Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1644

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2019
Bij de oprichting van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) is het
kapitaal van het ESM tot stand gekomen door ingelegd kapitaal (€ 80,5
miljard) en oproepbaar kapitaal (zo’n € 625 miljard) van de lidstaten.1
Nederland heeft in het kapitaal van het ESM een aandeel van 5,68%.2 Het
kapitaal van het ESM garandeert de maximale uitleencapaciteit van € 500
miljard voor lidstaten die te maken hebben of worden bedreigd door
ernstige financieringsproblemen.3
Het ESM kent stringente investeringsrichtlijnen ten behoeve van het
behoud van de waarde van het ingelegd kapitaal.4 Als een gevolg daarvan
dient het ESM het ingelegd kapitaal te investeren in zeer veilige obligaties
of te stallen bij centrale banken. Het ingelegd kapitaal kan niet worden
uitgeleend in het kader van het verlenen van stabiliteitssteun en heeft als
doel om de financiële slagkracht en kredietwaardigheid van het ESM te
waarborgen.
Als gevolg van het huidige renteklimaat kan het ingelegd kapitaal bij het
ESM nominaal in omvang dalen. Indien deze situatie voortduurt kan dit op
termijn resulteren in een oproep aan de lidstaten om een deel van het
oproepbaar kapitaal in te leggen bij het ESM, om zo de kapitaalpositie van
het ESM op het gewenste niveau te houden.
Zoals aangegeven kan het ESM als onderdeel van de stringente investeringsrichtlijnen geld aanhouden bij centrale banken. De rentevergoeding
die het ESM betaalt voor het aanhouden van deposito’s bij een centrale
bank leidt tot winst bij die centrale bank en indirect tot een verhoging van
de winstuitkering aan de aandeelhouder – in het geval van DNB is dat de
Nederlandse Staat. Om te voorkomen dat de kapitaalpositie van het ESM
1

ESM-verdrag, art. 8.
ESM-verdrag, bijlage II.
ESM-verdrag, art. 3.
4
https://www.esm.europa.eu/sites/default/files/2019-05-02_investment_guidelines.pdf
2
3

kst-21501-07-1644
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-07, nr. 1644

1

verslechtert, heeft het ESM lidstaten benaderd met het verzoek of het
gecompenseerd zou kunnen worden wanneer het deposito’s aanhoudt bij
centrale banken van de lidstaten.
Op dit moment houdt het ESM nog geen middelen aan bij DNB. Duitsland
en Frankrijk zijn in 2018 wel reeds tegemoet gekomen aan het verzoek van
het ESM. Deze landen geven via de inkomsten die zij van hun betreffende
centrale banken ontvangen een compensatie aan het ESM. Het gros van
het ingelegd kapitaal van het ESM is momenteel dan ook bij de Deutsche
Bundesbank en de Banque de France gestald. Als een gevolg van deze
compensatie is het ESM in staat geweest om de waarde van het ingelegd
kapitaal op peil te houden. Om meer spreiding van het ingelegd kapitaal
over de eurozonelidstaten te bewerkstelligen ligt het verzoek voor
compensatie ook bij andere lidstaten.
In het verlengde van de compensatie van Duitsland en Frankrijk, en met
het oog op het Nederlandse belang om het ingelegd kapitaal van het ESM
op peil te houden, heb ik onderzocht op welke wijze tegemoet kan worden
gekomen aan het verzoek. Dit heeft, bij hoge uitzondering en gelet op de
belangrijke positie die het ESM inneemt in het bewaken van de stabiliteit
van de eurozone, geresulteerd in het onderstaande.
Afspraken
Het nieuwe kapitaalbeleid dat DNB en de Staat hebben afgesproken5,
biedt voor Nederland ruimte om de gevraagde compensatie aan het ESM
op een voor de begroting neutrale manier te faciliteren.
De Staat en DNB hebben hierbij afspraken gemaakt om de ESMinkomsten apart te registreren. De Staat zal vervolgens alleen de
daadwerkelijk van DNB ontvangen ESM-inkomsten op het aangehouden
deposito doorgeven aan het ESM. Hiermee wordt gewaarborgd dat de
compensatie van het ESM budgetneutraal is voor de Staat. Als DNB
balansbreed verlies maakt of onvoldoende buffers heeft, zal DNB de
inkomsten op de ESM-deposito niet uitkeren als onderdeel van het
dividend. Het ESM zal in dat geval geen compensatie ontvangen van de
Staat.
Budgettaire verwerking
Het aanhouden van een deposito zal naar verwachting vanaf 2020 gaan
plaatsvinden. De ESM-inkomsten zullen dan vanaf 2021 als ontvangst
binnenkomen op de Financiënbegroting als onderdeel van de «winstafdrachten DNB». Compensatie aan het ESM zal daarom eveneens vanaf
2021 via de Financiënbegroting plaatsvinden zodat dit een saldo-neutrale
uitwerking heeft op de begroting. Derhalve zal dit bij Ontwerpbegroting
2021 verwerkt worden.
Het ESM heeft aangegeven een deposito aan te willen houden bij DNB
met een omvang van circa € 6 miljard. De hoogte van de compensatie
wordt berekend op basis van de actuele rente.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

5

Kamerstuk 32 013, nr. 215.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-07, nr. 1644

2