Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 532

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juni 2020
Op 24 april jl. heeft de Minister van Economische Zaken en Klimaat uw
Kamer geïnformeerd over de maatregelen die worden genomen om aan
het Urgenda-vonnis te voldoen1. Zoals in die brief is aangegeven, werkt
het kabinet aan diverse maatregelen die zowel snel uitvoerbaar zijn, zo
veel als mogelijk kosteneffectief zijn, op draagvlak kunnen rekenen en
handelingsperspectief bieden aan burgers en bedrijven om zelf mee te
doen aan de transitie. Naast de maatregel gericht op kolencentrales gaat
het daarbij om aanvullende maatregelen waarmee zowel op de korte
termijn en in de jaren na 2020 extra CO2-reductie wordt gerealiseerd. In
deze brief informeer ik u over de voorgenomen maatregelen voor de
gebouwde omgeving.
De uitwerking van deze maatregelen vindt plaats in een tijd met
bijzondere omstandigheden als gevolg van het coronavirus. In mijn brief
van 20 mei jl.2 heb ik u geïnformeerd over een pakket aan maatregelen dat
er op gericht is dat er wordt doorgebouwd in de komende periode en dat
investeringen, aanbestedingen en opdrachten voor nieuwbouw, verbouw
en verduurzaming niet worden uitgesteld. De uitwerking van de maatregelen voor de gebouwde omgeving in het kader van de uitvoering van het
Urgenda-vonnis kunnen ook een ondersteuning vormen voor de
bouwsector in deze economisch moeilijke tijden. Daarnaast kunnen de
maatregelen gericht op vermindering van het energiegebruik ook
bijdragen aan de betaalbaarheid voor huishoudens en MKB-bedrijven.
De maatregelen die nu in het kader van het Urgenda-vonnis worden
uitgewerkt vormen een aanvulling op eerdere aangekondigde maatregelen en instrumenten die de partijen in de gebouwde omgeving en de
bouwsector stimuleren om verder te verduurzamen. Er wordt een
innovatieregeling gestart voor gebiedsgerichte pilots voor de komende
1
2

kst-32813-532
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 32 813, nr. 496
Kamerstukken 32 847 en 25 295, nr. 650

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 532

1

drie jaar op het gebied van de inzet van schone bouwmachines (zero
emissie mobiele werktuigen) bij infrastructuur- en (woning)bouwprojecten3. Daarnaast zijn er recent twee nieuwe subsidieregelingen gestart.
Op 17 maart jl. is de Subsidieregeling Aardgasvrije Huurwoningen4
gepubliceerd die is gericht op de aansluiting van huurwoningen op
warmtenetten. Daarnaast is op 29 april jl. de Renovatieversneller5
gepubliceerd. Dit is een competitieve marktuitvraag in de vorm van een
tender waarbij kostenreductie en opschaling door innovatie wordt
gestimuleerd bij de verduurzaming van woningen. Ook de maatregelen
zoals genoemd in mijn brief over het doorbouwplan zijn (deels) gericht op
investeringen in verduurzaming en dragen bij aan verdere CO2-reductie.
Het gaat dan om een investeringsimpuls voor maatschappelijk vastgoed
die is gericht op renovatie en groot onderhoud gekoppeld aan verduurzaming en energiebesparende maatregelen. Daarnaast worden de
subsidiepercentages in de regeling Stimulering energiebesparing eigen
huis (SEEH-regeling) tijdelijk verhoogd. Dat kan eigenaar-bewoners een
extra prikkel geven om verduurzamingsmaatregelen niet uit te stellen,
maar toch te treffen.
In het vervolg van deze brief richt ik mij specifiek op de maatregelen die in
het kader van de invulling van het Urgenda-vonnis voor de gebouwde
omgeving worden uitgewerkt:
1) maatregelen voor reductie van energiegebruik bij huishoudens en het
MKB;
2) maatregelen voor verduurzaming van huurwoningen;
3) maatregelen voor verduurzaming van koopwoningen;
4) maatregelen voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed.
Ad 1. Maatregelen voor reductie van energiegebruik bij huishoudens en
MKB
Woningen
In de praktijk blijken eenvoudige energiebesparende maatregelen te
helpen het energiegebruik van huishoudens te verminderen. Dit is niet
alleen gunstig voor de woonlasten van huishoudens, maar levert tevens
een bijdrage aan de verdere reductie van CO2-uitstoot. Het gaat bij kleine
maatregelen bijvoorbeeld om zaken als het laten optimaliseren van
CV-installaties, het aanbrengen van radiatorfolie, het gebruik van LED
lampen en de inzet van energieverbruiksmanagers.
In 2019 is een regeling opgesteld die gemeenten de mogelijkheid bood
subsidie aan te vragen om eigenaar-bewoners te ondersteunen bij het
reduceren van hun energiegebruik (de regeling reductie energiegebruik)6.
Door gemeenten is daar in ruime mate gebruik van gemaakt en
gemeenten zijn volop bezig met de uitvoering, hoewel daar door de
coronacrisis wel enige vertraging wordt opgelopen. Om gemeenten
daarin tegemoet te komen zal ik de einddatum waarvoor de werkzaamheden afgerond moeten zijn (31 december 2020) met drie maanden
verlengen.
De aanpak van gemeenten bestaat uit een scala aan activiteiten zoals het
organiseren van informatieavonden voor bewoners en gerichte acties
richting eigenaar-bewoners in de vorm van energieadvies. Vaak werd dit
gecombineerd met acties voor vouchers voor energiebesparende
producten (bijvoorbeeld radiatorfolie) en advies over verdergaande
energiebesparende maatregelen (zoals dak-, raam-, en gevelisolatie).
3

