Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 521

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 29 oktober 2020
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Visserij heeft een aantal
vragen voorgelegd aan de Minister van Landbouw, Natuur en Visserij over
de brief van 28 september 2020 inzake het uitvoeringsprogramma
Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 (Kamerstuk 27 858, nr. 518).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 27 oktober 2020.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De griffier van de commissie,
Jansma

kst-27858-521
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

1

1
Welke indicatoren voor biodiversiteit worden ontwikkeld?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma voorziet in een inventarisatie van de initiatieven die op dit moment lopen om indicatoren op het gebied van
biodiversiteit te ontwikkelen. Op basis van deze inventarisatie wordt
gekeken of het mogelijk is om uit deze bestaande projecten indicatoren
vast te stellen voor het uitvoeringsprogramma.
2
Hoe is het behalen van biodiversiteitseisen geborgd in het monitoringsprogramma?
Antwoord
Er zal elk jaar een monitoring plaatsvinden om te kijken of de voorgenomen acties uit het uitvoeringsprogramma gerealiseerd zijn, de transitie
op koers ligt en de tussendoelen en randvoorwaarden van de transitie
gehaald worden. Als uit de monitoring blijkt dat de transitie niet op koers
ligt, dan zal tijdig bijgestuurd worden via bijvoorbeeld het maken van
aanvullende afspraken.
3
Is er een resultaatverplichting voor het behalen van biodiversiteitseisen in
het Uitvoeringsprogramma voorzien? Zo ja, hoe ziet deze er uit? Zo nee,
waarom is hier niet voor gekozen?
Antwoord
Nee. Het uitvoeringsprogramma richt zich op het versterken van de
verbinding tussen land- en tuinbouw en natuur. Er zullen indicatoren
worden vastgesteld, op basis waarvan in de (tussen)doelen benoemde
trends verder geconcretiseerd kunnen worden.
4
Wanneer kan een effectief monitoringprogramma over de voortgang en
resultaten starten? Hoe vaak wordt de voortgang gemeten en omvat die
meting ook een knelpuntenanalyse?
Antwoord
Het uitgangspunt is het jaarlijks monitoren van de voortgang van het
uitvoeringsprogramma aan de hand van enkele relevante indicatoren,
zodat daar waar nodig het uitvoeringsprogramma geactualiseerd of
bijgestuurd kan worden. De ontwikkeling van een robuuste monitoringstrategie vereist grote zorgvuldigheid.
De betrokken partijen van het uitvoeringsprogramma hebben afgesproken
dat de verkenning en eventuele ontwikkeling van goede indicatoren in
2020 als eerste opgepakt dient te worden. Ik verwacht begin 2021 een
eerste aanzet voor een monitoringsprogramma te hebben.
Hierbij zullen verschillende mogelijkheden verkend worden, zo ook de
mogelijkheid om een knelpuntenanalyse toe te voegen aan het
monitoringsprogramma.
5
Zal Wageningen University & Research (WUR) gevraagd worden om
gedurende de uitvoering op proces en voortgang te reflecteren en te
adviseren over bijsturing?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

2

Er zal bij het uitwerken van de monitoringsstrategie – zie het antwoord op
vraag 4 – ook gekeken worden of het verstandig is daarbij externe partijen
– zoals Wageningen UR – te betrekken.
6
Is het mogelijk om het middelengebruik per sector of gewas inzichtelijk en
openbaar te maken? Waarom wel of niet?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma richt zich op de weerbaarheid van teeltsystemen. Het middelengebruik is één aspect daarvan. Momenteel publiceert
het Centraal Bureau voor de Statistiek een keer in de vier jaar het gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw1. Zoals ik echter in mijn
reactie op het advies van de Gezondheidsraad heb aangegeven wil ik
inzetten op het beter monitoren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen (Kamerstuk 27 858, nr. 512). Er loopt inmiddels een traject dat
moet leiden tot betere gebruikscijfers. Het is de bedoeling om deze cijfers
te gaan publiceren.
7
Op welke wijze wordt het traject rondom de spuitlicentie verbeterd?
Antwoord
De inhoud van zowel de basisopleidingen voor het verkrijgen van een
bewijs van vakbekwaamheid als de verplichte vervolgbijeenkomsten om
het bewijs van vakbekwaamheid te houden, zullen tegen het licht worden
gehouden. Het is hierbij van belang dat de inhoud van de cursussen
overeenkomt met de doelen van het uitvoeringsprogramma.
8
Hoe kunnen boeren en tuinders gemakkelijker praktisch toepasbare
informatie krijgen over «small wins» in weerbare teeltsystemen?
Antwoord
De betrokken partijen bij het uitvoeringsprogramma zullen inventariseren
welke «small wins» er op dit moment al worden toegepast. De agrarische
ondernemers die deze «small wins» toepassen, zal gevraagd worden deze
te delen, zodat anderen hier kennis van kunnen nemen en deze potentiële
«small wins» kunnen toepassen op hun bedrijf.
9
Welk onderzoek zult u uitvoeren naar de trajecten in het buitenland om de
prijsprikkel te versterken? Komen er pilots of experimenten met prijsprikkels en op welke termijn zal dit onderzoek uitgevoerd worden?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma voorziet in een onderzoek hoe economische
prikkels kunnen bijdragen aan de bevordering van de transitie naar
weerbare teeltsystemen met een minimale milieulast. Hierin zullen niet
alleen de ervaringen in Nederland, maar ook de ervaringen uit het
buitenland worden meegenomen. Het is de bedoeling het onderzoek op
korte termijn van start te laten gaan. Op basis van de uitkomsten van dit
onderzoek zal gekeken worden naar een mogelijk vervolg in de vorm van
pilotprojecten.
10
In hoeverre wordt rekening gehouden met gezondheidseffecten voor
agrariërs en omwonenden?
1

