Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 924 XV

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid 2008

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID (XV)
Aangeboden 20 mei 2009

KST128512
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

1

Gerealiseerde uitgaven 2008 (€ 21,9 mrd) naar artikel (bedragen x € 1 mrd)

Art.98 Algemeen
0,2
1%

Diverse artikelen
0,1
1%

Art.46 Inkomensbescherming
met activering
6,4
29%

Art.51 Rijksbijdragen
aan sociale fondsen
10,1
45%

Art.47 Re-integratie
2,1
10%
Art.50 Tegemoetkomingen
0,1
1%
Art.49 Overige inkomensbescherming
0,4
2%

Art.48 Sociale werkvoorziening
2,4
11%

Gerealiseerde ontvangsten 2008 (€ 715,9 mln) naar artikel (bedragen x € 1 mln)

Diversen
25,8
4%
Art. 50 Tegemoetkomingen
12,7
2%

Art.42 Arbeidsparticipatie
28,1
4%
Art 45 Pensioenbeleid
13,7
2%
Art.46 Inkomensbescherming
met activering
59,9
8%
Art.47 Re-integratie
87,1
12%

Art.48 Sociale werkvoorziening
488,7
68%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

3

Gerealiseerde premieuitgaven 2008 (€ 43,9 mrd) naar regeling (bedragen in € 1 mrd)

Art. 47 Re-integratie
0,5
1%

Art. 43 WAZO
1,0
2%

Art. 46 WW
2,9
6%
Art. 46 WAO, IVA, WGA
9,4
22%

Art. 46 ZW
1,4
3%
Art. 46 WAZ
0,4
1%
Art. 49 AOW
27,1
62%

Art. 49 ANW
1,2
3%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

4

Inhoudsopgave
A.
1.
2.

Algemeen
Aanbieding en dechargeverlening
Leeswijzer

B.
3.
4.

6.

Beleidsverslag
Beleidsprioriteiten
Beleidsartikelen
Artikel 41 Inkomensbeleid
Cluster Arbeidsmarkt
Artikel 42 Arbeidsparticipatie
Artikel 43 Arbeidsverhoudingen
Artikel 44 Arbeidsomstandigheden en verzuim
Artikel 45 Pensioenbeleid
Cluster Activerende sociale zekerheid
Artikel 46 Inkomensbescherming met activering
Artikel 47 Re-integratie
Artikel 48 Sociale werkvoorziening
Cluster Overige sociale zekerheid
Artikel 49 Overige inkomensbescherming
Artikel 50 Tegemoetkoming specifieke kosten
Artikel 51 Rijksbijdragen aan sociale fondsen
Niet-beleidsartikelen
Artikel 97 Aflopende regelingen
Artikel 98 Algemeen
Artikel 99 Nominaal en onvoorzien
Bedrijfsvoeringsparagraaf

11
11
27
27
33
34
43
53
58
64
65
84
95
100
101
108
112
115
115
116
125
126

C.
7.
8.
9.
10.

Jaarrekening
Verantwoordingsstaat
Saldibalans met toelichting
Baten-lastendiensten
Topinkomens

129
129
130
137
152

5.

D.
Bijlagen
Bijlage 1: Toezichtsrelaties
Bijlage 2: Toezichthouders in het kader van de Pensioenwet
Bijlage 3: ZBO’s en RWT’s
Bijlage 4: Aanbevelingen Algemene Rekenkamer
Bijlage 5: Inhuur externen
Bijlage 6: Subsidies
Bijlage 7: Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen
Bijlage 8: Organogram
Bijlage 9: Lijst van gebruikte afkortingen
Bijlage 10: Trefwoordenregister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

6
6
9

153
153
155
161
166
169
170
172
177
178
182

5

ONDERDEEL A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik, mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, het departementale jaarverslag over het jaar 2008 van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid decharge te verlenen over het in het
jaar 2008 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieel beheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2008;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2008 die met het onderhavige
jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2008 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2008
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2008, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over 2008
(de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid, van de
Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,

J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

6

Dechargeverlening

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane
verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van
de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane
verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

7

2. LEESWIJZER
2.1 Opbouw jaarverslag
Het jaarverslag van SZW bestaat uit vier onderdelen: Algemeen, Beleidsverslag, Jaarrekening en Bijlagen.
Het onderdeel Algemeen omvat het verzoek tot dechargeverlening en
deze leeswijzer.
Het beleidsverslag is opgebouwd uit vier onderdelen:
1. In de paragraaf beleidsprioriteiten wordt van elk van de beleidsdoelstellingen uit de beleidsagenda uit de begroting 2008 de stand van
zaken weergegeven. Daarnaast wordt de voortgang gemeld in de
uitvoering van de beleidsprioriteiten uit het Coalitieakkoord van het
huidige kabinet. Met het lezen van deze paragraaf kan worden volstaan
als de lezer snel een beeld van de prestaties van SZW in 2008 wil
hebben.
2. De beleidsartikelen verantwoorden meer in detail in hoeverre de doelstellingen van SZW zijn behaald. Tevens is hier de financiële toelichting te vinden op opmerkelijke verschillen tussen realisatie en begroting.
3. De niet-beleidsartikelen verantwoorden de financiële afwikkeling van
afgesloten regelingen, de apparaatsuitgaven die niet aan de beleidsartikelen zijn toe te rekenen, onvoorziene uitgaven en loon- en prijsbijstellingen.
4. De bedrijfsvoeringsparagraaf geeft informatie over de bedrijfsvoering.
De jaarrekening is opgebouwd uit de verantwoordingsstaat van het ministerie van SZW, de saldibalans, de bij deze onderdelen behorende financiële toelichtingen en het onderdeel topinkomens. Als laatste bevat de
jaarrekening de paragraaf inzake baten-lastendiensten van het Agentschap SZW en de Inspectie Werk en Inkomen (IWI).
Tot slot bevat het jaarverslag 10 bijlagen, te weten de bijlagen Toezichtrelaties, Toezichthouders in het kader van de pensioenwet, Zelfstandige
bestuursorganen en rechtpersonen met een wettelijke taak, Aanbevelingen Algemene Rekenkamer, Inhuur externen, Subsidies, Budgetdiscipline SZA-kader, Organogram, Lijst met afkortingen en Trefwoordenregister.
2.2 Specifieke aandachtspunten
Accountantsverklaring, accountantscontrole
De financiële informatie is opgenomen in de jaarrekening en valt onder de
reikwijdte van de accountantsverklaring. Dit geldt ook voor de financiële
toelichting bij de budgettaire tabellen die in het beleidsverslag staan.
De niet-financiële informatie valt niet onder de reikwijdte van de accountantsverklaring, maar is wel onderdeel van de accountantscontrole.
De premiegefinancierde sociale zekerheidsuitgaven vallen evenmin onder
de reikwijdte van de accountantsverklaring maar vallen wel onder de
accountantscontrole. De ZBO’s leggen verantwoording af over de rechtmatigheid van de premiegefinancierde sociale zekerheidsuitgaven. Over
de rechtmatigheid van die uitgaven wordt gerapporteerd in bijlage 3
(ZBO’s en RWT’s) van het jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

9

Leeswijzer

ESF-middelen
De programma-uitgaven voor ESF en EQUAL afkomstig van de Europese
Commissie lopen buiten begrotingsverband en zijn dus niet in de
verantwoordingsstaat terug te vinden. De Tweede Kamer wordt geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering van het ESF-programma via
jaarlijkse voortgangsrapportages.
Gegevens oude jaren
In de jaarverantwoording worden ook gegevens gepresenteerd over oude
jaren. Hierbij wordt uitgegaan van de meest recente informatie. Dit betekent dat deze gegevens kunnen afwijken van gegevens die in vorige jaarverantwoordingen werden gepresenteerd.
Nalevingsindicatoren
In dit Jaarverslag zijn op het gebied van handhavingsinformatie geen
realisatiegegevens voor nalevings-indicatoren beschikbaar. Onderzoeksresultaten op het terrein van Sociale Zekerheid (POROSZ) en Wet Arbeid
Vreemdelingen (WAV) leveren onvoldoende betrouwbare informatie op.
Om, zoals aan de Tweede Kamer is toegezegd, bij de Begroting 2010 nalevingindicatoren te presenteren lopen thans enkele informatieprojecten,
waaronder metingen met de geavanceerde schattingstechniek DCE (detection controlled estimation) en de, ook eerder in Europees verband toegepaste, methode van directe bevraging naar zwarte inkomsten (door het
CBS). Bij de begroting 2010 worden de resultaten van de diverse
metingen naar nalevingniveau gepresenteerd.
Overgang regelingen
De beleidsterreinen kinderopvang en emancipatie zijn met ingang van
2007 overgegaan naar het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).
De beleidsterreinen aanpak onwillige jongeren, de kindertoeslag en de
uitkeringslasten van de kinderbijslag zijn met ingang van de begroting
2008 overgegaan naar de minister voor Jeugd en Gezin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

10

ONDERDEEL B. BELEIDSPRIORITEITEN
3. BELEIDSPRIORITEITEN
3.1 Inleiding
Terugblikken op het jaar 2008 geeft voor wat het SZW-beleid betreft een
gemengd beeld. Enerzijds was het een jaar van hoogconjunctuur, met een
stijgende arbeidsparticipatie en met het laagste aantal bijstandsgerechtigden en WW-gerechtigden sinds jaren. Het was een jaar waarin veel nieuw
beleid is ontwikkeld en in gang gezet. Beleid waarmee prikkels worden
geïntroduceerd om de arbeidsparticipatie te verhogen. Werk wordt
lonender voor niet-werkenden, voor deeltijdwerkers en voor ouderen, met
als doel de arbeidsparticipatie verder te vergroten en de Nederlandse
samenleving te wapenen tegen de oplopende overheidsuitgaven als
gevolg van de onvermijdelijke vergrijzing. Daarbij zijn er maatregelen
genomen om de lasten te verlichten. De nulpremie in de Werkloosheidswet voor werknemers heeft een positief effect op de koopkracht. Ook zijn
er fundamentele stappen gezet om de beleidsruimte voor gemeenten te
vergroten op het gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening.
Met name een grote schuldenproblematiek blijkt een belemmerende
factor voor arbeidsparticipatie en verdient alle aandacht.
Anderzijds is 2008 het jaar van de kredietcrisis die oversloeg op de reële
economie. Het betekende een abrupt einde aan de conjuncturele groei.
Het werd allengs duidelijk dat Nederland zich moest voorbereiden op
economisch zwaar weer in 2009. Deze neerwaartse ontwikkeling werd
aangepakt met maatregelen om de eerste klappen op te vangen. Het
instrument werktijdverkorting werd ingezet om bedrijven die met een
acuut en groot omzetverlies werden geconfronteerd enige adempauze te
geven. Er werden leningen beschikbaar gesteld aan banken met als doel
de financiële sector overeind te houden.
Wat betekent dit voor het in gang gezette beleid in 2008? Is dat voor niets
geweest? Nee. De meeste Nederlanders beginnen het jaar 2009 met een
verbetering van de koopkracht. Dat is winst, juist in moeilijke tijden.
Mede door de participatiebevorderende maatregelen die het kabinet in
2008 heeft getroffen, is de uitgangspositie in Nederland relatief gunstig.
Samen met de activerende sociale zekerheid heeft dit er toe bijgedragen
dat de werkloosheid in internationaal perspectief laag is. In een open
economie als Nederland kan een recessie niet worden voorkomen. Wel
stelt het kabinet zich ten doel om zo krachtig mogelijk uit de recessie te
komen, door mensen van werk naar werk te helpen en in te zetten op
bijscholing en omscholing. Na de recessie wordt Nederland weer geconfronteerd met de structurele onderliggende ontwikkelingen, te weten
vergrijzing en ontgroening. Voor de lange termijn blijft een hoge participatiegraad van groot belang voor een goed functionerende arbeidsmarkt en
een houdbare samenleving.
Wel lijkt het onvermijdelijk dat de resultaten van het nieuwe beleid minder
snel zichtbaar worden dan ten tijde van de begroting 2008 (september
2007) werd voorzien. De doelstellingen uit het Beleidsprogramma zijn
onverminderd van belang en het kabinet werkt onverminderd door aan de
realisatie van die doelstellingen op basis van het in de begroting 2008 en
2009 aangekondigde beleid. Met name beleidsprioriteit 34, 200 000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

11

Beleidsprioriteiten

mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt worden extra aan de
slag geholpen, komt met de huidige economische ontwikkelingen onder
druk.
In dit jaarverslag wordt de stand van zaken ultimo 2008 gepresenteerd
met betrekking tot de beleidsprioriteiten uit het Beleidsprogramma. Wat
was het streven voor 2008? In hoeverre is dat gerealiseerd? En met welk
budgettair beslag?
Het gerealiseerde beleid kan niet los worden gezien van de ongewoon
snel veranderende omgeving in de laatste maanden van 2008. Indien van
toepassing wordt geprobeerd om stil te staan bij de gevolgen hiervan
voor de middellange termijn.
3.2 De economische situatie in 2008
Forse daling economische groei...
Na een hoog niveau van 4% groei in de tweede helft van 2007 volgde in
de eerste helft van 2008 een terugval tot 3,3% groei. Daarna viel de groei
verder terug tot 1,9% en –0,6% in het derde respectievelijk vierde kwartaal
van 2008. Over heel 2008 kwam de groei uit op 2%, dat is minder dan de
raming van 21⁄2% die bij het opstellen van de begroting 2008 (MEV 2008)
werd verwacht.
De groeivertraging had vooral een buitenlandse oorzaak zoals blijkt uit de
groei van de uitvoer van goederen en diensten die in heel 2008 is uitgekomen op 3%, fors lager dan de aanvankelijke raming van 61⁄2%. In het
vierde kwartaal daalde de uitvoer van goederen en diensten zelfs met
1,9% ten opzichte van het vierde kwartaal van 2007. Hoe onverwacht het
optimisme van bedrijven in september 2008 is omgeslagen in pessimisme
blijkt uit de investeringsactiviteit die in de eerste drie kwartalen van 2008
nog groeide met gemiddeld 7,6%. Dat is ruim tweemaal zo hoog als de in
de MEV 2008 geraamde stijging van 31⁄2% voor heel 2008. In het vierde
kwartaal sloeg de investeringsactiviteit echter om in een daling van 0,3%
waardoor de totale investeringsgroei in 2008 is uitgekomen op 5,6%. De
particuliere consumptie nam toe met 1,7% tegen een aanvankelijk
verwachte stijging van 2%. Hier wordt de lagere groei volledig verklaard
door de terugval tot 0,7% groei in het vierde kwartaal.
... bij een hoog niveau van werkgelegenheid ...
Figuur 3.1 laat zien dat het aanvankelijke optimisme mede werd gedragen
door de economische groeicijfers voor 2007 en eerdere jaren, die hoger
bleken uit te vallen dan geraamd. Ook de werkgelegenheidscijfers werden
opwaarts bijgesteld. Het arbeidsvolume van werknemers dat in de MEV
2008 nog werd geraamd op 5 838 duizend arbeidsjaren in 2007, is in de
CBS-cijfers uitgekomen op 5 912 duizend arbeidsjaren. Daarmee werd
meteen al de voor 2008 geraamde werkgelegenheid overschreden. In het
tweede kwartaal van 2008 passeerde het arbeidsvolume van werknemers
voor het eerst de grens van 6 miljoen arbeidsjaren. In de tweede helft van
2008 volgde een lichte terugval. De totale werkgelegenheid groeide in
2008 met 1,6%, tegen een raming van 1% in de MEV 2008. Tegelijkertijd
bleef het aantal vacatures tot en met het derde kwartaal op het hoge
niveau van circa 250 000. In het vierde kwartaal volgde een scherpe
terugval tot 198 000 vacatures.
De gunstiger dan verwachte werkgelegenheidsontwikkeling kwam vooral
tot uitdrukking in een lager dan verwacht uitkeringsvolume onder
personen jonger dan 65 jaar en minder in een lager niveau van de werkloosheid. De i/a ratio (verhouding niet-actieven versus actieven) daalde tot
63,2%, terwijl in de MEV 2008 een daling was voorzien tot 631⁄2%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

12

Beleidsprioriteiten

Figuur 3.1 Economische groei en werkgelegenheid

5

6100

4

6000
5900

3
%

5800
2
5700
1

5600

0

5500
5400

-1
2005

MEV 2008

2006

2007

2008

realisatie CBS

2005

MEV 2008

2006

2007

2008

realisatie CBS

Bron: CBS en CPB

... bij vrijwel gelijkblijvende koopkracht ...
De inflatie liep op tot 2,5%, dat is sterker dan het geraamde percentage
van 2%. De Nederlandse inflatie bleef echter voor het vijfde jaar in
successie onder het gemiddelde van het eurogebied. De contractloonstijging nam toe tot 3,5% (31⁄4% geraamd). Als gevolg hiervan gaf de statische koopkracht van huishoudens in 2008 een lichte verslechtering te zien
ten opzichte van de ramingen van de begroting 2008.
... en verdere verslechtering van concurrentiepositie
Bij de versnelling van de contractloonstijging in de marktsector bleef de
stijging van de arbeidsproductiviteit in 2008 beperkt tot 0,8%. Dat is
1%-punt minder dan de aanvankelijk verwachte stijging. Dit droeg er toe
bij dat de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie in 2008 verder
verslechterde ten opzichte van de concurrenten in het eurogebied. Figuur
3.2 laat zien dat het verschil in de index van de arbeidskosten per eenheid
product is opgelopen tot 9%-punt. Dat is meer dan de verslechtering van
8,1%-punt die in 2003 werd bereikt. Voor 2009 verwacht het CPB een
verdere verslechtering tot 9,8%-punt, gevolgd door een duidelijke verbetering in 2010. Mede gezien de snel verslechterende internationale economische situatie blijft een gematigde loonontwikkeling van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

13

Beleidsprioriteiten

Figuur 3.2 Werkloosheid en arbeidskosten

115

550
500

110
450
105

400
350

100
300
95

250
2005

MEV 2008

2006

2007

2008

19

96

realisatie CBS

19

98

20

00

Nederland

20

02

20

04

20

06

20

08

20

10

Euroconcurrenten

Bron: CBS en CPB

In tabel 3.1 zijn voor de meest relevante kerngegevens de prognoses van
de begroting (MEV 2008) vergeleken met de uiteindelijke realisatie,
conform CEP 2009.
Tabel 3.1 Kerngegevens 2008: verwachting versus realisatie
MEV 2008

CEP 2009

2 1⁄2
2
31⁄2
61⁄2
31⁄4
2
0
1
4
310
1¾
0,7

2
1,7
5,5
3
3,5
2,5
0,1
1,6
3,9
304
0,8
1,0

Economische groei (BBP, %)
Particuliere consumptie (%)
Investeringen in vaste activa (%)
Uitvoer van goederen en diensten (%)
Contractloon marktsector (%)
Consumentenprijsindex (%)
Koopkracht, mediaan alle huishoudens (%)
Werkgelegenheid in arbeidsjaren (%)
Werkloosheid (% van de beroepsbevolking)
Werkloosheid (in dzd personen)
Arbeidsproductiviteit marktsector (%)
EMU-saldo (% BBP)
Bron: CPB

3.3 Beleidsprioriteiten
Het kabinet heeft de verhoging van de participatiegraad als één van zijn
belangrijkste doelstellingen gesteld. Werk is voor mensen om allerlei
redenen belangrijk. Een hogere arbeidsparticipatie draagt bij aan het op
peil houden van publieke voorzieningen, de betaalbaarheid van de verzorgingsstaat, het bestrijden van armoede en het verbeteren van de sociale
cohesie in de samenleving. Het kabinet heeft deze ambitie in het Beleidsprogramma uitgewerkt in een aantal projecten en beleidsprioriteiten.
Onder de verantwoordelijkheid van de minister van SZW vallen één
project en 4 beleidsprioriteiten:
+ Het project «Iedereen doet mee».
+ Het kabinet wil een substantiële verhoging van de bruto arbeidsparticipatie. Deze moet doorgroeien naar 80% in 2016. In deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

14

Beleidsprioriteiten

kabinetsperiode zal een belangrijke stap in die richting moeten worden
gezet (beleidsprioriteit 33).
+ 200 000 mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zullen deze
kabinetsperiode extra aan de slag worden geholpen (beleidsprioriteit
34).
+ Meer ruimte voor gemeenten voor gericht armoedebeleid (beleidsprioriteit 43).
+ Het tot een minimum beperken van de wachtlijsten voor schuldhulpverlening in 2011 (beleidsprioriteit 44).
De eerste 2 beleidsprioriteiten hebben betrekking op het verhogen van de
arbeidsparticipatie en het aan de slag helpen van mensen met een grote
afstand tot de arbeidsmarkt. Deze beleidsprioriteiten liggen mede ten
grondslag aan het advies van de Commissie Arbeidsparticipatie, dat in het
voorjaar van 2008 verscheen. De naar aanleiding van de aanbevelingen
van de Commissie Arbeidsparticipatie ingezette beleidsmaatregelen
werken vaak voor beide doelstellingen.
Project «Iedereen doet mee»
Als mensen niet participeren op de arbeidsmarkt, leidt dit niet alleen vaak
tot een lager inkomen, maar wordt hen ook de kans ontnomen op
ontplooiing, zingeving en integratie. Maar ook zijn als gevolg van de
vergrijzing «alle hens aan dek» nodig om de samenleving betaalbaar te
houden. Mensen werken niet om zeer uiteenlopende redenen: omdat ze
een te grote afstand tot die arbeidsmarkt hebben door onvoldoende kwalificaties, geestelijke of lichamelijke beperkingen of omdat ze zorg taken
hebben die niet te combineren zijn met betaalde arbeid. Daarnaast
worden mensen die via vrijwilligerswerk en mantelzorg participeren in de
samenleving nog onvoldoende ondersteund.
Het kabinet staat een samenleving voor ogen, waarin niemand langs de
kant staat en iedereen de kans krijgt om mee te doen. De huidige recessie,
met een onvermijdelijke stijging van de werkloosheid, zorgt wellicht voor
een vertraging bij het realiseren van deze doelstelling. Maar de onderliggende gedachten blijven onverminderd van kracht. Op het moment dat de
Nederlandse economie uit het dal klimt, zal de problematiek rond de
arbeidsparticipatie door de vervangingsvraag als gevolg van de vergrijzing weer actueel zijn. Door te werken of door maatschappelijke te participeren in vrijwilligerswerk of mantelzorg wordt het aanwezige menselijke
en sociale kapitaal zo goed mogelijk benut. Dit verhoogt de sociale
samenhang en is nodig voor de houdbaarheid van de verzorgingsstaat op
lange termijn. In de tussentijd zet het kabinet in op het versterken van de
werking van de arbeidsmarkt, door het stimuleren van scholing en het
ondersteunen van de transitie tussen sectoren waar minder werk is en
sectoren waar nog steeds arbeidskrachten nodig zijn.
Om dit te bereiken is een samenhangende aanpak nodig die de arbeidsen maatschappelijke participatie kan verhogen. Dit is de inzet van het
project «Iedereen doet mee» dat door het kabinet in het Coalitieakkoord
en het Beleidsprogramma 2007–2011 is aangekondigd. Het project
ambieert drie doelen te realiseren, namelijk het verhogen van de arbeidsparticipatie tot 80% in 2016 (doelstelling 33), het zorgen voor 200 000
mensen extra aan de slag (doelstelling 34) en een substantiële uitbreiding
van het aantal vrijwilligers en mantelzorgers in 2011 (doelstelling 35). De
doelstellingen 33 en 34 komen in de volgende paragrafen aan de orde.
Doelstelling 35 valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van
VWS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

15

Beleidsprioriteiten

Doelstelling 33: verhogen arbeidsparticipatie tot 80% in 2016
De Commissie Arbeidsparticipatie schetst in haar rapport «Naar een
toekomst die werkt:» een beeld van een dreigend structureel tekort aan
arbeidskrachten. Een dergelijk tekort zou de welvaart en de betaalbaarheid
van de verzorgingsstaat ondermijnen en de benodigde menskracht voor
onze publieke voorzieningen in gevaar brengen. Het kabinet is zich ervan
bewust dat er, ongeacht de stand van de conjunctuur, maatregelen
moeten worden genomen om de verzorgingsstaat op termijn te handhaven. Het verhogen van de arbeidsparticipatie verbreedt het draagvlak
voor onze samenleving.
Het kabinet heeft, mede naar aanleiding van het advies van de Commissie
Arbeidsparticipatie, een breed spectrum aan voorstellen uitgewerkt om de
participatie verder te verhogen. Fiscale kortingen maken werk financieel
aantrekkelijker. Doorwerken op oudere leeftijd wordt gestimuleerd door
het introduceren van een Doorwerkbonus. Werkgevers ontvangen een
premiekorting bij het in dienst nemen van oudere werknemers. Er is een
zwangerschapsuitkering voor zelfstandigen geïntroduceerd. In box 3.1
worden de maatregelen genoemd die in 2008 in gang zijn gezet ter verhoging van de arbeidsparticipatie.
Box 3.1 Doelstelling 33: verhogen arbeidsparticipatie tot 80% in 2016 (Beleidsartikel 42, Algemene Doelstelling)
Doelstelling 33
Het kabinet wil een substantiële verhoging van de arbeidsparticipatie. Van 70% (stand Coalitieakkoord) moet deze toegroeien naar 80%
in 2016. In deze kabinetsperiode zal een belangrijke stap in die richting worden gezet.
Indicator
Stijging van de bruto-participatiegraad. De participatiegraad wordt gemeten door de werkenden en de werkzoekenden naar banen van
meer dan 12 uur in de leeftijd van 20 tot en met 64 jaar (gemeten in personen) af te zetten tegen de desbetreffende bevolkingsgroep.
Het CPB publiceert elk halfjaar de cijfers.
Realisatie
De realisatie van de bruto-participatiegraad in 2008 is 75%. Waar het CPB bij de start van het kabinet verwachtte dat de participatiegraad in 2011 op 75% zou uitkomen, zal al in 2009 een percentage van 76% worden bereikt. De doelstelling ligt daarmee op koers.
Maatregelen in 2008
+ Uitfasering overdraagbaarheid algemene heffingskorting
+ Actieteam 45+
+ Installatie en werkplan Taskforce Deeltijd Plus
+ Zwangerschapsregeling zelfstandigen
+ Stimulering totstandkoming regionaal arbeidsmarktbeleid
+ Bestuursakkoord Rijk-VNG (100 000 banen)

Beleidsartikel 41, OD 2
Beleidsartikel 42, OD 3
Beleidsartikel 42, OD 3
Beleidsartikel 43, OD 3
Beleidsartikel 47, OD 1
Beleidsartikel 47, OD 2

Maatregelen in 2009
+ IACK (inkomensafhankelijke combinatiekorting)
+ IAK (inkomensafhankelijke verhoging arbeidskorting)
+ Doorwerkbonus
+ Premiekorting voor oudere langdurig werklozen
+ Flexibilisering AOW

Beleidsartikel 41, OD 2
Beleidsartikel 41, OD 2
Beleidsartikel 42, OD 3
Beleidsartikel 47, OD 2
Beleidsartikel 49, OD 2

Conclusie doelstelling 33
Naar het zich nu laat aanzien ligt het kabinet ultimo 2008 op koers met
betrekking tot de doelstelling om in 2016 een arbeidsparticipatie van 80%
te realiseren (doelstelling 33). Waar het CPB bij de start van het kabinet
verwachtte dat we in 2011 op een participatiegraad van 75% zouden
uitkomen, verwacht het CPB in de CEP 2009, dat reeds in 2009 een percen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

16

Beleidsprioriteiten

tage van 76% wordt bereikt. Een participatiegraad van 80% in 2016 ligt
daarmee binnen bereik.
Als gevolg van de conjunctuur daalt de bruto participatiegraad in 2010
naar 75%. Dit is naar verwachting een tijdelijk effect. De structurele
ontwikkeling van de bruto participatiegraad is volgens het CPB ongewijzigd (CEP 2009).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

