Agenda acute zorg
Fase 1: de onderwerpen die de komende jaren centraal moeten staan bij de aanpak van
de druk op de acute zorgketen

1 Inleiding
De druk op de acute zorgketen neemt steeds verder toe. Actie vanuit alle stakeholders in en rond
de acute keten is nodig om de toegankelijkheid, kwaliteit en doelmatigheid van het aanbod van
acute zorg in de toekomst te borgen. 1 De noodzakelijke aanpak voor de acute zorg heeft
betrekking op een keten die breder is dan alleen de acute zorg (onder ‘acute zorg’ wordt hier
primair begrepen: de zorg die wordt verleend door Huisartsenposten, Regionale Ambulance
Voorzieningen (RAV’s) en afdelingen voor Spoedeisende Hulp (SEH’s)). Onder meer
vroegsignalering en preventie, de toegang tot (tijdelijk) verblijf, wijkverpleging en andere vormen
van (vervolg)zorg spelen daarin een rol. In dat kader hebben de Patiëntenfederatie, de NVZ, NFU,
ZN, FMS, V&VN, LHV, InEen, Actiz, AZN, NVSHA en het LNAZ 2 met elkaar deze agenda acute zorg
opgesteld.
Deze agenda is een herijking van de agenda acute zorg uit november 2017, die op bureauniveau is
gemaakt. 3 Partijen zijn van oordeel dat deze agenda acute zorg een belangrijke bijdrage kan
leveren aan het toegankelijk en doelmatig houden van de acute zorg in de komende jaren, en
daarmee tevens aan het bereiken van de doeleinden die zijn geformuleerd in het Actieplan
Ambulancezorg en de Hoofdlijnenakkoorden voor de medisch-specialistische zorg, wijkverpleging
en huisartsenzorg voor 2019-2022.
Deze agenda bevat de inhoudelijke visie van partijen op de aanpak van de druk op de acute
zorgketen. De agenda geeft aan welke onderwerpen de komende jaren naar het oordeel van de
partijen – naast andere al lopende trajecten (hoofdstuk 4) – met voorrang moeten worden
opgepakt om de toegankelijkheid en doelmatigheid van de acute zorg te borgen. Het gaat om
onderwerpen die sectoroverstijgend zijn en waarvoor samenwerking tussen meerdere betrokken
partijen is vereist.
De komende periode zullen partijen concretiseren hoe, door wie en wanneer invulling wordt
gegeven aan de onderwerpen van deze agenda, zodat er uitvoering kan worden gegeven aan de
benodigde acties. Daarbij zal ook worden gekeken naar de benodigde randvoorwaarden.
Uitgangspunt daarbij is uiteraard wel dat de agenda past binnen de kaders van en afspraken die
gemaakt zijn in het Actieplan Ambulancezorg en de Hoofdlijnenakkoorden voor de medischspecialistische zorg, wijkverpleging en huisartsenzorg voor 2019-2022. Beoogd is om de agenda
met concrete acties uiterlijk in het voorjaar van 2020 bestuurlijk vast te stellen.

1
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), monitor acute zorg 2018,
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/02/26/monitor-acute-zorg-2018.
2
Dit is een document van de genoemde partijen: de Patiëntenfederatie, de Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuizen (NVZ), Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), Zorgverzekeraars
Nederland (ZN), Federatie Medisch Specialisten (FMS), Beroepsvereniging van Verzorgenden en
Verpleegkundigen (V&VN), Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), de organisatie voor de eerste lijn InEen,
organisatie van zorgondernemers Actiz, Ambulancezorg Nederland (AZN), de Nederlandse Vereniging van
Spoedeisende Hulp Artsen (NVSHA) en het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ). Het ministerie van VWS heeft
het secretariaat verzorgd.

De agenda acute zorg uit november 2017 is destijds niet op bestuurlijk niveau vastgesteld. Later, in de
Hoofdlijnenakkoorden voor medisch-specialistische zorg, huisartsenzorg en wijkverpleging voor de jaren 20192022, is deze agenda wel alsnog bestuurlijk onderschreven.

3

2 Leeswijzer
Na een korte probleemanalyse (hoofdstuk 3) wordt in hoofdstuk 4 onderwerpen benoemd dat van
belang is voor de aanpak van de druk op de acute zorg, maar al op andere bestuurlijke tafels is
belegd. In hoofdstuk 5 staan de onderwerpen waar de betrokken partijen tot en met 2022 actie op
willen ondernemen. Hoofdstuk 6 geeft enkele algemene overwegingen over de acute zorg weer, en
tot slot wordt in hoofdstuk 7 het vervolg op deze agenda geschetst.
In de bijlagen (8 en 9) wordt schematisch uitgelegd wat zorgcoördinatie en de regionale
coördinatiefunctie inhouden.

