Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Vragen gesteld door de leden der Kamer

2019Z09124
Vragen van het lid Snels (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van Financiën
over de arresten van het Hof van Justitie (ingezonden 8 mei 2019).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de arresten van het Hof van Justitie van de EU
(hierna: HvJ EU) van 26 februari 2019 in de Deense zaken over vennootschappen met een doorstroomfunctie voor rente en dividenden?1
Vraag 2
Accepteert u de beslissing van het HvJ EU dat een EU-lidstaat, waaronder
Nederland, verplicht is om aan belastingplichtigen de fiscale voordelen te
weigeren die voortvloeien uit de toepassing van de Moeder-dochterrichtlijn
90/435, indien sprake is van misbruik in de zin van het algemene Unierechtelijke misbruikverbod?
Vraag 3
Hoeveel van de circa 15.000 Nederlandse brievenbusmaatschappijen zullen,
naar uw verwachting, na deze arresten worden geconfronteerd met bronheffingen op rente, royalty’s en dividendbetalingen die zij ontvangen van
vennootschappen die zijn gevestigd in andere EU-lidstaten?
Vraag 4
Onderschrijft u dat sprake is van misbruik van de Moeder-dochterrichtlijn
90/435 in de zin van het algemene Unierechtelijke misbruikverbod, indien
(a) het de bedoeling van belastingplichtigen is om voordeel uit de richtlijn te
krijgen door kunstmatig de voorwaarden te creëren waaronder het recht op
dat belastingvoordeel ontstaat en waarbij (b) uit het geheel van objectieve
omstandigheden blijkt dat in weerwil van de formele naleving van de door de
richtlijn opgelegde voorwaarden het door de richtlijn beoogde doel niet wordt
bereikt?2

1

HvJ EU 26 februari 2019, gevoegde zaken C-115/16, C 118/16, C 119/16 inzake de toepassing van
de Rente/royalty-richtlijn 2003/49 en C 299/16 en HvJ EU 26 februari 2019, gevoegde zaken
C-116/16 en C-117/16 inzake de toepassing van de Moeder/dochterrichtlijn 90/435.
2
Zie punt 97 van HvJ EU 26 februari 2019, gevoegde zaken C-116/16 en C-117/16.

