Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 849

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
en enige andere wetten ter implementatie van
richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement
en de Raad van 26 juni 2013 betreffende
toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen
en het prudentieel toezicht op
kredietinstellingen en
beleggingsondernemingen, tot wijziging van
Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de
Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG
(PbEU 2013, L 176) en ter implementatie van
verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees
Parlement en de Raad van 26 juni 2013
betreffende prudentiële vereisten voor
kredietinstellingen en beleggingsondernemingen
en tot wijziging van Verordening (EU)
nr. 648/2012 (PbEU 2013, L 176)
(Implementatiewet richtlijn en verordening
kapitaalvereisten)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 4 april 2014
Inleiding
De regering is de vaste commissie voor Financiën erkentelijk voor de
aandacht die zij aan het onderhavige wetsvoorstel heeft geschonken en
voor de door haar daarover gestelde vragen. In onderstaande beantwoording wordt zoveel mogelijk de indeling en de volgorde van het door
de commissie uitgebrachte verslag gevolgd.
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie vragen welke ruimte en keuzemogelijkheden
er in de richtlijn en de verordening kapitaalvereisten voor de lidstaten
zitten en met name welke lidstaatopties er zijn. Voorts vragen deze leden
van welke lidstaatopties Nederland gebruik maakt en welke opties door
andere lidstaten worden gebruikt.
Voor een verordening, die rechtstreeks werkt in de rechtsorde van de
lidstaten, geldt in principe dat er geen keuzevrijheid is voor de lidstaten. In
het geval van de verordening kapitaalvereisten wordt echter voorzien in
de mogelijkheid om tijdelijk strengere prudentiële eisen te stellen in geval
van intensivering van macroprudentiële risico’s of systeemrisico. Dit

kst-33849-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

1

wordt geïmplementeerd in het voorgestelde artikel 3:66 van de Wet op het
financieel toezicht (Wft). Dit is overigens geen lidstaatoptie, omdat
lidstaten verplicht zijn om de uitoefening van deze bevoegdheid door een
bevoegde nationale autoriteit mogelijk te maken. Bij de implementatie is
ervoor gekozen om deze bevoegdheid toe te wijzen aan de Nederlandsche
Bank (DNB).
Het uitgangspunt bij de implementatie van een Europese richtlijn is dat de
inhoud ervan moet worden omgezet in nationaal recht. Hierbij is de
juridische vormgeving vrij, zolang het resultaat effectief is en voldoet aan
de eisen die de richtlijn stelt. Dit geldt ook voor de implementatie van de
richtlijn kapitaalvereisten. Van een lidstaatoptie is sprake indien de
richtlijn optionele regels bevat die door een lidstaat al dan niet kunnen
worden omgezet in nationaal recht, of indien de richtlijn een keuze biedt
uit verschillende mogelijkheden. Dit moet worden onderscheiden van de
situatie waarin (nog) geen sprake is van maximumharmonisatie en het
lidstaten derhalve vrij staat om nog strengere of aanvullende nationale
regels toe te passen. Vanwege het streven naar een single rulebook gaat
de richtlijn kapitaalvereisten voor het overgrote deel uit van maximumharmonisatie. Zoals in de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel uiteen
is gezet, beperkt het voorliggende wetsvoorstel zich tot hetgeen noodzakelijk is voor de implementatie van de nieuwe richtlijn. Dit houdt ten
eerste in dat voor zover er nog geen sprake is van maximumharmonisatie,
er in het implementatiewetsvoorstel niet is voorzien in strengere of
aanvullende nationale regels.1 Ten tweede betekent dit dat de bepalingen
uit de oude richtlijnen ongewijzigd zijn overgenomen en dat de daarbij
gemaakte keuzen ongemoeid zijn gelaten. Daar waar (nog) niet tot
harmonisatie is besloten, blijven de lidstaten vooralsnog bevoegd eigen
beleid te voeren.
De onderhavige implementatie bevat als lidstaatoptie de optie tot
invoering van een systeemrisicobuffervereiste. Voor een beeld van de
implementatie daarvan in verschillende Europese verwijs ik naar bijlage I
bij de brief van 29 januari jl. naar aanleiding van vragen en opmerkingen
vanuit uw Kamer over de kabinetsvisie op de bankensector en voorts naar
de antwoorden in paragraaf 3b van deze nota.2
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre er bij de uitvoering van
het onderzoek naar de stapeling van regelgeving in de financiële sector
ook gekeken wordt naar kredietverlening en de concurrentiepositie. Ook
vragen zij waarom daar regelmatig op vooruit wordt gelopen door nu
extra maatregelen te nemen en welke maatregelen er dan eventueel nog
zijn terug te draaien na de evaluatie.
In het onderzoek dat het kabinet zal uitvoeren wordt gekeken naar de
cumulatieve effecten van nieuwe regelgeving voor banken op de
kredietverlening, met name aan het midden- en kleinbedrijf. Om dit
onderzoek effectief te laten zijn is wel vereist dat de details van de
belangrijkste maatregelen bekend zijn. Dit zijn overigens allemaal
maatregelen die al aangekondigd waren voordat dit onderzoek werd
toegezegd. Ook geldt dat het merendeel van deze maatregelen is
afgesproken op Europees niveau, waardoor er vrijwel geen ruimte is om
deze terug te draaien.
Voorts vragen de leden van VVD-fractie in hoeverre de implementatiewet,
de CRR en CRD IV de ontwikkeling van kredietunies en crowd funding
1

Hoewel de richtlijn vanwege het streven naar een single rulebook voor het overgrote deel
maximumharmonisatie bevat, geldt dit niet voor een aantal regels ten aanzien van governance,
met inbegrip van het beloningsbeleid. Dit is bijvoorbeeld ook de reden dat het voorstel voor
een strenger nationaal beloningsbeleid is opgenomen in een afzonderlijk wetsvoorstel.
2
Bijlage bij het verslag van 30 januari 2014 van een schriftelijk overleg, Kamerstukken II, 32 013,
nr. 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

2

beperken en welke mogelijkheden er binnen de regelgeving zijn om deze
alternatieve financieringsvormen door te laten groeien tot volwaardige
vormen van kredietverlening.
Crowd funding bestaat in de kern uit het bij elkaar brengen van
geldnemers en geldgevers. De geldgevers dragen direct en volledig het
risico van de investering. Dit wijkt fundamenteel af van de kern van het
bankbedrijf, waarbij geld wordt aangetrokken en voor eigen rekening
wordt uitgeleend. Crowd funding initiatieven worden dus niet beperkt
door (Europese) regels voor banken.
De Implementatiewet richtlijn en verordening kapitaalvereisten heeft geen
gevolgen voor de mogelijkheden om kredietunies op te richten. Voor
kredietunies geldt dat er binnen de huidige (Europese) regels voor banken
twee modellen denkbaar zijn. Ten eerste het model van de perpetuele
ledencertificaten. In dat geval is er geen sprake van het aantrekken van
opvorderbaar geld en dus is geen bankvergunning vereist. Ten tweede is
er een model van kredietbemiddeling, waarvoor eveneens geen bankvergunning vereist is. Het kabinet is van mening dat deze structuren voor de
korte termijn werkbaar zijn, maar vanwege het inherente kleinschalige
karakter voor de langere termijn geen optimale oplossing bieden. Voor de
uitgebreide visie van het kabinet hierop verwijs ik naar de brief die op
11 november jl. aan uw Kamer is verzonden.3
De leden van de VVD-fractie vragen naar een overzicht van de volledige
implementatie van CRR en CRD IV. Daarbij willen zij weten welke
maatregelen precies volgen uit de richtlijn kapitaalvereisten en wat uit de
verordening. Daarnaast vragen deze leden om een overzicht van wat er
geregeld is in de verordening, het Besluit prudentiële regels Wft en de
toezichthoudersregelingen. Ook willen deze leden weten welke regels nu
in lagere regelgeving worden uitgewerkt en welke keuzes daardoor niet
meer bij de formele wetgever liggen.
Voor een overzicht van de implementatie van de richtlijn kan ik verwijzen
naar de transponeringstabel die is opgenomen deel III van de memorie
van toelichting. Aangezien de verordening rechtstreeks werkt, wordt deze
niet omgezet in nationaal recht. Dit met uitzondering van artikel 458 van
de verordening, dat wordt geïmplementeerd in het voorgestelde
artikel 3:66 van de Wft. Onderwerpen die in de verordening geregeld
worden zijn ondermeer de aanscherping van de definitie van kapitaal, de
introductie van specifieke eisen voor liquiditeitsbuffers, de introductie van
specifieke eisen voor funding, eisen t.a.v. Credit Value Adjustment
(CVA)-risico, aanpassing van kapitaalseisen ten opzichte van centrale
tegenpartijen, de introductie van een hefboomratio en openbaarmakingsverplichtingen.
DNB heeft ten behoeve van de toepassing van de richtlijn en de verordening een nieuwe toezichthouderregeling tot stand gebracht: de
Regeling specifieke bepalingen CRD IV en CRR. Deze Regeling bevat onder
meer nadere regels over de kapitaalbuffer en macroprudentiële maatregelen, invulling van reeds bestaande opties en discreties, invulling van
benodigde transitietermijnen en -percentages en intrekking van de
bestaande toezichthouderregelingen.
Zoals hiervoor aangegeven bevat de richtlijn grotendeels maximumharmonisatie. Voor zover er nog belangrijke keuzes aanwezig waren, zoals
ten aanzien van de invoering van het systeemrisicobuffervereiste of de
inrichting van het beloningsbeleid, zijn deze in het wetsvoorstel
opgenomen. De lagere wetgeving, zoals het implementatiebesluit, bevat
dan ook met name nadere uitwerking en aanpassingen in de vorm van
verwijzingen of schrappen van voorschriften naar aanleiding van de
verordening. Voorts zijn de openbaarmakingsvereisten voor onderne-

3

Kamerstukken II 2013/14, 33 704, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

3

mingen bij algemene maatregel van bestuur geïmplementeerd; ook op dat
onderwerp is sprake van maximumharmonisatie.
De leden van de VVD-fractie wensen te vernemen welke beleggingsondernemingen wel en niet onder de reikwijdte van de richtlijn en de verordening kapitaalvereisten vallen.
Allereerst wordt opgemerkt dat alle beleggingsondernemingen onder de
MiFID-richtlijn vallen.4 Die richtlijn regelt de markttoegang en het
gedragstypisch toezicht op dit type ondernemingen. De richtlijn onderscheidt acht beleggingsactiviteiten en beleggingsdiensten; ondernemingen die een of meer van deze diensten verlenen, kwalificeren als
beleggingsonderneming in de zin van MiFID. Naargelang het type
dienstverlening dat door een beleggingsonderneming wordt verleend, is
op haar een meer of minder zwaar kader aan prudentiële regels
(minimumbedrag aan eigen vermogen, solvabiliteitseisen, governancevereisten, kapitaalbuffers, rapportages enz.) op grond van de richtlijn en
verordening kapitaalvereisten van toepassing.
Voor alle typen beleggingsondernemingen in de zin van MiFID geldt, op
grond van artikel 12 van de MiFID-richtlijn en de artikelen 2 en 28 tot en
met 32 van de richtlijn kapitaalvereisten, een minimumbedrag aan eigen
vermogen. Voor de verdere toepassing van het CRD
IV-kapitaalvereistenraamwerk is in de verordening kapitaalvereisten echter
een aparte, minder brede, definitie van beleggingsonderneming
opgenomen. Die definitie laat enkele typen beleggingsondernemingen in
de zin van MiFID buiten het toepassingsbereik van de richtlijn en de
verordening kapitaalvereisten: op een beleggingsonderneming die
uitsluitend beleggingsadvies verleent en/of orders van cliënten in
financiële instrumenten ontvangt en doorgeeft en bij die dienstverlening
geen cliëntengelden verwerkt, is het CRD IV-kapitaalvereistenraamwerk
voor het overige niet van toepassing. De overige typen beleggingsondernemingen moeten tenminste aan een solvabiliteitsvereiste voldoen op
grond van artikel 92 en verder van de verordening kapitaalvereisten.
Afhankelijk van het type dienstverlening kan op hen een groter deel van
de verordening van toepassing zijn. Beleggingsondernemingen die
handelen voor eigen rekening of die aan underwriting van financiële
instrumenten doen, moeten bijvoorbeeld aan min of meer dezelfde eisen
voldoen als banken.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de mate waarin sprake is van
een level playing field als gevolg van de richtlijn en naar eventuele zorgen
daarover naar aanleiding van de implementatie door andere lidstaten.
Voorts willen deze leden weten in hoeverre er bij de implementatie sprake
is van een «nationale kop» op Europese regels.
In het kader van het streven naar een single rulebook en daarmee naar
een gelijk speelveld voor banken in Europa, is met het CRD
IV-kapitaalvereistenraamwerk gekozen voor verregaande harmonisatie. Dit
blijkt onder meer uit het feit dat voor het eerst een verordening onderdeel
is van het Europese raamwerk van kapitaalvereisten en in de richtlijn is
gekozen voor veel maximumharmonisatie. Al met al is hierdoor de
speelruimte voor lidstaten significant ingeperkt. Zoals reeds aangegeven
bevat het voorliggende implementatievoorstel dan ook geen nieuwe
nationale regels.
De leden van de CDA-fractie vragen naar het risico dat activiteiten zullen
verschuiven naar de schaduwbanksector als gevolg van verscherpte

4

Richtlijn 2004/39/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende
markten in financiële instrumenten, PbEG 2004 L 145, p. 1. Binnenkort wordt naar verwachting
een herziene MiFID-richtlijn gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