17

Beleidsprioriteiten

Doelstelling 34: 200 000 mensen extra aan de slag
Nederland kende in 2008 naast een groot aantal uitkeringsgerechtigden
ook ruim 200 000 vacatures. Het kabinet wil in overleg met uitvoeringsinstellingen, gemeenten en sociale partners bevorderen dat mensen met
een grote afstand tot de arbeidsmarkt een plaats vinden op die arbeidsmarkt. Uitkeringsgerechtigden worden actief aan de slag geholpen door
middel van loonkostensubsidies, participatieplaatsen en de aanpassing
van de richtlijn passende arbeid. Re-integratiemiddelen worden selectiever en daarmee effectiever ingezet en de uitvoering wordt verbeterd
door de fusie tussen UWV en CWI en de samenwerking met gemeenten
op de Werkpleinen (ontwikkeling van regionaal arbeidsmarktbeleid).
Voorts wil het kabinet mensen met een vlekje ondersteunen op de weg
naar participatie. Daartoe wordt onder andere de Wajong en de WSW in
samenhang bezien en waar nodig aangepast.
Kredietcrisis
Vanwege de kredietcrisis en de daarmee gepaard gaande conjuncturele
omslag in de laatste maanden van 2008 heeft het kabinet besloten extra
maatregelen te nemen. Het kabinet is van mening dat de ernst van de
conjuncturele omslag niet moet leiden tot paniekreacties bij werkgevers.
Het is van belang om arbeid en kennis zo veel mogelijk voor de arbeidsmarkt te behouden. In december is het instrument werktijdverkorting
ingezet om bedrijven met een acuut en groot omzetverlies enige adempauze te geven. Tussen 1 december 2008 en 3 april 2009 zijn 853
aanvragen om werktijdverkorting toegewezen, het gaat daarbij om ruim
800 000 uur. Een voorwaarde om van werktijdverkorting gebruik te mogen
maken, is een scholingsplan, waardoor getroffen werknemers op termijn,
na de recessie, breder inzetbaar zijn.
Box 3.2 Doelstelling 34: 200 000 mensen extra aan de slag (Beleidsartikel 42, Algemene Doelstelling)
Doelstelling
200 000 mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zullen deze kabinetsperiode extra aan de slag worden geholpen.
Indicator
Het volume van werkloosheids-, arbeidsongeschiktheids- en bijstandsuitkeringen in uitkeringsjaren, zoals elk half jaar door het CPB
gepubliceerd (beleidsartikel 42, Algemene Doelstelling).
Realisatie
Ten opzichte van 2007 is het uitkeringsvolume in 2008 met ongeveer 60 000 gedaald. De abrupte conjuncturele teruggang die eind 2008
is ingezet, zal het moeilijk maken deze doelstelling deze kabinetsperiode te realiseren.
Maatregelen in 2008
+ Bestuursakkoord Rijk-VNG (100 000 banen)
+ Brugbanen gedeeltelijk arbeidsongeschikten
+ Plan van aanpak re-integratie aan TK aangeboden en uitgevoerd

Beleidsartikel 47, OD 2
Beleidsartikel 47, OD 2
Beleidsartikel 47, OD 2

Maatregelen in 2009
+ Pilots vacaturevervulling in het onderwijs- en de zorgsector
+ Reactie op economische crisis door aanpassing regeling WTV,
+ Aanpassing begrip passende arbeid in WW
+ Invoering Wet Investeren in Jongeren voor jongeren tot 27 jaar
+ Uitwerken afspraken met sociale partners over van-werk-naar-werk trajecten en scholing
+ Verdere uitrol mentaliteitscampagne «Ik kan»
+ Verdere uitrol geïntegreerde dienstverlening UWV/CWI en gemeenten in de regio
+ Reactie op de economische crisis door opzetten 30 mobiliteitscentra
+ Regeling loonkostensubsidies in UWV domein en participatieplaatsen bij gemeenten
+ Invoering participatiebudget
+ Advies en kabinetsreactie Commissie De Vries (modernisering Wsw)

Beleidsartikel 42, OD 2
Beleidsartikel 43, OD 2
Beleidsartikel 46, OD 1
Beleidsartikel 46, OD 5
Beleidsartikel 47, OD 1
Beleidsartikel 47, OD 1
Beleidsartikel 47, OD 1
Beleidsartikel 47, OD 1
Beleidsartikel 47, OD 2
Beleidsartikel 47, OD 2
Beleidsartikel 48, OD 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

18

Beleidsprioriteiten

Conclusie doelstelling 34
Doelstelling 34 gaat uit van een daling van 200 000 uitkeringen in 2011.
Ten opzichte van 2007 is het uitkeringsvolume met ongeveer 60 000
gedaald (de WWB is met ruim 20 duizend gedaald, de WW met ruim 30
duizend en de Arbeidsongeschiktheidsregelingen met bijna 10 duizend).
Ondanks de goede uitgangspositie (relatief lage werkloosheid en inflatie)
en de talrijke maatregelen die al zijn genomen, is gezien de kredietcrisis
en de daaropvolgende recessie het vooruitzicht met betrekking tot deze
doelstelling niet rooskleurig. Naar verwachting neemt het aantal werklozen de komende periode toe. Het kabinetsbeleid kan de door de crisis
ontstane werkloosheid niet keren. Wellicht raakt de streefwaarde van
doelstelling 34 als gevolg van de recessie in deze kabinetsperiode uit het
zicht, maar het kabinet zet onverminderd in op het creëren van een goede
uitgangspositie voor deze groep, voor als de economie weer aantrekt.
Samen met sociale partners en uitvoeringsinstellingen wil het kabinet
daarom verder in gesprek over de uitwerking van de verschillende
plannen, zoals het verbeteren van de inzetbaarheid van werknemers door
scholing en het stimuleren van van-werk-naar-werk transities.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

19

Beleidsprioriteiten

Doelstelling 43: Meer ruimte voor gemeenten voor gericht
armoedebeleid
Het kabinet heeft ambities om de armoede in Nederland te bestrijden. De
gemeente is door de korte afstand tot de burger bij uitstek de overheidslaag die problemen bij de individuele burger kan herkennen. In het
bestuursakkoord met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, deelakkoord Participatie, is een aantal afspraken gemaakt over maatregelen
om armoede te bestrijden en schulden terug te dringen. Als onderdeel
hiervan vindt het kabinet het van belang dat kinderen gelijke kansen
krijgen om hun talenten te ontplooien, ongeacht het inkomen van hun
ouders.
In 2008 is het wetgevingstraject afgerond waarmee de langdurigheidstoeslag is gedereguleerd. Hierdoor kunnen gemeenten vanaf 1 januari 2009
in een verordening vastleggen onder welke voorwaarden burgers recht op
een langdurigheidstoeslag hebben. Ook de wijziging van artikel 35 WWB
heeft in 2008 plaatsgevonden, waardoor gemeenten vanaf 1 januari 2009
meer vrijheid hebben in het verlenen van op maatschappelijke participatie
gerichte ondersteuning van huishoudens met schoolgaande kinderen. Op
3 december 2008 is een bestuurlijke conferentie tussen gemeenten en
voedselbanken georganiseerd om beide partijen te stimuleren samen te
werken en bezoekers te wijzen op elkaars voorzieningen. Tevens is in 2008
een geactualiseerde versie van de Handleiding Gemeentelijk Armoedebeleid uitgebracht. Met het mogelijk maken om gezinnen tot 120% van het
sociaal minimum een eindejaarsuitkering van € 50 te verstrekken, kunnen
gemeenten de werkende armen en andere niet-gebruikers beter bereiken.
Begin 2008 is aan de Tweede Kamer gemeld dat er met gemeenten
afspraken gemaakt gaan worden in een convenant «Kinderen doen mee!».
Het is de ambitie het aantal kinderen dat maatschappelijk niet meedoet
om redenen van armoede deze kabinetsperiode met de helft terug te
brengen. Op 14 februari 2008 is het eerste convenant met de gemeente
Rotterdam ondertekend. In 2008 zijn met 202 gemeenten convenanten
afgesloten, waarin de gezamenlijke politieke ambitie met betrekking tot de
deelname van kinderen aan sport en cultuur is vastgelegd. In de volgende
fase wordt deze ambitie door gemeenten vertaald in gemeentelijk beleid
en lokale uitvoering in samenwerking met daarbij – naar inzicht van de
gemeenten – te betrekken organisaties. Op 10 december 2007 heeft staatssecretaris Aboutaleb in een brief aan de Tweede Kamer aangekondigd in
2008 en 2009 voor dit doel jaarlijks € 40 mln extra aan gemeenten
beschikbaar te stellen.
De maatregelen om armoede te bestrijden en schulden terug te dringen
uit het Deelakkoord participatie worden gemonitord. De nulmeting van het
Bestuursakkoord is op 12 januari 2009 aan de Tweede Kamer aangeboden.
De ambitie om het aantal kinderen dat maatschappelijk niet meedoet om
redenen van armoede deze kabinetsperiode met de helft terug te brengen
is een duidelijke streefwaarde. Om dit te meten worden er door het
Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) een viertal metingen en onderzoeken
uitgevoerd:
1a. Een landelijke nulmeting (stand van zaken 2008) naar het aantal
kinderen dat om financiële redenen niet maatschappelijk meedoet. De
nulmeting komt aan het einde van het eerste kwartaal 2009 beschikbaar;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

20

Beleidsprioriteiten

1b. Een landelijke één-meting (stand van zaken begin 2010) waarin de
verschillen met 2008 worden vastgesteld;
Daarnaast worden er samen met de minister voor Jeugd en Gezin, twee
verdiepende onderzoeken verricht:
2. Een onderzoek naar de omvang en achtergronden van armoede en
sociale uitsluiting bij kinderen «causale analyse» verschijnt eind 2009;
3. Een onderzoek naar de lange-termijn effecten van armoede bij
kinderen «littekenonderzoek» verschijnt eind 2010.
Tussenresultaten met betrekking tot het streven om het aantal kinderen
dat wegens armoede niet maatschappelijk participeert deze kabinetsperiode te halveren, liggen op koers.
Box 3.3 Doelstelling 43: Meer ruimte voor gemeenten voor gericht armoedebeleid
Doelstelling
Meer ruimte voor gemeenten voor gericht armoedebeleid
Indicator
De focus ligt de komende jaren op de doelstelling «op participatiebevordering gerichte armoedebestrijding». De in het beleidsprogramma en bestuursakkoord afgesproken maatregelen zijn in gang gezet. Aan de hand van de actuele inzichten (monitor bestuursakkoord, gestarte of te starten onderzoeken, gestarte of te starten innovatieve projecten) zal de komende jaren de noodzaak van
nieuwe maatregelen worden bezien. Dit is een continu proces. Afspraken bestuursakkoord:
+ gerichte bijstand in natura voor gezinnen met (schoolgaande) kinderen;
+ dereguleren langdurigheidtoeslag;
+ meer materiële, op participatie, gerichte voorzieningen (handreiking lokaal armoedebeleid);
+ tegen gaan niet gebruik van voorzieningen, o.a. onderzoeken bestandskoppelingen;
+ bevorderen samenwerking organisaties op centraal en lokaal niveau, waaronder samenwerking gemeenten en voedselbanken;
+ terughoudendheid bij verstrekken en verhalen van leenbijstand (op participatie gericht);
+ verbeteren kwaliteit en effectiviteit van de minnelijke schuldhulpverlening.
Realisatie
De maatregelen die leiden tot realisatie van de doelstelling zijn genomen. De doelstelling ligt op koers.
Maatregelen in 2007
+ Deelakkoord Participatie SZW-VNG (bestuursakkoord); hierin zijn maatregelen afgesproken om
armoede te bestrijden en schulden tegen te gaan (zie ook doelstelling 44).

Beleidsartikel 46, OD 5

Maatregelen in 2008
+ Verdere uitwerking maatregelen Commissie Bakker. Extra middelen kabinet voor armoedebestrijding
en schuldhulpverlening toegevoegd aan Gemeentefonds. In de periode 2007 t/m 2011 gaat het om een
bedrag van ruim € 200 mln.
+ (Daarbovenop) 2 x € 40 mln toegevoegd aan gemeentefonds (2008 en 2009) om participatie van
kinderen in arme gezinnen te bevorderen.
+ Innovatieve projecten gestart, gericht op nieuwe mogelijkheden voor gemeentelijk armoedebeleid (€ 4
mln).
+ Bestuurlijke (prestatie)afspraken met ruim 200 gemeenten om participatie van kinderen in arme
gezinnen te bevorderen.
+ Handreiking gemeentelijke armoedebeleid uitgebracht.
+ Quickscan samenwerking gemeenten en voedselbanken.
+ Bestuurlijke conferentie samenwerking gemeenten en voedselbanken (3 december 2008).
+ € 50 mln toegevoegd aan gemeentefonds voor eenmalige eindejaarsuitkering voor minima van € 50.
+ Inwerkingtreding Wetsvoorstel dereguleren langdurigheidstoeslag en uitbreiden mogelijkheden
gerichte ondersteuning gezinnen met schoolgaande kinderen per 1–1–2009.
+ In het kader van de Open Coördinatie Methode is het Nationaal Actieplan Armoedebestrijding en
Participatiebevordering 2008 (NAP 2008; onderdeel van de Nationaal Strategische Rapportage sociale
bescherming en insluiting) opgesteld.

Beleidsartikel 46, OD5

Maatregelen in 2009
+ (Juridisch en praktisch) mogelijk maken bestandskoppeling in het kader van niet-gebruik.
+ Resultaten onderzoek naar omvang en achtergronden van armoede en sociale uitsluiting bij kinderen.
+ Analyse van de achtergronden en omvang van armoede onder werkenden.
+ Ondersteunen van gemeenten bij het tegengaan van niet-gebruik en vormgeven van integraal
armoedebeleid (in het kader van het Europese jaar van de armoede 2010, met actieteam armoede en
schulden).

Beleidsartikel 46, OD5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

21

Beleidsprioriteiten

Conclusie doelstelling 43
De maatregelen die leiden tot realisatie van de doelstelling zijn genomen.
De doelstelling ligt op koers. Aan de hand van de actuele inzichten
(monitor bestuursakkoord, gestarte of te starten onderzoeken, gestarte of
te starten innovatieve projecten) zal de komende jaren de noodzaak van
nieuwe maatregelen worden bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

22

Beleidsprioriteiten

Beleidsdoelstelling 44: Het tot een minimum beperken van de
wachtlijsten voor schuldhulpverlening in 2011
Een problematische schuld is een belangrijke belemmerende factor voor
(volwaardige) participatie. Daarom heeft het kabinet de ambitie om
problematische schulden zoveel mogelijk te voorkomen dan wel op te
lossen. Het beperken van de wachtlijsten voor schuldhulpverlening is
hierbij een cruciale randvoorwaarde.
De gemeente komt als eerste in aanraking met mensen die problematische schulden hebben. In lijn met eerder gemaakte afspraken is er extra
geld aan het gemeentefonds toegevoegd voor schuldhulpverlening en
armoedebeleid. Daarnaast is een aantal belangrijke stappen gerealiseerd
of in gang gezet op het terrein van schulden, zoals de maatregelen op het
terrein van de financiële bewustwording en overkreditering. Ook heeft het
kabinet actief ingezet op het tegengaan van niet-gebruik van inkomensondersteunende voorzieningen. Dit heeft geleid tot de voorlichtingscampagne «Blijf positief!», de ontwikkeling van de site «Bereken uw
recht» en de publicatie «Gemeentelijk armoedebeleid».
De effectiviteit en de kwaliteit van de schuldhulpverlening is verbeterd
door de certificering van schuldhulporganisaties (de normen voor certificering zijn in november 2008 vastgesteld; de certificering kan starten), en
door de introductie van het moratorium en het dwangakkoord in de Wet
schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Op basis van de het onderzoek «Schulden? De gemeente helpt!» heeft het kabinet besloten om de
zorgplicht van gemeenten op het terrein van de schuldhulpverlening een
wettelijke basis te geven.
Een volledig overzicht van het bestaande beleid op het terrein van overkreditering en schulden is opgenomen in de brief van 15 september 2008
(Kamerstukken II, 2008/09, 24 515, nr. 140).
Het stelsel van schuldhulpverlening bestaat uit een minnelijk traject dat
via de gemeenten loopt en een wettelijk traject op basis van de Wsnp. Het
kabinet streeft ernaar om in 2011 een stelsel van schuldhulpverlening te
realiseren dat er op hoofdlijnen als volgt uit ziet:
+ de behoefte aan schuldhulpverlening is beperkt doordat er veel
aandacht is voor het voorkomen van schulden. Dit wordt bereikt
doordat er veel aandacht is voor preventie, doordat het verstrekken
van kredieten zorgvuldig gebeurt en doordat er op tijd en goed wordt
ingespeeld op signalen dat mensen mogelijk problematische schulden
krijgen.
+ de schuldhulpverlening door gemeenten is in principe beschikbaar
voor burgers die schulden hebben en niet zelf in staat zijn ze op te
lossen.
+ de schuldhulpverlening door gemeenten biedt niet alleen een oplossing voor de schulden, maar biedt ook een oplossing voor andere
problemen; problematische schulden zijn vaak niet het enige
probleem.
+ alleen in die gevallen dat gemeentelijke schuldhulpverlening geen
oplossing kan bieden, is een beroep op de Wsnp mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

23

Beleidsprioriteiten

Box 3.4 Doelstelling 44: Tot een minimum beperken van de wachtlijsten voor schuldhulpverlening in 2011
Doelstelling
Het tot een minimum beperken van de wachtlijsten voor schuldhulpverlening in 2011.
Indicator
Het kabinet streeft naar een stelsel van schuldhulpverlening dat er op hoofdlijnen als volgt uit ziet.
+ door preventie, door maatregelen die zorgvuldige kredietverstrekking waarborgen en door tijdig en adequaat in te spelen op
signalen dat problematische schulden dreigen te ontstaan is de behoefte aan schuldhulp beperkt;
+ als een schuldensituatie is ontstaan en burgers hulp nodig hebben om uit deze situatie te komen, dan moet voor hen in principe
gemeentelijke schuldhulpverlening aanwezig zijn;
+ de gemeentelijke schuldhulpverlening biedt integrale oplossingen voor schuldsituaties;
+ alleen in die gevallen dat gemeentelijke schuldhulpverlening geen soelaas kan bieden, is een beroep op de Wet schuldsanering
natuurlijke personen (Wsnp) mogelijk.
Het kabinet realiseert zich hierbij dat het niet alle problemen op het terrein van schulden zal kunnen voorkomen of oplossen. De overheid kan en wil niet alles reguleren. Burgers zelf, maatschappelijke organisaties, schuldeisers en schuldbemiddelaars hebben hierin
hun eigen verantwoordelijkheid.
Realisatie
De focus ligt de komende jaren op de doelstelling «op participatiebevordering gerichte schuldhulpverlening». De in het beleidsprogramma en bestuursakkoord afgesproken maatregelen zijn in gang gezet. Aan de hand van de actuele inzichten (monitor bestuursakkoord, gestarte of te starten onderzoeken, gestarte of te starten innovatieve projecten) zal de komende jaren de noodzaak van
nieuwe maatregelen worden bezien. De staatssecretaris heeft in een brief aan de Kamer van 15 september 2008 op basis van het
onderzoek naar de effectiviteit van de schuldhulpverlening een aantal concrete maatregelen aangekondigd met onder andere als doel
om de wachtlijsten tot een minimum beperken.
Maatregelen in 2007
+ Extra middelen kabinet voor schuldhulpverlening (€ 200 mln zie ook doelstelling 43).
+ In het deelakkoord Participatie SZW-VNG (onderdeel bestuursakkoord Rijk-Gemeenten) zijn afspraken
gemaakt om het aantal huishoudens met problematische schulden terug te dringen en de effectiviteit
van schuldhulpverlening te verbeteren.
+ Het onderzoek naar de effectiviteit van minnelijke schuldhulpverlening is gestart. Dit onderzoek geeft
onder andere inzicht in omvang en achtergrond van de wachtlijstproblematiek.
+ Het Innovatieprogramma WWB (IPW) project is gestart. Dit moet meer inzicht in wachtlijstproblematiek geven.
Maatregelen in 2008
+ Het onderzoek effectiviteit schuldhulpverlening is medio 2008 afgerond.
+ Het kabinet heeft op grond van de resultaten van het onderzoek zijn standpunt geformuleerd over de
aanvullende maatregelen die het neemt ten aanzien van o.a. de wachttijdenproblematiek.
+ Implementatie van de monitoring van de afspraken uit het bestuursakkoord.
+ De monitor betalingsachterstand is tot stand gekomen en de 1e meting is verricht. Er is inzicht
verkregen in het aantal mensen met betalingsachterstanden.
Maatregelen in 2009
+ Uitwerken en implementeren van de maatregelen die genoemd worden in de kabinetsbrief van
15 september 2008, o.a. naar aanleiding van het onderzoek naar de effectiviteit.
+ Inzicht in de achtergronden van huishoudens met betalingsachterstanden via verdiepend onderzoek.
+ Uitwerking van het amendement Spekman, waarmee een extra impuls wordt geven aan de schuldhulpverlening als onderdeel van het buurtwerk (Kamerstukken II, 2008/09, 31 700 XV, nr. 33).
+ Ondersteuning van de uitvoering bij de implementatie van de maatregelen genoemd in de kabinetsbrief van 15 september 2008.
+ 2e meting monitor betalingsachterstanden.

Beleidsartikel 46, OD 5

Beleidsartikel 46, OD5

Beleidsartikel 46, OD5

Conclusie doelstelling 44
Het kabinet ligt op schema bij het scheppen van de randvoorwaarden die
noodzakelijk zijn voor het realiseren van het door het kabinet beoogde
stelsel van schuldhulpverlening. Echter, de overheid kan en wil niet alle
problemen op het terrein van schulden voorkomen of oplossen. Veel moet
gebeuren door burgers zelf, maatschappelijke organisaties, schuldeisers
en schuldbemiddelaars. Daarom betrekt het kabinet hen actief bij de
totstandkoming van het beoogde stelsel van schuldhulpverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

24

Beleidsprioriteiten

3.4 Overige prioriteiten
Wajong
Het is de doelstelling van de Wajong om jonggehandicapten te beschermen tegen het risico van gebrek aan inkomen als gevolg van arbeidsongeschiktheid. Daarbij kent de Wajong activerende voorzieningen om de
mogelijkheden op de arbeidsmarkt voor deze doelgroep te vergroten.
In de afgelopen jaren is het beroep op de Wajong snel gegroeid: in vijf
jaar tijd is de jaarlijkse instroom verdubbeld. In 2007 maakten al 167 000
personen gebruik van de Wajong. Volgens de meest recente ramingen
zullen dit er in 2050 bij ongewijzigd beleid 450 000 zijn. Nog los van de
kosten is dit uit maatschappelijk oogpunt onaanvaardbaar.
Uit onderzoek blijkt dat er geen indicatie is dat de oorzaak van deze groei
komt door een groei van ernstige ziektes of handicaps (er is hooguit
sprake van een toename van het aantal jongeren met lichtere beperkingen).
Uit de praktijk van het UWV blijkt dat een groot aantal Wajongers met
gerichte ondersteuning alsnog een plaats op de arbeidsmarkt vindt. Met
het doel de participatie van arbeidsgehandicapte jongeren te vergroten, is
een wetsvoorstel «nieuwe» Wajong opgesteld. De focus ligt daarbij op
een meer activerende werking. Enerzijds houdt dit in dat onderwijsinstellingen meer op werk of arbeidsmarkt gericht moeten opleiden.
Anderzijds houdt dit in dat voor de mensen die nog aan de poort van de
Wajong verschijnen het accent volledig zal liggen op werken of leren om
te gaan werken. Het streven is om de «nieuwe» Wajong per 1 januari 2010
te laten ingaan.
Wet sociale werkvoorziening (Wsw)
De nieuwe Wsw, in werking getreden per 1 januari 2008, biedt gemeenten
en uitvoerders betere randvoorwaarden om beleid en uitvoering zodanig
vorm te geven dat deze gericht zijn op het doel van de Wsw: het op
kosteneffectieve wijze realiseren van arbeidsplaatsen die op de behoefte
en situatie van individuele Wsw-geïndiceerden zijn toegesneden en
bijdragen aan de ontwikkeling van de arbeidsbekwaamheid in de richting
van zo regulier mogelijk werk. De gewijzigde Wsw richt zich met name op
het verbeteren van de sturing door gemeenten en het creëren van meer
zeggenschap voor de doelgroep zelf. Door het toekennen van het budget
aan individuele gemeenten worden gemeenten beter in staat gesteld om
invulling te geven aan de verantwoordelijkheid die zij hebben voor de
Wsw. Met het budget in handen, met een plek hiervoor in de gemeentelijke begroting en in de gemeentelijke jaarrekening, kan door het college
van B&W in samenspraak met de gemeenteraad meer gestuurd worden
op zowel beleid als uitvoering van de Wsw. Daarnaast is voorzien in een
Stimuleringsuitkering voor gerealiseerde begeleid werkenplekken.
Hiermee worden de inspanningen van gemeenten en sw-bedrijven ten
aanzien van begeleid werken beloond. In de Wsw is gekozen voor een
persoonsgebonden budget begeleid werken. Hiermee krijgen Wsw-geïndiceerden de mogelijkheid zelf op zoek te gaan naar een voor hen passende
plek bij een reguliere werkgever. De betrokkenheid van geïndiceerden en
hun vertegenwoordigers is vergroot door cliëntenparticipatie. Hiermee
verkrijgt de doelgroep inspraak over zaken die hen direct aangaan.
De nieuwe Wsw heeft niet alle problemen opgelost. Met name de toenemende wachtlijsten waren aanleiding voor het kabinet om een commissie
fundamentele herbezinning Wsw in te stellen. Deze commissie heeft op
9 oktober 2008 haar advies uitgebracht. Op basis van dit advies is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

25

Beleidsprioriteiten

kabinetsreactie geformuleerd welke op 12 februari 2009 aan de Tweede
Kamer is aangeboden. Hierin wordt aangegeven dat de voorstellen van de
commissie aanknopingspunten bieden om dit gedachtengoed via pilots in
de praktijk te beproeven. Voor het zomerreces wordt de Tweede Kamer
hierover nader geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

26

4. BELEIDSARTIKELEN
Artikel

41 Inkomensbeleid

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een evenwichtige en activerende inkomensontwikkeling

Motivering

Om een evenwichtige inkomensontwikkeling te bereiken en tegelijkertijd
financiële prikkels voor werkaanvaarding in stand te houden en te verbeteren.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

+ De inkomensontwikkeling is voor de meeste huishoudens iets negatiever dan oorspronkelijk is geraamd in de begroting 2008.

Externe factoren

+ De iets negatievere inkomensontwikkeling wordt veroorzaakt door het
saldo van een 1⁄4%-punt hogere dan verwachte loonstijging, een 1⁄2%punt hoger dan verwachte indexatie van aanvullende pensioenen en
een 1⁄2%-punt hoger dan verwachte inflatie.

Realisatie meetbare gegevens

De algemene doelstelling van artikel 41 kent geen indicatoren.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 41.1 Begrotingsuitgaven Artikel 41 (x € 1 000)
artikelonderdeel

Verplichtingen
Uitgaven
Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 2
Overig
Subsidies
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

714
714

633
633

673
673

971
857

1 506
1 475

– 535
– 618

0

0

0

169

716

– 547

0
0

0
0

0
0

157
12

711
5

– 554
7

714
714

633
633

673
673

688
688

759
759

– 71
– 71

0

0

0

0

0

0

Toelichting

Op dit artikel worden alleen toegerekende apparaatsuitgaven van het
departement verantwoord. De onderuitputting bij «Overig» hangt samen
met het niet doorgaan van voorgenomen onderzoeksactiviteiten.

Operationele doelstelling

1 Het bereiken van een zo gelijkmatig mogelijk over de verschillende inkomensgroepen gespreide inkomensontwikkeling

Motivering

Om te komen tot een evenwichtige inkomensverdeling en bescherming
van de inkomenspositie van groepen zonder perspectief op de arbeidsmarkt, huishoudens met kinderen en de middeninkomens.

Doelbereiking

+ De inkomensontwikkeling is voor de meeste huishoudens iets negatiever dan oorspronkelijk is geraamd in de begroting 2008.
+ De financiële prikkels voor werkaanvaarding wijken licht af van de
oorspronkelijke raming in 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

27

Beleidsartikelen/artikel 41

Instrumenten en activiteiten

+ Generiek koopkrachtbeeld in de vorm van een standaard koopkrachtoverzicht;
+ Specifiek koopkrachtbeeld van afzonderlijke maatregelen die niet in het
generieke koopkrachtbeeld tot uitdrukking komen.

Doelgroepen

De verschillende inkomensgroepen met bijzondere aandacht voor
groepen zonder perspectief op de arbeidsmarkt, huishoudens met
kinderen en de middeninkomens.