kv-tk-2019Z09124
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

1

Vraag 5
Kunt u bevestigen dat het HvJ EU in de Deense zaken concrete aanwijzingen
heeft gegeven op basis waarvan een concernstructuur kan worden
beschouwd als een kunstmatige constructie, in het bijzonder in de gevallen
waarin aan de concernstructuur een doorstroomvennootschap is toegevoegd
om de belastingheffing over rente, royalty’s en dividenden te ontwijken?
Vraag 6
Klopt het dat het HvJ EU onder andere de volgende concrete aanwijzingen
heeft gegeven om vast te stellen dat een concernstructuur een kunstmatige
constructie is en dat een vennootschap een doorstroomvennootschap is:
• de vennootschap die de dividenden heeft ontvangen, sluist deze
dividenden zeer snel na de ontvangst ervan (nagenoeg) volledig door naar
een entiteit die niet aan de toepassingsvoorwaarden van de Moederdochterrichtlijn 90/435 voldoet;3
• de vennootschap die de dividenden heeft ontvangen, moet deze dividenden op haar beurt doorbetalen aan een entiteit die niet aan de toepassingsvoorwaarden van de Moeder-dochterrichtlijn 90/435 voldoet;4
• de vennootschap houdt zich uitsluitend bezig met het ontvangen van de
dividenden en de overdracht daarvan aan de uiteindelijke gerechtigde of
aan andere doorstroomvennootschappen;5
• de vennootschap ontplooit geen daadwerkelijke economische activiteit,
met name beoordeeld aan de hand van het beheer, de balans, de
kostenstructuur, de werkelijk gemaakte kosten, de werknemers, de
huisvesting en de uitrusting van de vennootschap;6
• de vennootschap heeft niet de bevoegdheid om vanuit economisch
oogpunt vrij over de ontvangen dividenden te beschikken?7
Vraag 7
Klopt het dat het HvJ EU vervolgens heeft geoordeeld dat de in vraag 6
opgesomde aanwijzingen (dat er sprake is van een kunstmatige constructie),
kunnen worden versterkt door het feit dat complexe financiële transacties
samenvallen met, of ongeveer in dezelfde periode vallen, als de inwerkingtreding van belangrijke nieuwe lokale belastingwetgeving van een EU-lidstaat?8
Vraag 8
Deelt u de mening dat de inhoudingsvrijstelling van artikel 4, tweede lid, van
de Wet op de dividendbelasting 1965 van toepassing kan zijn, hoewel één of
meerdere door het HvJ EU geformuleerde aanwijzingen zich voordoen dat er
sprake is van een misbruiksituatie die bestreden moet worden, en dat die
aanwijzingen tevens tot de conclusie kunnen leiden dat er daadwerkelijk
sprake is van misbruik? Vindt u ook dat dit bij uitstek het geval kan zijn indien
een belang in een in Nederland gevestigde vennootschap wordt gehouden
door een, bijvoorbeeld in Luxemburg of in Ierland gevestigde, zogenoemde
schakelende tussenhoudster die geacht wordt te zijn opgezet op grond van
zakelijke redenen die economische realiteit weerspiegelen louter en alleen
omdat die tussenhoudster voldoet aan de substance-eisen van artikel 1bis
Uitvoeringsbeschikking dividendbelasting 1965, waaronder het ter beschikking hebben van een kantoor voor ten minste 24 maanden en een bedrag aan
loonkosten van ten minste 100.000 euro?
Vraag 9
Bent u het ermee eens dat het Nederlandse lijstje met substancevoorwaarden een te simpele duiding is van de economische realiteit? Bent
het er ook mee eens dat ook als een in het buitenland gevestigde vennootschap een materiële onderneming drijft, dat wil zeggen een duurzame
organisatie van kapitaal en arbeid die met een winstoogmerk deelneemt aan
het economische verkeer, sprake kan zijn van een misbruiksituatie, bijvoorbeeld in de gevallen waarin een verband ontbreekt tussen de materiële
3

Zie punt 101
Zie Punt 103
Zie Punt 104
6
Zie Punt 104
7
Zie Punt 105
8
Zie Punt 106
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

