Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 666

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT

Ontvangen ter Griffie op 15 juni 2023.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Het besluit tot het doen van een aanwijzing
kan niet eerder worden genomen dan op
15 juli 2023.

Den Haag, 15 juni 2023
Hierbij informeer ik u, conform artikel 8 van de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg), over de zakelijke inhoud van de aanwijzing die ik
van plan ben te geven op grond van artikel 7 van de Wmg aan de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Met die aanwijzing wil ik de NZa de
opdracht geven om per 1 januari 2024 een prestatiebeschrijving met een
vrij tarief voor de consultatiefunctie sociaal domein – geneeskundige ggz
(hierna: consultatiefunctie ggz) vast te stellen, zodat hierover afspraken
kunnen worden gemaakt.
In deze brief zal ik eerst ingaan op de aanleiding en inhoud van de
consultatiefunctie ggz. Vervolgens ga ik in op de bekostiging en macrobudgettaire beheersbaarheid. Daarna ga ik in op enkele randvoorwaarden
die de NZa in haar uitvoeringstoets heeft benoemd. Aan deze randvoorwaarden moet worden voldaan alvorens de doelstellingen van de
consultatiefunctie ggz bereikt kunnen worden. Ten slotte ga ik in op de
monitoring en evaluatie. Als laatste onderdeel van deze brief treft u de
zakelijke inhoud van mijn voorgenomen aanwijzing aan de NZa.
Aanleiding
In het hoofdlijnenakkoord GGZ 2019–20221 is opgenomen dat er behoefte
is aan bekostiging van de consultatiefunctie ggz. De consultatiefunctie ggz
voorziet erin dat professionals in het sociaal domein professionals in de
geneeskundige ggz kunnen consulteren (bevragen). Het doel van de
consultatie is het voorkomen van zorg of het voorkomen van zwaardere
zorg. Het gaat hier om domeinoverstijgende samenwerking tussen
professionals om cliënten de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding te
kunnen bieden.
De bekostiging van de domeinoverstijgende consultatiefunctie ggz moet
de samenwerking tussen het sociaal domein en de geneeskundige ggz
1

kst-25424-666
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 420.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 666

1

versterken. Tot dusver lukte die samenwerking vaak niet, vanwege het
ontbreken van een adequate bekostiging binnen de ggz. Met een aparte
prestatie voor de consultatiefunctie voor de geneeskundige ggz kan de
professional in het sociaal domein gemakkelijker een ggz-professional
consulteren en weet de professional in het sociaal domein sneller hoe
deze verder kan met de cliënt.
De consultatiefunctie en het Integraal Zorgakkoord
De consultatiefunctie ggz past in de beweging die met het Integraal
Zorgakkoord (IZA)2 wordt beoogd. Het IZA beoogt een beweging in te
zetten naar passende zorg, zodat toegankelijke, goede en betaalbare zorg
in de toekomst mogelijk blijft. Eén van de thema’s binnen het IZA is het
verbeteren van de samenwerking tussen verschillende domeinen, zoals
het sociaal domein en ggz. In dit kader is in het IZA afgesproken dat voor
de consultatiefunctie wordt toegewerkt naar een aparte declarabele
prestatie per 2024. Ik ben verheugd dat we samen met de betrokken
partijen een volgende stap hebben kunnen zetten in het behalen van deze
afspraak.
De afgelopen jaren heeft een landelijke werkgroep3 onder leiding van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hard gewerkt aan
de invulling en uitwerking van de randvoorwaarden van de consultatiefunctie ggz binnen het domein van de Zorgverzekeringswet (Zvw). Er is
een advies aan het Zorginstituut Nederland (ZIN) gevraagd4; partijen
hebben medio februari 2022 een richtinggevend besluit genomen om toe
te werken naar een aparte declarabele prestatie met een vrij tarief voor de
consultatiefunctie per 2024 waarmee zorgverzekeraars en zorgaanbieders
worden ondersteund bij het maken van afspraken hierover en er is aan de
uitwerking van de randvoorwaarden gewerkt. De Tweede Kamer is eerder
geïnformeerd over de voortgang van de consultatiefunctie ggz.5 Het
Ministerie van VWS heeft op 14 december 2022 de NZa gevraagd een
uitvoeringstoets uit te voeren. Op 10 maart 2023 heeft de NZa deze
uitvoeringstoets opgeleverd. Deze heb ik als bijlage toegevoegd.
De uitvoeringstoets van de NZa geeft antwoord op de vraag of de
consultatiefunctie ggz, en daarmee domeinoverstijgende samenwerking,
het beste kan worden bewerkstelligd met een lumpsum bekostiging met
vrij tarief. De conclusie van de NZa is dat de voorgestelde lumpsumafspraken (een totaalbedrag) op basis van een aparte prestatiebeschrijving
met een vrij tarief vanuit zorgperspectief de beste bekostigingswijze is om
de doelstelling van de consultatiefunctie en randvoorwaarden te bereiken.
Deze conclusie onderschrijf ik, samen met de leden van de landelijke
werkgroep, en daarom is mijn voornemen om de NZa een aanwijzing te
geven om de consultatiefunctie ggz conform haar advies vast te stellen en
met ingang van 2024 op te nemen in haar regelgeving.
Standpunt Zorginstituut Nederland
In mei 2021 heeft het ZIN een standpunt uitgebracht over de vraag in
welke situatie sprake is van verzekerde zorg zodat de consultatiefunctie
ggz ten laste van de Zvw mag worden gebracht. Het ZIN heeft aange-

