Afschaffing van de
macronacalculatie en introductie
van het flankerend beleid

Evaluatie
April 2015

Inhoudsopgave
1

Managementsamenvatting

1

2

Inleiding

10

3

Macronacalculatie en flankerend beleid

13

3.1
3.2
3.3

Risicovereveningssysteem
Macronacalculatie
Flankerend beleid

13
16
18

4

Analyses en resultaten

22

5

Inzichten uit het veld

49

5.1
5.2

Interviewvragen met betrekking tot de afschaffing van de macronacalculatie
Interviewvragen met betrekking tot de invoering van het flankerend beleid

49
53

6

Conclusies en aanbevelingen

57

Onderdeel 4A: Inleiding van de kwantitatieve analyse
Onderdeel 4B: Macro-effecten
Onderdeel 4C: Spreiding van het vereveningsresultaat
Onderdeel 4D: Verklaringskracht
Onderdeel 4E: Samenhang van vereveningsresultaten
Onderdeel 4F: Effect op overige vereveningsstappen

23
24
28
38
40
45

Appendix 1

Begrippen

60

Appendix 2

Achtergrondinformatie

61

Appendix 3

Uitgangspunten

65

Managementsamenvatting

1

Managementsamenvatting

Inleiding
Met het in 2006 ingevoerde zorgstelsel is de uitvoering van de Zorgverzekeringswet (hierna: Zvw) in
Nederland ondergebracht bij zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars zijn verplicht elke verzekerde te
accepteren en mogen geen hogere premie vragen aan ongezondere verzekerden. Vanwege de
acceptatieplicht en het verbod op premiedifferentiatie voor verzekerden zouden zorgverzekeraars
zonder aanvullend mechanisme geprikkeld worden om over te gaan tot risicoselectie: het proberen aan
te trekken van verzekerden met gunstige gezondheidsrisico’s of het weren van verzekerden met
ongunstige gezondheidsrisico’s. Om dit zo veel mogelijk te voorkomen vindt er risicoverevening plaats.
Hiermee wordt beoogd de prikkel tot indirecte risicoselectie weg te nemen en gelijke uitgangsposities
te creëren voor alle zorgverzekeraars, ongeacht het risicoprofiel van hun verzekerden.
Het risicovereveningssysteem bestaat uit een ex ante deel en een ex post deel. In de periode 20062011 bestonden er vijf ex post compensatiemechanismen: macronacalculatie, hoge kosten
compensatie, generieke verevening, nacalculatie en de bandbreedteregeling (voorheen ook ‘vangnet’
genoemd). In december 2011 heeft de overheid, in samenhang met andere aanpassingen aan het
zorgstelsel, besloten om het ex post deel van het risicovereveningsmodel voor de somatische zorg in
een periode van drie jaar af te schaffen.
Met de macronacalculatie werd het verschil tussen de macrozorgkostenraming en de daadwerkelijke
zorgkosten verevend. Vanaf 2012 is de macronacalculatie, als onderdeel van de afbouw van de ex post
mechanismen, afgeschaft. Het doel hiervan is het verder verbeteren van het risicovereveningssysteem
en daarmee zorgverzekeraars te stimuleren om meer te investeren in goede zorginkoop en beheersing
van zorgkosten. Tegelijk met het afschaffen van de macronacalculatie is het flankerend beleid
geïntroduceerd om het gelijke speelveld voor de zorgverzekeraars zo veel mogelijk te waarborgen.
Zorgverzekeraars met veel verzekerden in hun bestand met ongunstige gezondheidsrisico’s behalen bij
hogere gerealiseerde zorgkosten dan de macroraming naar verwachting gemiddeld een lager
vereveningsresultaat dan zorgverzekeraars met een gunstig risicoprofiel. Het flankerend beleid zorgt
ervoor dat de zorgverzekeraars met een ongunstig risicoprofiel in een dergelijke situatie compensatie
ontvangen en dat de zorgverzekeraars met een gunstig risicoprofiel inleveren om de compensatie voor
zorgverzekeraars met een ongunstig risicoprofiel te financieren.
De transitie van macronacalculatie naar flankerend beleid heeft ook voor het risicovereveningsmodel
voor de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg plaatsgevonden in 2012.
Gelet op het feit dat dit beleid nu enkele jaren in werking is, leidt dit tot de volgende twee
onderzoeksvragen:
1.

Wat zijn de kwantitatieve effecten van het afschaffen van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid op de financiële resultaten van zorgverzekeraars?

2.

Worden de beoogde doelstellingen van de afschaffing van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid behaald?

1

Op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft KPMG een onderzoek
uitgevoerd om antwoord te geven op deze twee onderzoeksvragen. Hiervoor hebben wij allereerst een
kwantitatieve analyse uitgevoerd. Vervolgens hebben wij op basis van de resultaten van de
kwantitatieve analyse en op basis van interviews in het veld (Centraal Planbureau, het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Nederlandse Zorgautoriteit, Zorginstituut Nederland,
Zorgverzekeraars Nederland, een concernzorgverzekeraar en een zelfstandige zorgverzekeraar)
vastgesteld of de beoogde doelstellingen zijn behaald.
Kwantitatieve effecten afschaffen macronacalculatie en introduceren flankeren beleid
In deze paragraaf worden de belangrijkste observaties van de kwantitatieve analyse naar de afschaffing
van de macronacalculatie en de invoering van het flankerend beleid gepresenteerd, om antwoord te
geven op de eerste onderzoeksvraag. De vereveningsresultaten op risicodragersniveau vormen de
basis van deze kwantitatieve analyse. Het vereveningsresultaat is het verschil tussen gerealiseerde
zorgkosten en de ontvangen vereveningsbijdrage. De kwantitatieve analyse richt zich op:

■ de macro-effecten van het toepassen van macronacalculatie en flankerend beleid;
■ het gewogen gemiddelde en de spreiding in het vereveningsresultaat per premieplichtige;
■ de verklaringskracht (relatie tussen zorgkosten en vereveningsbijdrage);
■ de samenhang van het vereveningsresultaat in opeenvolgende analysejaren;
■ het effect van macronacalculatie en flankerend beleid op de overige vereveningsstappen in het
risicovereveningsmodel.

De kwantitatieve analyse is uitgevoerd op het niveau van risicodragers (zorgverzekeraars), maar er is
ook onderscheid gemaakt tussen kleine, middelgrote en grote risicodragers. Daarnaast is er rekening
mee gehouden of de risicodragers deel uitmaken van een concern of niet. Het onderzoek beperkt zich
tot de deelbedragen ‘overig’, ‘variabel + B-DBC’ en ‘gGGZ18+’, en het totaal van deze deelbedragen.
De deelbedragen ‘vaste ziekenhuiskosten’ en ‘gGGZ18-‘ worden buiten beschouwing gelaten, omdat
er volledige nacalculatie toegepast wordt op deze deelbedragen. De kwantitatieve analyse is uitgevoerd
over de jaren 2010 tot en met 2013. De gebruikte data voor het jaar 2010 komt uit de definitieve
vaststelling, voor de overige jaren wordt er data uit voorlopige vaststellingen gebruikt.
Macro-effecten
In de kwantitatieve analyse naar de macro-effecten worden verschuivingen in de vereveningsbijdrage
beoordeeld op macroschaal (voor alle risicodragers samen). We vergelijken de ontvangen
vereveningsbijdrage na het toepassen van macronacalculatie en die na het toepassen van flankerend
beleid.
In Tabel 1 zijn per analysejaar de ontvangen vereveningsbijdrage na macronacalculatie (MNC) en na
flankerend beleid (FB) weergegeven. De vereveningsbijdrage na macronacalculatie is op macroschaal
per definitie gelijk aan de totale gemaakte zorgkosten. De grijsgedrukte waarden in de tabel zijn
gesimuleerde waarden en geven een indruk van wat het macro-effect van flankerend beleid zou zijn
geweest wanneer flankerend beleid toegepast zou worden in 2010 en 2011. De vereveningsbijdrage
na macronacalculatie is op macroschaal gelijk aan de gemaakte zorgkosten. Het verschil tussen de
vereveningsbijdrage met flankerend beleid (zonder macronacalculatie) en de vereveningsbijdrage na
macronacalculatie op macroschaal is daarom tevens het gerealiseerde vereveningsresultaat van alle
risicodragers samen.

2

Tabel 1 – Zorgkosten en vereveningsbijdrage na macronacalculatie/na flankerend beleid over alle risicodragers
samen (in miljarden euro).
Jaar

Kosten/
Bijdrage incl. MNC

Bijdrage incl. FB

Verschil FB-MNC

2013

33,543

35,374

1,832

2012

31,944

32,611

0,667

2011

30,015

30,064

0,049

2010

29,124

29,645

0,521

■ In 2012 is de macronacalculatie afgeschaft en vanaf dit jaar ontstaat

er een
macrovereveningsresultaat dat af kan wijken van 0 euro. In 2012 was het macrovereveningsresultaat
0,667 miljard euro en in 2013 was het macrovereveningsresultaat 1,832 miljard euro. Dit wil zeggen
dat alle zorgverzekeraars samen in deze jaren een hogere vereveningsbijdrage uit het
Zorgverzekeringsfonds hebben ontvangen dan de gerealiseerde zorgkosten. Dit overschot (of tekort)
vloeit niet terug naar het Zorgverzekeringsfonds (zoals onder macronacalculatie zou gebeuren), maar
blijft bij de zorgverzekeraars. Deze resultaten zijn in beide jaren voornamelijk veroorzaakt doordat de
macroraming op het deelbedrag ‘overig’ hoger lag dan de zorgkosten. Dit is veroorzaakt door lager
dan geraamde zorgkosten bij met name de farmacie. In de farmacie zijn de zorgkosten in 2012 en
2013 gedaald als gevolg van het aflopen van patenten en het gevoerde preferentiebeleid. Ondanks
de positieve resultaten in 2012 en 2013 op macroniveau kunnen individuele zorgverzekeraars wel
negatieve vereveningsresultaten behalen in deze jaren. Wel heeft iedere zorgverzekeraar in deze
jaren van de invoer van het flankerend beleid geprofiteerd; alle vereveningsresultaten op totaalniveau
na het toepassen van flankerend beleid zijn hoger dan de vereveningsresultaten die na toepassen
van macronacalculatie gerealiseerd zouden zijn.

■ Indien de macronacalculatie reeds in 2010 en 2011 zou zijn afgeschaft, zou dit ook tot positieve

resultaten hebben geleid (van 0,5 miljard euro in 2010 en 0,01 miljard euro in 2011), zo blijkt uit de
simulatie voor die jaren. Voor de gehele analyseperiode 2010-2013 geldt dus dat de macroraming
hoger is geweest dan de daadwerkelijke zorgkosten (hetgeen in de jaren vóór 2010 overigens
meestal niet het geval was).

■ Het absolute effect van het flankerend beleid (de som van de absolute waarden van het effect van
het flankerend beleid voor iedere risicodrager) is in alle analysejaren kleiner dan dat van
macronacalculatie. Desalniettemin is de gemiddelde absolute resultaatverschuiving door flankerend
beleid gelijk aan 4 euro per premieplichtige in 2012 en 11 euro per premieplichtige in 2013.

■ Alvorens de effecten van het flankerend beleid uit te kunnen rekenen dient het volledige

vereveningsjaar uitgedeclareerd te zijn. Dit is een nadeel van het toepassen van het flankerend
beleid, omdat risicodragers die in hun resultaat afhankelijk zijn van het flankerend beleid langere tijd
in onzekerheid zijn over het vereveningsresultaat. Dit was ook het geval bij het toepassen van
macronacalculatie.

Spreiding
De kwantitatieve analyse van de spreiding onderzoekt de spreiding in het vereveningsresultaat per
premieplichtige van de verschillende risicodragers na het toepassen van macronacalculatie en na het
toepassen van flankerend beleid.

■ Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat (na flankerend beleid) op totaalniveau bedraagt

50 euro per premieplichtige in 2012 en 138 euro per premieplichtige in 2013. In de periode 20102011 was het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat, behoudens de beperkte macro-effecten
van de overige ex post compensatiemechanismen, nihil, aangezien er in 2010 en 2011 nog
macronacalculatie van toepassing was.

1

Dit betreft een afronding; het verschil van 0,049 geeft wel een positief vereveningsresultaat.

3

■ De spreiding in de vereveningsresultaten na het toepassen van macronacalculatie en na het
toepassen van flankerend beleid is (per definitie) gelijk.

■ In 2012 en 2013 behalen concernrisicodragers (na flankerend beleid) een lager gewogen gemiddeld

vereveningsresultaat per premieplichtige (van 49 euro in 2012 en 134 euro per premieplichtige in
2013) dan zelfstandige risicodragers (met een gewogen gemiddeld vereveningsresultaat van 66 euro
in 2012 en 171 euro per premieplichtige in 2013). In 2010 en 2011 was dit beeld vergelijkbaar en
was er (na macronacalculatie) bij concernrisicodragers een lager gewogen gemiddeld
vereveningsresultaat per premieplichtige (van -1 euro in 2010 en -2 euro per premieplichtige in 2011)
dan bij zelfstandige risicodragers (met een gewogen gemiddeld vereveningsresultaat van 8 euro in
2010 en 22 euro per premieplichtige in 2011).

■ Voor risicodragers van verschillende grootte is er geen eenduidige tend in resultaatverschillen te
herkennen:
 In 2013 waren het de middelgrote risicodragers die het hoogste gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat per premieplichtige na toepassen van flankerend beleid boekten (187 euro
per premieplichtige) en de kleine risicodragers die het kleinste gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat behaalden (91 euro per premieplichtige). Grote risicodragers behaalden een
gewogen gemiddeld vereveningsresultaat hiertussen (124 euro per premieplichtige).
 In 2012 waren het juist de kleine risicodragers die het hoogste gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat behaalden (84 euro per premieplichtige) en de grote risicodragers met het
laagste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat (47 euro per premieplichtige). De middelgrote
risicodragers behaalde een gewogen gemiddelde vereveningsresultaat hiertussen (56 euro per
premieplichtige).

■ Wanneer er onderscheid gemaakt wordt tussen concernrisicodragers en zelfstandige risicodragers,
wordt over het algemeen de grootste spreiding gevonden bij de zelfstandige risicodragers. Wanneer
er onderscheid wordt gemaakt in de grootte van de risicodragers, wordt over het algemeen de
grootste spreiding gevonden bij de kleine risicodragers.

■ De gemiddelde resultaatverschuivingen van het flankerend beleid ten opzichte van geen flankerend
beleid (en geen macronacalculatie) zijn beperkt voor risicodragers met een gemiddeld risicoprofiel,
maar groter voor risicodragers waarvan de daadwerkelijke zorgkosten per premieplichtige sterk
afwijken van de gemiddelde zorgkosten per premieplichtige. Het effect van het flankerend beleid is
per definitie nihil als de daadwerkelijke vereveningsbijdrage van een risicodrager gelijk is aan de
gemiddelde vereveningsbijdrage. Eveneens is het effect van het flankerend beleid per definitie nihil
als de vereveningsbijdrage (per deelbedrag) op macroschaal gelijk is aan de daadwerkelijke
zorgkosten op macroschaal.
Verklaringskracht en Samenhang
De verklaringskracht beschrijft hoe goed de vereveningsbijdrage die een risicodrager na een
vereveningsstap heeft ontvangen aansluit bij de gemaakte zorgkosten. De samenhang geeft aan hoe
de vereveningsresultaten na toepassen van flankerend beleid en na toepassen van macronacalculatie
in opeenvolgende jaren gerelateerd zijn.

■ Er zijn geen verschillen in verklaringskracht en samenhang na het toepassen van flankerend beleid
en de verklaringskracht en samenhang na toepassen van macronacalculatie.

Effect op overige vereveningsstappen
De verschuiving tussen het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat na toepassen van
macronacalculatie en na flankerend beleid werkt door in de overige vereveningsstappen in het
risicovereveningsmodel (hoge kosten compensatie, nacalculatie en de bandbreedtestap). De effecten
zijn onderzocht op het gebied van spreiding en samenhang in 2010 en 2011, omdat in deze jaren data
beschikbaar zijn over de overige vereveningsstappen. De vergelijking is gemaakt door het vergelijken
van gesimuleerde resultaten van flankerend beleid met de werkelijke resultaten van macronacalculatie.

■ De effecten van de overige vereveningsstappen zijn slechts in beperkte mate veranderd als gevolg
van het afschaffen van de macronacalculatie en het introduceren van het flankerend beleid.

4

■ De spreiding in de vereveningsresultaten van de overige vereveningsstappen is in de situatie dat

macronacalculatie wordt toegepast vergelijkbaar met de spreiding in het geval dat er flankerend
beleid wordt toegepast. Dit geldt ook wanneer er onderscheid wordt gemaakt op het gebied van
concerns en grootte.

Beoogde doelstellingen van het afschaffen van macronacalculatie en het introduceren van
flankerend beleid
Het doel van het afschaffen van de macronacalculatie is om het risicovereveningssysteem verder te
verbeteren en daarmee de zorgverzekeraars te stimuleren om meer te investeren in goede zorginkoop
en beheersing van de zorgkosten; het doel van het invoeren van het flankerend beleid is om het gelijke
speelveld voor de zorgverzekeraars zo veel mogelijk te waarborgen. Om de tweede onderzoeksvraag
te beantwoorden hebben wij interviews afgenomen bij experts in het veld. We vroegen naar hun visie
op of de doelstellingen van het afschaffen van de macronacalculatie en het introduceren van het
flankerend beleid gehaald zijn. In deze paragraaf presenteren we de samenvatting van de resultaten
van deze interviews.
Afschaffen macronacalculatie

■ Vanwege het afschaffen van de macronacalculatie ligt, op macroniveau, het risico dat de

macrokosten hoger uitvallen dan de raming bij de zorgverzekeraars. Op individueel zorgverzekeraar
niveau is de prikkel die uitgaat van het afschaffen van de macronacalculatie (met name voor kleine
zorgverzekeraars) beperkt: voor elke euro die de zorgverzekeraar bespaart in de situatie met
macronacalculatie werd een bedrag ter hoogte van het marktaandeel terugbetaald aan het
zorgverzekeringsfonds, in de situatie zonder macronacalculatie is er geen terugbetaling aan het
zorgverzekeringsfonds. Aangezien in de situatie met macronacalculatie ook de overige
zorgverzekeraars een betaling aan het zorgverzekeringsfonds dienen te doen als een concurrent een
besparing doet heeft het afschaffen van de macronacalculatie geen invloed gehad op de
concurrentieverhoudingen. Sommige geïnterviewden beweren om deze reden dat er helemaal geen
prikkelwerking is uitgegaan van het afschaffen van de macronacalculatie.

■ Vanwege het afschaffen van de macronacalculatie ligt, op macroniveau, het risico dat de
macrokosten hoger uitvallen dan de raming bij de zorgverzekeraars. De geïnterviewde
zorgverzekeraars geven aan dat zij dit risico voor een deel hebben meegenomen door een opslag te
nemen op de premies voor 2012-2013. Daarnaast is de uit wet- en regelgeving voorgeschreven
solvabiliteitsmarge vanuit De Nederlandsche Bank die zorgverzekeraars aan dienen te houden in die
periode toegenomen van 9% naar 11% van de zorgkosten als gevolg van het toegenomen risico
voor de zorgverzekeraars. Het is niet bekend welk deel van de stijging verklaard wordt door het
afschaffen van de macronacalculatie.

■ Volgens de meeste geïnterviewden is het effect van het afschaffen van de macronacalculatie op het
vergroten van de prikkels tot doelmatigheid niet goed meetbaar; er wordt aangegeven dat er veel
effecten tegelijkertijd spelen en dat het effect van het afschaffen van de macronacalculatie moeilijk
te isoleren is. Veel geïnterviewden geven echter aan dat in hun beleving het afschaffen van de
macronacalculatie niet direct geleid heeft tot goede zorginkoop en beheersing van zorgkosten.
Desondanks zorgt de afschaffing van de macronacalculatie ervoor dat zorgverzekeraars meer
risicodragend zijn ten aanzien van de zorgkostenontwikkeling. De afschaffing van de
macronacalculatie is slechts één maatregel in het pakket met maatregelen ter vergroting van de
doelmatigheidsprikkels en deze maatregelen tezamen zorgen er bijvoorbeeld voor dat onder andere
de afspraken in de Hoofdlijnenakkoorden worden versterkt.

■ Vanwege het afschaffen van macronacalculatie neemt het belang van het juist ramen van
macrokosten toe voor zorgverzekeraars, aangezien zij risicodrager worden voor een afwijking tussen
de raming en daadwerkelijke zorgkosten. Dit belang van goed ramen heeft zowel betrekking op de
raming van de zorgverzekeraars zelf als op de raming van de macrozorgkosten door de overheid (in
het macroprestatiebedrag). Uit de kwantitatieve analyse blijkt dat er over de periode 2010-2013
(achteraf gezien) sprake is geweest van een te hoge raming. Een hoge raming zonder
macronacalculatie leidt per definitie tot een verwacht positief vereveningsresultaat voor
zorgverzekeraars. Het betekent echter niet per definitie dat zorgverzekeraars winsten behalen; zij
kunnen bijvoorbeeld het verwachte, positieve vereveningsresultaat (indien dit van tevoren was

5

voorzien) direct meenemen in de prijsvorming (verlaging) van de premie. Daarnaast hoeft het
financiële voordeel dat samenhangt met een positief macrovereveningsresultaat niet voor alle
zorgverzekeraars gelijk te zijn. De geïnterviewde zorgverzekeraars geven aan dat zij in de periode
2012-2013 niet de verwachting hadden dat het vereveningsresultaat dusdanig positief zou zijn; zij
hebben dit dus niet (volledig) meegenomen in hun premiestelling. Uitgaande van deze bevinding kan
gesteld worden dat een deel van de winst van de zorgverzekeraars in de periode 2012-2013 mede
is veroorzaakt door het afschaffen van de macronacalculatie. Dit geldt niet voor alle
zorgverzekeraars, aangezien een beperkt aantal zorgverzekeraars een negatief vereveningsresultaat
heeft behaald in deze jaren, ondanks het positieve vereveningsresultaat op macroniveau.

■ De stelling dat zorgverzekeraars door afbouw van de ex post compensatiemechanismen meer
financieel risico lopen wordt niet door alle geïnterviewden ondersteund. Veelal wordt het gezien als
timingskwestie van wanneer overschotten of tekorten van het vereveningsresultaat gefinancierd
worden.
Introduceren flankerend beleid

■ De onderlinge verhoudingen tussen zorgverzekeraars blijven hetzelfde na afschaffing van de

macronacalculatie en het introduceren van het flankerend beleid, maar de absolute
vereveningsresultaten zijn anders. Een deel van de geïnterviewden zijn daarom van mening dat door
invoering van het flankerend beleid het gelijke speelveld behouden is gebleven, hetgeen als positief
wordt ervaren. Dit punt wordt echter niet breed onderkend als een groot voordeel:
 De impact van het flankerend beleid is nihil voor zorgverzekeraars die een populatie hebben die
gelijk is aan het marktgemiddelde. Voor grote (concern)zorgverzekeraars heeft het flankerend
beleid op concernniveau per premieplichtige over het algemeen een kleiner effect dan voor kleine
en/of zelfstandige risicodragers. Dit komt omdat deze concernverzekeraars op concernniveau
een populatie hebben die ten opzichte van de populatie van kleine en/of zelfstandige risicodragers
over het algemeen meer vergelijkbaar is met het marktgemiddelde.
 Voor zorgverzekeraars met een afwijkende populatie (vaak kleinere en/of zelfstandige
verzekeraars) kan de werking van het flankerend beleid een aanzienlijke impact op het
vereveningsresultaat hebben. Deze impact leidt er in ieder geval toe dat zorgverzekeraars langer
moeten wachten voordat de vereveningsresultaten bekend zijn (ten opzichte van het niet
uitvoeren van flankerend beleid na de afschaffing van de macronacalculatie), omdat voor het
vaststellen van de vereveningsresultaten van het flankerend beleid de gerealiseerde zorgkosten
bekend dienen te zijn. Dit heeft voor zorgverzekeraars met een afwijkende populatie een grotere
impact dan voor zorgverzekeraars met een populatie die vergelijkbaar is aan het
marktgemiddelde. Afhankelijk van naar welk deelbedrag wordt gekeken is deze informatie 1 tot
4 jaar na afloop van het jaar bekend.