4

regelgeving en de maatregelen die worden genomen om deze risico’s te
beperken.
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik naar de antwoorden op
Kamervragen over ditzelfde onderwerp van het lid Nijboer (PvdA) die op
24 maart aan uw Kamer zijn gestuurd.
2. Bazel III
a. Kapitaal
De leden van de D66-fractie vragen naar het effect van de hogere
kapitaaleisen op de kredietverlening, financieringkosten van de banken en
de financiële stabiliteit. Ook vragen deze leden in hoeverre Nederlandse
banken al aan deze eisen voldoen. De leden van de fractie van de PVV
vragen naar de gevolgen voor de kredietverlening en de Nederlandse
banken van het vooruitlopen met een hogere leverage ratio. Deze leden
vragen ook naar hoeveel kapitaal Nederlandse banken nog nodig hebben
en aan een leverage ratio van 4% te voldoen en hoe de Nederlandse
banken er momenteel voorstaan wat betreft de buffers. De leden van de
VVD-fractie vragen wat de gevolgen van hogere kapitaaleisen zijn voor de
korte termijn en voor de kredietverlening. Daarbij vragen deze leden
wanneer de scenario’s die DNB gaat opstellen voor de kredietverlening in
relatie tot de economische groei gereed zijn.
Op korte termijn zal ik uw Kamer een studie van DNB doen toekomen over
het effect van (hogere) kapitaaleisen op de kredietverlening.5 Hierin gaat
DNB onder meer in op de hoeveelheid kapitaal die banken de komende
jaren waarschijnlijk nog nodig zullen hebben om aan alle kapitaaleisen te
voldoen, inclusief een leverage ratio van 4%. Ook wordt uitgebreid
stilgestaan bij het effect van hogere kapitaalseisen op het aanbod van
krediet door banken. Uit eerdere publicaties van DNB valt in elk geval op
te maken dat Nederlandse banken de balansen tot op heden hebben
weten te versterken door winstinhouding en de verkoop van (buitenlandse) activa. Deze routes hebben geen negatieve effecten op de
kredietverlening.6
Hogere kapitaaleisen vereisen dat banken een groter deel van de balans
financieren door middel van eigen vermogen in plaats van met vreemd
vermogen. Op de korte termijn kan dit leiden tot een opwaarts effect op
de financieringkosten omdat eigen vermogen duurder is dan vreemd
vermogen. De kans dat verstrekkers van vermogen hun geld (deels)
kwijtraken, neemt echter ook af wanneer banken beter gekapitaliseerd
zijn. Dit kan op middellange termijn juist weer een drukkend effect hebben
op de financieringskosten, omdat het risico waarvoor vermogensverschaffers gecompenseerd moeten worden afneemt.7
Hogere kapitalisatie heeft een positief effect op de financiële stabiliteit
omdat hiermee faillissementskans van banken, en daarmee gepaard
gaande onrust op de financiële markten, afneemt. Ook zijn banken met
meer kapitaal beter in staat om de continuïteit en stabiliteit van de
kredietverlening te waarborgen. Daarnaast kan meer kapitaal banken een
sterkere prikkel geven om prudent beleid te voeren, aangezien meer eigen
vermogen op het spel staat.
De leden van de D66-fractie vragen naar een nadere onderbouwing van de
hoogte van de kapitaaleisen. Welke analyses liggen aan deze kapitaaleisen
ten grondslag en is hiermee ook de optimale hoogte voor de kapitaaleisen
bereikt?
5

Toezegging van Minister Dijsselbloem uit het AO Kredietverlening van 20 maart 2013.
Zie onder meer DNB. Overzicht Financiële Stabiliteit najaar 2013, pagina 13.
7
Zie Basel Committee on Banking Supervision. An assessment of the long-term economic
impact of stronger capital and liquidity requirements. Augustus 2010.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

5

Het CRD IV-kapitaalvereistenraamwerk implementeert het Bazel III akkoord
in Europese wetgeving. Het Bazel III akkoord is onder meer gebaseerd op
onderzoek door het Bazelse Comité naar de kosten en baten van hogere
kapitaaleisen.8 Dit onderzoek leidt niet tot één bepaald optimaal kapitaalniveau, maar laat zien dat de nettobaten van hogere kapitaaleisen positief
zijn voor een bepaalde reikwijdte aan hogere (risicogewogen) kapitaaleisen. De kapitaaleisen die in Bazel III/CRD-IV zijn vastgelegd vallen in alle
gevallen binnen de reikwijdte waarin het Bazelse Comité verwacht dat de
nettobaten van hogere kapitalisatie positief zijn.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de som van tier 1 en
2-kapitaal met 8% gelijk is gebleven, en vragen waarom dan van een
kwantitatieve verbetering wordt gesproken.
De som van het tier 1 en tier 2-kapitaal dat alle banken minimaal dienen
aan te houden blijft 8%, maar hierbinnen moet nu wel relatief veel meer
tier 1-kapitaal worden aangehouden. Hier bovenop worden meerdere
nieuwe buffers geïntroduceerd (kapitaalconserveringsbuffer, systeembuffer, contracyclische kapitaalbuffer). Deze buffers staan weergegeven in
tabel 1 van de memorie van toelichting van onderhavige implementatiewet. Door de introductie van de kapitaalbuffers is de maximale
(risicogewogen) kapitaaleis die uit hoofde van CRD-IV kan worden
opgelegd verdubbeld. Deze buffers dienen te bestaan uit kapitaal van de
hoogste kwaliteit, te weten tier 1-kernkapitaal. Hiermee wordt dus niet
alleen een kwalitatieve maar ook een kwalitatieve verhoging van de
kapitaaleisen bereikt.
b. Buffers
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre bij de vaststelling van de
hoogte van de contracyclische buffer rekening wordt gehouden met de
kredietverlening, en of de huidige kredietsituatie in combinatie met de
economische situatie tot gevolg zou hebben dat deze buffer op 0% wordt
gezet. De leden van de PvdA-fractie informeren naar de waarschijnlijke
indicatoren die gebruikt zullen worden om de betreffende risico’s voor een
bank in een lidstaat vast te stellen, en wanneer de European Systemic Risk
Board (ESRB) hierover met een rapport zal komen. Deze leden vragen het
kabinet hierbij te waken voor «overdeterminatie» met betrekking tot de
vormgeving van deze indicator, wat ten koste zou kunnen gaan van de
transparantie van de anticyclische buffer. Ook vragen deze leden naar de
minimale opbouw- en afbouwstappen die gebruikt zullen worden bij deze
buffer.
De hoogte van de contracyclische buffer is direct gekoppeld aan de
kredietgroei. Voor het bepalen van de hoogte van deze buffer wordt in elk
geval gekeken naar het gewogen gemiddelde van de actuele kredietgroei
(als percentage van het bbp) in de jurisdicties waarin de betreffende bank
actief is, afgezet tegen het gewogen gemiddelde van de lange termijn
trend van de kredietgroei (eveneens als percentage van het bbp) in
dezelfde jurisdicties. De contracyclische buffer kan worden opgelegd in
stappen van minimaal 0,25 procentpunt of een veelvoud hiervan
(bijvoorbeeld 0,5 procentpunt of 0,75 procentpunt).
Ter indicatie heeft DNB in april 2013 aangegeven dat de gemiddelde
contracyclische buffer voor Nederlandse banken op dat moment op 0,5%
van de risicogewogen activa zou zijn vastgesteld, indien deze buffer al
volledig in werking zou zijn getreden.9 Dit was slechts indicatief,

8
9

Zie DNB. Results of the Basel III monitoring exercise in The Netherlands. April 2013.
Verordening 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de Europese Centrale
Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel
toezicht op kredietinstellingen, PbEU 2013 L 287, p. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

6

aangezien de contracyclische buffer pas vanaf 2016 wordt ingefaseerd en
pas in 2019 volledig kan worden toegepast.
De ESRB is gemandateerd om nadere richtsnoeren vast te stellen voor de
toepassing van de contracyclische buffer door toezichthouders. Deze
richtsnoeren gaan onder meer over indicatoren die inzicht geven in de
systeemrisico’s die opgebouwd kunnen worden in tijden van forse
kredietgroei. Deze richtsnoeren worden in de loop van het jaar afgerond.
Een belangrijke uitdaging hierbij is om de buffer zodanig vorm te geven
dat deze recht doet aan de complexiteit van het onderwerp, zonder hierbij
uit het oog te verliezen dat de totstandkoming van de hoogte van de
buffer op transparante en begrijpelijke wijze dient te gebeuren. Het is
daarom positief dat de ESRB als onderdeel van de richtsnoeren ook
aandacht zal besteden aan transparantie en externe communicatie.
De leden van de PVV-fractie vragen of banken gedwongen kunnen worden
tot aandelenemissies wanneer niet tijdig aan de buffervereisten voldaan
wordt, en welke instrumenten het kabinet heeft om de buffers te verhogen
zonder dat de kredietverlening hierbij in het geding komt (zoals een
verbod op dividenduitkering).
Het niet beschikken over de volledige voorgeschreven kapitaalbuffer kent
een eigen sanctieregime, waarbij de instelling zelf aan de hand van een
kapitaalconserveringsplan zal moeten aangeven hoe zij denkt alsnog het
benodigde bufferniveau te bereiken. Indien DNB het ingediende plan als
onvoldoende beoordeelt, kan zij op grond van artikel 3:62a, vijfde lid, van
de Wft voorschrijven dat de instelling op een bepaald moment over een
toetsingsvermogen beschikt van een bepaalde omvang. Dat betreft
derhalve een resultaatverplichting. Daarnaast of in plaats daarvan kan
DNB op grond van hetzelfde artikel ook bepaalde specifieke middelen
voorschrijven om het doel te bereiken, namelijk dat de instelling bepaalde
dividenduitkeringen en betalingen achterwege laat met het doel het
beschikbare bufferkapitaal te doen vergroten. De bevoegdheid van DNB
gaat echter niet zo ver dat zij op grond van dat artikel ook andere
middelen, zoals een aandelenemissie, kan voorschrijven.
Nederlandse banken zijn goed op weg om te voldoen aan alle Bazel
III-kapitaalvereisten en hebben de kapitaalposities tot op heden voornamelijk versterkt door middel van winstinhouding en verkoop van
(buitenlandse) activa. Ook de komende jaren hebben banken naar
verwachting voldoende mogelijkheden om de kapitaalposities verder te
versterken zonder het kredietaanbod onnodig te beperken, zoals voortdurende winstinhouding, uitgifte van aanvullend tier 1-kapitaalinstrumenten,
eventuele aandelenemissies en verdere kostenbesparingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de wijze waarop het
percentage van de contracyclische kapitaalbuffer precies wordt berekend
en of hierbij ook rekening wordt gehouden met een gelijk speelveld voor
banken. Tevens vragen zij, alsook de leden van de PvdA-fractie, of de
Europese Centrale Bank (ECB) een rol krijgt bij de bepaling van de
contracyclische kapitaalbuffer en de systeemrisicobuffer.
Op grond van artikel 136 van de richtlijn kapitaalvereisten moet er in elke
lidstaat een autoriteit worden aangewezen die het contracyclischebufferpercentage voor die lidstaat bepaalt. In Nederland zal dat DNB zijn.
Vanaf november 2014 wordt de ECB de toezichthouder op de Nederlandse
banken (rechtstreeks wat betreft de significante banken, en indirect op de
overige banken. Zie tevens onder paragraaf 4 van deze nota). Op grond
van artikel 5, eerste lid, van de SSM-verordening10 behouden de nationale
autoriteiten de bevoegdheid om kapitaalbuffervereisten vast te stellen om
10

Verordening 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de Europese Centrale
Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel
toezicht op kredietinstellingen, PbEU 2013 L 287, p. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

7

systeemrisico’s en macroprudentiële risico’s te adresseren, zowel voor
significante als overige banken. Hiermee maakt de SSM-verordening een
expliciet onderscheid tussen micro- en macro-prudentiële taken.
Daaronder vallen ook de contracyclische kapitaalbuffer en de systeemrisicobuffer. Het tweede lid bepaalt vervolgens dat de ECB, indien zij dit
nodig acht, de buffervereisten stringenter kan toepassen.
Specifiek voor de contracyclische kapitaalbuffer geldt dat de aangewezen
autoriteit deze kapitaalbuffer vaststelt voor alle uitzettingen in haar
jurisdictie, ongeacht het land van vestiging van de bank die de uitzetting
heeft. De toezichthouder op deze bank past de buffereis vervolgens toe.
De vereiste contracyclische kapitaalbuffer per bank is het gemiddelde van
de vastgestelde percentages per jurisdictie, gewogen naar de omvang van
de blootstellingen van die bank in die jurisdicties. Op deze manier wordt
gezorgd voor een gelijk speelveld voor de banken, omdat alle banken voor
wat betreft de blootstellingen in een bepaalde jurisdictie aan dezelfde
contracyclische kapitaalbuffer moeten voldoen. Ook zal het Europese
Comité voor Systeemrisico’s (ESRB) nadere richtsnoeren vaststellen
waarmee de nationale autoriteiten rekening moeten houden bij het
vaststellen van de contracyclische kapitaalbuffer.
c. Liquiditeit
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de inzet van de regering bij de
voorgenomen harmonisering van de liquiditeitsregels per 2018. Deze
leden vragen tevens naar de liquidity coverage ratio van de vier grootste
banken per eind 2013. Daarbij vragen deze leden ook in hoeverre de
liquiditeitsregels die op dit moment voor de Nederlandse banken gelden
afwijken van de regels in de richtlijn en verordening kapitaalvereisten, hoe
dat in andere landen zit en of er verschillen bestaan tussen de liquidity
coverage ratio uit Bazel III en de regels die nu zijn vastgelegd in CRD-IV.
De leden van ChristenUnie-fractie pleiten voor een zo spoedig mogelijke
invoering van de liquiditeitseisen en vragen waarom is gekozen voor een
traject van 4 jaar waarbij de regels nu slechts summier zijn opgesteld.
Het CRD IV-kapitaalvereistenraamwerk introduceert afspraken over de
introductie van liquiditeitsratio’s, waaronder de liquidity coverage ratio
(liquiditeitsdekkingsgraad). De liquiditeitsdekkingsgraad vereist dat
banken over voldoende (zeer) liquide activa beschikken om de uitstroom
van passiva over een periode van minimaal 30 dagen te kunnen doorstaan
gedurende een stressperiode. De liquiditeitsdekkingsgraad zal worden
ingefaseerd tussen 2015 en 2018. Net als bij de kapitaaleisen is ook bij de
liquiditeitsdekkingsgraad gekozen voor een geleidelijke infasering, om
rekening te houden met de mogelijke negatieve effecten voor de reële
economie gedurende de introductie ervan. Gemiddeld voldoen de
Nederlandse banken op dit moment al (ruim) aan de Bazelse definitie van
de liquiditeitsdekkingsgraad, ook wanneer de volledige infasering hiervan
in 2018 als uitgangspunt wordt genomen. Op dit moment is er nog geen
verplichting voor banken om de liquiditeitsdekkingsgraad te publiceren,
waardoor geen uniform overzicht kan worden gegeven voor de vier
grootste banken. Hierop zal meer zicht komen wanneer de liquiditeitsdekkingsgraad bindend wordt ingevoerd per 2015. Het feit dat de Nederlandse banken gemiddeld genomen al aan deze eis voldoen, vloeit onder
meer voort uit het feit dat DNB al meerdere jaren een liquiditeitseis voor
de Nederlandse banken hanteert die veel raakvlakken kent met de
basisprincipes van de liquiditeitsdekkingsgraad zoals opgenomen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

