Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

756
Vragen van het lid Van den Hil (VVD) aan de Minister voor Medische Zorg en
de Staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport over berichtgeving
in de media t.a.v. het tekort aan behandelaren waardoor er lange wachtlijsten
zijn in de GGZ en instellingen zich genoodzaakt voelen tot een patiëntenstop
(ingezonden 13 augustus 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 16 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2020–2021, nr. 3917.
Vraag 1
Bent u bekend met de diverse berichtgeving betreffende tekorten aan
regiebehandelaren in de ggz en de daarmee samenhangende wachtlijsten en
patiëntenstops?1 2 3 4
Antwoord 1
Ja ik ben bekend met de diverse berichtgeving.
Vraag 2
Zijn volgens u wachtlijsten en patiëntenstops in de ggz ongewenst? Zo ja,
wat is er in uw ogen nodig om dit te voorkomen?

1

NOS, 3 augustus 2021, «Tekort aan behandelaren veroorzaakt naast wachtlijsten ook patiëntenstop in ggz» (https://nos.nl/artikel/2392381-tekort-aan-behandelaren-veroorzaakt-naastwachtlijsten-ook-patientenstop-inggz)
2
Nederlands Instituut van Psychologen (NIP), 3 augustus 2021, «Tekort aan
GZ-opleidingsplaatsen loopt verder op, situatie in verpleeghuizen is nijpend» (https://
www.psynip.nl/actueel/nieuws/2021/tekort-aan-gz-opleidingsplaatsen-loopt-verder-opsituatiein-verpleeghuizen-is-nijpend/)
3
EenVandaag, 3 augustus 2021, «Meer groepstherapie en online sessies nodig om personeelstekort in GGZ op te lossen, zegt hoogleraar psychiatrie» (https://eenvandaag.avrotros.nl/item/
meer-groepstherapie-en-online-sessies-nodig-om-personeelstekort-in-ggzop-te-lossen-zegthoogleraar-psychiatrie/)
4
Skipr, 30 juli 2021, «Tekort gz-psychologen vergroot door minder opleidingsplaatsen» (https://
www.skipr.nl/nieuws/tekort-gz-psychologen-vergroot-door-minder-opleidingsplaatsen/)

ah-tk-20212022-756
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Als er bij een zorgaanbieder een patiëntenstop optreedt door een gebrek aan
personele capaciteit of door het bereiken van een omzetplafond, vind ik het
vooral van belang dat een patiënt tijdig elders terecht kan.
In het kader van hun zorgplicht moeten zorgverzekeraars (in geval van een
naturapolis) voldoende zorg inkopen en (in geval van een naturapolis en van
een restitutiepolis) verzekerden desgevraagd bemiddelen naar passende zorg.
Daarbij moet worden opgemerkt dat een zorgverzekeraar te maken kan
hebben met overmacht, bijvoorbeeld bij een algeheel gebrek aan personele
capaciteit. Er moet dan wel door de verzekeraar kunnen worden aangetoond
dat er serieuze inspanningen zijn gepleegd. De Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) ziet toe op de naleving van de zorgplicht.
Voorts is de personele capaciteit belangrijk en is het dus ook van belang om
voldoende personeel op te leiden. Daarom heb ik de afgelopen jaren het
voorkeursadvies van het Capaciteitsorgaan gevolgd met betrekking tot de
ggz-opleidingen (zie ook het antwoord op vraag 3 en 6). In de Kamer
Geestelijke Gezondheidszorg van het Capaciteitsorgaan hebben de beroepsverenigingen, de opleidingsinstellingen en de zorgverzekeraars zitting.
Vraag 3
Bent u het ermee eens dat het opleiden van meer behandelaren een bijdrage
kan leveren aan het voorkomen van patiëntenstops en het verkorten van de
wachtlijsten? Zo ja, bent u bereid om hier (in elk geval tijdelijk extra)
middelen beschikbaar voor te stellen?
Antwoord 3
VWS bekostigt voor een aantal ggz-beroepen de vervolgopleidingen. Voor
deze zorgopleidingen wordt het aantal opleidingsplaatsen jaarlijks bepaald op
basis van de zorgbehoefte via het advies van het Capaciteitsorgaan. Om
tekorten en wachtlijsten in de zorg te voorkomen en waar nodig weg te
werken, heb ik de afgelopen jaren het voorkeursadvies van het Capaciteitsorgaan gevolgd met betrekking tot de ggz-opleidingen. In dit advies wordt
aangegeven hoeveel opleidingsplaatsen er benodigd zijn, opdat er in de
toekomst voldoende zorgprofessionals zijn. De relevante veldpartijen zijn
direct betrokken bij de totstandkoming van deze raming, welke gericht is op
het in evenwicht brengen van vraag en aanbod over een langere termijn van
12 jaar en frequent wordt bijgesteld (zie ook het antwoord op vraag 6).
Voor wat betreft de korte termijn geldt dat de professionals die instromen in
de opleiding niet direct actief zullen zijn op de arbeidsmarkt. Zij moeten eerst
de vervolgopleiding(en) afronden.
Zoals u in onderstaand overzicht kunt zien wordt er afgelopen jaren meer
opgeleid in de ggz, enerzijds structureel (op basis van de ramingen) en
anderzijds met extra inzet van middelen (onder meer vanuit de HLA en
andere additionele middelen (2019–2021)). Onderstaande cijfers zijn cumulatief, dit houdt in dat de aantallen zorgprofessionals die in september 2019 en
2020 ingestroomd zijn nog met de opleiding tot GZ-psycholoog bezig zijn en
nog uit zullen stromen omdat de opleiding tot GZ-psycholoog 2-jarig is.
Opleidingsplaatsen
Gezondheidszorgpsycholoog
Psychotherapeut
Klinisch psycholoog
Klinisch neuropsycholoog
Verpleegkundig specialist GGZ
Psychiaters