3 Probleemanalyse
Uit de monitor acute zorg 2018 van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) blijkt dat de acute zorg
voldoende toegankelijk is, maar dat de druk hoog is en ook de komende jaren blijft toenemen. De
ketenpartners in de acute zorg zullen in sterke mate de samenwerking met elkaar moeten
opzoeken om de acute zorg goed te organiseren en coördineren. Dit is noodzakelijk om de
toenemende vraag naar acute zorg op te kunnen vangen. 4
Drukte in de acute zorg wordt vaak veroorzaakt als patiënten op de SEH komen die elders zorg
zouden moeten krijgen (instroom), of als de doorstroom (bijvoorbeeld van SEH naar
opnameafdelingen) of de uitstroom naar ‘vervolgzorg’ (zoals verpleging en verzorging thuis of naar
(tijdelijk) verblijf) niet soepel verloopt. 5 Ook een gebrek aan personeel is een belangrijke oorzaak
van drukte in de acute zorg. De toegankelijkheid van vervolgzorg vanuit de acute zorg laat zich op
dit moment nog niet goed meten.
De NZa verwacht dat de druk op de acute keten de komende jaren nog verder zal toenemen. Op
basis van een toekomstverkenning die de NZa in samenwerking met het RIVM heeft gemaakt is de
verwachting dat het zorggebruik van mensen van 65 jaar en ouder in de jaren 2016-2025 met een
factor twee tot vier toeneemt. 6 Ook de krapte op de arbeidsmarkt drukt naar verwachting de
komende jaren nog een belangrijke stempel op de acute zorg. In haar aanbevelingen geeft de NZa
aan dat de toenemende vraag naar acute zorg vraagt om steeds effectievere oplossingen om met
schaarse middelen (menskracht en materieel) steeds meer zorg te kunnen bieden.
Om te zorgen dat de acute zorg ook in de toekomst toegankelijk blijft is samenwerking tussen alle
ketenpartners in de acute zorg (zorgaanbieders, brancheorganisaties en zorgverzekeraars)
cruciaal, aldus de NZa. Die samenwerking, ook over de sectoren heen, moet worden geïntensiveerd
en deze samenwerking moet voor primair in ROAZ-verband plaatsvinden. Samenwerking betekent
gezamenlijk en gedeeld inzicht (in de uitdagingen, in de trends en patronen en in het functioneren
van de keten als geheel en in de eigen rol in die keten), een onderling gecoördineerde aanpak om
de toegankelijkheid te borgen (de zorg moet zodanig gecoördineerd worden dat de capaciteit is
berekend op de voorspelbare drukte, en pieken zo mogelijk worden voorkomen) en onderlinge
kennisdeling van oplossingen die werken.

NZa, monitor acute zorg 2018
Waar in deze agenda over ‘vervolgzorg’ wordt gesproken wordt gedoeld op die vormen van zorg waar
patiënten vaak na een bezoek aan de HAP of SEH voor in aanmerking komen, zoals wijkverpleging en
eerstelijns verblijf. Patiënten kunnen echter ook voor deze vormen van zorg in aanmerking komen zonder eerst
een bezoek aan de HAP of SEH te hebben gebracht – in welk geval er dan ook geen sprake is van ‘vervolg’zorg.
6
Ook blijkt uit de monitor van de NZa dat de behandeltijd per patiënt, het aantal klinische opnames na SEHbezoek, de verblijfsduur in het ziekenhuis en het beroep op vervolgzorg toe nemen met de leeftijd van de
patiënt.
4
5

Figuur 1: Een schematische weergave van de acute zorgketen. Zie
https://www.netwerkacutezorgnoordwest.nl/artikelen/patient-safety-in-the-acute-healthcarechain/

4 Er gebeurt al veel…
Verschillende onderwerpen die van belang zijn voor de aanpak van de druk op de acute zorg zijn al
op andere bestuurlijke tafels belegd en daarop wordt al actie ondernomen, maar partijen vinden
dat zij wel aandacht verdienen in de context van deze agenda. Partijen benadrukken hiermee het
belang van en hun commitment met betrekking tot de aanpak van deze onderwerpen. Het gaat
onder meer om de volgende onderwerpen:

4.1 Kwaliteit van de acute zorg
In april 2019 hebben de betrokken partijen 7 het kwaliteitskader spoedzorgketen aangeboden aan
Zorginstituut Nederland. Dit kwaliteitskader heeft tot doel om de kwaliteit van zorg in de
spoedzorgketen te verbeteren.
Het kwaliteitskader richt zich op de acute huisartsenzorg, ambulancezorg, zorg geleverd door de
mobiele medische teams en de acute ziekenhuiszorg. Het beschrijft zowel bestaande als nieuwe
landelijke normen en richtlijnen en doet aanbevelingen om de kwaliteit van de spoedzorgketen te
bevorderen.
Vanuit het perspectief van de patiënt benoemt het kwaliteitskader hoe partijen betrokken bij de
acute zorg met elkaar samenwerken om iedere patiënt met een acute zorgvraag 24 uur per dag en
7 dagen per week zorg van goede kwaliteit te bieden. Het kwaliteitskader fungeert als een

7

AZN, FMS, InEen, LNAZ, NFU, NHG, NVSHA, NVZ, PFN, V&VN en ZN.

inhoudelijk landelijk kader op basis waarvan lokale en regionale samenwerking georganiseerd kan
worden. Het beschrijft de minimale vereisten en doet aanbevelingen met het doel om de patiënt
met een acute zorgvraag zo snel mogelijk de juiste zorg op de juiste plek te geven.
Het kader bevat normen en aanbevelingen voor de verschillende stappen in de spoedzorgketen;
melding, triage, zorgcoördinatie, diagnostiek en behandeling, coördinatie en uitstroom. Het
beschrijft normen of doet aanbevelingen voor keteninformatie en hoe ketenpartners met elkaar de
ketenzorg evalueren.
Het LNAZ zal de partijen, betrokken bij deze agenda acute zorg, op de hoogte houden van
eventuele ontwikkelingen met betrekking tot het kwaliteitskader spoedzorgketen.