Kamerstuk 35 334, nr. 82
Stcrt. 2020, nr. 17598
5
Stcrt. 2020, nr. 23919
6
Stcrt. 2019, nr. 51926
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 532

2

In vervolg op de regeling van 2019 zal in 2020 een vergelijkbare regeling
worden geopend. Waar huurwoningen in de eerste regeling waren
uitgesloten zal de nieuwe regeling gericht zijn op zowel huur- als
koopwoningen. Daarvoor is € 111 miljoen gereserveerd waarbij indicatief
€ 60 miljoen kan worden ingezet bij huurwoningen en € 51 miljoen bij
koopwoningen7.
Verwachting is dat de regeling begin september kan worden opengesteld
zodat de uitvoering van de werkzaamheden in het najaar van 2020 en in
2021 kan plaatvinden.
Met het openen van een nieuwe regeling voor de huursector ligt het voor
de hand om ook woningcorporaties en verhuurders een rol te laten spelen
bij de uitvoering omdat zij in nauw contact staan met hun huurders. Met
onder meer VNG, Aedes, Woonbond ben ik in overleg over de invulling
van de regeling.
Zoals toegezegd in de brief van de Minister van Financiën van 3 april jl.8
over de derde voortgangsrapportage operatie Inzicht in Kwaliteit treft u
als bijlage bij deze brief tevens het schema «Onderbouwing en Evaluatie
van het voorstel (CW3.1)» voor deze maatregelen aan9.
MKB
Op dit moment heeft een groot deel van het MKB financiële problemen als
gevolg van de corona-crisis en maken MKB-ers zich zorgen over de
toekomst. Waar mogelijk probeert het kabinet het MKB te ondersteunen
tijdens deze economisch zware tijd. Vanzelfsprekend zal reductie van
energiegebruik nu niet de grootste prioriteit van hebben. Niettemin wil ik
een deel van de middelen voor reductie van energiegebruik beschikbaar
stellen voor MKB-bedrijven. Ook voor het MKB geldt dat veelal
eenvoudige maatregelen, bijvoorbeeld een betere afstelling van installaties, een flinke reductie van het energiegebruik en daardoor een
besparing in de energiekosten kunnen opleveren. Daarvoor wordt circa
€ 30 miljoen gereserveerd. Ik zal hier de komende periode in overleg met
het vertegenwoordigers van het MKB invulling aan geven. Dit onder het
voorbehoud dat de middelen tijdig op de begroting van BZK beschikbaar
zijn.
Inzet overige middelen
Zoals in de brief over het Urgenda-vonnis van 24 april jl. is aangegeven
trekt het kabinet bij de uitwerking van de diverse maatregelen waar
mogelijk op met de Stichting Urgenda en betrokken stakeholders. In dat
kader zal ik de stichting Urgenda via een subsidie ondersteunen voor de
uitvoering van een aantal projecten gericht op relatief snel en eenvoudig
te realiseren reductie van energiegebruik in verschillende sectoren.
De middelen voor reductie van energiegebruik in woningen en de
subsidie aan Urgenda worden middels een incidentele suppletoire
begroting budgettair verwerkt.
Ad 2. Verduurzaming van huurwoningen
In de regelgeving rond de verhuurderheffing is de mogelijkheid
opgenomen om de heffing te verminderen wanneer een (sociale)

€ 11 miljoen daarvan wordt toegekend aan gemeenten die in 2019 een aanvraag hebben
gedaan maar geen subsidie hebben ontvangen, omdat het subsidieplafond was bereikt.
8
Kamerstuk 31 865, nr. 168
9
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 532

