Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1813

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2017
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Defensie, het verslag aan
van de Raad Buitenlandse Zaken van 11 december 2017.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H. Zijlstra

kst-21501-02-1813
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1813

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 11 DECEMBER
2017
Irak
De Raad sprak over de politieke spanningen in Irak, in het bijzonder tussen
de Iraakse overheid en de Koerdische Autonome Regio. Hoge Vertegenwoordiger Mogherini wees in haar inleiding op vier punten die onder
andere in de nog te presenteren Irak strategie zullen worden opgenomen:
1. bewaren van de territoriale integriteit van Irak, 2. diversiteit met
voldoende bescherming voor minderheden, 3. opbouw van een solide
overheid en 4. het versterken van de rol van het maatschappelijk
middenveld. Een aantal leden van de Raad, waaronder Nederland, riepen
op tot een actieve rol van de EU in het faciliteren van een dialoog tussen
Bagdad en Erbil, ondersteund door een bezoek van de HV. Ook vroeg
Nederland, samen met enkele andere lidstaten, om voldoende aandacht
voor (religieuze) minderheden.
Midden-Oosten
Tijdens het ontbijt met Netanyahu en vervolgens de discussie tijdens de
Raad over het Midden-Oosten werd gesproken over het recente Amerikaanse besluit om de ambassade naar Jeruzalem te verplaatsen. In het
gesprek met premier Netanyahu stelde de EU zich eensgezind op en
herhaalden lidstaten, waaronder Nederland, bekende boodschappen en
de EU parameters; zoals het belang van de-escalatie en steun voor de
tweestatenoplossing. In dit verband heeft Nederland Israël er bovendien
toe opgeroepen om de uitbreiding van nederzettingen te bevriezen.
Uitgangspunt van de EU is dat door middel van onderhandelingen en met
wederzijdse instemming een akkoord wordt bereikt over de aspiraties van
beide partijen voor de status van Jeruzalem als de toekomstige hoofdstad
van beide staten. In beide gesprekken kwamen ook regionale ontwikkelingen, inclusief Israëlische veiligheidszorgen, en de relatie tussen de EU
en Israël ter sprake. Nederland benadrukte dat eenzijdige stappen zoals de
verplaatsing van ambassades naar Jeruzalem maar ook voortijdige
erkenning van een Palestijnse staat onverstandig en contraproductief zijn.
De Raad sprak over de ontwikkelingen in het bredere Midden-Oosten,
waarbij aandacht was voor de spanningen tussen Saoedi-Arabië en Iran,
en voor de situatie in Jemen, Syrië, Libanon en Jordanië. De rivaliteit
tussen Saoedi-Arabië en Iran werd door de Hoge Vertegenwoordiger (HV)
Mogherini gekenmerkt als grondoorzaak van instabiliteit in de regio. Er
was brede steun voor blijvende EU-committering aan het Iran nucleaire
akkoord (JCPOA), waarbij de noodzaak om de negatieve Iraanse rol in de
regio, de zorgen over het ballistische rakettenprogramma en de mensenrechtensituatie aan de orde te stellen bij de Iraanse autoriteiten, werd
onderstreept. De leden van de Raad spraken hun grote zorgen uit over de
humanitaire situatie in Jemen en onderstreepten het belang van het
herstel van humanitaire toegang. Zoals toegezegd tijdens de begrotingsbehandeling heeft Nederland er bij andere EU-lidstaten op aangedrongen
om de EU-criteria voor wapenexport strikt toe te passen.
Voor wat betreft de situatie in Syrië, benadrukten de leden van de Raad
het belang van het proces in Genève onder leiding van de VN als het
enige spoor om een politieke oplossing naderbij te brengen, waarbij
andere processen (Astana, Sotsji) complementair zijn. Verder spraken
leden van de Raad waaronder Nederland hun zorgen uit over de mogelijke
gevolgen voor met name Jordanië van de uitspraken van President Trump
m.b.t. het Amerikaanse besluit om de ambassade naar Jeruzalem te
verplaatsen. Wat betreft Libanon wees Nederland op de risico’s van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1813