Realisatie meetbare gegevens

+ De inkomensontwikkeling van burgers wordt gevolgd door middel van
standaard koopkrachtcijfers zoals gepresenteerd in tabel 41.2. Deze
cijfers laten voor een aantal standaardhuishoudens de inkomensontwikkeling zien als gevolg van de gemiddelde loon- en prijsontwikkeling en als gevolg van generieke maatregelen, zoals aanpassingen in
belastingen, (ziektekosten-)premies en kinderbijslag.
+ De meeste standaardgroepen zijn er in 2008 tussen de – 1⁄4%-punt en
de – 1⁄2%-punt op achteruit gegaan.
+ Deze kleine verslechtering is het saldo van een 1⁄4%-punt hogere dan
verwachte loonstijging, een 1⁄2%-punt hoger dan verwachte indexatie
van aanvullende pensioenen en een 1⁄2%-punt hoger dan verwachte
inflatie.
+ Overigens treden er in 2008 koopkrachteffecten op die niet goed tot
uiting komen in de standaardkoopkrachttabel. Dit komt onder meer
door een aanpassing van de Buitengewone Uitgavenregeling en de
invoering van een verplicht eigen risico in de ZVW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

28

Beleidsartikelen/artikel 41

Tabel 41.2 Indicatoren operationele doelstelling 1: Standaard koopkrachteffecten
Actieven

Realisatie
2008

Raming
2008

– 1⁄2
– 1⁄2

– 1⁄4
– 1⁄4

– 1⁄2
– 1⁄4
– 1⁄2
0

– 1⁄4
0
– 1⁄4
0

– 1⁄4
– 1⁄4
0

1 ⁄4
– 1⁄4
0

5 3 ⁄4
– 1⁄2

6
– 1⁄4

Realisatie
2008

Raming
2008

Sociale minima
paar met kinderen
alleenstaande
alleenstaande ouder

– 1⁄2
– 1⁄2
– 1⁄4

0
0
1 ⁄4

AOW (alleenstaand)
(alleen) AOW
AOW + € 10 000

– 1⁄4
– 1⁄4

14

AOW (paar)
(alleen) AOW
AOW + € 10 000

– 1⁄2
– 1⁄4

0
0

Alleenverdiener met kinderen
modaal
2 x modaal
Tweeverdieners
modaal + 1⁄2 x modaal met kinderen
2 x modaal + 1⁄2 x modaal met kinderen
modaal + modaal zonder kinderen
2 x modaal + modaal zonder kinderen
Alleenstaande
minimumloon
modaal
2 x modaal
Alleenstaande ouder
minimumloon
modaal
Inactieven

⁄
0

Bron: berekening SZW

Operationele doelstelling

2 In stand houden en verbeteren van financiële prikkels voor
werkaanvaarding

Motivering

Bijdragen aan een activerend inkomensbeleid.

Doelbereiking

+ De financiële prikkels voor werkaanvaarding zijn afgenomen ten
opzichte van de oorspronkelijke raming in 2008.

Instrumenten en activiteiten

De volgende beleidsmatige maatregelen hebben in 2008 invloed gehad op
de financiële prikkels voor werkaanvaarding:
+ Het omzetten van de kinderkorting in een toeslag (het kindgebonden
budget);
+ Aanpassing van de huurtoeslag (omzetting tabel met inkomensklassen
in formule);
Ook de koopkrachtmaatregelen werken door op de armoedeval. Het gaat
hierbij om:
+ Verlagen van de werknemerspremie WW met 0,35%-punt.
+ Verlagen van de combinatiekorting met € 40.
+ Verhogen van de aanvullende combinatiekorting met € 35.
+ Verhogen van de arbeidskorting met € 30.
+ Verlagen van het tarief 1e schijf met 0,05%-punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

29

Beleidsartikelen/artikel 41

+ Verhogen van het tarief 2e schijf met 0,45%-punt.
+ Verhogen van het kindgebonden budget met € 40.
+ Versobering buitengewone uitgavenaftrek.
Doelgroepen

Huishoudens die door een hogere arbeidsparticipatie hun inkomen
kunnen verbeteren.

Realisatie meetbare gegevens

De onderstaande tabel presenteert indicatoren voor de ontwikkeling van
de werkloosheidsval, de herintredersval en de deeltijdval. Deze zijn in
2008 vrijwel onveranderd. De verschillen zijn te verklaren uit een iets
afwijkende loonstijging en een technische aanpassing van het niveau in
2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

30

Beleidsartikelen/artikel 41

Tabel 41.3 Indicatoren operationele doelstelling 2
Vooruitgang in %
Realisatie
2007

Realisatie
2008

Raming
2008

1%
13%

1%
13%

2%
13%

– 4%

– 2%

– 2%

7%
22%

6%
23%

6%
23%

2%

10%

10%

17%

16%

16%

20%

23%

25%

7%

8%

9%

8%

8%

9%

7%

6%

7%

7%

6%

7%

8%

8%

9%

8%

8%

9%

12%

11%

12%

7%

7%

9%

Werkloosheidsval
(inkomensvooruitgang bij aanvaarden
werk in plaats van bijstand)
Aanvaarden werk op minimumloonniveau
Alleenverdiener met kinderen
Alleenstaande
Alleenstaande ouder (gaat 4 dagen
werken)
Aanvaarden werk op 120%
minimumloonniveau
Alleenverdiener met kinderen
Alleenstaande
Alleenstaande ouder (gaat 4 dagen
werken)
Herintredersval
(inkomensvooruitgang bij 21⁄2 dag
werken door niet-werkende partner)
Hoofd minimumloon, partner
minimumloonniveau
Hoofd 120% minimumloon, partner
120% minimumloonniveau
Deeltijdval minstverdienende partner
(inkomensvooruitgang bij 1 dag extra
werken)
Hoofd minimumloon
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk
(minimumloonniveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk
(minimumloonniveau)
Hoofd modaal
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk
(minimumloonniveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk
(minimumloonniveau)
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk
(120% minimumloonniveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk
(120% minimumloonniveau)
partner gaat van 2 naar 3 dagen werk
(modaal niveau)
partner gaat van 3 naar 4 dagen werk
(modaal niveau)
Bron: Berekening SZW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

31

Beleidsartikelen/artikel 41

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 41.4 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
geen
geen
geen

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

32

Beleidsartikelen

Cluster arbeidsmarkt
Het cluster arbeidsmarkt bevat de beleidsartikelen die betrekking hebben
op het functioneren van de arbeidsmarkt. Het cluster bestaat uit de
beleidsartikelen «Arbeidsparticipatie», «Arbeidsverhoudingen», «Arbeidsomstandigheden en verzuim» en «Pensioenbeleid».
Arbeidsparticipatie is één van de speerpunten van het beleid. Maatregelen
om de arbeidsparticipatie te bevorderen richten zich zowel op de gehele
werkende bevolking als op specifieke groepen, bijvoorbeeld ouderen. De
beleidsprioriteiten 33 «80% arbeidsparticipatie in 2016» en 34 «200 000
mensen extra aan de slag» vallen onder dit artikel.
Het beleid op het terrein van de arbeidsverhoudingen is gericht op een
goed functionerend stelsel van overleg tussen de sociale partners onderling en met de overheid, waarbij een adequaat niveau van arbeidsrechtelijke bescherming voor werknemers wordt geboden dat in overeenstemming is met de maatschappelijke ontwikkelingen en met de eigen
verantwoordelijkheid van sociale partners voor de arbeidsvoorwaardenvorming. De minister is daarbij verantwoordelijk voor vormgeving en
onderhoud van de stelsels voor zelfregulering door sociale partners, een
basisniveau van wettelijke arbeidsrechtelijke bescherming, verlofregelingen en gelijke behandeling bij arbeid, en waar relevant de bevordering van de naleving daarvan.
In artikel 44 komen Arbeidsomstandigheden en verzuim aan de orde. Ook
hier is een belangrijke taak weggelegd voor werknemers en werkgevers
zelf. Zij zullen het arbeidsomstandighedenbeleid moeten uitvoeren.
Het artikel «Pensioenbeleid», ten slotte, behandelt de tweede pijler van
het Nederlandse pensioenstelsel, de collectieve pensioenregelingen. Het
beleid is erop gericht de houdbaarheid en het bereik van deze pensioenen
te vergroten. Daarnaast is een grotere kennis van deelnemers over het
eigen pensioen van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

33

Artikel

42 Arbeidsparticipatie

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een toename van de netto arbeidsparticipatie

Motivering

Om te bevorderen dat het aandeel werkenden (verder) toeneemt. SZW
creëert via wet- en regelgeving, ondersteuning van gemeenten,
aansturing van uitvoeringsinstanties en overleg met sociale partners
voorwaarden om verhoging van de arbeidsparticipatie te stimuleren.

Doelbereik en maatschappelijke
effecten

Het kabinet heeft in 2008 verschillende beleidsmaatregelen getroffen om
de arbeidsparticipatie verder te stimuleren. Hiervoor wordt verwezen naar
de operationele doelstellingen. De netto arbeidsparticipatie is met 67,5%
hoger uitgekomen dan bij de begroting werd verwacht. Ook de samenwerking in de keten van werk en inkomen en de vermindering van de
administratieve lasten hebben hieraan bijgedragen. Op de bereikte groei
in arbeidsparticipatie en de dalende werkloosheid is naast het kabinetsbeleid (met name de structurele hervormingen) ook de conjunctuur van
invloed geweest. Het relatieve belang van beide is echter niet vast te
stellen.

Externe factoren

De economie heeft zich in 2008 minder gunstig ontwikkeld dan in 2007.
Vanaf de tweede helft van 2008 is als gevolg van de financiële crisis een
abrupt einde gekomen aan de economische groei.

Realisatie meetbare gegevens

Dankzij de forse economische groei eerder in 2008 is de netto arbeidsparticipatie met 1% punt boven de streefwaarde uitgekomen. Het aantal
werknemers van 15–64 jaar steeg in 2008 met 171 000.
In de begroting 2009 is het streven geformuleerd om in 2016 een bruto
arbeidsparticipatie van 80% te bereiken (beleidsprioriteit 33). Hieronder
wordt verstaan het aantal mensen met een baan of direct beschikbaar
voor een baan van minimaal 12 uur per week, als percentage van de
bevolking van 20–64 jaar. Dit is conform de definitie die in het beleidsprogramma van het kabinet is gehanteerd overeenkomstig het MLT-advies
van de SER. De bruto arbeidsparticipatie is in 2008 net als de netto
arbeidsparticipatie gestegen. De grotere toename in de netto arbeidsparticipatie in 2008 wordt veroorzaakt doordat mensen met een grotere
afstand tot de arbeidsmarkt aan werk zijn geholpen. De doelstelling netto
arbeidsparticipatie is ruimschoots gehaald.
Beleidsprioriteit 34 uit het beleidsprogramma geeft het volume van
werkloosheids-, arbeidsongeschiktheids- en bijstandsuitkeringen weer
zoals die door het CPB worden gepubliceerd. Indien de bruto participatie
stijgt en het uitkeringsvolume daalt, is het plausibel te veronderstellen dat
er mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt extra aan het werk
zijn geholpen. Het aantal uitkeringsgerechtigden is (uitgedrukt in
uitkeringsjaren) afgenomen met 62 000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

34

Beleidsartikelen/artikel 42

Tabel 42.1 Indicatoren algemene doelstelling

Netto arbeidsparticipatie 15–64 jaar (%)1
Werkzame personen 15–64 jaar met baan van minimaal 12 uur per
week (x 1 000)1
Bruto arbeidsparticipatie 20–64 jaar (%)2
Volume uitkeringen bijstand, ww en arbeidsongeschikten (in
uitkeringsjaren x 1 0002)

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

64,5

66

67,5

66,5

7 074
73

7 239
74

7 410
75

7 318
–

1 281

1 183

1 121

–

Bronnen:
1
CBS, statline
2
CPB Centraal Economisch Plan, elektronische bijlage E8. Het verschil met de definitie voor netto arbeidsparticipatie (zoals gehanteerd in de
begroting 2008) is gelegen in het feit dat de mensen die direct beschikbaar zijn voor een baan bij de bruto arbeidsparticipatie in de teller
worden meegenomen. Bij de netto arbeidsparticipatie gebeurt dit niet.

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 42.2 Begrotingsuitgaven Artikel 42 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

7 440
8 330

37 457
35 425

40 452
38 625

24 802
26 487

28 997
26 625

41 879
47 479

– 12 882
– 20 854

Programma uitgaven

8 330

13 920

15 222

9 334

7 295

27 899

– 20 604

0

0

0

0

0

5 000

– 5 000

7 945
385

9 877
4 043

11 713
3 509

6 367
2 967

7 295
0

22 899
0

– 15 604
0

0
0

21 505
21 505

23 403
23 403

17 153
17 153

19 330
19 330

19 580
19 580

– 250
– 250

287

4 647

25 464

19 431

28 100

15 545

12 555

Operationele Doelstelling 2
Duale trajecten
Operationele Doelstelling 3
Stimulering Arbeidsparticipatie
Overig
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Duale trajecten
De financiële middelen voor de duale trajecten zijn aan het begin van het
begrotingsjaar structureel overgeboekt naar het Ministerie van OCW.
Stimulering arbeidsparticipatie
Het verschil tussen de vastgestelde begroting van € 22,9 mln en de realisatie van € 7,3 mln heeft verschillende oorzaken. Een deel van de beschikbare middelen voor het project Iedereen Doet Mee ad € 6,7 mln is overgeheveld naar andere begrotingsartikelen binnen SZW voor de activiteiten
«verstrekken microkredieten (artikel 46)», «uitvoeringskosten taskforce
deeltijd + (artikel 43)», en «voorlichtingsactiviteiten IDM (artikel 47)».
Verder zijn de beschikbare middelen voor de no-risk polis voor jongeren
ad € 4 mln overgeheveld naar het Gemeentefonds voor het uitvoeren van
banenplannen voor werkloze allochtone jongeren (bij de vier grote
gemeenten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

35

Beleidsartikelen/artikel 42

Op de tijdelijke subsidieregeling leeftijdsbewustbeleid heeft een onderbesteding van € 1,4 mln plaatsgevonden, omdat door het toekennen van
projectverlengingen de subsidievaststellingen van de 3e, 4e en 5e
trancheprojecten zijn doorgeschoven naar 2009.
De geplande bijdrage voor het uitvoeren van diversiteitsbeleid door het
Ministerie van BZK ad € 1,8 mln is komen te vervallen, omdat BZK in 2008
voldoende eigen financiële middelen beschikbaar had om met het project
te kunnen starten.
Voor de Markt voor Persoonlijke Dienstverlening (MPD) was een bedrag
van € 2 mln gereserveerd, waarvan uiteindelijk € 0,3 mln besteed is aan
het geven van een voorlichtingscampagne. De overige middelen waren
gereserveerd voor een eventueel aanvullende regeling voor de MPD. Tot
dusver bleek dit niet nodig, gezien de generieke fiscale maatregelen die
het kabinet heeft getroffen en waar de MPD evenredig van profiteert.
Ontvangsten
Door een inhaalslag bij de Arbeidsinspectie zijn de achterstanden bij het
opleggen en incasseren van bestuurlijke boetes inzake de Wet Arbeid
Vreemdelingen (Wav) weggewerkt. Hierdoor zijn ruim € 9 mln aan extra
ontvangsten binnengekomen. Verder zijn in het kader van het afhandelen
van de subsidieregeling No-risk polis en de subsidieregeling leeftijdsbewustbeleid circa € 2 mln aan niet begrote ontvangsten binnengekomen,
doordat een groot deel van de in het verleden verstrekte voorschotten zijn
teruggevorderd als gevolg van een lagere subsidievaststelling.
Tabel 42.3 Fiscale uitgaven artikel 42 (lopende prijzen x € 1 mln)
artikelonderdeel

Operationele doelstelling 2
Afdrachtvermindering onderwijs
Afdrachtvermindering langdurig werklozen
Operationele doelstelling 3
Arbeidskorting voor ouderen
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

201

187

196

242

291

194

97

75

39

13

0

0

0

0

102

104

190

196
10

200
10

200
10

0
0

Bron: Ministerie van Financiën

Toelichting

In het kader van het project Iedereen doet mee is het verbeteren van de
aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt vice versa een van de prioriteiten. Ten
opzichte van begroting 2008 zijn er meer fiscale middelen uitgegeven om
het leven lang leren door duale opleidingen te stimuleren.

Operationele doelstelling

1 Beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten

Motivering

Om ervoor te zorgen dat onze economie innovatief, concurrerend en
ondernemend blijft en ook bij toenemende internationale concurrentie de
welvaart kan waarborgen is een beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten van belang. Een indicatie hiervan wordt gegeven door de arbeidskosten per eenheid product in de industrie in vergelijking met de concurrenten in het eurogebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

36

Beleidsartikelen/artikel 42

Doelbereiking

De contractlonen in de marktsector en de belasting- en premiedruk
hebben zich in 2008 grosso modo ontwikkeld conform de verwachtingen.
Wel zijn de arbeidskosten per eenheid product in de industrie in vergelijking met de concurrenten in het eurogebied sterker gestegen dan eerder
werd verwacht. Dit komt vooral door het achterblijven van de arbeidsproductiviteitsstijging van de Nederlandse industrie (-0,3% tegen een aanvankelijk verwachte stijging van 31⁄2%). Ook zijn de lonen in de industrie
sterker gestegen dan verwacht (4,6% tegen 4% in de MEV 2008). Mede
gezien de snel verslechterende internationale economische situatie blijft
daarom een gematigde loonontwikkeling van groot belang.

Instrumenten en activiteiten

+ Belastingen en premiedruk
De stijging van de wig (het verschil tussen de loonkosten voor de
werkgever en het netto loon dat de werknemer ontvangt) hangt vooral
samen met de stijging van de werknemerspremies voor de wettelijke
sociale verzekeringen.
+ Administratieve lasten arbeid
In het coalitieakkoord is voor de periode 2007 tot 2011 een nieuwe
rijksbrede administratieve lastenverlichting van netto 25% voor het
bedrijfsleven afgesproken. SZW streeft ernaar om in dezelfde periode
zelf ook tot netto 25% aan vermindering van lasten te komen. De taakstelling van 25% lastenvermindering voor burgers uit de voorgaande
kabinetsperiode wordt doorgezet tot 2011.

Doelgroepen

De doelgroepen zijn zowel burgers als bedrijven.

Realisatie meetbare gegevens

De lastendruk op arbeid is in 2008 conform de verwachtingen gestegen.
Deze stijging hangt vooral samen met de stijging van de ZVW-premies.
Als gevolg van de lagere WW-premies verwacht het CPB thans voor 2009
een daling van de lastendruk op arbeid tot 41,8%.

Tabel 42.4 Indicatoren operationele doelstelling 1

Omvang van wig inclusief werkgeverslasten (%)1
Door SZW gerealiseerde reductie van administratieve lasten voor
bedrijven ten opzichte van 1 maart 2007(% cumulatief)2

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

42,5

42,0

42,9

42,9

0,6

2,1

Bronnen:
1
CPB, Centraal Economisch Plan 2009 (Het CPB heeft de definitie van de wig gewijzigd, waardoor de realisatiecijfers en streefcijfers voor zowel
2005, 2006, 2007 en 2008 met 1,4% punt lager uitkomen dan de eerder gepubliceerde cijfers).
2
Ministerie van Financiën, Financieel Jaarverslag van het Rijk

Kengetallen

Na de scherpe verslechtering van de concurrentiepositie ten opzichte van
het eurogebied met 2,8%-punt in 2008 wordt thans voor 2009 een geringe
verslechtering verwacht met 0,25%-punt. Voor 2010 rekent het CPB echter
met een verbetering van de concurrentiepositie met 2,25%-punt als
gevolg van een hogere stijging van de arbeidsproductiviteit. De loonstijging loopt steeds meer in de pas bij de euroconcurrenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

37

Beleidsartikelen/artikel 42

Tabel 42.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

arbeidskosten per eenheid product
Nederland
euroconcurrenten

2006

2007

2008

– 0,4
– 0,7

0,2
– 0,9

4,8
2,0

Bron: CPB, Centraal Economisch Plan 2009

Operationele doelstelling

2 Stijging van het aandeel werkenden en werklozen in de
beroepsbevolking met een startkwalificatie

Motivering

Om duurzame arbeidsparticipatie te bevorderen. Het minimale niveau
voor duurzame arbeidsparticipatie is het startkwalificatieniveau (MBO-2 of
havo-vwo).

Doelbereiking

Door een relatief grote instroom op de arbeidsmarkt van personen zonder
startkwalificatie is de stijging van het aandeel werkenden met startkwalificatie achtergebleven bij de streefwaarde. Door toepassing van de
scholingsinstrumenten is het de verwachting dat de meeste van deze
laaggeschoolde intreders alsnog een startkwalificatie behalen, zodat de
streefwaarden in latere jaren worden gerealiseerd.

Instrumenten en activiteiten

+ Fiscale faciliteiten voor werkgevers (afdrachtvermindering onderwijs,
waaronder startkwalificatie);
+ Subsidieregeling ESF 2007–2013;
+ Bevorderen van samenwerking gericht op de uitvoering van duale en
evc-trajecten (Tijdelijke stimuleringsregeling leren en werken 2007);
+ Bevorderen van de toegankelijkheid van scholing en evc via een verbetering van de evc- en adviesinfrastructuur (telefonische helpdesk,
www.lerenenwerken.nl en publiekscampagne);
+ In 2008 is de Denktank Leren en Werken – met als voorzitter de heer
Van Boxtel – geïnstalleerd en zijn er voorbereidingen getroffen voor
het advies van de Denktank in 2009. De Denktank adviseert de ministeries van OCW en SZW over een kader dat erop gericht is dat individuen
uit zichzelf aan hun ontwikkeling en inzetbaarheid werken door te leren
en te werken en dat werkgevers de ontwikkeling van hun personeel
aanmoedigen en ondersteunen.

Doelgroepen

Werkenden en werkzoekenden zonder startkwalificatie

Realisatie meetbare gegevens

De indicator geeft aan welk percentage van de beroepsbevolking (25–65
jaar) een startkwalificatie heeft. Een startkwalificatie is een diploma op
MBO-2 niveau of Havo. Het streven is dat in 2012 meer dan 80% van de
beroepsbevolking een startkwalificatie bezit. Dit is nader toegelicht onder
het kopje «doelbereiking».

Tabel 42.6 Indicatoren operationele doelstelling 2

Aandeel (%) in de beroepsbevolking (25–65 jaar) met startkwalificatie

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

77,0

77,5

77,6

78,1

Bron: CBS, EBB Kernprogramma (de kwaliteit van de cijfers is verbeterd door een nauwkeuriger meetmethode, waardoor de cijfers met terugwerkende kracht zijn bijgesteld).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

38

Beleidsartikelen/artikel 42

Kengetallen

In de periode 2005–2007 zijn 44 162 extra leerwerktrajecten (duaal + EVC)
gerealiseerd. Met de verlenging van de projectdirectie Leren en werken tot
2011 is voor de periode 2008–2011 een nieuwe streefwaarde bepaald. In
2011 moeten 90 000 extra leerwerktrajecten gerealiseerd worden. Het
startmoment voor deze nieuwe ambitie is 2008 waarin de projecten in het
kader van de «Tijdelijke stimuleringsregeling leren en werken 2007» zijn
gestart.
De projectdirectie Leren & Werken probeert door middel van regionale
samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven leerwerktrajecten te realiseren voor mensen die reeds werkzaam zijn of (weer)
willen zijn (leven lang leren). De samenwerkingsprojecten hebben in 2008
geleid tot nieuwe duale trajecten, EVC-trajecten en leerwerkloketten. Naar
aanleiding van het advies van de commissie Bakker wordt gewerkt aan de
inbedding van de leerwerkloketten in de structuur van de LWI’s (Locaties
voor Werk en Inkomen), hetgeen verduurzaming impliceert.
Tabel 42.7 Kengetallen operationele doelstelling 2

Extra EVC trajecten (cumulatief)
Aantal duale trajecten (cumulatief)
Aantal nieuwe leerwerktrajecten (duaal + EVC niet
cumulatief)*

Realisatie
t/m 2007

Realisatie
2008

15 318
28 844

–
–

0

29 865

Bron: SZW/OCW Jaarverslag Leren & Werken
* vanaf 2008 worden deze trajecten niet meer afzonderlijk geregistreerd, waardoor het niet
mogelijk is om de realisatiecijfers uit te splitsen.

Operationele doelstelling

3 Wegnemen van factoren die de arbeidsparticipatie van specifieke groepen belemmeren

Motivering

Om te voorkomen dat de arbeidsparticipatie van specifieke groepen
achterblijft (in aanvulling op en ter versterking van het algemene
arbeidsmarktbeleid).