2

Kamerstuk 29 389, nr. 111.
In de werkgroep zaten vertegenwoordigers van de Nederlandse ggz (dNLggz), de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG), Zorgverzekeraars Nederland (ZN), de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa), het Zorginstituut Nederland (ZIN) en het Ministerie van VWS.
4
Zie Standpunt Domeinoverstijgende consultatiefunctie GGZ | Standpunt | Zorginstituut
Nederland.
5
Zie Kamerstuk 25 424, nrs. 594 en 608.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 666

2

geven dat rechtstreekse consultatie van de ggz door een professional in
het sociaal domein ten laste van de Zvw kan worden gebracht, omdat
sprake is van geneeskundige zorg dan wel een grote verwevenheid
daarmee. Het ZIN constateert dat gezien de aard van de consultatievragen
het voor een groot deel gaat om consultatievragen aan ggz-professionals,
waarbij naar aard en inhoud sprake is van geneeskundige zorg zoals
huisartsen, medisch specialisten (in casu de psychiater) en klinisch
psychologen, die plegen te bieden (artikel 2.4, eerste lid, Besluit zorgverzekering). Vanwege het grote belang van de consultatiefunctie voor de
samenwerking tussen domeinen bij de behandeling en begeleiding van
cliënten met ernstige psychiatrische problematiek en het feit dat er sprake
is van geneeskundige zorg dan wel een grote verwevenheid daarmee, is
het ZIN van mening dat kosten van deze zorg in principe ten laste van de
Zvw kunnen worden gebracht.
Bemoeizorg behoort niet tot de consultatiefunctie
In het standpunt maakt het ZIN onderscheid tussen bemoeizorg en de
consultatiefunctie. Bemoeizorg is het toeleiden naar zorg van de cliënt,
een zogenaamde «zorgmijder», die geen enkele zorg wenst en nog geen
zorg ontvangt. Bemoeizorg is assertieve, outreachende hulpverlening en
bestaat onder meer uit het bereiken van en contact leggen met de
zorgmijder, zorgcoördinatie en praktische ondersteuning. Deze zorg
behoort tot het domein van de Wmo en valt daarmee niet onder de Zvw,
omdat de cliënt nog niet in zorg is.
Kenmerken consultatiefunctie ggz
Op basis van het standpunt van het ZIN hebben betrokken partijen voor
de bekostiging van de consultatiefunctie ggz de volgende zes kenmerken
geformuleerd en deze zijn ook toegelicht in de uitvoeringstoets van de
NZa:
• Het gaat om geneeskundige zorg, zoals huisartsen, medisch specialisten (psychiaters) en klinisch psychologen die plegen te bieden
(artikel 2.4, eerste lid, Besluit Zorgverzekering).
• Het gaat bij de consultatiefunctie ggz om het inroepen van ggzexpertise door het sociaal domein. Zowel de professional in het sociaal
domein als de ggz-professional besteden tijd aan de consultatie. Beide
maken dus ook kosten. De kosten die de professional in het sociaal
domein maakt voor de consultatie, komen ten laste van het sociaal
domein. De consultatiefunctie betreft de bekostiging van de tijd die de
ggz-professional kwijt is met de consultatievragen vanuit het sociaal
domein. Het sociaal domein bevat meerdere wetten. Onder de term
«sociaal domein» worden alle inspanningen verstaan die gemeenten
verrichten rond werk, zorg voor jeugd en participatie en zelfredzaamheid. Deze taken en verantwoordelijkheden zijn vastgelegd in een
aantal wetten: de Wmo 2015, Participatiewet, Jeugdwet en de Wet
gemeentelijke schuldhulpverlening. De consultatiefunctie ggz is van
toepassing op de professionals in het gemeentelijk sociaal domein die
deze wetten uitvoeren.
• Het doel van de consultatie is het voorkomen van zorg of het voorkomen van zwaardere zorg. Bij de consultatiefunctie gaat het om
cliënten die niet (meer) in zorg zijn bij de gespecialiseerde/geneeskundige ggz. De consultatie hoeft niet te leiden tot een (nieuwe)
verwijzing naar de ggz. Het doel van de consultatie is juist gericht op
het voorkomen van zwaardere zorg.
• De consultatie is te herleiden naar een individu; dit kan een cliënt zijn
die toestemming (bekende cliënt) of geen toestemming (onbekende
cliënt) heeft gegeven voor de consultatie van de ggz-professional. De
cliënt kan toestemming hebben gegeven aan de professional in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 666