4.2 Vroegsignalering en samenwerking
Het is van belang dat er, zoals de NZa ook aanbeveelt, voldoende aandacht is voor gerichte
vroegsignalering van problematiek bij ouderen en een goede samenwerking tussen de
zorgverleners om gezondheidsrisico’s bij ouderen tijdig te signaleren en op te volgen.
Vroegsignalering houdt in dat ouderen die mogelijk kwetsbaar zijn, met behulp van casefinding of
risicoprofielen eerder in beeld komen. De professionals letten daarbij samen op dreigende
eenzaamheid, tekenen van ondervoeding, beginnende dementie, risico op functieverlies of
zorgmijding. Door deze brede blik kan men niet alleen de juiste diagnose stellen (brede triage),
maar ook alle levensgebieden betrekken bij het beoordelen van de ondersteuningsvraag. Op die
manier kunnen ouderen passende ondersteuning en zorg krijgen, die voorkomt dat hun
kwetsbaarheid toeneemt, en hen zoveel mogelijk de regie over hun eigen leven teruggeeft en hun
zelfredzaamheid vergroot. 8
Door tijdige signalering en het verlenen van planbare zorg in de nulde, eerste én tweede lijn, kan
in een deel van de gevallen ook voorkomen worden dat de situatie van ouderen escaleert en zij
acuut zorg nodig hebben (wat ook kan zorgen voor stress en verwarring). Ook kan daarmee de
instroom in de acute keten worden beperkt. Voor het tijdig signaleren en opvolgen van
(gezondheids)risico’s is afstemming en samenwerking tussen zorgverleners en gemeenten een
belangrijke voorwaarde. Mantelzorg, wijkverpleging en eventueel de specialist
ouderengeneeskunde ondersteunend aan de huisarts spelen daarbij een belangrijke rol.
In mei 2019 hebben de LHV, V&VN, InEen, NHG, KNGF, Laego (het landelijk netwerk kaderartsen
eerstelijns ouderengeneeskunde), Patiëntenfederatie Nederland, ZN, VWS, Sociaal Werk Nederland,
de VNG, KNMP en Actiz, in het kader van het programma Langer Thuis van het ministerie van VWS,
de publicatie ‘Kwetsbare ouderen thuis, handreiking voor integrale zorg en ondersteuning in de
wijk’ vastgesteld. Deze handreiking bevat een 6-stappenplan en een overzicht van rollen en taken
die handvatten bieden bij het organiseren van ondersteuning en zorg aan zeer kwetsbare
thuiswonende ouderen.
Patiëntenfederatie Nederland, ZN, de LHV en ActiZ zullen de partijen op de hoogte houden van
eventuele ontwikkelingen met betrekking tot vroegsignalering van problematiek bij ouderen en
samenwerking om gezondheidsrisico’s tijdig te signaleren.

4.3 Arbeidsmarkt in de (acute) zorg
Met de groeiende vraag is het vinden van voldoende personeel een grote uitdaging.
Personeelskrapte is één van de oorzaken van de druk op de acute zorg, zo blijkt ook uit de
rapportages van de NZa.

Programma Langer Thuis, p.18, https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/zorg-en-ondersteuningthuis/documenten/rapporten/2018/06/15/programma-langer-thuis.
8

Dit vraagt ten eerste om het opleiden van meer gespecialiseerde verpleegkundigen voor de acute
zorg (Intensive Care, Medium Care, Eerste Hart Hulp, SEH, ook met het oog op uitwisseling met
ambulanceverpleegkundigen).
In het Hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistische Zorg voor 2019-2022 hebben partijen het zorgen welzijnsbrede Actieprogramma Werken in de Zorg onderschreven. Daarin is onder meer
afgesproken dat de ziekenhuizen, ondersteund door de NVZ en de NFU, jaarlijks meer
gespecialiseerd verpleegkundigen opleiden, waarbij zij ook gericht aandacht besteden aan
opleidingen voor de acute zorg. 9 In het Actieplan Ambulancezorg is opgenomen dat AZN partner is
van ketenbrede actieplannen op het gebied van arbeidsmarkt. Afgesproken is verder dat RAV’s met
ketenpartners in de FZO-regio’s regionale afspraken maken over aantallen opleidingsplaatsen en de
verdeling ervan en over de uitwisseling van personeel in het kader van loopbaanontwikkeling.
Daarmee wordt toegewerkt naar regionale capaciteitsplanning, waarin werkgevers gezamenlijk
verantwoordelijkheid dragen voor voldoende personeel in de regio. Ook in het Hoofdlijnenakkoord
Huisartsenzorg zijn afspraken gemaakt op het gebied van de arbeidsmarkt, zoals aansluiten bij de
Regionale Actieplannen Aanpak Tekorten (RAATs) en het opleiden van voldoende huisartsen.
In de wijkverpleging is de arbeidsmarkt ook een belangrijk aandachtspunt, mede omdat sprake is
van een stijgende zorgvraag (meer ouderen, meer complexiteit in de thuissituatie). In het
Hoofdlijnenakkoord Wijkverpleging is onder meer afgesproken dat partijen - voor zover nog niet
het geval - aansluiting zoeken bij de Regionale Actieplannen Aanpak Tekorten (RAAT), en om
specifiek aandacht te besteden aan de wijkverpleging in samenhang met de bredere aanpak van de
tekorten in de regio. Ook investeren in instroom en opleiding van volwassenen (nieuw en
herintreders) in de wijkverpleging is in het Hoofdlijnenakkoord een belangrijk aandachtspunt.
Om personeelstekorten terug te dringen in de acute zorg geldt, net als voor de gehele zorgsector,
echter dat een focus op instroom van nieuw (gespecialiseerd) personeel alleen niet voldoende is.
Wat ook belangrijk is, is dat een slag wordt gemaakt naar beter en meer toekomstgericht
personeelsbeleid.
Het is van groot belang om zowel verpleegkundig specialisten als gespecialiseerde
verpleegkundigen te behouden voor de acute ketenzorg, en daarmee het wegvloeien van expertise
te voorkomen. Hiervoor dient verder geïnvesteerd te worden in de competenties en vaardigheden
van werknemers. Ook is het belangrijk dat werkgevers in de regio met elkaar afspreken om niet te
concurreren op arbeidsvoorwaarden en dat instellingen inzetten op het behoud van personeel.
Hierover worden in elke arbeidsmarktregio al zorgbreed afspraken gemaakt in de regionele
actieplannen aanpak tekorten (RAATs). Verder dient er werkzekerheid te zijn 10, dient de ervaren
werkdruk omlaag te gaan en moet werk aantrekkelijker worden gemaakt. Dit kan door te zorgen
voor voldoende vakbekwame collega’s, zeggenschap, autonomie, steun van leidinggevenden,
goede samenwerking met artsen en een patiëntgerichte zorgcultuur. Er dient tevens sprake te zijn
van een ambitieuze werkomgeving waarin professionals worden uitgenodigd te excelleren, met
aandacht voor innovatie, waarin zij worden opgeleid voor nu en de toekomst. Goed
werkgeverschap is hiervoor een belangrijke voorwaarde. Het is een gezamenlijke uitdaging om
huidige en toekomstige zorgverleners een duurzaam aantrekkelijk beroepsperspectief te bieden.
Ook taakherschikking is een belangrijk instrument in het kader van het behoud van personeel en
anders werken. Door taakherschikking komt er tijd vrij bij professionals voor werkzaamheden die
echt tot hun kerntaken en specialisme behoren. Denk hierbij aan het bevorderen van de inzet van