■ De impact van het flankerend beleid neemt af op het moment dat de macrozorgkostenraming beter
aansluit op de gerealiseerde zorgkosten. Veel geïnterviewden geven aan dat naar hun mening een
deel van het (positieve) vereveningsresultaat te voorzien was en dat, indien dit deel was
meegenomen in de raming, de impact van het flankerend beleid kleiner was in 2012 en 2013.

6

Conclusie
Uit de bovenstaande bevindingen en conclusies van onze kwantitatieve analyse en de interviews met
experts in het veld, concluderen wij:
1.

Wat zijn de kwantitatieve effecten van het afschaffen van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid op de financiële resultaten van zorgverzekeraars?

De kwantitatieve effecten van het afschaffen van de macronacalculatie omvatten hoofdzakelijk een
verschuiving van risico van de overheid naar de zorgverzekeraars en daarmee hoge
vereveningsresultaten van de zorgverzekeraars over 2012 en 2013 (van respectievelijk 0,7 miljard euro
en 1,8 miljard euro). Het introduceren van het flankerend beleid heeft, met name als het
macroprestatiebedrag een goede raming van de gerealiseerde zorgkosten is, geen grote effecten op
het vereveningsresultaat ten opzichte van het niet uitvoeren van flankerend beleid, maar zorgt ervoor
dat een gelijk speelveld voor de zorgverzekeraars behouden wordt. De spreiding en samenhang in
onderlinge vereveningsresultaten blijft gelijk ten opzichte van de situatie waarin macronacalculatie
uitgevoerd zou worden.
2.

Worden de beoogde doelstellingen van de afschaffing van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid behaald?

Macronacalculatie
Wij constateren dat er in het veld gesteld wordt dat de doelstelling van het afschaffen van de
macronacalculatie – het verder verbeteren van het risicovereveningssysteem en daarmee het
stimuleren van de zorgverzekeraars om meer te investeren in goede zorginkoop en een betere
beheersing van de zorgkosten – gehaald is, het is echter niet duidelijk of dit kan worden toegeschreven
aan de afschaffing van de macronacalculatie zelf. Het effect van het afschaffen van de
macronacalculatie op het vergroten van de prikkels tot doelmatigheid is niet meetbaar en waarschijnlijk
klein; er spelen veel effecten tegelijkertijd en het effect van het afschaffen van de macronacalculatie is
moeilijk te isoleren. Voor het afschaffen van de macronacalculatie was er reeds een
doelmatigheidsprikkel aanwezig bij zorgverzekeraars en het afschaffen van de macronacalculatie lijkt
niet tot een directe substantiële extra toename in deze doelmatigheidsprikkel te hebben gezorgd. Het
afschaffen van de macronacalculatie maakt echter deel uit van een totaalpakket aan maatregelen en
deze maatregelen tezamen zorgen er bijvoorbeeld voor dat onder andere de afspraken in de
Hoofdlijnenakkoorden worden versterkt.
Flankerend beleid
De onderlinge verhoudingen tussen zorgverzekeraars blijven hetzelfde na afschaffing van de
macronacalculatie en het introduceren van het flankerend beleid, maar de absolute
vereveningsresultaten zijn anders. Daarom is het zo dat door invoering van het flankerend beleid het
gelijke speelveld behouden is gebleven, hetgeen positief is. Echter, voor zorgverzekeraars met een
gemiddelde populatie (vaak grote/concern zorgverzekeraars) heeft het flankerend beleid slechts
beperkte impact, terwijl voor zorgverzekeraars met een afwijkende populatie (vaak kleine/zelfstandige
zorgverzekeraars) de impact groot kan zijn, maar het flankerend beleid een aanzienlijke onzekerheid kan
geven in het vereveningsresultaat ten opzichte van de situatie waarin geen flankerend beleid zou
worden toegepast, omdat het (afhankelijk van het deelbedrag 1 tot 4) jaren duurt voordat de resultaten
definitief zijn en omdat het resultaat met het flankerend beleid mede afhankelijk is van de resultaten
van de andere zorgverzekeraars. Vanwege de beperkte impact van het flankerend beleid, met name als
het macroprestatiebedrag een goede raming van de gerealiseerde kosten is, is het de vraag of de
onzekerheid in vereveningsresultaat voor kleinere zorgverzekeraars opweegt tegen de voordelen van
het gelijke speelveld. Een betere raming van het macroprestatiebedrag zal tot kleinere
vereveningsresultaten op macroniveau leiden en het toepassen van flankerend beleid minder
noodzakelijk maken. Het niet uitvoeren van flankerend beleid geeft zorgverzekeraars eerder zekerheid
over hun resultaat en een lagere administratieve last; bij een betere raming van het
macroprestatiebedrag zou het dus vanwege de tijdswinst en de onafhankelijkheid van resultaten ten
opzichte van de overige zorgverzekeraars op kunnen wegen om het flankerend beleid niet uit te voeren.

7

Alles overwegende adviseren wij om:
1

te onderzoeken op welke wijze bij de vaststelling van de macrozorgkostenraming, waar mogelijk,
beter en sneller aangesloten kan worden op ontwikkelingen in de zorg. Dit dient tot doel te hebben
dat deze raming een (nog) betere inschatting van de gerealiseerde zorgkosten wordt. Betere
macroramingen leiden ertoe dat voorzienbare kostenontwikkelingen (zoals volgens sommigen de
kostendaling in de farmacie in 2012 en 2013) niet leiden tot van nul afwijkende
vereveningsresultaten bij zorgverzekeraars. Hierbij merken we op dat we grote waarde zien in een
onafhankelijke raming waarbij van tevoren niet voorspeld kan worden of de werkelijke zorgkosten
hoger/lager uit zullen vallen dan deze raming;

2

het flankerend beleid (deels) af te schaffen, tenzij hier grote bezwaren tegen zijn vanuit de
zorgverzekeraars. Het flankerend beleid zorgt deels voor het behoud van een gelijk speelveld, maar
leidt tot een grotere onzekerheid in vereveningsresultaten voor met name zorgverzekeraars met
een afwijkende populatie (vaak kleine en/of zelfstandige zorgverzekeraars). Voor zorgverzekeraars
met een gemiddelde populatie maakt het voor het vereveningsresultaat weinig uit of flankerend
beleid wordt gecontinueerd of afgeschaft. Het belang van het hanteren van flankerend beleid
neemt af wanneer de macroramingen verbeterd worden, zoals benoemd onder punt 1, omdat de
impact van het flankerend beleid nihil is als de macrozorgkostenraming gelijk is aan de
gerealiseerde zorgkosten. Betere macroramingen kunnen daardoor bijdragen aan het beheerst
afschaffen van het flankerend beleid.

8

Inleiding

9

2

Inleiding

Met het in 2006 ingevoerde zorgstelsel is de bekostiging van de zorg in de Zorgverzekeringswet (hierna:
Zvw) in Nederland ondergebracht bij private risicodragers (zorgverzekeraars). Zorgverzekeraars zijn
verplicht elke verzekerde te accepteren en mogen geen hogere premie vragen aan ongezondere
verzekerden. Vanwege de acceptatieplicht en het verbod op premiedifferentiatie voor verzekerden
zouden zorgverzekeraars (in het vervolg van dit rapport ook wel genaamd: risicodragers) zonder
aanvullend mechanisme geprikkeld worden om over te gaan tot risicoselectie: het proberen aan te
trekken van verzekerden met gunstige gezondheidsrisico’s of het weren van verzekerden met
ongunstige gezondheidsrisico’s. Om dit zo veel mogelijk te voorkomen vindt er risicoverevening plaats.
Hiermee wordt beoogd de prikkel tot risicoselectie weg te nemen en gelijke uitgangsposities te creëren
voor alle zorgverzekeraars, ongeacht het risicoprofiel van hun verzekerden.
Het risicovereveningsmodel bestaat uit een ex ante deel en een ex post deel. In de periode 2006-2011
bestonden er vijf ex post compensatiemechanismen: macronacalculatie, hoge kosten compensatie,
generieke verevening, nacalculatie en de bandbreedteregeling (voorheen ook ‘vangnet’ genoemd). In
december 2011 heeft de overheid besloten2 om het ex post deel van het risicovereveningsmodel voor
de somatische zorg over een periode van drie jaar af te schaffen, in samenhang met andere
verbeteringen aan het zorgstelsel.
Vanaf 2012 is de macronacalculatie, als onderdeel van de afbouw van het ex post mechanisme,
afgeschaft. Het doel hiervan is het verder verbeteren van het risicovereveningssysteem en daarmee
zorgverzekeraars te stimuleren om meer te investeren in goede zorginkoop en beheersing van
zorgkosten. Tegelijk met het afschaffen van de macronacalculatie is het flankerend beleid
geïntroduceerd om het gelijke speelveld voor de zorgverzekeraars zoveel mogelijk te waarborgen.
De transitie van macronacalculatie naar flankerend beleid vond in 2012 ook plaats in het
risicovereveningsmodel voor de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (gGGZ). In een later
besluit3 is opgenomen dat ook de overige ex post compensatiemechanismen van het
risicovereveningsmodel voor de gGGZ zullen worden afgebouwd tussen 2015 en 2017. Met het
afbouwen van de ex post compensatiemechanismen tracht de overheid te bereiken dat het financiële
belang van de zorgverzekeraars bij goede zorginkoop en volumebeheersing toeneemt en dat de prikkel
om hierin te investeren ook toeneemt.
KPMG voert in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) een
onafhankelijk onderzoek uit naar de effecten van het afschaffen van de macronacalculatie en het
introduceren van het flankerend beleid in het risicovereveningsmodel. De analyse richt zich op de
volgende twee onderzoeksvragen:
1.

Wat zijn de kwantitatieve effecten van het afschaffen van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid op de financiële resultaten van zorgverzekeraars?

2.

Worden de beoogde doelstellingen van de afschaffing van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid behaald?

2

Besluit van 16 december 2011, houdende wijziging van het Besluit zorgverzekering in verband met beperking van de ex post
compensatiemechanismen voor de vaststelling van de vereveningsbijdrage (Staatsblad 654).
3

Besluit van 2 oktober 2013, houdende wijziging van het Besluit zorgverzekering in verband met beperking van de ex post
compensatiemechanismen voor de vaststelling van de vereveningsbijdrage (Staatsblad 384).

10

Om antwoord te geven op deze vragen hebben wij een kwantitatieve analyse uitgevoerd en hebben
wij interviews afgenomen bij experts in het veld (Centraal Planbureau, het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Nederlandse Zorgautoriteit, Zorginstituut Nederland,
Zorgverzekeraars Nederland, een concernzorgverzekeraar en een zelfstandige zorgverzekeraar). Dit
rapport bevat onze bevindingen.
Ons onderzoek is begeleid door een commissie waarin vertegenwoordigers van het ministerie van
VWS, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het Zorginstituut Nederland (ZINL) zitting hebben genomen.
De commissie heeft het onderzoeksproces begeleid; de conclusies die getrokken worden in dit rapport
en de aanbevelingen die gedaan worden zijn geschreven door KPMG en weerspiegelen niet per definitie
het standpunt van de leden van de begeleidingscommissie.
De structuur van het verdere rapport is als volgt: in hoofdstuk 3 worden de werking en de doelstelling van
macronacalculatie en het flankerend beleid beschreven. In hoofdstuk 4 worden de bevindingen van de
kwantitatieve analyse gepresenteerd. Deze kwantitatieve analyse geeft inzicht in de effecten van het afschaffen
van macronacalculatie en het introduceren van flankerend beleid. In hoofdstuk 5 worden de inzichten uit het veld
besproken. We hebben verschillende experts geïnterviewd en de beelden uit de interviews worden hier
gepresenteerd. In hoofdstuk 5 is zoveel mogelijk vastgehouden aan de feitelijke wijze waarop de interviews zijn
verlopen en verbindingen worden veelal gelegd in hoofdstuk 6 waar wij onze conclusies en aanbevelingen geven.

11

Macronacalculatie en
flankerend beleid

12

3

Macronacalculatie en
flankerend beleid

In dit hoofdstuk wordt eerst een korte inleiding op het risicovereveningmodel gegeven. Vervolgens
worden in de paragrafen 3.2 en 3.3 de werking en de doelstelling van respectievelijk de
macronacalculatie en het flankerend beleid beschreven.

3.1

Risicovereveningssysteem

In de Zvw is opgenomen dat een zorgverzekeraar iedere verzekeringsplichtige die een zorgverzekering
wil afsluiten moet accepteren. In dezelfde wet is opgenomen dat de premie die de zorgverzekeraar
vraagt voor een zorgverzekering niet mag worden gedifferentieerd naar kenmerken van de verzekerden,
zoals het gezondheidsrisico. Zonder ingrijpende maatregelen kunnen de hierboven beschreven
acceptatieplicht en het verbod op premiedifferentiatie leiden tot een ongelijk speelveld voor
zorgverzekeraars. Een zorgverzekeraar met relatief veel ongezonde verzekerden is dan in het nadeel
ten opzichte van zorgverzekeraars met een relatief gezonde verzekerdenpopulatie, omdat die
gedwongen zijn een hogere premie te vragen dan hun concurrenten met een gezondere populatie.
Om te voorkomen dat er een ongelijk speelveld voor de zorgverzekeraars wordt gevormd, is er een
risicovereveningssysteem
geïntroduceerd.
Elke
zorgverzekeraar
ontvangt
jaarlijks
een
vereveningsbijdrage uit het Zorgverzekeringsfonds (ZVF). Deze vereveningsbijdrage is gebaseerd op
een inschatting vooraf (ex ante) van de zorgkosten van een zorgverzekeraar aan de hand van een aantal
objectieve kenmerken van de verzekerden in de zorgverzekeringsportefeuille van de zorgverzekeraar.
Het doel van de vereveningsbijdrage is om zorgverzekeraars te compenseren voor voorspelbare
kostenverschillen als gevolg van niet beïnvloedbare risicoverschillen in hun verzekerdenportefeuille en
daarmee een gelijk speelveld voor de zorgverzekeraars te creëren.
Financiering
Het ZVF wordt beheerd door Zorginstituut Nederland. Het ZVF ontvangt ter financiering van zijn uitgaven
de inkomensafhankelijke bijdrage en de rijksbijdrage kinderen. De laatstgenoemde bijdrage wordt
verstrekt door de overheid (gefinancierd uit het belastinginkomsten) en maakt het mogelijk dat er voor
kinderen tot 18 jaar geen nominale premie in rekening hoeft te worden gebracht. Ter financiering van
hun uitgaven ontvangen zorgverzekeraars een bijdrage uit het ZVF, een nominale premie van hun
verzekerden en opbrengsten uit betalingen binnen het eigen risico. In de Zvw is vastgelegd dat evenveel
inkomsten worden gegenereerd via de inkomensafhankelijke bijdrage als via de nominale premie, de
betalingen binnen het eigen risico en de rijksbijdrage kinderen samen. Dit wordt de 50/50-verdeling
genoemd. De 50/50-verdeling impliceert dat uitgavenstijgingen bij zorgverzekeraars voor 50% moeten
worden gedekt uit de inkomensafhankelijke bijdrage. Dat wordt bereikt door de bijdrage uit het ZVF aan
zorgverzekeraars te verhogen. Voor het overige deel dient een stijging van de uitgaven van het ZVF te
worden opgevangen via nominale premies. In de Zvw is geregeld dat het ZVF niet structureel mag
werken met tekorten of overschotten. Daarom dient een gebleken negatief vermogen snel te worden
weggewerkt via een meer dan kostendekkende nominale premie. Dit leidt ertoe dat er minder
vereveningsbijdrage aan de zorgverzekeraars hoeft te worden betaald en dat het tekort kan worden
verminderd.

13

Figuur 1 – Financiering van de zorguitgaven onder de Zorgverzekeringswet.

In Figuur 1 is de financiering van de zorguitgaven onder de Zvw weergegeven4. De relevante stromen
met betrekking tot de evaluatie van het risicovereveningssysteem zijn reeds besproken. De overige
stromen lichten we kort toe:

■ Een beperkt deel van de zorguitgaven wordt rechtstreeks uit het ZVF betaald. Dit betreft vooral de

beschikbaarheidsbijdrage. Deze bijdrage aan zorgverleners heeft met name betrekking op zorg
waarvoor het niet mogelijk of wenselijk is de kosten aan individuele verzekerden toe te rekenen,
zoals opleidingskosten en traumazorg.

■ Tot en met 2013 werd vanuit het ZVF de compensatie eigen risico (CER) betaald. Verzekerden die
aan bepaalde voorwaarden voldeden konden een compensatie ontvangen voor (een deel van) het
verplicht eigen risico.

■ De overheid betaalt daarnaast zorgtoeslag aan huishoudens met lage en middeninkomens ter
gedeeltelijke compensatie van de nominale premie. De zorgtoeslag wordt net zoals de rijksbijdrage
kinderen gefinancierd uit belastinginkomsten.
Macroprestatiebedrag
Zorgverzekeraars ontvangen voorafgaand aan elk nieuw jaar een vereveningsbijdrage uit het ZVF van
de overheid. Deze vereveningsbijdrage is vastgesteld op basis van een raming van de totale
zorguitgaven van de overheid, het zogenaamde macroprestatiebedrag.
De hoogte van het macroprestatiebedrag volgt uit de kostenramingen die zijn opgenomen in de
Rijksbegroting Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De basis voor deze begroting wordt gevormd
door de Zvw-gefinancierde uitgaven. In de afgelopen kabinetsperiode is hierbij de raming van de
zorgkosten van het Centraal Planbureau (CPB) als uitgangspunt genomen.
Het CPB berekent voorafgaand aan een kabinetsperiode de hoogte en groeifactoren van verwachte
zorguitgaven. De groeifactoren worden tot op zekere hoogte gebruikt door het kabinet om samen met
kostenramingen van het ministerie van VWS te komen tot een nadere invulling van het kader voor de

4

Bron: Vaststelling begroting Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2013.

14

zorgkosten in de kabinetsperiode. Dit vormt de basis voor de Rijkbegroting VWS. Het ministerie van
VWS verwerkt daarnaast beleidsmaatregelen en de afspraken uit het Hoofdlijnenakkoord in de
begroting. In het Hoofdlijnenakkoord worden de afspraken die VWS samen met de zorgaanbieders en
zorgverzekeraars heeft gemaakt over de uitgavengroei in bepaalde zorgsectoren vastgelegd.
Vervolgens vormen de Zvw-gefinancierde uitgaven uit de begroting de basis voor het
macroprestatiebedrag. De onderverdeling van het macroprestatiebedrag in deelbedragen is daarbij in
principe aangesloten bij de sectorindeling in de begroting, met enkele uitzonderingen en bijzonderheden
waar nodig. De verantwoordelijkheid voor het vaststellen van het macroprestatiebedrag ligt bij de
minister van VWS.
Het macroprestatiebedrag is de raming van de totale zorguitgaven. Zorgverzekeraars ontvangen slechts
een deel van het macroprestatiebedrag uit het ZVF. De hoogte van de bijdrage uit het ZVF wordt bepaald
volgens het 50/50-principe, zoals beschreven in de voorgaande paragraaf Financiering.
Tot slot merken wij op dat het CPB één van de door ons geïnterviewde partijen is. Wij hebben echter
niet met hen gesproken over het proces van het tot stand komen van de raming van de Zvwgefinancierde uitgaven en de groeifactoren hiervan, omdat ons onderzoek hier niet op was gericht.
Werking risicovereveningssysteem
Wanneer het ex ante risicovereveningsmodel niet goed werkt en de verwachte zorgkosten en de
gerealiseerde zorgkosten niet goed op elkaar aansluiten, wordt de doelstelling van de risicoverevening
niet behaald. Vooral als de onderschatting van de verwachte zorgkosten voorspelbaar is en betrekking
heeft op een vooraf te duiden en te selecteren groep van verzekerden, is het voor zorgverzekeraars
mogelijk interessant om over te gaan tot het weren van zorgverzekerden met naar verwachting hoge
zorgkosten. Om het ex ante risicovereveningsmodel te corrigeren zijn in het verleden verschillende ex
post compensatiemechanismen toegepast.
In de periode 2006-2011 bestonden er vijf ex post compensatiemechanismen: macronacalculatie, hoge
kosten compensatie (HKC), generieke verevening (GV), nacalculatie (NC) en de bandbreedteregeling
(BB). In december 2011 heeft de overheid besloten 5 om over een periode van drie jaar de ex post
compensatiemechanismen in de somatische zorg af te schaffen, in samenhang met andere
verbeteringen aan het zorgstelsel. In een later besluit6 is opgenomen dat voor de geneeskundige GGZ
de hoge kosten compensatie per 2015 wordt afgeschaft en dat de bandbreedteregeling voor alle
deelbedragen per 2017 wordt afgeschaft. Hiermee tracht de overheid te bereiken dat het financiële
belang van zorgverzekeraars bij goede zorginkoop en volumebeheersing toeneemt, en dat de prikkel
om te investeren in goede zorginkoop ook toeneemt. Een overzicht van de maatregelen is opgenomen
in Figuur 2.

5

Besluit van 16 december 2011, houdende wijziging van het Besluit zorgverzekering in verband met beperking van de ex post
compensatiemechanismen voor de vaststelling van de vereveningsbijdrage (Staatsblad 654).
6

Besluit van 2 oktober 2013, houdende wijziging van het Besluit zorgverzekering in verband met beperking van de ex post
compensatiemechanismen voor de vaststelling van de vereveningsbijdrage (Staatsblad 384).

15

Figuur 2 - Overzicht van de maatregelen voor het afschaffen van de ex post compensatiemechanismen. 7

In dit onderzoek staat het afschaffen van de macronacalculatie en het introduceren van het flankerend
beleid in 2012 centraal. De werking en doelstelling van de macronacalculatie en het flankerend beleid
worden in meer detail beschreven in de volgende paragrafen.

3.2

Macronacalculatie

3.2.1

Inleiding

Zorgverzekeraars krijgen voorafgaand aan elk nieuw vereveningsjaar een vereveningsbijdrage uit het
ZVF van de overheid. Deze vereveningsbijdrage is vastgesteld op basis van een raming van de totale
zorguitgaven van de overheid, het macroprestatiebedrag. Daarbij wordt rekening gehouden met het
risicoprofiel van de verzekerdenpopulatie van de zorgverzekeraar. Macronacalculatie vindt plaats
wanneer de totale zorgkosten van de zorgverzekeraars afwijken ten opzichte van de raming. Wanneer
de totale zorgkosten sneller stijgen dan verwacht, worden de zorgverzekeraars hiervoor beschermd
door de overheid. Als de zorgkosten daarentegen minder snel stijgen dan verwacht, zijn de kosten voor
de overheid lager.
Door macronacalculatie lopen zorgverzekeraars gezamenlijk geen risico op de totale
zorgkostenontwikkeling. Als de macrokosten hoger uitvallen dan geraamd, wordt ex post een hogere
vereveningsbijdrage vastgesteld. Als de macrokosten lager uitvallen, wordt de vereveningsbijdrage
omlaag bijgesteld.
Het doel van macronacalculatie is dus het compenseren van afwijkingen tussen zorgkostenramingen
op macroniveau (het macroprestatiebedrag) en zorgkostenrealisaties op macroniveau.
3.2.2

Werking

De macronacalculatie wordt als volgt toegepast:

■ Het verschil tussen de gerealiseerde zorgkosten en het macroprestatiebedrag wordt berekend als
een opslag op het macroprestatiebedrag. Hieruit volgt de macronacalculatiefactor.

■ De vereveningsbijdrage na ex ante vereveningsstappen wordt vervolgens voor iedere
zorgverzekeraar met de macronacalculatiefactor vermenigvuldigd.
vereveningsbijdrage na toepassing van macronacalculatie.

Hieruit

volgt

de

7

We merken op dat de maatregelen voor deelbedragen verpleging & verzorging en langdurige GGZ niet in deze figuur zijn
opgenomen. Voor ons onderzoek, gebaseerd op data tot en met 2013, zijn deze deelbedragen echter niet relevant.

16

■ Na toepassing van macronacalculatie is het vereveningsresultaat op de stijging van de macrokosten
voor de zorgverzekeraars gelijk aan 0 euro.