3

•

•

sociaal domein om privacygevoelige gegevens te delen met de
ggz-professional maar het kan ook zijn dat de cliënt de toestemming
niet heeft gegeven. Dan vindt anonieme consultatie plaats waarbij de
professional in het sociaal domein zijn/haar vraag aan de professional
uit de gespecialiseerde/geneeskundige ggz voorlegt zonder de naam
van de cliënt te noemen of anderszins herleidbare gegevens te delen.
De consultatiefunctie is verder niet bedoeld voor kennisoverdracht of
kennisbevordering van de professional in het sociaal domein. Kosten
voor een dergelijke kennisoverdracht of kennisbevordering dienen
door gemeenten gedragen te worden.
Het individu is 18 jaar of ouder. Geestelijke gezondheidszorg voor
jongeren onder de 18 jaar valt niet onder de Zvw maar onder de
Jeugdwet. Bij consultatie tussen een professional in het sociaal
domein en een ggz professional over een individu jonger dan 18 jaar is
het de gemeente die de ggz professional moet bekostigen.
Bij de consultatiefunctie gaat het niet om behandelconsulten aan het
individu. Er is geen sprake van een verwijzing, er is geen sprake van
een behandeling of van een behandelrelatie.

Bekostiging en macrobudgettaire beheersing
Voor de rechtstreekse consultatie van de ggz door een professional in het
sociaal domein ten laste van de Zvw bestaat op dit moment nog geen
aparte prestatiebeschrijving, terwijl dit zoals hiervoor aangegeven wel
wenselijk is. Vandaar dat de NZa nader onderzoek heeft gedaan naar hoe
deze consultatie het beste kan worden bekostigd. De NZa heeft in de
uitvoeringstoets meerdere wijzen van bekostiging en ook verschillende
tariefsoorten met elkaar vergeleken. De conclusie die de NZa trekt is dat
een lumpsumbekostiging met een vrij tarief vanuit zorgperspectief de
enige reële optie is om de consultatiefunctie tot stand te brengen.
Een lumpsumbekostiging met een vrij tarief vormt een bekostigingsalternatief dat op een relatief eenvoudige wijze oplossing kan bieden aan de
huidige problemen ten aanzien van consultatie en biedt de mogelijkheid
om tot regionale maatwerkafspraken te komen. Hierbij kan rekening
worden gehouden met de specifieke kenmerken van een aanbieder en de
regionale organisatie. Dit in tegenstelling tot de meer gebruikelijke
prestatie die per zorglevering aan een patiënt (of diens verzekeraar) in
rekening wordt gebracht. Deze prestatiebeschrijving met een vrij tarief
maakt het mogelijk dat zogenoemde lumpsumafspraken (een totaalbedrag) met betrekking tot de vergoeding van de consultatie ggz kunnen
worden gemaakt. Bij de lumpsumafspraken kan alle geleverde zorg in één
keer in rekening gebracht worden per afgesproken periode. De
vergoeding vanuit zorgverzekeraars voor de afspraken verloopt ongeacht
de individuele zorgvraag van een individuele patiënt.
De NZa is bevoegd om aan de vaststelling van een tarief of een prestatiebeschrijving voorschriften of beperkingen, zoals een contractvereiste, te
verbinden. De NZa acht het bij de consultatiefunctie ggz van belang om
een overeenkomst tussen verzekeraar en aanbieder als voorwaarde te
stellen: de ggz-professional mag deze prestatie alleen in rekening brengen
indien voor die prestatie een overeenkomst is gesloten tussen de
zorgaanbieder en de zorgverzekeraar. Dit contractvereiste stelt de
verzekeraar in staat om een goede selectie te maken van zorgaanbieders
en om maatwerkafspraken tussen de zorgaanbieder en zorgverzekeraar te
maken. Door het contracteren van een beperkt aantal ggz-aanbieders in de
regio die de consultatiefunctie ggz uitvoeren, is het voor de sociaal
domein professional ook overzichtelijker wie hij kan consulteren. De NZa
verwacht niet dat het vereiste van een contract als onevenredig
bezwarend voor de zorgverlener kan worden gezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 666