8

CRD IV-kapitaalvereistenraamwerk.11 De meeste Europese landen
hanteerden tot op heden echter geen nationale liquiditeitsregel die
vergelijkbaar zijn met de liquiditeitsdekkingsgraad.
Het CRD IV-kapitaalvereistenraamwerk geeft de Europese Commissie een
mandaat om de precieze uitwerking van de afspraken over de liquiditeitsdekkingsgraad vast te leggen in een gedelegeerde handeling. De
Commissie dient deze uiterlijk 30 juni 2014 te publiceren. Een zorgvuldige
en adequate uitwerking van de verordeningafspraken over de liquiditeitsdekkingsgraad in de gedelegeerde handeling door de Commissie is hierbij
van belang. Zolang de precieze invulling in EU-verband niet bekend is, kan
een goede vergelijking met het de Bazelse afspraken over de liquiditeitsdekkingsgraad nog niet gemaakt worden.
d. Hefboomratio («leverage ratio»)
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de hefboomratio is geregeld in de
implementatiewet en naar het verband met het flexibiliteitspakket.
De hefboomratio (ook wel leverage ratio genoemd) is geen onderdeel van
de implementatiewet. Met betrekking tot de leverage ratio worden in de
verordening kapitaalvereisten regels gesteld aangaande de berekening en
rapportage. Een bindende afspraak over de leverage ratio is nog geen
onderdeel van de Europese harmonisatie. Het nu vastgelegde tijdspad
voorziet in de invoering van een geharmoniseerde bindende norm per
2018. Een verhoging van de leverage ratio maakt bijgevolg ook geen
onderdeel uit van het flexibiliteitspakket, d.w.z. het pakket dat de
mogelijkheid biedt tot de tijdelijke invoering van strengere prudentiële
vereisten als bedoeld in het voorgestelde artikel 3:66 van de Wft en
artikel 458 van de verordening kapitaalvereisten.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar een taxatie van het Europese
speelveld ten aanzien van een minimale leverage ratio van 4% voor alle
systeembanken en ten aanzien van de optie om de leverage ratio tevens
op te nemen in het flexibiliteitspakket, zodat nationaal verdergaande eisen
kunnen worden gesteld. De leden van de PVV-fractie vragen of er
meerdere landen zijn die een voorschot nemen op een hogere leverage
ratio. Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke
landen afkoersen op een leverage ratio van meer dan 3%.
De vaststelling van de Europese afspraken over de leverage ratio zal naar
verwachting in 2016/2017 plaatsvinden. Op dit moment is daarom (nog)
geen duidelijk krachtenveld te schetsen. Niettemin acht ik het een
positieve ontwikkeling dat de leverage ratio in het debat over de kapitalisatie van banken recentelijk aan draagvlak lijkt te hebben gewonnen.12
Ook is Nederland niet het enige land in Europa waar de leverage ratio
hoger is dan 3%, of waar dit wordt overwogen.13
De leden van de PvdA-fractie willen op het terrein van de risicogewogen
kapitaaleisen weten welke eisen het CRD IV-pakket stelt op het gebied van
de interne risicomodellen voor banken, en of daarbij minimumrisicowegingen afgesproken voor bepaalde typen activa. Ook vragen deze leden
wie de controle op het interne risicomodel van banken gaat uitvoeren in
relatie tot de bankenunie, en op basis van welke regels dit gebeurt. Tot

11

De liquiditeitseis in Nederland vereist van banken dat zij zowel over de periode van een week
als een maand voldoende liquiditeit hebben om gedefinieerde uitstromen op te vangen.
Conceptueel lijkt dit sterk op de liquiditeitsdekkingsgraad. Wel zijn er verschillen in de
uitstroompercentages voor de passivacategorieën, en de samenstelling van de toegestane
liquiditeitsbuffers.
12
Zie de antwoorden op vragen van het lid Aukje de Vries (VVD) aan de Minister van Financiën
over extra eisen Nederlandse banken (ingezonden 11 maart 2014) met kenmerk 2014Z04436.
13
Kamerstukken II 2013/14, 32 013, nr. 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

9

slot vragen deze leden naar de mening van het kabinet over een door
toezichthouders ontwikkeld standaard risicomodel.
Het CRD IV-kapitaalvereistenraamwerk stelt eisen aan banken die interne
modellen gebruiken voor het berekenen van de risicogewogen activa. De
eisen betreffen het risicobeheer, de governance en de modellen zelf. Voor
het gebruik van interne modellen is goedkeuring nodig van zowel een
onafhankelijke validatie-afdeling binnen de bank als van de toezichthouder. Daarnaast moeten interne modellen jaarlijks getest worden op
basis van een extra jaar aan statistische gegevens. Substantiële wijzigingen van het model of vergroting van de reikwijdte van het model
betekenen ook dat het model opnieuw moet worden goedgekeurd door de
toezichthouder. De regels die aan het gebruik van interne modellen door
banken worden gesteld, zijn onderdeel van de verordening kapitaalvereisten. Onder het Europese toezichtsraamwerk zal de ECB deze regels
handhaven voor de banken die onder direct toezicht van de ECB komen te
staan.
Interne modellen kennen geen standaard minimum risicowegingen voor
bepaalde typen activa. Dit is immers wat interne modellen onderscheidt
van het standaardmodel dat banken ook mogen gebruiken.14 Wel gelden
er voor sommige typen activa minimum waarden voor parameters
waarmee risicogewichten worden berekend.15 Ik heb uw Kamer eerder
geïnformeerd over de mate waarin ongewenste verschillen kunnen
bestaan in de berekeningen van risicogewichten door banken die interne
modellen gebruiken, en wat er gedaan wordt om deze verschillen te
verminderen.16 Deze maatregelen betreffen het bevorderen van consistentie in de wijze waarop banken hun risico’s modelleren en daarover
publiceren en consistentie in de beoordeling door toezichthouders. Tegen
deze achtergrond ziet het kabinet vooralsnog geen noodzaak om een
standaard risicomodel te ontwikkelen.
De leden van de fractie van de PVV vragen per wanneer de leverage ratio
van 4% moet zijn bereikt en in welk tempo de leverage ratio dient te
worden opgebouwd.
In de beantwoording op de vragen van het lid de Vries (VVD) over de
leverage ratio heb ik aangegeven dat de Nederlandse systeembanken
uiterlijk in 2018 de leverage ratio naar minimaal 4% hebben gebracht.17
Hiertoe dienen DNB en de betreffende banken de meerjarige kapitaalplanning aan te passen, waarbij de toezichthouder erop zal toezien dat dit
in een verantwoord tempo gebeurt.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre het Nederland juridisch
vrij staat om een hogere leverage ratio op te leggen. Tevens vragen deze
leden wanneer hieromtrent voorstellen vallen te verwachten van de
regering.
Zolang een bindende leverage ratio nog geen onderdeel is van de
Europese harmonisatie van kapitaalvereisten, staat het Nederland vrij om
eigen beleid te formuleren. DNB en de betreffende banken zullen de

14

Banken gebruiken het standaardmodel of (indien ze daartoe toestemming hebben van de
toezichthouder) een eigen intern model voor het berekenen van de risicogewichten. Het
standaardmodel kent aan verschillende typen activa verschillende standaard risicogewichten
toe. Interne modellen zijn er In twee varianten, de Foundation Internal Rating System Based
Approach (FIRB) en de Advanced Internal Rating System Based Approach (AIRB) methode. Het
belangrijkste verschil tussen deze twee is dat bij FIRB banken alleen een Inschatting maken
van de kans op wanbetaling, terwijl bij AIRB banken tevens een eigen inschatting maken van
het verwachte verlies indien wanbetaling plaatsvindt.
15
Voorbeelden hiervan zijn de minimale kans op wanbetaling voor retailuitzettingen en het
minimale verlies bij wanbetaling voor hypotheken.
16
Zie onder meer Kamerstukken II 2013/14, 32 013, nr. 50.
17
Zie de antwoorden op vragen van het lid Aukje de Vries (VVD) aan de Minister van Financiën
over extra eisen Nederlandse banken (ingezonden 11 maart 2014) met kenmerk 2014Z04436.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

10

hogere leverage ratio verwerken in de meerjarige kapitaalplannen van de
banken. Op dit moment is er dan ook geen aanleiding om voor de
leverage ratio nadere voorstellen te doen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe hoog de leverage ratio
bij de verschillende Nederlandse systeembanken nu is. Deze leden vragen
ook of er bij de introductie van een Europese leverage ratio afspraak in
2018, vervolgens ook nog een ingroeipad volgt. Deze leden begrijpen dat
banken hiervoor tijd nodig hebben, maar pleiten ook voor een ambitieus
tijdspad voor invoering.
Op dit moment is het niet mogelijk de hoogte van de leverage ratio voor
de individuele banken weer te geven. Banken hoeven pas vanaf 2015 te
publiceren over de leverage ratio ontwikkelingen conform de Bazel
III-definities. De meeste banken publiceren op dit moment al informatie
over de hoogte van de leverage ratio, echter deze getallen zijn tussen
banken onderling niet altijd goed vergelijkbaar en kunnen ook betrekking
hebben op kapitaaldefinities conform Bazel II. De gemiddelde leverage
ratio van de Nederlandse banken conform de definities van Bazel III is op
dit moment zo’n 3,5% gebaseerd op de definitie van de leverage ratio
zoals die uiteindelijk zal gaan gelden.18
In de verordening kapitaalvereisten is de ambitie opgenomen om per 2018
een bindende EU-brede leverage ratio afspraak te introduceren. De
verordening kapitaalvereisten laat ruimte voor zowel een directe invoering
van een leverage ratio eis per 2018, of een gefaseerde invoering.
Eventuele ingroeipaden zijn onder meer afhankelijk van de definitie en
hoogte van de leverage ratio.
3. Overige aspecten van CRD IV in aanvulling op Bazel III
a. Governance en beloningen
De leden van de PvdA-fractie vragen of bij de toepassing van het
bonusplafond van 200% binnen de richtlijn kapitaalvereisten ontheffing op
werknemersniveau of op ondernemingsniveau wordt gegeven. Verder
vragen deze leden of de toezichthouder bindende aanwijzingen kan geven
over wie behoort tot de «identified staff» waarop het bonusplafond van
toepassing is.
De aandeelhouders van de bank die een bonusplafond tussen 100% en
200% wil toepassen, nemen hun beslissing op grond van een door de
bank opgesteld voorstel waarin onder andere moet worden gemotiveerd
waarom de uitzondering wordt voorgesteld en voor welke personeelsleden die bedoeld is. Het zou dus kunnen gaan om uitzonderingen op
persoonsniveau, maar ook voor bredere groepen is een plafond tussen
100% en 200% mogelijk als aan de vereisten wordt voldaan.
De Europese Banken Autoriteit (EBA) heeft op grond van de richtlijn
kapitaalvereisten normen opgesteld op grond waarvan bepaald wordt of
personen tot de «identified staff» behoren. De planning is dat deze
normen voor de zomer door de Europese Commissie en het Parlement
worden vastgesteld. DNB zal toezien op de uitvoering van deze normen
door de onder toezichtstaande ondernemingen.
De leden van de PVV-fractie vragen of er meer landen zijn die kiezen voor
een lager bonusplafond dan 100%. Verder vragen deze leden welk plafond
wordt gehanteerd bij banken die worden ondersteund door de lidstaten of
straks het resolutiefonds en/of het ESM.