3

huurwoning met ten minste 3 (energie) labelstappen wordt verbeterd10.
Deze regeling is echter sinds medio 2019 gesloten omdat het totale
budget is aangevraagd en overschreden. Met de huidige budgetreeks was
pas na 2022 weer budget beschikbaar. Het kabinet heeft besloten de
regeling opnieuw open te stellen om een versnelling van de verduurzaming bij huurwoningen mogelijk te maken. Het budget waarmee de
regeling wordt geopend bedraagt € 150 miljoen. Ik verwacht dat de
regeling vanaf 1 januari 2021 weer kan worden opengesteld. De invulling
van de dekking van deze lastenverlichting zal in de augustusbesluitvorming worden betrokken. De hernieuwde openstelling van de regeling
kan er, naast een versnelling van de CO2-reductie, aan bijdragen dat
werkzaamheden in de bouwsector in de komende periode voortgang
kunnen vinden.
Ad 3. Verduurzaming van eigen woningen
Voor verduurzaming van koopwoningen kunnen woningeigenaren gebruik
maken van de bestaande Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH) en
de Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE). Daarnaast is sinds
begin dit jaar het Warmtefonds van start gegaan als onderdeel van het
Nationaal Energiebespaarfonds (NEF) dat huishoudens aantrekkelijke
financiering biedt bij verduurzaming van woningen.
Op een tweetal onderdelen wil ik het instrumentarium voor de koopsector
op korte termijn verbreden om zo de mogelijkheden om woningen te
verduurzamen te vergroten. Daarvoor zijn binnen de BZK-begroting
middelen vrijgemaakt die voor latere jaren voor verduurzaming waren
gereserveerd.
In de eerste plaats wil ik de mogelijkheden om via het NEF/Warmtefonds
financiering te verstrekken aan gemengde Verenigingen van Eigenaren
(VvE’s) vergroten. Financiering voor alle VvE’s als doelgroep is voor
banken vaak complex. Het vraagt veel maatwerk en begeleiding en is
daardoor duur, waardoor banken VvE’s veelal geen lening verstrekken.
Hiervoor is het NEF/Warmtefonds in het leven geroepen. VvE’s met veel
huurwoningen komen nu bij het NEF/Warmtefonds niet in aanmerking
voor financiering. Daardoor worden deze gemengde VvE’s niet verduurzaamd. Ik ben met het NEF in overleg om de financiering van gemengde
VVE’s te verbreden. Hiervoor is € 25 mln. gereserveerd, € 10 miljoen in
2020 en € 15 miljoen in 2021. Dit kan zo een impuls vormen voor
gemengde VvE’s om stappen te zetten in verduurzaming.
In de tweede plaats bezie ik samen met mijn collega van Economische
Zaken en Klimaat op welke wijze subsidiëring van de aansluiting van
particuliere koopwoningen op warmtenetten kan plaats vinden. Op dit
moment zijn er in de meeste situaties te weinig positieve stimulansen
voor particulieren om aan te sluiten op een collectief warmtesysteem met
als gevolg dat de verduurzaming van de gebouwde omgeving vertraagt.
Bij de invulling van de subsidie wordt ook gekeken naar de mogelijkheid
om per 1 januari 2021 de Investeringssubsidie Duurzame Energie ISDE
hiervoor in te zetten.
Ad 4. Verduurzaming van maatschappelijk vastgoed
Zoals aangegeven in mijn eerdergenoemde brief over doorbouwen tijdens
de coronacrisis komt er in 2020 subsidie beschikbaar om onderhoud,
renovatie en verduurzaming van scholen en sportgebouwen te stimuleren.
10

Regeling vermindering verhuurderheffing 2014 (https://wetten.overheid.nl/BWBR0034548/
2020-01-01)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 532

4

Daarnaast wil ik de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed een
impuls geven met de inrichting van een ontzorgingsprogramma voor
kleine maatschappelijk vastgoedeigenaren. In het maatschappelijk
vastgoed zijn veel kleinere organisaties werkzaam waarbij het aan kennis
en/of capaciteit ontbreekt om vastgoed te verduurzamen. Deze organisaties hebben bijvoorbeeld vaak geen vastgoedmanager in huis die zich
specifiek op het beheer van het vastgoed kan richten. In de sectorale
routekaarten maatschappelijk vastgoed, die in het kader van het klimaatakkoord door 12 sectoren zijn uitgewerkt, is dit gebrek aan kennis en/of
capaciteit ook genoemd als knelpunt.
Om dit knelpunt weg te nemen zet ik in op de inrichting van een ontzorgingsprogramma dat kleine maatschappelijk vastgoedeigenaren kan
begeleiden tot aan het moment van aanbesteding. Voor de inrichting van
dit programma en de uitvoering van de werkzaamheden is in 2020 en
2021 in totaal € 25 miljoen beschikbaar. De middelen worden ingezet voor
begeleiding en advisering, niet voor het bekostigen van maatregelen. Het
bestaande Kennis- en Innovatieplatform verduurzaming maatschappelijk
vastgoed zal hierbij aangesloten zijn. Ook wordt kostenreductie in het
verduurzamen van maatschappelijk vastgoed bevorderd doordat het
ontzorgingsprogramma inzet op vraagbundeling en standaardisatie.
Slot
Met het pakket aan maatregelen voor de gebouwde omgeving ligt er een
stevige basis om – ondanks de bijzondere omstandigheden – de
CO2-uitstoot te verminderen en de verduurzamingsopgave voort te zetten.
Ik zal uw Kamer op de hoogte houden van de verdere uitwerking en
voortgang van de maatregelen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 813, nr. 532

5