4

Concluderend kan ik mij vinden in een prestatiebeschrijving met een vrij
tarief op basis waarvan lumpsumafspraken kunnen worden gemaakt,
omdat het de beste bekostigingswijze is om de doelstellingen van de
consultatiefunctie ggz te bereiken. Zoals hiervoor aangegeven mag de
NZa hier voorwaarden aan verbinden.
De kosten van de consultatiefunctie moeten worden opgevangen binnen
het in het IZA afgesproken macrokader voor de ggz. Het macrobeheersinstrument (MBI) zal van toepassing zijn.6
Randvoorwaarden
De NZa benoemt in de uitvoeringstoets een aantal randvoorwaarden
waaraan voldaan moet worden alvorens de doelstellingen van de
consultatiefunctie bereikt kunnen worden. De NZa adviseert deze
randvoorwaarden te realiseren voorafgaand aan de implementatie zodat
een laagdrempelige consultatie, maar met voldoende controlemogelijkheden, mogelijk is. Hieronder ga ik op deze randvoorwaarden in.
Eigen risico
Van belang is dat het duidelijk is of het verplicht eigen risico van
toepassing is op de consultatiefunctie ggz sociaal domein. De NZa heeft in
haar uitvoeringstoets aangegeven dat het niet mogelijk is dat een
prestatie en tarief voor de consultatiefunctie ggz sociaal domein in
rekening worden gebracht bij de verzekerde. Deze is immers zelf niet
betrokken bij de consultatie en is hier niet (altijd) van op de hoogte. De
conclusie van de NZa luidt daarom dat de zorgverzekeraar geen inzicht
heeft welke van zijn verzekerden «gebruik» heeft gemaakt van de
consultatiefunctie zodat de declaraties buiten het systeem van eigen risico
zullen blijven. Het eigen risico is dus niet van toepassing op de consultatiefunctie ggz. Ik kan mij in deze conclusie van de NZa vinden.
Verwijzing
Zoals hiervoor aangegeven kan de consultatiefunctie ten laste van de Zvw
worden gebracht, omdat sprake is van geneeskundige zorg zoals
huisartsen, medisch specialisten, (in casu de psychiater) en klinisch
psychologen, die plegen te bieden dan wel een grote verwevenheid
daarmee. De NZa heeft in haar uitvoeringstoets de verwijsplicht als
aandachtspunt meegegeven.
Zoals hierboven omschreven bij de paragraaf over het eigen risico, is de
verzekerde niet betrokken bij de consultatie en is hier niet (altijd) van op
de hoogte. Als de NZa een specifieke betaaltitel vaststelt voor de
consultatiefunctie op basis van de aanwijzing is eenvoudigweg geen
verwijzing mogelijk alvorens door het sociaal domein ggz-expertise kan
worden geconsulteerd. Gelet hierop kan de verzekeraar deze zorgkosten
voor de consultatiefunctie ggz zonder verwijzing rechtmatig in de
risicoverevening brengen.
Gebalanceerde informatieverplichting
Bij de uitwerking van de consultatiefunctie zal de balans gezocht moeten
worden op het gebied van zekerheden en administratieve lasten, zodat in
voldoende mate gecontroleerd kan worden op doelmatigheid en
rechtmatigheid. De NZa zal met partijen vaststellen aan welke informatie-

6

Zie aanwijzing van 28 november 2013, Stcrt. 2013, nr. 34324.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 666