18

Dit is de uiteindelijke definitie van tier 1 kapitaal die van toepassing zal zijn wanneer de
transitieafspraken over het meenemen van (aanvullend) tier 1 kapitaal conform Basel 2/CRD-III
definities, volledig zijn uitgefaseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

11

Nederland is niet het enige land dat een lager bonusplafond dan 100% in
nationale wetgeving opneemt. Onder andere in België en Denemarken
worden ook lagere plafonds voorgesteld dan de plafonds van 100%/200%
uit de richtlijn kapitaalvereisten. Wel wordt in Nederland het laagste
plafond binnen Europese Unie voorgesteld. Het wetsvoorstel Wet
beloningsbeleid financiële ondernemingen waarin dit bonusplafond van
20% is opgenomen zal naar verwachting voor de zomer bij uw Kamer
worden ingediend. Het streven is om deze wet per 1 januari 2015 in
werking te laten treden. In Nederlandse wetgeving is al een bonusverbod
bij staatsteun opgenomen. De Europese regelgeving kent een dergelijk
bonusverbod voor banken die steun ontvangen niet.
Verder vragen de leden van de PVV-fractie, de D66-fractie en de
ChristenUnie-fractie hoe wordt voorkomen dat banken de nationale regels
met betrekking tot het bonusplafond kunnen omzeilen, bijvoorbeeld via
constructies of door verhoging van vaste beloningen.
In het wetsvoorstel Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen is,
evenals in de bestaande regeling beheerst beloningsbeleid, een bepaling
opgenomen die het mogelijk maakt om constructies die worden gebruikt
om deze wet te ontgaan te bestraffen. Het wetsvoorstel Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen bevat een plafond voor de variabele
beloning, er zijn geen regels opgenomen met betrekking tot de hoogte
van de vaste beloning. In beginsel is een stijging van de vaste beloning
dus mogelijk, tenzij dit afbreuk doet aan een gezonde kapitaalsbasis.
Wanneer bijvoorbeeld blijkt dat variabele beloningen helemaal worden
omgezet in vaste beloningen kunnen op grond van een delegatiegrondslag in het wetsvoorstel regels worden gesteld met betrekking tot de
conversie van variabele naar vaste beloningen. Bij de behandeling van het
wetsvoorstel spreek ik graag uitgebreid met uw Kamer over deze
bepalingen.
De leden van de CDA-fractie vragen een overzicht van de verschillen in
beloningen in de bankensector in de verschillende lidstaten. Deze leden
vragen in hoeverre het beloningsbeleid van banken in de praktijk afwijkt
van de nieuwe Europese norm.
Een overzicht van het volledige beloningsbeleid van banken in Europa is
helaas niet beschikbaar. Wel is het jaarlijks door EBA openbaar gemaakte
overzicht van het aantal personen per lidstaat dat meer dan een miljoen
euro verdient illustratief.19 Hieruit volgt dat in 2012 de bankensector in het
Verenigd Koninkrijk 2.714 grootverdieners werkten, terwijl 27 in Nederland
werkzame personen een inkomen boven de genoemde grens hadden.20
De leden van de D66-fractie vragen naar de voorschriften inzake de
samenstelling en selectie van het bestuur. Deze leden vragen welke dit
zijn, of deze noodzakelijk zijn, ook ten aanzien van niet-systeemrelevante
banken, en of dit niet aan aandeelhouders en de raad van commissarissen
toevertrouwd kan worden.
De bedoelde eisen inzake de samenstelling en selectie van het bestuur zijn
opgenomen in artikel 91 van de richtlijn kapitaalvereisten. Het betreft
algemene eisen betreffende de evenwichtige en diverse samenstelling
van het bestuur en de geschiktheid, betrouwbaarheid en integriteit van
haar leden. De voorschriften in de richtlijn kapitaalvereisten dienen als
Europese harmonisatie van deze regels en daarmee noodzakelijk voor het
gelijk speelveld. Op grond van de artikelen 3:8 en 4:9 van de Wft zijn reeds
19
20

https://www.eba.europa.eu/-/eba-presents-data-on-high-earners-in-eu-banks-for-2012.
De toezichthouders uit de lidstaten leveren bij EBA de aantallen en landen waarin deze
personen werkzaam zijn aan met betrekking tot de banken en beleggingsondernemingen die
onder hun toezicht vallen. EBA geeft een overzicht met de aantallen personen die per lidstaat
boven deze grens verdienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

12

met betrekking tot die onderwerpen nadere eisen gesteld, in aanvulling op
de bepalingen ten aanzien van governance in het ondernemingsrecht.
Deze voorschriften zijn door de toezichthouder uitgewerkt in de Beleidsregel Geschiktheid 2012 van DNB, waarbij uiteraard ook rekening is
gehouden met de relevante Europese voorschriften. Waar een wettelijke
verankering wenselijk was, zijn de normen uit artikel 91 van de richtlijn
kapitaalvereisten geïmplementeerd door middel van de voorgestelde
aanvulling van artikel 3:8 van de Wft en het voorgestelde artikel 4:9b van
de Wft. Een belangrijke reden dat naast aandeelhouders en raad van
commissarissen tevens DNB en de AFM toezien op naleving van deze
normen is dat toezichthouders preventief kunnen optreden indien er een
gevaar ontstaat voor de soliditeit van een onderneming en daarmee het
vertrouwen in het financiële stelsel.
Voorts vragen de leden van de D66-fractie of het niet meer in de rede zou
liggen om de voorwaarden waaronder een variabele beloning kan worden
uitgekeerd te beperken in plaats van de omvang van de variabele
beloning.
De richtlijn kapitaalvereisten bevat zowel een bonusplafond als andere
voorwaarden met betrekking tot uitbetaling van de variabele beloning. Het
kabinet acht beide aspecten van belang om het beloningsbeleid met
betrekking tot variabele beloningen beheerst te houden. De voorwaarden
die naast het bonusplafond worden verbonden aan variabele beloningen
zijn bijvoorbeeld het spreiden van de uitbetaling over een aantal jaren en
een verbod op gegarandeerde variabele beloningen.
b. Systeemrelevantie- en systeemrisicobuffer
De leden van de VVD-fractie vragen naar het gevolg voor de verschillende
banken van de manier waarop in de Nederlandse wetgeving de G-SII- en
O-SII-buffer zijn verwerkt.
Het feit dat op wetsniveau geen onderscheid tussen die twee buffercomponenten is gemaakt, heeft geen gevolgen voor de aanmerking van een
instelling als mondiaal systeemrelevante instelling (G-SII) of overige
systeemrelevante instelling (O-SII). De wettelijke grondslag biedt ruimte
om voor beide typen systeemrelevantie op het niveau van een algemene
maatregel van bestuur nadere uitwerking te geven. Gezien de hoge mate
van gelijksoortigheid van de beide typen heeft het kabinet het niet
wenselijk geacht om het onderscheid reeds op wetsniveau te maken.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe is gewaarborgd dat langs de
lijnen van de in het regeerakkoord opgenomen voornemens ten aanzien
van de SIFI-buffers tevens de systeemrisicobuffer verantwoord wordt
ingevoerd. Dezelfde leden vragen tevens hoe en wanneer DNB zal
communiceren over de systeembuffers.
Naar verwachting zal DNB binnenkort meer duidelijkheid geven over de
inzet van de systeembuffers in Nederland. Zoals aangegeven in bijlage 1
bij mijn beantwoording van schriftelijke vragen van uw Kamer over de
kabinetsvisie op de toekomst van de Nederlandse bankensector,21 zal uw
Kamer hierover dan ook nader op de hoogte worden gesteld.
Wanneer DNB gebruik wil maken van een systeemrisicobuffer, moet een
adequate risico-inschatting worden gemaakt. Een dergelijke risicoinschatting heeft betrekking op niet-cyclische, langetermijn systeemrisico’s of macroprudentiële risico’s die niet afdoende worden afgedekt
door middel andere eisen uit de verordening kapitaalvereisten.Voor zover
een geïdentificeerd systeem- of macroprudentieel risico bij meerdere
instellingen voorkomt, zullen al die instellingen aan dezelfde systeemrisicobuffereis moeten worden onderworpen. Het gelijke speelveld tussen
21

Kamerstukken II 2013/14, 32 013, nr. 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

13

deze instellingen wordt daarmee gewaarborgd. Ook zal DNB bij de
vaststelling van de systeembuffer een ingroeipad vaststellen, waarbij
rekening wordt gehouden met de eventuele negatieve effecten op de
kredietverlening. Daarnaast ligt het in de rede dat de ECB het gelijk
speelveld binnen het SSM-gebied zal monitoren.
De leden van de VVD-fractie wensen daarnaast te vernemen in hoeverre
de optionele erkenning van een buitenlandse systeemrisicobuffer kan
leiden tot een ongelijk speelveld voor bedrijven binnen een land.
Hierbij moet allereerst worden opgemerkt dat een speelveld slechts
ongelijk kan uitpakken indien gelijke gevallen ongelijk worden behandeld.
Dit zou kunnen gebeuren in een situatie waarin banken uit verschillende
lidstaten hetzelfde type exposures in één lidstaat hebben: in dat geval
staan die banken mogelijk aan eenzelfde systeemrisico bloot. Een lidstaat
die een systeemrisicobufferpercentage vaststelt, kan de ESRB verzoeken
om een aanbeveling te doen aan andere lidstaten om het betreffende
percentage te erkennen. Een dergelijke aanbeveling kent een pas-toe-ofleg-uit-karakter. Op die manier kan een lidstaat invloed uitoefenen op de
systeemrisicobuffer van instellingen uit andere lidstaten die in dat land
actief zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de cumulatie van de systeembuffers, namelijk systeemrelevantie en systeemrisico, uitwerkt. Zij vragen
in het bijzonder een nadere verduidelijking van de uitzonderingen op het
«hoogste-van-principe» dat bij de toepassing van de buffervereisten geldt.
De leden van de PvdA-fractie en de ChristenUnie-fractie informeren
tevens naar de praktische werking van de systeemrisicobuffer en wijzen
daarbij op het (complexe) systeem met notificaties.
Allereerst moeten enkele opmerkingen worden gemaakt over de hoogte
van de verschillende buffercomponenten. Er zijn twee typen systeemrelevantiebuffers: één voor mondiaal systeemrelevante banken en één voor
systeemrelevante banken op nationaal niveau. De eerste kan maximaal
3,5 procent van de risicogewogen activa bedragen, de laatstgenoemde
maximaal 2 procent. Daarentegen is de hoogte van de systeemrisicobuffer
niet aan een maximum gebonden, maar bij een voorgenomen vereiste
boven 3 procent moeten de Commissie, de EBA, de ESRB en relevante
collega-autoriteiten worden ingelicht over het voornemen van de
relevante autoriteit en moet het advies van de Commissie over het
voornemen worden afgewacht. Indien de Commissie een negatief advies
geeft, geldt voor de autoriteit van de lidstaat het pas-toe-of-leg-uitprincipe. Bij een voorgenomen systeemrisicobufferpercentage van
5 procent of meer is expliciete toestemming van de Commissie, na advies
van de ESRB, vereist voordat de autoriteit van de lidstaat dit mag
opleggen.22 De Commissie moet daarbij binnen twee maanden reageren
en doet dit via een uitvoeringshandeling.23
De systeemrisicobuffer kan door de autoriteit op twee manieren worden
toegepast. Enerzijds kan een buffervereiste worden opgelegd op
specifieke blootstellingen die zijn gelegen in de jurisdictie van de
autoriteit, ongeacht of die worden aangehouden door een instelling met
zetel in die jurisdictie of door een buitenlandse instelling. In een dergelijk
geval staat de eis los van de systeemrelevantiebuffervereiste; deze
vereisten kunnen dan naast elkaar bestaan en in die zin kunnen zij dan

22

Tot 1 januari 2015 is expliciete toestemming vereist bij een percentage van meer dan
3 procent.
23
Indien een buffer is voorgenomen die ook van toepassing gaat zijn op blootstellingen in
andere lidstaten, is reeds toestemming van de Commissie noodzakelijk vanaf een bufferhoogte van 3 procent. Een compleet overzicht is te vinden in The ESRB Handbook on
Operationalising Macro-prudential Policy in the Banking Sector, p. 100, <http://
www.esrb.europa.eu/pub/pdf/other/140303_esrb_handbook.pdf>.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

14

worden «opgeteld». De andere optie is dat de buffer wordt opgelegd op
alle blootstellingen van instellingen met zetel in de eigen jurisdictie,
ongeacht waar die blootstellingen zijn gelegen. In dit laatste geval geldt
het «hoogste van»-principe.
De leden van de PvdA-fractie informeren tevens naar richtsnoeren voor de
vaststelling van de hoogte van een systeemrisicobuffer.
Voor de O-SII- en de G-SII-buffers is de EBA momenteel bezig richtsnoeren respectievelijk ontwerpen van technische reguleringsnormen op
te stellen. Voor de systeemrisicobuffer zullen geen richtsnoeren worden
opgesteld; wel zijn in het ESRB Handbook24 algemene richtsnoeren
opgenomen over de invulling van deze buffer. Zoals hierboven vermeld,
geldt vanaf bepaalde grenzen bovendien een notificatieplicht en/of een
toestemmingsvereiste.
De gehele kapitaalbuffer (kapitaalconserveringsbuffer, contracyclische
kapitaalbuffer en eventuele systeembuffers) moet bestaan uit tier-1
kernkapitaal.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de ambitie en de gerealiseerde
kapitaalratio’s van de grootste banken.
In tabel 1 van de memorie van toelichting bij onderhavige implementatiewet is een overzicht gegeven van de totale kapitaalvereisten die, na de
ingroeifase voor de kapitaalbuffers, zullen gelden. Het is om meerdere
redenen nu niet mogelijk om tabel 1 per individuele buffer te kwantificeren, zowel voor wat betreft de doelstellingen als de actuele hoogte. Zo
is voor de meeste buffers nog geen doelstelling bekend. De precieze eisen
voor wat betreft de systeembuffers zijn nog niet door DNB gecommuniceerd. De contracyclische buffer zal vanaf 2016 worden ingefaseerd en pas
in 2019 volledig kunnen worden opgelegd, waarbij de hoogte ervan
afhankelijk zal zijn van de kredietgroei in die jaren. Daarnaast moeten alle
buffers uiteindelijk bestaan uit tier 1-kernkapitaal. Kapitaal zal niet precies
worden «geoormerkt» ten behoeve van de individuele buffers: de totale
tier 1-kapitaalvereiste die voortvloeit uit alle relevante kapitaaleisen
(inclusief alle toepasselijke buffers) zal per bank worden vergeleken met
het huidige tier 1-kernkapitaal. Vervolgens wordt vastgesteld hoe groot de
resterende kernkapitaalbehoefte is. Een schatting van resterende
kapitaalbehoefte van Nederlandse banken zal worden gepresenteerd in de
reeds genoemde studie van DNB naar de effecten van de kapitaaleisen op
de kredietverlening.
De leden van de SP-fractie informeren naar de maatregelen die de
toezichthouder kan nemen indien een bepaald (systeem-)risico slechts bij
één bank speelt. Systeemrisico’s worden door de richtlijn kapitaalvereisten gedefinieerd als risico’s die voortvloeien uit niet-cyclische langetermijnsysteemrisico’s of niet-cyclische macroprudentiële langetermijnrisico’s. Op basis van de aard van het risico zal bepaald moeten worden of
sprake is van een systeemrisico. Als het antwoord op die vraag bevestigend is, is het niet relevant of het risico op dat moment slechts bij één
bank speelt. De toezichthouder kan dan alsnog overgaan tot het opleggen
van een systeemrisicobuffervereiste. Als het betreffende risico niet van
systematische aard is en de generieke kernkapitaalvereisten het risico bij
de betreffende bank niet adequaat adresseren, dan kan de toezichthouder
overgaan tot het opleggen van een extra instellingsspecifieke kapitaaleis
(een zogenaamde pillar-2 eis).