De werking van de macronacalculatie is verder toegelicht aan de hand van een rekenvoorbeeld in
paragraaf 3.2.3. De macronacalculatie compenseert in beginsel dus alleen voor afwijkingen in
zorgkosten op macroniveau en niet voor afwijkingen van individuele zorgverzekeraars.
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft onderzoek gedaan naar de ex post compensatiemechanismen in
het risicovereveningsmodel8. In dit onderzoek naar onder andere de werking van de macronacalculatie
wordt het individuele kosteneffect geïntroduceerd. Het individuele kosteneffect geeft het percentage
dat een zorgverzekeraar zelf overhoudt van een kostenbesparing, of het percentage van de
kostenoverschrijding die de zorgverzekeraar zelf moet betalen. Het CPB concludeert daarin dat het
individuele kosteneffect gelijk is aan 100% - x%, waarbij x het marktaandeel van de zorgverzekeraar op
basis van het aantal verzekerden representeert. Deze formule laat zien dat zorgverzekeraars met een
groot marktaandeel een lager individueel kosteneffect hebben dan kleinere zorgverzekeraars en dat zij
dus in verhouding minder zelf overhouden aan een kostenbesparing. Zonder macronacalculatie is het
vereveningsresultaat van een zorgverzekeraar alleen afhankelijk van de absolute, individuele prestatie.
Door het afschaffen van de macronacalculatie zouden de doelmatigheidsprikkels kunnen worden
vergroot, zo concludeert het CPB, omdat met name zorgverzekeraars met een groter marktaandeel een
groter deel van de winst die zij behalen met zorginkoop mogen houden. Met toepassing van de
macronacalculatie dient een deel (namelijk het marktaandeel) van de zorginkoopwinst terug te worden
betaald aan het ZVF. Hierbij gaat het CPB ervan uit dat doelmatigheidsprikkels werken in termen van
absolute prikkels. Met absolute prikkels wordt hier bedoeld een prikkel in totale euro’s winst. Deze
prikkel neemt toe met de afschaffing van de macronacalculatie. Dit principe van absolute prikkels wordt
echter door anderen die uitgaan van relatieve prikkels bestreden. Met relatieve prikkels wordt hier
bedoeld de prikkels ten opzichte van andere marktpartijen. Door het afschaffen van de
macronacalculatie is er geen verandering in de onderlinge concurrentieverhouding en gaat er als gevolg
dus ook geen (directe) doelmatigheidsprikkel uit van het afschaffen van de macronacalculatie. Wij
hebben verder geen onderzoek gedaan naar het antwoord op de vraag of prikkelwerking ontstaat vanuit
absolute prikkels of van relatieve prikkels.
3.2.3

Rekenvoorbeeld

In Tabel 2 en Tabel 3 is een rekenvoorbeeld voor de werking van de macronacalculatie weergegeven.
Tabel 2 – Rekenvoorbeeld macronacalculatie (a).
Aantal
premieplichtigen

Bijdrage
ex ante

Gemiddelde
vereveningsbijdrage

Werkelijke
kosten

Overschrijding

Resultaat na
ex ante

Resultaat per
premieplichtige

A

1.000

15.000

15,00

20.000

33%

-5.000

-5,00

B

800

10.000

12,50

12.000

20%

-2.000

-2,50

C

1.500

12.000

8,00

8.000

-33%

4.000

2,67

D

400

10.000

25,00

10.000

0%

0

0,00

3.700

47.000

12,70

50.000

6%

-3.000

-0,81

Verzekeraar

Totaal

Tabel 3 – Rekenvoorbeeld macronacalculatie (b).
Macronacalculatiefactor

Opgeschaalde gemiddelde
vereveningsbijdrage

Bijdrage incl. macronacalculatie

Verschil t.o.v. ex
ante bijdrage

Resultaat na
macronacalculatie

Resultaat per
premieplichtige

A

1,064

15,96

15.957

957

-4.043

-4,04

B

1,064

13,30

10.638

638

-1.362

-1,70

C

1,064

8,51

12.766

766

4.766

3,18

D
Totaal

1,064

26,60

10.638

638

638

1,60

50.000

3.000

0

0,00

Verzekeraar

8

‘Ex-postcorrectiemechanismen in de Zorgverzekeringswet: hoe nu verder?’, Centraal Planbureau, 2010.

17

In Tabel 2 zijn vier zorgverzekeraars beschreven (A tot en met D). Het aantal premieplichtigen9 per
zorgverzekeraar is bekend, evenals de ex ante vereveningsbijdrage en de daadwerkelijke zorgkosten
(fictieve bedragen gegeven in euro’s). We merken hierbij op dat het totaal aan ex ante
vereveningsbijdrage gelijk is aan de raming van de zorgkosten op macroniveau. De vereveningsbijdrage
aan een individuele zorgverzekeraar bestaat uit de ex ante vereveningsbijdrage minus de inkomsten uit
de rekenpremie en de financieringsverschuiving als gevolg van het verplicht eigen risico.
Vanuit deze gegevens wordt per zorgverzekeraar berekend wat de gemiddelde vereveningsbijdrage per
premieplichtige is. De gemiddelde vereveningsbijdrage verschilt per zorgverzekeraar, wat erop duidt
dat iedere zorgverzekeraar een andere samenstelling van zorgverzekerden heeft. Vervolgens wordt de
percentuele over- of onderschrijding van de zorgkosten op de vereveningsbijdrage berekend. Ten slotte
wordt het vereveningsresultaat bepaald vóór toepassing van macronacalculatie; hiervoor wordt de ex
ante vereveningsbijdrage verminderd met de werkelijke zorgkosten. Ook hiervan wordt het
vereveningsresultaat per premieplichtige berekend.
In Tabel 3 wordt vervolgens de macronacalculatie toegepast. De totale werkelijke zorgkosten worden
gedeeld door de totale ex ante vereveningsbijdrage (gelijk aan de raming van de zorgkosten op
macroniveau) om de macronacalculatiefactor te berekenen. Deze factor is dus voor iedere
zorgverzekeraar gelijk. Vervolgens wordt voor iedere zorgverzekeraar de ex ante vereveningsbijdrage
met de macronacalculatiefactor vermenigvuldigd om tot de vereveningsbijdrage inclusief
macronacalculatie te komen. De totale vereveniningsbijdrage is nu gelijk aan de totale werkelijke
zorgkosten. Ten slotte wordt voor iedere zorgverzekeraar de bijgestelde vereveningsbijdrage
verminderd met de werkelijke zorgkosten om tot het vereveningsresultaat na macronacalculatie te
komen. Ook dit vereveningsresultaat wordt per zorgverzekeraar gewogen naar het aantal
premieplichtigen. Na het toepassen van macronacalculatie is het gemiddelde vereveningsresultaat over
alle zorgverzekeraars gelijk aan 0. De zorgverzekeraars zijn gecompenseerd voor de afwijking van de
geraamde zorgkosten ten opzichte van de werkelijke zorgkosten op macroniveau, in dit voorbeeld
kwamen de werkelijke zorgkosten op macroniveau 3.000 euro hoger uit dan de geraamde zorgkosten.

3.3

Flankerend beleid

3.3.1

Inleiding

Als gevolg van het afschaffen van de macronacalculatie is het flankerend beleid ingevoerd. Het
flankerend beleid bestaat uit drie elementen:
1.

In het geval van late besluitvorming over pakketwijzigingen door de overheid, zouden
zorgverzekeraars de financiële gevolgen hiervan niet adequaat in hun premie kunnen verwerken.
Door het afschaffen van de macronacalculatie zou dit risico bij de zorgverzekeraars terechtkomen.
Om dit te voorkomen wordt de definitie ‘geraamde zorgkosten’ zodanig aangepast dat ook de
financiële gevolgen worden meegenomen van de in het vereveningsjaar geldende wijzigingen in de
te verzekeren prestaties die na vaststelling van het macroprestatiebedrag en de
macrodeelbedragen, maar voor de aanvang van het vereveningsjaar bekend zijn.

2.

Door het afschaffen van de macronacalculatie zouden ook financiële risico’s van nationale
catastrofes voor rekening van de zorgverzekeraars komen. Om dit te voorkomen, wordt bij een
catastrofe financiële zekerheid aan zorgverzekeraars geboden.

9

We gaan in dit voorbeeld van premieplichtigen exclusief gedetineerden uit om aan te sluiten op de werking van het flankerend
beleid. Let op dat voor de somatische zorg in 2006-2011 de macronacalculatie plaatsvond op verzekerdenaantallen en voor de
gGGZ18+ in 2010-2011 op aantal premieplichtigen.

18

3.

Kostenoverschrijdingen op macroniveau die niet het gevolg zijn van het feit dat er in een
vereveningsjaar meer verzekerden of ongezondere verzekerden waren dan vooraf geraamd (maar
die bijvoorbeeld het gevolg zijn van afspraken om zorgaanbieders hogere zorgtarieven te betalen
dan waar bij de ramingen van is uitgegaan) worden verdeeld over alle zorgverzekeraars, om zo een
gelijk speelveld te behouden. Zonder deze maatregel zullen zorgverzekeraars met gemiddeld hoge
verwachte zorgkosten per verzekerde als de zorgkosten op macroniveau hoger uitvallen dan
geraamd naar verwachting hogere verliezen lijden dan zorgverzekeraars met gemiddeld lage
verwachte zorgkosten per verzekerde, of lagere winsten behalen als de zorgkosten op macroniveau
lager uitvallen dan geraamd.

De maatregelen onder punt 1 en 2 worden flankerend beleid ‘type 1’ genoemd. De maatregel onder
punt 3 wordt flankerend beleid ‘type 2’ genoemd. In dit onderzoek evalueren we flankerend beleid type
2, niet type 1.
3.3.2

Doelstelling

Het doel van het afschaffen van de macronacalculatie is om het risicovereveningssysteem verder te
verbeteren en daarmee de zorgverzekeraars te stimuleren om meer te investeren in goede zorginkoop
en beheersing van de zorgkosten. 10 Het doel van het invoeren van het flankerend beleid is om zoveel
mogelijk een gelijk speelveld te behouden voor de zorgverzekeraars.
3.3.3

Werking

In tegenstelling tot bij macronacalculatie, dragen de zorgverzekeraars het risico van afwijkingen tussen
het macroprestatiebedrag en de gerealiseerde zorgkosten. De afwijking per deelbedrag wordt
toebedeeld aan zorgverzekeraars, gewogen naar het aantal premieplichtigen (verzekerden 18+)
exclusief gedetineerden. De formele beleidsregels voor het berekenen van de vereveningsbijdrage na
flankerend beleid zijn opgenomen in Tabel 32 in Appendix 2. In de praktijk worden de volgende
rekenregels toegepast:

■ Het verschil tussen de gerealiseerde zorgkosten en het macroprestatiebedrag wordt berekend. Dit
bedrag wordt gedeeld door het aantal premieplichtigen (verzekerden 18+).

■ De vereveningsbijdrage na toepassing van macronacalculatie wordt berekend. Na toepassing van

macronacalculatie is het gezamenlijke vereveningsresultaat, ongeacht of de werkelijke zorgkosten
hoger of lager zijn dan de geraamde zorgkosten, voor de zorgverzekeraars gelijk aan 0 euro.

■ Nu wordt de vereveningsbijdrage ná macronacalculatie voor iedere zorgverzekeraar verminderd met
het bedrag bepaald in het eerste punt, vermenigvuldigd met het aantal premieplichtigen in de
portefeuille van de zorgverzekeraar. Na toepassing van het flankerend beleid is het gezamenlijke
vereveningsresultaat op stijging (of daling) van de macrozorgkosten gelijk aan de werkelijke stijging
(of daling) van de macrozorgkosten en komt die voor rekening van de zorgverzekeraars, maar is dit
verschil in macrozorgkosten wel toegerekend aan alle zorgverzekeraars op basis van het aantal
premieplichtigen in hun zorgverzekeringsportefeuille en wordt het gelijke speelveld behouden.
We merken op dat voor het toepassen van het flankerend beleid uitgedeclareerde, gerealiseerde
zorgkosten nodig zijn, net als bij macronacalculatie. Dit heeft tot gevolg dat het vereveningsresultaat
over een vereveningsjaar waarin flankerend beleid wordt toegepast pas na een paar jaar definitief is.
Door het toepassen van flankerend beleid komt een stijging van de werkelijke zorgkosten ten opzichte
van de geraamde zorgkosten niet meer voor risico van de overheid. Dat betekent dat er geen extra
vereveningsbijdrage uit het ZVF wordt gehaald en de zorgverzekeraars gezamenlijk deze overschrijding
financieren. In het geval dat de werkelijke zorgkosten lager zijn dan de geraamde zorgkosten, stroomt
er ook geen geld terug het ZVF in. De zorgverzekeraars profiteren in dat geval van het feit dat de
werkelijke zorgkosten op macroniveau lager blijken te zijn dan de geraamde zorgkosten.

10

Besluit van 16 december 2011, houdende wijziging van het Besluit zorgverzekering in verband met beperking van de ex post
compensatiemechanismen voor de vaststelling van de vereveningsbijdrage (Staatsblad 654).

19

3.3.4

Rekenvoorbeeld

In Tabel 4 en Tabel 5 is een rekenvoorbeeld voor de werking van het flankerend beleid weergegeven.
Tabel 4 – Rekenvoorbeeld flankerend beleid (a).
Aantal
premieplichtigen

Bijdrage
ex ante

Gemiddelde
vereveningsbijdrage

Werkelijke
kosten

Overschrijding

Resultaat na
ex ante

Resultaat per
premieplichtige

A

1.000

15.000

15,00

20.000

33%

-5.000

-5,00

B

800

10.000

12,50

12.000

20%

-2.000

-2,50

C

1.500

12.000

8,00

8.000

-33%

4.000

2,67

D

400

10.000

25,00

10.000

0%

0

0,00

3.700

47.000

12,70

50.000

6%

-3.000

-0,81

Verzekeraar

Totaal

Tabel 5 – Rekenvoorbeeld flankerend beleid (b).
Macronacalculatiefactor

Opgeschaalde
gemiddelde
vereveningsbijdrage

Bijdrage incl.
macronacalculatie

Bijdrage incl.
flankerend
Beleid

Verschil t.o.v. ex
ante bijdrage

Resultaat na
flankerend beleid

Resultaat per
premieplichtige

A

1,064

15,96

15.957

15.147

147

-4.853

-4,85

B

1,064

13,30

10.638

9.990

-10

-2.010

-2,51

C

1,064

8,51

12.766

11.550

-450

3.550

2,37

D

1,064

26,60

10.638

10.314

314

314

0,78

50.000

47.000

0

-3.000

-0,81

Verzekeraar

Totaal

Het rekenvoorbeeld volgt de eerste stappen van het rekenvoorbeeld van macronacalculatie in paragraaf
3.2.3. We bekijken wederom de zorgverzekeraars A tot en met D met dezelfde kenmerken als in het
vorige voorbeeld. Bij het toepassen van flankerend beleid wordt de vereveningsbijdrage inclusief
macronacalculatie gebruikt, dus tot aan deze stap kan het vorige voorbeeld aangehouden worden. Tabel
4 is dan ook gelijk aan Tabel 2 en de eerste drie kolommen van Tabel 3 zijn gelijk aan de eerste drie
kolommen van Tabel 5. Vanuit de vereveningsbijdrage inclusief macronacalculatie wordt de
vereveningsbijdrage inclusief flankerend beleid berekend (stappen niet afzonderlijk weergegeven in de
tabellen):

■ Allereerst wordt het marktaandeel van iedere zorgverzekeraar berekend door zijn aantal
premieplichtigen te delen door het totaal aantal premieplichtigen.

■ Het verschil tussen de werkelijke zorgkosten en de ex ante vereveningsbijdrage wordt op
totaalniveau berekend.

■ Voor iedere zorgverzekeraar wordt de vereveningsbijdrage inclusief macronacalculatie verminderd

met het product van zijn marktaandeel en het verschil op totaalniveau van vereveningsbijdrage en
zorgkosten.

Met deze vereveningsbijdrage inclusief flankerend beleid wordt het verschil ten opzichte van de ex ante
vereveningsbijdrage berekend. Ook wordt het verschil met het vereveningsresultaat na flankerend
beleid (vereveningsbijdrage na macronacalculatie minus zorgkosten) berekend. Na toepassing van het
flankerend beleid is het gezamenlijke vereveningsresultaat op stijging van de macrokosten gelijk aan de
werkelijke stijging van de macrokosten en komt die voor rekening van de zorgverzekeraars. Er hebben
in deze situatie alleen verschuivingen tussen zorgverzekeraars plaatsgevonden.
In dit voorbeeld is goed te zien dat de verschuiving in de vereveningsbijdrage door flankerend beleid
klein is voor een zorgverzekeraar met een vereveningsbijdrage die dicht in de buurt ligt van de
gemiddelde vereveningsbijdrage. Zorgverzekeraar B heeft bijvoorbeeld een vereveningsbijdrage dicht
bij de gemiddelde vereveningsbijdrage en haalt een verschil ten opzichte van de ex ante
vereveningsbijdrage van -10 euro, terwijl zorgverzekeraar C, met een ex ante vereveningsbijdrage ver
van het gemiddelde af, een verschil van -450 euro ondervindt. Zorgverzekeraars die ex ante een hogere
vereveningsbijdrage hebben dan de gemiddelde vereveningsbijdrage (A en D) behalen een positief
effect van het flankerend beleid (ten opzichte van ex ante); zorgverzekeraars die ex ante een lagere
vereveningsbijdrage hebben dan gemiddeld (B en C) ondervinden een negatief effect van het flankerend
beleid.

20

Analyses en resultaten

21

4

Analyses en resultaten

In dit hoofdstuk worden de belangrijkste resultaten van de kwantitatieve analyse van het afschaffen
van de macronacalculatie en het introduceren van het flankerend beleid beschreven. De kwantitatieve
analyse is onderverdeeld in zes onderdelen (4A tot en met 4F):
Onderdeel 4A:

Inleiding van de kwantitatieve analyse.

Onderdeel 4B:

Zorgkosten en de vereveningsbijdrage op macroschaal, macro-effecten na de
verschillende vereveningsstappen.

Onderdeel 4C:

Spreiding van het vereveningsresultaat per premieplichtige en per deelbedrag
(vereveningsbijdrage minus de zorgkosten) van de verschillende stappen van het
vereveningsmodel.

Onderdeel 4D:

Verklaringskracht (relatie tussen zorgkosten en vereveningsbijdrage) van de
verschillende stappen van het vereveningsmodel.

Onderdeel 4E:

Samenhang van vereveningsresultaten tussen de verschillende analysejaren.

Onderdeel 4F:

Effect op de overige vereveningsstappen.

22

Onderdeel 4A: Inleiding van de kwantitatieve analyse
Om onze eerste onderzoekvraag te beantwoorden en dus de kwantitatieve effecten van het afschaffen
van de macronacalculatie en het introduceren van het flankerend beleid te onderzoeken, hebben wij
een kwantitatief onderzoek uitgevoerd op de gerealiseerde zorgkosten en vereveningsbijdragen. Het
onderzoek is uitgebreid met de resultaten van simulaties uitgevoerd over de periode 2010-2013. De
macronacalculatie is in 2012 komen te vervallen en in dat jaar is het flankerend beleid geïntroduceerd:

■ Voor de periode 2010-2011 simuleren we de invloed van het flankerend beleid op de

vereveningsbijdrage en het vereveningsresultaat alsof het flankerend beleid in deze periode reeds
van toepassing was en de macronacalculatie niet.

■ Voor de periode 2012-2013 simuleren we de invloed van de macronacalculatie op de
vereveningsbijdrage en het vereveningsresultaat alsof het flankerend beleid in deze periode niet van
toepassing was (en de macronacalculatie wel).
In de kwantitatieve analyse gebruiken we voor ieder vereveningsjaar de meest recent beschikbare data.
Voor 2010 is dit de data uit de definitieve vaststelling (DV), voor 2011 de data uit de tweede voorlopige
vaststelling (VV2) en in 2012 en 2013 is dit de data uit de eerste voorlopige vaststelling (VV1). Uit ons
voorgaande onderzoek naar de werking van het risicovereveningsmodel blijkt dat er na de VV1 nog veel
verschuivingen plaatsvinden in de vereveningsbijdrage, de zorgkosten en het vereveningsresultaat.
Daarom is er voorzichtigheid geboden bij de interpretatie van de conclusies over de analysejaren 2012
en 2013 (op basis van marktdata in februari 2015 is de verwachting dat voor de periode 2012-2013 de
gerealiseerde zorgkosten lager zullen zijn dan op basis van VV1-aanleveringen). Tussen de VV2 en de
DV vinden over het algemeen minder verschuivingen plaats.
De kwantitatieve analyse is uitgevoerd op het niveau van risicodragers. Daarnaast wordt er onderscheid
gemaakt tussen kleine, middelgrote en grote risicodragers en tussen risicodragers die deel uitmaken
van een concern en risicodragers die geen deel uitmaken van een concern (zelfstandige risicodragers).
Om de resultaten in perspectief te plaatsen verwijzen we naar Tabel 34 in Appendix 2, waarin de
omvang van de uitsplitsingen wordt gespecificeerd per jaar. Tenzij expliciet anders is vermeld zal de
analyse gaan over de gehele groep risicodragers in een analysejaar. Wanneer we gewogen gemiddelde
vereveningsresultaten berekenen, wegen we naar het aantal premieplichtigen van een risicodrager,
waarbij de gedetineerde premieplichtigen zijn uitgesloten. Voor het leesgemak refereren we in het
vervolg van dit rapport aan deze groep zonder gedetineerden met enkel de duiding ‘premieplichtigen’.
In ons onderzoek hebben we de deelbedragen ‘overig’, ‘variabel + B-DBC’ en ‘gGGZ18+’ geanalyseerd,
alsmede het totaal van deze deelbedragen. In 2013 is het deelbedrag ‘B-DBC’ opgegaan in ‘variabel’ en
valt het in dit jaar niet als afzonderlijk deelbedrag binnen de analyse. De deelbedragen ‘vast’ en
‘gGGZ18-‘ laten we buiten beschouwing in onze analyse, omdat de zorgkosten van deze deelbedragen
in de betreffende jaren volledig nagecalculeerd worden. Een verdere toelichting op de deelbedragen
kan gevonden worden in Appendix 2.
In de kwantitatieve analyse laten we de evaluatie van het effect van flankerend beleid type 1 buiten
beschouwing. Wanneer we in de kwantitatieve analyse spreken van het effect van flankerend beleid,
de vereveningsbijdrage na flankerend beleid, het vereveningsresultaat na flankerend beleid, etc., doelen
we dan ook nadrukkelijk op flankerend beleid type 2. Wanneer we vereveningsbijdragen analyseren,
dan zullen we als startpunt hiervoor een vereveningsbijdrage hanteren waar de effecten van flankerend
beleid type 1 reeds in verwerkt zijn. In 2010 en 2011 is een dergelijke vereveningsbijdrage niet
beschikbaar in de data, aangezien het flankerend beleid in deze periode nog niet geïntroduceerd was.
Bij het simuleren van flankerend beleid in deze jaren veronderstellen we de vereveningsbijdrage vóór
macronacalculatie equivalent aan vereveningsbijdrage inclusief flankerend beleid type 1. Zo gaan we in
ieder jaar uit van hetzelfde startpunt.
Elk analyseonderdeel wordt ingeleid met een geel blok met daarin een samenvatting van het
analyseonderdeel en de belangrijkste bevindingen van dien.

23

Onderdeel 4B: Macro-effecten
In dit onderdeel worden de verschillen in de ontvangen vereveningsbijdrage, de zorgkosten en het
vereveningsresultaat na flankerend beleid en na macronacalculatie geanalyseerd op macroschaal (voor alle
risicodragers tezamen). De belangrijkste conclusies zijn:

■ In de jaren na afschaffing van de macronacalculatie liggen de gerealiseerde macrozorgkosten lager dan de

macrovereveningsbijdrage. In 2012 was het macrovereveningsresultaat 0,7 miljard euro en in 2013 was het
macrovereveningsresultaat 1,8 miljard euro. Dit zijn voorlopige resultaten op basis van VV1-aanleveringen
door risicodragers. Wij hebben echter op basis van marktdata in februari 2015 geen reden om aan te nemen
dat het geschetste beeld (van hoge vereveningsresultaten op totaalniveau) gaat afwijken van de realisatie;
wij verwachten dat het vereveningsresultaat nog enigszins zal toenemen. Deze conclusie gaat ook op
wanneer we onderscheid maken tussen concernrisicodragers en zelfstandige risicodragers en tussen
risicodragers van verschillende grootte.

■ Ook voor de jaren 2010 en 2011 gold, zij het in veel mindere mate, dat de gerealisserde macrozorgkosten

lager waren dan de macrovereveningsbijdrage. In deze jaren bracht de macronacalculatie de
macrovereveningsbijdrage echter terug naar het niveau van de macrozorgkosten.

■ Vooral op het deelbedrag ‘overig’ wordt er ieder analysejaar een hogere vereveningsbijdrage na toepassen

van flankerend beleid ontvangen dan na toepassen van macronacalculatie. Door het vereveningsresultaat op
dit deelbedrag wordt het positieve vereveningsresultaat voor 2012 en 2013 met name verklaard.