https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/84007NED

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

3

Antwoord
De gezondheidseffecten van gewasbeschermingsmiddelen zijn onderdeel
van de risicobeoordeling bij de toelating van een gewasbeschermingsmiddelen.
Het ontwikkelen van weerbare planten en teeltsystemen leidt tot verminderen van de behoefte aan gewasbeschermingsmiddelen. Als er dan toch
nog gewasbeschermingsmiddelen gebruikt moeten worden, dan dient dit
nagenoeg zonder emissie naar het milieu (lees: leefomgeving) te zijn.
11
Welke rol heeft de precisielandbouw in het Uitvoeringsprogramma
Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 (hierna: het Uitvoeringsprogramma)? Waarom heeft u precisielandbouw geen grotere rol gegeven in
het behalen van de doelstellingen? Welke rol ziet u voor zichzelf om op het
punt van precisielandbouw in relatie tot het Uitvoeringsprogramma
grotere stappen te zetten?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma richt zich op het ontwikkelen van weerbare
planten en teeltsystemen. Precisielandbouw vormt een belangrijke
ondersteuning daarbij. Het uitvoeringsprogramma bevat dan ook
verschillende acties om innovatieve technische maatregelen te ontwikkelen, te verbeteren, te demonstreren en toe te passen in de praktijk.
Hierbij kan uiteraard gebruik worden gemaakt van lopende initiatieven
zoals het nationaal programma precisielandbouw.
12
Klopt het dat Nederland één van de rapporterende lidstaten is voor de
herbeoordeling van glyfosaat? Loopt deze herbeoordeling op schema?
Antwoord
Ja. De herbeoordeling loopt op schema. De rapporterende lidstaten
werken nu aan de beoordeling van het dossier. De huidige goedkeuring
van glyfosaat geldt tot eind 2022.
13
Kunt u nader toelichten waar experimenteerruimte voor wordt geboden
gelet op de Kamerbrief over het Uitvoeringsprogramma (Kamerstuk
27 858, nr. 518) waarin u spreekt over experimenteerruimte op bedrijfsniveau?
Antwoord
Weerbare planten en teeltsystemen kunnen ontstaan uit fundamentele
ontwerpprocessen (top-down) en door experimentele initiatieven in de
praktijk (bottom-up). Ideaal is een co-creatie waarin trajecten van boven
en onderaf bij elkaar uitkomen en samensmelten. Het uitvoeringsprogramma investeert daarom in beide routes. Ondernemers die zelf initiatief
willen nemen moeten hierin gestimuleerd en gefaciliteerd worden. Om
innovatie op bedrijfsniveau te ondersteunen, wordt het begrip «experimenteerruimte» in het kader van het uitvoeringsprogramma nader
uitgewerkt in termen van criteria, kaders en randvoorwaarden. Het moet
voldoende ruimte bieden om experimentele ideeën in de praktijk te laten
rijpen.
14
Welke acties dragen bij aan het versnellen van de totstandkoming van
weerbare rassen?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

4

In het uitvoeringsprogramma staan verschillende acties voor het
versnellen van de ontwikkeling van weerbare rassen. Zo zal Nederland zal
zich in Europa inzetten voor de toepassing en de toelating van nieuwe
veredelingstechnieken, zoals Crispr-Cas, waarbij geen soortgrenzen
worden overschreden. Daarnaast wordt – daar waar nodig – pre-competitief onderzoek geïntensiveerd gericht op het ontwikkelen van genfuncties
(bijvoorbeeld resistentie- en weerbaarheidsgenen).
15
Kent u de situatie in de bietenteelt met betrekking tot neonicotinoïden?
Welke rol ziet u voor uzelf vanuit het Uitvoeringsprogramma om bietentelers tegemoet te komen in de schade die ontstaat door het vergelingsvirus en waar (na het verbod op neonicotinoïden in 2018) nog geen
resistente bietenrassen zijn ontwikkeld?
Antwoord
Ja. Ik realiseer me dat het niet hernieuwen van de goedkeuring van
werkzame stoffen op Europees niveau kan leiden tot problemen voor de
Nederlandse agrarische ondernemers in bepaalde teelten. Bij de reguliere
(her)beoordeling van stoffen en middelen wordt gekeken naar de risico’s
voor mens, dier en milieu. Landbouwkundige noodzaak van stoffen en
middelen speelt hierbij geen rol.
Ik ben uiteraard bereid om de bietentelers te ondersteunen met het
zoeken naar alternatieven. Daartoe loopt er ook publiek-privaat onderzoek
vanuit de topsectoren.
16
Hoe verhoudt het Uitvoeringsprogramma zich tot wat andere (EU-)landen
doen? Op welke manier geeft dit Nederlandse telers een concurrentievoordeel, dan wel -nadeel?
Antwoord
Met de ambitie naar weerbare planten en teeltsystemen, het verbinden
van land- en tuinbouw met natuur en nagenoeg geen emissies naar het
milieu en nagenoeg geen residuen in voedselproducten loopt Nederland
voorop in Europa. De ambitie is dat Nederland toonaangevend wordt op
dit gebied en dat dit het businessmodel wordt waarmee Nederlandse
telers en partijen in de keten zich op de internationale markt kunnen
onderscheiden.
17
Op welke manier stimuleert u de ontwikkeling van mechanische onkruidbestrijding? Stelt u hier subsidies voor ter beschikking?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma voorziet in een onderzoek hoe economische
prikkels kunnen bijdragen aan de bevordering van de transitie naar
weerbare teeltsystemen met een minimale milieulast. Op basis van de
uitkomsten van dit onderzoek zal gekeken worden welke economische
prikkels het meest effectief en ingezet kunnen worden voor bijvoorbeeld
het stimuleren van de ontwikkeling van verschillende maatregelen en de
toepassing daarvan in de praktijk. Hierbij zal uiteraard aangesloten
worden bij lopende trajecten, zoals de nationale proeftuin precisielandbouw waar het Ministerie van LNV ook financieel aan bijdraagt.
18
Hoe zorgt u ervoor dat ook cruciale middelen voor Nederlandse teelten
behouden worden gezien het feit dat sommige teelten beperkt zijn tot een
aantal EU-landen en besluiten over toelating en verlenging van gewasbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