24

Zie vorige voetnoot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

15

c. Macroprudentiële eisen
De leden van de fracties van de VVD, D66 en ChristenUnie hebben enkele
vragen over de mogelijkheid tot tijdelijke invoering van strengere
prudentiële vereisten op nationaal niveau in geval van verhoogd
macroprudentieel risico of systeemrisico. Daarbij wordt gevraagd naar
een nadere toelichting op de mogelijke inhoud van de maatregelen, de
procedure tot vaststelling, de mogelijke aanleiding voor het treffen van
dergelijke maatregelen, de rol van de Minister van Financiën en de wijze
waarin de Kamer zal worden betrokken. Bij de beantwoording wordt
tevens betrokken de vragen van de VVD-fractie naar aanleiding van de
consultatiereactie van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), met
betrekking tot de rol van de Minister van Financiën en de onafhankelijkheid van DNB als toezichthouder.
Het instellen van tijdelijke strengere prudentiële vereisten op grond van
het voorgestelde artikel 3:66 van de Wft en artikel 458 van de verordening
kapitaalvereisten kan worden gebruikt bij verhoogd risico voor de
stabiliteit van het financiële stelsel en de reële economie op het niveau
van een lidstaat. Deze maatregelen mogen alleen worden opgelegd
wanneer andere opgelegde eisen (zoals onder meer de systeemrisicobuffer en de contracyclische buffer) in de ogen van de toezichthouder
onvoldoende effect sorteren om de geconstateerde risico’s effectief te
adresseren. De te treffen maatregelen kunnen voorzien in een tijdelijke
afwijking c.q. aanscherping van de prudentiële eisen voor (groepen van)
banken en beleggingsondernemingen, op het gebied van het minimale
kapitaalniveau, grote risicoposities, openbaarmaking van informatie, de
hoogte van de kapitaalconserveringsbuffer, liquiditeitseisen, risicogewichten en ingenomen risicoposities binnen de financiële sector. Het
ontwerp van de maatregelen dient vooraf genotificeerd te worden bij de
Europese Commissie, de ESRB en de EBA, die vervolgens binnen een
maand een advies uitbrengen aan de Raad en de betrokken lidstaat. Een
maand na ontvangst van de adviezen kan vaststelling van de maatregelen
plaatsvinden, tenzij de Commissie binnen die termijn een voorstel aan de
Raad doet om bij gekwalificeerde meerderheid anders te besluiten.
In het wetsvoorstel wordt in het voorgestelde artikel 3:66 van de Wft
voorzien in overleg met de Minister van Financiën alvorens DNB besluit
om, afhankelijk van de uitkomst van de Europese goedkeuringsprocedure,
tijdelijke regels in te stellen. Dit vanwege de medeverantwoordelijkheid
van de Minister van Financiën voor de stabiliteit van het financiële stelsel.
In dit verband is van belang te wijzen op het feit dat het hier niet gaat om
een reguliere bevoegdheid in het kader van het (doorlopend) toezicht,
maar om een bijzondere regelgevende bevoegdheid om vanwege
macroprudentiële overwegingen de prudentiële vereisten tijdelijk aan te
vullen c.q. aan te scherpen. In de verordening kapitaalvereisten wordt
daarom ook de mogelijkheid geboden om deze macroprudentiële
bevoegdheid aan een andere nationale autoriteit dan de prudentiële
toezichthouder toe te kennen. Met de aanwijzing in het wetsvoorstel van
DNB als bevoegde instantie is van die mogelijkheid echter geen gebruik
gemaakt. Het voorgeschreven voorafgaand overleg met de Minister van
Financiën betekent overigens niet dat het besluit van DNB afhankelijk is
van diens goedkeuring.
De NVB gaat in haar position paper ten onrechte uit van de noodzaak van
voorafgaande instemming van de Minister van Financiën, terwijl het
implementatiewetsvoorstel slechts voorziet in voorafgaand overleg.
Gezien het bijzondere karakter van de hiervoor besproken bevoegdheid,
zal uw Kamer vanzelfsprekend op de hoogte worden gebracht wanneer
deze door DNB wordt toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

16

d. Herstel- en afwikkelingsplannen
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het opstellen van de herstelen afwikkelingsplannen zo lang duurt en langer dan gepland. Deze leden
verwijzen daarbij naar de brief van 29 januari 2014, waarin is gemeld dat
de herstel- en afwikkelingsplannen in het najaar 2014 gereed zijn, terwijl
eerder is gemeld dat dit eind 2013 zou zijn.
In dit verband moet een onderscheid worden gemaakt tussen de
herstelplannen en de afwikkelingsplannen die voor de drie grootste
banken worden opgesteld. In een herstelplan beschrijft een bank zelf wat
zij zal doen om te herstellen als zij in zwaar weer terecht komt. In de
afwikkelingsplannen wordt beschreven hoe de drie grootste banken
worden afgewikkeld wanneer zij in moeilijkheden zijn gekomen en niet op
eigen kracht kunnen herstellen. Voor de vaststelling van afwikkelingsplannen door DNB is overeenstemming nodig met de Minister van
Financiën.
Er is een aantal redenen waarom de afwikkelingsplannen in tegenstelling
tot de herstelplannen nog niet gereed zijn. Het betreft zeer complexe
materie, die potentieel grote impact kan hebben op banken. Zorgvuldige
analyse en besluitvorming is daarom essentieel. De banken hebben
duizenden pagina’s met gegevens over hun economische activiteiten en
hun juridische, financiële en operationele verwevenheden aangeleverd,
welke DNB heeft beoordeeld en geanalyseerd om vervolgens de afwikkelingsplannen te kunnen opstellen. Dit is zowel voor de banken als voor
DNB zeer arbeidsintensief.
Daarnaast moet worden gewaarborgd dat de afwikkelingsplannen
consistent zijn met Europese en internationale juridische en beleidsmatige
ontwikkelingen voor de internationale coördinatie afwikkeling van banken
en de planning daarvan.25
Het voorgaande neemt niet weg dat ik het belangrijk vind dat het project
zo snel mogelijk wordt afgerond.
e. Handhaving
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de bevoegdheden van de ECB
en van nationale toezichthouders om punitieve handhavende sancties op
te leggen, alsmede de verhouding in dat kader tussen de ECB en nationale
toezichthouders.
De ECB is vanaf november 2014 de bevoegde toezichthouder waar het
gaat om het opleggen van sancties aan significante banken. Voor zover
het inbreuken betreft op relevante Europese Verordeningen, zoals de
verordening kapitaalvereisten, is de ECB zelfstandig bevoegd om aan
significante banken in het kader van de handhaving punitieve sancties op
te leggen. De ECB kan in die gevallen administratieve boetes opleggen ter
hoogte van maximaal 10% van de omzet of tweemaal het bedrag van de
als gevolg van de inbreuk vermeden verliezen of behaalde winst. Wanneer
door een significante bank een inbreuk wordt gemaakt op nationaal recht
– inclusief nationaal recht ter implementatie van relevante Europese
regelgeving, zoals de richtlijn kapitaalvereisten – verloopt de handhaving
via de nationale toezichthouder, die op verzoek van de ECB een passende
sanctie oplegt. De SSM-verordening vereist dat sancties die in dat kader
door nationale toezichthouders worden opgelegd doeltreffend, evenredig
en afschrikwekkend zijn. De nationale toezichthouder zal van geval tot
25

De Bank Recovery and Resolution Directive (BRRD) schept een gedetailleerd Europeesrechtelijk kader voor herstel- en afwikkelplannen; hierover is recent, op 20 december 2013, een
triloogakkoord bereikt. Verder zijn de afwikkelplannen onderwerp van voortgaande coördinatie
binnen Financial Stability Board voor de Globally Systemically Important Banks (inclusief
ING). Tot slot vindt op internationaal niveau per bank afstemming plaats binnen de crisismanagementgroepen. Ook dit proces is nog niet voltooid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

17

geval een afweging maken wat een «passende» sanctie inhoudt. Daarbij
staat het nationale handhavingsinstrumentarium ter beschikking. De
nationale toezichthouders blijven zelfstandig bevoegd om het nationale
handhavingsinstrumentarium te hanteren in hun toezicht op minder
significante banken. Mocht de ECB besluiten het toezicht op een minder
significante bank naar zich toe te trekken, dan gebruikt de ECB ten aanzien
van die bank haar eigen handhavingsinstrumentarium of geeft zij DNB de
instructie om het nationale handhavingsinstrumentarium in te zetten.
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie om een nadere toelichting op
het tijdelijk verbod op beroepsuitoefening.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar het antwoord in
paragraaf 10, onder het kopje «N (1:86 en 1:87 (nieuw) Wft)», van deze
nota.
De leden van de SP-fractie vragen of het mogelijk blijft om bij recidive een
hogere boete op te leggen dan het nieuwe nominale maximumbedrag van
vijf miljoen euro.
In het voorgestelde derde lid van artikel 1:81 van de Wft wordt voor de
toezichthouder de mogelijkheid gecreëerd om bij overtredingen die zijn
gerangschikt in de derde boetecategorie een boete op te leggen van vijf
miljoen euro. Daarbij geldt niet dat bij recidive binnen vijf jaar dit bedrag
kan worden verdubbeld. Dit laat echter onverlet dat de toezichthouder bij
recidive een boete kan opleggen op grond van het eerste lid van
artikel 1:81 van de Wft, in welk geval verdubbeling van hoogte van de
boete tot een bedrag van 8 miljoen euro mogelijk is.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de stand van zaken met
betrekking tot de toezegging in het Algemeen overleg over de LIBORfraude van 13 november 2012 dat de wet zal worden aangepast zodat de
opbrengst van een boete die is opgelegd door een toezichthouder niet
meer in mindering komt op het totaal aan kosten die de toezichthouder
mag doorberekenen aan de sector.
Hiervoor is momenteel een wetsvoorstel in voorbereiding. De
verwachting is dat dit wetsvoorstel nog dit voorjaar bij de Kamer zal
worden ingediend.
De leden van de D66-fractie vragen of bij de handhaving van kapitaaleisen
een bestuurlijke boete kan worden opgelegd van vijf miljoen euro of 10%
van de jaaromzet. Tevens vragen deze leden welke maatregelen de
toezichthouder naast het boete-instrument nog ter beschikking staan,
zodat bij een ondergekapitaliseerde bank het paard niet achter de wagen
wordt gespannen.
Overtreding van de kapitaaleisen is gerangschikt in de derde en zwaarste
boetecategorie en kan, indien deze overtreding wordt begaan door een
bank of beleggingsonderneming, inderdaad worden beboet met vijf
miljoen euro of 10% van de jaaromzet.
Naast het boete-instrument staat de toezichthouder bij overtreding van de
kapitaaleisen de aanwijzing ter beschikking. De toezichthouder kan of op
grond van artikel 1:75 van de Wft een algemene aanwijzing geven, of op
grond van artikel 3:111a van de Wft een bijzondere aanwijzing geven aan
een bank of beleggingsonderneming waarin zij kan voorschrijven dat de
bank of beleggingsonderneming maatregelen treft die bewerkstelligen dat
opnieuw zal worden voldaan aan de kapitaaleisen.
4. Verhouding met het gemeenschappelijk Europees
bankentoezicht
De leden van VVD-fractie vragen van welke eisen het kabinet BNG en
NWB wil uitsluiten, en welke mogelijkheden hiervoor zijn. Deze leden
vragen daarnaast waarom een uitzonderingspositie voor deze banken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