2

terugkerende Hezbollah-strijders uit Syrië voor de stabiliteit in Libanon
zelf evenals voor de relatie tussen Libanon en Israël.
Afrika post AU-EU Top
De Ministers van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking van de EU lidstaten blikten tijdens de Raad
Buitenlandse Zaken in een gezamenlijke sessie terug op de AU-EU Top,
die plaatsvond op 29 en 30 november jl. in Abidjan, Ivoorkust.
De Hoge Vertegenwoordiger (HV) en de Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking toonden zich in grote lijnen tevreden over het verloop en
de uitkomsten van de Top. Op de Top is uitgebreid gesproken over het
stimuleren van private investeringen in Afrika om de economische groei
te bevorderen. Dit moet leiden tot betere perspectieven en meer banen
voor met name jongeren. Dat de Top niet alleen over de jeugd was
gegaan, maar dat daaraan ook jeugdvertegenwoordigers hadden
deelgenomen achtten zij van bijzonder belang. Nu kwam het aan op de
opvolging van de gemaakte afspraken, zoals vervat in de slotverklaring, zo
onderstreepten de HV en Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking,
en een groot aantal lidstaten.
De HV en de lidstaten waren ingenomen met het feit dat op de Top op het
hoogste politieke niveau was gesproken over migratie, een thema dat
zowel het Afrikaanse als het Europese continent raakt. De HV en enkele
lidstaten waren verheugd dat migratie de Top niet had gedomineerd en
dat er een balans was gevonden tussen aandacht voor de positieve kanten
van legale migratie en de herbevestiging in de Slotverklaring van de
internationale verplichtingen van Afrikaanse landen op het terrein van
terugname van landgenoten die niet rechtmatig verblijven in andere
landen. Verscheidene lidstaten benadrukten het specifieke belang van de
gezamenlijke verklaring en de oprichting van een AU-EU-VN Taskforce
naar aanleiding van de schrijnende situatie in Libië. De HV memoreerde in
dit verband dat ondersteunde vrijwillige terugkeer vanuit Libië in de
weken na de Top reeds zeer was toegenomen. Een enkele lidstaat
onderstreepte het belang van blijvende aandacht voor de aanpak van
mensensmokkelaars.
Lidstaten betuigden hun instemming met de aandacht voor intensivering
van de samenwerking op het terrein van vrede en veiligheid. De Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking bevestigde te verwachten dat
nadere afspraken hierover in de komende maanden zullen kunnen worden
vastgelegd in een Memorandum of Understanding.
Enkele lidstaten waren verheugd dat op en rondom de Top aandacht was
besteed aan investeringen in (toegankelijkheid van) seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, al hadden sommige lidstaten gehoopt dat
ten aanzien van dit onderwerp meer voortgang was geboekt.
De HV en de Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking maakten van
de gelegenheid gebruik kort vooruit te blikken op het ontwerp-mandaat
voor de onderhandelingen tussen de EU en de landen van de ACP-groep
(landen in Afrika, de Cariben en het Pacific gebied) over een opvolger van
het huidige Cotonou-verdrag. Op 12 december hebben zij een ontwerpraadsbesluit over het mandaat aan de Raad voorgelegd. Het ontwerpraadsbesluit is openbaar. Uw kamer zal worden geïnformeerd over de
voorgenomen inzet van het kabinet in de bespreking van het ontwerpmandaat door middel van een BNC-fiche. De HV beoogt eerste gedachtewisselingen over het ontwerp-mandaat tijdens de Raad van Ministers van
Buitenlandse Zaken op 22 januari 2018 en de informele Raad van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1813

3

Ministers van Ontwikkelingssamenwerking op 20 februari 2018. Enkele
lidstaten onderstreepten in reactie het belang regionale organisaties, in
het bijzonder op het Afrikaanse continent, nauw bij het nieuwe akkoord te
betrekken alsook om onder andere Noord-Afrikaanse landen in de
gelegenheid te stellen op een of andere manier bij het akkoord aan te
sluiten.
G5 Sahel
De Raad sprak met de Ministers van Buitenlandse Zaken van de G5
Sahellanden (Tsjaad, Niger, Burkina Faso, Mali en Mauritanië). Deze
landen richtten begin dit jaar een gezamenlijke troepenmacht op. De HV
en verschillende lidstaten verwelkomden de rol die deze troepenmacht
speelt in de bestrijding van grensoverschrijdend terrorisme, criminaliteit
en (mensen-)smokkel in de regio. Ministers van de G5 Sahellanden en de
EU benadrukten het belang van beschikbaarheid van voldoende
mankracht en middelen voor de troepenmacht. Verschillende lidstaten,
waaronder Nederland, vroegen ook aandacht voor de versterking van de
civiele component van de regionale troepenmacht G5 Sahel, waarbij met
name de aansluiting van het militaire deel op de strafrechtelijke keten
goed is gewaarborgd.
Het kabinet maakt van de gelegenheid gebruik uw Kamer te informeren
dat op 13 december jl. een internationale donorconferentie t.b.v. de
regionale G5-Sahel troepenmacht plaatsvond in Parijs. Nederland werd
hier vertegenwoordigd door de Minister van Buitenlandse Zaken. Op deze
conferentie committeerde Nederland in totaal EUR 4 mln. aan nieuwe
bijdragen aan de G5 Sahel. Hiervan wordt EUR 2 mln. gedoneerd aan het
African Peace Facility (APF) van de EU, ten behoeve van de verdere
operationalisering van de troepenmacht. De overige EUR 2 mln. is gericht
op verdere inbedding van de G5-troepenmacht in het strafrechtsysteem
en versterking van de mensenrechtencomponent binnen de
G5-troepenmacht.
Overig
Permanente gestructureerde samenwerking (PESCO)
De Raad nam op 11 december jl. een besluit aan waarmee PESCO formeel
werd opgericht. In dit Raadsbesluit is opgenomen welke lidstaten aan
PESCO mee doen. Het gaat in totaal om vijfentwintig lidstaten: België,
Bulgarije, Cyprus, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland,
Hongarije, Italië, Ierland, Kroatië, Letland, Litouwen, Luxemburg,
Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije,
Spanje, Tsjechië en Zweden.
De PESCO-landen brachten ook een verklaring uit, waarin zij de eerste
zeventien projecten aankondigden die onder PESCO zullen worden
opgestart1. Hiermee wordt de sterkere defensiesamenwerking tussen
lidstaten in PESCO-verband concreet vormgegeven. In de verklaring van
projecten staat een door de Nederlandse Minister van Defensie ingediend
project voor het verbeteren van militaire mobiliteit, waarvoor inmiddels
meer dan twintig lidstaten interesse hebben getoond. Ook is het Ministerie van Defensie mede-indiener van een door België geleid projectvoorstel voor maritieme mijnbestrijding. Nederland heeft daarnaast
interesse getoond in projecten op het gebied van logistiek, medische
capaciteiten, cyber en radiocommunicatie. De eerste PESCO-projecten

