Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 414

Goedkeuring van het op 6 juni 2012 te Brussel
tot stand gekomen Protocol tot wijziging van de
Overeenkomst van 14 januari 1964 ter
uitvoering van artikel 37, lid 2, van het Verdrag
tot instelling van de Benelux Economische Unie
(Trb. 2012, 108)

Nr. 8

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 26 februari 2013
De regering dankt de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal voor haar verslag van 18 januari 2013
met betrekking tot het voorstel van wet tot goedkeuring van het bovengenoemde Protocol. De regering heeft met belangstelling kennis genomen
van de vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie, de
PvdA-fractie, de CDA-fractie en de D66-fractie. In deze nota naar
aanleiding van het verslag worden de vragen van de commissie beantwoord. Vragen met dezelfde strekking zijn samengevoegd en in één keer
beantwoord.
In het algemene deel van het verslag hebben de leden van de fractie van
de PvdA gevraagd naar het historisch budgettaire beslag voor Nederland
van de samenwerking in Benelux-verband. De leden van de CDA-fractie
verzoeken de regering voorts aan te geven, waarom bij oprichting voor
deze verdeelsleutel is gekozen. Deze leden wijzen er ook op, dat het
belangrijkste argument om tot deze wijziging van het Verdrag over te
gaan, besloten ligt in het feit dat daarmee meer recht wordt gedaan aan
het verschil in grootte van de betrokken landen. Genoemde leden
onderkennen dit, maar zij vragen zich af waarom deze redenering er toe
leidt dat op dit moment wordt overgegaan tot een wijziging. Immers, er
was ook al sprake van een verschil in grootte bij de instelling van de Unie.
In antwoord hierop verwijst de regering naar de Toelichtende Nota bij de
op 14 januari 1964 tot stand gekomen Overeenkomst ter uitvoering van
artikel 37, lid 2, van het Verdrag tot instelling van de Benelux Economische Unie (Kamerstukken II 1964/65, 8 023, nr. 1). Daarin staat, dat
Nederland en de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (BEU) tot dan
toe elk de helft van de kosten van het Secretariaat-generaal van de
Benelux droegen. De verdeling binnen de BEU geschiedde «op dezelfde
wijze als voor de netto-opbrengst van de invoerrechten en van de
gemeenschappelijke accijnzen, d.w.z. naar verhouding van het aantal
inwoners volgens de laatste volkstelling». In het Verdrag van 14 januari
1964 wordt nu het aandeel in het nadelig saldo tussen uitgaven en
ontvangsten voor elk land afzonderlijk vastgesteld (op 48,5% voor België,