Doelbereiking

Algemene opmerking:
De EBB-cijfers worden sinds dit jaar door het CBS op een andere manier
berekend. Hiermee is geen rekening gehouden in de in het verleden opgestelde streefcijfers. Als gevolg van deze nieuwe meetmethode liggen de
cijfers van de arbeidsparticipatie van ouderen circa 1%-punt lager en die
van allochtonen circa 3%-punt hoger dan de streefwaardes in de begroting. In de tabellen is de gehele reeks gebaseerd op de nieuwe
berekeningswijze.
Ouderen
De netto-arbeidsparticipatie van ouderen (55 t/m 64 jaar) heeft zich in 2008
bovengemiddeld voortgezet. In 2008 is een netto-arbeidsparticipatie van
44,8% behaald. Dit ligt ruim boven de streefwaarde van 43%. Ten opzichte
van 2007 (42,7%) is dit een verdere stijging met 2,1%-punt. De stijging in
2008 in de arbeidsparticipatie van ouderen lijkt samen te hangen met de
VPL-maatregelen (VUT, Prepensioen en levensloopregeling) die per
1 januari 2006 in werking zijn getreden. De toename in de arbeidsparti-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

39

Beleidsartikelen/artikel 42

cipatie van ouderen betekent een bijdrage aan het streven van dit kabinet
om een structurele verhoging van de algemene arbeidsparticipatie (80%
in 2016) te realiseren.
Jongeren
Doel is de jeugdwerkloosheid niet boven de 15% te laten komen. Er is in
2003 een bandbreedte afgesproken van een jeugdwerkloosheid die zich
bevindt tussen maximaal 10–15%. Sinds 2005 is de jeugdwerkloosheid
voortdurend gedaald. Ook in 2008 is de jeugdwerkloosheid afgenomen,
hoewel minder sterk dan in de voorgaande jaren, en is daarmee gunstiger
dan de streefwaarde.
Vrouwen
Het netto-percentage vrouwen dat meer dan 12 uur per week betaald
werkt, is het afgelopen jaar met bijna 2%-punt gestegen tot een niveau
van 59%. Dit is een voortzetting van de ontwikkeling in 2007, toen een
stijging optrad van 55,0% naar 57,2%. Om de arbeidsparticipatie van
vrouwen te stimuleren heeft het kabinet de Taskforce Deeltijdplus ingesteld. Inspanningen van de Taskforce zijn er onder andere op gericht
vrouwen over te halen grotere deeltijdbanen te aanvaarden. De toename
in de arbeidsparticipatie van vrouwen betekent een bijdrage aan het
streven van dit kabinet om een structurele verhoging van de algemene
arbeidsparticipatie (80% in 2016) te realiseren.
Etnische minderheden
De doelstelling voor etnische minderheden is een toename van de nettoarbeidsparticipatie die zich evenredig ontwikkelt met de toename van de
netto-arbeidsparticipatie van autochtonen. In 2008 is de nettoarbeidsparticipatie van etnische minderheden opnieuw procentueel
sterker gestegen dan de toename bij autochtonen. De toename in de
arbeidsparticipatie van etnische minderheden betekent een bijdrage aan
het streven van dit kabinet om een structurele verhoging van de algemene
arbeidsparticipatie (80% in 2016) te realiseren.
Wet arbeid vreemdelingen (Wav)
Het percentage bezochte bedrijven met overtreding van de Wet arbeid
vreemdelingen (Wav) is de afgelopen jaren gedaald van 23% in 2006 naar
17% in 2008. Deze daling hangt samen met de invoering van het vrij
werknemersverkeer per 1 mei 2007 voor onderdanen van de lidstaten die
in 2004 zijn toegetreden tot de Europese Unie. Hierdoor is niet langer een
tewerkstellingsvergunning vereist. Ook de invoering van de bestuurlijke
boete voor overtredingen van de Wav per 1 januari 2005 in combinatie
met een stijging van het aantal inspecties sinds 2004 heeft een positief
effect gehad op de naleving van deze wet. Deze realisatie is conform de
verwachtingen en geeft geen aanleiding voor aanvullende maatregelen.
Instrumenten en activiteiten

Ouderen
Met de beschikbaar gestelde middelen voor de periode 2008 zijn de
volgende specifieke maatregelen voortgezet:
+ De tijdelijke subsidieregeling «stimuleren leeftijdsbewust beleid»
+ Regiegroep GrijsWerkt.
+ De uitvoering van het «Actieplan terugdringen werkloosheid
45-plussers»

Toelichting

+ Stimuleringsregeling: het kabinet heeft voor de periode 2004–2008
middelen ter beschikking gesteld om in bedrijven leeftijdsbewust
beleid te bevorderen. In 2008 is de subsidieregeling voor de zesde en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

40

Beleidsartikelen/artikel 42

laatste keer opengesteld voor branches, bedrijfstakken en O&O-fondsen met het doel om leeftijdsbewust beleid te verspreiden of verder te
bevorderen bij bedrijven van aangesloten branche- of bedrijfstakorganisaties. In 2008 zijn in totaal 88 projecten gehonoreerd.
+ Landelijk meerjaren communicatietraject: de Regiegroep GrijsWerkt
heeft per februari 2008 de werkzaamheden beëindigd die erop gericht
waren om het besef over nut en noodzaak van langer werken te bevorderen en de vooroordelen over oudere werknemers te slechten. Inmiddels zet het Actieteam Talent 45+ een deel van de werkzaamheden
voort.
+ Re-integratie oudere werklozen: in 2007 is de uitvoering van het «Actieplan terugdringen werkloosheid 45-plus» begonnen. In de periode
2007–2008 werd door vooral het CWI een extra inspanning geleverd
met het doel de werkloosheid onder 45-plussers extra te verminderen
met 30 000. Deze doelstelling is met 58 000 extra 45-plussers die
uitstroomden naar werk ruimschoots gehaald. Een landelijk Actieteam
Talent 45+ is ingezet om de bij de uitvoering van het plan betrokken
lokale en regionale partijen te ondersteunen.
Jongeren
+ De pilot met een no-riskpolis in 34 gemeenten is afgerond met een
evaluatiestudie naar de effecten van de regeling. Het effect van een
no-riskpolis op de bereidheid van werkgevers om jongeren zonder
startkwalificatie in dienst te nemen is zeer beperkt gebleken.
+ In december 2008 heeft SZW met de vier grote steden een convenant
ondertekend over de aanpak van de harde kern problematische
jeugdwerklozen. De uitvoering geschiedt in 2009.
+ SZW blijft inhoudelijk en financieel bijdragen aan de Landelijke Jeugdmonitor.
Etnische minderheden
+ VluchtelingenWerk Nederland, Stichting Emplooi, Stichting voor
vluchteling-studenten UAF en CWI zijn per 1 januari 2006 begonnen
met het banenoffensief voor vluchtelingen (BOV). Het doel was om
vóór 1 januari 2009 2600 vluchtelingen aan het werk te helpen. Uiteindelijk zijn per ultimo 2008 2327 vluchtelingen aan het werk geholpen,
waarmee 90% van de doelstelling is gerealiseerd.
+ Forum heeft in opdracht van SZW een aantal gerichte arbeidsmarktinterventies voor hoger opgeleiden uitgevoerd in 2008: het integreren
van hoger opgeleide allochtonen in netwerken van werkgevers, de
organisatie van sollicitatietrainingen en netwerktrainingen en de
promotie van ondernemerschap. Samenwerking met het UWV Werkbedrijf in het Servicepunt Hogeropgeleiden om hogeropgeleide allochtone werkzoekenden intensief naar passende banen te bemiddelen,
wordt voortgezet.
(Allochtone) vrouwen
+ SZW heeft subsidie verstrekt voor 10 projecten (uitgevoerd in 9
gemeenten), waarin op innovatieve wijze wordt gewerkt aan de
re-integratie van allochtone vrouwen. Op basis van de ervaringen van
de gemeenten is een handreiking ontwikkeld die gemeenten kan
helpen bij hun participatiebeleid voor allochtone vrouwen. De handreiking is onderdeel van een trainingsmodule die najaar 2008 aan beleidsmedewerkers en casemanagers van gemeenten is aangeboden.
Overig
+ Het landelijk netwerk diversiteitsmanagement (DIV) heeft in 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

41

Beleidsartikelen/artikel 42

ondersteuning geboden bij het formuleren en uitvoeren van het
diversiteitsbeleid van branche-organisaties en andere relevante
partijen.
Doelgroepen

+
+
+
+

Ouderen
Jongeren
Etnische minderheden
(Allochtone) vrouwen

Realisatie meetbare gegevens

De genoemde participatiecijfers betreffen de netto arbeidsparticipatie. Dit
is het aandeel van mensen met een baan van minimaal 12 uur in de
genoemde specifieke bevolkingsgroep.
Het percentage werkloze jongeren is het aandeel van jongeren in de totale
werkloosheidcijfers.
Overtreding WAV is het percentage bedrijven dat zich niet houdt aan de
regels van de Wet Arbeid Vreemdelingen.
Als gevolg van de introductie van beleidsprioriteit 33 en 34 onder de Algemene Doelstelling van dit artikel, zijn onderstaande indicatoren in de
begroting 2009 omgezet naar kengetallen.

Tabel 42.8 Indicatoren operationele doelstelling 3

Netto-arbeidsparticipatie etnische minderheden (%)1
Netto arbeidsparticipatie ouderen (%)1
Netto-arbeidsparticipatie vrouwen (%)1
Percentage werkloze jongeren (15–22 jaar) (%)1
Percentage bezochte bedrijven met overtreding WAV (%)2

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

49,7
39,8
55,0
11,3
23

53,4
42,7
57,2
9,0
18

56,5
44,8
59,0
8,6
17

49
43
60
10–15
20

Bronnen:
1
CBS Statline, CBS EBB Kernprogramma (de kwaliteit van de cijfers is verbeterd door een nauwkeuriger meetmethode, waardoor de cijfers met
terugwerkende kracht zijn bijgesteld).
2
SZW/AI, jaarverslag

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 42.9 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
geen
geen
geen

Toelichting

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Vanwege het advies van de Commissie Arbeidsparticipatie en de op grond
daarvan ontwikkelde beleidsvoorstellen, is de voor 2008 geplande beleidsdoorlichting van artikel 42 verschoven naar 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

42

Artikel

43 Arbeidsverhoudingen

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een flexibel instrumentarium voor moderne
arbeidsverhoudingen en voorwaarden

Motivering

Om bij te dragen aan evenwichtige arbeidsverhoudingen, waarbij werknemers een minimumniveau van arbeidsrechtelijke bescherming wordt
geboden dat in overeenstemming is met de maatschappelijke ontwikkelingen en dat sociale partners voldoende ruimte biedt voor eigen verantwoordelijkheid.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Het instrumentarium op het terrein van arbeidsverhoudingen biedt,
dankzij de voortdurende aanpassing daarvan aan actuele ontwikkelingen,
functionerende kaders voor de totstandkoming op de verschillende
niveaus van moderne arbeidsrelaties tussen (organisaties van) werkgevers en werknemers. Tevens zorgt het instrumentarium voor een niveau
van rechtsbescherming dat een adequaat evenwicht vormt tussen de
belangen van werkgevers en werknemers en bijdraagt aan de arbeidsparticipatie van zowel degenen die reeds op de arbeidsmarkt participeren
als voor degenen die de arbeidsmarkt willen betreden.

Externe factoren

De effectiviteit van het stelsel wordt enerzijds bepaald door de wijze
waarop het instrumentarium wordt toegepast door de direct betrokken
partijen van werkgevers en werknemers, anderzijds door algemene
ontwikkelingen, waaronder de economische situatie die zijn weerslag
heeft op de arbeidsmarkt. De financiële crisis kreeg niet eerder dan in de
laatste maanden van 2008 zichtbare gevolgen voor de arbeidsmarkt.

Realisatie meetbare gegevens

Artikel 43 kent geen indicatoren op het niveau van de algemene doelstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

43

Beleidsartikelen/artikel 43

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 43.1 Begrotingsuitgaven Artikel 43 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

821
2 536

4 730
9 600

10 258
9 953

13 214
12 972

21 567
20 500

23 498
23 339

– 1 931
– 2 839

Programma uitgaven

2 536

2 642

2 642

1 909

4 174

5 702

– 1 528

0
0

0
0

283
816

644
2 340

– 361
– 1 524

242
0

316
0

427
168

524
250

– 97
– 82

0

0

320

0

320

Algemene Doelstelling
Handhaving
Overig
Operationele Doelstelling 1
Subsidies
Overig
Operationele Doelstelling 2
Voorlichting
Operationele Doelstelling 3
Overig
Operationele Doelstelling 4
Subsidies
Overig

292

288

2 244

1 924

1 676

27

1 078

893

185

0

430

724
0

1 566
0

818
264

851
200

– 33
64

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

0
0

6 958
6 958

7 311
7 311

11 063
11 063

16 326
16 326

17 637
17 637

– 1 311
– 1 311

Ontvangsten

0

0

0

998

711

1 307

– 596

Toelichting

De programma-uitgaven zijn circa € 1,5 mln. lager uitgevallen dan
begroot. De lagere uitgaven zijn grotendeels veroorzaakt door onderuitputting op het handhavingsbudget en een overboeking naar artikel 45
ten behoeve van de financiële bijdrage aan het onderzoeksnetwerk
Netspar.

Tabel 43.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 43 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Uitgaven

878 000

817 760

800 000

891 000

1 000 000

873 876

126 124

Programma uitgaven
Operationele Doelstelling 3
Zwangerschaps-, bevallings-, en adoptieverlof uitkeringslasten
Zwangerschaps-, bevallings-, en adoptieverlof uitvoeringskosten

878 000

817 760

800 000

891 000

1 000 000

873 876

126 124

855 000

795 760

788 000

875 000

985 000

830 840

154 160

23 000

22 000

12 000

16 000

15 000

11 086

3 914

Nominaal

0

0

0

0

0

31 950

– 3 1950

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Bron: UWV Jaarverslag

Toelichting

De hogere realisatie in 2008 van de uitkeringslasten en uitvoeringskosten
van het zwangerschaps-, bevallings- en adoptieverlof zijn het gevolg van
een groter aantal toegekende uitkeringen aan werknemers dan in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

44

Beleidsartikelen/artikel 43

begroting 2008 is geraamd (135 000 in plaats van 128 000). Deels is dit het
gevolg van administratieve achterstanden in 2005 en 2006, waardoor ook
de ramingen voor 2007 en 2008 te laag waren. Daarnaast was er ook
sprake van een onverwachte stijging van het aantal uitkeringen in de
laatste maanden van 2008. Ook de gemiddelde uitkering is ruim 1%-punt
hoger uitgevallen dan was geraamd. De gemiddelde zwangerschapsuitkering lijkt de laatste jaren sneller te stijgen dan de gemiddelde loonontwikkeling. De precieze oorzaak hiervan is niet bekend, maar mogelijk is
dit een gevolg van de toename van de gemiddelde arbeidsduur van
vrouwen.
Tabel 43.3 Fiscale uitgaven Artikel 43 (x € 1 mln)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Belastinguitgaven

422

372

385

645

– 260

Operationele doelstelling 3
Levensloopregeling
w.v. spaarfaciliteit
w.v. ouderschapsverlofkorting

422
410
12

372
355
17

385
357
28

645
600
45

– 260
– 243
– 17

Bron: raming SZW, Financiën

Toelichting

Ten opzichte van de begroting 2008 zijn de kosten van de levensloopregeling fors lager uitgevallen dan geraamd. De raming in de begroting
was gebaseerd op realisatiecijfers uit 2006. Inmiddels zijn ook gegevens
over de deelname aan de levensloopregeling in 2007 en 2008 en over de
inleg in de regeling in 2007 beschikbaar. Uit de deelnamecijfers blijkt dat
het aantal deelnemers sinds 2006 minder hard is gestegen dan was
verwacht. Daarnaast zijn de cijfers over het aantal deelnemers aan de
levensloopregeling in 2006 door het CBS neerwaarts bijgesteld. De totale
inleg lag in 2007 lager dan in 2006. Ook dat heeft geleid tot een lager
budgettair beslag dan in de begroting was geraamd.

Operationele doelstelling

1 Het bevorderen van stabiele en evenwichtige arbeidsverhoudingen

Motivering

Om stabiele en evenwichtige arbeidsverhoudingen te bevorderen wordt
het recht op onderhandeling door sociale partners gewaarborgd en collectieve arbeidsvoorwaardenvorming geregeld.
Om het grondwettelijke recht op medezeggenschap door werknemers te
regelen, te waarborgen en te bevorderen.
Om een adequate overlegstructuur tussen het kabinet en sociale partners
in stand te houden ten behoeve van onderlinge beleidsafstemming, coördinatie op sociaal en sociaaleconomisch terrein en om zoveel mogelijk
draagvlak te verkrijgen voor het kabinetsbeleid.

Doelbereiking

+ Sociale partners hebben in 2008, net als in voorafgaande jaren, blijk
gegeven veel belang te hechten aan collectieve arbeidsvoorwaardenvorming en aan medezeggenschap. In totaal zijn er 192 cao’s afgesloten voor 5,9 miljoen werknemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

45

Beleidsartikelen/artikel 43

+ Tijdens het najaarsoverleg tussen kabinet en werkgevers- en werknemersorganisaties zijn afspraken gemaakt over een verantwoorde
loonontwikkeling.
Instrumenten en activiteiten

+ Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (CAO), Wet op het Algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van
collectieve arbeidsovereenkomsten (AVV) en Wet op de loonvorming;
+ Wet op de bedrijfsorganisatie (WBO);
+ Wet op de ondernemingsraden (WOR), Wet op de Europese ondernemingsraden (WEOR) en Wet rol werknemers Europese vennootschap;
+ Subsidieregeling kwaliteit arbeidsverhoudingen;
+ In 2008 is er een voorjaars- en najaarsoverleg gehouden tussen kabinet
en de werkgevers- en werknemersorganisaties;
+ In 2008 heeft er een herziening plaatsgevonden van de Wet op de
bedrijfsorganisatie (WBO) voortvloeiend uit het kabinetsstandpunt
over de toekomst van de PBO. De wetswijziging zal naar verwachting
op 1 april 2009 in werking treden.

Doelgroepen

+ Sociale partners (werkgevers en werknemers) en hun organisaties;
+ Ondernemingsraden en Europese ondernemingsraden;
+ (Hoofd)product- en (hoofd)bedrijfschappen en de SER.

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn moeilijk objectief meetbaar. Het toepassen van het
voor zelfregulering aangeboden instrumentarium ligt bij de sociale partners. Het overleg met sociale partners kent telkens wisselende onderwerpen. Er zijn daarom geen indicatoren geformuleerd.

Kengetallen

+ De kengetallen geven informatie over de mate van het gebruik van het
aangeboden instrumentarium door sociale partners;
+ Meting van de naleving medezeggenschap vindt momenteel plaats.
Tabel 43.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

CAO/AVV1
Aantal bedrijfstak-cao’s
Aantal direct gebonden werknemers
Aantal door AVV gebonden werknemers
Aantal ondernemingen-cao’s
Aantal gebonden werknemers
Totaal aantal Cao’s
Totaal aantal werknemers onder Cao’s
Medezeggenschap
Percentage OR-plichtige ondernemingen met OR2

2006

2007

2008

140
3 867 000

198
4 449 500

192
4 644 500

433 000
398
514 500
538
4 814 000

770 500
517
588 000
715
5 808 000

676 000
524
543 000
716
5 863 500

2002

2005

71

76

n.b.

Bronnen:
1
SZW, Voorjaarsrapportage cao-afspraken
2
RvB, onderzoek naleving WOR

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

46

Beleidsartikelen/artikel 43

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen voor een goede balans tussen rechten en plichten
van werkgevers en werknemers voortvloeiend uit de arbeidsovereenkomst

Motivering

Om de bescherming van werknemers te waarborgen, in evenwicht met de
belangen van de onderneming en met inachtneming van de eigen rol en
verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers.

Doelbereiking

De wettelijke normering van de diverse aspecten van de arbeidsrelatie
biedt, mede als gevolg van regelmatige aanpassing aan zich wijzigende
omstandigheden, op hoofdlijnen een adequate bescherming van de
belangen van de werknemer binnen de randvoorwaarden die de arbeidsorganisatie daaraan stelt, die ook voldoet aan de internationaal overeengekomen minimumstandaarden.

Instrumenten en activiteiten

+ Arbeidsovereenkomstenrecht;
+ Buitengewoon Besluit arbeidsverhoudingen 1945, Wet melding collectief ontslag en Ontslagbesluit;
+ Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML), Besluit
minimumjeugdloonregeling en Beleidsregels WML;
+ Beleidsregels Werktijdverkorting;
+ Arbeidstijdenwet (ATW), Arbeidstijdenbesluit (ATB), Arbeidstijdenbesluit vervoer (ATB-v);
+ Nadere Regeling Kinderarbeid;
+ Voorlichting;.
+ Vaststelling Bijzondere beleidsregels verbod op werktijdverkorting
(Stcrt. 2008, nr. 1068) in verband met de financiële crisis;
+ In augustus 2008 is de evaluatie bestuurlijke boete Arbeidstijdenwet
aan de Eerste en Tweede Kamer aangeboden;
+ In december 2008 is in de Europese Ministerraad een akkoord bereikt
over de Arbeidstijdenrichtlijn;
+ Aanpassing Arbeidstijdenbesluit in verband met rusttijden bij
aanwezigheidsdiensten;
+ Met sociale partners is tijdens het Najaarsoverleg 2008 overeengekomen de door de kantonrechter toe te kennen ontslagvergoeding
voor inkomens vanaf € 75 000 te maximeren op een jaarsalaris. Een
daartoe strekkend wetsvoorstel is op 13 februari 2009 bij de Tweede
Kamer ingediend (Kamerstukken II, 2008/09, 31 862);
+ De Wet minimumloon en vakantiebijslag wordt sedert mei 2007
bestuursrechtelijk gehandhaafd door de Arbeidsinspectie. In 2008 is de
inspectiecapaciteit uitgebreid en is het aantal controles opgevoerd.
+ In november 2008 heeft het kabinet, naar aanleiding van een onderzoek naar de motieven voor zelfstandig ondernemerschap, zijn visie
uiteengezet over de rol van de overheid ten aanzien van de bescherming van zelfstandig ondernemers (Kamerstukken II, 2008/09, 31 331,
nr. 23).

Doelgroepen

+ Werknemers;
+ Werkgevers;
+ Zelfstandigen in geval van veiligheidsrisico’s voor derden.

Realisatie meetbare gegevens

Operationele doelstelling 2 kent geen kwantitatieve streefwaarden.

Kengetallen

Het aantal ontslagaanvragen bij het CWI lag in 2008 op nagenoeg
hetzelfde niveau als in 2007. Het aantal ontbindingsverzoeken bij de rechtbanken vertoonde in 2008 nog een aanzienlijke daling ten opzichte van het
voorafgaande jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

47

Beleidsartikelen/artikel 43

Met de uitbreiding van de daarop gerichte capaciteit is het aantal
controles door de Arbeidsinspectie op de naleving van de Wet minimumloon en vakantiebijslag van ruim 6 000 in 2007 opgevoerd tot ruim 10 000
in 2008.
Tabel 43.5 Kengetallen operationele doelstelling 2

Ontslagen1
Aantal ontslagaanvragen CWI
Waarvan via collectieve aanvraag (in %)
Aantal ontbindingsverzoeken rechtbanken
Totaal aantal aanvragen en verzoeken
Aanvragen WTV (werktijdverkorting)
– Reguliere regeling2
Aantal aanvragen
Aantal toegewezen
– Bijzondere regeling3
Aantal aanvragen
Aantal toegewezen
Handhaving WML4
Aantal controles
Aantal opgelegde boetes

2006

2007

2008

48 610
14

27 547
16

28 357
17

54 213
102 823

29 983
57 530

23 556
51 913

207
130

148
98

243
83

n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.

320
164

6 200
n.v.t.

10 383
26

Bronnen:
1
CWI, jaarverslag
2
SZW, onderzoeksrapport werktijdverkorting 2007; 2008 voorlopige gegevens
3
SZW, Kamerstukken II, 2008/09, 31 371, nr. 82
4
SZW/AI, jaarverslag 2008

Operationele doelstelling

3 Bevorderen van het combineren van arbeid en zorg

Motivering

Om werknemers in staat te stellen de arbeidsduur (tijdelijk) aan te passen
in verband met zorgtaken.

Doelbereiking

Met de arbeidsparticipatie van vrouwen behoort Nederland inmiddels tot
de Europese top. Van de vrouwen van 15 tot 65 jaar werkt 70 procent
waarvan 57 procent in een baan van 12 uur of meer; slechts 10 procent
van de vrouwen stopte in 2007 na de geboorte van het eerste kind met
werken. Het arbeid-en-zorginstrumentarium ondersteunt deze hoge graad
van arbeidsparticipatie. Hierdoor is de beleidsopgave verschoven naar
verhoging van de arbeidsparticipatie in uren.
De levensloopregeling heeft in de praktijk een beperkte betekenis voor de
combinatie van arbeid en zorg.

Instrumenten en activiteiten

+
+
+
+

Wet arbeid en zorg;
Wet aanpassing arbeidsduur;
Levensloopregeling.
Op 1 april 2008 is de Taskforce DeeltijdPlus geïnstalleerd conform
afspraken op de Participatietop 2007. De Taskforce richt zich op het
vergroten van de arbeidsparticipatie van vooral vrouwen met kleinere
deeltijdbanen. De Taskforce heeft op 1 juli 2008 zijn werkprogramma
vastgesteld.
+ Op 4 juni 2008 is de wet Zelfstandig en zwanger in werking getreden
op grond waarvan vrouwelijke zelfstandigen, met inbegrip van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

48

Beleidsartikelen/artikel 43

meewerkende echtgenoten, gedurende dezelfde periode als werknemers recht hebben op een zwangerschaps- en bevallingsuitkering.
+ In het kader van het Belastingplan 2009 is een verlenging tot stand
gekomen van het ouderschapsverlof tot 26 weken per 1 januari 2009,
geldend voor alle gevallen waarin de werknemer voor het betreffende
kind nog niet eerder ouderschapsverlof had opgenomen. Vanaf
1 januari 2009 geldt voor het recht op de ouderschapsverlofkorting niet
langer de voorwaarde dat de betrokkene deelneemt aan de levensloopregeling.
+ Op 19 november 2008 is de Tweede Kamer de Beleidsverkenning
modernisering regelingen voor verlof en arbeidstijden aangeboden,
waarin het kabinet denkrichtingen heeft gepresenteerd voor aanpassing van de huidige verlofregelingen.
+ In de Beleidsverkenning is tevens melding gemaakt van het besluit van
het kabinet om, vanwege uitvoeringstechnische belemmeringen, geen
wijzigingen aan te brengen in de doelgroep en gebruiksmogelijkheden
van de levensloopregeling.
Doelgroepen

+ (potentiële) werknemers;
+ werkgevers.

Indicatoren

De operationele doelstelling 3 kent geen streefwaarden voor 2008. Beoordeling van de mate waarin de streefwaarde is bereikt zal plaatsvinden op
grond van gegevens over het jaar 2009.

Tabel 43.6 Indicatoren operationele doelstelling 3

Discrepantie tussen feitelijke en gewenste opname van verlof (%)

2005

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2009

45

45

–

34

Bron: CBS, EBB module Arbeid en zorg

Kengetallen

+ Na een daling van het aantal toekenningen in 2007 is het aantal toegekende zwangerschaps- en bevallingsverlofuitkeringen aan werknemers
in 2008 weer gestegen. Het aantal toegekende uitkeringen is circa
7 000 hoger dan in de begroting 2008 werd geraamd.
+ Het aantal toegekende zwangerschaps- en bevallingsverlofuitkeringen
aan zelfstandigen is aanzienlijk hoger dan geraamd. In de begroting
werd uitgegaan van 50 toekenningen in 2008. Het uiteindelijke aantal
toekenningen bedroeg ruim 4 200. Het verschil wordt veroorzaakt door
de invoering van de wet Zelfstandig en zwanger in juni 2008. In de
raming van het aantal zwangerschaps- en bevallingsuitkeringen van
zelfstandigen in de begroting was hiermee nog geen rekening
gehouden.
+ Het aantal toekenningen van adoptieverlof ligt iets lager dan het
geraamde aantal van 1500. De oorzaak van het lagere aantal toekenningen is niet bekend.
+ Het gebruik van het ouderschapsverlof is ten opzichte van het jaar
2007 gedaald. Dit wordt voor het grootste deel veroorzaakt door
verminderd gebruik in de overheidssectoren (met inbegrip van onderwijs en zorg). Mogelijke verklaringen zijn de gewijzigde voorwaarden
voor loondoorbetaling in deze sectoren, waarbij wordt verondersteld
dat de werknemer zijn aanspraak op de ouderschapsverlofkorting
geldend heeft gemaakt, en een groter gebruik van kinderopvang, waar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

49

Beleidsartikelen/artikel 43

door er verminderde behoefte aan ouderschapsverlof is. Voor het
toekomstige gebruik is mogelijk van belang dat vanaf 1 januari 2009
voor het recht op de ouderschapsverlofkorting niet langer de voorwaarde van deelname aan de levensloopregeling geldt.
+ Het CBS heeft herziene ramingen samengesteld van het aantal deelnemers aan de levensloopregeling, waarbij ook gebruik is gemaakt van
gegevens uit de Polisadministratie. Deze ramingen indiceren een
aanzienlijk lager aantal deelnemers dan eerdere ramingen die zich
baseerden op informatie uit alleen de Enquête beroepsbevolking
(EBB).
Tabel 43.7 Kengetallen operationele doelstelling 3

Zwangerschaps- en bevallingsverlofuitkering (x 1 000)
– aantal toekenningen werknemers1
– aantal toekenningen zelfstandigen1
Adoptieverlof (x 1 000)
– aantal toekenningen werknemers1
Ouderschapsverlof (x 1 000)
– Aantal werknemers met ouderschapsverlof (betaald en onbetaald)2
Levensloopregeling (x 1 000)
– aantal actieve deelnemers3
– aantal ontvangers
ouderschapsverlofkorting4

2006

2007

2008

144,5
0,1

127
0,4

135
4,2

1,4

1,1

1,2

77

75

67

230

259

270

13

20

24

Bronnen:
1
UWV, jaarverslag
2
CBS, EBB module Arbeid en zorg
3
CBS, Polisadministratie en EBB module levensloop
4
Belastingdienst; 2008: raming SZW

Operationele doelstelling

4 Bevorderen van gelijke kansen op de arbeidsmarkt en toegang
tot de arbeidsmarkt door bescherming te bieden tegen ongelijke
behandeling bij arbeid en beroep

Motivering

Om werknemers en werkzoekenden bescherming te bieden tegen ongelijke behandeling en te waarborgen dat eenieder gelijke kansen heeft op
het terrein van arbeid.

Doelbereiking

Vooral op het vlak van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen is
een aanzienlijke vooruitgang gerealiseerd. In cao’s is geen sprake meer
van direct onderscheid naar geslacht en bij werving en selectie is dat
aanmerkelijk afgenomen. De gelijke behandeling van allochtonen,
ouderen en arbeidsgehandicapten vergt nog de nodige aandacht, waarbij
naast wetgeving ook andere instrumenten worden ingezet onder andere
gericht op beeldvorming.
De gecorrigeerde beloningsverschillen nemen nog steeds af. In de
overheidssectoren bedroeg deze in 2006 nog 2,6% waar deze in 2004 nog
2,9% bedroeg. In het bedrijfsleven was dit 6,5%, wat een daling van bijna
1%-punt betekent ten opzichte van 2004.