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1813

4

inclusief de deelnemers per project zullen begin 2018 formeel door de
Raad in PESCO-verband worden vastgelegd.
Voorts hebben de PESCO-landen een nationaal implementatieplan
opgesteld, waarmee zij invulling geven aan de PESCO-commitments.
Deze nationale implementatieplannen worden jaarlijks herzien. Dit
nationaal implementatieplan, evenals het Raadsbesluit ter oprichting van
PESCO en de verklaring van projecten zijn als bijlagen toegevoegd aan dit
verslag2.
EU Advisory Mission (EUAM) in Oekraïne
Het kabinet maakt van de gelegenheid gebruik uw Kamer te informeren
dat de Nederlandse bijdrage aan de EU Advisory Mission (EUAM) in
Oekraïne is verlengd. De Nederlandse bijdrage aan EUAM bedraagt
maximaal 8 personen en loopt, evenals het EU-mandaat voor de missie,
tot en met 31 mei 2019.
EU Capacity Building Mission (EUCAP) in Somalië
Het kabinet maakt tevens van de gelegenheid gebruik uw Kamer te
informeren over de verlenging van de Nederlandse bijdrage aan de EU
Capacity Building Mission (EUCAP) in Somalië (voorheen EUCAP Nestor)
tot 31 december 2018, met een plafond van tien civiele experts. De missie
richt zich op de maritieme capaciteitsopbouw van het Somalische
Ministerie van Binnenlandse Veiligheid en de opbouw van een maritieme
politie-eenheid met als doel de Somalische capaciteit voor bestrijding van
piraterij te versterken. Gelet op de beperkte militaire effectiviteit en
schaarse capaciteit bij het Ministerie van Defensie is het kabinet
voornemens de Nederlandse bijdrage aan de militaire trainingsmissie van
de EU in Somalië (EUTM Somalië) van maximaal vijftien Nederlandse
militairen in april 2018 te beëindigen. Over de Nederlandse inzet in
EUNAFVOR Atalanta in 2018 zal uw Kamer begin 2018 worden
geïnformeerd.
Myanmar
Conform de toezegging die is gedaan aan uw Kamer tijdens het Algemeen
Overleg Myanmar op 25 oktober 2017 informeert het kabinet uw Kamer
dat uit navraag is gebleken dat momenteel twee EU-lidstaten militaire
contacten onderhouden met Myanmar. Duitsland heeft slechts sporadisch
militair contact met Myanmar, onder andere via de militaire attaché van
de ambassade van Myanmar in Berlijn. Sinds het verergeren van de
vluchtelingencrisis in Myanmar zijn deze contacten verder teruggebracht.
Spanje onderhoudt slechts indirecte contacten die verlopen via het
opleidingsinstituut van het Spaanse Ministerie van Defensie (CESEDEN).
Twee officieren van het leger van Myanmar namen laatstelijk in oktober
2017 deel aan de High Defence Studies Course for Asia-Pacific Senior
Officers. De Spaanse overheid zal toekomstige deelname van vertegenwoordigers uit Myanmar bezien in de context van de laatste ontwikkelingen in Myanmar en het EU beleid ter zake.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1813

5