Hoeveel gespecialiseerde verpleegkundigen en medisch ondersteunend personeel er in opleiding gaan en hun
diploma halen, wordt gemonitord door het College Zorg Opleidingen (CZO) van de NFU en NVZ. Op de website
van het CZO zijn deze gegevens te vinden (https://www.czo.nl/czo-stats). Het Capaciteitsorgaan raamt de
opleidingsbehoefte voor gespecialiseerde verpleegkundigen en medisch ondersteuners, zie daarvoor ook
https://capaciteitsorgaan.nl/capaciteitsplan-2018-2021-fzo-beroepen-ambulanceverpleegkundigen/.
10
Bij veranderingen in het aanbod van zorg is het belangrijk dat het personeel ergens anders weer aan de slag
kan. Vanuit dat perspectief is het bijvoorbeeld belangrijk dat personeel breed wordt opgeleid, zodat zij kennis
hebben die zij elders ook kunnen toepassen.
9

de verpleegkundig specialist en de physician assistant in de brede keten van acute zorg. Om
taakherschikking te bevorderen is in het Hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistische Zorg
afgesproken dat er meer verpleegkundig specialisten worden opgeleid. Naast taakherschikking
vormen ook het terugdringen van administratieve lasten en technologische vernieuwingen
onderdelen van anders werken.
Bij het opleiden van verpleegkundigen is het belangrijk om aandacht te besteden aan het behouden
van deze verpleegkundigen voor de acute zorgketen. Dit is bijvoorbeeld mogelijk door de
mogelijkheid te creëren om eerst breed initieel op te leiden, gevolgd door specialiseren via modules
om mensen zo gelijktijdig gericht en flexibel op te leiden. In het Hoofdlijnenakkoord Medisch
Specialistische Zorg voor 2019-2022 is daar het volgende over opgenomen: “verpleegkundige
(vervolg)opleidingen gaan beter aansluiten bij de werkpraktijk en de ontwikkeling van de nieuwe
taken, rollen en functies”. Daartoe zijn de NVZ en NFU, met aansluiting van Actiz, V&VN en de
samenwerkende opleidingsinstituten, het project CZO Flex Level gestart; AZN is hier inmiddels bij
aangesloten. De komende jaren wordt gewerkt aan duurzame verbetering van het
opleidingsaanbod voor verpleegkundigen, onder meer in het acute cluster. Door de opleidingen in
(onder meer) het acute cluster modulair te gaan aanbieden kan er functiegericht opgeleid gaan
worden en zijn verpleegkundigen flexibeler inzetbaar.
Van belang is verder onder meer dat slim met de inzet van gespecialiseerd personeel in de keten
wordt omgegaan, bijvoorbeeld door het uitwisselen / de flexibele inzet van personeel in de acute
zorgketen, maar ook door bij de samenwerking tussen bijvoorbeeld partijen in de acute zorg en de
wijkverpleging efficiënt om te gaan met de inzet van personeel. Als onderdeel van het
actieprogramma Werken in de Zorg is het Actie Leer Netwerk opgezet, dat de verbinding legt
tussen het actieprogramma, het werkveld en onderwijs. Het netwerk faciliteert en ondersteunt
partijen die met vernieuwende initiatieven de personeelstekorten aanpakken. Op het platform
worden goede voorbeelden op het gebied van arbeidsmarktvraagstukken, zoals de inzet van
gespecialiseerd personeel, uitgewisseld (www.actieleernetwerk.nl).
De NVZ, NFU, V&VN en AZN zullen de partijen op de hoogte houden van eventuele ontwikkelingen
met betrekking tot de arbeidsmarkt in de (acute) zorg.