Instrumenten en activiteiten

+ Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij arbeid;
+ Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen;
+ Wet verbod van onderscheid op grond van arbeidsduur;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

50

Beleidsartikelen/artikel 43

+
+
+
+

+

+
+

+

+

+

Wet gelijke behandeling van tijdelijke en vaste werknemers;
Commissie gelijke behandeling;
Commissie klachtenbehandeling aanstellingskeuringen;
subsidie aan Expertisecentrum LEEFtijd voor de uitvoering van de
projecten Werk voor alle leeftijden, meerjarentraject 2008–2010 en
Vacatures voor alle leeftijden.
evaluatie van de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd, dat
gecombineerd met een kabinetsreactie in mei 2009 aan de Tweede
Kamer worden aangeboden;
31 maart 2008 vond de Dag van de gelijke beloning plaats;
voortzetting van de website gelijkloon.nl en het netwerk gelijke beloning, waarin naast SZW o.a. BZK, OC&W, Stichting de Loonwijzer, de
Commissie gelijke behandeling en sociale partners participeren;
negende Voortgangsrapportage gelijke beloning aan de Tweede Kamer
(Kamerstukken II, 2008/09, 27 099, nr. 20), waarin opgenomen de
uitkomsten van een nader onderzoek naar de verklaring van de
beloningsverschillen en de resultaten van onderzoek van de Arbeidsinspectie naar de verschillen in 2006;
nadere concretisering van het plan van aanpak voor bestrijding van
discriminatie bij werving en selectie en op de werkvloer (Kamerstukken
II, 2007/08, 29 544, nr. 20);
aanbieding van een wetsvoorstel op grond waarvan de beleidsverplichting voor de werkgever in de Arbeidsomstandighedenwet ter voorkoming van psychosociale arbeidsbelasting wordt uitgebreid tot discriminatie op de werkvloer (Kamerstukken II 2008/09, 31 811).

Doelgroepen

+ Werkgevers, werknemers en hun vertegenwoordigers;
+ Relevante belangenorganisaties en organisaties van professionals.

Realisatie meetbare gegevens

Gegevens over beloningsverschillen worden eens in de twee jaar verzameld. Rapportage over 2008 zal in 2010 plaatsvinden.

Tabel 43.8 Indicatoren operationele doelstelling 4
2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

Gecorrigeerde beloningsverschillen (%)
Verschil man-vrouw bedrijfsleven
Verschil man-vrouw overheid

6,5
2,6

–
–

n.b.
n.b.

6
3

Ongecorrigeerde beloningsverschillen (%)
Verschil man-vrouw bedrijfsleven
Verschil man-vrouw overheid

23
14

–
–

n.b.
n.b.

20
13

Bron: SZW, De arbeidsmarktpositie van werknemers

Kengetallen

Het aantal oordelen van de Commissie gelijke behandeling is verder afgenomen als gevolg van andere wijzen van behandeling – informeren,
verwijzen, mediation, schikking, en bemiddeling – dan door middel van
een oordeel. De verdeling van de oordelen over de verschillende gronden
is op hoofdlijnen ongewijzigd gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

51

Beleidsartikelen/artikel 43

Tabel 43.9 Kengetallen operationele doelstelling 4

Commissie gelijke behandeling: Aantal
oordelen op terrein van arbeid1
Totaal aantal
waarvan op grond van (%):
– geslacht
– leeftijd
– handicap
– overig
Commissie klachtenbehandeling:
aanstellingskeuringen2
Klachten
Vragen
Totaal

2006

2007

2008

228

159

117

18
42
8
32

12
45
13
30

15
38
9
38

19
158
177

5
68
73

5
33
38

Bronnen:
1
Commissie Gelijke Behandeling, jaarverslag; 2008: voorlopige opgave
2
Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen, jaarverslag; 2008: voorlopige
opgave

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 43.10 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting

geen
Artikel 43

OD 1, 2 en 4

A. 2007
B. 2008

Kamerstukken II, 30 982, nr. 4

Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
Evaluatie van de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij
arbeid
Wet aanpassing arbeidsduur

OD 4

A. 2008
B. 2009

OD 3

A. 2008
B. 2008

Toelichting

Kamerstukken II, 26 447, nr.
42

Op grond van de Beleidsdoorlichting Arbeidsverhoudingen heeft het
kabinet de conclusie getrokken dat de huidige wettelijke kaders goed
lijken te functioneren, ruimte bieden voor eigen verantwoordelijkheid voor
de sociale partners en voldoende mogelijkheden biedt voor aanpassing
aan de wisselende omstandigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

52

Artikel

44 Arbeidsomstandigheden en verzuim

Algemene doelstelling

Het bevorderen van veilige en gezonde arbeidsomstandigheden
en een goede verzuimaanpak

Motivering

Om de veiligheid en gezondheid van werknemers te beschermen en
arbeidsuitval te voorkomen is een goed arbeidsomstandigheden- en
verzuimbeleid noodzakelijk. Dit is van belang voor het beperken van het
beroep op de WIA en de gezondheidszorg en voor het in stand houden
van de arbeidsproductiviteit. Veilige en gezonde arbeidsomstandigheden
dragen daarnaast bij aan het inperken van (bedrijfs)risico’s met ingrijpende effecten op de samenleving, bijvoorbeeld bij bedrijven die werken
met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen.
De daadwerkelijke uitvoering van goed arbeidsomstandigheden- en
verzuimbeleid is de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers.
SZW stimuleert het arbobeleid van bedrijven en ziet erop toe dat de
Arbeidsomstandighedenwet wordt nageleefd.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2008 was het verzuimpercentage gemiddeld 4,3%. Uit de Nationale
Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) kwam naar voren dat 91% van de
werknemers positief is over de eigen gezondheid. Organisaties met een
laag verzuimpercentage hebben (ook) in 2008 een groeiende aandacht
voor preventie van verzuim.
In 2008 hebben in de Nederlandse bedrijven geen incidenten plaatsgevonden met een maatschappelijk ontwrichtend karakter. Het aantal incidenten bleef in 2008 op een gelijk (laag) niveau als in de afgelopen jaren.

Externe factoren

Uit cao-onderzoek van SZW blijkt dat in 93% van de onderzochte cao’s
afspraken zijn opgenomen over ziekteverzuimbegeleiding.
Werkgevers en werknemers zetten zich in voor het opstellen van arbocatalogi. Tot eind 2008 zijn 40 catalogi voor marginale toetsing bij SZW ingediend.
Ketenpartijen hebben verdere invulling gegeven aan hun verantwoordelijkheid om een kwalitatief goede integrale keten van preventie, verzuim
en re-integratie tot stand te brengen en te optimaliseren. De ruimte die er
is voor maatwerk maakt dat ook op de werkvloer zich een goed functionerende keten ontwikkelt.

Realisatie meetbare gegevens

De streefwaarden voor arbeidsongevallen voor 2006 en verder zijn gebaseerd op de forse daling van het aantal arbeidsongevallen in de jaren 2000
t/m 2005. Die daling zet niet door in 2007 en 2008. De kans op een arbeidsongeval met verzuim tot gevolg is tussen 2005 en 2008 niet veranderd. De
stagnatie in de daling van het aantal ongevallen is aanleiding om in de
komende jaren beleid in te zetten op het verminderen van arbeidsongevallen.
De streefwaarde 2008 betreffende de indicator percentage werknemers
dat verdere aanpassingen aan de werkplek of aan de werkzaamheden
noodzakelijk acht is bijgesteld naar 24. Het kabinetsbeleid is gericht op het
vergroten van de arbeidsdeelname van ouderen en gedeeltelijk arbeidsgeschikten. De verwachting is dat met de toename van de arbeidsdeelname
de behoefte aan verdere aanpassingen de eerstkomende jaren ten minste
gelijk blijft aan de realisatie 2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

53

Beleidsartikelen/artikel 44

Tabel 44.1 Indicatoren algemene doelstelling

Percentage arbeidsongevallen onder werknemers met verzuim tot
gevolg1
Aantal incidenten met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen2
Percentage verzuim3
Percentage werknemers dat verdere aanpassingen aan de werkplek of
aan de werkzaamheden noodzakelijk acht in verband met zijn of haar
gezondheid1

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

3,1
4
4,4

3,2
4
4,4

3,4
0
4,3

2,9
3
4,0

26,0

24,1

22,2

24

Bronnen:
1
TNO/CBS, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden
2
Major Accidents Reporting System (MARS)
3
CBS, Kwartaalenquête ziekteverzuim

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 44.2 Begrotingsuitgaven Artikel 44 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

45 830
44 023

103 502
93 088

85 572
93 755

72 842
84 463

59 970
61 072

71 815
72 701

– 11 845
– 11 629

Programma uitgaven

44 023

42 337

42 932

33 059

19 728

30 538

– 10 810

Operationele Doelstelling 1
Arboconvenanten
Handhaving
Overig
Subsidies

23 266
388
6 892
13 477

16 899
251
6 712
18 475

13 453
675
7 016
21 788

9 092
529
6 034
17 404

0
325
4 725
14 678

0
300
5 857
24 381

0
25
– 1 132
– 9 703

0
0

50 751
50 751

50 823
50 823

51 404
51 404

41 344
41 344

42 163
42 163

– 819
– 819

6 798

7 093

3 886

5 251

8 207

5 132

3 075

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Het verschil tussen de begrote en gerealiseerde subsidie-uitgaven wordt
voornamelijk veroorzaakt door een onderuitputting in de subsidieregeling
Stimulering Totstandkoming Arbocatalogi (STA) en de beëindigde
subsidieregelingen SPA en FARBO.
De reden voor de onderuitputting STA is dat het aantal opgestelde arbocatalogi achterblijft bij de door de Stichting van de Arbeid aangegeven
aantallen. Werkgevers en werknemers zijn verantwoordelijk voor de
totstandkoming van arbocatalogi. Dit proces verloopt vooralsnog niet zo
snel als in 2007 werd verwacht.
In 2008 is een achterstand bij de afhandeling van de declaraties SPA
ontstaan. De regeling is beëindigd met ingang van 1 januari 2008.
Bij de uitvoering van de subsidieregeling Farbo is achterstand in de
administratieve afhandeling van declaraties ontstaan. De regeling is
beëindigd per 1 januari 2009.
De extra ontvangsten hebben met name betrekking op de bestuurlijke
boeten in het kader van de Arbeidsomstandighedenwet. De hogere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

54

Beleidsartikelen/artikel 44

ontvangsten hangen samen met het wegwerken van de achterstanden in
de boetebeschikkingen.
Operationele doelstelling

1 Bevorderen dat werkgevers en werknemers in bedrijven een
effectief en efficiënt arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid
voeren

Motivering

Met de herziene Arbeidsomstandighedenwet, die per 1 januari 2007 van
kracht is, hebben werkgevers en werknemers de ruimte om binnen wettelijke kaders, het arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid af te stemmen
op de eigen onderneming. Om te bereiken dat werkgevers en werknemers
in bedrijven een effectief en efficiënt arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid voeren, richt de overheidsinzet zich op het stimuleren en bevorderen dat werkgevers en werknemers de eigen verantwoordelijkheid
hiervoor nemen. Ook winnen ondernemingen aan arbeidsproductiviteit
door een adequate arbeidsomstandigheden- en verzuimaanpak. Door
middel van het handhavingsbeleid van SZW wordt de naleving van de
Arbeidsomstandighedenwet bevorderd.

Doelbereiking

Oogmerk is dat risico’s in arbeidsomstandigheden op de werkvloer systematisch in beeld worden gebracht en van passende maatregelen voorzien.
Maatstaf daarvoor is of bedrijven beschikken over een risico-inventarisatie
en -evaluatie (RI&E). Het aandeel bedrijven met een RI&E is nog onvoldoende. Zie tabel 44.3

Instrumenten en activiteiten

+ Terugdringen van onnodige Europese regelgeving en het uitdragen
van de opvattingen van de SER inzake de structuur/ kenmerken van
Europese regelgeving:
– Bewerkstelligd is dat de inwerkingtreding van de richtlijn Elektromagnetische Straling met vier jaar is opgeschort, zodat het mogelijk is om in de tussentijd in overleg met de sector tot oplossingen
te komen, met name over het gebruik van MRI-scans.
– Aanpassingen zijn bewerkstelligd van de Europese verordening
voor statistieken over veiligheid en gezondheid op het werk uit
oogpunt van beperking van lasten voor het bedrijfsleven.
+ EU-regelgeving:
SZW financiert samen met andere departementen de Helpdesk REACH
(Registratie, Evaluatie en Autorisaties van CHemische stoffen), die het
bedrijfsleven ondersteunt bij het voldoen aan de EU-verplichtingen
voor het op de markt brengen van gevaarlijke stoffen.
+ Handhaving van wet- en regelgeving
+ Ter beschikking stellen van kennis aan sociale partners, sectororganisaties, bedrijven en arboprofessionals, waarmee zij zelf invulling kunnen
geven aan een veilige en gezonde werkomgeving. Het betreft kennis
uit monitoring en onderzoek naar blootstelling aan arbeids-risico’s, de
effecten ervan en getroffen maatregelen.
+ Communicatie en voorlichting:
– Landelijke voorlichtingscampagne «Samen beter aan de slag»
beëindigd.
– Verbeteringen gerealiseerd in de toegankelijkheid van de website
Arboportaal.
+ Subsidieverlening/regelingen:
– Tijdelijke subsidieregeling «Stimulering Totstandkoming Arbocatalogi» (STA). Tot en met 2008 zijn 16 subsidieaanvragen in behandeling genomen.
– FARBO: is beëindigd. Aanvragen met een factuurdatum vóór
31 december 2008 kunnen worden ingediend tot 1 april 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

55

Beleidsartikelen/artikel 44

+ Afspraken met sectoren:
– Het programma Versterking Arbeidsveiligheid (VAV) is afgesloten.
Het evaluatierapport is aangeboden aan de Tweede Kamer. Activiteiten zijn gestart om de behaalde resultaten verder te implementeren.
– Het Programma Versterking Arbeidsomstandighedenbeleid Stoffen
(VASt) is afgerond. Ontwikkelde instrumenten worden steeds meer
in de sectorale arbocatalogi opgenomen. Een «open source» instrument voor het beoordelen van risico’s van stoffen en het nemen
van beheersmaatregelen wordt door groeiend aantal instellingen
gebruikt; 9000 eind 2008.
Doelgroepen

Werkgevers, werknemers, arboprofessionals (preventiemedewerker,
bedrijfsarts, veiligheidskundige, etc).

Realisatie meetbare gegevens

Percentage bedrijven met een RI&E:
Sociale partners brachten de afgelopen jaren ruim 100 branchespecifieke
instrumenten tot stand voor de risico-inventarisatie en -evaluatie. Ook
cao-afspraken over en het gebruik van zulke instrumenten nemen toe.
Realisatie op de werkvloer blijft achter bij zeer kleine bedrijven. Dit in
tegenstelling tot realisatie bij bedrijven vanaf 100 werknemers, waarvan
96% beschikt over een RI&E. In 2008 is 84% van de werknemers werkzaam
bij een bedrijf dat over een RI&E beschikt. In 2009 wordt samen met
sociale partners besproken hoe het aantal bedrijven met een RI&E in het
MKB kan worden verhoogd.
Percentage bedrijven dat bij hercontrole voldoet aan de Arbeidsomstandighedenwet:
In 2008 is in 56% van de eerste inspecties een overtreding geconstateerd.
Daar waar bedrijven in eerste instantie na inspectie niet (volledig)
naleven, blijkt na hercontrole dat het optreden en instrumentarium van de
Arbeidsinspectie leidt tot 98% naleving. Daaruit blijkt dat zowel het
optreden van de Arbeidsinspectie als het gehanteerde handhavingsinstrumentarium effectief is.
Percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus valt:
In afwijking van de begroting 2008 wordt niet uitgegaan van het percentage bedrijven dat onder de werking van een arbocatalogus valt, maar
wordt uitgegaan van het percentage werknemers dat onder de werking
van een arbocatalogus valt. Dit geeft een beter beeld van de totstandkoming en het bereik van de arbocatalogi.
Voor 2008 werd gestreefd naar een bereik van 25%. Circa 16,5% is gerealiseerd. De Stichting van de Arbeid heeft eind 2008 aangegeven dat er circa
100 sectoren en branches bezig zijn met het opstellen van catalogi. Indien
deze catalogi met positief resultaat marginaal zijn getoetst, valt 65 tot 70%
van de werknemers onder de werking van een catalogus. De totstandkoming van arbocatalogi is de verantwoordelijkheid van sociale partners.
SZW stimuleert de totstandkoming met flankerend beleid (subsidieregeling STA, landelijke voorlichtingscampagne en Arboportaal).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

56

Beleidsartikelen/artikel 44

Tabel 44.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Percentage bedrijven met een RI&E (naleving regelgeving)1
Percentage bedrijven dat bij hercontrole voldoet aan de Arbowet2
Percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus
valt3

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

50
97

48
97

46
98

56
>95

16,5

25

Bronnen:
1
SZW/AI-monitor
2
SZW/AI registratiesysteem: I-net Arbo
3
SZW administratie

Kengetallen

De Arbeidsinspectie streeft ernaar jaarlijks bij 20 000 organisaties
inspectietrajecten af te ronden op naleving van de Arbeidsomstandighedenwet. In 2008 zijn 20 012 trajecten afgerond.
Tabel 44.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

Aantal actieve inspecties door de
Arbeidsinspectie

2006

2007

2008

20 441

19 579

20 012

Bron:
SZW/AI registratiesysteem: I-net Arbo

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 44.5 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
geen
geen
VASt Programma

OD 1

VAV Programma

OD 1

A. 2007
B. 2008
A. 2007
B. 2008

Kamerstukken II, 2007/08,
25 883, nr. 129
Kamerstukken II, 2007/08,
25 883, nr. 132

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

57

Artikel

45 Pensioenbeleid

Algemene doelstelling

Bevorderen en beschermen van arbeidspensioenen

Motivering

Om werkgevers en werknemers te stimuleren afspraken te maken voor
aanvullend pensioen en een waarborg te scheppen dat een pensioentoezegging van de werkgever aan zijn werknemers na pensionering
gestand wordt gedaan.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

+ In 2008 is door de Eerste Kamer de wijziging aangenomen van de
Pensioenwet, de Invoeringswet- en aanpassingswet Pensioenwet (IPW)
en de Wet verplichte beroepspensioenregeling (ook wel Veegwet
Pensioenen genoemd). Deze is erop gericht om technische onvolkomenheden te corrigeren. Het gaat onder meer om wijzigingen van de
wachttijden bij uitzendarbeid en de uitvoering van aanvullend
arbeidsongeschiktheidspensioen door pensioenfondsen.
+ In 2008 is het toeslaglabel geïntroduceerd, waarmee deelnemers
worden geïnformeerd over de verwachte indexatie. Ook is de wijziging
van de Regeling Pensioenwet en Wet beroepspensioenregeling in
verband met de invulling van het begrip consistentie en de aanpassing
van de toeslagenmatrix tot stand gekomen. Daarmee zijn de eisen uit
de Pensioenwet aan het indexatiebeleid concreet uitgewerkt, waarmee
pensioenuitvoerders meer duidelijkheid is geboden.
+ Voorts heeft het kabinet gereageerd op de voorstellen van de International Accounting Standard Board (IASB) tot wijziging van de internationale boekhoudregels. Deze reactie is in nauw overleg met de
pensioensector tot stand gekomen en is erop gericht dat de nieuwe
regels rekening houden met de unieke karakteristieken van het Nederlandse pensioenbeleid. Het is nog te vroeg om aan te geven in
hoeverre met deze maatregelen de algemene doelstelling van dit
artikel is bereikt.
+ Met name in de tweede helft van 2008 is intensief overleg gevoerd met
De Nederlandsche Bank (DNB), de sociale partners en de pensioensector over de gevolgen van de crisis op de financiële markten voor de
pensioenfondsen. Dit ter voorbereiding van de beoordeling van de
herstelplannen in het voorjaar van 2009.

Externe factoren

De financiële buffers van pensioenfondsen zijn in 2008 geslonken door de
turbulentie op de financiële markten. Door de aanhoudend dalende
aandelenkoersen en de lagere rente is de gemiddelde dekkingsgraad van
pensioenfondsen in veel gevallen zelfs onder de honderd procent
gekomen, terwijl de Pensioenwet een minimum dekkingsgraad voorschrijft van 105% en het fonds een buffer moet aanhouden van circa 25%
bovenop de technische voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

58

Beleidsartikelen/artikel 45

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 45.1 Begrotingsuitgaven Artikel 45 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

983
983

61 808
34 008

58 547
86 347

2 623
2 431

2 334
2 390

289
41

Programma uitgaven

0

32 500

85 000

943

450

493

Operationele Doelstelling 1
Eenmalige uitkering Wet Verevening
pensioen bij scheiding
Overig
Operationele Doelstelling 2
Subsidies

0
0

32 500
0

85 000
0

0
15

0
297

0
– 282

0

0

0

928

153

775

983
983

1 508
1 508

1 347
1 347

1 488
1 488

1 940
1 940

– 452
– 452

0

0

0

13 661

0

13 661

Verplichtingen
Uitgaven

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

2004

Overig
De onderuitputting bij de «overige activiteiten» in het kader van doelstelling 1 is het gevolg van beleidsonderzoeken, waarvan de financiering niet
in 2008 heeft plaatsgevonden. Ook is er sprake van meevallers bij de
definitief vastgestelde kosten van onderzoeken.
Subsidies
Op de begroting 2008 was een budget van € 153 000 beschikbaar voor
subsidies. Vanwege een subsidieverplichting aan Netspar is een bedrag
van € 1 mln overgeboekt van artikel 43 naar artikel 45.
Ontvangsten
De overschrijding van de kosten van de Tijdelijke regeling eenmalige
tegemoetkoming pensioenverevening (Stcrt. 13 december 2006, nr. 243) is
lager uitgevallen dan geraamd. Voor de extra kosten van de Tijdelijke
regeling was een bedrag van € 57,2 mln gereserveerd. Hiervan is € 13,7
mln terugontvangen van de SVB.

Operationele doelstelling

1 Vergroten van de houdbaarheid en het bereik van het stelsel
van aanvullende pensioenen

Motivering

Om zoveel mogelijk werknemers in de gelegenheid te stellen op collectieve en solidaire wijze een aanvulling op de AOW te verkrijgen om na
pensionering hun levensstandaard zo goed mogelijk te kunnen handhaven.

Doelbereiking

De turbulentie op de financiële markten heeft een flink gat geslagen in de
financiële positie van pensioenfondsen. De gedaalde dekkingsgraden
beperken in beginsel de indexatieruimte en kunnen leiden tot hogere
premies.
Met de Pensioenwet is de toetredingsleeftijd verlaagd naar 21 jaar en is de
duur van wacht- en drempeltijden beperkt tot 2 maanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

59

Beleidsartikelen/artikel 45

Instrumenten en activiteiten

+ Het materieel en prudentieel toezicht wordt uitgeoefend door De
Nederlandsche Bank, die daarover apart rapporteert. In het kader van
de kredietcrisis is intensief met de toezichthouder en de pensioensector overlegd. De uitkomst was dat pensioenfondsen meer tijd
hebben gekregen om herstelplannen in te dienen.
+ Het kabinet heeft besloten tot de ontwikkeling van een nieuwe type
pensioeninstelling dat de kansen van Nederland op de Europese
pensioenmarkt kan vergroten. Ook worden de samenwerkingsmogelijkheden tussen pensioenfondsen verbeterd. De invoering vindt gefaseerd plaats.
+ Een eerste stap hierbij is de introductie van de premiepensioeninstelling (PPI). De PPI zal naast pensioenfondsen en verzekeraars
pensioenovereenkomsten gaan uitvoeren.
+ Op 11 november 2008 is aan de Stichting van de Arbeid advies
gevraagd over de tweede fase van de Algemene Pensioen Instelling
(API), gericht op ruimere mogelijkheden voor fusies tussen ondernemingspensioenfondsen.

Tabel 45.2 Indicatoren operationele doelstelling 1

Aantal fondsen met een reservetekort1

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

110

10

365

90

Bronnen:
1
DNB Kwartaalbericht

Toelichting

Pensioenfondsen zijn zwaar geraakt door de financiële crisis, vooral in de
tweede helft van 2008. Zowel de aandelenkoersen als de renten lieten
twee kwartalen achtereen een flinke daling zien, met als gevolg een flinke
verslechtering van de dekkingsgraden van pensioenfondsen.
De financiële buffers van veel pensioenfondsen zijn hierdoor gezakt tot
onder de minimale dekkingsgraad van 105%, waardoor veel fondsen met
een reservetekort zitten.
Sinds de invoering van de Pensioenwet wordt in de «DNB jaarrapportage
pensioenen» niet meer uitgegaan van een toetredingsleeftijd van 25 jaar,
maar van een handhavingsleeftijd van 21 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

60

Beleidsartikelen/artikel 45

Tabel 45.3 Kengetallen operationele doelstelling 1

Aandeel actieve deelnemers met mogelijkheid tot
vrijwillige voortzetting (%)
bij vrijwillig ontslag
bij zorgverlof
bij ouderschapsverlof
bij sabbatical leave
bij educatief verlof
Aandeel actieve deelnemers (%)
Defined Benefit op basis van eindloon
Defined Benefit op basis van middelloon
Beschikbare premieregeling
Overig

2006

2007

2008

57
22
23
20
20

87
86
91
86
84

89
91
92
91
88

10
76
4
10

4
90
4
2

1
89
5
5

Bron: DNB, Pensioenmonitor

Toelichting

De stijgende trend die in 2007 is ingezet ten aanzien van het opnemen van
afspraken over vrijwillige voortzetting van deelname in de pensioenregeling heeft zich in 2008 voortgezet.
Als gevolg van demografische ontwikkelingen en de daarmee gepaard
gaande kosten worden de pensioenrisico’s op diverse manieren gespreid
tussen werkgever en werknemers. Die andere risicodeling is af te lezen uit
de daling van het aantal deelnemers met een eindloonregeling en een
toename van het aantal deelnemers met een beschikbare premieregeling.

Operationele doelstelling

2 Verbeteren van de betrokkenheid van deelnemers bij hun
pensioenvoorziening

Motivering

Om deelnemers te stimuleren kennis te nemen van hun pensioenregelingen en hun verantwoordelijkheid voor aanvullend pensioen te
nemen.

Doelbereiking

De uitkomst van het maatschappelijk debat over de toekomst van tweedepijlerpensioenen en de uitvoering van pensioenregelingen was ondermeer de invoering van het pensioenregister in 2011. Bij de Stichting
Pensioenkijker is de voorlichting over pensioenen belegd. Daarnaast
wordt de wettelijke basis van het pensioenregister verbreed om de exploitatie en het beheer van het pensioenregister zeker te stellen.
Bij de wettelijke verankering van «De principes voor goed pensioenfondsbestuur» en het «Convenant tussen de Stichting van de Arbeid en de CSO
over verbetering van de medezeggenschap van gepensioneerden bij de
uitvoering van pensioenregelingen» is toegezegd beide onderwerpen in
2008 te evalueren. Deze inventarisatie heeft in de zomer van 2008 plaatsgevonden onder verantwoordelijkheid van de Sociaal-Economische Raad.
De afronding hiervan vindt in 2009 plaats.