2

onderneming en de ontvangen dividenden (vergelijk het ontbreken van
operationele functionaliteit in voorbeeld 4 in uw brief van 23 april 2019 over
de vernieuwde rulingpraktijk)9?
Vraag 10
Kunt u concreet bevestigen dat in het onderhands meegezonden voorbeeld,
dat voortborduurt op de gegeven voorbeelden in de memorie van toelichting
bij de Wet inhoudingsplicht houdstercoöperaties en uitbreiding inhoudingsvrijstelling, Stb. 2017, 520, één of meerdere door het HvJ EU geformuleerde
aanwijzingen zich zouden kunnen voordoen van een misbruiksituatie die
bestreden moet worden?10
Vraag 11
Kunt u bevestigen dat het oordeel van het HvJ EU in de Deense zaken
betekent dat belastingplichtigen zich (ook) niet kunnen beroepen op een door
Nederland afgesloten belastingverdrag met een andere EU/EER-lidstaat in het
geval waarin sprake is van misbruik en die situatie valt binnen de reikwijdte
van een fiscale EU-richtlijn, zoals de Moeder-dochterrichtlijn 90/435 valt?11
Vraag 12
Klopt het dat het Nederlandse standpunt recent nog inhield dat een beroep
op een belastingverdrag in een misbruiksituatie wel mogelijk is indien dat
belastingverdrag (nog) niet voorziet in een (algemene) anti-misbruikbepaling,
zoals de Principal Purpose Test (PPT) van het multilaterale OESOinstrument?12
Vraag 13
Kunt u concreet bevestigen dat in het bij vraag 10 gegeven voorbeeld, indien
sprake is van misbruik, niet kan worden teruggevallen op artikel 10, tweede
lid, onderdeel a, van het belastingverdrag Nederland – Luxemburg, dat
Nederland slechts toestaat een bronheffing te heffen van (slechts) 2,5%? Kunt
u bevestigen dat u in misbruiksituaties zal overgaan tot heffing van dividendbelasting van de resterende 12,5% (15% dividendbelasting -/- 2,5% verdragspercentage), ook al is de Luxemburgse tussenhoudster de «uiteindelijk
gerechtigde» tot de dividenden in de zin van het arrest van de Hoge Raad van
6 april 1994, nr. 28 638, BNB 1994/217?
Vraag 14
Kunt u bevestigen dat het begrip «uiteindelijk gerechtigde» voor de toepassing van de inhoudingsvrijstelling dividendbelasting en de door Nederland
afgesloten belastingverdragen moet worden uitgelegd volgens het meest
recente commentaar op het OESO-modelverdrag, zoals het HvJ EU ook doet
in de Deense zaken? Kunt u bevestigen dat die uitleg strenger is voor
belastingplichtigen dan de uitleg die de Hoge Raad nog koos in zijn arrest
van 6 april 1994, nr. 28 638, BNB 1994/217?
Vraag 15
Klopt het dat belastingplichtigen zich niet rechtsgeldig op een belastingruling
kunnen beroepen indien sprake is van misbruik zoals bedoeld in de Deense
zaken? Bent u bereid om reeds afgegeven belastingrulings waarin de
toepassing van de inhoudingsvrijstelling van artikel 4, tweede lid, van de Wet
op de dividendbelasting 1965 wordt bevestigd vanwege het voldoen aan de
substance-eisen van art. 1bis Uitvoeringsbeschikking dividendbelasting 1965
(alsnog) integraal te toetsen aan de door het HvJ EU gegeven misbruikaanwijzingen? Kunt u daarbij extra aandacht besteden aan belastingrulings die
zijn afgegeven met het oog op de inwerkingtreding van de Wet inhoudingsplicht houdstercoöperaties en uitbreiding inhoudingsvrijstelling
(Stb. 2017, 520) per 1 januari 2018 vanwege het feit dat HvJ EU heeft beslist
dat het samenvallen van financiële transacties met, of ongeveer in dezelfde
9

Kamerstuk 25 087, nr. 237
Kamerstuk 34 788, nr. 3, blz. 7–9. Het gegeven voorbeeld is een variant van voorbeeld 1 en is
onderhands meegezonden.
11
Zie punt 83
12
Zie bijv. Kamerstuk 34 306, nr. 3, blz. 5 (onder het kopje «Verhouding met bilaterale belastingverdragen»)
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