kst-33414-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 414, nr. 8

1

3% voor Luxemburg en 48,5% voor Nederland), aangezien, aldus de
genoemde Toelichtende Nota, het Verdrag tot instelling van de Benelux
Economische Unie van 3 februari 1958 tussen drie deelnemers is gesloten.
Hieruit blijkt, dat de bevolkingsaantallen destijds niet als uitgangspunt
voor de verdeelsleutel werden gebruikt. Wat deze aantallen betreft wordt
immers enkel verwezen naar de kostenverdeling binnen de BEU. Ook in
het advies van de Raad van State wordt dit vermeld, zoals de leden van de
D66-fractie ook opmerken.
De regering concludeert uit de Toelichtende Nota bij het Verdrag van
14 januari 1964, dat de tot dan toe bestaande verdeling waarin enerzijds
België en Luxemburg samen en anderzijds Nederland elk de helft van de
Benelux-begroting betaalden, doorslaggevend is geweest bij de
vaststelling van de verdeelsleutel.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven, welke
factoren veranderd zijn waardoor wijziging op dit moment wordt
voorgesteld. De leden van de VVD-fractie stellen de vraag, waarom in de
onderhandelingen is besloten om Nederland meer dan de helft van de
Benelux-begroting te laten betalen. Ook de leden van de PvdA-fractie
stellen vragen naar de verandering in de kostenverdeling en de Nederlandse bijdrage aan de begroting. De leden van de fractie van D66 merken
voorts op, dat voor de eerste keer sinds de oprichting van de Benelux
Economische Unie in 1960 de hoogte van de contributie wordt gewijzigd.
Kan worden aangegeven waarom nu voor het eerst de verdeelsleutel
gewijzigd wordt? Deze leden wijzen er bovendien op, dat in de Memorie
van Toelichting wordt aangegeven dat ook de grootte van het bruto
nationaal product en de oppervlakte van de landen meespelen. Zij vragen,
of de minister specifieker kan aangeven hoe tot de huidige verdeelsleutel
is gekomen. Is de minister van mening dat de grootte van het BNP een
doorslaggevende factor zou moeten zijn in de verdeelsleutel? Zo ja, hoe
beoordeelt de minister de verhoging van de Nederlandse bijdrage dan?
In dit kader wijst de regering op het besluit van de regeringen van de drie
Benelux-lidstaten, om het Verdrag tot instelling van de Benelux Economische Unie van 3 februari 1958 te herzien. Dit kreeg zijn beslag met de
sluiting op 17 juni 2008 van het Verdrag tot herziening van het op
3 februari 1958 gesloten Verdrag tot instelling van de Benelux Economische Unie. Aan dit Verdrag ligt de gedachte ten grondslag, dat de
samenwerking binnen de Benelux moet worden versterkt en dat deze op
pragmatische leest moet worden geschoeid zodat de Benelux Unie beter
kan inspelen op gewijzigde omstandigheden. De sluiting van het Verdrag
van 17 juni 2008 vormde de aanleiding voor de bespreking van de
wijziging van de verdeelsleutel die vijftig jaar geleden werd bepaald op
basis van een thans achterhaald criterium.
De regering hecht eraan op te merken, dat er een veelvoud aan criteria
bestaat voor de bepaling van financiële bijdragen aan internationale
organisaties. In een aantal gevallen zijn deze gebaseerd op het
VN-systeem, dat als criterium de betalingscapaciteit («capacity to pay»)
van de lidstaten hanteert. Andere organisaties kennen eigen maatstaven,
waarbij overigens de oppervlakte, bevolkingsaantallen en het bruto
nationaal product van staten vaak een rol spelen. Deze laatste factoren zijn
ook bepalend geweest bij vaststelling van de verdeelsleutel voor de
begroting van het Secretariaat-generaal van de Benelux Unie. Nederland,
België en Luxemburg hebben een oppervlakte van respectievelijk 37.354
km2, 30.528 km2 en 2586 km2, de bevolkingsaantallen waren ten tijde van
de onderhandelingen ca. 16,7 miljoen, 10,5 miljoen en 0,5 miljoen en het
BNP bedroeg toen € 572 miljard, € 339 miljard en € 38 miljard. Naar de
mening van de regering vormt de overeengekomen verdeelsleutel, die
met zich meebrengt dat het budgettaire beslag voor Nederland licht zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 414, nr. 8