5

schermingsmiddelen in EU-verband plaatsvindt? Hoe maakt u zich hier in
EU-verband hard voor?
Antwoord
Het is aan de toelatinghouders om dossiers in te dienen voor goedkeuring
van werkzame stoffen op Europees niveau en om vervolgens dossiers in
te dienen in de verschillende lidstaten voor toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen op basis van goedgekeurde werkzame stoffen. Dit is
geen rol van de overheid.
Ik baseer me – zoals uw Kamer weet – op wetenschappelijke adviezen van
ECHA, EFSA en het Ctgb als het gaat om de besluitvorming over het al
dan niet (hernieuwend) goedkeuren van werkzame stoffen op Europees
niveau.
Ik blijf mij inzetten voor het verschuiven van het middelenpakket naar
laag-risicomiddelen via bijvoorbeeld het vereenvoudigen van de
benodigde vereisten van gegevens voor de goedkeuring van laag-risicostoffen en het versnellen van de procedure (waaronder stoffen van
biologische oorsprong, zoals micro-organismen). Het Ctgb draagt hieraan
bij door een relatief groot aandeel aanvragen voor dergelijke stoffen en
middelen te behandelen.
19
Hoe wordt geborgd dat agrarische ondernemers voldoende gewasbeschermingsmiddelen behouden?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 18.
20
Kunt u weergeven hoe de emissie van gewasbeschermingsmiddelen zich
de afgelopen 20 jaar heeft ontwikkeld?
Antwoord
Het Lozingenbesluit open teelt en veehouderij van 2000 en het Besluit
glastuinbouw van 2002 zijn in 2013 opgegaan in de het Activiteitenbesluit
milieubeheer. Op basis van monitoring van de vastgestelde normoverschrijdingen en uitgevoerde evaluaties zijn voorschriften in de tijd
aangepast. Zo is onder andere de vereiste reductie van verwaaiing (drift)
van gewasbeschermingsmiddelen verhoogd van 50 tot 75% en is er voor
de glastuinbouw een plicht voor de zuivering van afvalwater met ten
minste 95% ingesteld.
Monitoringsresultaten en de tussenevaluatie van de nota «Gezonde Groei,
Duurzame Oogst» leren, dat emissies zijn afgenomen maar dat dit nog
niet volstaat om het doel, geen normoverschrijdingen in wateren, te
realiseren. Het uitvoeringsprogramma, waar het Pakket van maatregelen
emissiereductie gewasbescherming open teelten deel van uitmaakt, is
opgesteld om in realisatie van dit doel te voorzien. Voor het toedienen van
gewasbescherming in open teelten wordt bijvoorbeeld «best beschikbare
technieken» vastgesteld. Daarnaast lopen er verschillende acties om
emissies van erven en percelen terug te dringen opgestart.
21
Waarom wordt het Uitvoeringsprogramma gezien als een trendbreuk,
gezien de grote stappen in emissiereductie die de afgelopen jaren al zijn
gezet?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

6

Het uitvoeringsprogramma is een trendbreuk omdat het denken en doen
verschuift naar weerbare planten en teeltsystemen, waardoor ziekten,
plagen en onkruiden veel minder kansen krijgen en het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen zo veel mogelijk kan worden voorkomen.
Daar waar gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, is dit conform
de principes van geïntegreerde gewasbescherming, nagenoeg zonder
emissies naar het milieu en nagenoeg zonder residuen.
22
Wanneer verwacht u de genoemde inventarisatie naar initiatieven in
andere EU-landen om versneld en kosteneffectief biologische middelen te
registeren en beschikbaar te krijgen met de Kamer te kunnen delen?
Antwoord
Ik verwacht dat deze actie wordt opgenomen in het jaarprogramma 2021.
Daarin zullen dan ook afspraken worden gemaakt over de doorlooptijd
van deze actie.
23
Op welke manier is het Uitvoeringsprogramma in overeenstemming met
Europese afspraken?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma draagt bij aan de implementatie van nationale
maatregelen om het gebruik, de risico’s en de behoefte aan gewasbeschermingsmiddelen te verminderen. Dit is in lijn met Richtlijn
2009/128/EG.
24
Hoe verhoudt het Uitvoeringsprogramma zich tot de Van-boer-totbordstrategie?
Antwoord
De Van-boer-tot-bordstrategie van de Europese Commissie bevat doelen
en voornemens om het gebruik en de risico’s van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen en om de ontwikkeling van niet-chemische
maatregelen en het beschikbaar komen met laag-risicomiddelen te
stimuleren. Het uitvoeringsprogramma bevat doelen en acties op deze
terreinen en draagt bij aan de realisatie van deze strategie.
25
Op welke manier blijft u aandacht houden voor de concurrentiepositie van
de Nederlandse boer en tuinder en hoe waarborgt u dat het Uitvoeringsprogramma niet nadelig uitpakt voor deze concurrentiepositie?
Antwoord
Een belangrijk deel van de productie van agrarische bedrijven wordt
buiten Nederland en ook buiten de Europese Unie afgezet. Een zo gelijk
mogelijk speelveld is van groot belang. De betrokken partijen zullen in het
kader van het uitvoeringsprogramma publieke en private diplomatie
gebruiken om invloed uit te oefenen bij de totstandkoming van Europese
regelgeving, zoals de Van-boer-tot-bordstrategie. Ook in het uitvoeren van
acties in het Uitvoeringsprogramma zullen de betrokken partijen zich
ervoor inzetten om een eerlijke concurrentiepositie van Nederlandse telers
ten opzichte van hun collega’s binnen en buiten Europa te waarborgen.
26
Hoe blijft u zich inzetten voor het verschuiven van het middelenpakket
naar laag-risicomiddelen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