■ In alle analysejaren is de ontvangen vereveningsbijdrage voor het deelbedrag ‘variabel (+ B-DBC)’ na

toepassen van flankerend beleid kleiner dan na het toepassen van macronacalculatie. Dit betekent dat de
daadwerkelijke zorgkosten hoger waren dan de vereveningsbijdrage voor dit deelbedrag. Voor de periode
2012-2013 zijn de resultaten vastgesteld op basis van VV1-aanleveringen door risicodragers. Op basis van
marktdata in februari 2015 is de verwachting dat voor de periode 2012-2013 de gerealiseerde zorgkosten
lager zullen zijn dan op basis van VV1-aanleveringen. Dit kan, voor met name 2012, tot gevolg hebben dat de
gerealiseerde zorgkosten lager zijn dan de vereveningsbijdrage.

■ Tussen de analysejaren zit er weinig regelmaat in de vereveningsresultaten die op deelbedrag ‘gGGZ18+’
behaald worden.

■ Het absolute effect van het flankerend beleid is in alle analysejaren kleiner dan dat van macronacalculatie.

Desalnittemin is de gemiddelde absolute resultaatverschuiving door flankerend beleid gelijk aan 4 euro per
premieplichtige in 2012 en 11 euro per premieplichtige in 2013.

Zorgkosten en vereveningsbijdrage op macroschaal
In deze paragraaf analyseren we het verschil tussen de vereveningsbijdrage die wordt ontvangen na
het toepassen van macronacalculatie en de vereveningsbijdrage die wordt ontvangen na het toepassen
van flankerend beleid op macroschaal. Op deze manier wordt het verschil tussen het macro-effect van
de twee stappen inzichtelijk. We voeren de analyse uit op de deelbedragen ‘variabel (+ B-DBC)’,
‘gGGZ18+’, ‘overig’ en het totaal van deze deelbedragen, over de periode 2010-2013.
In Tabel 6 zijn per analysejaar en per deelbedrag de ontvangen vereveningsbijdrage na
macronacalculatie en na flankerend beleid weergegeven. De vereveningsbijdrage na macronacalculatie
(MNC) is op macroschaal per definitie gelijk aan de totale gemaakte zorgkosten. De vereveningsbijdrage
na flankerend beleid (FB) type 2 is op macroschaal per definitie gelijk aan de vereveningsbijdrage na
flankerend beleid type 1. De grijsgedrukte waarden in Tabel 6 (en de andere tabellen in dit hoofdstuk)
zijn gesimuleerde waarden en geven een indruk van wat het macro-effect van flankerend beleid zou
zijn geweest wanneer flankerend beleid toegepast zou worden in 2010 en 2011. Omdat op macroschaal
de vereveningsbijdrage na macronacalculatie gelijk is aan de gemaakte zorgkosten, is het verschil
tussen de vereveningsbijdrage na flankerend beleid en de vereveningsbijdrage na macronacalculatie op
macroschaal tevens het gerealiseerde vereveningsresultaat van alle risicodragers samen.

24

Tabel 6 – Zorgkosten en vereveningsbijdrage na macronacalculatie/na flankerend beleid over alle risicodragers
samen (in miljarden euro).
Kosten/
Bijdrage incl. MNC

Bijdrage incl. FB

Verschil FB-MNC

Variabel

18,302

18,132

-0,170

gGGZ18+

3,343

3,703

0,360

Overig

11,898

13,540

1,642

Totaal

33,543

35,374

1,832

Variabel + B-DBC

16,686

16,450

-0,237

gGGZ18+

3,260

3,247

-0,013

Overig

11,998

12,914

0,916

Totaal

31,944

32,611

0,667

Variabel + B-DBC

14,765

14,447

-0,318

gGGZ18+

3,433

3,274

-0,159

Overig

11,818

12,343

0,525

Totaal

30,015

30,064

0,049

Variabel + B-DBC

14,672

14,647

-0,025

gGGZ18+

2,861

3,145

0,284

Overig

11,591

11,853

0,263

Totaal

29,124

29,645

0,521

Jaar

Deelbedrag

2013

2012

2011

2010

In Tabel 6 valt het volgende op:

■ Over alle jaren is er een verschil tussen de ontvangen vereveningsbijdrage na macronacalculatie en
na flankerend beleid te zien, waarbij er op totaalniveau een positief vereveningsresultaat behaald
wordt door de risicodragers na het toepassen van flankerend beleid (ook in de gesimuleerde
situaties). In 2013 was dit vereveningsresultaat 1,832 miljard euro en in 2012 was dit
vereveningsresultaat 0,667 miljard euro. Dit wil zeggen dat alle zorgverzekeraars samen in deze jaren
een hogere vereveningsbijdrage uit het ZVF hebben ontvangen dan de gerealiseerde zorgkosten,
maar impliceert niet dat iedere afzonderlijke zorgverzekeraar een positief vereveningsresultaat heeft
behaald. In de praktijk zien we dat er in 2013 twee risicodragers met een negatief
vereveningsresultaat na flankerend beleid waren en in 2012 vier. Als er in 2011 en 2010 flankerend
beleid zou zijn toegepast in plaats van macronacalculatie, zou het vereveningsresultaat in deze jaren
respectievelijk 0,049 miljard euro en 0,521 miljard euro hebben bedragen.

■ Op het deelbedrag ‘variabel + B-DBC’ wordt in de periode 2010-2012 op macroschaal een negatief

vereveningsresultaat behaald. Voor de periode 2012-2013 zijn de resultaten vastgesteld op basis van
VV1-aanleveringen door risicodragers. Op basis van marktdata in februari 2015 is de verwachting dat
voor de periode 2012-2013 de gerealiseerde zorgkosten lager zullen zijn dan op basis van VV1aanleveringen. Dit kan, met name voor 2012, tot gevolg hebben dat de gerealiseerde zorgkosten
lager zijn dan de vereveningsbijdrage.

■ Er wordt over de gehele analyseperiode vooral op het deelbedrag ‘overig’ een hogere
vereveningsbijdrage ontvangen dan de daadwerkelijke zorgkosten. Op dit deelbedrag wordt in 2013
een vereveningsresultaat van 1,642 miljard euro behaald (van het totale vereveningsresultaat van
1,832 miljard euro) en in 2012 een vereveningsresultaat van 0,916 miljard euro (op de andere twee
deelbedragen wordt een negatief vereveningsresultaat behaald, waardoor het totale
vereveningsresultaat uitkomt op 0,667 miljard euro).

■ Voor het deelbedrag gGGZ18+ is er geen duidelijk beeld ten aanzien van de resultaten in de
analyseperiode 2010-2013.

25

Zorgkosten en vereveningsbijdrage op macroschaal voor concern- en zelfstandige risicodragers
In deze paragraaf analyseren we het verschil tussen zorgkosten en vereveningsbijdrage na
macronacalculatie en na flankerend beleid voor risicodragers die deel uitmaken van een concern en
zelfstandige risicodragers.
In Tabel 7 is voor de gehele analyseperiode per deelbedrag het verschil tussen de vereveningsbijdrage
na flankerend beleid en na macronacalculatie opgenomen voor risicodragers die deel uitmaken van een
concern en voor zelfstandige risicodragers. Omdat er in deze kwantitatieve analyse gekeken wordt naar
een deelpopulatie van de risicodragers, is de vereveningsbijdrage na macronacalculatie voor deze groep
niet meer per definitie gelijk aan de gemaakte zorgkosten.
Tabel 7 – Verschil in vereveningsbijdrage na flankerend beleid en vereveningsbijdrage na macronacalculatie en voor
concernrisicodragers, zelfstandige risicodragers (in miljarden euro).
Verschil FB – MNC

Concernrisicodragers

Zelfstandige
risicodragers

Deelbedrag

2013

2012

2011

2010

Variabel (+ B-DBC)

-0,153

-0,213

-0,289

-0,022

gGGZ18+

0,324

-0,011

-0,144

0,249

Overig

1,476

0,826

0,477

0,231

Totaal

1,647

0,601

0,044

0,458

Variabel (+ B-DBC)

-0,017

-0,023

-0,029

-0,003

gGGZ18+

0,036

-0,001

-0,015

0,035

Overig

0,166

0,090

0,048

0,032

Totaal

0,185

0,066

0,004

0,063

In Tabel 7 zien we dat de verschillen voor concernrisicodragers en zelfstandige risicodragers hetzelfde
teken hebben; dat wil zeggen dat als de concernrisicodragers een hogere vereveningsbijdrage
ontvangen na flankerend beleid dan na macronacalculatie, de zelfstandige risicodragers ook een hogere
vereveningsbijdrage na flankerend beleid ontvangen, en omgekeerd. In de volgende paragraaf worden
(in Tabel 11 tot en met Tabel 14) de resultaten getoond per premieplichtige, dit geeft meer inzicht in de
relatieve verhoudingen in resultaten tussen concernrisicodragers en zelfstandige risicodragers.
Zorgkosten en vereveningsbijdrage op macroschaal voor risicodragers van verschillende grootte
In deze paragraaf analyseren we het verschil tussen zorgkosten en vereveningsbijdrage na
macronacalculatie en na flankerend beleid voor risicodragers van verschillende grootte. We
onderscheiden kleine risicodragers (tot aan 150.000 verzekerden), middelgrote risicodragers (150.000500.000 verzekerden) en grote risicodragers (meer dan 500.000 verzekerden).
In Tabel 8 is voor de gehele analyseperiode per deelbedrag het verschil tussen de vereveningsbijdrage
na flankerend beleid en na macronacalculatie opgenomen voor risicodragers van verschillende grootte.
Omdat er in deze kwantitatieve analyse gekeken wordt naar een deelpopulatie van de risicodragers, is
de vereveningsbijdrage na macronacalculatie voor deze groep niet meer per definitie gelijk aan de
gemaakte zorgkosten.

26

Tabel 8 – Verschil in vereveningsbijdrage na flankerend beleid en vereveningsbijdrage na macronacalculatie, voor
grote, middelgrote en kleine risicodragers (in miljarden euro).
Verschil FB - MNC

Groot

Middelgroot

Klein

Deelbedrag

2013

2012

2011

2010

Variabel (+ B-DBC)

-0,125

-0,182

-0,239

-0,019

gGGZ18+

0,265

-0,010

-0,120

0,216

Overig

1,208

0,703

0,396

0,200

Totaal

1,348

0,512

0,037

0,397

Variabel (+ B-DBC)

-0,040

-0,046

-0,066

-0,005

gGGZ18+

0,085

-0,002

-0,033

0,057

Overig

0,386

0,178

0,109

0,052

Totaal

0,430

0,129

0,010

0,104

Variabel (+ B-DBC)

-0,005

-0,009

-0,013

-0,001

gGGZ18+

0,011

0,000

-0,006

0,011

Overig

0,048

0,035

0,021

0,010

Totaal

0,054

0,026

0,002

0,020

De observaties in Tabel 8 zijn vergelijkbaar met die in Tabel 7. We zien wederom een consistentie in
het teken van het verschil (als een groep risicodragers na flankerend beleid een hogere
vereveningsbijdrage ontvangt dan na macronacalculatie, dan ontvangen de andere groepen
risicodragers ook een hogere vereveningsbijdrage na flankerend beleid, en andersom). In de volgende
paragraaf worden (in Tabel 15 tot en met Tabel 18) de resultaten getoond per premieplichtige, dit geeft
meer inzicht in de relatieve verhoudingen in resultaten tussen risicodragers van verschillende omvang.
Totale absolute vereveningsbijdrage per vereveningsstap
Om inzicht te krijgen in de impact van het toepassen van macronacalculatie of flankerend beleid,
analyseren we de absolute vereveningsbijdrage per vereveningsstap (op macroschaal in miljarden euro)
in Tabel 9. Dit betekent dat voor de effecten van de macronacalculatie en het flankerend beleid de som
van alle absolute waarden is getoond (omdat de vereveningsbijdrage ook negatief kan zijn). Dit geeft
inzicht in de geldstromen die ontstaan door het toepassen van macronacalculatie of flankerend beleid.
Tabel 9 – Totale (absolute) bijdrage per vereveningsstap (in miljarden euro).
Jaar

Absolute vereveningsbijdrage voor FB

Absoluut effect FB

Absoluut effect MNC

2013

35,374

0,150

1,832

2012

32,611

0,052

0,667

2011

30,064

0,014

0,050

2010

29,645

0,050

0,521

In de tabel zien we dat de absolute effecten van het flankerend beleid kleiner zijn dan die van
macronacalculatie. Daarnaast zijn de absolute effecten van het flankerend beleid klein in vergelijking
met de ontvangen vereveningsbijdrage voor toepassen van flankerend beleid. Het absolute effect van
de macronacalculatie is (op afrondingen na) gelijk aan het verschil in vereveningsbijdrage na flankerend
beleid en na macronacalculatie, zoals gegeven in Tabel 6. Het absolute effect van flankerend beleid is
in 2012 52 miljoen euro en in 2013 150 miljoen euro, wat respectievelijk neerkomt op 3,97 euro per
premieplichtige en 11,26 euro per premieplichtige.

27

Onderdeel 4C: Spreiding van het vereveningsresultaat
Het vereveningsresultaat is het verschil tussen de gerealiseerde zorgkosten van een risicodrager en de
vereveningsbijdrage die hij hiervoor ontvangt. Doel van dit onderdeel van de kwantitatieve analyse is het in beeld
brengen van het verschil in vereveningsresultaat van de verschillende risicodragers na het toepassen van
flankerend beleid en na het toepassen van macronacalculatie. Hiervoor wordt gekeken naar de spreiding;
verschillen tussen risicodragers met respectievelijk een relatief hoog en een relatief laag vereveningsresultaat.
De belangrijkste conclusies zijn:

■ Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat (na flankerend beleid) op totaalniveau bedraagt 50 euro per
premieplichtige in 2012 en 138 euro per premieplichtige in 2013. In de periode 2010-2011 was het gewogen
gemiddelde vereveningsresultaat, behoudens de beperkte macro-effecten van de overige ex post
compensatiemechanismen (waarvan enkel de bandbreedtestap niet macroneutraal is) nihil, aangezien er in
2010 en 2011 nog macronacalculatie van toepassing was.

■ Het flankerend beleid zorgt voor een kleine toename van de spreiding in de vereveningsresultaten ten

opzichte van de vereveningsresultaten zonder flankerend beleid. De spreiding in de vereveningsresultaten na
het toepassen van flankerend beleid is (per definitie) gelijk aan de spreiding in de vereveningsresultaten na
het toepassen van macronacalculatie. Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat verschuift echter wel.

■ De gemiddelde resultaatverschuivingen van het flankerend beleid ten opzichte van geen flankerend beleid
(en geen macronacalculatie) zijn beperkt voor risicodragers met een gemiddeld risicoprofiel, maar groter voor
risicodragers waarvan de daadwerkelijke zorgkosten per premieplichtige sterk afwijken van de gemiddelde
zorgkosten per premieplichtige.

■ In de lijn der verwachting van de vorige paragraaf worden de hoogste vereveningsresultaten behaald op het

deelbedrag ‘overig’ en worden er op het deelbedrag ‘variabel (+ B-DBC)’ negatieve vereveningsresultaten
behaald. Tussen de analysejaren zit er weinig regelmaat in de vereveningsresultaten die op deelbedrag
‘gGGZ18+’ behaald worden.

■ In 2012 en 2013 behalen concernrisicodragers (na flankerend beleid) een lager gewogen gemiddeld

vereveningsresultaat per premieplichtige (van 49 euro in 2012 en 134 euro in 2013) dan zelfstandige
risicodragers (met een gewogen gemiddeld vereveningsresultaat van 66 euro in 2012 en 171 euro in 2013).
In 2010 en 2011 was dit beeld vergelijkbaar en was er (na macronacalculatie) bij concernrisicodragers een
lager gewogen gemiddeld vereveningsresultaat per premieplichtige (van -1 euro in 2010 en -2 euro in 2011)
dan bij zelfstandige risicodragers (met een gewogen gemiddeld vereveningsresultaat van 8 euro in 2010 en
22 euro in 2011).

■ Zelfstandige risicodragers behalen over het algemeen een grotere spreiding in vereveningsresultaten dan
concernrisicodragers.

■ Voor risicodragers van verschillende grootte is er geen eenduidige trend in resultaatverschillen te herkennen:
 In 2013 waren het de middelgrote risicodragers die het hoogste gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat per premieplichtige na toepassen van flankerend beleid boekten (187 euro per
premieplichtige) en de kleine risicodragers die het kleinste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat
behaalden (91 euro per premieplichtige). Grote risicodragers behaalden een gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat hiertussen (124 euro per premieplichtige).
 In 2012 waren het juist de kleine risicodragers die het hoogste gewoge gemiddelde vereveningsresultaat
behaalden (84 euro per premieplichtige) en de grote risicodragers met het laagste gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat (47 euro per premieplichtige). De middelgrote risicodragers behaalde een gewogen
gemiddelde vereveningsresultaat hiertussen (56 euro per premieplichtige).

■ De spreiding in resultaten is bij kleine risicodragers aanzienlijk hoger dan bij grote en middelgrote.
Spreiding in vereveningsresultaat per premieplichtige
In de spreidingsanalyse wordt gekeken naar het verschil tussen de zorgkosten en de ontvangen
vereveningsbijdrage voor de verschillende risicodragers. Dit verschil is het vereveningsresultaat. Het
vereveningsresultaat per premieplichtige geeft een goede indruk in het verschil tussen de werking van
de macronacalculatie en het flankerend beleid. Daarnaast zijn het gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat en de spreiding hierin onderzocht zonder dat er sprake is van flankerend beleid
(en macronacalculatie), in de tabel wordt dit ‘Voor FB’ genoemd. Dit kan vergeleken worden met de
resultaten na flankerend beleid om de veranderingen in resultaten als gevolg van het flankerend beleid
te meten.
In Tabel 10 zijn het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat per premieplichtige en de gewogen
standaarddeviatie weergegeven voor de verschillende analysejaren en deelbedragen. De grijsgedrukte

28

waarden zijn gesimuleerde waarden en geven ons een idee van wat het vereveningsresultaat na
macronacalculatie en bijbehorende gewogen standaarddeviatie zouden zijn in 2012 en 2013, en
dezelfde waarden na flankerend beleid in 2010 en 2011.
Tabel 10 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat
(euro per premieplichtige).
Gewogen gemiddelde resultaat
Jaar

2013

2012

2011

2010

Deelbedrag

Gewogen standaarddeviatie

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

Variabel

-12,78

-12,78

0,00

45,49

44,65

44,65

gGGZ18+

27,05

27,05

0,00

10,98

13,48

13,48

Overig

123,39

123,39

0,00

17,17

24,49

24,49

Totaal

137,66

137,66

0,00

58,67

71,22

71,22

Variabel + B-DBC

-17,88

-17,88

0,00

35,50

35,47

35,47

gGGZ18+

-0,96

-0,96

0,00

13,39

13,27

13,27

Overig

69,23

69,23

0,00

18,36

22,00

22,00

Totaal

50,39

50,39

0,00

51,15

53,10

53,10

Variabel + B-DBC

-24,19

-24,19

0,00

33,98

32,81

32,81

gGGZ18+

-12,10

-12,10

0,00

20,65

18,87

18,87

Overig

39,99

39,99

0,00

26,70

28,95

28,95

Totaal

3,70

3,70

0,00

69,93

70,32

70,32

Variabel + B-DBC

-1,93

-1,93

0,00

29,65

29,05

29,05

gGGZ18+

21,80

21,80

0,00

14,76

17,83

17,83

Overig

20,17

20,17

0,00

26,15

26,90

26,90

Totaal

40,04

40,04

0,00

57,04

59,55

59,55

■ We constateren dat de gewogen standaarddeviatie van het vereveningsresultaat na flankerend
beleid voor ieder analysejaar en deelbedrag gelijk is aan die na macronacalculatie, maar dat het
gewogen gemiddelde vereveningsresultaat onderling niet gelijk is. Het gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat na macronacalculatie ligt per definitie op 0 wanneer de gehele groep
risicodragers geanalyseerd wordt, dat na flankerend beleid niet. Op totaalniveau is het gewogen
gemiddelde vereveningsresultaat na toepassen van flankerend beleid in ieder analysejaar positief.

■ In de lijn der verwachting van de vorige paragraaf over de macro-effecten worden de hoogste
vereveningsresultaten behaald op het deelbedrag ‘overig’ en worden er op het deelbedrag ‘variabel
(+ B-DBC)’ negatieve vereveningsresultaten behaald. Tussen de analysejaren zit er weinig regelmaat
in de vereveningsresultaten die op deelbedrag ‘gGGZ18+’ behaald worden. In de
verevenigsresultaten voor het deelbedrag ‘overig’ is tevens een stijgende trend te herkennen door
de jaren heen.

■ De gewogen standaarddeviatie in het deelbedrag ‘variabel (+ B-DBC)’ is in ieder jaar van de
analyseperiode het hoogste ten opzichte van de andere deelbedragen. De gewogen
standaarddeviatie van het totaal van de deelbedragen is structureel het hoogste.

■ De gewogen standaarddeviatie ‘Voor FB’ is vergelijkbaar aan ‘Na FB’. Dit betekent dat de invloed
van het flankerend beleid op de spreiding in resultaten beperkt is. Deze conclusie gaat in mindere
mate op voor 2013 (waarin de spreiding van het vereveningsresultaat ‘Na FB’ is toegenomen naar
71 euro per premieplichtige ten opzichte van 59 euro per premieplichtige van ‘Voor FB’). Dit kan
verklaard worden door het grotere verschil tussen de vereveningsbijdrage en de zorgkosten in dit
jaar. Wat verder opvalt in de spreiding is dat deze toeneemt als het gevolg van het flankerend beleid.
Dit kan worden verklaard doordat bij risicodragers met een afwijkend risicoprofiel het
vereveningsresultaateffect groter wordt als gevolg van het flankerend beleid.

29

Ter illustratie van de spreiding in de vereveningsresultaten wordt in Figuur 3 het vereveningsresultaat
per premieplichtige van alle risicodragers samen in 2013 getoond. De figuur bestaat uit drie blokken
langs de horizontale as. Elk blok representeert de vereveningsresultaten van de gehele groep
risicodragers na de verschillende vereveningsstappen. Het eerste blok representeert de
vereveningsresultaten voor toepassing van flankerend beleid en het tweede blok die van na toepassing
van flankerend beleid. Het derde blok representeert de fictieve situatie waarbij in plaats van flankerend
beleid er macronacalculatie wordt toegepast in 2013.
Op de verticale as in Figuur 3 staat het vereveningsresultaat van de risicodragers, dat wil zeggen de
vereveningsbijdrage uit het ZVF per premieplichtige minus de zorgkosten per premieplichtige. Een
score van ‘0’ betekent dat de vereveningsbijdrage gelijk is aan de zorgkosten; een negatieve waarde
betekent dat een risicodrager te maken heeft met zorgkosten die hoger zijn dan de vereveningsbijdrage,
een positieve waarde dat de vereveningsbijdrage uit het ZVF hoger is dan de zorgkosten. Het onderste
punt van de zwarte lijn geeft de risicodrager met het laagste vereveningsresultaat weer en het bovenste
punt van de lijn representeert het hoogste vereveningsresultaat. De blauwe box toont de groep die een
vereveningsresultaat rond de mediaan heeft; van 50% van de risicodragers die rondom de mediaan
scoren wordt de spreiding gegeven. De horizontale, zwarte lijn in de blauwe box is de mediaan zelf. Dit
is het vereveningsresultaat van de middelste risicodrager indien de vereveningsresultaten van de
risicodragers zijn gesorteerd van hoog naar laag. De lichtblauwe horizontale streepjes geven het 10 e en
90e percentiel (P10 en P90) aan, 80% van de risicodragers valt (per definitie) tussen deze grenzen. In
de tabel naast de figuur staan de percentielgrenzen van de bijbehorende vereveningsresultaten
weergegeven.
Figuur 3 – Grafische weergave van spreiding in het totale vereveningsresultaat per premieplichtige voor de
verschillende risicodragers voor en na toepassen van flankerend beleid/macronacalculatie in 2013 (euro per
premieplichtige).