4.4 Uitwisseling van patiëntinformatie in de acute zorgketen
Bij een beroep op acute zorg wordt de overdracht van medische gegevens tussen huisarts,
huisartsenpost en SEH door zorgverleners en patiënten als een knelpunt ervaren omdat registraties
van patiëntengegevens niet op elkaar aansluiten, aldus de NZa in de marktscan acute zorg 2017.
Dit belemmert de triage en de verdere zorgverlening. Ook voor de zorgverlening door
ambulancevoorzieningen is informatie over bijvoorbeeld eerdere ziekenhuisopnames van de
patiënt, en informatie-uitwisseling tussen Regionale Ambulancevoorziening (RAV) en huisarts, van
belang. Goede en tijdige informatie-uitwisseling is belangrijk om de samenwerking in de keten van
de acute zorg te verbeteren, aldus ook de NZa.
Ook in de Hoofdlijnenakkoorden is aangegeven dat het verbeteren van de elektronische
gegevensuitwisseling in de zorg van groot belang is. Daarbij is de insteek dat alle betrokken
partijen hun rol pakken en resultaat boeken. Het overleg hierover wordt primair in de context van
het Informatieberaad gevoerd.
In het Actieplan Ambulancezorg is benadrukt dat informatiedeling tussen de zorgpartners in de
acute zorg van essentieel belang is voor het bieden van goede ambulancezorg, maar ook voor de
continuïteit van zorg binnen de acute zorgketen.
Nictiz heeft op verzoek van VWS acht momenten van gegevensuitwisseling in de acute zorgketen –
tussen huisarts, HAP, SEH en RAV (inclusief meldkamer ambulancezorg), waaronder ook
feedbackinformatie van SEH’s naar RAV’s – geïdentificeerd, waarbij potentiële verbeteringen
binnen bereik liggen en de opbrengsten voor de patiënt maximaal kunnen zijn. Op deze momenten

kan mogelijk met beperkte inzet en een relatief groot effect voor de patiënt gewerkt worden aan
het verbeteren van de informatiestromen in de acute zorg.
In het traject dat de minister van Medische Zorg en Sport is gestart om de elektronische
gegevensuitwisseling in de zorg verder te verbeteren wordt ook gekeken naar verschillende
onderdelen van de acute zorg waaronder de ambulancezorg en acute verloskunde, maar ook
medicatieoverdracht en ziekenhuisoverdracht. Deze zijn opgenomen op de concept Roadmap die de
minister van MZS in april aan de Tweede Kamer heeft gestuurd. In de definitieve Roadmap komen
die gegevensuitwisselingen in de zorg te staan die een bijdrage leveren aan goede zorg én waarvan
duidelijk is welke informatie op welk moment op welke plek nodig is. Drie van de door NICTIZ
geïdentificeerde momenten van gegevensuitwisseling in de acute zorgketen maken deel uit van de
concept Roadmap en worden in dat verband (samengevoegd tot twee gegevensuitwisselingen)
momenteel nader uitgewerkt: ambulanceoverdracht naar Spoedeisende Hulp (SEH); spoedmelding
van huisarts of huisartsenpost (HAP) naar meldkamer ambulancezorg; en de (triage)verwijzing van
huisarts of huisartsenpost (HAP) naar SEH. InEen, V&VN, de NVZ, AZN en ZN zullen de partijen op
de hoogte houden van de voortgang van het Informatieberaad op dit punt en van eventuele andere
ontwikkelingen met betrekking tot de uitwisseling van patiëntinformatie in de acute zorgketen.
Naast informatiedeling tussen de zorgpartners in de acute zorg is voor een goed functioneren van
de keten, waaronder een goede uitstroom van acute zorg naar ‘vervolgzorg’, ook de informatieuitwisseling met organisaties voor vervolgzorg (zoals wijkverpleging en tijdelijk verblijf) van
belang. Er bestaan reeds verschillende initiatieven op dit punt. Een goede samenwerking tussen de
partijen in de acute zorg en organisaties voor vervolgzorg is hierbij essentieel. ActiZ zal de partijen
op de hoogte houden van de voortgang van initiatieven met betrekking tot de uitwisseling van
patiënteninformatie tussen partijen in de acute zorgketen en organisaties voor vervolgzorg.

5 Prioriteiten agenda acute zorg 2019-2022
De onderstaande onderwerpen zijn voor de betrokken partijen de belangrijkste prioriteiten om
toegankelijkheid en doelmatigheid van de acute zorg ook in de toekomst te borgen.
De komende maanden zullen partijen nader concretiseren hoe en door wie nader invulling wordt
gegeven aan deze onderwerpen (zie ook Hoofdstuk 7).

5.1 Meer duidelijkheid voor patiënten over gebruik van en
toegang tot acute zorg
5.1.1 Eén (digitaal) aanspreekpunt voor patiënten met een acute
zorgbehoefte, en gezamenlijk organiseren van deze zorgverlening
Het is door de toegenomen en complexere zorgvraag voor patiënten steeds lastiger om te weten
waar zij met hun zorgvraag naar toe moeten. Samenwerking tussen zorgaanbieders in de acute
zorg is in dat kader van groot belang. Zoals ook in het rapport van de Taskforce ‘Juiste Zorg op de
juiste plek’ wordt gesteld: het is voor patiënten die acute zorg nodig denken te hebben, belangrijk
dat de zorgaanbieders de zorgvraag van de patiënt “aan de voorkant” gezamenlijk ontvangen,
triëren en vervolgens het passende zorgaanbod leveren, zodat deze patiënten snel bij de juiste
schakel in de zorgketen terecht komen. Partijen noemen dit zorgcoördinatie.
InEen en AZN zijn in Overijssel gestart met zorgcoördinatie. De huisartsenpost, RAV en wijkverpleging
hebben hun telefonische spoedlijnen bij elkaar gezet om bij een telefoontje van een patiënt snel in
gezamenlijkheid te kunnen overleggen en te bepalen welke zorg ingezet moet worden. Het gaat om de
vraag wat passende zorg is, passend bij de zorgvraag, en tevens om het voorkomen van een dubbele inzet
van professionals.