18

nodig zou zijn en wat dit doet met het gelijke speelveld in Nederland. Ook
vragen deze leden welke gevolgen er zijn wanneer deze banken wel aan
alle eisen moeten voldoen, bijvoorbeeld voor het bijstorten van extra
kapitaal door de aandeelhouders.
Ik heb uw Kamer reeds laten weten dat een hogere leverage ratio van
minimaal 4% in 2018 voor tenminste de Nederlandse systeemrelevante
banken, gezien hun specifieke bedrijfsmodel, niet voor BNG en NWB hoeft
te gelden. De verordening kapitaalvereisten stelt dat een bindende
Europese leverage ratio eis gepaard zou kunnen gaan met uitzonderingen
en/of aangepaste leverage ratio hoogtes voor banken met afwijkende
bedrijfsmodellen. Dit zou ook op BNG en NWB van toepassing kunnen
zijn. BNG en NWB hebben een zeer specifiek bedrijfsmodel en lenen
vrijwel uitsluitend aan decentrale overheden en andere actoren met een
publieke taak (met name ziekenhuizen en woningbouwcorporaties). Een
uitzondering voor deze twee banken zou naar verwachting niet of
nauwelijks van invloed zijn op het gelijke speelveld.
BNG en NWB dienen net als andere banken niettemin te voldoen aan de
eisen van het CRD IV-kapitaalvereistenraamwerk. Zolang geen zekerheid
bestaat over een aangepaste leverage ratio afspraak voor deze banken,
dienen zij er rekening mee te houden dat een bindende Europese leverage
ratio-afspraak wordt geïntroduceerd per 2018. Hier moeten deze banken
zich op voorbereiden en dat doen zij ook. BNG en NWB zullen de nodige
inspanningen moeten leveren om de leverage ratio per 2018 op minimaal
3% te krijgen, maar zij gaan ervan uit dat zij die doelstelling zullen halen.
Beide banken zijn van plan het eigen vermogen te versterken door
winstinhouding en door uitgifte van hybride kapitaal.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de ECB bereid en in staat
is, en hoeveel extra werk dat kost, om de verschillende nationale
wetgeving in de lidstaten toe te passen, ook als het gaat om een leverage
ratio hoger dan 3% en welke afspraken hierover zijn gemaakt. Daarbij
vragen de Leden van de VVD-fractie in hoeverre dan sprake is van een
single rulebook.
Bedacht moet worden dat de Europese regels voor het prudentieel
toezicht op banken zijn vervat in zowel in een richtlijn als in een verordening. Regels uit richtlijnen werken niet rechtstreeks, maar moeten
worden omgezet door lidstaten in nationale wetgeving voordat ze kunnen
worden toegepast. Als de ECB deze regels toepast als Europese toezichthouder in een lidstaat, dan is dat door toepassing van de betreffende
nationale wet- en regelgeving ter omzetting van de relevante richtlijn.
Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de kennis en expertise van de
nationale toezichthouders, die binnen het gemeenschappelijk Europees
bankentoezicht nauw zullen samenwerken met de ECB. Mede met het oog
op de totstandkoming van het Europees bankentoezicht is het echter de
verwachting dat in de toekomst meer regels over het prudentieel toezicht
op banken in een verordening worden opgenomen. Ten aanzien van de
leverage ratio verwijs ik naar de beantwoording van de vragen van het lid
Aukje de Vries (VVD) die op 11 maart jl. aan uw Kamer zijn gestuurd.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke bevoegdheden binnen het
kader van de onderhavige richtlijn en verordening bij de nationale
toezichthouder blijven rusten als het Europese bankentoezicht van start
gaat, in het bijzonder ten aanzien van het vaststellen en handhaven van de
nationale liquiditeitsregels totdat de Europese liquiditeitsregels worden
geïntroduceerd vanaf 2015).
Uitgangspunt van het Europees bankentoezicht is dat de ECB het
rechtstreeks prudentieel bankentoezicht op significante banken op zich
neemt, overeenkomstig de bevoegdheidsverdeling in artikel 4 en 6 van de
SSM-verordening. Dat wil zeggen dat de regels die zijn opgenomen in de
richtlijn en de verordening kapitaalvereisten door de ECB zullen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

19

toegepast (en waar het regels in de richtlijn betreft, de implementatie
daarvan in nationale wet- en regelgeving). Nationale liquiditeitsregels
mogen worden gehandhaafd of geïntroduceerd zolang de afgesproken
Europese liquiditeitsregels nog niet zijn geïntroduceerd vanaf 2015. Vanaf
de infasering van de betreffende regels vanaf 2015 ligt het in de rede dat
de ECB hier wat betreft de significante Nederlandse banken toezicht op zal
houden.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts naar de verscheidenheid aan
nationale overgangstermijnen en overgangsregels waar de ECB mee te
maken krijgt.
In dit verband kan worden opgemerkt dat bij de start van het Europees
bankentoezicht niet alleen de verordening kapitaalvereisten rechtstreeks
werkt, maar ook de richtlijn kapitaalvereisten zal zijn geïmplementeerd in
nationale wetgeving in alle lidstaten. Voor zover er sprake is van nationale
overgangstermijnen en overgangsregels, zal de ECB voor de toepassing
en handhaving daarvan gebruik kunnen maken van de kennis en expertise
van nationale toezichthouders.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke taken en bevoegdheden voor DNB resteren als het Europees bankentoezicht van start gaat
en verzoeken daarbij om een overzicht met taken en bevoegdheden van
DNB en van de ECB, zowel voor systeembanken als voor
niet-systeembanken.
De ECB zal vanaf november 2014 het rechtstreeks toezicht op significante
banken in Nederland gaan uitoefenen. Bovendien heeft de ECB straks de
bevoegdheid om, op advies van de nationale toezichthouders, vergunningen te verlenen en de verwerving van gekwalificeerde deelnemingen
te beoordelen. DNB stelt in beide gevallen een ontwerpbesluit op en zendt
dit aan de ECB. DNB blijft daarbij de mogelijkheid behouden om
zelfstandig een vergunningaanvraag af te wijzen. Zoals reeds aangegeven
zal DNB zal primair verantwoordelijk blijven voor het prudentieel toezicht
op de niet-significante banken in Nederland. Wel kijkt de ECB mee en kan
zij instructies geven aan DNB. Mocht de ECB echter van mening zijn dat
het toezicht beter door haar direct kan worden uitgeoefend, dan kan de
ECB zelfs beslissen het toezicht op één of meerdere minder significante
banken naar haarzelf toe te trekken.
De wijze waarop DNB en de ECB zullen samenwerken wordt op dit
moment nader uitgewerkt in een uitvoeringsverordening en in een
toezichthandboek. Met het oog op het voorgaande zal een wetsvoorstel bij
de Kamer worden ingediend om de Wft op formele punten in lijn te
brengen met deze bevoegdheidsverdeling. De verwachting is dat dit
wetsvoorstel nog voor de zomer bij uw Kamer wordt ingediend.
5. Wijze van implementatie
De leden van de PvdA-fractie vragen nader in te gaan op de keuze om
bepaalde zaken uit de richtlijn kapitaalvereisten in lagere regelgeving vast
te leggen. De leden noemen als voorbeeld de beginselen voor good
governance en verantwoord beloningsbeleid. Deze leden vragen
daarnaast om een overzicht van de gedelegeerde uitvoeringshandelingen
die de Europese Commissie mag of moet treffen rondom de richtlijn en
verordening kapitaalvereisten. Ook de leden van de ChristenUnie merken
op dat sprake is van veel delegatie en implementatie in lagere regelgeving
en vragen of dit een geëigende weg is op ingrijpende Europese regelgeving te implementeren, mede gezien de toekomstige taken en bevoegdheden van de ECB. De leden van de VVD-fractie vragen in ditzelfde
verband om een reactie op de kritiek van de NVB op dit punt in de
consultatiereactie en willen graag weten welke keuzes door implementatie
in lagere regelgeving niet bij de formele wetgever komen te liggen, terwijl
het primaat bij de formeel wetgever zou behoren te liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

20

Bij de implementatie is uitgegaan van de huidige systematiek in de Wft en
bijbehorende lagere regelgeving. Daar waar de richtlijn en de verordening
kapitaalvereisten noodzaken tot aanpassing of aanvulling ten aanzien van
bepaalde onderwerpen, is daarin voorzien op het niveau van de relevante
regels. Voor aanpassing van lagere regelgeving wordt daarbij gebruik
gemaakt van de bestaande delegatiebepalingen in de Wft, waarin door de
formele wetgever de bevoegdheid van de lagere regelgever (regering,
minster, toezichthouder) reeds is afgebakend. Het gegeven dat er sprak is
van ingrijpende Europese regelgeving is op zichzelf geen aanleiding om
van de gebruikelijke verhouding tussen de verschillende niveaus van
regelgeving af te wijken. Integendeel, ik wijs er in dit verband op dat de
richtlijn en verordening kapitaalvereisten grotendeels maximumharmonisatie bevatten en lidstaten derhalve tamelijk weinig keuzevrijheid meer
laten. De implementatie bij lagere regelgeving heeft dan ook een sterk
uitvoerend en technisch karakter en bevat veel aanpassingen doordat
diverse elementen uit de oude richtlijnen zijn opgenomen in de verordening.
Bij het aanstaande toezicht door de ECB zal deze behalve de verordening
kapitaalvereisten ook het nationaal recht ter implementatie van de richtlijn
kapitaalvereisten toepassen. Dit is een onvermijdelijke consequentie van
het feit dat het proces van Europese harmonisatie op het terrein van het
prudentieel toezicht op banken nog niet geheel is voltooid en de
voorschriften uit de richtlijn in elke lidstaat zijn geïntegreerd in het
toepasselijke nationale recht. Dit staat mijns inziens los van de wijze van
inrichting van dat nationale recht en kan dan ook niet langs die weg
worden veranderd of verbeterd. Ik herken mij dan ook niet in de kritiek
van de NVB, waarin de suggestie wordt gewekt dat met de implementatie
bij lagere regelgeving belangrijke keuzes bij de (formele) wetgever
worden weggehouden, waardoor het primaat van de laatste in het geding
zou zijn. Ik wil er tevens op wijzen dat het advies van de Raad van State,
die wetsvoorstellen nauwlettend op dit soort aspecten toetst, geen
aanknopingspunt biedt voor de suggestie van de NVB. Wel moet worden
bedacht dat de invoering van de Europese Bankenunie onvermijdelijk tot
gevolg zal hebben dat de invloed van de nationale wetgever zal worden
gereduceerd. De bevoegdheid om regels te stellen wordt immers in
toenemende mate rechtstreeks aan Europese instanties toegekend, zoals
de Europese Commissie, de ECB en de EBA.
Het door de leden van de PvdA-fractie gevraagd overzicht van de
voorziene gedelegeerde uitvoeringshandelingen door de Europese
Commissie treft u als bijlage bij deze nota aan26.
6. Gevolgen voor het bedrijfsleven: administratieve lasten en
inhoudelijke nalevingskosten
De leden van de VVD-fractie vragen of de regelgeving niet simpeler en
goedkoper kan voor het bedrijfsleven. Daarnaast vragen deze leden naar
de reden waarom kapitaalseisen niet worden meegenomen bij het
bepalen van de inhoudelijke nalevingskosten. Ook vragen deze leden
verheldering van de verwijzing naar tabel 1 op pagina 18 van de memorie
van toelichting.
Zoals reeds aangegeven is de specifieke hoogte van de vereisten uit de
richtlijn en verordening kapitaalvereisten gebaseerd op onderzoek van het
Bazelse Comité naar de kosten en baten van hogere kapitaalseisen.
Daarnaast heeft de Europese Commissie ook een uitgebreide impactstudie uitgevoerd. Hieruit blijkt onder meer dat het grootste gedeelte van
administratieve lasten (ongeveer 70% van zowel structurele als eenmalige
26

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

21

kosten) voortvloeien uit de nieuwe liquiditeitsvereisten. DNB heeft in juni
2011 echter al een aangescherpt liquiditeitsregime geïntroduceerd, dat al
veel elementen van de nieuwe vereisten bevat. Hierdoor voldoen
Nederlandse banken gemiddeld genomen nu al (ruim) aan de Bazelse
definitie van de liquiditeitsdekkingsgraad. Daarnaast kan de implementatie van de eisen met betrekking tot tegenpartijkredietrisico leiden tot een
toename van administratieve lasten, vooral bij grote banken. Aan de
andere kant is het aannemelijk dat de administratieve lasten voor
instellingen met grensoverschrijdende activiteiten zullen afnemen omdat
nationale bepalingen vervangen worden door Europese eisen (single
rulebook). Nederlandse banken kunnen daarvan profiteren.
De kosten van het aanhouden van additioneel kapitaal voor banken
worden niet gekwalificeerd als inhoudelijke nalevingskosten. Op pagina
25 en 26 van de memorie van toelichting bij onderhavig wetsvoorstel
wordt hier uitgebreid op ingegaan. Voor beleggingsondernemingen
worden de kosten voor het aanhouden van extra kapitaal wel aangeduid
als inhoudelijke nalevingskosten (zie pagina 28 van de memorie van
toelichting).
De verwijzing naar tabel 1 op pagina 18 van de memorie van toelichting is
onjuist. Er had verwezen moeten worden naar tabellen 2A en 2B
(overzicht van de doelgroep).
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de nalevingskosten
afhankelijk zijn van de omvang en wat dit betekent voor de toetredingsmogelijkheden.
Er zal, daar waar mogelijk, sprake zijn van een proportionele toepassing
van de vereisten uit de richtlijn en verordening kapitaalvereisten. Dit
houdt in dat bij de uitvoering van het toezicht rekening wordt gehouden
met aard, omvang en complexiteit van de activiteiten van de onderneming. Factoren die daarbij een rol spelen zijn: de aard van de activiteiten, de complexiteit ervan en/of de mate waarin de activiteiten zich
beperken tot een beperkt aantal soorten financiële instrumenten of
-beleggingsdiensten. Ook het marktaandeel van de onderneming, het
gebruik van interne modellen en de mate waarin de onderneming
grensoverschrijdend actief is, spelen hierbij een rol. Op deze wijze wordt
bijgedragen aan een gelijk speelveld tussen grote en kleinere instellingen.
7. Toelichting financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre het meerjarig kostenkader
voldoende is om de kosten te beperken en in de greep te houden en wie
hier toezicht op houdt. De leden van de fractie van de ChristenUnie willen
weten op welke wijze de toezichtkosten van de ECB worden doorberekend.
Binnen de huidige systematiek zien de toezichthouder en het Ministerie
van Financiën erop toe dat de toezichtbegroting het bedrag van het
meerjarig kostenkader niet te boven gaat. Het meerjarig kostenkader
bevat een aantal criteria aan de hand waarvan het maximaal toegestane
bedrag aan toezichtkosten voor het komende jaar wordt vastgesteld. Het
concept van de begroting bespreekt de toezichthouder op hoofdlijnen met
het adviserend panel. In het panel hebben onder meer vertegenwoordigers van onder toezicht staande personen zitting. Panelleden zijn
derhalve in de gelegenheid om de invulling van het kostenkader ter
discussie te stellen. Tevens kunnen zij de toezichthouder bevragen over de
plannen die hij voor het komende (begrotings)jaar heeft. Indien na afloop
van een jaar onverhoopt mocht blijken dat het kostenkader voor dat jaar is
overschreden, dan kan de toezichthouder worden verplicht maatregelen te
treffen om deze overschrijding te compenseren. Een automatische
verplichting daartoe is niet wenselijk, omdat zich onvoorziene externe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

