsvoorstel. Voorts vragen bovengenoemde leden, indien dergelijke
bezwaren nog voortleven, de regering kan aangeven waarom zij niet
tegemoet kan komen aan deze bezwaren.
De regering spreekt de verwachting uit dat de sollicitatieplicht voor
gewezen ambtsdragers zal bijdragen aan een vermindering van het aantal
ambtsdragers dat langdurig van de wachtgeldregeling gebruik moet
maken. De leden van de SGP-fractie vragen of er zicht is op de effecten
van deze sollicitatieplicht tot nu toe.
5. Financiële gevolgen
De leden van de PVV-fractie vragen zich af hoe groot de uiteindelijke
besparing naar verwachting zal zijn. In theorie kan twintig procent
bespaard worden, maar wat is de verwachte besparing? De leden van de
PVV-fractie vinden het onzorgvuldig dat hier niet nader op wordt ingegaan
en vragen zich af of deze wetgeving slechts een vorm van symboolpolitiek
is of dat er daadwerkelijk een bestaand probleem mee wordt opgelost en
zouden graag zien dat de regering dit nader toelicht.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering een schatting te
geven hoeveel politieke ambtsdragers na het verstrijken van drie jaar en
twee maanden nog geen nieuwe inkomsten heeft kunnen verwerven.
II. Artikelsgewijs
Er geldt in bepaalde gevallen een uitzondering voor politieke ambtsdragers van 55 jaar of ouder. Is de veronderstelling van de leden van de
SGP-fractie juist dat dit wetsvoorstel geen wijzigingen aanbrengt in deze
uitzonderingsregels?
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
De griffier van de commissie,
Van der Leeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 298, nr. 5

6