5.1.2 Betere informatie voor patiënten over gebruik acute zorg
Het is belangrijk dat alleen een beroep op de (acute) zorg wordt gedaan, op momenten waarop dit
nodig is, en dat patiënten naar de juiste zorgverlener gaan. Overdag kunnen patiënten met
laagcomplexe (al dan niet acute) zorgvragen terecht bij hun eigen huisarts. “De juiste zorg op de
juiste plek” geldt immers ook voor acute zorg.
Burgers/patiënten weten begrijpelijkerwijs niet altijd wanneer zij een beroep moeten doen op de
acute zorg en op welke vorm van acute zorg, en wanneer zij gebruik moeten maken van reguliere
zorg. Betere informatie voor patiënten moet ervoor zorgen dat zij weten waarvoor acute zorg
bedoeld is, dat zij zelf beter in kunnen schatten of ze acute zorg nodig hebben en zo ja, welke
zorgverlener ze moeten bellen. Geruststellen in die situaties waarbij geen acute zorg nodig is hoort
hierbij. Maar ook om inzichtelijk te maken welke alternatieven er zijn buiten de acute zorg en wat
ze kunnen doen bij twijfel, want voor hulp bij twijfel (en geruststelling daarop) moet ruimte blijven.
De nadruk ligt op de patiënt toe leiden naar de zorg die op dat moment nodig is. Het is
nadrukkelijk niet het doel om de patiënt weg te houden van (acute) zorg.
De Regionale Ambulancevoorziening Hollands Midden en de huisartsenposten hebben begin 2019 de
‘Belwijzer voor uw zorg’ geïntroduceerd. Doel hiervan is om de inwoners uit de regio te informeren over
waar zij terecht kunnen indien zij met spoed zorg nodig hebben. In de Belwijzer kunnen zij aan de hand van
concrete voorbeelden opzoeken wanneer zij het beste welke zorgverlener kunnen bellen: de huisarts,
huisartsenpost of ambulancedienst, en bij de Belwijzer zit een kaartje met de contactgegevens van alle
relevante zorgverleners.
Op de website https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv.nl/ staan verschillende voorbeelden van initiatieven die
huisartsen / huisartsenposten hebben ondernomen om de druk op de huisartsenzorg behapbaar te houden.
Ervoor zorgen dat alleen patiënten die echt acuut huisartsenzorg nodig hebben op de HAP terecht komen,
maakt onderdeel uit van verschillende van deze initiatieven, zoals:
•
HAP Zaanstreek Waterland en HAP Gelderse Valei doen pilots waarbij zij alleen patiënten met een
urgente hulpvraag (U1 of U2) toelaten tijdens de nachtdienst. De triagisten krijgen in dat kader de
cursus ‘Anders triëren’, met aandacht voor strenger triëren en de communicatie hierover met de
patiënt. (zie https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv.nl/praktijkvoorbeelden/alleen-u1-en-u2-de-nacht en
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv.nl/praktijkvoorbeelden/hap-gelderse-vallei-alleen-u1-en-u2-denacht)
•
De Huisartsenposten Rijnland en Huisartsenpost Duin- en Bollenstreek beschikken sinds april 2019 over
websites met een ingebouwde digitale zelftriage, waarbij patiënten over hun klacht kunnen chatten met
een ‘chatbot’ (zie https://www.moetiknaardedokter.nl/nieuws/websites-shr-en-dddb-gelanceerd/ en
https://praktijkvoorbeeldenanw.lhv.nl/nieuwe-pilots/nieuwe-pilots/zelftriage-met-een-chatbot).

5.2 Meer inzicht voor zorgverleners in beschikbare capaciteit
5.2.1 Inzicht voor zorgverleners in beschikbare capaciteit van de acute
ziekenhuiszorg
Om de drukte in de acute zorg te coördineren, is er behoefte aan inzicht in actuele beschikbare
(spoedzorg)capaciteit. Hiermee kan de patiënt door de ambulance zo snel mogelijk naar het
ziekenhuis met de juiste expertise en beschikbare capaciteit worden vervoerd. In combinatie met
regionale afspraken over aanwezige faciliteiten en expertise in ziekenhuizen kan de ambulance
daarbij naar het ziekenhuis met de benodigde capaciteit én deskundigheid rijden. Daarbij is er op
regionaal niveau behoefte aan inzicht in de drukte op de acute zorgafdelingen, zodat partijen in de
acute zorgketen hier o.a. via het ROAZ gepast regionaal beleid op kunnen maken.
Samengevat is er behoefte aan een regionaal systeem dat het mogelijk maakt om informatie uit te
wisselen over capaciteit tussen in ieder geval meldkamer, ambulancezorg en ziekenhuizen.

Daarnaast is er behoefte aan een dergelijk systeem om sturing op drukte en capaciteit op ROAZniveau vorm te geven. 11

5.2.2 Inzicht in de beschikbare capaciteit van (vervolg)zorg (Regionale
coördinatiefuncties vervolgzorg) 12
Een soepele toegang van met name kwetsbare ouderen tot zorg vanuit de eerste lijn of tot
vervolgzorg na een bezoek aan de SEH is van groot belang om ervoor te zorgen dat patiënten zo
snel mogelijk op de juiste plek terecht komen. Dit betekent voor patiënten die wel acuut zorg nodig
hebben, maar geen medisch specialistische zorg, dat zij gelijk verwezen worden naar de juiste zorg
in de eerste lijn (bijvoorbeeld zorg verleend door een huisarts(enpost) of het eerstelijns verblijf).
Hierdoor kan de acute zorg verleend door een huisartsenpost of spoedeisende hulp worden ontlast.
Om te bevorderen dat patiënten de juiste zorg krijgen is het van belang dat er voldoende capaciteit
van deze zorg (eerstelijnsverblijf, wijkverpleging, acute ggz, Wlz-(crisis)zorg en Wmo-spoedzorg)
beschikbaar is, ook in piekperiodes, en dat er regionale coördinatie (m.b.t. de toegang tot deze
zorg) plaats vindt. De NZa geeft daarbij (in de monitor acute zorg) aan dat bekostiging van
zorgcoördinatiefuncties breder dan eerstelijnsverblijf belangrijk is.
Partijen zijn het erover eens dat het van belang is dat de al opgezette regionale
coördinatiefunctie 13, waarbij is aangesloten bij de regionale indeling van de zorgkantoren, 24/7
bereikbaar is en real time inzicht geeft in de beschikbare capaciteit, en dat er ondersteuning is bij
het vinden van de juiste zorgvorm. In april 2019 hebben ZN en Actiz de beschrijving van de
minimale eisen aan de vier functionaliteiten (triage, inzicht in capaciteit, bereikbaarheid van zorg
en evaluatie / monitoring) 14 van een regionale coördinatiefunctie vastgesteld.