22

omstandigheden kunnen voordoen die een overschrijding van het kader
rechtvaardigen.
Met de komst van de Europese Bankenunie verandert de gang van zaken,
in ieder geval voor wat betreft het toezicht op de banken. Op dit moment
is bekend dat de ECB de door haar te maken dan wel gemaakte kosten
rechtsreeks in rekening zal brengen bij de instellingen die onder haar
toezicht vallen. De kosten die nationale toezichtouders maken vanwege
hun betrokkenheid bij het door de ECB uit te oefenen toezicht, worden
volgens de nationale regimes gefinancierd. Het voorstel tot wijziging van
de Wet bekostiging financieel toezicht, dat dit voorjaar bij uw Kamer zal
worden ingediend, gaat hier nader op in.
8. Consultatie
De leden van de VVD-fractie vragen of er ook niet-openbare consultatiereacties zijn ontvangen met betrekking tot het wetsvoorstel en welke dat
zijn.
Er is inderdaad een enkele reactie ontvangen ten aanzien waarvan de
respondent heeft aangegeven bezwaar te maken tegen openbaarmaking.
Uiteraard is de inhoud van deze reacties betrokken bij de voorbereiding
van het wetsvoorstel en aangehaald in de memorie van toelichting.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen het
verzoek van de NVB om de uitzonderingen op de geheimhoudingverplichting en de vertrouwelijkheid te beperken tot de gebieden die in de
richtlijn worden genoemd.
De regering is zich bewust van het feit dat de richtlijn kapitaalvereisten
zich beperkt tot banken en beleggingsondernemingen, terwijl het voorstel
voor artikel 1:93e van de Wft dat nu voorligt, voorschrijft dat de toezichthouders ook informatie over bijvoorbeeld verzekeraars moeten
verstrekken aan een parlementaire enquêtecommissie. Hier is voor
gekozen omdat de regering van mening is het artikel in de richtlijn
kapitaalvereisten geen nieuwe uitzondering op de geheimhoudingsplicht
voor toezichthouders in het leven roept, maar het gedurende de laatste
jaren gerijpte inzicht verwoordt dat de bestaande geheimhoudingsregimes voor toezichtvertrouwelijke informatie vanzelfsprekend niet in de
weg behoren te staan aan het uitwisselen van informatie die van belang is
voor de enquêtes van nationale parlementen. Het expliciteert daarmee
een beginsel dat de kaders van de richtlijn kapitaalvereisten overstijgt en
ook relevant is voor de (in veel opzichten gelijkluidende) geheimhoudingsbepalingen uit andere richtlijnen op het terrein van de financiële markten.
De leden van de VVD-fractie vragen daarnaast naar de stand van zaken
met betrekking tot de mogelijkheden tot aanpassing van de Wft met het
oog op het vergemakkelijken van toekomstige implementatie van
Europese regelgeving.
Sinds haar inwerkingtreding in 2007 is de Wft – niet alleen ten gevolge
van Europese regelgeving – aanzienlijk in omvang en complexiteit
toegenomen. Het verkennen van de mogelijkheden voor efficiëntere
implementatie van Europese regelgeving in de Wft hangt nauw samen
met de vraag welke mogelijkheden er zijn om de Wft in algemene zin
minder complex te maken, met behoud van de synergievoordelen die de
Wft als overkoepelende wet biedt. Belangrijk is dat daarbij ook goed wordt
gekeken naar de ontwikkeling van de Europese financiële regelgeving,
met name waar het gaat om de ontwikkelingen met betrekking tot de
Europese bankenunie. Een goede balans kan pas worden opgemaakt
wanneer de eerste fase van de invoering van de bankenunie voldoende is
uitgekristalliseerd en de gevolgen daarvan op de nationale regelgeving
goed kunnen worden overzien. Het ligt bovendien voor de hand om
eventuele verbeteringen van de Wft stapsgewijs te realiseren. Bij deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

23

stappen zal de sector vanzelfsprekend worden betrokken door de
consultatie van voorstellen tot vereenvoudiging van de Wft.
9. Overig
De leden van de PvdA-fractie vragen – vanwege het feit dat de Europese
regelgeving veelal wordt opgesteld op sectoraal niveau – of de regering
zich bij de ESRB sterk wil maken voor een doorlichting van de wisselwerking tussen sectorale wetgeving op de financiële stabiliteit in Europa.
De ESRB draagt door middel van onder meer macroprudentiële analyses,
en daaruit voortvloeiende waarschuwingen en aanbevelingen bij aan het
voorkomen of beperken van systeemrisico’s in de EU. De ESRB kan hierbij
ook de (onbedoelde) effecten van nieuwe wet- en regelgeving betrekken,
zoals de wisselwerking tussen verschillende sectorale wetten. Voor zover
dit niet al gebeurt, zal ik via de geëigende kanalen aandacht vragen voor
dit onderwerp.
10. Artikelsgewijs
A, J, K, BB, EE en MMM (1:1, 1:75, 1:76, 3:2, 3:5 en 4:3 Wft)
De leden van de CDA-fractie hebben vragen naar aanleiding van het
vervallen van het begrip van «besloten kring» in de Wft. Deze leden
vragen hoeveel organisaties op basis van dit begrip opereren en wat de
gevolgen zijn voor hen van de voorliggende implementatie.
Hoeveel organisaties vanwege het begrip besloten kring opereren buiten
de reikwijdte van het prudentieel toezicht op grond van de Wft is bij DNB
niet bekend. De implementatie heeft geen onmiddellijke gevolgen voor
deze groep. Zolang een nadere invulling van het begrip «publiek» in
relatie tot het aantrekken van opvorderbare gelden nog ontbreekt, zal de
nationale invulling relevant blijven.27
N (1:86 en 1:87 (nieuw) Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen voor welke overtredingen een tijdelijk
verbod kan worden opgelegd en of dit verbod geldt in het land van
vestiging of in heel Europa. Ook vragen deze leden in hoeverre er sprake
is van het opstellen van een Europese zwarte lijst en hoe deze maatregel
moet worden gezien in relatie tot het tuchtrecht.
Het wetsvoorstel regelt dat de toezichthouder bij wijze van maatregel
natuurlijke personen tijdelijk de bevoegdheid kan ontzeggen om functies
uit te oefenen bij banken of beleggingsondernemingen. Deze
bevoegdheid komt de toezichthouder toe indien een bank of beleggingsonderneming een overtreding heeft begaan die is gerangschikt in de
derde en zwaarste boetecategorie. Het gaat daarbij om naar hun aard
ernstige overtredingen. Het tijdelijke verbod kan worden opgelegd aan
natuurlijke personen die de overtreding hebben begaan, of daaraan
feitelijk leiding hebben gegeven. Het verbod geldt voor zowel de actuele
functie van de betrokkene als voor andere, soortgelijke functies bij banken
en beleggingsondernemingen in Nederland. Bovendien strekt het verbod
zich uit tot elke onderneming binnen de groep waar de betrokken bank of
beleggingsonderneming deel van uitmaakt. In dit verband is het ook
relevant om op te merken dat de EBA een centrale databank zal bijhouden
met alle administratieve sancties die zijn opgelegd door toezichthouders.
Andere toezichthouders binnen de Europese Unie kunnen deze databank
raadplegen en zich, bijvoorbeeld in het kader van een geschiktheidstoets
27

De nationale invulling komt erop neer dat het Europeesrechtelijke begrip «publiek» zodanig
wordt ingevuld dat daarvan worden uitgesloten: degenen behorende tot een «besloten kring»
en «professionele marktpartijen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

24

(fit and proper test) van bestuurders, ervan vergewissen of een sanctie is
opgelegd aan een natuurlijke persoon.
Voormelde bevoegdheid staat los van het voorgenomen tuchtrecht. Zo
wordt dat tuchtrecht geïntroduceerd op initiatief van de bancaire sector
zelf28en betreft het geen maatregel van een toezichthouder. Daarnaast
richt het tuchtrecht zich primair op de beoordeling van de vraag of een
individu de binnen de groep geldende normen en (gedrags)regels heeft
nageleefd, terwijl bij de hier voorgestelde maatregel van een tijdelijk
verbod sprake moet zijn van overtreding van bepaalde wettelijke normen.
Er kan in bepaalde gevallen samenloop ontstaan tussen het tuchtrecht en
het bestuursrechtelijk toezicht. Beide mogelijkheden sluiten elkaar echter
niet uit, aangezien zij een verschillend doel dienen. Het ligt dan wel in de
rede dat de tuchtrechtelijke instantie bij het bepalen van een sanctie
rekening houdt met een eventueel opgelegd tijdelijk verbod door de
toezichthouder.
P (1:93e Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen of de toegang tot toezichtvertrouwelijke informatie enkel geldt voor een parlementaire enquêtecommissie of
dat het ook mogelijk is dat in het kader van een parlementair onderzoek
toezichtvertrouwelijke informatie wordt gedeeld.
Een voorwaarde die de richtlijn stelt aan het delen van de toezichtvertrouwelijke informatie is dat er een nauwkeurig omschreven mandaat uit
hoofde van het nationale recht moet zijn om de maatregelen van DNB en
de AFM te onderzoeken of te controleren. Een dergelijk nauwkeurig
omschreven mandaat heeft een parlementaire enquêtecommissie op
grond van artikel 2 van de Wet op de parlementaire enquête 2008.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie naar de afstemming tussen
het afzonderlijke wetsvoorstel dat regelt dat DNB en AFM vertrouwelijke
gegevens en inlichtingen verstrekken aan de Algemene Rekenkamer en dit
wetsvoorstel.
De implementatie van het artikel uit de richtlijn dat de toegang tot
toezichtvertrouwelijke informatie voor de Algemene Rekenkamer
respectievelijk een parlementaire enquêtecommissie regelt, geschiedt via
twee afzonderlijke artikelen, namelijk artikel 1:93d (Algemene Rekenkamer) en artikel 1:93e (parlementaire enquêtecommissie) van de Wet op
het financieel toezicht.
De leden van de SP-fractie vragen of expliciete toestemming van
buitenlandse toezichthouders nodig is, voordat DNB en AFM toezichtvertrouwelijke informatie mogen verstrekken aan een parlementaire
enquêtecommissie en of de regering dit wenselijk vindt. De leden van de
VVD-fractie vragen of dit andersom ook zo geregeld is en in hoeverre dit
straks ook geldt voor de ECB.
Dat de toezichthouders expliciet toestemming moeten krijgen van
toezichthouders in andere lidstaten, is een verplichting op grond van
artikel 60, tweede lid, onderdeel d, van de richtlijn kapitaalvereisten. Deze
bepaling dient in alle lidstaten te worden omgezet in nationaal recht. Op
grond van de SSM-verordening zijn deze bepaling van overeenkomstige
toepassing op de ECB.
Het is wenselijk dat DNB en de AFM zich houden aan deze verplichting,
omdat anders toezichthouders in andere lidstaten naar verwachting niet
meer geneigd zullen zijn om toezichtvertrouwelijke informatie te delen
28

Ook het bestaande tuchtrechtsysteem uitgevoerd door de Stichting Deskundigheid Screening
en Integriteit, waarbij met name asset managers zijn aangesloten, is een initiatief van de
sector zelf, evenals het stelsel van tuchtrecht van verzekeraars dat zich richt op de
onderneming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

25

met DNB of de AFM, hetgeen negatieve gevolgen zal hebben voor het
toezicht van DNB en de AFM op bijvoorbeeld banken met vestigingen in
verschillende landen.
R, S en T (1:97, 1:98 en 1:99 Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen wat de gevolgen zijn van de
aanpassing van de regeling met betrekking tot de publicatie van sancties
conform hetgeen de richtlijn bepaalt ten aanzien van de publicatie van
sancties die worden opgelegd aan banken en beleggingsondernemingen
in de zin van de verordening. Deze leden willen in dat verband graag
weten welke ondernemingen nog meer onder de regeling vallen en in
hoeverre dit in strijd is met Europese regelgeving.
De voorgestelde aanpassing betreft aanpassing van de algemene en
uniforme regeling in de Wft voor de publicatie van sancties. Het gevolg is
dat het algemene en uniforme karakter van deze regeling behouden blijft
en deze van toepassing is (en blijft) op een ieder aan wie op grond van de
Wft een sanctie kan worden opgelegd. Zoals uiteengezet in de memorie
van toelichting levert deze benadering geen strijdigheid op met het
Europese recht.
U (1:104 Wft)
De leden van de SP-fractie vragen waarom niet is gekozen om te voorzien
in het laten vervallen van een ongebruikte bankvergunning in plaats van
deze door de toezichthouder te laten intrekken. Deze leden vragen of de
regering «slapende banken» wenselijk zou vinden.
De huidige systematiek in artikel 1:104 van de Wft gaat uit van intrekking
van een vergunning door de toezichthouder. De richtlijn kapitaalvereisten
schrijft voor dat dit na zes maanden dient te gebeuren, tenzij het nationaal
recht zou voorzien in van rechtswege vervallen van de vergunning
– aangezien het voorschrift tot intrekking in dat geval zinledig zou zijn. Er
is echter geen noodzaak om van het huidige systeem van intrekking af te
wijken. Uitdrukkelijke intrekking bij beschikking van de toezichthouder
bevordert de rechtszekerheid en biedt bovendien de mogelijkheid om te
voorzien in de afwikkeling van de onderneming op grond van
artikel 1:104, derde lid, van de Wft.
V (2:12 Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen van het schrappen
van de ontheffingsmogelijkheden ten aanzien van de kapitaalvereisten en
wat wordt bedoeld met de mededeling dat de verordening «in beginsel»
niet voorziet in vergelijkbare mogelijkheden. Deze leden vragen in dit
verband tevens naar de positie van BNG en NWB.
Reden voor het afschaffen van de ontheffingsmogelijkheden in de Wft is
dat de toepassing van deze eisen voortaan worden beheerst door de
verordening kapitaalvereisten. De nationale ontheffingen komen bij
inwerkingtreding van de voorgestelde wijzigingen van rechtswege te
vervallen. De verordening kapitaalvereisten voorziet in een aantal gevallen
in zogeheten «waivers», waarbij de toezichthouder een onderneming kan
vrijstellen van specifieke aspecten of verplichtingen uit de verordening.
Met «in beginsel» wordt gedoeld op het feit dat deze «waivers» gezien
hun beperktere strekking niet goed vergelijkbaar zijn met de algemene en
ruime ontheffingsmogelijkheden ten aanzien van de kapitaalvereisten die
thans nog in de Wft zijn opgenomen. Met betrekking tot de positie van
BNG en NWB verwijs ik naar de beantwoording op dat punt hiervoor, bij
de bespreking van de verhouding met het gemeenschappelijk Europees
bankentoezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