7

Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 18 over het verschuiven van het
middelenpakket naar laag-risicostoffen.
27
Acht u het vrijgemaakte budget voldoende voor de ambitieuze
doelstellingen?
Antwoord
De betrokken partijen hebben in de intentieverklaring afgesproken om
gezamenlijk zorg te dragen voor voldoende financiering van het uitvoeringsprogramma. Hiertoe zullen zowel publieke als private middelen
(menskracht en/of financiële middelen) worden ingezet.
Ik heb in de aanbiedingsbrief bij het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030 aangegeven dat ik ter ondersteuning van
de uitvoering van de acties voor de periode 2020 – 2022 een bedrag van
respectievelijk 2, 4 en 6 miljoen euro aanvullend beschikbaar stel
(Kamerstuk 27 858, nr. 518).
28
Acht de sector de gestelde doelen in 2030 haalbaar? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, kunt u dat toelichten?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma dient als routekaart voor het realiseren van de
doelen in 2030 die door de betrokken partijen zijn onderschreven in de
Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma. De betrokken partijen zijn zich ervan bewust dat de transitie
naar weerbare plant- en teeltsystemen zoals beoogd in het uitvoeringsprogramma een lange doorlooptijd nodig zal hebben, aangezien een
transitie doorgaans 25 tot 30 jaar in beslag neemt. Tegelijkertijd willen de
partijen vasthouden aan de tijdshorizon van 10 jaar, om de urgentie van
de transitie te blijven onderstrepen. De (tussen)doelen van het uitvoeringsprogramma zijn een belangrijk ijkpunt voor het proces en helpen de
betrokken partijen om prioriteiten te blijven stellen. Het realiseren van een
transitie met daarin een aantal grote opgaven vraagt van alle deelnemende partijen gedeeld leiderschap en gedeelde verantwoordelijkheid.
29
Is het correct dat agrariërs naar aanleiding van Europese wet- en
regelgeving verplicht zijn om geïntegreerde gewasbescherming
(Integrated Pest management (IPM)) toe te passen? Waar is die
verplichting opgenomen?
Antwoord
Ja. In Nederland dienen alle agrarische ondernemers de beginselen van
geïntegreerde gewasbescherming toe te passen zoals bedoeld in artikel 14
van Richtlijn 2009/128/EG.
30
Worden telers (momenteel) gecontroleerd op het toepassen van IPM en zo
ja, op welke manier?
Antwoord
Ja. Agrarische ondernemers dienen gedurende de teelt van een gewas
een gewasbeschermingsmonitor bij te houden. Hierin dienen alle
aspecten van geïntegreerde gewasbescherming opgenomen te worden.
De NVWA controleert een agrarische ondernemer een gewasbescher-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

8

mingsmonitor heeft ingevuld en handhaaft op het moment dat deze niet
getoond kan worden.
Ik ben bezig met een traject waarin de gewasbeschermingsmonitor verder
wordt ontwikkeld. In dit traject zal het monitoren van ziekten, plagen en
onkruiden en het evalueren van de genomen maatregelen nadrukkelijk
worden meegenomen.
31
Waarom wordt een gezonde bodem niet meegenomen in de hoofdlijnen
en de drie strategische doelen?
Antwoord
Een gezonde bodem is een belangrijke bouwsteen van weerbare planten
en teeltsystemen. Het uitvoeringsprogramma voorziet in het aansluiten bij
lopende trajecten, zoals het nationaal programma landbouwbodems.
32
Wat wordt verstaan onder zo «groen» mogelijk bijsturen? Klopt het dat
gewasbeschermingsmiddelen met een «groen» profiel juist een hogere
dosering actieve stof kennen? Zo nee, graag een toelichting. Zo ja, maakt
dit de doelen op gebied van emissiereductie gewasbeschermingsmiddelen tussen de Van-boer-tot-bordstrategie en het Uitvoeringsprogramma
in overeenstemming met elkaar?
Antwoord
Met «zo groen mogelijk bijsturen» wordt bedoeld dat optimaal gebruik
wordt gemaakt van middelen en maatregelen die een natuurlijke
oorsprong hebben. Dat kan betrekking hebben op gewasbeschermingsmiddelen met een werkzame stof van natuurlijke oorsprong (bijvoorbeeld
feromonen, plantenextracten en micro-organismen), het uitzetten van
natuurlijke vijanden (bijvoorbeeld roofmijten en sluipwespen) of het
zodanig beïnvloeden van de randvoorwaarden in de teelt dat nuttige
organismen (zoals bodemorganismen en van nature voorkomende
predatoren) een grotere bijdrage leveren aan het voorkomen, beheersten
en bestrijden van ziekten, plagen en onkruiden.
Gewasbeschermingsmiddelen met een «groen profiel» hebben niet per
definitie een hogere dosering werkzame stof. Feromonen zijn vaak al
werkzaam in zeer geringe hoeveelheden. Daarnaast is het niet eenvoudig
om kolonievormende eenheden van micro-organismen uit te drukken in
kilogram werkzame stof.
Er is geen aanleiding om aan te nemen dat het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen met een werkzame stof van natuurlijke oorsprong zal
leiden tot het moeilijker realiseren van emissiereductie. De beoogde
emissiereducerende maatregelen hebben tot doel een reductie te
bewerkstelligen tot nagenoeg nul. Middelen met een werkzame stof van
natuurlijke oorsprong worden verhoudingsgewijs vaak ingedeeld als een
laag-risicomiddel. Meer inzet van deze middelen ter vervanging van de
huidige chemisch, gesynthetiseerde gewasbeschermingsmiddelen zal
bijdragen in het terugdringen van risico’s. En dat draagt bij aan zowel het
uitvoeringsprogramma als de Van-boer-tot-bordstrategie.
33
Wat wordt nagestreefd omtrent minimale schade aan organismen in de
bodem en omgeving van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen?
Welke harde eisen gaan hier gesteld worden?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