Instrumenten en activiteiten

Met ingang van 2008 zijn de informatiebepalingen uit de Pensioenwet van
kracht geworden, die een stimulans zijn om het pensioenbewustzijn te
vergroten. Gewezen kan worden op:
+ De startbrief, die nieuwe deelnemers van de pensioenuitvoerder
ontvangen met alle relevante informatie over de pensioenregeling;
+ Het uniform pensioenoverzicht (UPO), dat elke deelnemer in een
pensioenregeling voortaan jaarlijks ontvangt en een overzicht bevat
van opgebouwde pensioenaanspraken;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

61

Beleidsartikelen/artikel 45

+ Het verstrekken van informatie in het kader van waardeoverdracht;
+ Het zogenoemde toeslagenlabel dat in het UPO zal worden opgenomen en inzicht biedt in de mate waarin de koopkracht van het
pensioen zich ontwikkelt.
De drie pensioenkoepels, het Verbond van Verzekeraars en de Sociale
Verzekeringsbank hebben in mei 2008 de Stichting Pensioenregister opgericht. Deze stichting vervult een centrale en coördinerende rol bij de
ontwikkeling van het pensioenregister. Er wordt naar gestreefd om het
pensioenregister op 31 december 2010 te lanceren. Er is een wetswijziging
in voorbereiding om de exploitatie en het beheer van het pensioenregister
zeker te stellen.
In 2008 hebben allerlei initiatieven van Pensioenkijker.nl geleid tot een
stijging van de bezoekcijfers van ruim 40% ten opzichte van dezelfde
periode in 2007. Dat Pensioenkijker goed presteert blijkt ook uit een onderzoek van Newcom Research & Consultancy. De onderzoekers concluderen
dat Pensioenkijker.nl beschouwd wordt als een autoriteit op het gebied
van pensioenbewustzijn en het verstrekken van duidelijke en onafhankelijke informatie. In het najaar van 2008 is Pensioenkijker.nl gestart met een
campagne over de afschaffing van de partnertoeslag in de AOW.
Tabel 45.4 Indicatoren operationele doelstelling 2

Inzicht in hoogte aanvullend pensioen (%)

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

56

54

57

66

Bron: RvB, kennis van ouderdomspensioenen

Toelichting

Wellicht als gevolg van de ontwikkelingen op de financiële markten is een
toename te zien van het pensioenbewustzijn. Wel ligt het cijfer nog lager
dan de streefwaarde voor 2008. Dat hangt mogelijk mede samen met het
overgangsrecht, waardoor nog niet iedereen de door de Pensioenwet
vereiste informatie ontvangt.
Tabel 45.5 Kengetallen operationele doelstelling 2

De verantwoordelijkheid voor het regelen van een
ouderdomspensioen ligt (%):
– bij mijzelf
– bij mijn werkgever
– bij de overheid
– overig/weet niet
Verwacht goed te kunnen rondkomen
Verwacht redelijk te kunnen rondkomen
Verwacht nauwelijks tot niet te kunnen rondkomen
Weet niet

2006

2007

2008

52
26
18
4
54
35
10
1

52
26
16
6
54
35
10
1

47
26
20
7
48
39
11
2

Bron: RvB, kennis van ouderdomspensioenen

Toelichting

De verwachting over het toekomstig pensioen is gedaald van 54% naar
48%. Dat hangt mogelijk samen met de verslechterde economische
situatie en de turbulentie op de financiële markten. Het aantal mensen dat
vindt dat men zelf aanvullende voorzieningen moet treffen voor de oude

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

62

Beleidsartikelen/artikel 45

dag neemt echter af. Een toenemend aantal kijkt richting overheid of weet
het niet.
Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 45.6 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post

geen
geen
Pension fund governance

OD 1/2

Overig evaluatieonderzoek

Evaluatie 2b PSW

AD

A. 2008
B. 2009
A. 2003
B. 2008

Toelichting

Vindplaats

Kamerstukken II, 2007/08,
31 443, nr. 1

Het eerste deel van het evaluatieonderzoek 2b PSW is in 2008 afgerond en
naar de Tweede Kamer gezonden. Naar verwachting krijgt het tweede deel
van dit onderzoek in 2009 zijn beslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

63

Beleidsartikelen

Cluster Activerende sociale Zekerheid
Het cluster «activerende sociale zekerheid» bevat het beleid dat erop is
gericht mensen zowel inkomenszekerheid te verschaffen als te ondersteunen bij het weer vinden van werk. Dit beleid komt tot uitdrukking in de
Werkloosheidswet (WW), de Wet werk en bijstand (WWB), de Wet werk en
inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) en de Wajong. Al deze instrumenten zijn te vinden onder artikel 46. In het artikel zijn ook de beleidsprioriteiten 43 «Meer ruimte voor gemeenten voor gericht armoedebeleid» en 44 «Het tot een minimum beperken van de wachtlijsten voor
schuldhulpverlening» ondergebracht.
Het activerende element bestaat bij deze uitkeringen vaak uit verplichtingen en financiële prikkels gericht op het aanvaarden van werk. Het
handhavingsbeleid ondersteunt de activerende werking van het stelsel.
Een ander belangrijk onderdeel van de activerende sociale zekerheid is het
re-integreren van uitkeringsgerechtigden. De inspanningen op het gebied
van re-integratie zijn toegelicht in artikel 47. Hieronder vallen bijvoorbeeld
het re-integratiedeel van de WWB en de re-integratie-inspanningen van
UWV/CWI. De Wet sociale werkvoorziening (Wsw) is een aparte voorziening voor arbeidsgehandicapten die wel willen werken, maar dit vanwege
de aard en ernst van hun handicap niet kunnen in een reguliere baan of
zonder begeleiding. De Wsw wordt toegelicht in artikel 48.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

64

Artikel

46 Inkomensbescherming met activering

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor adequate bescherming met activerende voorwaarden tegen financiële risico’s bij inkomensverlies

Motivering

Om personen te beschermen tegen de financiële risico’s van ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid. Daarbij wordt hen een inspanningsverplichting opgelegd om betaalde arbeid te verkrijgen, danwel maatschappelijk te participeren, en worden aan werkgevers, andere private
partijen of gemeenten prikkels gegeven die aan preventie en activering
bijdragen.
SZW creëert de voorwaarden voor het verlenen van de uitkeringen en
zorgt voor de uitvoering door het laten verstrekken van uitkeringen door
UWV, gemeenten of private partijen. SZW verstrekt hiertoe de financiële
middelen of richt het regelgevend kader in zodat private arrangementen
mogelijk en rechtszeker zijn.

Doelbereiking en maatschappelijk
effect

Personen slagen er steeds meer in zelfstandig in hun levensonderhoud te
voorzien. Dit blijkt uit de vermindering van het volume uitkeringsgerechtigden bij zowel WWB als WW. Het aantal WWB uitkeringen (< 65jr) daalde
van gemiddeld 288 duizend in 2007 naar 267 duizend in 2008. Het volume
WW (in aantal uitkeringsjaren) daalde van 183 duizend in 2007 naar 148
duizend in 2008. De laatste maanden van 2008 werden de gevolgen van
de kredietcrisis zichtbaar en kwam er een einde aan de daling van het WW
volume.
Diverse bestaande en nieuwe activiteiten op het gebied van handhaving
en naleving hebben bijgedragen aan het voorkomen van onterechte
verstrekking van uitkeringen.
Sinds het Najaarsakkoord 2004 en de verhoging van de uitkering van de
IVA tot 75% in 2006 is het streven om de instroom in de IVA maximaal
25 000 uitkeringsgerechtigden per jaar te laten zijn. Dit streven is gehaald,
gezien het aantal van 5 100 nieuwe IVA-uitkeringsgerechtigden in 2008.
De effectiviteit van de uitvoering van de wetten door het UWV is verbeterd
door sturing op resultaat via prestatieafspraken met UWV en door activiteiten ter versterking van de samenwerking van gemeenten en ketenpartners CWI en UWV in de SUWI-keten.
Voor de realisatie van de beleidsprioriteit re-integratie wordt verwezen
naar artikel 47.

Externe factoren

De economische conjunctuur is een belangrijke factor in de volumeontwikkeling en daarmee het budgettaire beslag van een aantal wetten
binnen deze algemene doelstelling. Daar waar dat van toepassing is wordt
daar bij de operationele doelstelling op ingegaan.

Realisatie meetbare gegevens

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte prestatie-indicatoren
geformuleerd, omdat op dit aggregatieniveau onvoldoende concrete
doelstellingen geformuleerd kunnen worden. Verwezen wordt naar de
realisatiecijfers voor de operationele doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

65

Beleidsartikelen/artikel 46

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 46.1 Begrotingsuitgaven Artikel 46 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

realisatie
2008

begroting
2008

verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

11 874 629
6 905 185

6 528 794
6 743 187

6 255 236
6 437 928

5 947 764
6 270 136

6 442 443
6 436 837

6 088 494
6 105 261

353 949
331 576

Programma uitgaven

6 905 185

6 738 129

6 427 894

6 260 279

6 427 209

6 094 285

332 924

1 679 048
50 195

1 669 447
54 100

1 756 247
57 298

1 928 009
56 377

2 153 830
83 979

2007 258
59 723

146 572
24 256

6 230
705
0
0

5 941
672
11 405
3 080

4 875
229
17 961
3 170

5 007
271
31 719
6 266

4 179
281
20 464
4 054

4 379
189
25 142
2 109

– 200
92
– 4 678
1 945

4 616 146
2 349
63 753
191 023
36 728
59 363
0
0
13 856
119
185 670

4 564 570
2 101
88 102
201 782
34 543
57 032
0
0
17 477
34
27 843

4 190 093
1 941
88 896
173 306
39 487
40 823
5 507
0
17 515
0
30 546

3 943 592
2 198
87 305
112 199
31 625
26 148
5 309
0
7 695
0
16 559

3 855 307
2 760
117 364
103 733
34 164
22 698
4 734
39
7 827
0
11 796

3 711 702
2 600
6 676 2
115 653
35 744
26 765
5 055
1 250
8 161
0
21 793

143 605
160
50 602
– 11 920
– 1 580
– 4 067
– 321
– 1 211
– 334
0
– 9 997

0
0

5 058
5 058

10 034
10 034

9 857
9 857

9 628
9 628

10 976
10 976

– 1 348
– 1 348

44 231

49 900

101 012

98 317

59 864

0

59 864

Operationele doelstelling 3
Wajong Uitkeringslasten
Wajong Uitvoeringskosten
Operationele doelstelling 4
BIA Uitkeringslasten
BIA Uitvoeringskosten
Tri Uitkeringslasten
Tri Uitvoeringskosten
Operationele doelstelling 5
WWB
Bijstand Buitenland
Bijstand Zelfstandigen
IOAW
IOAZ
WWIK Uitkeringslasten
WWIK Uitvoeringskosten
Vazalo
Handhaving
Subsidies
Overig
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Wajong
De uitkeringslasten van de Wajong zijn in 2008 gestegen als gevolg van
een toenemend aantal uitkeringsgerechtigden. Het aantal mensen met
een Wajong-uitkering blijft de komende jaren toenemen, omdat de
uitstroom vanwege het bereiken van de 65-jarige leeftijd op een laag
niveau ligt.
De uitvoeringskosten van de Wajong zijn in 2008 gestegen als gevolg van
het toenemende aantal uitkeringsgerechtigden. Daarnaast zijn kosten
gemaakt in verband met de uitvoering van de motie Verburg, en in
verband met de SZW Campagne «Iedereen doet mee».
BIA (beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria)
De BIA is een tijdelijke regeling die vervalt met ingang van 1 december
2016. Tot deze vervaldatum zullen het volume en de uitkeringslasten
blijven dalen.
TRI (Tijdelijke regeling inkomensgevolgen herbeoordeelde arbeidsongeschikten)
Deze regeling is in het leven geroepen om de inkomensgevolgen als
gevolg van de herbeoordelingen in het kader van de Wet wijziging systematiek herbeoordelingen te beperken. De verwachting is dat drie jaar na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

66

Beleidsartikelen/artikel 46

het beëindigen van de herbeoordelingsoperatie geen personen een
beroep zullen doen op de regeling.
WWB
Deze uitgaven hebben betrekking op het inkomensdeel van de Wet werk
en bijstand (WWB). Het inkomensdeel is voor de periode 2008–2011 vastgezet op basis van de MLT-raming van het CPB. De gemeenten ontvangen
een vergoeding voor de uitvoeringskosten via de algemene uitkering uit
het Gemeentefonds.
Het werkdeel van de WWB is begroot op beleidsartikel 47 (Re-integratie)
en maakt met ingang van 2009 onderdeel uit van het participatiebudget,
waarin de bestaande budgetten voor re-integratie, inburgering en scholing zijn gebundeld om gemeenten in staat te stellen middelen effectiever
in te zetten om mensen te stimuleren deel te nemen aan inburgering,
werk of school.
De uitgaven WWB zijn hoger uitgevallen in verband met de loon- en prijsbijstelling (€ 119,3 mln), in verband met nieuw beleid en wijzigingen in
beleid. Het betreft de effecten van de latere invoering en wijziging van de
maatregel partneralimentatie (€ 20,0 mln), het generaal pardon (€ 10,3
mln), de zogenaamde 26 wekenmaatregel verblijf buitenland (€ 1,0 mln)
en de latere invoering van de ontheffing sollicitatieplicht alleenstaande
ouders met kinderen (– € 7,0 mln).
Bijstand Buitenland
Het volume is in 2008 licht gedaald door natuurlijk verloop (overlijden) en
door een strikter toezicht op de rechtmatigheid van de verstrekte uitkeringen. Sinds 1996 zijn geen nieuwe gevallen meer toegelaten. In 2008 is
de overgang van de uitvoering naar de SVB voorbereid. De uitgaven zijn
hoger dan begroot als gevolg van eenmalige transitiekosten voor de overgang naar SVB en wegwerken van achterstallige betalingen.
Bijstand zelfstandigen
De uitgaven BBZ zijn € 50,6 mln hoger dan begroot. Dit komt door nabetalingen als gevolg van afrekening van vergoedingen uit voorgaande jaren
(€ 28,1 mln) en door beduidend hogere gemiddelde lasten dan geraamd
(€ 20,4 mln). De beschikbare budgetten voor de zogenaamde microkredieten zijn van artikel 42 toegevoegd aan het budget bijstand zelfstandigen (€ 2,0 mln).
IOAW (inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers)
Er is € 11,9 mln minder uitgegeven aan de IOAW dan geraamd. Dit
ondanks een opwaartse loon- en prijsbijstelling (€ 3,7 mln) en nabetalingen als gevolg van correcties op vergoedingen uit voorgaande jaren
(€ 18,1 mln). Er is toch sprake van onderuitputting, omdat er minder
mensen een beroep op de IOAW hebben gedaan dan geraamd (– € 26,0
mln), en doordat de gemiddelde lasten per uitkering lager zijn dan
verwacht (– € 7,7 mln).
IOAZ (inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen)
Aan de IOAZ is € 1,6 mln minder uitgegeven dan verwacht. De uitgaven
werden hoger door een opwaartse loon- en prijsbijstelling (€ 1,1 mln) en
door nabetalingen op vergoedingen uit eerdere jaren (€ 3,6 mln). Daar
stond echter een meevaller tegenover, omdat minder mensen een beroep
op de IOAZ deden dan aangenomen (– € 6,3 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

67

Beleidsartikelen/artikel 46

WWIK (Wet werk en inkomen kunstenaars)
Dit betreft de uitkeringslasten en uitvoeringskosten van de WWIK die door
20 centrumgemeenten en de organisatie «Kunstenaars & Co» wordt uitgevoerd.
Bij de WWIK zijn weinig ontwikkelingen ten aanzien van volume en lasten
geweest. De uitgaven WWIK zijn lager uitgevallen dan begroot
(– € 4,1 mln).
Vazalo (voorziening arbeid en zorg alleenstaande ouders)
In verband met het afstel van het oude experiment Vazalo zijn de uitgaven
€ 1,2 mln lager dan geraamd.
Nadat eind augustus 2007 de voorbereidingen voor het experiment Vazalo
waren gestaakt, heeft het kabinet een experiment voorbereid naar aanleiding van de afspraak uit het Coalitieakkoord dat er een regeling komt die
werken in deeltijd financieel aantrekkelijk maakt voor sollicitatieplichtige
alleenstaande ouders. Het experiment is gericht op het onderzoeken van
de mogelijkheden om de WWB met betrekking tot de arbeidsinschakeling
van alleenstaande ouders met kinderen tot 12 jaar doeltreffender uit te
voeren. In het experiment worden daartoe een aantal instrumenten
ingezet zoals een inkomstenvrijlating en scholing in combinatie met werk.
Het experiment bevordering arbeidsinschakeling alleenstaande ouders
WWB is op 1 januari 2009 van start gegaan en er nemen 27 gemeenten
aan deel.
Handhaving
Uit deze middelen worden onder meer de uitvoeringskosten van het
Inlichtingenbureau voor gemeenten bekostigd. Ook de maatregelen van
hoofdstuk 5. Activerende bijstandsverlening van het SZW-Handhavingsprogramma 2007–2010 worden hieruit gefinancierd. De in het kader van
dit programma gereserveerde middelen voor het concept Programmatisch Handhaven zijn eenmalig voor de periode 2007–2010 toegevoegd
aan de algemene uitkering van het gemeentefonds.
Bijstand overig (waaronder armoede en «sociale insluiting»)
De overige bijstandsuitgaven zijn € 9,8 mln lager dan begroot. Dit komt
door minder uitgaven aan het onderhoud en de doorontwikkeling van de
verdeelmodellen WWB dan voorzien (– € 5,2 mln). Daarnaast waren er
lagere uitgaven van de Toetsingscommissie WWB, die beoordeelt of
gemeenten recht hebben op een aanvullende uitkering als zij tekort
komen op hun budget WWB-inkomensdeel (– € 4,6 mln).
Ontvangsten
De restituties hebben betrekking op verrekeningen van betaalde rijksvergoedingen in voorgaande dienstjaren. Deze ontvangsten hebben
betrekking op WIW, BBZ, IOAW, IOAZ, WWIK, WWB, Wajong, TRI, BIA en
overig artikel 46.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

68

Beleidsartikelen/artikel 46

Tabel 46.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 46 (x € 1 000)
Artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

realisatie
2008

begroting
2008

verschil
2008

Uitgaven

17 922 981

17 418 856

15 379 900

14 391 090

14 062 154

14 040 365

21 789

Programma uitgaven
Operationele doelstelling 1
WW uitkeringslasten
WW uitvoeringskosten
Operationele doelstelling 2
WAO uitkeringslasten
WAO uitvoeringskosten
IVA uitkeringslasten
IVA uitvoeringskosten
WGA uitkeringslasten
WGA uitvoeringskosten
ZW uitkeringslasten
ZW uitvoeringskosten
WAZ uitkeringslasten
WAZ uitvoeringskosten

17 922 981

17 418 856

15 379 900

14 391 090

14 062 154

14 040 365

21 789

4 463 782
674 000

4 511 000
688 000

3 769 000
521 342

2 832 000
468 880

2 470 965
377 870

2 596 320
390 667

– 125 355
– 1 2797

9 601 466
777 000
0
0
0
0
1 628 733
232 000
509 000
37 000

8 939 856
728 000
0
0
0
0
1 723 000
318 000
478 000
33 000

8 180 000
477 550
29 000
63 000
122000
200 000
1 252 000
297 008
444 000
25 000

8 037 261
441 380
128 000
46 000
316 129
163 520
1 181 800
353 120
393 000
30 000

8 042 000
375 770
208 000
44 995
562 194
206 985
1 061 995
300 380
378 000
33 000

7 439 016
353 461
305 486
61 677
593 131
146 464
997 790
301 564
397 000
22 575

602 984
22 309
– 97 486
– 16 682
– 30 937
60 521
64 205
– 1 184
– 1 9000
10 425

0

0

0

0

0

435 214

– 435 214

547 972

521 000

519 000

164 530

144 000

238 817

– 94 817

Nominaal
Ontvangsten
Bron: UWV Jaarverslag

Toelichting

WW
In 2008 zette de dalende lijn in de uitkeringslasten WW verder door als
gevolg van de gunstige volume-ontwikkeling. Daarnaast kwam de gemiddelde uitkering lager uit dan waar in de begroting van uit werd gegaan.
Als gevolg van het dalende WW-volume vertoonden de uitvoeringskosten
eveneens een dalende lijn.
WAO
De uitkeringslasten en de uitvoeringskosten WAO vertonen sinds 2005 een
dalende trend omdat het totale aantal WAO-gerechtigden daalt. Dit komt
doordat er na invoering van de WIA alleen nog instroom plaatsvindt op
basis van oud recht (herlevingen). De WAO kent zodoende geen nieuwe
instroom meer, maar alleen nog uitstroom. De gerealiseerde daling van
het WAO-volume is in 2008 minder groot dan geraamd. Een verklaring
hiervoor is dat de uitstroom lager was dan geraamd, doordat de uitstroom
door herstel tegenviel in 2008. Het effect van de volumedaling op de
uitkeringslasten was daardoor kleiner dan het opwaartse effect van de
toename van de gemiddelde uitkering (nominaal effect). De totale uitkeringslasten komen in 2008 daardoor hoger uit dan begroot. De uitvoeringskosten WAO zijn in 2008 wel gedaald, maar vanwege de minder grote
daling van het volume komen de uitvoeringskosten hoger uit dan waar in
de begroting van werd uitgegaan.
WIA (IVA en WGA)
De WIA bevindt zich in de opbouwfase, waardoor bij zowel de IVA als de
WGA de uitkeringslasten in 2008 zijn gestegen ten opzichte van 2007. De
stijging van de uitkeringslasten was echter in zowel de IVA en de WGA
minder sterk dan begroot. Bij de IVA kan dit verklaard worden door het feit
dat het aantal uitkeringen minder is gestegen dan geraamd. Dit komt
doordat de doorstroom van de WGA naar de IVA minder groot is geweest

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

69

Beleidsartikelen/artikel 46

dan verwacht. Bij de WGA zijn de uitkeringslasten minder sterk gestegen
dan begroot, doordat de gemiddelde mate van arbeidsongeschiktheid
lager was dan geraamd. Hierdoor is de gemiddelde uitkering per persoon
gedaald, wat de uitkeringslasten heeft doen dalen.
De uitvoeringskosten IVA zijn gedaald terwijl een stijging was begroot en
de uitvoeringskosten WGA zijn hoger dan begroot. Dit hangt enerzijds
samen met het feit dat de doorstroom van de WGA naar de IVA lager is.
Anderzijds sloot de begroting nog niet geheel aan op de verdeelregels die
UWV hanteert voor de toerekening van uitvoeringskosten aan de verschillende wetten.
ZW
In 2008 zette de dalende lijn in de uitkeringslasten ZW zich voort als
gevolg van de gunstige volume-ontwikkeling. De gerealiseerde uitgaven
zijn desondanks hoger, omdat de gemiddelde uitkering hoger was dan
waarvan in de begroting werd uitgegaan. De ontwikkeling van de
uitvoeringskosten ZW is gekoppeld aan die van de dalende uitkeringslasten. Per 1 januari 2008 zijn maatregelen van kracht geworden om
Ziektewetgerechtigden (vangnetters) tot werkhervatting te stimuleren. Dit
betreft ondermeer het aanscherpen van het ziektebegrip, het verduidelijken van wat onder passende arbeid wordt verstaan en een actievere
houding van het UWV bij de re-integratie van vangnetters.
WAZ
De toegang tot de WAZ is per 1 augustus 2004 beëindigd. De uitkeringslasten laten zodoende een dalende trend zien. Deze daling was voor 2008
groter dan verwacht.
De begroting sloot nog niet geheel aan op de verdeelregels die UWV
hanteert voor de toerekening van uitvoeringskosten aan de verschillende
wetten. Hierdoor zijn de uitvoeringskosten hoger dan begroot.
Ontvangsten
De ontvangsten hebben betrekking op de Ufo-ontvangsten uit hoofde van
het eigenrisicodragerschap van de overheidwerkgevers voor de WW. Deze
zijn lager dan begroot vanwege een lager Ufo-volume
Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat werknemers bij werkloosheid een tijdelijk loonvervangend inkomen ontvangen én tot werkhervatting worden
gestimuleerd

Motivering

Om de tijdelijke inkomensbescherming van werknemers bij werkloosheid
te waarborgen en hen te activeren tot werkhervatting.

Doelbereiking

+ Per 1 juli 2008 is de richtlijn passende arbeid gewijzigd. Conform het
advies van de commissie Arbeidsparticipatie zijn de verplichtingen tot
werkhervatting aangescherpt. Daarnaast is naar aanleiding van dit
advies UWV scherper gaan controleren of werklozen de verplichtingen
gericht op werkhervatting nakomen.
+ In november 2008 zijn aan de Kamer voorstellen gedaan ter intensivering van de bemiddeling van langdurig werklozen. Daarbij is voor deze
groep ook voorgesteld de uitkeringssystematiek aan te passen, zodat
(gaan) werken financieel aantrekkelijker wordt.

Instrumenten en activiteiten

+ Werkloosheidswet (WW);
+ Inkomensvoorziening oudere werklozen (IOW);
+ Bijdrage uitvoeringskosten aan het UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

70

Beleidsartikelen/artikel 46

Doelgroepen

+ Verzekerden (werknemers);
+ WW-gerechtigden, IOW-gerechtigden;
+ Werkgevers.

Realisatie meetbare gegevens

+ Het kabinet wil de arbeidsparticipatie van ouderen verhogen, onder
meer door het beroep van oudere werknemers op de WW terug te
dringen. De eerste indicator geeft de verhouding weer van de instroom
van mensen van 55 jaar en ouder in de WW tot de gemiddelde
instroom voor de totale populatie. In 2008 is voor alle leeftijdscategorieën de instroomkans gedaald. De instroomkans van ouderen is
echter minder gedaald, omdat deze relatief conjunctuuronafhankelijk
is. Daarom is de instroomkans van ouderen ten opzichte van de gemiddelde instroomkans gestegen.
+ De tweede indicator geeft weer hoeveel WW-gerechtigden binnen een
jaar na aanvang van hun uitkering, vanwege werkhervatting zijn uitgestroomd. Dit gegeven wordt apart vermeld voor de WW-gerechtigden
die bij instroom in de WW 55 jaar of ouder waren. Deze indicator biedt
een aanwijzing voor de activerende werking van de WW. Gegevens
hierover komen met vertraging van een jaar beschikbaar. Voor 2008
zijn er dus nog geen gegevens bekend. De realisatie 2007 wijst erop
dat de werkhervatting van oudere werknemers zich voorspoedig
ontwikkelt. Voor de totale instroom is het percentage in 2007 nauwelijks gewijzigd.
+ Het beoogde maatschappelijke effect van handhaving (vierde en vijfde
indicator) is dat onnodig gebruik van WW-uitkeringen wordt tegengegaan en misbruik wordt voorkomen. De nalevingsindicatoren maken
inzichtelijk in hoeverre de belangrijkste verplichtingen worden nagekomen. Zie de leeswijzer voor een nadere toelichting op de nalevingsindicatoren.

Tabel 46.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Instroomkans in de WW van de leeftijdscategorie 55 en ouder t.o.v. de
gemiddelde instroomkans1
Werkhervatting binnen 12 maanden na instroom van
WW-gerechtigden (%)1
Werkhervatting binnen 12 maanden na instroom van
WW-gerechtigden die bij instroom 55 jaar of ouder waren (%)1
Nalevingsniveau van verplichtingen om (weer) werk te vinden (%)2
Nalevingsniveau van opgave en inkomsten uit arbeid (%)2

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

0,89

0,98

1,03

≤1

52

51

nb

52

31
63
86

36
–
nb

nb
–
nb

34
–
–

Bronnen:
1
UWV, jaarverslag
2
SZW, Porosz

Kengetallen

+ Het volume van de ontslagwerkloosheid is in 2008 gedaald tot 148
duizend uitkeringsjaren. Tot november 2008 daalde het aantal WW’ers
nog. In november is het omslagpunt bereikt en is de instroom in de
WW groter dan de uitstroom. Vanaf dat punt neemt het bestand toe als
gevolg van de financiële crisis.
+ De gemiddelde WW-duur bij uitstroom is de afgelopen jaren tamelijk
constant en ligt op een periode van iets minder dan een jaar.
+ De handhavingscijfers met betrekking tot bekendheid met verplichtingen zijn vanaf 2007 afkomstig van UWV, waarbij een andere meet-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

71

Beleidsartikelen/artikel 46

methode is toegepast dan voor die tijd is gebruikt. Eerder gepubliceerde cijfers over 2006 zijn aan deze bron aangepast. De nieuwe
percentages zijn qua niveau niet vergelijkbaar met de in de begroting
van 2008 gepresenteerde percentages.
+ Het totaal geconstateerde fraudebedrag en de afdoening worden als
kengetal in beeld gebracht. Dat geldt ook voor de mate waarin kennis
van regelgeving aanwezig is. Dit is van invloed op de mate waarin de
uitkeringsgerechtigden zich aan de wet houden.
Tabel 46.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

Volume ontslagwerkloosheid (x 1000 uitkeringsjaren)
Aantal nieuwe uitkeringen (x 1000)
Aantal beëindigde uitkeringen (x 1000)
Gemiddelde WW duur bij uitstroom (weken)
Handhaving
Bekendheid met verplichting melden inkomen uit
arbeid (%)
Bekendheid met medewerkingsverplichting (%)
Aantal signalen (alle wetten, x1000)
Totaal fraudebedrag (x € mln)
Afdoeningspercentage

2006

2007

2008

237
311
370
50

183
251
307
48

148
240
262
49

98
91
52
14,3
96

99
94
48
19,5
96

100
93
42
18,4
96

Bron: UWV, jaarverslag

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen voor een inkomensvoorziening voor arbeidsongeschikte en zieke werknemers

Motivering

Om werknemers te beschermen tegen het risico van gebrek aan inkomen
als gevolg van ziekte en arbeidsongeschiktheid.