Voor FB

Na FB Na MNC

Max

398

418

281

P90

235

269

131

P75

198

202

64

Mediaan

139

157

19

P25

110

120

-18

P10

84

65

-73

Min

28

-17

-155

De figuur hierboven laat zien dat het toepassen van flankerend beleid geen hele grote invloed heeft op
de spreiding in het vereveningsresultaat; de vereveningsresultaten komen iets meer rond de mediaan
te liggen en de extremen nemen enigszins toe. In de figuur hierboven is te zien dat de spreiding in het
vereveningsresultaat na het toepassen van flankerend beleid gelijk is aan de spreiding in het
vereveningsresultaat na het toepassen van macronacalculatie. Wel is er sprake van een verschuiving
van vereveningsresultaten.

30

Resultaatverschuivingen door flankerend beleid
Om de effecten van het flankerend beleid op het vereveningsresultaat nader in kaart te brengen,
hebben we onderzocht hoe de vereveningsresultaatverschuivingen door het flankerend beleid verdeeld
zijn. In Figuur 4 en Figuur 5 zijn de zorgkosten per premieplichtige uitgezet tegen het effect van het
flankerend beleid over het totaal van de deelbedragen in 2012 en 2013. De mintgroene punten in de
figuren representeren de effecten die per premieplichtige door flankerend beleid behaald zijn door
concernrisicodragers, de paarse punten representeren de effecten van de zelfstandige risicodragers.
De gemiddelde zorgkosten waren 2413,93 euro per premieplichtige in 2012 en 2520,98 euro per
premieplichtige in 2013.
Figuur 4 – Het effect van het flankerend beleid afhankelijk van de zorgkosten in 2012 (euro per premieplichtige).

Figuur 5 - Het effect van het flankerend beleid afhankelijk van de zorgkosten in 2013 (euro per premieplichtige).

31

In de figuren is duidelijk te zien dat de gemiddelde resultaatverschuivingen van het flankerend beleid
beperkt zijn voor risicodragers met een gemiddeld risicoprofiel, maar dat de effecten groter zijn voor
risicodragers waarvan de zorgkosten per premieplichtige sterk afwijken van de gemiddelde zorgkosten
per premieplichtige. Er is ook te zien dat de grootste uitschieters te vinden zijn bij de
concernrisicodragers, maar deze uitschieters middelen op concernniveau deels uit. Merk op dat per
definitie het effect van het flankerend beleid nihil is als de daadwerkelijke vereveningsbijdrage van een
risicodrager gelijk is aan de gemiddelde vereveningsbijdrage. Eveneens is het effect van het flankerend
beleid per definitie nihil als (per deelbedrag) de vereveningsbijdrage op macroschaal gelijk is aan de
daadwerkelijke zorgkosten op macroschaal.
Spreiding in vereveningsresultaat per premieplichtige, onderscheid concerns
In deze paragraaf onderzoeken we of er verschillen zijn tussen de spreiding van vereveningsresultaten
van risicodragers die tot een concern behoren enerzijds en zelfstandige risicodragers anderzijds. In
Tabel 11 tot en met Tabel 14) zijn het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat per premieplichtige
en de gewogen standaarddeviatie weergegeven voor de verschillende analysejaren en deelbedragen
voor risicodragers die tot een concern behoren en voor zelfstandige risicodragers. De grijsgedrukte
waarden zijn gesimuleerde waarden en geven ons een idee van wat het vereveningsresultaat na
macronacalculatie en de bijbehorende gewogen standaarddeviatie zouden zijn in 2012 en 2013, en zo
ook van de waarden na flankerend beleid in 2010 en 2011.
Tabel 11 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat,
onderscheid concerns in 2013 (euro per premieplichtige).
2013

Gewogen gemiddelde resultaat

Gewogen standaarddeviatie

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

-13,80

-13,69

-0,92

43,22

42,31

42,31

25,95

25,81

-1,24

10,60

13,23

13,23

122,73

121,85

-1,54

16,01

24,05

24,05

Totaal

134,89

133,97

-3,69

55,03

68,74

68,74

Variabel

-3,73

-4,63

8,15

61,43

61,05

61,05

36,79

38,06

11,02

9,37

10,20

10,20

129,29

137,09

13,70

24,44

24,14

24,14

162,35

170,53

32,86

80,26

83,38

83,38

Deelbedrag
Variabel

Concern- gGGZ18+
risicodragers Overig

Zelfstandige gGGZ18+
risicodragers Overig
Totaal

Tabel 12 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat,
onderscheid concerns in 2012 (euro per premieplichtige).
2012

Gewogen gemiddelde resultaat

Gewogen standaarddeviatie

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

-18,12

-17,90

-0,02

27,84

27,40

27,40

-1,07

-1,07

-0,11

12,52

12,38

12,38

68,10

67,61

-1,62

16,41

20,40

20,40

Totaal

48,91

48,64

-1,75

36,93

39,65

39,65

Variabel + B-DBC

-15,75

-17,74

0,15

75,48

76,81

76,81

0,10

0,06

1,02

19,61

19,58

19,58

79,58

84,08

14,84

28,98

29,36

29,36

63,94

66,40

16,01

117,78

118,13

118,13

Deelbedrag
Variabel + B-DBC

Concern- gGGZ18+
risicodragers Overig

Zelfstandige gGGZ18+
risicodragers Overig
Totaal

32

Tabel 13 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat,
onderscheid concerns in 2011 (euro per premieplichtige).
2011
Deelbedrag
Variabel + B-DBC

Concern- gGGZ18+
risicodragers Overig
Totaal
Variabel + B-DBC

Zelfstandige gGGZ18+
risicodragers Overig
Totaal

Gewogen gemiddelde resultaat

Gewogen standaarddeviatie

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

-24,12

-23,98

0,21

33,46

32,05

32,05

-13,64

-13,64

-1,54

20,80

18,75

18,75

39,31

39,11

-0,87

26,48

29,01

29,01

1,55

1,50

-2,20

69,19

69,44

69,44

-24,89

-26,29

-2,10

37,49

37,81

37,81

3,19

3,15

15,25

13,53

13,88

13,88

46,70

48,63

8,64

27,58

27,43

27,43

24,99

25,49

21,79

72,55

73,73

73,73

Tabel 14 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat,
onderscheid concerns in 2010 (euro per premieplichtige).
2010

Gewogen gemiddelde resultaat

Gewogen standaarddeviatie

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

-1,56

-1,56

0,37

27,09

26,47

26,47

21,04

21,03

-0,77

14,32

17,68

17,68

19,52

19,41

-0,75

26,60

27,46

27,46

Totaal

39,00

38,88

-1,16

54,83

58,12

58,12

Variabel + B-DBC

-4,65

-4,61

-2,67

43,84

43,27

43,27

27,30

27,38

5,57

16,61

17,93

17,93

24,85

25,62

5,45

22,10

21,72

21,72

47,50

48,39

8,35

70,57

68,45

68,45

Deelbedrag
Variabel + B-DBC

Concern- gGGZ18+
risicodragers Overig

Zelfstandige gGGZ18+
risicodragers Overig
Totaal

Als we Tabel 11 tot en met Tabel 14 vergelijken, valt er het volgende op:

■ In 2012 en 2013 behalen concernrisicodragers (na flankerend beleid) een lager gewogen gemiddeld
vereveningsresultaat per premieplichtige (van 49 euro in 2012 en 134 euro in 2013) dan zelfstandige
risicodragers (met een gewogen gemiddeld vereveningsresultaat van 66 euro in 2012 en 171 euro
in 2013). In 2010 en 2011 was dit beeld vergelijkbaar en was er (na macronacalculatie) bij
concernrisicodragers een lager gewogen gemiddeld vereveningsresultaat per premieplichtige
(van -1 euro in 2010 en -2 euro in 2011) dan bij zelfstandige risicodragers (met een gewogen
gemiddeld vereveningsresultaat van 8 euro in 2010 en 22 euro in 2011).

■ De gewogen standaarddeviaties van de vereveningsresultaten na flankerend beleid en na
macronacalculatie zijn gelijk aan elkaar; het verschil in de gewogen gemiddelde
vereveningsresultaten na flankerend beleid en na macronacalculatie loopt tussen deze groepen per
jaar en deelbedrag sterk uiteen.

■ Over het algemeen is er een iets hogere gewogen standaarddeviatie te vinden in de
vereveningsresultaten na flankerend beleid dan in de vereveningsresultaten voor flankerend beleid.

■ Zelfstandige

risicodragers behalen over het
vereveningsresultaten dan concernrisicodragers.

algemeen

een

grotere

spreiding

in

■ Bij het deelbedrag ‘variabel (+ B-DBC)’ zien we dat de risicodragers die niet tot een concern behoren
in 2012-2013 hogere vereveningsresultaten voor en na flankerend beleid boeken dan de
concernrisicodragers, maar wel tegen een hogere gewogen standaarddeviatie. In 2010-2011

33

worden er op dit deelbedrag voor en na flankerend beleid lagere vereveningsresultaten behaald door
de risicodragers die geen deel uitmaken van een concern dan door de concernrisicodragers, maar
de gewogen standaarddeviatie blijft het hoogst voor de risicodragers die niet tot een concern
behoren. Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat voor dit deelbedrag is overwegend
negatief.

■ Voor deelbedrag ‘gGGZ18+’ gaan bijna dezelfde conclusies op als voor ‘variabel (+ B-DBC)’, maar is
de gewogen standaarddeviatie voor zelfstandige risicodragers in 2013 lager dan voor
concernrisicodragers.

■ Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat voor - en na flankerend beleid voor het deelbedrag
‘overig’ is voor zowel zelfstandige risicodragers als concernrisicodragers in alle analysejaren positief.
De gemiddelde vereveningsresultaten voor en na flankerend beleid zijn in alle analysejaren voor
zelfstandige risicodragers hoger dan voor concernrisicodragers. In 2010 is de gewogen
standaarddeviatie het hoogste voor de concernrisicodragers, in de jaren daarop is deze het hoogste
voor de zelfstandige risicodragers.
Spreiding in vereveningsresultaat per premieplichtige, onderscheid grootte
In deze paragraaf onderzoeken we of er verschillen zijn tussen de spreiding van vereveningsresultaten
van risicodragers van verschillende grootte. In Tabel 15 tot en met Tabel 18 zijn het gewogen
gemiddelde vereveningsresultaat per premieplichtige en de gewogen standaarddeviatie weergegeven
voor de verschillende analysejaren en deelbedragen voor risicodragers van verschillende grootte. De
grijsgedrukte waarden zijn gesimuleerde waarden en geven ons een idee van wat het
vereveningsresultaat na macronacalculatie en de bijbehorende gewogen standaarddeviatie zouden zijn
in 2012 en 2013, en zo ook van de waarden na flankerend beleid in 2010 en 2011.
Tabel 15 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat
voor risicodragers van verschillende grootte in 2013 (euro per premieplichtige).
2013

Gewogen gemiddelde resultaat
Deelbedrag

Groot

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

Variabel

-18,01

-17,49

-4,72

38,14

37,70

37,70

gGGZ18+

26,68

25,72

-1,33

8,46

11,39

11,39

Overig

120,34

115,47

-7,93

12,21

17,03

17,03

Totaal

129,02

123,69

-13,97

46,25

56,51

56,51

Variabel

8,82

7,12

19,90

56,12

55,24

55,24

30,11

33,54

6,50

14,59

13,66

13,66

130,25

146,57

23,17

23,59

29,14

29,14

Totaal

169,18

187,23

49,57

78,75

85,68

85,68

Variabel

-54,68

-54,03

-41,25

51,70

49,33

49,33

gGGZ18+

11,54

8,25

-18,80

17,02

26,68

26,68

Overig

145,06

136,64

13,25

27,79

17,83

17,83

Totaal

101,91

90,86

-46,80

53,79

85,09

85,09

Middel- gGGZ18+
groot Overig

Klein

Gewogen standaarddeviatie

34

Tabel 16 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat
voor risicodragers van verschillende grootte in 2012 (euro per premieplichtige).
2012

Gewogen gemiddelde resultaat
Deelbedrag

Groot

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

Variabel + B-DBC

-16,43

-15,54

2,34

21,10

21,24

21,24

gGGZ18+

-1,42

-1,39

-0,43

13,22

13,09

13,09

Overig

66,54

64,17

-5,07

15,93

18,28

18,28

Totaal

48,70

47,23

-3,16

30,82

32,05

32,05

Variabel + B-DBC

-23,42

-26,87

-8,99

43,13

43,34

43,34

-0,32

-0,44

0,51

10,51

10,41

10,41

74,00

83,55

14,31

14,87

18,18

18,18

Totaal

50,27

56,23

5,84

59,47

61,15

61,15

Variabel + B-DBC

-19,08

-19,22

-1,33

119,18

116,69

116,69

gGGZ18+

4,93

5,05

6,00

23,88

23,85

23,85

Overig

98,73

97,89

28,65

37,98

43,19

43,19

Totaal

84,59

83,71

33,32

172,55

179,51

179,51

Middel- gGGZ18+
groot Overig

Klein

Gewogen standaarddeviatie

Tabel 17 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat
voor risicodragers van verschillende grootte in 2011 (euro per premieplichtige).
2011

Gewogen gemiddelde resultaat
Deelbedrag

Groot

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

Variabel + B-DBC

-25,43

-24,81

-0,63

24,39

23,46

23,46

gGGZ18+

-13,97

-13,87

-1,77

19,32

17,44

17,44

Overig

36,75

35,67

-4,32

23,59

24,73

24,73

Totaal

-2,65

-3,01

-6,71

55,08

54,80

54,80

Variabel + B-DBC

-16,72

-18,84

5,34

44,56

43,43

43,43

-4,42

-5,05

7,05

13,22

11,87

11,87

50,32

54,23

14,24

25,33

28,98

28,98

Totaal

29,17

30,34

26,64

72,54

74,30

74,30

Variabel + B-DBC

-39,55

-40,14

-15,95

85,26

82,48

82,48

gGGZ18+

-16,68

-15,32

-3,22

48,42

46,15

46,15

Overig

47,54

47,59

7,60

57,41

61,23

61,23

Totaal

-8,69

-7,87

-11,57

186,69

187,49

187,49

Middel- gGGZ18+
groot Overig

Klein

Gewogen standaarddeviatie

35

Tabel 18 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van dit vereveningsresultaat
voor risicodragers van verschillende grootte in 2010 (euro per premieplichtige).
2010

Gewogen gemiddelde resultaat
Deelbedrag

Groot

Voor FB

Na FB

Na MNC

Voor FB

Na FB

Na MNC

Variabel + B-DBC

-2,81

-2,79

-0,85

23,85

23,27

23,27

gGGZ18+

20,21

20,30

-1,50

15,00

18,44

18,44

Overig

17,77

17,47

-2,69

25,37

25,73

25,73

Totaal

35,18

34,99

-5,05

50,34

53,15

53,15

Variabel + B-DBC

-3,90

-3,99

-2,06

31,76

31,27

31,27

25,59

25,46

3,66

10,94

13,04

13,04

25,22

25,80

5,63

17,57

18,92

18,92

Totaal

46,91

47,27

7,23

47,31

48,73

48,73

Variabel + B-DBC

25,24

25,23

27,16

74,21

72,81

72,81

gGGZ18+

33,55

32,52

10,72

17,89

20,42

20,42

Overig

41,16

44,06

23,89

51,96

54,12

54,12

Totaal

99,95

101,82

61,78

134,98

138,04

138,04

Middel- gGGZ18+
groot Overig

Klein

Gewogen standaarddeviatie

In de bovenstaande tabellen valt het volgende op:

■ Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat na macronacalculatie is in ieder analysejaar en voor
alle categorieën veelal minder extreem dan het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat na
flankerend beleid. De verschillen tussen de resultaten na flankerend beleid en na macronacalculatie
zijn groot. De gewogen standaarddeviatie van de vereveningsresultaten na toepassing van
flankerend beleid is gelijk aan die na toepassen van macronacalculatie.

■ Totaal: Er is geen eenduidige trend in onderlinge resultaatverschillen naar grootte van risicodragers;
wel lijken alle risicodragers te profiteren van het flankerend beleid. In 2013 waren het de middelgrote
risicodragers die het hoogste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat per premieplichtige na
toepassen van flankerend beleid boekten (187 euro per premieplichtige) en de kleine risicodragers
die het kleinste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat behaalden (91 euro per premieplichtige).
In 2012 waren het juist de kleine risicodragers die het hoogste gewoge gemiddelde
vereveningsresultaat behaalden (84 euro per premieplichtige) en de grote risicodragers met het
laagste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat (47 euro per premieplichtige). Over het
algemeen is de spreiding in resultaten bij kleine risicodragers aanzienlijk hoger dan bij middelgrote
en grote risicodragers. Hierbij merken we op dat er tussen 2012 en 2013 een verschuiving heeft
plaatsgevonden in de classificering van een tweetal risicodragers, een analyse waarbij deze
verschuiving niet wordt meegenomen levert echter ook geen eenduidige trend op.

■ Variabel (+ B-DBC): De verschillen in het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat voor en na
flankerend beleid voor deelbedrag ‘variabel (+ B-DBC)’ lopen tussen de jaren en tussen de
verschillende categorieën zorgverzekeraars sterk uiteen. De gewogen standaarddeviatie is in de
periode 2010-2012 het kleinste voor grote risicodragers en het grootste voor kleine risicodragers. In
2013 zijn het de middelgrote zorgverzekeraars die de hoogste gewogen standaarddeviatie behalen.
Dit is te verklaren door een kleine risicodrager met een aanzienlijk vereveningsresultaat die in 2013
geclassificeerd wordt als middelgrote risicodrager.

■ gGGZ18+: De gewogen gemiddelde vereveningsresultaten voor en na flankerend beleid zijn in 2011
en 2013 het laagste voor de kleine zorgverzekeraars. Middelgrote zorgverzekeraars hebben in deze
jaren het hoogste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat voor en na flankerend beleid. In 2010
en 2012 behalen de kleine risicodragers het hoogste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat op
dit deelbedrag en de grote risicodragers het laagste gewogen gemiddelde vereveningsresultaat. De
gewogen standaarddeviatie van de vereveningsresultaten is over het algemeen voor middelgrote
risicodragers het laagste en voor kleine risicodragers het hoogste.

36

■ Overig: Voor het deelbedrag ‘overig’ is het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat voor en na

flankerend beleid over het algemeen voor grote risicodragers het laagste. Het hoogste gewogen
gemiddelde vereveningsresultaat voor en na flankerend beleid wordt over het algemeen behaald
door de kleine risicodragers. De kleine risicodragers hebben over het algemeen de hoogste
gewogen standaarddeviatie. De enige uitzondering op deze constatering wordt in 2013 gevonden.

37

Onderdeel 4D: Verklaringskracht
In dit analyseonderdeel wordt onderzocht hoe goed de vereveningsbijdrage die een risicodrager na flankerend
beleid of na macronacalculatie ontvangt aansluit bij de gerealiseerde zorgkosten (dit wordt de verklaringskracht
genoemd). De belangrijkste conclusies van deze kwantitatieve analyse naar de verklaringskracht zijn:

■ De verklaringskracht van de vereveningsbijdrage na toepassen van flankerend beleid is gelijk aan die na het
toepassen van macronacalculatie. Tevens is er nauwelijks verschil tussen de verklaringskracht in het
vereveningsresultaat vóór het toepassen van flankerend beleid/macronacalculatie en die na het toepassen
van flankerend beleid/macronacalculatie.

■ De verklaringskracht is voor alle deelbedragen in alle jaren hoog.
Verklaringskracht voor risicodragers van de verschillende vereveningsstappen
Om inzicht te geven in de verklaringskracht is na iedere vereveningsstap de relatie bepaald tussen de
zorgkosten per premieplichtige die de risicodrager heeft gemaakt en de vereveningsbijdrage die de
risicodrager na een vereveningsstap per premieplichtige heeft ontvangen. Het verschil hiertussen is het
vereveningsresultaat per premieplichtige.
Voor het kwantificeren van de verklaringskracht wordt gebruikgemaakt van de R²-parameter. Hoe
dichter deze parameter bij 1 ligt, hoe beter de vereveningsbijdrage de werkelijke zorgkosten verklaart
en hoe hoger de verklaringskracht is. Deze 1 is een theoretisch maximum en over het algemeen in de
praktijk niet haalbaar. Als gevolg van onder andere zorginkoopverschillen tussen risicodragers zal de
werkelijke waarde van R² altijd lager liggen. Bij de interpretatie van de waarden in de onderstaande
tabellen is het belangrijk om zich te realiseren dat wanneer de vereveningsbijdrage van een
vereveningsstap aan de verklaringskracht relatief gering is, de invloed op het vereveningsresultaat wel
groot kan zijn. Dit komt omdat een klein verschil in een groot bedrag niet leidt tot een grote verandering
in de verklaringskracht, maar wanneer naar het verschil tussen zorgkosten en vereveningsbijdrage
gekeken wordt (het vereveningsresultaat) kan dit verschil wel belangrijk zijn.
In Tabel 19 is de verklaringskracht per vereveningsstap opgenomen voor ieder analysejaar en
deelbedrag. Onder ‘bijdrage excl. FB’ verstaan we de vereveningsbijdrage exclusief flankerend beleid
type 2, maar wel inclusief flankerend beleid type 1.

38

Tabel 19 – Verklaringskracht tussen zorgkosten en de vereveningsbijdrage (R²).
Jaar

Deelbedrag

2013

2012

2011

2010

Bijdrage excl. FB

Bijdrage incl. FB

Bijdrage incl. MNC

Variabel

0,965

0,965

0,965

gGGZ18+

0,963

0,963

0,963

Overig

0,978

0,978

0,978

Totaal

0,981

0,981

0,981

Variabel + B-DBC

0,929

0,928

0,928

gGGZ18+

0,957

0,957

0,957

Overig

0,978

0,978

0,978

Totaal

0,960

0,959

0,959

Variabel + B-DBC

0,948

0,948

0,948

gGGZ18+

0,940

0,940

0,940

Overig

0,964

0,964

0,964

Totaal

0,959

0,958

0,958

Variabel + B-DBC

0,951

0,953

0,953

gGGZ18+

0,953

0,953

0,953

Overig

0,973

0,973

0,973

Totaal

0,969

0,970

0,970

In de bovenstaande tabel merken we op dat de verklaringskracht voor ieder deelbedrag in ieder jaar
hoog11 is, alle waarden liggen boven de 0,9. Grote verschillen tussen de verklaringskracht na de
verschillende vereveningsstappen zijn er niet, er zijn zelfs nauwelijks verschillen die zich in de afronding
uiten te ontdekken. De verklaringskracht na het toepassen van flankerend beleid is gelijk aan die na het
toepassen van macronacalculatie. Deze conclusie gaat ook op voor concernrisicodragers en
risicodragers van verschillende grootte, maar niet voor zelfstandige risicodragers (niet getoond).

11

In dit rapport spreken we van een ‘hoge’ R²-waarde als de waarde van R² hoger is dan 0,75.

39

Onderdeel 4E: Samenhang van vereveningsresultaten
Het doel van dit analyseonderdeel is om de samenhang van het effect van het toepassen van flankerend beleid
of macronacalculatie tussen de verschillende analysejaren in beeld te brengen. Samenhang betekent dat het
vereveningsresultaat voorspellende waarde heeft voor het vereveningsresultaat in het daaropvolgende jaar. De
belangrijkste bevindingen zijn:

■ De mate van samenhang is vergelijkbaar in de vereveningsresultaten voor het toepassen van flankerend

beleid in opeenvolgende jaren en na het toepassen van flankerend beleid. Deze conclusie gaat ook op als we
de risicodragers op concerns of grootte analyseren.

■ De samenhang in het vereveningsresultaat na het toepassen van flankerend beleid is (per definitie) gelijk aan
de samenhang in het vereveningsresultaat na het toepassen van macronacalculatie. Deze conclusie gaat ook
op als we de risicodragers op concerns of grootte analyseren.

■ De samenhang voor alle risicodragers samen is enkel in 2010-2011 voor de deelbedragen ‘variabel + B-DBC’,
‘overig’ en voor het totaal hoog te noemen. De samenhang in 2011-2012 en 2012-2013 voor de deelbedragen
‘variabel (+ B-DBC)’ en ‘overig’ is wel aanwezig, maar niet hoog.

■ Over het algemeen is de hoogste samenhang voor alle risicodragers samen te vinden in het deelbedrag
‘overig’ en de laagste in het deelbedrag ‘gGGZ18+’.

■ De samenhang voor zelfstandige risicodragers is over het algemeen hoger dan voor concernrisicodragers.

Kleine risicodragers behalen over het algemeen een hogere samenhang dan middelgrote risicodragers, die
over het algemeen weer een hogere samenhang behalen dan grote risicodragers.