9

De goedkeuringsprocedure voor werkzame stoffen en de toelatingsprocedure voor gewasbeschermingsmiddelen voorziet in de beoordeling van
risico’s voor mens, dier en milieu. Hierin worden ook organismen in de
bodem meegenomen.
34
Welke rol kan CRISPR-Cas in het Uitvoeringsprogramma spelen? Op welke
manier gaat u zich inzetten in Europees verband om dit mogelijk te
maken?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 14.
35
Kunt u ingaan op het behoud en continuering van de Nederlandse
concurrentiepositie in relatie tot de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 25.
36
Hoe ziet de systematiek van monitoring en evaluatie eruit? Op basis
waarvan en met welke middelen verwacht u te kunnen bijsturen? Hoe
wordt geborgd dat, mochten zich nieuwe ontwikkelingen voordoen, u de
ruimte behoudt om hierop in te spelen en waar nodig bij te sturen op
basis van de gemaakte afspraken in het Uitvoeringsprogramma?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 4.
37
Aan welke concrete «small wins» wordt gedacht?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 8.
38
Op welke manier past de onafhankelijke adviseur in het plaatje van
kennis- en informatieverspreiding?
Antwoord
Adviseurs vervullen een belangrijke rol in de transitie naar weerbare
planten en teeltsystemen. De adviseur moet in staat zijn de agrarische
ondernemer te voorzien van advies dat in lijn is met de beoogde transitie.
In het uitvoeringsprogramma zijn daarom ook verschillende acties
opgenomen om adviseurs proactief ervaring en kennis te laten opdoen
over (bouwstenen voor) weerbare planten en teeltsystemen.
De systematiek voor de onafhankelijke adviseur, die wordt ontwikkeld
vanuit het kader van innovatie op het boerenerf, is hier een aanvulling op.
39
Op welke manier wordt de ondernemer die «zijn nek uitsteekt» geholpen?
Antwoord
Ondernemers die pionieren en «hun nek uitsteken» zijn belangrijk voor de
transitie. In het uitvoeringsprogramma zijn verschillende mogelijk
opgenomen om deze pioniers te ondersteunen. Enkele voorbeelden
daarvan zijn: ondersteuning in de regionale en sectorale pilotprojecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

10

met daarin demonstratiebedrijven voor praktijkrijpe maatregelen en
bedrijven die innovatieve maatregelen verder praktijkrijp maken.
40
Welke wet- en regelgeving zijn onderhevig aan de doelstellingen die
worden gepresenteerd in deze visie?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma bevat verschillende acties rond wet- en
regelgeving. Een van deze acties is het jaarlijks uitvoeren van een quick
scan wordt uitgevoerd of de verschillende instrumenten, zoals wet- en
regelgeving nog passen bij de fase waarin het uitvoeringsprogramma zich
bevindt. Ik zal deze quick scan voor de wet- en regelgeving in 2021
uitvoeren.
41
Is de wet- en regelgeving die moet veranderen naar aanleiding van deze
visie al geïdentificeerd? Zo ja, welke betreft het?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 40.
42
Wat houdt het bedrijfseconomische motief in waardoor de agrarisch
ondernemer gestimuleerd wordt om zijn teeltsystemen te ontwikkelen
met een zo laag mogelijke milieulast?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma voorziet in een onderzoek hoe economische
prikkels kunnen bijdragen aan de bevordering van de transitie naar
weerbare teeltsystemen met een minimale milieulast. Op basis van de
uitkomsten van dit onderzoek zal gekeken worden welke economische
prikkels het meest effectief.
43
Wordt de mogelijkheid tot een heffing op gewasbeschermingsmiddelen
meegenomen als optie?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma voorziet in een onderzoek hoe economische
prikkels kunnen bijdragen aan de bevordering van de transitie naar
weerbare teeltsystemen met een minimale milieulast. Een heffing is een
van de economische prikkels.
44
Wordt overige knellende wetgeving meegenomen die het gebruik van
nieuwe technieken en/of machines in de weg staan zoals de dronewetgeving?
Antwoord
Het uitvoeringsprogramma voorziet in de mogelijkheid om concrete
belemmeringen in wet- en regelgeving te melden aan de relevante
overheid. Dit kunnen ook belemmeringen zijn die het gebruik van nieuwe
technieken en/of machines in de weg staan. Ik zal het initiatief nemen om
– voor zover mogelijk – belemmeringen in wet- en regelgeving op het
terrein van gewasbescherming weg te nemen.
45
Worden met «weerbare teeltsystemen» alternatieven op monoculturen
bedoeld? Op welke alternatieven wordt specifiek gericht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