Doelbereiking

In november 2008 is het wetsvoorstel aangenomen naar aanleiding van
de motie Heerts (Kamerstukken 31 520). Hiermee wordt een belemmering
weggenomen die WAO- en Waz-gerechtigden ervaren om het werk te
hervatten. Het wetsvoorstel is op 1 januari 2009 in werking getreden.
Daarnaast is in september 2008 een wetswijziging ingediend om te
regelen dat een vangnetter die in de eerste ziekteweek op zaterdag en/of
zondag zou hebben gewerkt, ook over deze dagen een Ziektewetuitkering
kan ontvangen.
Verder is op 1 november 2008 het wetsvoorstel ter verbetering van het
ziekmeldingsproces in werking getreden. Het wetsvoorstel regelt het
wijzigen van de 13e-weeksziekmelding in een 42e-weekmelding en het
afschaffen van de hersteldmelding.
Per 4 juni 2008 is het wetsvoorstel in werking getreden dat vrouwelijke
zelfstandig ondernemers recht geeft op een zwangerschaps- en bevallingsverlof van maximaal 16 weken. Daarbij is ook geregeld dat de
aanmeldtermijn (voor zelfstandigen) voor vrijwillige verzekering bij het
UWV voor een uitkering bij ziekte en arbeidsongeschiktheid is verlengd
van vier naar dertien weken. De regeling wordt gefinancierd uit het
arbeidsongeschiktheidsfonds, dat daarvoor uit de algemene middelen
wordt aangevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

72

Beleidsartikelen/artikel 46

Van 1 november 2008 tot 1 februari 2009 hield het ministerie van SZW
samen met het ministerie van EZ, het Verbond van Verzekeraars, FNV
Zelfstandigen, PZO en CNV Zelfstandigen een voorlichtingscampagne
over de vangnetregeling voor arbeidsongeschikte ondernemers. De regeling is voor startende ondernemers. Gedurende de voorlichtingscampagne is de regeling ook opengesteld voor ondernemers die reeds
actief zijn.
De omschreven doelgroep kan bij ziekte en arbeidsongeschiktheid
aanspraak maken op het doorbetaald krijgen van het loon danwel een
uitkering ter hoogte van 75% van het (minimum-) loon. Verschillende
rechten en plichten stimuleren hen tot een snelle werkhervatting.
Het totale aantal WIA- en WAO uitkeringen daalde van 634 000 ultimo
2007 tot 618 000 ultimo 2008. Over deze periode steeg het aantal
IVA-uitkeringen van 8 000 tot 14 000, het aantal WGA-uitkeringen van
30 000 tot 46 000 en daalde het aantal WAO-uitkeringen van 596 000 tot
558 000. Verder daalde over deze periode het aantal WAZ-uitkeringen van
43 000 tot 39 000.
Instrumenten en activiteiten

+ Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA); bestaande uit
de Inkomensverzekering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten (IVA) en de uitkering in verband met werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA);
+ Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO);
+ Ziektewet;
+ Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ; beëindigd
per 1 augustus 2004);
+ Loondoorbetaling bij ziekte;
+ Bijdrage aan de uitvoeringskosten van het UWV;
+ Creëren van de uitkeringssystematiek om gedeeltelijk arbeidsgeschikten te stimuleren om arbeid te verrichten;
+ Treffen van financiële maatregelen ter stimulering van werkgevers om
gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers in dienst te houden of te
nemen;
+ Handhaving van wet- en regelgeving.

Doelgroepen

+
+
+
+

Realisatie meetbare gegevens

De Wet WIA is gericht op activering bij wie dat kan. Het streven is een
beperking van de jaarlijkse instroom, die voorheen in de WAO erg hoog
was. Sinds het Najaarsakkoord 2004 en de verhoging van de uitkering van
de IVA tot 75% in 2006 is het streven om de instroom in de IVA maximaal
25 000 uitkeringsgerechtigden per jaar te laten zijn. Dit streven is gehaald,
gezien het aantal van 5 100 nieuwe IVA-uitkeringsgerechtigden in 2008
(t.o.v. 4 300 in 2007).
De streefwaarde is gezien de realisaties te ruim gesteld. Dit komt doordat
bij opstelling van de nieuwe wet WIA er nog sprake was van een instroom
in de WAO van ruim 60 000 personen per jaar, waarvan de meerderheid
volledig arbeidsongeschikt was. In de IVA stromen alleen de volledig én
duurzaam arbeidsongeschikten. De verdeling tussen WGA en IVA is
anders dan geraamd omdat slechts bij een minderheid van de volledig
arbeidsongeschikten op voorhand de duurzaamheid duidelijk is.

Verzekerden (werknemers);
WAO-, IVA-, WGA-, ZW- WAZ-gerechtigden;
Werkgevers;
Zelfstandigen, voor zover uitkeringsgerechtigd voor augustus 2005.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

73

Beleidsartikelen/artikel 46

Zie de leeswijzer voor een nadere toelichting op de nalevingsindicatoren.
Tabel 46.5 Indicatoren operationele doelstelling 2

Instroom van volledige en duurzaam arbeidsongeschikten1
Nalevingsniveau van verplichtingen ihkv herstel (%)2
Nalevingsniveau van opgave van inkomsten uit arbeid (%)2

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

3 800
92
87

4 300
–
–

5 100
–
–

< 25 000
–
–

Bronnen:
1
UWV, jaarverslag
2
SZW, Porosz

Kengetallen

De daling van het WAO-bestand gaat minder snel dan verwacht, doordat
de instroom op grond van herleving hoger is dan voorzien en de
uitstroom lager.
Door een lagere doorstroom van de WGA naar de IVA is het lopend
bestand van de WGA hoger dan geraamd en het lopend bestand van de
IVA lager.
De handhavingscijfers met betrekking tot bekendheid met verplichtingen
zijn vanaf 2007 afkomstig van UWV, waarbij een andere meetmethode is
toegepast dan voor die tijd is gebruikt. Eerder gepubliceerde cijfers over
2006 zijn aan deze bron aangepast. De nieuwe percentages zijn qua
niveau niet vergelijkbaar met de in de begroting van 2008 gepresenteerde
percentages.
De sluiting van de WAZ voor nieuwe gevallen betekent niet dat er geen
instroom meer is vanuit heropende uitkeringen.
Het ZW-volume daalde als gevolg van de gunstige conjunctuur in het
grootste deel van 2008. De dalende werkloosheid leidde namelijk ook tot
mindere zieke werklozen. Overigens waren tot dit jaarverslag de uitkeringen ZW inclusief de uitkeringen WAZO, en betrof het ook zieken die
hersteld waren voordat de ZW werd uitgekeerd. Vanaf dit jaarverslag zijn
de cijfers exclusief WAZO, omdat deze al in artikel 43 wordt verantwoord,
en gaat het alleen om zieken waarbij minstens één betaling heeft plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

74

Beleidsartikelen/artikel 46

Tabel 46.6 Kengetallen operationele doelstelling 2

WAO + IVA + WGA
Bestand in uitkeringen (ultimo, x1000)
– waarvan WAO
– waarvan IVA
– waarvan WGA
Bestand als percentage van de verzekerde populatie
(%)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
– waarvan WAO
– waarvan IVA
– waarvan WGA
Instroomkans (%)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
– waarvan WAO
– waarvan IVA
– waarvan WGA
Uitstroomkans WAO + WIA (%)
Uitstroomkans WGA naar werk UWV (%)
Uitstroomkans WGA naar werk eigenrisicodragers
(%)
Aandeel werkende WAO/IVA/WGA’ers (%)
Handhaving
Bekendheid verplichtingen met melden wijzigingen
gezondheid (%)
Bekendheid verplichtingen met melden inkomsten
(%)
Aantal signalen (alle wetten, x 1 000)
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage
WAZ
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
Aandeel werkende WAZ’ers (%)
ZW
Bestand in uitkeringen (gemiddeld, x 1 000)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
Handhaving
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage inlichtingenplicht

2006

2007

2008

658,4
639,3
3,7
15,4

634,3
596,0
8,4
29,9

617,6
558,1
13,9
45,6

9,8
32,0
11,0
3,8
17,2
0,47
77,1
75,1
0,3
1,7
10,5
34

9,1
34,0
11,7
4,3
17,9
0,49
57,7
54,7
0,7
2,3
8,8
44

8,5
33,1
8,2
5,1
19,8
0,50
50,3
46,1
1,2
2,9
7,9
51

–
23

40
22

57
22

94

93

94

97
52
10,3
94,8

95
48
9,8
95,5

95
42
7,7
93,4

47,3
1,2
7,3
.

43,0
1,2
5,5
7

38,7
0,6
4,9
7

91
523
389

88
341
488

82
327
437

0,8
98,2

1 404
97,7

2 100
95,7

Bron: UWV, jaarverslag

Operationele doelstelling

3 Zorgdragen voor een inkomensvoorziening voor jonggehandicapten

Motivering

Om jonggehandicapten te beschermen tegen het risico van gebrek aan
inkomen als gevolg van arbeidsongeschiktheid.

Doelbereiking

Het aantal Wajong-uitkeringen zal voorlopig blijven stijgen, omdat de
instroom op een hoog niveau ligt. Omdat het bestand Wajong-gerechtigden nog relatief jong is, ligt bovendien de uitstroom vanwege het
bereiken van de 65-jarig leeftijd op een laag niveau.
Niets wijst erop dat de oorzaak van deze groei komt door een groei van
ernstige ziektes of handicaps. Er is hooguit sprake van sterke toename van
het aantal jongeren met lichtere beperkingen. De oorzaken liggen dan ook
veeleer in de toenemende complexiteit van de samenleving, de toegenomen bekendheid van de Wajong regeling, vroegere indicatiestelling, en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

75

Beleidsartikelen/artikel 46

het school- en zorgsysteem voorafgaand aan het 18e jaar, dat te weinig is
afgestemd op het stimuleren van wat een jongere wel kan.
Naar aanleiding van kabinetsstandpunt en besprekingen met de kamer
heeft het Kabinet in de brief aan de Tweede Kamer van 30 mei 2008
aangegeven wat de plannen zijn met betrekking tot de activering van
jonggehandicapten. Enerzijds houdt dit in dat onderwijsinstellingen meer
op werk of arbeidsmarkt gericht moeten opleiden. Anderzijds houdt dit in
dat voor de mensen die nog aan de poort van de Wajong verschijnen het
accent volledig zal liggen op werken of leren om te gaan werken. Dit vergt
een aanpassing van de huidige Wajong. Voor jongeren die perspectief op
participatiemogelijkheden hebben stelt het UWV een participatieplan op
met daarin een inschatting van wat de jongere wel kan en een plan van
aanpak voor participatie in werk of op school gericht op werk. Op basis
van het participatieplan kan een zo passend mogelijk werkaanbod worden
gedaan.
Bij uitvoering van deze plannen verwacht het kabinet een beperking van
het beroep op Wajong-uitkeringen.
Instrumenten en activiteiten

Ingezette en gerealiseerde SZW-instrumenten en activiteiten:
+ Instandhouden en onderhouden van een toekomstbestendige en activerende wettelijke voorziening voor jonggehandicapten (Wajong);
+ Toezien op een doelmatige en rechtmatige wetsuitvoering;
+ Voorlichting;
+ Bijdrage aan de uitvoeringskosten van het UWV.
Ingezette en gerealiseerde UWV-activiteiten:
+ Verstrekken van Wajong-uitkeringen;
+ Herbeoordelen bestaande jonggehandicapten

Doelgroepen

Jonggehandicapten die voor het bereiken van de 18-jarige leeftijd arbeidsongeschikt zijn geworden, geen arbeidsverleden hebben en daardoor niet
zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien.

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn in beginsel wel meetbaar, maar dit is in verhouding tot de uitgaven en/of administratieve lasten in de huidige Wajong
relatief kostbaar en tijdrovend.
Naar aanleiding van de beleidsmaatregelen die het kabinet voornemens is
ten aanzien van deze wet, wordt dit ten behoeve van de begroting 2010
opnieuw bezien.

Kengetallen

In 2008 zijn 16 100 nieuwe jonggehandicapten beschermd tegen gebrek
aan inkomen als gevolg van ziekte en arbeidsongeschiktheid door middel
van een uitkering.
Het aantal Wajonggerechtigden steeg van 167 000 ultimo 2007 naar
179 000 ultimo 2008. De uitstroom ligt in 2008 op hetzelfde niveau als in
2007. Het valt op dat de uitstroom niet evenredig toeneemt met het
lopend bestand. De herbeoordelingen dragen steeds minder bij aan de
uitstroom. De toename van de instroom is vooral het gevolg van de
toename van de instroom uit het voortgezet speciaal onderwijs en het
praktijkonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

76

Beleidsartikelen/artikel 46

Tabel 46.7 Kengetallen operationele doelstelling 3

Wajong
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)
Waarvan volledig arbeidsongeschikt (%)
Bestand als percentage van de verzekerde populatie
(%)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
Aandeel werkende Wajong’ers (%)

2006

2007

2008

155,9
97,8

166,8
98,0

178,6
98,1

1,5
13,6
4,9
–

1,6
15,3
4,4
25

1,7
16,1
4,3
26

Bron: UWV, jaarverslag

Operationele doelstelling

4 Zorgdragen voor een inkomensvoorziening voor bepaalde
herkeurde arbeidsongeschikten

Motivering

Om oudere herkeurde arbeidsongeschikten die op grond van de Wet
terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen (TBA) hun
arbeidsongeschiktheidsuitkering geheel of gedeeltelijk hebben verloren,
een inkomen op minimumniveau te bieden en hen te motiveren te gaan
werken.
Om herbeoordeelde arbeidsongeschikten die een lagere uitkering of geen
uitkering meer ontvangen, meer gelegenheid te geven om nieuw werk te
zoeken.

Doelbereiking

+ Ultimo 2016 zal het uitkeringsrecht op grond van de Wet Bia vervallen.
De doelgroep Bia loopt terug tot 0 in 2016.
+ De Tri-regeling heeft een korte looptijd. De doelgroep Tri loopt terug
tot 0 in 2010.

Instrumenten

+ De tijdelijke Wet beperking inkomensgevolgen
arbeidsongeschiktheidscriteria (Wet Bia);
+ De tijdelijke Regeling inkomensgevolgen herbeoordeelde arbeidsongeschikten (Tri);
+ Bijdrage aan de uitvoeringskosten van het UWV.

Activiteiten

Activiteiten SZW:
+ toezien op een rechtmatige wetsuitvoering;
+ onderhouden van wet- en regelgeving.
Activiteiten UWV:
+ beoordelen van recht op uitkering;
+ verstrekken van uitkeringen.
Doelgroepen
+ Personen die op 1 augustus 1993 reeds recht hadden op een arbeidsongeschiktheidsuitkering en op die dag 45 jaar of ouder waren (na
afloop van WW-periode);
+ Personen die op 31 december 1986 in de leeftijd van 35 jaar of ouder
waren en zowel op die datum als ook op 31 juli 1993 een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvingen (na afloop van WW-periode);
+ Herbeoordeelde arbeidsongeschikten, die een lager arbeidsongeschiktheidspercentage hebben gekregen, die niet meer zijn gaan verdienen
en die geen recht op WW hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

77

Beleidsartikelen/artikel 46

Indicatoren

Het meten van output/outcome is in beginsel wel mogelijk maar in
verhouding tot de uitgaven en/of administratieve lasten relatief kostbaar
en tijdrovend. Het relevante instrument, de Wet Bia, is een overgangsregeling voor een steeds kleiner wordende groep uitkeringsgerechtigden.
Ultimo 2016 zal het uitkeringsrecht op grond van de Wet Bia vervallen.
Gezien het geringe aantal gerechtigden, het geringe uitkeringsbedrag en
de korte looptijd van de Tri-regeling zijn geen indicatoren geformuleerd

Kengetallen

Het bestand BIA is op hetzelfde niveau gebleven.
Het bestand TRI is zoals verwacht teruggelopen, vooral door een toename
van het aantal beëindigde uitkeringen en de verwachte sterke afname van
het aantal nieuwe uitkeringen.
Tabel 46.8 Kengetallen operationele doelstelling 4

Aantal uitkeringsjaren BIA (x 1 000)
Aantal uitkeringsjaren TRI (x 1 000)
Aantal nieuwe TRI-uitkeringen (x 1 000)
Aantal beëindigde TRI-uitkeringen (x 1 000)
Gemiddelde duur TRI-uitkering in maanden

2006

2007

2008

0,6
2,4
5,3
5,9
5,9

0,5
3,5
7,5
2,5
9,0

0,5
2,9
1,2
7,4
9,6

Bron: UWV, jaarverslag

Operationele doelstelling

5 Zorgdragen dat toereikende middelen worden verstrekt aan
gemeenten voor inkomensaanvulling tot minimumniveau aan
mensen die niet zelf (volledig) kunnen voorzien in hun levensonderhoud

Motivering

Om inkomensverlies tot onder het niveau van het sociaal minimum te
voorkomen en om personen zo spoedig mogelijk zelfstandig in het eigen
levensonderhoud te laten voorzien.
Om het gemeenten mogelijk te maken burgers financiële ondersteuning te
bieden vanwege uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten.

Doelbereiking

Het aantal bijstandsuitkeringen WWB is in 2008 nog steeds gedaald. De
gevolgen van de kredietcrisis lijken zich hierin (nog) niet te weerspiegelen.
De onderstaande beleidsmaatregelen hebben in 2008 hun beslag
gekregen:
+ Huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum
kregen in 2008 extra financiële ondersteuning van hun gemeente.
Hiervoor is € 50 miljoen beschikbaar gesteld. Dat betekent dat er voor
bijna één miljoen huishoudens met een inkomen tot en met 120% van
het minimum per huishouden een extraatje van € 50 beschikbaar is.
+ Bijstandsgerechtigden die moeilijk aan het werk komen mogen met
hun uitkering aan de slag bij de gemeente of in het bedrijfsleven. Ze
kunnen met een zogenaamde participatieplaats maximaal twee jaar
werken aan hun terugkeer op de arbeidsmarkt. Een participatieplaats
brengt een bijstandsgerechtigde een stap dichter bij de arbeidsmarkt.
+ Gepensioneerden die recht hebben op aanvullende bijstand krijgen
deze in de toekomst uitbetaald via de Sociale Verzekeringsbank (SVB)
en niet langer via de gemeenten. Het gaat om mensen met een onvol-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

78

Beleidsartikelen/artikel 46

ledige AOW-uitkering, een zogenoemd AOW-gat. Zij maken niet altijd
gebruik van de bestaande mogelijkheid een aanvullende bijstandsuitkering aan te vragen bij de gemeente.
Op het terrein van de bijstand zijn in 2008 de volgende maatregelen
genomen:
+ Vanaf 1 juli 2008 mogen bijstandsgerechtigden die niet hoeven te
solliciteren en ook geen scholing hoeven te volgen, dertien weken per
jaar in het buitenland verblijven zonder dat zij hun bijstandsuitkering
verliezen. Gepensioneerden met een aanvullende bijstand mogen 26
weken per jaar in het buitenland verblijven.
+ Alleenstaande ouders in de bijstand met kinderen jonger dan vijf jaar
moeten met ingang van 2009 verplicht scholing volgen of een stage
om hun vaardigheden te onderhouden als ze vrijgesteld willen worden
van de sollicitatieplicht. Alleenstaande ouders worden ontheven van
sollicitatieplicht als ze daarom vragen en bereid zijn zich te laten
scholen. Alleenstaande ouders zonder startkwalificatie kunnen van
deze mogelijkheid gebruikmaken en krijgen op deze manier de kans
alsnog een diploma te behalen. Bijstandsouders mét startkwalificatie
kunnen kiezen om met scholing, stage of op een andere manier hun
vaardigheden te onderhouden. Deze maatregel is in 2008 uitgesteld, de
nieuwe ingangsdatum is 1-1-2009.
+ In 2008 is de decentralisatie van de langdurigheidstoeslag en de
uitbreiding van de categoriale bijzondere bijstand voor gezinnen met
schoolgaande kinderen wettelijk voorbereid. Deze maatregelen hebben
per 1 januari 2009 hun beslag gekregen.
+ Met ingang van 2009 krijgen mensen automatisch hun gemeentelijke
belastingen kwijtgescholden als te verwachten is dat ze daarvoor in
aanmerking blijven komen.
+ Het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 is aangepast in
verband met het toevoegen van grondslagen voor terugvordering.
+ De door SZW in juli 2007 gestarte pilot met een borgstellingsregeling
voor startende ondernemers vanuit een uitkeringssituatie die geen
krediet van een bank kunnen krijgen is verlengd tot 1 januari 2011.
Handhaving
Gemeenten kunnen met de daarvoor aan het Gemeentefonds toegevoegde middelen het concept Programmatisch Handhaven borgen en
verankeren in de gemeentelijke beleidscyclus. Uit de nulmeting «Doorgroeien. Onderzoek naar borging en verankering van Handhaven in de
WWB» (november 2008) blijkt dat over het geheel een verbetering is te
constateren t.o.v. de situatie in 2005. Op het terrein van het kwantificeren
van en sturen op doelstellingen, het meten en gebruik maken van resultaten, het bevorderen van bestuurlijk draagvlak en de samenwerking in de
keten binnen en tussen gemeenten valt echter nog winst te behalen.
Schuldhulpverlening
Met 202 gemeenten zijn concrete afspraken gemaakt over extra ondersteuning voor 206 560 kinderen uit arme gezinnen, om het aantal kinderen
dat maatschappelijk niet mee kan doen als gevolg van de financiële
omstandigheden van het gezin in deze kabinetsperiode met de helft terug
te brengen. Het gaat daarbij om buitenschoolse activiteiten op het gebied
van sport, cultuur en algemene ontwikkeling. De afspraken zijn vastgelegd
in convenanten «Kinderen doen mee!».
SZW heeft de beschikbare middelen voor schuldhulpverlening in de
periode 2007–2009 beschikbaar gesteld via een toevoeging aan de algemene uitkering van het Gemeentefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

79

Beleidsartikelen/artikel 46

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten:
+ De Wet werk en bijstand (WWB);
+ Het inkomensdeel van de WWB (het re-integratiebudget is toegelicht
bij artikel 47);
+ Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers (IOAW);
+ Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen (IOAZ);
+ Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) 2004;
+ Wet werk en inkomen kunstenaars (WWIK);
+ Inlichtingenbureau gemeenten;
+ Financiële middelen, onder meer ter voorkoming en bestrijding van
problematische schulden;
+ Handhavingsprogramma 2007–2010;
+ Middelen voor bijzondere bijstand via de algemene uitkering uit het
Gemeentefonds.
Activiteiten SZW:
+ Onderhouden van de wet- en regelgeving;
+ Ramen macrobudget WWB inkomensdeel en onderhouden verdelingssystematiek;
+ Aanpassen tweemaal per jaar van het niveau van uitkeringen aan
minimumloonontwikkeling;
+ Toezien op een rechtmatige wetsuitvoering;
+ Tegengaan van niet-gebruik van inkomensvoorzieningen;
+ Experiment alleenstaande ouders in de bijstand (voorheen: Vazalo);
+ Schrappen sollicitatieplicht alleenstaande ouders met jonge kinderen
in ruil voor een scholingsplicht;
+ Uitvoeren van de maatregelen van het Handhavingsprogramma 2007–
2010;
+ Het bepalen van het wettelijk kader voor bijzondere bijstandsverlening.
Activiteiten gemeenten:
+ Beoordelen van recht op een uitkering;
+ Verstrekken van uitkeringen;
+ Uitvoeren van de bijzondere bijstand;
+ Uitvoeren van de maatregelen, met betrekking op de uitkering in het
gemeentelijk domein, van het Handhavingsprogramma 2007–2010.
Doelgroepen
+ Mensen tot 65 jaar die niet zelf (volledig) kunnen voorzien in hun
levensonderhoud (bijstand als aanvulling op een onvolledige
AOW-uitkering komt aan de orde in artikel 49);
+ Mensen met een langdurig minimuminkomen en/ of grote afstand tot
de arbeidsmarkt;
+ Mensen in/met een risico op armoede;
+ Mensen met problematische schulden;
+ Alleenstaande ouders en hun kinderen;
+ Beroepsmatig actieve kunstenaars die niet over voldoende middelen
kunnen beschikken om te voorzien in hun levensonderhoud;
+ Academieverlaters kunstvakopleidingen;
+ Burgers met uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten, zonder toereikende eigen middelen.

Realisatie meetbare gegevens

+ De regering verwachtte dat de WWB leidt tot een bijstandslastenreductie van 5% in 2007, ten opzichte van een situatie zonder WWB,
rekening houdende met de conjunctuur en effecten van Rijksbeleid. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

80

Beleidsartikelen/artikel 46

de in 2008 verschenen evaluatie WWB is voor dit laatste een analyse
opgenomen, waaruit blijkt dat de sinds de invoering in 2005 van de
WWB gerealiseerde bijstandslastenreductie 9,4% bedraagt. Voor 2008
is geen streefwaarde opgenomen. Het genoemde onderzoek is niet
herhaald. Daarom is over 2008 geen realisatiecijfer beschikbaar.
+ Uitgangspunt is dat het macrobudget toereikend moet zijn. In 2008
was dat het geval, mede als gevolg van de gunstige conjuncturele
ontwikkeling en het door gemeenten gevoerde beleid. De minister van
SZW is verantwoordelijk voor de uiteindelijke raming en vaststelling
van het inkomensdeel macrobudget WWB, en monitort zodoende
continu de systematiek. De (meerjarige) financieringssystematiek
WWB is onderwerp geweest van bestuurlijk en politiek overleg. Mede
door de afspraken uit het Bestuursakkoord met betrekking tot de meerjarige budgetten van de WWB is het macrobudget WWB voor 2008
naar verwachting meer dan toereikend; volgens de huidige inzichten
zullen gemeenten samen per saldo circa € 70 miljoen overhouden.
+ De bevoegdheden op het terrein van de bijzondere bijstand zijn integraal bij gemeenten belegd. De bijzondere bijstand wordt namelijk
gefinancierd uit de algemene uitkering uit het Gemeentefonds en is
daardoor moeilijk meetbaar. Er zijn daarom geen indicatoren over
bijzondere bijstand opgenomen.
Tabel 46.9 Indicatoren operationele doelstelling 5

Bijstandslastenreductie WWB
Toereikendheid macrobudget WWB

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

4%
toereikend

9,4%
toereikend

–
toereikend

–
toereikend

Bron: SZW-administratie

Kengetallen

Het volume WWB < 65 jaar is als gevolg van de gunstige conjunctuur
gedurende een groot deel van 2008 en als gevolg van gemeentelijk beleid
afgenomen. Het volume ≥ 65 jaar is toegenomen als gevolg van een
toename van het aantal personen met onvolledige AOW. De volumes
IOAW en IOAZ in 2008 zijn ongewijzigd opzichte van 2007. Het volume
BBZ is met 300 uitkeringen toegenomen. De toename lijkt door afronding
op duizendtallen groter.
Uit de fraudecijfers (gecombineerde fraude- en debiteurenstatistiek) blijkt
dat het totale aantal fraudegevallen en het totale fraudebedrag in verhouding tot de omvang van de bijstandspopulatie nagenoeg gelijk is
gebleven.
VNG en SZW hebben in 2008 overleg gevoerd om gezamenlijk te komen
tot kengetallen voor armoede en schuldhulpverlening. Daarom waren
hierover in de begroting 2008 nog geen kengetallen opgenomen. In de
begroting 2009 is dat wel het geval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

81

Beleidsartikelen/artikel 46

Tabel 46.10 Kengetallen operationele doelstelling 5

Volume ontwikkelingen
Volume WWB thuiswonenden, periodiek < 65 jaar (x
1 000)1
Volume WWB thuiswonenden, periodiek ≥ 65 jaar (x
1 000)1
Volume IOAW (x 1 000)1
Volume IOAZ (x 1 000)1
Volume bijstand buitenland (x 1 000)2
Volume Bbz (x 1 000)1
Volume WWIK (x 1 000)1
Handhaving
Bekendheid met regels (%)3
Aantal fraudeonderzoeken4
Totaal fraudebedrag (€ mln)4
% afdoening4
Incassoratio %4
Nalevingsniveau van de opgaven van inkomsten
(%)3

2006

2007

2008

319

288

266

27
8
2

30
6
2

32
6
2

< 0,5
2
2

< 0,5
2
2

< 0,5
3
2

57
53 900
134
13

–
50 910
122
–
13

–
23 7405
535
–
13

85

–

–

Bronnen:
1
CBS, bijstandsuitkeringsstatistiek (jaargemiddelden);
2
SZW administratie;
3
SZW, Porosz;
4
CBS, bijstandsdebiteuren en bijstandsfraudestatistiek.
5
Deze cijfers betreffen het 1e halfjaar 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

82

Beleidsartikelen/artikel 46

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 46.11 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting

geen
geen

Effecten onderzoek ex post

Overig evaluatieonderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Evaluatie verdeelmodel Inkomensdeel WWB

OD 5

A. 2007
B. 2008

Kamerstukken II, 2007/08
29 674, nr. 22

Effectiviteit minnelijke schuldhulpverlening

OD 5

A. 2007
B. 2008

Kamerstukken II, 2007/08,
24 515, nr. 140

Aantal huishoudens met (risico op)
problematische schulden

OD 5

A. 2008
B. 2009

Kamerstukken II, 2008/09,
24 515, nr. 143

Kinderen, armoede en sociale
uitsluiting
0-meting aantal kinderen

OD 5

A. 2008
B. 2009

Kamerstukken II, 2007/08,
24 515, nr. 123

Kinderen, armoede en sociale
uitsluiting
Achtergronden

OD 5

A. 2008
B. 2010

idem

Experiment bevordering arbeidsinschakeling alleenstaande ouders

OD 5

A. 2008
B. 2011

(Tussen)Evaluatie WGA

OD 2

A. 2008
B. 2009

Wet WIA (Kamerstukken II,
30 034) en invoeringswet
WIA (Kamerstukken II,
30 118)

Onderzoeken in het kader van de
Wajong

OD 3

A. 2007
B. 2008

Kamerstukken II, 2007/08,
31 224, nr. 24: brief van 30
mei 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

83

Artikel

47 Re-integratie

Algemene doelstelling

Uitstroom naar regulier werk van die uitkeringsgerechtigden en
werklozen die dat niet op eigen kracht kunnen

Motivering

Re-integratie richt zich op het verkleinen van de afstand tot regulier werk,
opdat de kans op het verkrijgen van regulier werk wordt vergroot.
Re-integratie richt zich op de uitstroom naar regulier werk, waarmee
wordt bijgedragen aan de vergroting van de netto arbeidsparticipatie en
de vermindering van de uitkeringsafhankelijkheid.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In algemene zin kunnen t.a.v. de arbeidsmarktsituatie in 2008 de volgende
conclusies worden getrokken:
+ De werkloosheid en in het verlengde daarvan de uitkeringsafhankelijkheid is in vrijwel geheel 2008 sterk gedaald.
+ De resultaten van re-integratie inspanningen door UWV en gemeenten
zijn verder verbeterd.
+ De netto arbeidsparticipatie van de beroepsbevolking is toegenomen.
Naar aanleiding van de in januari 2008 aan de Tweede Kamer aangeboden
Beleidsdoorlichting van dit begrotingsartikel is samen met de SZW-begroting 2009 een Plan van Aanpak re-integratie aan de Tweede Kamer aangeboden. Hierin wordt een aantal stappen onderscheiden die t.a.v. het
re-integratiebeleid moeten leiden tot een meer vraaggerichte en selectieve
inzet van instrumenten en middelen om de resultaten van re-integratie te
verbeteren. Het realiseren van de Werkpleinen met daarin een geïntegreerde dienstverlening aan zowel de werkzoekende als (potentiële) werkgevers draagt hieraan in sterke mate bij. Meer transparantie over de
besteding van middelen en de daarmee bereikte resultaten spelen een
belangrijke rol waar het gaat om het verantwoorden van de inzet en
uitkomsten van re-integratie. Zoals aangekondigd in het Plan van Aanpak
re-integratie en gespecificeerd in de SZW-begroting 2009 heeft dit tot een
andere inrichting van dit begrotingsartikel geleid. Omwille van de continuïteit wordt in dit Jaarverslag echter zoveel mogelijk aangesloten bij de
inrichting van dit artikel in de SZW-begroting 2008, met toevoeging van
extra informatie waar het gaat om de bestedingsdoelen van
re-integratiemiddelen.