Het Regionaal Transferpunt Salland (RTP) coördineert alle vormen van vervolgzorg waarbij een
verblijfsvraag speelt, zoals eerstelijnsverblijf, crisisopname langdurige zorg, geriatrische revalidatiezorg,
Wmo-spoedzorg of respijtzorg. Het RTP is een virtueel netwerk waarbij ketenpartners toegang hebben tot
dezelfde informatie. Er is een centrale regievoering en deze ligt bij de transferverpleegkundigen van het
Deventer ziekenhuis. Zie: https://www.regionaaltransferpunt.nl/media/

5.3 Toegang tot huisartsenzorg in de ANW-uren
Een belangrijk deel van de patiënten met een acute zorgvraag komt tijdens kantooruren bij de
huisarts terecht, en in de ANW-uren bij de HAP. Het is voor de hele acute zorgketen van groot
belang dat deze zorg beschikbaar is, temeer omdat een beperkte beschikbaarheid van acute
huisartsenzorg zorgt voor een extra groot beroep op de ambulancezorg en SEH. De
toegankelijkheid van de huisartsenpost voor acute zorg staat echter onder druk door een stijgend
gebruik ervan.
Huisartsen geven aan dat de huisartsenpost ook wordt gebruikt voor niet-acute zorgvragen.
Mogelijk rekenen patiënten steeds meer op constante beschikbaarheid van reguliere
huisartsenzorg. Daarnaast geven de huisartsen aan dat complexere zorgvragen overdag een groter
beroep op de reguliere huisartsenzorg leggen, wat effect heeft op de beschikbare capaciteit
overdag en mogelijk ook bijdraagt aan meer druk op de huisartsenzorg in de ANW-uren.
11
Zie ook de motie van de leden Geleijnse, Van den Berg, Ploumen en Ellemeet die de Tweede Kamer op 20
december 2018 heeft aangenomen (TK 31016, nr. 181).
12
Waar in dit document wordt gesproken over ‘vervolgzorg’ wordt gedoeld op eerstelijnsverblijf, wijkverpleging,
acute ggz, Wlz-(crisis)zorg en Wmo-spoedzorg. Deze vormen van zorg zijn niet alleen van belang voor een
soepele uitstroom van patiënten uit de acute zorg (als vervolg op de acute zorg, daarom de term ‘vervolgzorg’),
maar ook voor het voorkomen van instroom van patiënten in de acute zorg.
13
https://www.zn.nl/336986126/Document?documentregistrationid=3076947970
14
https://www.actiz.nl/stream/functionaliteiten-regionale-coordinatiefunctie

Het is belangrijk dat wordt bekeken hoe structureel aan de vraag naar reguliere huisartsenzorg
binnen en buiten kantoortijden kan worden voldaan, om de toegankelijkheid van de acute
huisartsenzorg te garanderen.

5.4 Duurzaam landelijk dekkend spoedzorgnetwerk
De ontwikkelingen in de acute zorg gaan snel, sneller dan partijen hebben voorzien bij het sluiten
van de hoofdlijnenakkoorden. Er zijn enerzijds SEH’s en afdelingen acute verloskunde die dicht
gaan. Anderzijds zijn er ziekenhuizen die expertisecentra inrichten, bijvoorbeeld voor de zorg aan
ouderen, of die een transitie maken naar gezondheidsorganisaties die zich richten op het
stimuleren van gezondheid en het bevorderen van kwaliteit van leven. Verder geven ziekenhuizen
aan dat zij knelpunten ervaren in de financiering van de acute zorg.
De ontwikkelingen in de acute zorg leiden in de samenleving regelmatig tot vragen en zorgen. In
dat kader is het onder meer belangrijk dat de agenda acute zorg door partijen blijvend ter hand
wordt genomen, zoals afgesproken in de hoofdlijnenakkoorden. Ook is het van belang dat partijen
met elkaar in het ROAZ afspraken maken met betrekking tot de acute zorg in de regio, om ervoor
te zorgen dat er in de regio een 24/7 werkend systeem voor acute zorg is.
De dynamiek in het acute zorglandschap vraagt ook om een passende organisatie en financiering
van de acute zorg. En breder, om een visie op hoe de acute zorg er in de toekomst uit kan of moet
zien. Geen blauwdruk van hoe de acute zorg georganiseerd moet worden – het blijft regionaal
maatwerk – maar een schets van een landelijk dekkend acute zorgnetwerk. Een netwerk met
daarin verschillende aanbieders van acute zorg, variërend van huisartsenzorg voor overdag tot aan
24/7 acute zorg op een grote SEH en verschillende vormen van acute zorg daar tussenin. Meestal
dichtbij, soms wat verder weg als de situatie van de patiënt daarom vraagt. Opdat wat de acute
zorg betreft, ‘de basis op orde is’, zodat iedereen dag en nacht verzekerd blijft van acute zorg. 15