Aantallen 2018

Aantallen 2019

Aantallen 2020

Aantallen 2021

Aantallen 2022

610
224
255
27
102
125

945
224
255
27
102
125

1.003
143
180
26
115
125

832
139
184
26
115
176

832
155
243
29
115
181

Vraag 4
Bent u bereid om (al dan niet tijdelijk) de subsidie tot opleiden te verstrekken
ook op basis van aantallen inclusief onbeschikt opleiden?
Antwoord 4
Voor wat betreft de gesubsidieerde aantallen opleidingsplaatsen laat ik mij
leiden door het advies van het Capaciteitsorgaan. De eerstvolgende raming
wordt eind 2022 verwacht en daaruit zal blijken of het noodzakelijk is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

aantal gesubsidieerde opleidingsplaatsen voor de opleiding tot
GZ-psycholoog te verhogen.
Vraag 5
Bent u op de hoogte van het feit dat er op dit moment een stuwmeer aan
masterpsychologen is die wachten op een opleidingsplaats tot
GZ-psycholoog?
Antwoord 5
De masteropleiding Psychologie is een populaire opleiding zonder numerus
fixus. Het is niet zo dat afgestudeerde masterpsychologen automatisch
toegang of recht hebben op instroom in de GZ-opleiding. Wat mij betreft gaat
het daarom niet om een «stuwmeer», maar om een opleidingspotentieel van
afgestudeerde masterpsychologen die op basis van hun studie de mogelijkheid hebben om te solliciteren voor een vervolgopleiding tot GZ-psycholoog,
maar ook als masterpsycholoog werkzaam kunnen zijn in de zorg, of elders.
De instroom in de GZ-opleidingsplaatsen is afhankelijk van de aantallen
geraamde opleidingsplaatsen van het Capaciteitsorgaan. Deze ramingen zijn
op basis van de benodigde zorgvraag (zie ook de antwoorden op vraag 3 en
6. Deze zorgvraag moet het uitgangspunt zijn voor het aantal op te leiden
GZ-psychologen per jaar.
Vraag 6
Bent u bereid om samen met de opleidingsinstituten op korte termijn te
kijken naar het opleiden van extra GZ-psychologen? Zou het daarbij ook
mogelijk zijn om voor 2022 substitutie vanuit nu ongebruikte opleidingsplaatsen bij andere opleidingen (b.v. klinisch psychologen) plaats te laten vinden
naar opleidingsplaatsen GZ-psychologen, daarbij gebruikmakend van de
ervaring die tijdens de coronaperiode door de opleidingsinstituten gedaan is
met digitaal opleiden (denk aan het voorbeeld van het opleiden van
GZ-psychologen op de BES-eilanden door RINO Zuid)?
Antwoord 6
Het Capaciteitsorgaan adviseert ons over het aantal opleidingsplaatsen dat
nodig is met het oog op het kunnen opvangen van de toekomstige zorgvraag.
Dit advies wordt vastgesteld door het Algemeen Bestuur van het Capaciteitsorgaan waarin ook de betrokken veldpartijen zijn vertegenwoordigd. Het
instroomadvies betreft dus een gedragen advies van het veld zelf.
Voor de opleiding tot GZ-psycholoog volg ik al enige jaren het advies van het
Capaciteitsorgaan op en is zelfs in enkele jaren incidenteel extra opgeleid
boven dit advies (zie ook het antwoord op vraag 3). Ook voor 2022 volg ik de
laatste tussentijdse bijstelling van het Capaciteitsorgaan van november 2020
op, namelijk 832 opleidingsplaatsen.
De adviezen van het Capaciteitsorgaan komen tot stand op basis van
onderzoek en consensus van veldpartijen en zijn daarom het beste richtsnoer
om te bepalen hoeveel opleidingsplaatsen nodig zijn met het oog op de