Samenhang van vereveningsresultaten tussen verschillende analysejaren
In deze paragraaf analyseren we de samenhang tussen de vereveningsresultaten per deelbedrag tussen
de verschillende opeenvolgende jaren in de analyseperiode. De samenhang meten we middels de R²parameter. Een korte introductie op deze parameter kan worden gevonden in Onderdeel 4D.
In Tabel 20 is per deelbedrag en per vereveningsstap de samenhang tussen het vereveningsresultaat
in opeenvolgende jaren weergegeven.
Tabel 20 – Samenhang tussen het vereveningsresultaat in opeenvolgende analysejaren (R²).
Jaar

2012-2013

2011-2012

2010-2011

Deelbedrag

Resultaat voor FB

Resultaat na FB

Resultaat na MNC

Variabel (+ B-DBC)

0,577

0,552

0,552

gGGZ18+

0,038

0,080

0,080

Overig

0,644

0,745

0,745

Totaal

0,678

0,661

0,661

Variabel + B-DBC

0,617

0,596

0,596

gGGZ18+

0,334

0,337

0,337

Overig

0,555

0,743

0,743

Totaal

0,657

0,712

0,712

Variabel + B-DBC

0,826

0,846

0,846

gGGZ18+

0,366

0,500

0,500

Overig

0,912

0,922

0,922

Totaal

0,875

0,907

0,907

In de bovenstaande tabel valt het volgende op:

■ De samenhang tussen de vereveningsresultaten na flankerend beleid en na macronacalculatie is
gelijk.

■ We constateren dat er voor de deelbedragen ‘variabel (+ B-DBC)’ en ‘gGGZ18+’ een dalende trend
in de samenhang tussen de jaren bestaat in de vereveningsresultaten. In het vereveningsresultaat
na flankerend beleid en na macronacalculatie doet deze trend zich ook voor in het totaal.

40

■ De samenhang in vereveningsresultaten is alleen voor de deelbedragen ‘variabel (+ B-DBC)’ en
‘overig’ en het totaal in 2010-2011 hoger dan 0,750.

■ De samenhang in het deelbedrag ‘gGGZ18+’ is structureel het laagste.
Samenhang van vereveningsresultaten tussen verschillende analysejaren, onderscheid
concerns
In deze paragraaf onderzoeken we of er verschillen zijn tussen de samenhang
vereveningsresultaten van risicodragers die tot een concern behoren en welke dat niet doen.

van

Tabel 21 bevat, gelijkend aan Tabel 20, de R²-waarden van de samenhang tussen de verschillende
vereveningsjaren en verschillende deelbedragen voor risicodragers die deel uit maken van een concern.
Tabel 22 bevat de R²-waarden voor zelfstandige risicodragers.
Tabel 21 – Samenhang tussen het vereveningsresultaat in opeenvolgende analysejaren voor concernrisicodragers
(R²).
Jaar

2012-2013

2011-2012

2010-2011

Deelbedrag

Resultaat voor FB

Resultaat na FB

Resultaat na MNC

Variabel (+ B-DBC)

0,444

0,402

0,402

gGGZ18+

0,195

0,283

0,283

Overig

0,557

0,723

0,723

Totaal

0,601

0,678

0,678

Variabel + B-DBC

0,620

0,581

0,581

gGGZ18+

0,397

0,386

0,386

Overig

0,376

0,718

0,718

Totaal

0,718

0,782

0,782

Variabel + B-DBC

0,817

0,832

0,832

gGGZ18+

0,277

0,485

0,485

Overig

0,922

0,934

0,934

Totaal

0,874

0,906

0,906

41

Tabel 22 – Samenhang tussen het vereveningsresultaat in opeenvolgende analysejaren voor zelfstandige
risicodragers (R²).
Jaar

2012-2013

2011-2012

2010-2011

Deelbedrag

Resultaat voor FB

Resultaat na FB

Resultaat na MNC

Variabel + (B-DBC)

0,821

0,814

0,814

gGGZ18+

0,165

0,085

0,085

Overig

0,898

0,954

0,954

Totaal

0,901

0,871

0,871

Variabel + B-DBC

0,871

0,870

0,870

gGGZ18+

0,576

0,555

0,555

Overig

0,968

0,953

0,953

Totaal

0,955

0,955

0,955

Variabel + B-DBC

0,988

0,989

0,989

gGGZ18+

0,802

0,610

0,610

Overig

0,956

0,949

0,949

Totaal

0,996

0,991

0,991

In de bovenstaande tabellen valt het volgende op:

■ Ook bij de uitsplitsing is de samenhang in het vereveningsresultaat na het toepassen van flankerend
beleid gelijk aan die na het toepassen van macronacalculatie.

■ De samenhang in de vereveningsresultaten voor zelfstandige risicodragers is over het algemeen
hoger dan die voor concernrisicodragers.

■ Voor concernrisicodragers wordt er voor dit deelbedrag in geen enkel jaar een hoge 12 R²-waarde
gevonden, voor zelfstandige risicodragers is de R²-waarde in 2010-2011 hoger dan 0,750, maar in
de andere analysejaren niet.

■ Naast de bovengenoemde uitzonderingen voor het deelbedrag ‘gGGZ18+’ wordt er voor ieder
deelbedrag in ieder jaar een hoge R²-waarde gevonden bij de zelfstandige risicodragers.

■ Voor concernrisicodragers wordt er in 2012-2013 geen enkele hoge R²-waarde gevonden. In 20112012 wordt er voor het totaal na flankerend beleid een hoge waarde gevonden, evenals in 20102011, waar daarnaast tevens een hoge R²-waarde gevonden wordt op de deelbedragen ‘variabel +
B-DBC’ en ‘overig’.

Samenhang van vereveningsresultaten tussen verschillende analysejaren, onderscheid grootte
In deze paragraaf onderzoeken we of er verschillen zijn
vereveningsresultaten van risicodragers van verschillende grootte.

tussen

de

samenhang

van

Tabel 23 bevat, gelijkend aan Tabel 20, de R²-waarden van de samenhang tussen de verschillende
vereveningsjaren en verschillende deelbedragen voor grote risicodragers. Tabel 24 bevat de R²-waarden
voor middelgrote risicodragers en Tabel 25 bevat de R²-waarden voor kleine risicodragers.

12

In dit rapport spreken we van een ‘hoge’ R²-waarde als de waarde van R² hoger is dan 0,75.

42

Tabel 23 – Samenhang tussen het vereveningsresultaat in opeenvolgende analysejaren voor grote risicodragers
(R²).
Jaar

2012-2013

2011-2012

2010-2011

Deelbedrag

Resultaat voor FB

Resultaat na FB

Resultaat na MNC

Variabel (+ B-DBC)

0,029

0,038

0,038

gGGZ18+

0,653

0,772

0,772

Overig

0,565

0,641

0,641

Totaal

0,264

0,292

0,292

Variabel + B-DBC

0,173

0,250

0,250

gGGZ18+

0,652

0,667

0,667

Overig

0,745

0,855

0,855

Totaal

0,159

0,249

0,249

Variabel + B-DBC

0,720

0,775

0,775

gGGZ18+

0,675

0,710

0,710

Overig

0,972

0,956

0,956

Totaal

0,874

0,899

0,899

In de bovenstaande tabel valt op dat de samenhang in het vereveningsresultaat na het toepassen van
flankerend beleid gelijk is aan die na het toepassen van macronacalculatie en dat deze voor grote
risicodragers over het algemeen niet hoog is. In 2012-2013 wordt enkel in het vereveningsresultaat na
toepassen van flankerend beleid/na macronacalculatie een hoge R²-waarde gevonden voor het
deelbedrag ‘gGGZ18+’, en in 2011-2012 wordt er enkel in het vereveningsresultaat na toepassen van
flankerend beleid/macronacalculatie voor het deelbedrag ‘overig’ een hoge R²-waarde gevonden. In
2010-2011 wordt er een hoge R²-waarde gevonden voor het totaal, het deelbedrag ‘overig’ en voor het
deelbedrag ‘variabel + B-DBC’ na toepassing van flankerend beleid/macronacalculatie.
Tabel 24 – Samenhang tussen het vereveningsresultaat in opeenvolgende analysejaren voor middelgrote
risicodragers (R²).
Jaar

2012-2013

2011-2012

2010-2011

Deelbedrag

Resultaat voor FB

Resultaat na FB

Resultaat na MNC

Variabel (+ B-DBC)

0,523

0,480

0,480

gGGZ18+

0,112

0,037

0,037

Overig

0,748

0,849

0,849

Totaal

0,635

0,624

0,624

Variabel + B-DBC

0,668

0,645

0,645

gGGZ18+

0,001

0,014

0,014

Overig

0,742

0,867

0,867

Totaal

0,735

0,785

0,785

Variabel + B-DBC

0,891

0,907

0,907

gGGZ18+

0,246

0,304

0,304

Overig

0,909

0,932

0,932

Totaal

0,854

0,885

0,885

In de tabel hierboven valt op dat de samenhang in het vereveningsresultaat na het toepassen van
flankerend beleid gelijk is aan die na het toepassen van macronacalculatie en dat voor middelgrote
risicodragers de laagste samenhang gevonden kan worden in het deelbedrag ‘gGGZ18+’. Over het
algemeen is de samenhang voor middelgrote risicodragers niet hoog. Enkel voor het deelbedrag ‘overig’

43

in 2012-2013, ‘overig’ en totaal na toepassing van flankerend beleid/macronacalculatie in 2011-2012,
en de deelbedragen ‘variabel + B-DBC’, ‘overig’ en totaal in 2010-2011 wordt er een hoge waarde voor
R² gevonden.
Tabel 25 – Samenhang tussen het vereveningsresultaat in opeenvolgende analysejaren voor kleine risicodragers
(R²).
Jaar

2012-2013

2011-2012

2010-2011

Deelbedrag

Resultaat voor FB

Resultaat na FB

Resultaat na MNC

Variabel + (B-DBC)

0,864

0,843

0,843

gGGZ18+

0,043

0,000

0,000

Overig

0,887

0,865

0,865

Totaal

0,875

0,876

0,876

Variabel + B-DBC

0,919

0,912

0,912

gGGZ18+

0,386

0,422

0,422

Overig

0,594

0,756

0,756

Totaal

0,841

0,870

0,870

Variabel + B-DBC

0,783

0,791

0,791

gGGZ18+

0,723

0,966

0,966

Overig

0,913

0,914

0,914

Totaal

0,900

0,938

0,938

In de bovenstaande tabel valt op dat de samenhang in het vereveningsresultaat na toepassen van
flankerend beleid gelijk is aan die na het toepassen van macronacalculatie en dat deze voor kleine
risicodragers over het algemeen hoger is dan die voor grote en middelgrote risicodragers. In 2012-2013
wordt er enkel voor het deelbedrag ‘gGGZ18+’ geen hoge samenhang gevonden. Ook in 2011-2012
wordt er voor ‘gGGZ18+’ geen hoge samenhang gevonden. Daarnaast wordt er in 2011-2012 voor het
deelbedrag ‘overig’ voor het toepassen van flankerend beleid/macronacalculatie geen hoge samenhang
gevonden; de rest van de gevonden R²-waarden is wel hoog. In 2010-2011 wordt enkel voor ‘gGGZ18+’
voor toepassing van flankerend beleid/macronacalculatie geen hoge samenhang gevonden, alle andere
R²-waarden zijn wel hoog.

44

Onderdeel 4F: Effect op overige vereveningsstappen
In dit analyseonderdeel wordt onderzocht wat de effecten van het flankerend beleid zijn op de overige
vereveningsstappen. Over de periode 2010-2011 simuleren we de overige vereveningsstappen in de situatie
waarin flankerend beleid zou zijn toegepast en vergelijken we de vereveningsresultaten met de
vereveningsresultaten in de werkelijke situatie in deze jaren; de situatie waarin er nog macronacalculatie
plaatsvindt. We onderzoeken het verschil in spreiding in de vereveningsresultaten in beide situaties en in welke
mate de vereveningsresultaten in beide situaties met elkaar samenhangen. De belangrijkste conclusies zijn:

■ De impact van de overige ex post vereveningsstappen als gevolg van het afschaffen van de macronacalculatie

en het introduceren van het flankerend beleid is beperkt (indien ervan wordt uitgegaan dat er geen
macronacalculatie-elementen in de nacalculatie terechtkomen).

■ De spreiding in de vereveningsresultaten in beide situaties is vergelijkbaar. Het gewogen gemiddelde

vereveningsresultaat verschuift wel enigszins als gevolg van andere resultaten in de bandbreedtestap. Deze
conclusie gaat ook op wanneer men onderscheid maakt tussen risicodragers die wel of niet tot een concern
behoren en risicodragers van verschillende grootte.

■ De vereveningsresultaten in beide situaties hangen zeer sterk samen. Deze conclusie gaat ook op wanneer

men onderscheid maakt tussen risicodragers die wel of niet tot een concern behoren en risicodragers van
verschillende grootte.

Effect op de spreiding van het vereveningsresultaat na de overige vereveningsstappen
In deze paragraaf analyseren we het effect van het flankerend beleid ten opzichte van de
macronacalculatie op de overige stappen in het risicovereveningsmodel. Over de jaren 2010 en 2011
zijn er gegevens beschikbaar van de hoge kosten compensatie-, de nacalculatie- en de
bandbreedtestap. In deze jaren werd de macronacalculatie nog gehanteerd, dus de beschikbare
gegevens bouwen voort op de vereveningsbijdrage na het toepassen van macronacalculatie. Voor deze
jaren is het effect van het flankerend beleid gesimuleerd en zijn ook de overige vereveningsstappen
gesimuleerd vanuit de vereveningsbijdrage na het toepassen van flankerend beleid. Door de gewogen
gemiddelde vereveningsbijdrage en de bijbehorende gewogen standaarddeviatie voor deze twee
methoden te vergelijken, krijgen we een goed beeld van wat de effecten van flankerend beleid geweest
zouden zijn. In 2012 en 2013 zijn de gegevens van de overige vereveningsstappen nog niet beschikbaar,
daarom laten we deze jaren in deze analyse buiten beschouwing.
In Tabel 26 zijn de gewogen gemiddelde vereveningsresultaten en bijbehorende gewogen
standaarddeviaties per deelbedrag gegeven in de situatie wanneer flankerend beleid zou zijn toegepast
in 2010-2011 in plaats van macronacalculatie. In de simulatie van de overige vereveningsstappen na
flankerend beleid worden alle overige vereveningsstappen meegenomen om het effect te meten. Merk
op dat niet de situatie in 2012-2013, waarin nacalculatie op het deelbedrag ‘variabel’ is afgeschaft,
evenals dat de hoge kosten compensatie op andere deelbedragen dan ‘gGGZ18+’ is afgeschaft en de
bandbreedteregeling wordt afgebouwd, geprojecteerd wordt op 2010-2011. In Tabel 27 zijn de
gewogen gemiddelde vereveningsresultaten en de gewogen standaarddeviaties per deelbedrag
gegeven in de originele situatie, wanneer er macronacalculatie toepast wordt.

45

Tabel 26 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van de andere
vereveningsstappen na het toepassen van flankerend beleid (euro per premieplichtige).
Gewogen gemiddelde resultaat
Jaar

2011

2010

Deelbedrag

Gewogen standaarddeviatie

Na HKC

Na NC

Na BB

Na HKC

Na NC

Na BB

Variabel + B-DBC

-24,19

-23,75

-23,38

26,72

21,39

14,21

gGGZ18+

-12,10

-12,10

-11,34

9,69

9,69

5,03

Overig

39,99

39,99

39,99

26,72

26,72

26,72

Totaal

3,70

4,14

5,27

54,49

49,52

38,56

Variabel + B-DBC

-1,93

14,43

10,50

24,77

19,59

13,09

gGGZ18+

21,80

21,80

22,07

8,28

8,28

5,72

Overig

20,17

20,17

20,17

25,12

25,12

25,12

Totaal

40,04

56,40

52,73

46,50

42,00

33,48

Tabel 27 – Gewogen gemiddelde vereveningsresultaat en gewogen standaarddeviatie van de andere
vereveningsstappen na het toepassen van macronacalculatie (euro per premieplichtige).
Gewogen gemiddelde resultaat
Jaar

2011

2010

Deelbedrag

Gewogen standaarddeviatie

Na HKC

Na NC

Na BB

Na HKC

Na NC

Na BB

Variabel + B-DBC

0,00

0,00

0,48

26,69

21,36

14,16

gGGZ18+

0,00

0,00

0,56

9,33

9,33

4,96

Overig

0,00

0,00

0,00

26,80

26,80

26,80

Totaal

0,00

0,00

1,05

54,20

49,23

38,59

Variabel + B-DBC

0,00

0,00

0,10

24,70

19,54

14,15

gGGZ18+

0,00

0,00

0,65

8,74

8,74

5,58

Overig

0,00

0,00

0,00

25,14

25,14

25,14

Totaal

0,00

0,00

0,75

46,83

42,35

35,80

In Tabel 26 en Tabel 27 valt op dat voor de HKC en BB vereveningsstappen de verandering in de
gewogen standaarddeviatie in het vereveningsresultaat na het toepassen van flankerend beleid of na
het toepassen van macronacalculatie nagenoeg gelijk is, maar dat er wel een verschuiving tussen de
vereveningsresultaten plaatsvindt afhankelijk van de toegepaste methodiek. Deze conclusies gaan ook
op wanneer er onderscheid wordt gemaakt naar risicodragers die wel of niet deel uitmaken van een
concern, of naar risicodragers van verschillende grootte (niet getoond).
Voor de NC-vereveningsstap is er wel sprake van een verandering in het gewogen gemiddelde
resultaat. Dit is het gevolg van het feit dat een deel van de macronacalculatie bij het simuleren van deze
stap terecht is gekomen bij de NC-vereveningsstap. Het macro-effect van de NC-stap was echter nihil
geweest indien hier in deze simulatie geen rekening mee was gehouden.
We merken op dat de overige vereveningsstappen een nihil effect hebben op het deelbedrag ‘overig’.
De bandbreedte heeft nog een licht effect op het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat van het
deelbedrag ‘gGGZ18+’ en haalt wat spreiding uit de vereveningsresultaten. Voor ‘variabel + B-DBC’
hebben de overige vereveningsstappen wel effect; vooral in 2010 zien we aanzienlijke verschuivingen
in het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat. Zonder macronacalculatie is het effect van de
nacalculatie in dit geval sterker.

46

Samenhang in het vereveningsresultaat na de overige vereveningsstappen
In deze paragraaf analyseren wij in welke mate de vereveningsresultaten na de overige
vereveningsstappen na het toepassen van flankerend beleid en de vereveningsresultaten na de overige
vereveningsstappen na het toepassen van macronacalculatie met elkaar samenhangen. We gebruiken
wederom een simulatie van het flankerend beleid in 2010 en 2011 en de R²-parameter om de
samenhang13 tussen de vereveningsresultaten te meten.
Tabel 28 – Samenhang tussen het vereveningsresultaat na de overige vereveningsstappen na het toepassen van
flankerend beleid en het verveningsresultaat na de overige deelstappen na het toepassen van macronacalculatie
(R²).
Jaar

Deelbedrag

2011

2010

Resultaat na MNC

Resultaat na NC

Resultaat na BB

Variabel + B-DBC

1,000

1,000

1,000

gGGZ18+

0,996

0,996

0,976

Overig

1,000

1,000

1,000

Totaal

1,000

1,000

1,000

Variabel + B-DBC

1,000

1,000

0,884

gGGZ18+

0,953

0,953

0,954

Overig

1,000

1,000

1,000

Totaal

0,999

0,999

0,981

In Tabel 28 is te zien dat de samenhang tussen de vereveningsresultaten na iedere vereveningsstap na
toepassen van flankerend beleid en vereveningsresultaten na iedere vereveningsstap na toepassen van
macronacalculatie erg hoog is. Deze conclusie gaat ook op wanneer er onderscheid gemaakt wordt
tussen concernrisicodragers en zelfstandige risicodragers, of tussen risicodragers van verschillende
grootte (niet getoond).

13

Let dat we hier niet van samenhang tussen dezelfde vereveningsresultaten in opeenvolgende analysejaren spreken, zoals in
Onderdeel 4E maar samenhang tussen verschillende vereveningsresultaten in hetzelfde analysejaar.

47

Inzichten uit het veld

48

5

Inzichten uit het veld

Als onderdeel van ons onderzoek naar de werking van macronacalculatie en flankerend beleid en de
mate waarin het doel van het afschaffen van de macronacalculatie en het invoeren van het flankerend
beleid is behaald, hebben wij een aantal interviews afgenomen bij experts uit het veld. De experts die
wij hebben geïnterviewd zijn van de volgende partijen:

■ Centraal Planbureau (CPB);
■ een concernzorgverzekeraar;
■ een zelfstandige zorgverzekeraar;
■ ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS);
■ Nederlandse Zorgautoriteit (NZa);
■ Zorginstituut Nederland (ZINL);
■ Zorgverzekeraars Nederland (ZN).
In onze interviews zijn we met iedere expert allereerst ingegaan op de veranderingen die het afschaffen
van de macronacalculatie teweeg hebben gebracht. In de uitwerking van de interviews zullen dan ook
eerst deze vragen aan bod komen. Vervolgens hebben we de effecten van de introductie van het
flankerend beleid met iedere expert besproken. De uitwerking van de interviews is vraagsgewijs
opgenomen. De uitspraken en conclusies zullen over het algemeen niet direct herleidbaar zijn tot een
van de partijen uit de bovenstaande lijst. Daarom zijn er geen citaten opgenomen in de uitwerking, maar
is in de uitwerking per vraag een samenvatting van de gegeven antwoorden opgenomen.