6 Overwegingen
De Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) stelde in 2017 al: voor maatschappelijke
kwesties wordt te vaak een medische oplossing gezocht (medicalisering). 16 Ook dit draagt bij aan
de druk op de acute zorgketen. Nog te weinig wordt het gesprek gevoerd over het spanningsveld
tussen risicomijding, kwaliteit (van leven) en kosten. Buiten de in dit document geformuleerde
prioriteiten is het daarom van belang dat er zowel maatschappelijk als binnen de (acute) zorg een
gesprek op gang komt over de toenemende medicalisering.
Daarbij zijn er drie concrete punten van aandacht (die in elkaars verlengde liggen, en die wellicht
ook nog een rol gaan spelen bij het concretiseren van deze agenda):
Voorkomen van medicalisering door maatwerkafspraken in de eerste lijn
Het is van belang dat er maatschappelijk en in de zorg meer aandacht is voor het voorkomen van
onwenselijke of onnodige medicalisering; maatwerkafspraken (zoals behandelbeperkingen) 17 in
behandelplannen vastleggen zodat onnodige instroom in de acute zorg kan worden voorkomen en

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/07/12/kamerbrief-over-visie-medischzorglandschap.
15
16

https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2017/04/04/recept-voor-maatschappelijk-probleem

Afspraken tussen een patiënt en zijn behandelend arts over welke ingrepen of behandelingen niet worden
verricht. Zowel de patiënt als de arts kan grenzen stellen. Dit noemen we behandelbeperkingen. Bekende
voorbeelden van een behandelbeperking zijn 'niet reanimeren' en 'vanuit levensovertuiging geen
bloedtransfusie willen'.

17

eventueel tijdig behandelbeperkingen bespreken met de patiënt. Hierin speelt de eerste lijn met
daarin de huisarts en wijkverpleegkundige een belangrijke rol. “Dichtbij waar het kan, ver weg als
het moet.”
Betere afstemming tussen behandelmogelijkheden en wensen van de patiënt
Binnen de acute zorg zou het verbeteren van kwaliteit van leven meer centraal dienen te staan.
Ondanks dat er technisch steeds meer mogelijk is, zou er moeten worden gekeken of dit ook
overeenkomt met de wensen van de patiënt, die een grotere rol zouden moeten spelen bij het
beantwoorden van de vraag of wat maximaal mogelijk is ook daadwerkelijk de beste behandeling
is. Ook moet expertise over (de zorg voor) ouderen worden ingezet bij het nemen van dergelijke
beslissingen. Toegenomen technische mogelijkheden leiden immers ook tot een toename van
overdiagnostiek en overbehandeling.
Moet alles wat kan? Meer aandacht voor verhouding tussen mogelijkheden en schaarse middelen
Bij de introductie van nieuwe interventies, richtlijnen of andere procedures is het belangrijk dat er,
naast de aandacht voor de potentieel positieve gevolgen, ook oog is voor de negatieve gevolgen
voor de individuele patiënt. De afweging dient dan niet alleen te zijn: “Is het mogelijk?”, maar ook:
“Is het ook wenselijk?”, op zowel individueel als op populatieniveau. “Moet alles wat kan?”
Er dient een zorgvuldige afweging gemaakt te worden als er extra inzet wordt gevraagd van
schaarse mensen en middelen bij de invoering van nieuwe interventies en richtlijnen. De
personeelstekorten worden groter en de zorgkosten dreigen moeilijk beheersbaar te worden.
Maatschappelijk dient deze afweging duidelijk te worden uitgelegd en gedragen.

7 Vervolg
Met deze agenda acute zorg stellen de partijen vast dat actie nodig is om de toegankelijkheid en
doelmatigheid van de acute zorg ook in de toekomst te borgen.
In deze agenda benoemen de partijen verschillende in dat kader belangrijke trajecten die reeds op
andere bestuurlijke tafels zijn belegd (hoofdstuk 4), en stellen zij ook een aantal andere
prioriteiten voor de komende jaren vast (hoofdstuk 5).
Met het bestuurlijk vaststellen van deze agenda onderschrijven de partijen dat zij hier mede hun
verantwoordelijk voor willen nemen.
Het streven is deze agenda vast te stellen in de bestuurlijke overleggen en de ALV van AZN in
september respectievelijk oktober 2019. Daarna zullen partijen nader concretiseren hoe, door wie
en wanneer invulling wordt gegeven aan deze onderwerpen, zodat er uitvoering kan worden
gegeven aan de benodigde acties. Beoogd is om de agenda met concrete acties uiterlijk in het
voorjaar van 2020 bestuurlijk vast te stellen.

8 Bijlage: zorgcoördinatie
Zorgcoördinatie is het 24/7 gezamenlijk organiseren en coördineren van de acute zorg op regionale
schaal door de verschillende zorgaanbieders, zodat er samenhang ontstaat. Het betreft alle
activiteiten gericht op het regisseren, afstemmen en bewaken van de organisatie en de uitvoering
van de zorgverlening aan de patiënt met een acute zorgvraag. Het gemeenschappelijke doel is dat
de patiënt met een acute zorgvraag de juiste zorg door de juiste zorgverlener op het juiste tijdstip
op de juiste plek ontvangt.

Voor meer informatie, zie https://www.ambulancezorg.nl/themas/zorgcoördinatie.

9 Bijlage: regionale coördinatiefuncties
Regionale coördinatiefuncties:
plaatsing van de patiënt in de vervolgzorg regelen
plaatsingsvraag
van een
ZORGVERLENER

door
bijv.

ziekenhuis
wijkverpleegkundige
huisarts

Regionale
coördinatiefunctie
vervolgzorg
heeft inzicht in
beschikbare capaciteit
van vervolgzorg en
ondersteunt bij
plaatsing v/d patiënt

inzicht in
plek bij:
wijkverpleging
eerstelijns verblijf
geriatrische revalidatiezorg
respijtzorg
langdurig verblijf verpleeghuis
Wmo-spoedzorg
GGZ-spoedzorg