3

periode, als de inwerkingtreding van belangrijke nieuwe belastingwetgeving
een versterkte aanwijzing is dat sprake is van misbruik?
Vraag 16
Bent u zich ervan bewust dat het toepassen van de inhoudingsvrijstelling
dividendbelasting enkel vanwege het voldoen aan de substance-eisen een
risico inhoudt op het verlenen van staatssteun?13 Bent u bereid om in
voorkomende gevallen een naheffingsaanslag dividendbelasting op te leggen
of over te gaan tot terugvordering van het belastingvoordeel op grond van
artikel 7 van de Wet terugvordering staatssteun?
Vraag 17
Kunt u bevestigen dat de aanwijzingen die het HvJ EU in de Deense zaken
heeft gegeven voor het bestaan van misbruik zowel gelden voor de uitleg van
de nationale antimisbruikbepaling van artikel 4, derde lid, onderdeel c, van de
Wet op de dividendbelasting 1965 als voor de Nederlandse uitleg van de PPT
die, bijvoorbeeld via het multilaterale OESO-instrument, is opgenomen in
belastingverdragen die Nederland heeft afgesloten met andere landen dan
EU/EER-lidstaten?
Vraag 18
Kunt u bevestigen dat u onverminderd hecht aan de tijdens de parlementaire
behandeling van de Wet inhoudingsplicht houdstercoöperaties en uitbreiding
inhoudingsvrijstelling uitgedragen wens tot het creëren van uniform beleid,
waarbij de nationale antimisbruikbepaling in lijn is met de antimisbruikbepaling op Europees niveau en de antimisbruikbepaling in belastingverdragen?14
Vraag 19
Kunt u bevestigen dat een uniforme toepassing van de genoemde antimisbruikbepalingen ook volgt uit het arrest HvJ EU 17 juli 1997, C-28/95
(Leur-Bloem)? Kunt u concreet bevestigen dat als de tussenhoudster in het in
vraag 10 gegeven voorbeeld in Singapore zou zijn gevestigd (in plaats van in
Luxemburg), Nederland niet langer standaard afziet van de heffing van
dividendbelasting indien in Singapore is voldaan aan het lijstje met
substance-vereisten van artikel 1bis Uitvoeringsbeschikking dividendbelasting
1965?
Vraag 20
Kunt u bevestigen dat de toepassing van de Nederlandse deelnemingsvrijstelling op dividenden ontvangen van een EU-dochtervennootschap moet
worden aangemerkt als de toekenning van een voordeel van de Moederdochterrichtlijn 90/435? Bent u van mening dat het oordeel van het HvJ EU in
de Deense zaken ook gevolgen kan hebben voor de toepassing van de
Nederlandse deelnemingsvrijstelling? Vallen er volgens u misbruiksituaties te
onderkennen waarvan het HvJ EU mogelijk vindt dat die bestreden moeten
worden door de EU-lidstaat van de moedervennootschap?
Vraag 21
Klopt het dat Denemarken al in 2010 aan de bel heeft getrokken in de
Europese Gedragscodegroep inzake schadelijke belastingconcurrentie om een
oplossing te vinden voor het probleem dat haar bronheffingen werden
omzeild met behulp van doorstroomvennootschappen in andere EU-lidstaten,
waaronder in Nederland?

13

Zie de column van prof. dr. R.H.C. Luja van 12 maart 2019 op de website van de Universiteit
van Maastricht (https://www.maastrichtuniversity.nl/blog/2019/03/fictional-interest-paymentsand-abuse-european-tax-law-new-state-aid-challenges). De auteur merkt onder andere het
volgende op: «This raises the question whether in situations in which taxpayers rely on, for
instance, tax exemptions prescribed by the Parent-Subsidiary Directive or the Interest-Royalty
Directive as in the cases at hand, state aid could be at play if Member States continue to allow
for such exemptions in some (but not all) situations of abuse.»
14
Zie Kamerstuk 34 788, nr. 3, blz. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

4

Vraag 22
Klopt het dat Nederland als enige EU-lidstaat het bestaan van dit zogenoemde Europese «reversed gatekeeper»-probleem toen heeft ontkend en
ook nadien niet heeft willen meewerken aan een gecoördineerde oplossing?
Vraag 23
Bent u bereid om alsnog constructief mee te werken aan een oplossing van
dit probleem in de gedragscodegroep, bijvoorbeeld door middel van een
coördinatie van substance-vereisten?
Vraag 24
Bent u het ermee eens dat de arresten van het HvJ EU in de Deense zaken
ertoe nopen om de voorgenomen bronbelasting op rente en royalty’s niet te
beperken tot rente- en royaltybetalingen aan vennootschappen die zijn
gevestigd buiten de EU/EER, maar ook in te voeren voor rente- en royaltybetalingen aan vennootschappen die zijn gevestigd in andere EU/EER-lidstaten
voor zover sprake is van misbruik?
Vraag 25
Kunt u deze vragen een voor een beantwoorden?
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Van
Raan (PvdD), ingezonden 2 mei 2019 (vraagnummer 2019Z08977).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

5