5.1

Interviewvragen met betrekking tot de afschaffing van de
macronacalculatie

Wat zijn naar uw mening de grootste veranderingen van het afschaffen van de macronacalculatie?
Door de meeste geïnterviewden wordt als grootste verandering genoemd dat het risico van een
afwijking tussen het macroprestatiebedrag en gerealiseerde zorgkosten nu bij de zorgverzekeraars ligt
in plaats van bij de overheid. Dit leidt volgens meerdere geïnterviewden tot volatielere resultaten.
Een aantal geïnterviewden merkt hierbij op dat het belangrijker is geworden dat de raming een zo goed
mogelijke inschatting is van de werkelijke zorgkosten. In 2012 waren de ramingen een overschatting
van de werkelijke macrokosten, maar een aantal geïnterviewden geeft aan dat dit wellicht onnodig was
omdat de overheid had kunnen weten dat een aantal patenten in de farmacie zouden aflopen. Het beeld
leeft dat over het algemeen zorgverzekeraars een betere inschatting van de macrokosten kunnen
maken dan de overheid.
Dit beeld wordt echter tegengesproken door de twee geïnterviewde zorgverzekeraars. De
geïnterviewden geven namelijk aan dat zij geen eigen raming van de zorgkosten maken, maar dat zij als
basis vooral de raming van VWS en de raming van Zorgverzekeraars Nederland volgen. Het afschaffen
van de macronacalculatie leidt volgens deze geïnterviewden vooral tot een grotere onzekerheid, omdat
een verschil tussen de daadwerkelijke zorgkosten en de kostenraming bij het vaststellen van het
macroprestatiebedrag nu voor rekening van de zorgverzekeraars is en de zorgverzekeraars moeten in
deze situatie naar hun mening vertrouwen op de ramingen van VWS en Zorgverzekeraars Nederland.
Een andere verandering van het afschaffen van de macronacalculatie is dat voor grote zorgverzekeraars
de vereveningsbijdrage die zij ontvangen uit het ZVF nu helder is. Zij weten van tevoren welke

49

vereveningsbijdrage zij krijgen en kunnen naar die vereveningsbijdrage handelen. De gerealiseerde
zorgkosten kunnen afwijken van het macroprestatiebedrag, maar voor grote (concern)zorgverzekeraars
zijn de effecten van het flankerend beleid niet materieel.
Zorgverzekeraars gaan door de afbouw van de ex post compensatiemechanismen meer financieel risico
lopen. Doel van deze wijziging is om het risicovereveningssysteem verder te verbeteren en daarmee
de zorgverzekeraars te stimuleren om meer te investeren in goede zorginkoop en beheersing van
zorgkosten. Is het doel zoals geformuleerd behaald?
De meeste geïnterviewden geven aan dat het doel zoals geformuleerd – het verder verbeteren van het
risicovereveningssysteem en daarmee het stimuleren van de zorgverzekeraars om meer te investeren
in goede zorginkoop en beheersing van de zorgkosten – behaald is, maar zeggen niet dat dit door de
afschaffing van macronacalculatie komt. Het effect van het afschaffen van de macronacalculatie op het
vergroten van de doelmatigheidsprikkels is moeilijk te isoleren en daarmee moeilijk te meten, gelet op
het grote aantal wijzigingen dat tegelijkertijd heeft plaatsgevonden. Een aantal geïnterviewden geeft
aan dat het afschaffen van de andere ex post mechanismen vermoedelijk een (veel) groter effect heeft.
Er wordt aangegeven dat het gehele complex van veranderingen (waaronder bijvoorbeeld ook de
toename in het aantal B-DBC’s, het afschaffen van de functionele bekostiging bij vaste
ziekenhuiskosten, het afsluiten van Hoofdlijnakkoorden en het afschaffen van de overige ex post
compensatiemechanismen vallen) heeft geleid tot scherpere onderhandelingen bij de zorginkoop.
Een van de geïnterviewden geeft aan dat de grote verandering is dat zorgverzekeraars nu meer
verantwoordelijkheid krijgen voor doelmatigheid van zorginkoop. Dit zou dan volgens de geïnterviewde
vooral voor grote zorgverzekeraars op moeten gaan. Zonder macronacalculatie is het
vereveningsresultaat van een zorgverzekeraar alleen afhankelijk van de absolute, individuele prestatie.
Door het afschaffen van de macronacalculatie zouden de doelmatigheidsprikkels kunnen worden
vergroot omdat met name zorgverzekeraars met een groter marktaandeel een groter deel van de winst
die zij behalen met zorginkoop mogen houden. Met toepassing van de macronacalculatie dient een deel
(namelijk het marktaandeel) van de zorginkoopwinst terug te worden betaald aan het ZVF. Deze
geïnterviewde gaat ervan uit dat doelmatigheidsprikkels werken in termen van absolute prikkels. Met
absolute prikkels wordt hier bedoeld een prikkel in totale euro’s winst. Deze prikkel neemt toe met de
afschaffing van de macronacalculatie. Dit principe van absolute prikkels wordt echter door anderen die
uit gaat van relatieve prikkels bestreden. Met relatieve prikkels wordt hier bedoeld de prikkels ten
opzichte van andere marktpartijen. Door het afschaffen van de macronacalculatie is er geen verandering
in de onderlinge concurrentieverhouding en gaat er als gevolg dus ook geen (directe)
doelmatigheidsprikkel uit van het afschaffen van de macronacalculatie. Wij hebben verder geen
onderzoek gedaan naar het antwoord op de vraag of prikkelwerking uitgaat van absolute prikkels of van
relatieve prikkels.
Een andere geïnterviewde geeft aan dat de afschaffing van de macronacalculatie er wel voor zorgt dat
zorgverzekeraars het risico dragen van gerealiseerde kosten die hoger zijn dan de
macrozorgkostenraming. De afschaffing van de macronacalculatie is slechts één maatregel in het
pakket met maatregelen ter vergroting van de doelmatigheidsprikkels en deze maatregelen tezamen
zorgen ervoor dat onder andere de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord wordt versterkt. In het
Hoofdlijnenakkoord worden afspraken tussen de overheid, zorgaanbieders en zorgverzekeraars met
betrekking tot de zorguitgaven vastgelegd.
Een andere geïnterviewde twijfelt aan de stelling dat de zorgverzekeraars door de afschaffing van de
macronacalculatie meer financieel risico lopen. Deze geïnterviewde ziet het meer als een
financieringsvraagstuk van het verschil tussen het macroprestatiebedrag en de gerealiseerde
zorgkosten op de korte termijn. Bij het grootste deel van de zorgverzekeraars is er geen mogelijkheid
dat het geld niet binnen het systeem blijft; door de juridische structuur is er geen mogelijkheid om een
positief vereveningsresultaat uit te keren aan aandeelhouders (bijna alle zorgverzekeraars zijn
onderlinge waarborgmaatschappijen). Vereveningsresultaten worden als gevolg van het verschil tussen
het macroprestatiebedrag en de gerealiseerde zorgkosten verwerkt in de premiestelling of kunnen
worden gebruikt voor investeringen in de zorg of om andere kosten (zoals bedrijfsvoering) te dekken.
Uiteindelijk maakt het daarom als gevolg weinig uit voor de zorgkosten op totaalniveau. Een van de

50

andere geïnterviewden geeft aan dat het echter wel een aantal jaar kan duren voordat dit via de premie
weer is rechtgetrokken. Zeker voor kleine zorgverzekeraars speelt dit een grote rol en kan dit voor
problemen zorgen.
Een andere geïnterviewde vindt dat het deel van het doel dat als ‘het verder verbeteren van het
risicovereveningssysteem’ geformuleerd is, niet gehaald is. Door de ex post mechanismen, zoals de
hoge kosten compensatie, kunnen uitzonderingen in de zorgportefeuille, zoals verzekerden met een
ziekte die erg duur is om te behandelen, goed worden gecorrigeerd. Het afschaffen van bijvoorbeeld
het HKC ex post mechanisme is naar de mening van deze geïnterviewde juist een verslechtering. Deze
stelling wordt tegengesproken door een andere geïnterviewde, die aangeeft dat de correcties van de
HKC nu ex ante worden gedaan door de Meerjarig Hoge Kosten-verevening (MHK).
Tot slot geeft een van de geïnterviewden aan dat het doel om de zorgverzekeraar te stimuleren om
meer te investeren in goede zorginkoop niet gehaald is door het afschaffen van de macronacalculatie.
Deze geïnterviewde geeft aan dat deze prikkel vooral voortkomt uit onderlinge prikkels onder de
zorgverzekeraars uit concurrentieoverwegingen en dat deze onderlinge verhoudingen niet worden
aangetast door het afschaffen van de macronacalculatie. Deze geïnterviewde geeft wel aan dat het doel
met betrekking tot de beheersing van zorgkosten wel gehaald is.
Wat waren uw verwachtingen vooraf van de afschaffing van de macronacalculatie en heeft u hier
documentatie van (bijvoorbeeld brieven waarmee u het beleid heeft proberen te beïnvloeden)? Zijn uw
verwachtingen uitgekomen?
Een aantal geïnterviewden verwachtte een grotere onzekerheid voor zorgverzekeraars ten aanzien van
de macrokosten en verwachtte daarom dat zorgverzekeraars een risico-opslag in de rekenpremie
zouden opnemen. Deze verwachting is uitgekomen. De geïnterviewde zorgverzekeraars hebben een
risico-opslag in de rekenpremie opgenomen, omdat er onzekerheid is over de ontwikkeling van de
macrokosten en de zorgverzekeraars niet meer beschermd zijn tegen een stijging van de macrokosten.
Omdat in de jaren voor 2012 de raming van VWS vaak een onderschatting voor de stijging van de
macrokosten bleek te zijn, hebben de geïnterviewden de rekenpremie prudent ingeschat. Daarbij
merken een aantal geïnterviewden op dat zorgverzekeraars over het algemeen een overschrijding van
de vereveningsbijdrage ruimer in de premiestelling zullen verwerken dan een onderschrijding van de
vereveningsbijdrage (uit prudentieoverwegingen).
De meeste geïnterviewden geven aan dat zij niet hebben geprobeerd het beleid te beïnvloeden. Een
aantal van de geïnterviewden heeft aangegeven een bezwaar tegen de afschaffing van de
macronacalculatie kenbaar te hebben gemaakt middels een brief of notitie.
Wat zijn de neveneffecten geweest van het afschaffen van de macronacalculatie en zijn deze naar uw
mening wenselijk?
Een van de neveneffecten die worden genoemd is dat er nu een grotere schommeling in resultaten
van zorgverzekeraars is. Een geïnterviewde geeft aan dat hierdoor mogelijk marktimplementatie
(toetreding tot de markt door nieuwe zorgverzekeraars) wordt tegengewerkt. Als zorgverzekeraars
meerdere jaren achtereen winsten hebben behaald, dan hebben zij daarmee een buffer kunnen
opbouwen. Nieuwkomers hebben deze buffer niet en kunnen daarom meerjarige verliezen niet aan.
Andersom kan dit ook een voordeel zijn bij meerdere jaren verliezen, waardoor bestaande
zorgverzekeraars de premiestelling moeten aanpassen terwijl nieuwkomers dit niet hoeven.
Een ander neveneffect dat wordt genoemd is de risico-opslag in de rekenpremie. Dit is toegelicht bij
de uitwerking van de voorgaande interviewvraag. Daarnaast is de uit wet- en regelgeving
voorgeschreven solvabiliteitsmarge in de premiestelling van zorgverzekeraars toegenomen van 9%
naar 11%14. Ten grondslag aan deze stijging ligt onder andere het afschaffen van de ex post

14

Ter indicatie: dit verschil in solvabiliteitseis ligt op macroschaal tussen de 700 miljoen en 900 miljoen euro op basis van de
totale schadelast 2012 en 2013.

51

compensatiemechanismen. Het is aannemelijk dat het afschaffen van de macronacalculatie een deel
van deze stijging verklaart, het is echter geenszins vast te stellen welke mate van de stijging verklaard
wordt door het afschaffen van de macronacalculatie.
Een van de geïnterviewden noemt als positief neveneffect dat het vereveningsresultaat eerder bij de
verzekerden zal terugkomen met het afschaffen van de macronacalculatie. Het verschil tussen het
macroprestatiebedrag en de gerealiseerde zorgkosten leidt direct tot een vereveningsresultaat bij de
zorgverzekeraars en kan als gevolg direct worden doorgegeven aan de verzekerden. Met
macronacalculatie zal het verschil tussen het macroprestatiebedrag en de gerealiseerde zorgkosten met
vertraging, via het ZVF, terugkomen.
Een andere geïnterviewde geeft aan dat een neveneffect is dat er in 2012 en 2013 grote positieve
resultaten zijn geweest op de vereveningsbijdrage. Vanwege de overgang naar het nieuwe
toezichtsregime op zorgverzekeraars, Solvency II, moesten zorgverzekeraars hun vermogen versterken.
Vanwege de grote positieve resultaten heeft deze versterking op natuurlijke wijze reeds
plaatsgevonden.
Hebben zorgverzekeraars naar uw verwachtingen het beleid en/of de strategie aangepast als gevolg
van het afschaffen van de macronacalculatie?
De meeste geïnterviewden verwachten dat de zorgverzekeraars hun premiebeleid hebben aangepast
en een hogere bufferopslag hebben opgenomen. Een van de geïnterviewden geeft aan dat omdat
zorgverzekeraars meer moeten gaan nadenken over de zorgkosten, zij mogelijk doelmatiger zorg gaan
inkopen. De geïnterviewde zorgverzekeraars kunnen deze stelling echter niet bevestigen (met
betrekking tot het afschaffen van de macronacalculatie).
Het afschaffen van de macronacalculatie heeft in de praktijk in 2012 en 2013 tot grote winsten bij
zorgverzekeraars geleid. Hierover hebben wij de volgende vragen:
i) Hadden naar uw verwachting de eventuele winsten en verliezen kunnen zijn omgekeerd?
ii) Kunnen de veranderingen over de jaren heen toegeschreven worden aan de afschaffing van de MNC
of introductie van het FB, of spelen ook andere zaken een rol?
Over deze vraag is veel discussie. Volgens een aantal geïnterviewden is het niet terecht dat in deze
vraag wordt gesproken over grote winsten. We geven aan dat we hierbij doelen op het positieve
vereveningsresultaat. Een aantal geïnterviewden geeft aan dat dit positieve vereveningsresultaat niet
noodzakelijk leidt tot een winst voor de zorgverzekeraar. De winst van de zorgverzekeraars is ook
afhankelijk van andere componenten (zoals resultaat op de bedrijfsvoering en beleggingsresultaten),
omdat hier ook de premiestelling en de overige bedrijfsvoering doorheen loopt.
De meeste geïnterviewden denken dat de winsten en verliezen in 2012 en 2013 ook omgekeerd
hadden kunnen zijn. In 2012 is een aantal patenten voor medicijnen verlopen en dit heeft geleid tot
lagere zorgkosten.
Een van de geïnterviewden geeft aan dat zorgverzekeraars in hun premiestelling op een andere manier
omgaan met een te verwachte hoge macro kostenraming dan met een te verwachte lage macro
kostenraming. Zorgverzekeraars zullen over het algemeen een te verwachte lage macro kostenraming
ruimer in de premiestelling verwerken dan een te verwachte hoge macro kostenraming, wegens een
prudente insteek: een te lage macro kostenraming zal eerder als buffer worden aangehouden.
Veel geïnterviewden geven aan dat het opvallend is dat in de jaren voor 2010 de raming van de
macrokosten een onderschatting was van de werkelijke zorgkosten. De werkelijke macrokosten bleken
toen hoger te zijn dan de ramingen, waardoor bij het toepassen van de macronacalculatie de
vereveningsbijdrage naar boven werd bijgesteld met geld uit het ZVF. In 2012 en 2013 bleek echter het
tegenovergestelde het geval te zijn; de ramingen van de macrokosten bleken een overschatting van de
werkelijke macrokosten te zijn. Hiermee heeft de afschaffing van de macronacalculatie in 2012 en 2013
in de praktijk tot een positief vereveningsresultaat tussen vereveningsbijdrage en zorgkosten voor
zorgverzekeraars geleid. Dit positieve vereveningsresultaat is voornamelijk toe te schrijven aan het

52

afschaffen van de macronacalculatie. Dit is voor een groot deel ook de verklaring van de winsten van
de zorgverzekeraars in deze jaren, omdat het positieve vereveningsresultaat door zorgverzekeraars niet
(volledig) werd voorzien in de raming en daarmee leidde tot een meevaller.
Overige bevindingen
Naast de afwerking van onze vragenlijst kwamen ook de volgende punten nog aan de orde:

■ Een aantal geïnterviewden geven aan dat de macronacalculatie naar hun mening onderdeel had
moeten blijven van het risicovereveningssysteem, omdat zorgverzekeraars niet moeten worden
blootgesteld aan risico’s van ramingen die zij niet zelf uitvoeren. Zij geven aan dat de
macronacalculatie juist een prikkel voor de overheid zou moeten zijn om de kostenramingen (de
inschatting van het macroprestatiebedrag) zo realistisch mogelijk te maken.

■ Ook wordt aangegeven dat door het afschaffen van de macronacalculatie het ministerie van VWS
meer invloed uit kan oefenen op de premies die zorgverzekeraars vaststellen, en hierbij het risico
loopt om bij het maken van de raming rekening te houden met politieke motieven.

5.2

Interviewvragen met betrekking tot de invoering van het flankerend
beleid

Wat zijn naar uw mening de grote veranderingen van de introductie van het flankerend beleid?
Over de veranderingen van de introductie van het flankerend beleid zijn de meningen verdeeld. Een
aantal geïnterviewden geeft aan dat voornamelijk de complexiteit van het vereveningssysteem is
toegenomen en daarmee ook de complexiteit van de berekeningen die zorgverzekeraars moeten
maken.
De meeste geïnterviewden zijn van mening dat door invoering van het flankerend beleid het gelijke
speelveld behouden blijft en dat vinden de geïnterviewden een belangrijk aspect. Dit punt wordt echter
door de geïnterviewde zorgverzekeraars niet direct als groot voordeel onderkend. Voor grote
(concern)zorgverzekeraars heeft het flankerend beleid slechts beperkte impact, omdat deze op
concernniveau een populatie hebben die (voor toepassing van het flankerend beleid) vergelijkbaar is
met het marktgemiddelde. Dit is echter niet het geval voor kleinere (zelfstandige) zorgverzekeraars.
Voor deze zorgverzekeraars kan de impact van het flankerend beleid een aanzienlijke impact op het
vereveningsresultaat hebben. Deze impact is niet per definitie gewenst en leidt er in ieder geval toe dat
kleine zorgverzekeraars langer moeten wachten voordat de vereveningsresultaten bekend zijn (ten
opzichte van de situatie waarin er geen flankerend beleid zou worden toegepast).
Het doel van de macronacalculatie was het waarborgen dat elke verzekerde voor een zorgverzekeraar
een gelijk verzekeringsrisico vormt. Ook als de macrokostenramingen afwijken van de
macrokostenrealisaties. Hierdoor wordt de prikkel tot risicoselectie als gevolg van genoemde
afwijkingen gemitigeerd. Door het flankerend beleid wordt het afschaffen van de macronacalculatie
verantwoord ingevoerd. Is het doel zoals geformuleerd behaald?
De meeste geïnterviewden zijn van mening dat door invoering van het flankerend beleid het gelijke
speelveld behouden blijft.
Een van de geïnterviewden geeft aan dat het behouden van het gelijke speelveld er niet noodzakelijk
toe leidt dat de prikkel tot risicomitigatie wordt verwezenlijkt. Een andere geïnterviewde is van mening
dat er van het flankerend beleid helemaal geen prikkel uitgaat. Als een zorgverzekeraar weet dat het ex
ante model geen recht doet aan een bepaalde groep verzekerden (met bepaalde kenmerken), dan maakt
de zorgverzekeraar op die bepaalde groep verzekerden een verlies. Het flankerend beleid corrigeert dat
niet volgens deze geïnterviewde. Een andere geïnterviewde geeft aan dat dit wellicht ten grondslag ligt
aan het ontstaan van veel verschillende, zeer specifieke polissen op de zorgverzekeringsmarkt.

53

Heeft het flankerend beleid in de praktijk daadwerkelijk geleid tot het behouden van een gelijk speelveld
voor zorgverzekeraars?
Volgens de meeste geïnterviewden heeft het flankerend beleid geleid tot het behouden van een gelijk
speelveld. De onderlinge verhoudingen tussen zorgverzekeraars blijven hetzelfde na afschaffing van de
macronacalculatie en het introduceren van het flankerend beleid, maar de absolute resultaten zijn
anders.
Meerdere geïnterviewden plaatsen hier echter een kanttekening bij. Er is een enorme overschrijding
geweest op macroniveau, maar dat werd voornamelijk veroorzaakt door een verschil tussen geschatte
en gerealiseerde zorgkosten voor de farmacie. Het flankerend beleid werkt alleen goed op het moment
dat de stijging van de macrokosten over alle onderdelen even groot is. Deze geïnterviewden betwijfelen
of de gehele populatie in dezelfde mate gebruik heeft gemaakt van de specifieke medicijnen. Een
zorgverzekeraar met een relatief groot aantal van deze verzekerden, of juist een klein aantal van deze
verzekerden, kan hierdoor zijn bevoordeeld of benadeeld volgens de geïnterviewden.
Hadden naar uw mening andere beleidsmaatregelen genomen dienen te worden na het afschaffen van
de macronacalculatie en zo ja, welke?
Een aantal geïnterviewden oppert dat de deelbedragen meer opgesplitst kunnen worden bij de
uitvoering van het flankerend beleid. Dit diepere niveau heeft als gevolg dat de kans toeneemt dat de
verschuivingen over de juiste groepen en zorgverzekeraars plaatsvinden. Er wordt aangegeven dat in
2012 en 2013, met name voor het deelbedrag ‘overig’, de verschuivingen als gevolg van het flankerend
beleid niet per definitie een één op één relatie hebben met de realiteit (van de populatie) bij de
zorgverzekeraars.
Wanneer de inschatting van het macroprestatiebedrag accuraat de gerealiseerde kosten benadert zou
macronacalculatie overbodig zijn en dus kunnen worden afgeschaft. Dit is volgens een aantal
geïnterviewden echter nog niet het geval.
Wat zijn de neveneffecten geweest van het introduceren van het flankerend beleid en zijn deze naar
uw mening wenselijk?
Een neveneffect dat wordt genoemd is dat het flankerend beleid het risico bij zorgverzekeraars met
een afwijkende portefeuille verhoogt ten opzichte van de situatie waarin geen flankerend beleid
toegepast zou worden. Indien een zorgverzekeraar een portefeuille heeft met gunstige risico’s, zal bij
deze zorgverzekeraar een positief vereveningsresultaat sterker positief worden als gevolg van het
flankerend beleid (en andersom). Dit is echter een gevolg van hoe het gelijke speelveld is gedefinieerd.
Een van de geïnterviewden geeft aan dat bij het uitvoeren van het flankerend beleid, het berekenen van
de macronacalculatie nog steeds een stap is. Dit zorgt ervoor dat de definitieve vaststelling van de
vereveningsbijdrage nog steeds vier jaar duurt en zorgverzekeraars nog steeds lang moeten wachten
totdat hun definitieve vereveningsresultaat bekend is. Dit wordt met name door kleinere
zorgverzekeraars als een nadeel van het flankerend beleid gezien. Er is als het ware sprake van een
‘trade-off’ tussen het gelijke speelveld en de snellere zekerheid over vereveningsresultaten. Dit punt
speelt met name voor kleinere zorgverzekeraars, omdat voor grotere (concern)verzekeraars het
flankerend beleid slechts beperkte invloed heeft.
Hebt u op dit moment suggesties voor hoe de inrichting beter kan worden gemaakt?
Een geïnterviewde geeft als suggestie aan om het flankerend beleid uit consistentie-overwegingen ook
toe te passen op het eigen risico.
Een andere suggestie die wordt aangedragen is om alle ex post compensatiemechanismen en het
flankerend beleid af te schaffen. Dat zorgt ervoor dat zorgverzekeraars minder lang in onzekerheid zijn
over de definitieve resultaten en sneller inzicht hebben in de afrekening. Een andere geïnterviewde
geeft ook aan dat er bij zorgverzekeraars een discussie speelt over de gewenste weging tussen
enerzijds de zuiverheid van de afrekening van de vereveningsbijdragen en anderzijds de snelheid

54

waarmee de vereveningsbijdragen worden afgerekend. Op dit moment hebben zorgverzekeraars pas
inzicht in hun definitieve vereveningsresultaat na vier jaar. Het effect van het flankerend beleid is pas
duidelijk als alle resultaten binnen de markt bekend zijn. Een alternatief beleid dat in die discussie wordt
geopperd is het afschaffen van flankerend beleid 15. Ook een versnelling in de vaststellingen draagt bij
aan het eerder zekerheid hebben over het vereveningsresultaat. Een belangrijke voorwaarde hiervoor
is het verkorten van de doorlooptijd van de DBC’s. Voor de ziekenhuizen is deze verkorting in 2015
doorgevoerd.
Een derde suggestie die wordt geopperd is om het flankerend beleid niet af te schaffen, maar juist op
hogere granulariteit (dus op een dieper niveau dan per deelbedrag) uit te voeren, om beter aan te sluiten
bij de specifieke portefeuilles van de zorgverzekeraars. Dit verkleint de kans dat effecten van het
flankerend beleid op hele specifieke onderdelen worden toegepast bij zorgverzekeraars met maar een
beperkte populatie die aanspraak maakt op deze hele specifieke onderdelen.
Hebben zorgverzekeraars naar uw verwachtingen het beleid en/of de strategie aangepast als gevolg
van het flankerend beleid?
De meeste geïnterviewden denken dat de zorgverzekeraars het beleid en/of de strategie niet hebben
aangepast als gevolg van de introductie van het flankerend beleid, in ieder geval niet anders dan dat de
zorgverzekeraars al hebben gedaan als gevolg van het afschaffen van de macronacalculatie. De
geïnterviewde zorgverzekeraars geven aan het beleid en/of de strategie niet te hebben aangepast als
gevolg van de introductie van het flankerend beleid.

15

Afschaffen van flankerend beleid type 2. Type 1 blijft relevant.

55

Conclusies en aanbevelingen

56

6

Conclusies en aanbevelingen

In ons onderzoek naar de effecten van het afschaffen van de macronacalculatie en het introduceren
van het flankerend beleid staan twee onderzoeksvragen centraal:
1.

Wat zijn de kwantitatieve effecten van het afschaffen van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid op de financiële resultaten van zorgverzekeraars?

2.

Worden de beoogde doelstellingen van de afschaffing van de macronacalculatie en de introductie
van het flankerend beleid behaald?