5

elementen behoefte is, zodat controle op feitelijke levering en
passendheid mogelijk is.
Regionale inkoop
Kenmerkend voor de inkoop is deze regionaal vorm te geven zodat de
consultatiefunctie aansluit bij de behoefte in de regio en de behoefte van
gemeenten binnen de regio. Zorgverzekeraars publiceren in juli 2023 hun
inkoopbeleid met betrekking tot de consultatiefunctie. Onderdeel van het
inkoopbeleid zal de regio-indeling zijn en het controleplan. Wat betreft de
inkoop hebben zorgverzekeraars de intentie tot volgbeleid uitgesproken.
Zorginhoudelijk kader
De NZa heeft ten slotte als randvoorwaarde voor de invoering van de
bekostiging van de consultatiefunctie het ontwikkelen van een zorginhoudelijk kader genoemd. Dit kader moet zowel de professionals in het
sociaal domein als de ggz-zorgaanbieders handvatten geven. Ik heb met
partijen afgesproken dat de nu bestaande informatie, onder andere over
de afbakening met bemoeizorg, beschikbaar wordt gesteld voor de
professionals in het veld.
Ook heb ik met de partijen geconcludeerd dat we er met het introduceren
van een aparte bekostigingstitel er nog niet zijn. Nu is het aan zorgverzekeraars, ggz-aanbieders en gemeenten om in iedere regio de consultatiefunctie ggz op te zetten en verder uit te werken. Bij het opzetten zullen er
ongetwijfeld vragen opkomen. Alle betrokken partijen hebben dan ook
uitgesproken hun verantwoordelijkheid te blijven nemen. De landelijke
werkgroep blijft voorlopig in stand om eventuele knelpunten die vanuit de
regio komen te signaleren en op te pakken. Met als doel dat de professionals voldoende handvatten hebben.
Monitoring en evaluatie
De bekostiging van de consultatiefunctie ggz met een vrij tarief is nieuw.
Ik vraag de NZa dan ook om de ontwikkelingen de komende drie jaren
goed te monitoren, zodat bij mogelijke bekostigingsknelpunten waar
nodig nadere maatregelen kunnen worden getroffen. De monitoring zal
onder andere betrekking hebben op het aantal aanbieders waarbij de
consultatiefunctie wordt ingekocht, de kosten van de consultatiefunctie en
de administratieve lasten.
Daarnaast vind ik het belangrijk dat de consultatiefunctie wordt geëvalueerd. De evaluatie moet antwoord geven op de vraag of de bekostiging
heeft bijgedragen aan de domeinoverstijgende samenwerking. Deze
evaluatie zal ik over drie jaar laten uitvoeren.
Zakelijke inhoud voorgenomen aanwijzing
Ik zal de NZa opdragen in haar beleidsregels en nadere regels voor de
geneeskundige ggz per 1 januari 2024 te voorzien in een prestatiebeschrijving voor de consultatiefunctie sociaal domein – geneeskundige ggz
waarbij sprake is van geneeskundige zorg of een grote verwevenheid
daarmee. Hierbij hanteert zij een vrij tarief. De NZa mag hieraan
voorwaarden verbinden.
Het macrobeheersinstrument voor de geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg zal van toepassing zijn op deze zorg.De NZa verzorgt de
monitoring van de nieuwe prestatie.
Overeenkomstig artikel 8 van de Wmg ga ik tot het geven van de
aanwijzing niet eerder over dan nadat dertig dagen zijn verstreken na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 666

6

verzending van deze brief.Van de vaststelling van de aanwijzing zal ik
mededeling doen door plaatsing in de Staatscourant.
Ten slotte
Ik ben verheugd dat declaratie van de domeinoverstijgende consultatiefunctie ggz met ingang van 2024 tot stand kan komen, zodat de samenwerking tussen het sociaal domein en de ggz (Zvw) wordt versterkt. Dit is
een mooie stap die we samen met de betrokken partijen hebben kunnen
zetten richting het realiseren van deze IZA afspraak. Ik vertrouw er op dat
de betrokken partijen constructief blijven samenwerken in de voorbereidingen voor de invulling van de consultatiefunctie ggz binnen het sociaal
domein en binnen de geneeskundige ggz.
Ik zal de verdere voorbereiding en samenwerking actief blijven faciliteren
en de Tweede Kamer blijven informeren over de voortgang.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 424, nr. 666

7