11

Antwoord
Weerbare planten en teeltsystemen zijn per sector verschillend. Het
uitvoeringsprogramma voorziet in een inventarisatie naar nieuwe
teeltconcepten.
46
Wat is het huidige aantal overschrijdingen van milieukwaliteitsnormen
voor pesticiden in oppervlaktewater en met welk percentage is dat
afgenomen sinds 2013?
Antwoord
Het rapport «Gewasbeschermingsmiddelen en de realisatie ecologische
kwaliteit van oppervlaktewater 2018» – een update van de tussenevaluatie
– toont aan dat het aantal overschrijdingen van de ecologische waterkwaliteitsnormen voor acute
blootstelling is afgenomen met 50% en voor chronische blootstelling met
30% ten opzichte van de periode 2011 tot 2013.
47
Wat is het huidige aantal overschrijdingen van de drinkwaternorm in
oppervlaktewater bestemd voor drinkwaterbereiding en met welk
percentage is dat afgenomen sinds 2013?
Antwoord
Uit de tussenevaluatie van de nota «Gezonde Groei, Duurzame Oogst»
blijkt dat het aantal knelpunten voor de drinkwaterwinning uit oppervlaktewater licht is gestegen ten opzichte van de periode 2011 tot 2013.
48
Wat zijn de exacte doelen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW) voor 2027 en
wat zijn de consequenties indien deze doelen niet gehaald worden?
Antwoord
De doelen uit de Kaderrichtlijn water voor oppervlakte- en grondwater
staan in bijlagen 2, 3 en 4 van de stroomgebiedbeheerplannen 2016 tot en
met 20212. Die doelen hadden in 2015 behaald moeten zijn. Tot 2027 kan
gebruik gemaakt worden van uitzonderingen op het halen van doelbereik,
volgens artikel 4 van de richtlijn, die zich laten samenvatten dat alleen
maatregelen dienen te worden genomen als deze «haalbaar en
betaalbaar» zijn. Vanaf 2027 vervalt de mogelijkheid om van de uitzondering gebruik te maken. Indien een lidstaat doelen niet haalt en het
gebruik van een uitzondering onvoldoende kan motiveren, is er een risico
dat de Europese Commissie de lidstaat daarop aanspreekt of dat nationale
besluiten gerelateerd aan de toepassing van middelen hier hinder van
ondervinden. Hierdoor kan de breedte van het middelenpakket onder druk
komen te staan.
49
Is het kwantificeerbaar hoeveel residuen er momenteel op land- en
tuinbouwproducten voor voedselconsumptie zitten? Hoeveel is dat?
Antwoord
De NVWA onderzoekt jaarlijks een groot aantal monsters groente en fruit
op residuen van gewasbeschermingsmiddelen. De resultaten van dit
onderzoek worden gepubliceerd op de website van de NVWA3 en jaarlijks
gerapporteerd aan de Europese Commissie. De laatste kwantificerende
2
3

https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/2016–2021/
zie https://www.nvwa.nl/onderwerpen/inspectieresultaten-bestrijdingsmiddelen-invoedingsmiddelen/jaarrapportages-voedingsmiddelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

12

samenvatting van deze gegevens is opgenomen in de tussenevaluatie van
de nota Gezonde Groei, Duurzame Oogst, «Geïntegreerde gewasbescherming nader beschouwd» (Kamerstuk 27 858, nr. 461). In deze
tussenevaluatie werd geconcludeerd dat het percentage overschrijdingen
van de residunorm sinds 2010 is afgenomen. Dit bleek vooral te gelden
voor producten van niet-Nederlandse afkomst. Het percentage overschrijdingen van de residunorm van Nederlandse producten was al laag
(minder dan 1 procent). Het aantal overschrijdingen van de residunorm op
voedsel afkomstig uit landen buiten de Europese Unie schommelt tussen
de 1 en 3 procent. Het aantal overschrijdingen bij producten uit andere
EU-lidstaten ligt daartussen, de meeste jaren tussen 1 en 2 procent (in
2017 onder 1 procent).
50
Wanneer kan de Kamer de criteria waaraan weerbare rassen en gewassen
moeten voldoen ontvangen?
Antwoord
Ik verwacht dat deze actie wordt opgenomen in het jaarprogramma 2021.
Daarin zullen dan ook afspraken worden gemaakt over de doorlooptijd
van deze actie.
51
Welk budget is beschikbaar om precompetitief onderzoek te doen naar
weerbare gewassen en teelten?
Antwoord
Het Uitvoeringsprogramma bevat de actie om de behoefte aan precompetitief onderzoek te inventariseren. Er is nog geen (rijks)budget gelabeld
voor deze actie omdat de inventarisatie nog moet plaatsvinden. Mocht er
op termijn sprake zijn van een rijksbijdrage aan precompetitief onderzoek,
dan zal dit onderdeel zijn van de afwegingen die in het kader van
Topsectoren onderzoek plaatsvinden. Dus prioritering binnen de
ingediende onderzoeksprojecten en een toets op kwaliteit. Indicatief kan al
wel worden aangegeven dat in 2020 door het Minister van LNV ongeveer
12.5 mln beschikbaar is gesteld voor precompetitief onderzoek naar
weerbare gewassen en teelten in het kader van missie gedreven Topsectoren onderzoek en de Kennisimpuls Groene Gewasbescherming en dat
dit bedrag naar verwachting in 2021 zal worden gecontinueerd.
52
Stelt het Uitvoeringsprogramma dat een soepelere regelgeving voor
nieuwe gentechnieken (zoals CRISPR-Cas) voorwaardelijk is voor een
verminderd gebruik van pesticiden, of worden nieuwe technieken gezien
als een aanvulling op de maatregelen voor verminderd gebruik (die ook
zonder CRISPR-Cas plaats zullen vinden)?
Antwoord
Moderne veredelingstechnieken kunnen een bijdrage leveren aan de
ontwikkeling van de weerbare rassen. Het Europese debat rondom deze
technieken is complex. Een nieuw gesprek over deze technieken is nodig.
Hierbij moet gekeken worden welke gewassen met moderne veredelingstechnieken de meeste impact kunnen hebben op de transitie naar
weerbare teeltsystemen en daarbij het behalen van maatschappelijke
doelen.
53
Op welke manier worden eventuele (neven-)effecten meegenomen op de
volksgezondheid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