2

stijgen, een adequate afspiegeling van de hedendaagse grootte van de
drie Benelux-landen zoals uitgedrukt in deze getallen.
De leden van de CDA-fractie vragen, of de regering hierbij ook een
vergelijking kan maken met de bijdragen van de landen in het verband
van de Europese Unie. Hoe beoordeelt de regering deze verhouding als
alleen omvang van de lidstaat als argument geldt?
De regering wijst in dit kader op de gecompliceerde berekening van de
bijdragen aan de begroting van de Europese Unie van bijna 130 miljard
euro, waarbij een groot aantal uiteenlopende factoren een rol speelt. Een
vergelijking van een situatie waarin bij berekening van de EU-begroting
alleen de omvang van de lidstaat een rol zou spelen, acht de regering dan
ook niet zinvol.
In antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie stelt de regering,
dat andere onderdelen van de bilaterale betrekkingen tussen Nederland
en België en tussen Nederland en Luxemburg geen onderdeel vormden
van de vaststelling van de verdeelsleutel. Deze leden wilden ook weten, of
wordt verwacht dat de verdeelsleutel in de toekomst gewijzigd wordt. Bij
verandering van omstandigheden is dit niet uitgesloten.
De leden van de CDA-fractie vragen, of het feit dat Nederland de
meerderheid van de bijdrage aan de Benelux gaat betalen tot uitdrukking
komt in de stemverhoudingen in de instellingen van de Benelux. Zo nee,
zo vragen deze leden, waarom niet en zou een dergelijke wijziging niet
passen in de gekozen argumentatie?
In reactie op deze vraag beschrijft de regering de feitelijke situatie, die zij
niet voor wijziging vatbaar acht. Van de in artikel 5 van het Verdrag van
17 juni 2008 genoemde instellingen kennen alleen het Benelux Comité van
Ministers en de Raadgevende Interparlementaire Beneluxraad bepalingen
over stemming. Op basis van artikel 8 van het Verdrag van 17 juni 2008
besluit het Comité van Ministers met algemene stemmen. Daarbij beschikt
ieder der Hoge Verdragsluitende Partijen over één stem en verhindert de
onthouding van een Hoge Verdragsluitende Partij niet dat een besluit
wordt genomen. In de praktijk vindt besluitvorming in het Comité van
Ministers echter plaats bij consensus.
Artikel 5 van de Overeenkomst nopens de instelling van een Raadgevende
Interparlementaire Beneluxraad van 5 november 1955 luidt als volgt:
«Besluiten van de Raad, welke een advies inhouden onder meer in de
vorm van een aanbeveling, worden genomen met een meerderheid van
twee derden der uitgebrachte stemmen. Andere besluiten van de Raad
worden genomen met meerderheid van stemmen.» Elk lid van de
Raadgevende Interparlementair Beneluxraad, die is samengesteld uit 21
leden uit Nederland en België en zeven uit Luxemburg, heeft derhalve één
stem.
De leden van de CDA-fractie achten een belangrijk argument voor de
bepaling van de verdeelsleutel in hoeverre een land profijt heeft van
lidmaatschap van de Benelux. Is de regering van mening dat Nederland,
op basis van haar omvang, meer profijt heeft van deelname aan de Unie
dan België en Luxemburg, zo vragen deze leden? Zo ja, kan de regering
deze stelling met cijfers onderbouwen? En kan zij daarnaast aangeven
welke verschuivingen zich sinds de oprichting van de Unie hebben
voorgedaan?
In dit verband verwijst de regering naar het karakter van de Benelux als
samenwerkingsverband tussen drie landen. De organisatie kent niet, zoals
bijvoorbeeld de Europese Unie, een herverdeling van fondsen over (de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 414, nr. 8

3

bevolking van) de lidstaten, die in cijfers valt uit te drukken. Nederland en
de Nederlandse bevolking hebben, zoals ook de leden van de CDA-fractie
stellen, in Benelux-samenwerkingsprojecten inderdaad meer profijt op
basis van hun omvang. Hierbij is het van belang erop te wijzen dat de
Benelux-samenwerking, mede dankzij het eerdergenoemde Verdrag van
17 juni 2008, nieuw elan heeft gekregen. Er wordt gewerkt aan de
totstandkoming van een gemeenschappelijke energiemarkt. Dat verhoogt
de energiezekerheid voor de consumenten en versterkt de positie van
Nederlandse productie- en distributiebedrijven. Politiesamenwerking,
samenwerking tussen hulpdiensten en fraudebestrijding maken de
Benelux Unie voor Nederland tot een uiterst relevante instelling voor de
ondersteuning van de grensoverschrijdende samenwerking. Een
compacte, goed functionerende Benelux Unie is bovendien bevorderlijk
voor de politieke samenwerking met België en Luxemburg die Nederland
een grotere stem geeft in de Europese Unie en andere internationale fora.
De begroting van de Benelux bedroeg in 2012 7.956.800 miljoen euro,
zoals ook de leden van de VVD-fractie stellen. In antwoord op de vraag
van deze leden stelt de regering, dat daarvan € 6.934.600 naar de
personeelsuitgaven gaat en dat € 394.100 aan huisvestingskosten wordt
besteed. De Raadgevende Interparlementaire Beneluxraad heeft een eigen
begroting. In antwoord op een vraag van de leden van de D66-fractie stelt
de regering dat de verandering in de verdeelsleutel geen aanpassing van
de begrotingen van de programma’s en projecten van de Benelux Unie
met zich meebrengt. Aan de leden van de fractie van de VVD deelt de
regering voorts mede te streven naar daling van de Benelux-begroting.
Deze bedraagt in 2013 € 7.740.000. In 2010, 2011 en 2012 bedroeg de
begroting € 7.736.800, € 7.956.800 respectievelijk € 7.956.800.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 414, nr. 8

4