26

CC en DD (3:3 en 3:4 Wft)
De leden van de SP-fractie verzoeken om een nadere toelichting bij de
opname van «vrijwillige banken» in de opsomming van artikel 3:3 van de
Wft.
Vrijwillige banken zijn ondernemingen die geen opvorderbare gelden
aantrekken van het publiek of geen kredietuitzettingen voor eigen
rekening verrichten, maar zich vrijwillig onderwerpen aan het regime voor
banken. Voorbeelden van vrijwillige banken zijn Finata Bank N.V. en
InterBank N.V., beide onderdeel van Crédit Agricole, alsmede RBS
Hollandsche en BNP Paribas Bank.
Aangezien vrijwillige banken wettelijk gelijk zijn gesteld aan banken in de
zin van de richtlijn en de verordening kapitaalvereisten, is op grond van
de Wft het Europese kapitaalvereistenregime op hen van overeenkomstige toepassing. Daarmee geldt ook voor vrijwillige banken dat de ruime
mogelijkheden nationale ontheffingsmogelijkheden ten aanzien van
kapitaaleisen komen te vervallen. In verband daarmee is voorzien in de
mogelijkheid van een vrijstellingsregeling door de Minister van Financiën
voor bepaalde gevallen waarin, gezien de bijzondere aard van de
onderneming(en), toepassing van het volledige Europese kapitaalvereistenregime niet passend zou zijn. Dit laat overigens het uitgangspunt
onverlet dat vrijwillige banken in beginsel aan dezelfde eisen dienen te
voldoen als banken in de zin van de richtlijn en verordening kapitaalvereisten.
GG en NNN (3:8 en 4:9b (nieuw) Wft)
De leden van de VVD-fractie wijzen op de discrepantie in de regeling in
het Burgerlijk Wetboek en de richtlijn kapitaalvereisten ten aanzien van de
maximering van het aantal bestuursfuncties van bestuurders bij significante banken en beleggingsondernemingen, en vragen of niet had kunnen
worden gekozen voor een betere afstemming.
De regeling in de richtlijn kapitaalvereisten strekt tot harmonisatie van de
regels op dit punt in alle lidstaten van de Europese Unie. Hierbij is enige
afwijking van de uiteindelijke Europese regeling ten opzichte van het
specifieke nationale regime in Nederland onvermijdelijk gebleken. In de
voorbereiding van het wetsvoorstel is getracht om de regelingen zo goed
mogelijk op elkaar te laten aansluiten. Vanwege de onderlinge verschillen
is ervoor gekozen om de regeling in het Burgerlijk Wetboek buiten
toepassing te laten en de materiële onderdelen van die regeling die
relevant zijn voor de voorgestelde bepalingen in de Wft over te nemen,
zoals de gelijkstelling van de commissaris met de niet-uitvoerende
bestuurder.
HH (3:17a (nieuw) Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen waarom is gekozen voor een separaat
wetsvoorstel om de afspraak uit het regeerakkoord over beloningsbeleid
in op te nemen. Verder vragen deze leden wat de toetsdatum is voor
beloningen die worden geraakt door het bonusplafond en de werking van
artikel 1 van het Eerste protocol bij het EVRM bij dergelijke beloningen.
Ook vragen deze leden in hoeverre bij de invulling van wat vaste en
variabele beloningen zijn wordt aangesloten bij de Europese regelgeving.
Het onderhavige wetsvoorstel beperkt zich tot een technische implementatie van de richtlijn en verordening kapitaalvereisten, daarom wordt in dit
wetsvoorstel alleen het bonusplafond voor banken en beleggingsondernemingen geïntroduceerd, zoals opgenomen in de richtlijn. Zoals reeds is
aangegeven wordt het bonusplafond van 20% dat is overeengekomen in
het regeerakkoord opgenomen in het wetsvoorstel Wet beloningsbeleid
financiële ondernemingen. In dat wetsvoorstel introduceert het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

27

een breed pakket aan regels dat financiële ondernemingen verplicht tot
het voeren van een beheerst beloningsbeleid en dat excessieve variabele
beloningen aan banden legt. Dit wetsvoorstel heeft daarnaast tot doel de
reeds bestaande beloningsregelgeving voor financiële ondernemingen
overzichtelijk samen te brengen, begrippen te harmoniseren en waar
nodig bestaande normen aan te scherpen. Het bonusplafond voor de
gehele financiële sector past inhoudelijk het beste in de context van dit
brede wetsvoorstel.
De bonusplafonds in de richtlijn bevatten geen overgangsrecht en zijn dus
onmiddellijk van toepassing. Het onderhavige wetsvoorstel implementeert de richtlijn, deze implementatie werkt terug tot 1 januari 2014.
Bij het bonusplafond van 20% dat is opgenomen in het wetsvoorstel Wet
beloningsbeleid financiële sector, is wel overgangsrecht opgenomen ten
aanzien van medewerkers die reeds op 1 januari 2015 werkzaamheden
verrichten voor de onderneming waarop het bonusplafond van 20% van
toepassing is. Aan deze personen kan in 2015 nog een variabele beloning
worden toegekend die hoger is dan 20%, wanneer een voorafgaande aan
1 januari 2015 overeengekomen afspraak de onderneming hiertoe
verplicht. De onderneming wordt geacht in de periode tot 1 januari 2015
in overleg te treden met de medewerkers om de arbeidsvoorwaarden,
contractuele afspraken en dergelijke te herzien. Vanaf 1 januari 2016 kan
een onderneming in het geheel geen hogere variabele beloning dan 20%
van de vaste beloning toekennen.
Met betrekking tot de definities van vaste en variabele beloning wordt
uitgegaan van de invulling die op grond van Europese regelgeving wordt
gehanteerd.
LL (3:46 Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen naar de eis van gelijkwaardig toezicht,
zoals opgenomen in het gewijzigde artikel 3:46 van de Wft.
Bij nota van wijziging, die gelijktijdig met deze nota aan uw Kamer is
gezonden, komt onderdeel LL in dit wetsvoorstel te vervallen.
NN (3:57 Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen naar de achtergrond van de gekozen
benadering van het beperken van de reikwijdte van het solvabiliteitseisen
tot bepaalde beleggingsondernemingen. De leden vragen waarom niet
gekozen is voor aanpassing van de definitie van beleggingsonderneming.
Zoals hiervoor in de paragraaf «Algemeen» is uiteengezet naar aanleiding
van de vraag over de reikwijdte van de implementatie in relatie tot
beleggingsondernemingen, is het Europese kapitaalvereistenregime niet
op alle beleggingsondernemingen van toepassing. Aangezien het
noodzakelijk is dat de Wft een breder begrip van beleggingsonderneming
hanteert, zie ook de hiervoor vermelde uiteenzetting, kon de inhoud van
die definitie in de Wft niet worden beperkt. In plaats daarvan is in de
voorgestelde redactie van artikel 3:57, eerste lid, van de Wft de terminologie verbijzonderd tot de daarin opgenomen specifieke categorieën
beleggingsondernemingen.
OO (3:62a Wft)
De leden van de SP-fractie vragen naar de wenselijkheid van de
mogelijkheid om bepaalde beleggingsondernemingen vrij te stellen van
sommige kapitaalbuffervereisten.
De richtlijn kapitaalvereisten geeft de mogelijkheid om
MKB-beleggingsondernemingen vrij te stellen van bepaalde kapitaalbuffervereisten, namelijk de kapitaalconserveringsbuffer en de contracyclische kapitaalbuffer. Naar de mening van het kabinet kan van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

28

vrijstelling alleen sprake zijn als de situatie dat rechtvaardigt en kan dat
niet op voorhand worden uitgesloten. Ook de richtlijn kapitaalvereisten
gaat uit van een proportionele toepassing: een besluit over de toepassing
van een dergelijke vrijstelling moet naar behoren met redenen omkleed
zijn, en moet onder meer toelichten waarom de vrijstelling geen
bedreiging voor de stabiliteit van het financiële stelsel van de lidstaat
vormt. Het kabinet acht DNB als prudentieel toezichthouder op deze
beleggingsondernemingen het beste in staat om een dergelijke beoordeling te maken en het zal DNB dan ook betrekken bij de vraag of
vrijstelling moet worden gegeven.
PP (3:62b (nieuw) Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen naar de uitzonderingen op het verbod
om uitkeringen of betalingen te doen bij een onvoldoende kapitaalbuffer.
De richtlijn kapitaalvereisten bepaalt dat als niet de volledige kapitaalbuffer aanwezig is, een bank toch een bepaald deel van haar uitkeringen
en betalingen op verstrekt kapitaal, bijvoorbeeld dividenduitkeringen, mag
voortzetten. De achterliggende gedachte is dat een compleet uitkeringsverbod kapitaalverschaffers afschrikt met als mogelijk gevolg dat deze
zich zouden terugtrekken. Om de continuïteit van de kapitaalverschaffing
niet in gevaar te brengen, is derhalve een bepaalde continuïteit in
rendementsuitkeringen mogelijk, zolang het kernkapitaal van een bank
niet wordt aangetast. Om wetstechnische redenen is deze figuur in de wet
geformuleerd als een verbod met uitzonderingen. De wetsbepaling geeft
de mogelijkheid om bij algemene maatregel van bestuur de uitzonderingen nader in te vullen.
RR (3:66 Wft)
De leden van de VVD-fractie hebben vragen over de over de bevoegdheidsverdeling tussen de Minister en DNB bij het nemen van tijdelijke
aanvullende maatregelen bij verhoogd risico in het financiële stelsel.
Voor de beantwoording van deze vragen verwijs ik naar de toelichting
hiervoor in de paragraaf «Macroprudentiële eisen».
YY (3:111a Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de bevoegdheden van DNB
genoemd in artikel 3:111a van de Wft zich verhouden tot de bevoegdheden in het kader van de interventiewet.
Artikel 3:111 van de Wft ziet op het voorkomen van (verergering van) een
probleemsituatie bij een bank of een beleggingsonderneming in de zin
van de verordening kapitaalvereisten. Daartoe kan zij de in dit artikel
genoemde bevoegdheden inzetten. De te treffen maatregelen zijn dus
preventief van aard. De bevoegdheden die DNB heeft uit hoofde van
afdeling 3.5.4a betreffen naast banken ook verzekeraars. Er zit dus een
gedeeltelijke overlap ten aanzien van het bereik van de bevoegdheden
(banken), maar ook een verschil (beleggingsondernemingen versus
verzekeraars).
Bovendien kan DNB de bevoegdheden, genoemd in afdeling 3.5.4a, pas
gebruiken indien er tekenen «van een gevaarlijke ontwikkeling zijn met
betrekking tot het eigen vermogen, de solvabiliteit of de liquiditeit
onderscheidenlijk de technische voorzieningen en is te voorzien dat die
ontwikkeling niet voldoende of niet tijdig ten goede zal keren»
(artikel 3:159c). Er is dus kortweg sprake van een situatie waarbij
preventief ingrijpen een gepasseerd station is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

29

ZZ (afdeling 3.4.4B (nieuw), artikel 3:159ai Wft (nieuw))
De leden van de VVD-fractie vragen naar de reikwijdte van de verplichting
tot het opstellen van afwikkelingsplannen alsmede over de vaststelling
van deze plannen, met name in verband met de voorzien rol van de
Minister.
De verplichting tot het opstellen van afwikkelingsplannen zal gaan gelden
voor alle banken en beleggingsondernemingen in de zin van de verordening kapitaalvereisten. Voor de vaststelling van afwikkelingsplannen
van systeemrelevante instellingen door DNB, is overeenstemming nodig
met de Minister van Financiën. Dit betekent dat een plan ter afwikkeling
van een systeemrelevante instelling niet zonder de instemming van de
Minister van Financiën kan worden vastgesteld. Er zal dus tot onderlinge
overeenstemming moeten worden gekomen.
FFF (3:277 Wft)
De leden van de VVD-fractie vragen opheldering over de toelichting bij
artikel 3:277a van de Wft, waarin gesproken wordt over een vermoedelijke
vergissing in artikel 108, vierde lid, van de richtlijn kapitaalvereisten.
Met «vermoedelijke vergissing» wordt hier bedoeld dat er sprake lijkt te
zijn van een inconsistentie tussen het genoemde artikel, waarin uitsluitend
beheerders van een instelling voor collectieve belegging in effecten
(icbe-beheerders) worden genoemd, en de rest van de richtlijn kapitaalvereisten, waarin icbe-beheerders en beheerders van (alternatieve)
beleggingsinstellingen telkens op dezelfde wijze worden behandeld. Het
komt voor dat een richtlijn na publicatie vergissingen of onduidelijkheden
blijkt te bevatten. Deze worden niet (meteen) hersteld, al gebeurt het soms
wel dat de Europese Commissie en de lidstaten afspraken maken over de
juiste of beoogde lezing van een bepaald artikel. Een richtlijn is voor de
lidstaten verbindend ten aanzien van het te bereiken resultaat. In dit geval
is ervoor gekozen uit te gaan van de (vermoedelijke) bedoeling van de
richtlijnbepaling, en niet van de letterlijke tekst.
De regering hoopt hiermee de vragen en opmerkingen in het verslag
afdoende te hebben beantwoord.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 849, nr. 6

30