toekomstige zorgvraag. Er zijn signalen vanuit het veld die aangeven dat het
advies hoger had moeten zijn. Dat wringt. Mede daarom heeft het Capaciteitsorgaan op basis ook van draagvlak onder veldpartijen in november 2020
een tussentijdse bijstelling van het instroomadvies voor GZ-psychologen
(voor de komende 12 jaar) gedaan. Ik zie dan ook geen reden om meer
opleidingsplaatsen beschikbaar te stellen.
Partijen verenigd in het Capaciteitsorgaan nodig ik van harte uit het goede
gesprek binnen het Capaciteitsorgaan te voeren, eveneens met het oog op
het volgende advies dat ik eind 2022 verwacht. Ik zal de partijen zelf ook in
een Bestuurlijk Overleg verzoeken om hun verzoek voor meer opleidingsplekken onderbouwd onder de aandacht van het Capaciteitsorgaan te brengen.
Overigens, substitutie van opleidingsgelden is niet mogelijk. Wanneer het
aantal opleidingsplaatsen voor klinisch psychologen dit jaar niet volledig
gevuld wordt, gaan wij er vanuit dat de vraag voor de komende jaren blijft
staan. Er is dus geen sprake van geld dat vrij komt. Extra GZ-psychologen
opleiden, boven de raming, betekent een intensivering. Om grote schommelingen in het opleiden te voorkomen, volg ik de duurzame ramingen van het
Capaciteitsorgaan, die frequent bijgesteld worden, op basis van onderzoek en
consensus van het veld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 7
Bent u bereid om (vanuit de tussenrapportage pAVP) alvast te kijken naar de
start van een opleiding die gebruik maakt van Eerder Verworven Competenties (EVC), zodat, gebruikmakend van de kennis en ervaring die er al is onder
de mensen die opgeleid willen worden, versneld opgeleid kan worden tot
GZ-psycholoog waarbij de instituten die nu al ruime ervaring hebben in
opleiden een rol kunnen spelen (Ervaring vanuit mijn vorige werkgevers in de
zorg leert mij dat bij andere opleidingen dit zeer succesvol is gebleken!)?
Antwoord 7
Ik sta positief tegenover het opzetten van EVC trajecten en heb daarom een
Verkenning door veldpartijen gefaciliteerd naar de mogelijkheden tot de
opstart van een EVC-pilot. Belangrijk hierbij is dat voldaan wordt aan
belangrijke randvoorwaarden, zoals de borging van de noodzakelijk kwaliteitseisen, registratie en diploma-eisen. Onderdeel van de Verkenning is ook om
te kijken welke opleiders de gewenste EVC trajecten zouden kunnen
verzorgen. Het is logisch om daarbij gebruik te maken van de ruime ervaring
in opleiden die er is.
Vraag 8
Bent u bereid om in het kader van de broodnodige preventie van psychische
klachten ook te kijken naar verstrekking van subsidie voor het opleiden van
orthopedagogen die hierin een grote rol kunnen spelen?
Antwoord 8
Ik heb hiertoe overleggen gevoerd met partijen en ik heb de Nederlandse
Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen (NVO) per brief, met
concrete vragen, verzocht om onderbouwing aan te leveren (over onder meer
nut, noodzaak, marktfricties, en benodigd macrobudget), om hierover een
gedegen besluit te kunnen nemen. Een reactie van de NVO is enkele dagen
geleden ontvangen en wordt nu bestudeerd. Gezien de demissionaire status
van het kabinet is het aan een volgend kabinet om hierover een besluit te
nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4