13

Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 10
54
Waarom wordt de ontwikkeling van laag-risicostoffen en -middelen niet
verstevigd en de inzet vergroot?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 18.
55
Wanneer is het overzicht van potentiële laag-risicostoffen en potentiële
basisstoffen beschikbaar?
Antwoord
Er staan verschillende acties in het uitvoeringsprogramma om inzicht te
krijgen in potentiële laag-risicostoffen en potentiële basisstoffen. Ik
verwacht dat deze acties worden opgenomen in het jaarprogramma 2021.
Daarin zullen dan ook afspraken worden gemaakt over de doorlooptijd
van deze actie.
56
Zijn er tot nu toe gevallen voorbijgekomen voor de systematiek van «early
warning»? Zo ja, welke? Zo nee, kunt u een beeld geven voor welke
gevallen dit zou kunnen gelden?
Antwoord
De systematiek van de «early warning» richt zich op het tijdig identificeren
van mogelijke actuele vraagstukken en het opstellen van een plan van
aanpak door de sectororganisaties waarin tijdig gezocht wordt naar
oplossingen. Zo’n plan van aanpak kan zich bijvoorbeeld richten op een
werkzame stof waarvan de goedkeuring binnen enkele jaren moet worden
hernieuwd en waarvan niet duidelijk is of de goedkeuring al dan niet
wordt hernieuwd. Een voorbeeld hiervan is het opstellen van een plan van
aanpak, waarin mogelijke alternatieven staan voor de werkzame stof
hymexazool voor de teelt van suikerbieten. De expiratiedatum van deze
werkzame stof is eind mei 2023.
57
Klopt het dat het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) geen beoordelingscapaciteit meer heeft voor
aanvragen voor nieuwe biociden tot 2024? Zo ja, kunt u dat uitgebreid
toelichten en daarbij ook ingaan op de beoordelingscapaciteit voor
nieuwe aanvragen voor gewasbeschermingsmiddelen en de gevolgen in
dat verband?
Antwoord
Nee. Europese aanvragen kunnen bij iedere lidstaat ingediend worden. Er
is sprake van een tekort aan specialistische beoordelingscapaciteit in
Europa en een scheve verdeling van het werk over de lidstaten, waarbij
het Ctgb bovengemiddeld veel werk levert. Het Ctgb heeft de afgelopen
jaren de beoordelingscapaciteit in Nederland vergroot. Desondanks is de
vraag om op te treden als beoordelend lidstaat momenteel groter dan het
Ctgb kan accommoderen.
Voor biociden accepteert het Ctgb daarom tijdelijk een beperkt aantal
aanvragen, waar het Ctgb optreedt als evaluerend lidstaat, zowel voor
werkzame stoffen als voor middelen. Voor de overige aanvragen, zoals
aanvragen onder het Nederlands overgangsrecht, geldt deze beperking
niet en accepteert het Ctgb alle aanvragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

14

Voor gewasbescherming beperkt het Ctgb vanaf 2022 tijdelijk de instroom
van aanvragen, zowel voor werkzame stoffen als voor gewasbeschermingsmiddelen waarvoor het Ctgb (zonaal) rapporteur is. Op alle andere
aanvragen zit geen beperking. Jaarlijks bekijkt het Ctgb of bijstelling van
de instroom van aanvragen en groei van de capaciteit nodig is rekening
houdend met het absorptievermogen van de organisatie.
Als er voor Europese aanvragen geen ruimte is op het gewenste tijdstip
bij het Ctgb, dan moeten aanvragers hun aanvraag later bij het Ctgb
indienen of indienen bij een andere lidstaat.
58
Welke rol speelt de beoordelingscapaciteit van het Ctgb in de mate van
effectiviteit die het Uitvoeringsprogramma kan hebben?
Antwoord
De beoordelingscapaciteit van de bevoegde autoriteiten in de verschillende lidstaten is een punt van zorg van de Europese Commissie. Dit heeft
onder andere te maken met de beschikbare financiële middelen voor deze
bevoegde autoriteiten. Dit kan invloed hebben op het proces van de
goedkeuring van werkzame stoffen op Europees niveau en de toelating
van gewasbeschermingsmiddelen in de verschillende lidstaten en
daarmee op de beschikbaarheid hiervan. Ik maak me daarover uiteraard
enige zorgen. Dit is dan ook een aandachtspunt in mijn inbreng in het
kader van de REFIT. De Europese Commissie heeft alle lidstaten
opgeroepen een systematiek van kostendekkende tarieven in te richten,
zodat de toelatingsautoriteiten hun kosten in rekening kunnen brengen bij
aanvragers en hun capaciteit beter in lijn kunnen brengen met de vraag.
Het Ctgb hanteert al kostendekkende tarieven en heeft als zelfstandig
bestuursorgaan de mogelijkheid om keuzes te maken om de beoordelingscapaciteit te laten meebewegen met de vraag. Bij groei van de
organisatie wil het Ctgb de kwaliteit van het werk blijven borgen. Daarom
is het op dit moment een uitdraging om de specialistische beoordelingscapaciteit mee te laten groeien met de sterk stijgende vraag. Het Ctgb zet
in op gecontroleerde groei van de beoordelingscapaciteit, waar mogelijk
inzet van externen en waar nodig het tijdelijk beperken van de instroom.
59
Hoe wilt u zich in Europees verband inzetten om te komen tot een
voldoende en noodzakelijke beoordelingscapaciteit bij het Ctgb en andere
beoordelende instanties op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 58.
60
Hoe wordt geborgd dat de wetenschappelijke toelatingsbeoordeling van
gewasbeschermingsmiddelen te allen tijde als uitgangspunt wordt
gehanteerd en dat een beoordeling nooit op basis van emotie plaatsvindt?
Kunt u toelichten hoe het gebruiksverbod van professionele gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw, dat is gebaseerd op
«vermijdbaar gebruik», in dat verband kan worden gezien?
Antwoord
De goedkeuringsprocedure voor werkzame stoffen op Europees niveau en
de toelatingsprocedure voor gewasbeschermingsmiddelen op nationaal
niveau voorzien standaard in een wetenschappelijke beoordeling van de
mogelijke risico’s voor mens, dier en milieu. De beoordelingsmethoden,
die daarbij worden gehanteerd, zijn Europees geharmoniseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

