Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 037

Mestbeleid

Nr. 324

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 oktober 2018
Op 18 oktober jl. heb ik met uw Kamer een VSO gevoerd over de
fosfaatbank (Handelingen II 2018/19, nr. 15, Vaststelling nadere regels voor
de fosfaatbank). Tijdens dit VSO heb ik toegezegd een oordeel van de
Landsadvocaat te zullen vragen over de mogelijkheid om artikel 38 van de
Meststoffenwet te gebruiken voor het schrappen van de afroming bij lease
van maximaal 10% van de fosfaatrechten die een bedrijf bezit, en uw
Kamer daarover te informeren. Na het VSO heeft uw Kamer een aantal
moties ten aanzien van de fosfaatbank aangenomen. Met deze brief geef
ik invulling aan mijn toezegging en informeer ik uw Kamer over de
gevolgen van de aangenomen moties.
Afroming bij lease fosfaatrechten
Tijdens het VSO hebben de leden Geurts en Lodders een motie ingediend
waarmee de regering wordt verzocht om met ingang van het kalenderjaar
2018 en verder mogelijk te maken dat maximaal 10% van de in bezit zijnde
fosfaatrechten verhuurd of gehuurd kunnen worden zonder dat hier een
afroming over plaatsvindt (Kamerstuk 33 037, nr. 317). Ik heb aangegeven
dat de afroming wettelijk is bepaald (artikel 32a Meststoffenwet) en deze
motie derhalve een wetswijziging en een wijziging van de staatssteunbeschikking vereist, wat niet mogelijk is met ingang van het lopende
kalenderjaar. Het lid Geurts stelde hierop dat artikel 38 van de Meststoffenwet een basis zou bieden voor uitvoering van de motie. Ik heb
toegezegd hierover een oordeel van de Landsadvocaat te zullen vragen.
De motie is vervolgens aangehouden.
De Landsadvocaat deelt mijn analyse dat artikel 38 van de Meststoffenwet
zich niet leent voor het verlenen van een categorale vrijstelling van het
bepaalde in artikel 32a van de Meststoffenwet bij lease. Daarbij wijst de
Landsadvocaat erop dat een categorale vrijstelling bij lease materieel een
wijziging van artikel 32a Meststoffenwet betekent. Dat artikel voorziet zelf
reeds in een uitzondering met betrekking tot lease van fosfaatrechten, om

kst-33037-324
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 037, nr. 324

1

dubbele afroming te voorkomen. De wetgever heeft daarover dus
nadrukkelijk een afweging gemaakt. Een categorale vrijstelling op het
niveau van een ministeriële regeling staat derhalve op gespannen voet
met het primaat van de wetgever en zou hetgeen in de Meststoffenwet is
geregeld ondergraven. Vanuit het perspectief van de democratische
rechtsstaat en het systeem van de Meststoffenwet adviseert de Landsadvocaat dan ook een eventuele categorale vrijstelling bij lease in de
Meststoffenwet zelf op te nemen. Dat geldt temeer omdat het niet gaat
om het maken van een uitzondering voor een concrete groep van
gevallen, maar om het ten principale uitsluiten van een categorie
transacties van het toepassingsbereik van een wetsbepaling. Ten aanzien
van de vraag of een melding bij de Europese Commissie vereist is, geeft
de Landsadvocaat aan dat van belang is of het gaat om een wijziging van
de nationale maatregel waarbij de bestaande steun is toegekend. Door het
beperken van de afroming bij lease wordt een onderdeel van de regeling
waaraan de Europese Commissie belang heeft gehecht bij de beoordeling
van de steunmaatregel, aangepast. De Landsadvocaat acht het raadzaam
om de Commissie te informeren, zodat die zich een oordeel kan vormen
of melding noodzakelijk is. Naar aanleiding van dit advies is de Europese
Commissie ambtelijk nogmaals gevraagd of een vrijstelling van de plicht
tot afroming bij lease een staatssteungoedkeuring vereist. De Europese
Commissie heeft deze vraag bevestigend beantwoord. De 10% afroming
bij lease is volgens de Europese Commissie een belangrijk criterium in de
staatssteunbeschikking, aangezien de grondgebonden landbouw hierdoor
wordt gestimuleerd. De Commissie geeft aan dat elke maatregel die
hieraan raakt een volledige nieuwe beoordeling vereist waarvan zij een
goedkeuring ernstig betwijfelt.
Mijn conclusie is dan ook dat het advies van de Landsadvocaat onvoldoende aanknopingspunten biedt om over te gaan tot het beperken van
de afroming bij lease door middel van een vrijstelling op grond van artikel
38 van de Meststoffenwet.
Regeling fosfaatbank
Zoals aangegeven in het SO fosfaatbank (Kamerstuk 33 037, nr. 314) van
14 oktober jl. en het daaropvolgende VSO van 18 oktober jl. (Handelingen
II 2018/19, nr. 15, Vaststelling nadere regels voor de fosfaatbank) is mijn
inzet erop gericht geweest om de fosfaatbank op 1 november 2018 open
te stellen, zodat ondernemers begin 2019 duidelijkheid zouden krijgen
over de vraag of zij in dat kalenderjaar gebruik kunnen maken van
ontheffingen uit de fosfaatbank.
Met de motie van de leden Lodders en Geurts (Kamerstuk 33 037, nr. 316)
heeft uw Kamer verzocht om de regeling fosfaatbank zodanig aan te
passen dat de eis van grondgebondenheid geldt voor alle entiteiten van
de aanvrager, zodat het niet loont om vee te verplaatsen naar een andere
«entiteit». Met de motie van het lid Bisschop (Kamerstuk 33 037, nr. 318)
heeft uw Kamer verzocht om de regeling fosfaatbank zodanig aan te
passen dat de productieruimte waarop bedrijven aanspraak kunnen
maken nog verder wordt ingeperkt dan de reeds bestaande maximering
die inhoudt dat de productieruimte positief moet zijn, ook na verlening
van de ontheffingen. Dit betekent dat ik de ontwerpregeling opnieuw
moet bezien en de regeling in haar huidige vorm niet kan vaststellen.
Met de motie van de leden Lodders en Geurts (Kamerstuk 33 037, nr. 315)
heeft uw Kamer verzocht om de regeling fosfaatbank niet eerder open te
stellen dan na de afwikkeling van alle bezwaren in het kader van het
fosfaatrechtenstelsel. Zoals ik tijdens het VSO heb aangegeven, kunnen
ondernemers ook gedurende een lopende bezwaarprocedure aanspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 037, nr. 324

2

maken op de regeling fosfaatbank en staat dit de openstelling dus niet in
de weg. Ik verwacht een groot deel van de reeds ingediende bezwaarschriften in 2018 te kunnen afhandelen. Echter, het aanzienlijk aantal
aanvragers dat stelt dat in hun geval sprake is van een individuele
disproportionele last en de uitgebreide toets die ik hierop moet uitvoeren,
betekenen dat een aanzienlijk aantal bezwaarprocedures nog in 2019 door
zal lopen. De uitvoering van de motie heeft tot gevolg dat naar
verwachting de fosfaatbank medio 2019 opengesteld kan worden.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 037, nr. 324

3