In dit hoofdstuk geven we antwoord op deze vragen aan de hand van onze bevindingen van de
kwantitatieve analyse en onze interviews met experts in het veld, die respectievelijk terug te vinden
zijn in hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5.
Wat zijn de kwantitatieve effecten van het afschaffen van de macronacalculatie en de introductie van
het flankerend beleid op de financiële resultaten van zorgverzekeraars?
De kwantitatieve effecten van het afschaffen van de macronacalculatie omvatten hoofdzakelijk een
verschuiving van risico van de overheid naar de zorgverzekeraars en daarmee hoge
vereveningsresultaten van de zorgverzekeraars over 2012 en 2013 (van respectievelijk 0,7 miljard euro
en 1,8 miljard euro). Het introduceren van het flankerend beleid heeft, met name als het
macroprestatiebedrag een goede raming van de gerealiseerde zorgkosten is, geen grote effecten op
het vereveningsresultaat ten opzichte van het niet uitvoeren van flankerend beleid, maar zorgt ervoor
dat een gelijk speelveld voor de zorgverzekeraars behouden wordt. De spreiding en samenhang in
onderlinge vereveningsresultaten blijft gelijk ten opzichte van de situatie waarin macronacalculatie
uitgevoerd zou worden.
Worden de beoogde doelstellingen van de afschaffing van de macronacalculatie en de introductie van
het flankerend beleid behaald?
Bij het beantwoorden van deze vraag gaan we eerst in op of de beoogde doelstellingen van de
afschaffing van de macronacalculatie gehaald zijn, daarna gaan we in op of de beoogde doelstellingen
van het introduceren van het flankerend beleid gehaald zijn.
Macronacalculatie
Wij constateren dat er in het veld gesteld wordt dat de doelstelling van het afschaffen van de
macronacalculatie – het verder verbeteren van het risicovereveningssysteem en daarmee het
stimuleren van de zorgverzekeraars om meer te investeren in goede zorginkoop en beheersing van de
zorgkosten – gehaald is, het is echter niet duidelijk of dit kan worden toegeschreven aan de afschaffing
van de macronacalculatie zelf. Het effect van het afschaffen van de macronacalculatie op het vergroten
van de prikkels tot doelmatigheid is niet meetbaar en waarschijnlijk zeer klein; er spelen veel effecten
tegelijkertijd en het effect van het afschaffen van de macronacalculatie is moeilijk te isoleren. Voor het
afschaffen van de macronacalculatie leek de doelmatigheidsprikkel al aanwezig te zijn bij
zorgverzekeraars en het afschaffen van de macronacalculatie lijkt niet tot een directe extra toename in
deze doelmatigheidsprikkel te hebben gezorgd. Het afschaffen van de macronacalculatie maakt echter
deel uit van een totaalpakket aan maatregelen. Niet uit te sluiten valt dat van bijvoorbeeld het afschaffen
van de overige ex post mechanismen wel een extra doelmatigheidsprikkel uitgaat. Daarnaast heeft het
afschaffen van de macronacalculatie wellicht een indirecte doelmatigheidsprikkel, omdat het in potentie
een bevorderend effect heeft op het nakomen van de hoofdlijnakkoorden die worden gesloten om de
zorgkostenontwikkeling in de hand te houden.

57

De risico’s van de macrokostenramingen zijn als gevolg van het afschaffen van de macronacalculatie
verschoven van de overheid naar de zorgverzekeraars. Dit vergroot het belang voor zorgverzekeraars
van het goed ramen van de zorgkosten. Dit betreft zowel hun eigen raming als de raming van het
macroprestatiebedrag van de overheid.
Flankerend beleid
De onderlinge verhoudingen tussen zorgverzekeraars blijven hetzelfde na afschaffing van de
macronacalculatie en het introduceren van het flankerend beleid, maar de absolute
vereveningsresultaten zijn anders. Daarom is het zo dat door invoering van het flankerend beleid het
gelijke speelveld behouden is gebleven, hetgeen positief is. Echter, voor grote concernzorgverzekeraars
(met een gemiddelde populatie) heeft het flankerend beleid slechts beperkte impact, terwijl voor
kleinere zelfstandige zorgverzekeraars (met een afwijkende populatie) het flankerend beleid een
aanzienlijke onzekerheid kan geven in het vereveningsresultaat, omdat het jaren duurt voordat de
resultaten definitief zijn (wat ook zo is in de situatie met macronacalculatie). Vanwege de beperkte
impact van het flankerend beleid, met name als het macroprestatiebedrag een goede raming van de
gerealiseerde kosten is, is het de vraag of de onzekerheid in vereveningsresultaat voor kleinere
zorgverzekeraars opweegt tegen de voordelen van het gelijke speelveld. Een betere raming van het
macroprestatiebedrag zal tot kleinere vereveningsresultaten leiden en het toepassen van flankerend
beleid minder relevant maken. Het niet uitvoeren van flankerend beleid geeft zorgverzekeraars eerder
zekerheid over hun resultaat; bij een betere raming van het macroprestatiebedrag zou het dus vanwege
de tijdswinst en de onafhankelijkheid van resultaten ten opzichte van de overige zorgverzekeraars op
kunnen wegen om het flankerend beleid niet uit te voeren.
Aanbevelingen
Alles overwegende adviseren wij om:
1

te onderzoeken op welke wijze bij de vaststelling van de macrozorgkostenraming, waar mogelijk,
beter en sneller aangesloten kan worden op ontwikkelingen in de zorg. Dit dient tot doel te hebben
dat deze raming een (nog) betere inschatting van de gerealiseerde zorgkosten wordt. Betere
macroramingen leiden ertoe dat voorzienbare kostenontwikkelingen (zoals volgens sommigen de
kostendaling in de farmacie in 2012 en 2013) niet leiden tot van nul afwijkende
vereveningsresultaten bij zorgverzekeraars. Hierbij merken we op dat we grote waarde zien in een
onafhankelijke raming waarbij van tevoren niet voorspeld kan worden of de werkelijke zorgkosten
hoger/lager uit zullen vallen dan deze raming;

2

het flankerend beleid (deels) af te schaffen, tenzij hier grote bezwaren tegen zijn vanuit de
zorgverzekeraars. Het flankerend beleid zorgt deels voor het behoud van een gelijk speelveld, maar
leidt tot een grotere onzekerheid in vereveningsresultaten voor met name zorgverzekeraars met
een afwijkende populatie (vaak kleine en/of zelfstandige zorgverzekeraars). Voor zorgverzekeraars
met een gemiddelde populatie maakt het voor het vereveningsresultaat weinig uit of flankerend
beleid wordt gecontinueerd of afgeschaft. Het belang van het hanteren van flankerend beleid neemt
af wanneer de macroramingen verbeterd worden, zoals benoemd onder punt 1, omdat de impact
van het flankerend beleid nihil is als de macrozorgkostenraming gelijk is aan de gerealiseerde
zorgkosten. Betere macroramingen kunnen daardoor bijdragen aan het beheerst afschaffen van het
flankerend beleid.

58

Appendices

59

Appendix 1

Begrippen

In het rapport worden verschillende begrippen gehanteerd. De betekenis van deze begrippen wordt
toegelicht in Tabel 29.
Tabel 29 – Toelichting op veel gebruikte begrippen.
Risicodrager

Gelijk aan zorgverzekeraar.

Premieplichtigen

Verzekerden van achttien jaar of ouder waarop artikel 24 van de wet niet van
toepassing is (in de praktijk: verzekerden van achttien jaar of ouder, exclusief
gedetineerden).

Zorgkosten per
premieplichtige

De zorgkosten van de risicodrager gedeeld door het aantal premieplichtigen.

Vereveningsbijdrage per
premieplichtige

De vereveningsbijdrage die de risicodrager heeft ontvangen voor zijn
premieplichtigen gedeeld door het aantal premieplichtigen.

Vereveningsresultaat per
premieplichtige

De vereveningsbijdrage per premieplichtige minus de zorgkosten per
premieplichtige.

Effect van vereveningsstap

Het verschil veroorzaakt door de betreffende vereveningsstap in het
vereveningsresultaat.

Macroschaal/macroniveau Totaalniveau van alle risicodragers.

Daarnaast wordt in de tekst regelmatig verwezen naar de verschillende analyseonderdelen. In Tabel 30
staan deze onderdelen kort beschreven.
Tabel 30 – Korte omschrijving van veelvoorkomende analyseonderdelen.
Macro-effecten

Geeft op macroschaal de verschuivingen in de vereveningsbijdrage/het
vereveningsresultaat aan als gevolg van de stappen in het risicovereveningsmodel.

Spreiding

Geeft aan in hoeverre de resultaten per risicodrager (het verschil tussen de
vereveningsbijdrage en zorgkosten per premieplichtige) uit elkaar liggen. Een hoge
spreiding betekent dat er veel variatie in het vereveningsresultaat is. Een lage spreiding
betekent juist dat alle resultaten dicht bij elkaar liggen.

Verklaringskracht

Geeft aan in hoeverre de vereveningsbijdrage die een risicodrager na een
vereveningsstap heeft ontvangen een lineair verband vertoont tot de gemaakte
zorgkosten. Een hoge verklaringskracht geeft aan dat de ontvangen vereveningsbijdrage
een sterk lineair verband heeft met de gemaakte zorgkosten.

Samenhang

Geeft aan in hoeverre de vereveningsbijdrage die een risicodrager in het ene jaar ontvangt
vergelijkbaar is met de vereveningsbijdrage die deze in een ander jaar ontvangt. Een hoge
samenhang betekent dat de vereveningsbijdrage aan een risicodrager in het ene jaar een
sterk lineair verband vertoont met de vereveningsbijdrage in het volgende jaar.

60

Appendix 2

Achtergrondinformatie

Stappen in het risicovereveningsmodel
In dit rapport worden hoofdzakelijk de vereveningsstappen macronacalculatie en flankerend beleid
onderzocht, maar wordt ook de impact van het afschaffen van de macronacalculatie en het invoeren
van het flankerend beleid op de overige vereveningsstappen onderzocht. In Tabel 31 is een overzicht
van de stappen in het risicovereveningsmodel tot aan 2012 opgenomen; vanaf 2012 is de
macronacalculatiestap afgeschaft en is het flankerend beleid van toepassing:
Tabel 31 – Vereveningsstappen van het risicovereveningsmodel.
Vereveningsstap

Doel

Uitwerking

1

Verzekerdennacalculatie

Baseren van de risicoverevening op
de juiste verzekerdenaantallen.

Verevening op basis van de juiste
verzekerdenaantallen en verandering
in de achtergrondkenmerken van de
verzekerden.

2

Macronacalculatie (MNC)

Wegnemen van het gezamenlijk
risico op de totale
zorgkostenontwikkeling voor
risicodragers.

Compensatie (zowel positief als
negatief) voor risicodragers voor
afwijkingen tussen de
macrokostenraming en de
macrokostenrealisatie.

3

Hoge Kosten Compensatie* Compenseren van
(HKC)
zorgkostenverschillen in een
vereveningsjaar tussen risicodragers
als gevolg van een ongelijke
verdeling van extreem hoge schades
door een vorm van pooling.

Compensatie voor hoge schades.
Een deel van de verzekerden heeft
voorspelbare (structurele) hoge
schades, bij een ander deel van de
verzekerden zal er sprake zijn van
incidenteel hoge zorgkosten.

4

Generieke verevening**
(GV)

Corrigeren van eventuele
onvolkomenheden in het systeem.

Onderlinge verrekening tussen
risicodragers van het verschil tussen
de zorgkosten en de
vereveningsbijdrage na toepassing
van verzekerdennacalculatie, MNC
en HKC voor de variabele
ziekenhuiskosten.

(Niet van toepassing op de
gGGZ)

5

Nacalculatie**
(NC)

Bijstellen van de
vereveningsbijdrage. Nacalculatie is
afhankelijk van de mate waarin de
gerealiseerde zorgkosten afwijken
van de vereveningsbijdrage en wordt
achteraf bepaald.

De hoogte van het financiële risico
dat risicodragers lopen wordt
gekoppeld aan de mogelijkheden die
risicodragers hebben om de hoogte
van de zorguitgaven te beïnvloeden.

6

Bandbreedteregeling
(BB, in het verleden
‘vangnet’ genoemd)

Begrenzen van de financiële risico’s
die risicodragers lopen.

Het bijstellen van de
vereveningsbijdrage voor
risicodragers die qua vereveningsresultaat per premiebetalende
verzekerde buiten bepaalde grenzen
vallen. Hiermee worden de financiële
risico’s per premiebetalende
verzekerde begrensd.

* Stap 3, 4 en 5 zijn onderlinge verrekeningen. Er verschuift geld van de ene naar de andere risicodrager. Deze
vereveningsstappen hebben dus geen netto-effect op de totale vereveningsbijdrage die de groep risicodragers
ontvangt.
** De effecten van de generieke verevening (stap 4) en de nacalculatie (stap 5) worden in dit rapport als één
vereveningsstap beschouwd en NC genoemd.

In dit rapport wordt aan de vereveningsstappen gerefereerd middels de afkortingen MNC, HKC, NC en
BB. In elke stap worden de voorgaande stappen gecorrigeerd. Dat wil zeggen, in de per stap geraamde

61

vereveningsbijdrage zijn reeds alle voorgaande mechanismen meegenomen. Een uitzondering hierop
vormt de HKC, deze compensatie heeft ook effect op de mechanismen vóór de HKC.
Werking van het flankerend beleid
In 2012 is het flankerend beleid ingevoerd. In Tabel 32 zijn de beleidsregels voor het vaststellen van de
vereveningsbijdrage na toepassing van het flankerend beleid bij de voorlopige herberekening
opgenomen voor het deelbedrag variabele kosten en B-DBC’s16. De beleidsregels voor de andere
deelbedragen en op andere vaststellingsmomenten zijn vergelijkbaar.
Tabel 32 – Beleidsregels voor toepassing flankerend beleid.
Beleidsregels voor het vaststellen van de vereveningsbijdrage na toepassing van flankerend beleid
1

Op basis van de opgave jaarstaat 2012 per 1 juni 2013 en met inachtneming van de artikelen 12, 13 en 14
van de Regeling risicoverevening 2012, bepaalt het college de variabele kosten van ziekenhuisverpleging
en kosten van specialistische hulp 2012 voor iedere zorgverzekeraar afzonderlijk, alsmede voor het totaal
van de zorgverzekeraars.

2

Het college herberekent het gewicht variabele kosten van ziekenhuisverpleging en specialistische hulp per
verzekerde voor de MHK klasse 0 door het totaal aantal verzekerden per MHK klasse 1 tot en met 6 te
vermenigvuldigen met het overeenkomstige gewicht en het resultaat vervolgens te delen door het totaal
aantal verzekerden MHK klasse 0, dat af te ronden op twee decimalen en van een negatief teken te
voorzien.

3

Het college herberekent met inachtneming van de op grond van artikel 16 bepaalde verzekerdenaantallen
het normatieve bedrag variabele kosten van ziekenhuisverpleging en kosten van specialistische hulp 2012
voor iedere zorgverzekeraar afzonderlijk, alsmede voor het totaal van alle verzekerden 2012 van alle
zorgverzekeraars overeenkomstig artikel 8.

4

Het college berekent de schalingsfactor voor variabele kosten van ziekenhuisverpleging en kosten van
specialistische hulp 2012 door de variabele kosten van ziekenhuisverpleging en kosten van specialistische
hulp 2012 voor het totaal van de zorgverzekeraars, zoals bepaald in het eerste lid, te delen door het in het
derde lid herberekende normatieve bedrag variabele kosten van ziekenhuisverpleging en kosten van
specialistische hulp 2012 voor het totaal van de verzekerden 2012 van alle zorgverzekeraars.

5

Het college vermenigvuldigt voor iedere zorgverzekeraar afzonderlijk, alsmede voor het totaal van de
zorgverzekeraars het herberekende normatieve bedrag variabele kosten van ziekenhuisverpleging en
kosten van specialistische hulp 2012 uit het derde lid met de schalingsfactor berekend in het vierde lid.

6

Het college berekent voor het totaal van de zorgverzekeraars het verschil tussen de uitkomst van de
vermenigvuldiging uit het vijfde lid en het herberekende normatieve bedrag uit het derde lid en deelt dit
verschil door het totaal aantal bij alle zorgverzekeraars ingeschreven verzekerden van achttien jaar en ouder
waarop artikel 24 van de wet niet van toepassing is.

7

Het college vermenigvuldigt per zorgverzekeraar het resultaat van het zesde lid met het aantal verzekerden
van 18 jaar en ouder waarop artikel 24 van de wet niet van toepassing is dat bij die zorgverzekeraar is
ingeschreven.

8

Het college vermindert per zorgverzekeraar het product voor die zorgverzekeraar berekend in het vijfde lid
met het product voor die zorgverzekeraar berekend in het zevende lid. Het resultaat wordt aangeduid als
het voorlopige herberekende deelbedrag variabele kosten van ziekenhuisverpleging en kosten van
specialistische hulp 2012.

9

Voor de toepassing van artikel 3.17 van het Besluit bepaalt het college per zorgverzekeraar het verschil
tussen het voorlopige herberekende deelbedrag variabele kosten van ziekenhuisverpleging en kosten van
specialistische hulp 2012 en de variabele kosten van ziekenhuisverpleging en kosten van specialistische
hulp 2012 en deelt dit verschil door het aantal verzekerden van achttien jaar en ouder waarop artikel 24 van
de wet niet van toepassing is, dat bij die zorgverzekeraar is ingeschreven.

16

Beleidsregels vereveningsbijdrage zorgverzekering 2012, artikel 20.

62

Deelbedragen in de zorgkosten
In ons onderzoek analyseren we de effecten van het afschaffen van macronacalculatie en het invoeren
van flankerend beleid per deelbedrag en over het totaal van de deelbedragen. Bij de risicoverevening
wordt er onderscheid gemaakt tussen de somatische zorg en de gGGZ.
Omdat risicodragers niet op alle zorgkosten dezelfde invloed kunnen uitoefenen of omdat er
onvoldoende gegevens beschikbaar zijn om te normeren, worden de voor de verevening relevante
zorgkosten opgesplitst in verschillende typen kostensoorten, genaamd deelbedragen 17. Het betreft hier
de onderverdeling zoals gehanteerd vanaf 2010 tot 2013.
Tabel 33 – Deelbedragen voor de somatische zorg.
Deelbedragen voor de somatische zorg
Vaste ziekenhuiskosten

Onder de vaste kosten ziekenhuisverpleging en medisch-specialistische zorg vallen
bijvoorbeeld de afschrijvingen van gebouwen en apparatuur en rente op leningen.
Vaste kosten worden per verzekerde verevend op basis van risicodragerspecifieke
historische kosten. Het verschil tussen vaste en variabele kosten van ziekenhuiszorg
wordt anno 2013 gemaakt aan de hand van een indelingstabel en daarbij horende
tarieven.

Variabele
ziekenhuiskosten

Onder de variabele kosten ziekenhuisverpleging en medisch-specialistische zorg
vallen bijvoorbeeld kosten van specialisten in loondienst of vrijgevestigde
specialisten, en eerstelijnsvoorzieningen. De Diagnose Behandeling Combinaties
(DBC’s) zijn per 1 januari 2005 ingevoerd en beschrijven met vier codes (zorgtype,
zorgvraag, diagnose, behandeling) op welke wijze een patiënt het ziekenhuis
binnenkomt en hoe de behandeling voor de patiënt luidt. DBC’s laten zien welke
handelingen de arts, verpleegkundige of ondersteuner gemiddeld verrichten bij een
ingreep en tegen welke prijs. De DBC-kosten worden ingedeeld in een vrij segment
(B-DBC) en een gereguleerd segment (A-DBC). Het verschil tussen vaste en
variabele kosten voor de A-DBC’s binnen de ziekenhuiszorg wordt in 2013 gemaakt
aan de hand van een indelingstabel op basis van de budgetteringssystematiek.

Kosten voor overige
prestaties

Kosten worden als overige prestaties aangemerkt als deze niet gelden als kosten
van verblijf en kosten van geneeskundige zorg van medisch specialisten. In de
praktijk valt onder kosten van overige prestaties de extramurale curatieve zorg, zoals
bijvoorbeeld huisartsen.

B-DBC-kosten

De B-DBC’s zijn de DBC’s met vrije prijzen. Alle vrije DBC’s vallen onder dit
deelbedrag. In 2013 is dit deelbedrag geheel opgegaan in het deelbedrag ‘variabele
ziekenhuiskosten’.

De vaste ziekenhuiskosten (vanaf 2007), waaronder een deel van de A-DBC kosten valt, worden volledig
nagecalculeerd en vallen daarom in deze rapportage buiten de kwantitatieve analyse. In dit rapport zal
aan bovenstaande deelbedragen die wel in de analyse worden meegenomen gerefereerd worden
middels de aanduidingen ‘variabele kosten’, ‘overige kosten’ en ‘B-DBC-kosten’.
Sinds 2010 zijn de gGGZ-kosten uitgesplitst naar kosten voor verzekerden ouder dan 18 jaar (gGGZ18+
kosten) en verzekerden jonger dan 18 jaar (gGGZ18- kosten). De gGGZ18- kosten worden volledig
nagecalculeerd en vallen daarom in deze rapportage buiten de kwantitatieve analyse.
Wanneer we in dit rapport van totale zorgkosten spreken, dan doelen we daarmee op de som van de
variabele kosten, de overige kosten, de B-DBC-kosten en de kosten voor de gGGZ18+.
Omvang risicodragers
In de kwantitatieve analyse van dit onderzoek worden de jaren 2010 tot en met 2013 geanalyseerd. De
analyse wordt uitgevoerd op niveau van risicodragers, maar ook worden er uitsplitsingen van de
risicodragers gemaakt naar zij die tot een concern behoren en zij die dat niet doen, en naar risicodragers

17 Bron: Beschrijving risicovereveningssysteem Zorgverzekeringswet (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport - 2007)

63

van verschillende grootte. Om de resultaten van het onderzoek in perspectief te brengen is in Tabel 34
per jaar het totaal aantal risicodragers in iedere categorie opgenomen en het aantal premieplichtigen
(exclusief gedetineerden) per categorie.
Tabel 34 – Overzicht omvang van uitsplitsingen van risicodragers per jaar.

Risicodragers

Aantal
Aantal premieplichtigen

Concernrisicodragers

Aantal

Zelfstandige
risicodragers

Aantal

Grote
risicodragers

Aantal

Middelgrote
risicodragers

Aantal

Kleine
risicodragers

Aantal

Aantal premieplichtigen

Aantal premieplichtigen

Aantal premieplichtigen

Aantal premieplichtigen

Aantal premieplichtigen

2013

2012

2011

2010

26

26

27

28

13.305.485

13.233.228

13.139.369

13.025.146

20

20

21

20

11.961.246

11.930.045

11.934.142

11.441.594

6

6

6

8

1.344.239

1.303.183

1.205.228

1.583.551

8

9

9

9

9.789.401

10.153.883

9.894.697

9.922.892

12

10

11

11

3.126.858

2.566.599

2.720.975

2.594.506

6

7

7

8

389.225

512.746

523.697

507.748

64

Appendix 3

Uitgangspunten

De observaties in dit rapport zijn gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

■ De kwantitatieve analyses zijn gebaseerd op de jaren 2010, 2011, 2012 en 2013.
■ De kosten voor overige prestaties en de gGGZ18+ worden voor elk jaar apart geanalyseerd, de
variabele ziekenhuiskosten worden samen geanalyseerd met de B-DBC’s. De vaste kosten en de
gGGZ18- kosten worden niet meegenomen in de kwantitatieve analyse.

■ De resultaten na elke vereveningsstap worden weergegeven alsof dit de laatste stap is in de
risicoverevening.

■ De GV en de NC worden tezamen als één vereveningsstap beschouwd.
■ Risicodragers zijn gecategoriseerd als ‘groot’ wanneer zij meer dan 500.000 verzekerden hebben,
en als ‘klein’ wanneer zij minder dan 150.000 verzekerden hebben. Hiertussen worden risicodragers
geclassificeerd als ‘middelgroot’.

■ Als maat voor de spreiding wordt gebruikgemaakt van de gewogen standaarddeviatie. De weging
vindt plaats op basis van aantallen premieplichtigen.

■ Wanneer effecten of variabelen over de jaren heen worden vergeleken, is de gebruikte R2parameter ongewogen, waardoor iedere risicodrager even zwaar meetelt.

■ Consolidatie van de risicodragers op verschillende vaststellingsmomenten wordt beoordeeld aan de
hand van de situatie per jaareinde (31 december).

■ Het verplicht eigen risico en de no-claim worden niet meegenomen in de kwantitatieve analyse.
■ De bandbreedte wordt alleen weergegeven voor de kosten waarop deze van toepassing is.
■ Wanneer de R²-parameter wordt gebruikt in de kwantitatieve analyse, dan noemen we een waarde
boven de 0,750 ‘hoog’.

65

Contact
David Ikkersheim
Director
KPMG Plexus
T +31 (0)20 6564354
E Ikkersheim.David@kpmg.nl
Machiel Koper
Senior Manager
KPMG Financial Risk Management
T +31 (0)20 6564688
E Koper.Machiel@kpmg.nl
www.kpmg.nl

© 2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder
nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die
verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse
entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van
KPMG International.