15

Het Ctgb is de onafhankelijke instantie die bevoegd is om besluiten te
nemen over de toelating van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland.
Het Ctgb baseert deze besluiten op basis van een wetenschappelijke
risicobeoordeling binnen vastgestelde Europese en nationale kaders.
Ik verwijs u voor de besluitvorming op Europees niveau naar het
antwoord op vraag 18.
Op grond van de Richtlijn duurzaam gebruik pesticiden (Richtlijn
2009/128/EG) moeten beperkingen worden gesteld aan dat toegelaten
gebruik. Het gebruiksverbod vloeit met name voort uit de verplichting
voor lidstaten om «bestrijding met lage pesticideninzet te bevorderen,
waarbij zij waar mogelijk voorrang geven aan niet-chemische methoden»
(artikel 14, eerste lid). Een maatregel ter uitvoering van die verplichting
moet goed zijn onderbouwd; zij moet noodzakelijk en geschikt zijn om het
beleidsdoel te bereiken en evenredig, gelet op de betrokken belangen.
61
Worden acties voorzien om residuen op voedingsmiddelen die geïmporteerd worden uit derde landen te beperken of te voorkomen? Zo ja, welke?
Antwoord
Producten uit derde landen moeten, net als de in de Europese Unie
geproduceerde producten, voldoen aan de gestelde residulimieten
(MRL’s). Controle op geïmporteerde producten vindt plaats aan de
buitengrenzen van de Europese Unie en op de markt en maakt onderdeel
uit van het toezicht van de NVWA. Als producten niet aan de MRL
voldoen, moeten zij uit de handel worden genomen. Dit toezicht vindt
risicogebaseerd plaats; producten die regelmatig een overschrijding
vertonen, worden vaker onderzocht.
62
Hoe worden cumulatieve effecten van middelen op gezondheid nu
berekend?
Antwoord
Onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
aan de cumulatieve blootstelling van residuen op voedsel liet geen
combinatierisico’s zien en daaruit bleek dat de huidige beoordelingsmethodiek voor residuen in de dagelijkse voeding toereikend is (Kamerstuk
27 858, nr. 433).
De «European Food Safety Authority» werkt momenteel aan een
richtsnoer. Nederland – het RIVM en Wageningen UR – is actief betrokken
bij de totstandkoming van dit richtsnoer voor de beoordeling van
cumulatieve effecten van gewasbeschermingsmiddelen op de mens.
(Aanhangsel Handelingen II, 2018/19, nr. 2396).
63
Welke actie wordt ondernomen zodra blijkt dat gezondheidskundige
grenswaarden worden overschreden? In hoeverre wordt hier al rekening
mee gehouden?
Antwoord
Bij de beoordeling van stoffen en middelen wordt onder meer gekeken
naar de risico’s voor de gezondheid van mensen. Het verbeteren van de
toelatingsprocedure heeft de constante aandacht van het kabinet. Zo
wordt bijvoorbeeld gewerkt om de cumulatieve blootstelling van
middelen te kunnen beoordelen en heeft het kabinet de Europese
Commissie schriftelijk verzocht om een traject te starten om de dataver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

16

eisten op het gebied van neurologische aandoening te herzien voor
verordening (EG) 1107/2009, zodat studies gericht op neurotoxische
effecten voortaan standaard worden opgenomen in het beoordelingsdossier voor de goedkeuring van werkzame stoffen. Daarnaast zet het
uitvoeringsprogramma in op een fundamentele omslag waardoor de
behoefte aan gewasbeschermingsmiddelen drastisch kan verminderen.
64
Wat is de reden dat de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) zorgt voor de
verbinding tussen het Deltaplan Biodiversiteitsherstel en het Uitvoeringsprogramma?
Antwoord
In het uitvoeringsprogramma is er voor gekozen om bij onderwerpen,
waarvan gewasbescherming een onderdeel is, aan te sluiten bij bestaande
initiatieven, zodat er integrale aanpak ontstaat. Het biodiversiteitsherstelplan is een bestaand initiatief, waarbij LTO Nederland is betrokken. In
het uitvoeringsprogramma is één partij als trekker benoemd, maar dat wil
niet zeggen dat die trekkende partij de enige is die de actie uitvoert. Ook
andere partijen hebben een rol te vervullen.
65
Op welke manier worden groene organisaties betrokken bij de
governance?
Antwoord
De governance is nog niet uitgewerkt. De betrokken partijen – waaronder
Natuur en Milieu – hebben met elkaar afgesproken om dit als eerste op te
pakken. Hierbij zal onder meer gekeken worden welke overige partijen
aansluiting moeten vinden bij (onderdelen van de uitvoering van) het
uitvoeringsprogramma.
66
Waarom worden groene organisaties niet betrokken bij de verbinding
tussen het Deltaplan Biodiversiteitsherstel en het Uitvoeringsprogramma?
Antwoord
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 65.
67
Hoe brengt de oprichting van het transitieteam de ontbrekende scherpte
in doelen en subdoelen (volgens WEcR «Van kwetsbaar naar weerbaar»)
aan in de uitwerkingsopgave van de toekomstvisie gewasbeschermingsmiddelen 2030?
Antwoord
Bij het uitwerken van de governance zal ook gekeken worden naar de
mogelijke rol en positie van een transitieteam in het geheel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 521

17