Externe factoren

Na een periode van aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt is in de
tweede helft van het jaar 2008 sprake geweest van een forse verslechtering van de conjuncturele situatie, die zich op het eind van het jaar doorvertaalde naar de arbeidsmarkt waardoor de in het jaar zichtbare daling
van de werkloosheid stokte.

Realisatie meetbare gegevens

Ten aanzien van het realiseren van de algemene doelstelling zijn geen
aparte indicatoren geformuleerd, omdat die terugkomen bij de operationele doelen.

Kengetallen

Uit de kengetallen in tabel 47.1 blijkt dat het aandeel van de cliënten dat in
de WW of WWB instroomt en binnen een jaar weer uitstroomt (ketenuitstroomquote) zich in 2008 stabiliseert op een hoog niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

84

Beleidsartikelen/artikel 47

Tabel 47.1 Kengetallen algemene doelstelling
2006

2007

2008

77
47

80
49

81
49

Ketenuitstroomquote WW (%)1
Ketenuitstroomquote WWB (%)2

Bronnen:
1
CWI jaarverslag
2
CBS onderzoek ketenprestatie-indicatoren, oktober 2008 en maart 2009

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 47.2 Begrotingsuitgaven Artikel 47 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

3 816 627
2 354 437

2 110 365
2 262 347

2 051 474
2 108 916

2 021 291
2 042 221

541 216
2 097 537

2 067 731
2 067 131

– 1 526 515
30 406

Programma uitgaven

2 346 941

2 251 497

2 097 601

2 033 320

2 083 911

2 053 234

30 677

358 874
8 455

367 541
8 511

367 778
8 600
0

352 500
8 615
0

315 119
10 198
15 000

198 037
8 183
12 500

117 082
2 015
2 500

1 631 467
144 550
6 480
46 635
4 242
0
63 398
19 574
49 394
0
201
12 351
1 320

1 618 471
45 492
6 533
73 086
665
0
60 000
14 324
43 324
6 183
0
7 139
228

1 630 743
14 758
5 356
8 558
2 589
0
1 932
11 270
31 258
6 577
231
7 246
705

1 592 259
4 336
3 576
5 852
160
0
0
9 078
43 219
5 064
40
7 023
1 598

1 580 789
0
1 116
2 333
1 268
58 900
0
5 977
81 353
3 320
0
4 497
4 041

1 566 770
0
5 900
3 000
3 093
190 000
0
6 177
45 523
5 152
0
2 265
6 634

14 019
0
– 4 784
– 667
– 1 825
– 131 100
0
– 200
35 830
– 1 832
0
2 232
– 2 593

7 496
0
7 496

10 850
2 816
8 034

11 315
3 136
8 179

8 901
3 569
5 332

13 626
4 344
9 282

13 897
4 902
8 995

271
– 558
287

313 040

102 770

210 321

198 244

87 076

23 000

64 076

Operationele doelstelling 1
Centrum voor Werk en Inkomen
Bkwi
Ketensamenwerking
Operationele doelstelling 2
Flexibel Re-integratiebudget
Agenda Voor De Toekomst
Rsp
Stimuleringsregeling Id-banen
SZW Cofinanciering Equal
Risicovoorziening ESF 3
Praktijkscholing
Rwi/Svww
Re-integratie Wajong
Re-integratie Wajong Uitvoeringskosten
Handhaving
Subsidies
Beleidsondersteunende uitgaven
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Agentschap SZW
Ontvangsten

Toelichting

Verplichtingen
Het verschil tussen realisatie en begroting wordt verklaard door de
verplichtingen voor het Participatiebudget 2009. Normaliter zouden de
beschikkingen aan gemeenten in 2008 zijn afgegeven. Omdat de beschikking pas kon worden opgemaakt na de behandeling van het wetsvoorstel
door de Eerste Kamer gebeurde dat in januari 2009, waardoor zij niet
meer ten laste van 2008 komen.
Centrum voor Werk en Inkomen
Per 1 januari 2009 worden de activiteiten van CWI en UWV gericht op
werk samengebracht in één organisatieonderdeel van UWV, het Werk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

85

Beleidsartikelen/artikel 47

bedrijf. De CWI programma-uitgaven worden ingebracht in dit
organisatieonderdeel.
De realisatie 2008 wijkt af van de begroting. De grootste mutatie betreft
toevoeging van middelen voor sociaal plan (€ 165 mln), waarvan € 60
miljoen is doorgeschoven naar 2009 en 2010.
BKWI
Het Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (BKWI) vormt een
verbindende schakel in de SUWI-keten. Het BKWI verzorgt de voorzieningen en standaarden waarmee de SUWI-organisaties gegevens op een
efficiënte en betrouwbare manier kunnen uitwisselen.
Het totale budget voor het BKWI in 2008 bedroeg inclusief loon/prijsbijstelling € 8,37 mln. Hieraan zijn in 2008 de volgende posten toegevoegd waardoor de realisatie in dat jaar uitkomt op € 10,2 mln:
+ Handhavingsprogramma Werkplaatsen: € 1 mln
+ Project Digitaal Klantdossier SUWI: € 0,4 mln
+ Project ontsluiting indicatieprocessen (voor VWS): € 0,178 mln
+ Project ontsluiting gegevens/bronnen/handhaving: € 0,15 mln
+ Beheer kennisbank SUWI: € 0,08 mln
+ Projectleider regelhulp (voor VWS): € 0,02 mln
Ketensamenwerking
In verband met een subsidie aan het Algemeen Ketenoverleg om de
invoering van LWI’s te stimuleren en ondersteunen is € 15 mln aan het
budget ketensamenwerking in 2008 toegevoegd. Naar aanleiding van het
Bestuursakkoord is € 12,5 mln vanuit deze begrotingspost toegevoegd
aan het flexibel re-integratiebudget.
Flexibel Re-integratiebudget
Naar aanleiding van het Bestuursakkoord is de reservering voor ketensamenwerking (oplopend van € 12,5 mln tot € 75 mln in 2011) alsnog
toegevoegd aan het flexibel re-integratiebudget. Dit mede in relatie tot de
uitname uit het gemeentefonds in het kader van de taakstelling ketensamenwerking.
De resterende extra uitgaven van € 1,5 mln hebben betrekking op per
saldo extra uitgaven ten gevolge van bezwaar op vaststellingen uit voorgaande jaren.
De gemeenten hebben in het zogenoemde Beeld van de uitvoering opgegeven welke uitgaven zij uit het re-integratiebudget hebben gedaan. Op
basis van de gegevens van 395 gemeenten wordt geschat dat gemeenten
€ 1 635 miljoen hebben uitgegeven, hetgeen meer is dan zij aan jaarbudget hebben ontvangen. Hierbij moet worden opgemerkt dat het Beeld
van de uitvoering niet door de gemeentelijke accountant is gecertificeerd,
in tegenstelling tot de SISA-opgave later in het jaar.
Tabel 47.3 geeft een overzicht van de besteding van het werkbudget naar
uitgavencategorie. Hieruit komt naar voren dat het grootste deel van het
werkbudget werd uitgegeven aan trajecten gericht op werk en aan «oude»
vormen van gesubsidieerde arbeid (WIW/ID-banen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

86

Beleidsartikelen/artikel 47

Tabel 47.3 Besteding werkbudget in 2008 (in %)
2008
Gesubsidieerd arbeid oude regelingen (zoals WIW/ID)
Loonkostensubsidies (incl. begeleiding en verloningsconstrucies)
Begeleidingstrajecten (gericht op uitstroom naar werk)
Ondersteunende activiteiten/instrumenten
Beroepskwalificerende scholing (waaronder voorschakeltrajecten voor
terugkeer naar onderwijs)
Sociale activering (vrijwilligerswerk en andere activiteiten die niet rechtstreeks als einddoel werk hebben)
Oplossen wachtlijsten WSW
Persoonsgebonden re-integratiebudget

31,6
23,3
25,7
4,9
6,5
5,8
1,9
0,2

Bron: DIVOSA inzicht in uitgaven en bereik re-integratiemiddelen gemeenten, brief van 25 maart
2009, ref. 090087

Regeling Schoonmaakdiensten Particulieren (RSP)
Vanwege een aantal faillissementen in de schoonmaakbranche is een
aantal grote uit te betalen subsidiebedragen komen te vervallen. Verder
zijn veel werknemers niet uitgestroomd naar een reguliere baan, waardoor een deel van de uitstroomsubsidies niet uitbetaald is.
Stimuleringsregeling ID-banen
Doordat niet alle ID-banen en leer-werktrajecten zijn omgezet in een reguliere baan zijn er minder uitstroomsubsidies toegekend.
SZW co-financiering EQUAL
De vaststellingen van de laatste twee co-financieringsprojecten uit de
eerste tranche EQUAL zijn lager uitgevallen dan het verleende subsidiebedrag.
Risicovoorziening ESF
De afwikkeling van de ESF-programma’s ESF-3 (2000–2006) en Equal
bevindt zich in de eindfase. Van de risicovoorziening ESF van € 190 mln
voor 2008 komt een bedrag van € 58,9 mln voor rekening van SZW en is
een bedrag van € 131 mln niet nodig. Deze meevaller hangt vooral samen
met het intrekken van subsidie-aanvragen, het afwijzen van verzoeken tot
verlenging van de subsidieperiode of tot andere wijzigingen van projecten
en door lagere realisaties bij de projecten in het algemeen.
Re-integratie Wajong
De begrotingsuitgaven voor re-integratie Wajong worden vanwege de
samenhang verder toegelicht bij de premiegefinancierde uitgaven voor
WAZ/WAO/WIA.
Subsidies
Naar aanleiding van twee amendementen van de Tweede Kamer is er
opnieuw een subsidie verstrekt aan het project «klussenbus» en is een
4-jarige subsidieregeling t.b.v. jongerenprojecten op het raakvlak arbeidsmarkt onderwijs geïntroduceerd. De eerste jaartranche is in 2008 opengesteld en aan 15 innovatieprojecten is een subsidie toegekend.
Beleidsondersteunende uitgaven
In verband met de beëindiging van het programma EQUAL zijn de
uitgaven aan de vijf Nationale Thematische Netwerken (NTN-organisaties)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

87

Beleidsartikelen/artikel 47

beperkt gebleven. Deze vrijval is ingezet voor de financiering van bovengenoemde amendementen.
Agentschap SZW
Vanwege forse decommitteringen (jaartranches moeten binnen drie jaar
worden gedeclareerd bij de Europese Commissie, het niet benutte deel
van de jaartranche wordt in mindering gebracht op het totaal beschikbare
Europese budget) in het verleden op het EQUAL- en ESF-budget kan een
deel van de gemaakte uitvoeringskosten van de subsidieregelingen door
het Agentschap SZW niet worden doorberekend aan de Europese
Commissie. De declareerbare uitvoeringskosten mogen namelijk niet
meer bedragen dan een bepaald percentage van het na decommittering
beschikbare Europese budget.
Tabel 47.4 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 47 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Uitgaven

493 709

430 493

623 058

521 136

499 000

621 825

– 122 825

Programma uitgaven
Operationele doelstelling 2
Re-integratie WAZ/WAO/WIA
Re-integratie WW
Uitvoeringskosten re-integratie
WAZ/WAO/WIA
Uitvoeringskosten re-integratie WW

493 709

430 493

623 058

521 136

499 000

621 825

– 122 825

443 709

349 676

277 058
159 000

201 200
142 000

188 000
118 000

215 900
191 243

– 2 7900
– 73 243

50 000

80 817

106 000
81 000

79 936
98 000

95 000
98 000

91 040
104 010

3 960
– 6 010

Nominaal

0

0

0

0

0

19 632

– 19 632

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Bron: UWV Jaarverslag

Toelichting:

Re-integratie sociale verzekeringen
In tabel 47.5 worden de premie- en begrotingsgefinancierde uitgaven aan
onder andere de re-integratie WAZ-, WAO-, Wajong- en WIA-gerechtigden
nader gespecificeerd in verschillende posten. Ten opzichte van de Begroting 2008 is de systematiek van toedeling aan de verschillende posten
aangepast om beter aan te sluiten bij de uitvoeringspraktijk. Daardoor is
de post «overig» duidelijk afgenomen ten opzichte van eerdere jaren voor
2008.
Re-integratie Wajong
Dit betreft de totale rijksbijdrage aan het arbeidsongeschiktheidsfonds
jonggehandicapten voor de re-integratie van Wajong-gerechtigden.
Subsidies en voorzieningen die voor 1 januari 2006 zijn gestart, worden
uit het re-integratiefonds betaald (het re-integratiefonds wordt mede
gevoed vanuit het arbeidsongeschiktheidsfonds jonggehandicapten). Het
re-integratiefonds wordt sinds de invoering van de WIA geleidelijk afgebouwd en uiteindelijk in 2010 opgeheven.
Trajecten die na 1 januari 2006 zijn gestart worden uit het arbeidsongeschiktheidsfonds jonggehandicapten gefinancierd.
Aan de Wajong is in 2008 € 81 mln uitgegeven. Dat is € 36 mln meer dan
geraamd in de ontwerpbegroting. Dit wordt verklaard doordat de kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

88

Beleidsartikelen/artikel 47

voor onderwijsvoorzieningen voor jonggehandicapten uit de premies
werden gefinancierd, terwijl het Wajongfonds hiermee belast moet
worden. De daar uit voortvloeiende meevaller in het Arbeidsongeschiktheidsfonds is in het budgettaire beeld 2007 verwerkt. De extra kosten voor
het Arbeidsongeschiktheidsfonds jonggehandicapten konden vanwege de
kassluiting niet meer in 2007 worden verwerkt. De correctie is in 2008
uitgevoerd, wat voor het Wajongfonds tot extra lasten in 2008 leidt. Aan
WAZ/WAO/WIA is in 2008 € 188 mln uitgegeven. Dat is bijna € 28 mln
minder dan was geraamd in de ontwerpbegroting. Dit is de resultante van
een verschuiving van de middelen voor loonkostensubsidies naar latere
jaren.
Re-integratie WW
Voor re-integratie WW is totaal € 191,2 mln beschikbaar gesteld. Hiervan
is € 125 mln bestemd voor trajecten en € 66,2 mln voor loonkostensubsidies.
De uitgaven voor trajecten zijn € 7 mln lager dan begroot. Dit is een
gevolg van de dalende instroom in de WW in de afgelopen jaren.
Loonkostensubsidies
De Wet stimulering arbeidsparticipatie (STAP), die loonkostensubsidies in
het UWV-domein mogelijk maakt, is per 1–1–2009 in werking getreden.
Doel van de loonkostensubsidies is om de kansen op regulier werk voor
langdurig werklozen en gedeeltelijk arbeidsgeschikten te bevorderen.
Daarnaast voorziet de wet STAP in participatieplaatsen. Participatieplaatsen zijn tijdelijke, additionele werkzaamheden die kunnen worden
verricht door uitkeringsgerechtigden die vooralsnog niet bemiddelbaar
zijn op de arbeidsmarkt.
De Wet STAP is later in werking getreden dan voorzien bij de begroting
voor 2008. Wel is het Tijdelijk besluit brugbanen in 2008 van start gegaan
dat loonkostensubsidies voor herbeoordeelde arbeidsongeschikten mogelijk maakt. Dit besluit is in 2009 opgegaan in de Wet STAP. De realisatie
van loonkostensubsidies over 2008 bevat daardoor alleen uitgaven voor
de brugbanen. De uitgaven voor brugbanen zijn lager dan voorzien bij
begroting in 2008. Dit komt enerzijds door de lager dan verwachte bereidheid van werkgevers om brugbanen aan te bieden. Anderzijds bleek het
potentieel aantal cliënten voor brugbanen te hoog ingeschat omdat er
meer mensen al aan het werk zijn.
Tabel 47.5 Uitgaven re-integratie UWV (x € 1 mln, exclusief uitvoeringskosten)

Uitgaven WIA/WAO/Wajong/WAZ
Werknemersvoorzieningen
Inkoop trajecten inclusief scholing
Extra uitgaven re-integratie Wajong
Overig (o.m. werkgevers- voorzieningen, REA-uitkeringen)
Subtotaal

2005

2006

2007

2008

84
174
5
130
393

105
127
3
73
308

85
125
3
31
244

131
125
2
10
268

159
159

142
142

118
118

Uitgaven WW
Inkoop trajecten (inclusief scholing)
Subtotaal
Loonkostensubsidies
Totaal uitgaven

1
393

467

386

387

Bron: SZW/UWV

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

89

Beleidsartikelen/artikel 47

Operationele doelstelling

1 Ondersteuning bij het vinden van regulier werk aan die uitkeringsgerechtigden en werklozen die zónder re-integratieondersteuning kunnen

Motivering

Ondersteuning bij het vinden van werk wordt ingezet om (langdurig)
beroep op een uitkering te voorkomen en om te voorkomen dat een
beroep wordt gedaan op re-integratieondersteuning. Met re-integratieondersteuning wordt bedoeld trajecten – waaronder ook inburgeringstrajecten – extra ondersteuning van de bemiddelaar bij het CWI, de casemanager bij gemeenten en de re-integratiecoach bij het UWV.

Doelbereiking

Ten aanzien van de groep die zelfstandig in staat wordt geacht regulier
werk te vinden, stelt het re-integratiebeleid zich faciliterend op via het
aanbieden van de zgn. basisdienstverlening.
Vooruitlopend op de vorming van de Werkpleinen met ingang van 2009
werd op lokaal niveau in 2008 al nauwer samengewerkt (bijvoorbeeld in
de «Toonkamers»). Ook de samenwerking tussen UWV en CWI veranderde in de loop van het jaar vooruitlopend op de fusie tussen UWV en
CWI per 1 januari 2009.
Daarnaast speelt het regionale arbeidsmarktbeleid een rol bij de doelbereiking. De VNG heeft bij de ontwikkeling van het regionale arbeidsmarktbeleid een regierol. Hiertoe treden 57 portefeuillehouders Sociale Zaken/
Werk en Inkomen op als ambassadeurs om in hun regio samen met
andere gemeenten, ketenpartners en maatschappelijke instanties vraag en
aanbod bij elkaar te brengen.

Instrumenten en activiteiten

+ Bijdrage aan Centrale Organisatie Werk en Inkomen en aan BKWI.
+ Regelgeving SUWI.
+ Basisdienstverlening CWI (Locaties Werk en Inkomen (LWI) in
wording), zoals intake, bemiddeling, dienstverlening aan werkgevers.

Realisatie meetbare gegevens

Uit de cijfers in tabel 47.6 blijkt dat er een dalende tendens is bij de doelgroep sluitende aanpak wat betreft uitstroom zonder re-integratieondersteuning, zowel bij jongeren als volwassenen. Dit wordt ondermeer
veroorzaakt doordat in de meting in het CBS-cijferonderzoek «sluitende
aanpak» in de loop der tijd de definitie van re-integratieondersteuning is
uitgebreid, waardoor ondersteuning die in eerdere jaren niet als ondersteuning werd gezien in latere jaren wel als zodanig is beschouwd (bv.
actieve begeleiding door re-integratiecoaches van het UWV).
Met ingang van de begroting 2009 wordt deze indicator niet meer
gebruikt. In plaats van op de sluitendheid van het aanbod wordt – in lijn
met het Plan van Aanpak re-integratie – de nadruk gelegd op de selectiviteit van het aanbod voor alleen diegenen die niet op eigen kracht aan het
werk kunnen komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

90

Beleidsartikelen/artikel 47

Tabel 47.6 Indicatoren operationele doelstelling 1

Uitstroom zonder re-integratieondersteuning:
– volwassenen (binnen 12 maanden) (%)
– jongeren (binnen 6 maanden) (%)

2006

2007

Realisatie
20081

Streefwaarde
2008

55
44

41
32

28
22

>58
>45

Bron: CBS cijferonderzoek sluitende aanpak (voor 2006 tevens gebaseerd op UWV Rapportage sluitende aanpak)
1
De cijfers voor 2008 hebben betrekking op het eerste halfjaar.

Kengetallen

Uit de kengetallen komt naar voren dat de preventie van instroom in de
uitkering in de periode 2006–2008 een stijgende lijn vertoont. Dit betreft
het aandeel dat werkzoekend is en in aanmerking komt voor een WW- of
WWB-uitkering en dat uiteindelijk geen beroep hoeft te doen op een
dergelijke uitkering. Beide eerste preventiequotes hebben betrekking op
de bijdrage van het CWI aan de preventie van de betreffende uitkering. De
laatste twee op de rol van de keten als geheel.
Tabel 47.7 Kengetallen operationele doelstelling 1
(%)

2006

2007

20083

20
53
32

24
56
37
59

26
61
40
59

Preventiequote WW/CWI1
Preventiequote WWB / CWI1
Ketenpreventiequote WW1
Ketenpreventiequote WWB2
Bronnen:
1
CWI Jaarverslag
2
CBS onderzoek ketenprestatie-indicatoren, oktober 2008
3
De cijfers voor 2008 hebben betrekking op het eerste half jaar

Operationele doelstelling

2 Ondersteuning bij het verkleinen van de afstand tot regulier
werk aan die uitkeringsgerechtigden en werklozen die dat niet op
eigen kracht kunnen

Motivering

Het re-integratiebeleid is gericht op uitstroom uit werkloosheid naar regulier werk van uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot regulier
werk. Het re-integratiebeleid zet niet in op personen die op eigen kracht
regulier werk kunnen verkrijgen. Gemeenten, UWV en CWI hebben de
verantwoordelijkheid en de middelen om via maatwerk een passende
voorziening aan te bieden. Met (re-integratie)ondersteuning wordt
bedoeld trajecten – waaronder ook inburgeringstrajecten –, extra ondersteuning van de bemiddelaar bij het CWI, de casemanager bij gemeenten
en de re-integratiecoach bij het UWV.

Doelbereiking

Naar aanleiding van de beleidsdoorlichting van dit artikel en het daaropvolgend overleg met de Tweede Kamer is tegelijkertijd met de SZW-begroting 2009 het Plan van Aanpak re-integratie aan de Tweede Kamer
gezonden. Hierin zet het kabinet het streven uiteen naar een meer vraaggerichte en selectieve re-integratieondersteuning. Ook zijn met gemeenten afspraken gemaakt over de uitbreiding van de Statistiek Re-integratie
Gemeenten door hierin zgn. re-integratieposities op te nemen. In 2009 zal
deze statistiek voor het eerst op een dergelijke manier worden ingevuld,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

91

Beleidsartikelen/artikel 47

waarna de eerste jaarresultaten in de tweede helft van 2010 beschikbaar
zullen komen. Diverse acties uit het Plan van Aanpak zijn al gerealiseerd of
verkeren in een uitvoerend stadium. Voor het zomerreces 2009 zal een
rapportage over de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van
het Plan van Aanpak aan de Tweede Kamer worden toegezonden.
In het Bestuursakkoord SZW-VNG uit juni 2007 is onder meer ingezet op
een extra vermindering van het aantal WWB-gerechtigden met 75 000
(van 302 000 eind 2006 tot 227 000 in 2011) en het participeren van 25 000
niet-uitkeringsgerechtigden in de periode tot en met 2011. Met betrekking
tot deze laatste groep zijn in november 2008 aanvullende afspraken met
gemeenten gemaakt over een extra inspanning van 10 000 nietuitkeringsgerechtigden. Of de doelen uit het Bestuursakkoord worden
behaald wordt gevolgd via nul- en vervolgmetingen. De nulmeting is op
12 januari 2009 aan de Tweede Kamer verzonden. Het aantal WWB-uitkeringen bedroeg eind december 2008 259 000.
Instrumenten en activiteiten

+ Re-integratiebudgetten gemeenten en UWV
+ Specifieke re-integratie instrumenten gemeenten en UWV
+ Bestuurlijke afspraken (w.o. Bestuursakkoord SZW-VNG uit juni 2007)

Realisatie meetbare gegevens

Uit tabel 47.8 komt naar voren dat het percentage uitstroom naar regulier
werk na re-integratie-ondersteuning is toegenomen van 46% in 2006 tot
63% in de eerste helft van 2008. Het percentage van 63% is een overallpercentage. Het is opgebouwd uit een percentage van 70% voor de WW,
52% voor de bijstand, 51% voor AO en 72% voor de nietuitkeringsgerechtigden.
Ook het aantal gestarte ondersteuningen is in 2008 toegenomen ten
opzichte van 2007, in aanmerking nemend dat de cijfers van 2008 op een
half jaar in plaats van een heel jaar betrekking hebben. De toename van
het aantal gestarte ondersteuningen is met name toe te schrijven aan de
verhoging van de ondersteuning van WW-uitkeringsgerechtigden door
re-integratiecoaches.
Het aantal brugbanen blijft achter bij de streefwaarde. Zoals toegelicht bij
tabel 47.5 heeft dat van doen met het lager dan verwachte aanbod door
werkgevers en het feit dat al meer mensen aan het werk waren dan
verwacht.
Over het geheel genomen vertonen de resultaten voor operationele doelstelling 2 – afgemeten aan de indicatoren – een positieve ontwikkeling.

Tabel 47.8 Indicatoren operationele doelstelling 2

Gestarte re-integratieondersteuning 1
– waaronder brugbanen 2
Uitstroom naar regulier werk met
re-integratieondersteuning (%) (totaal:
jongeren en volwassenen, alle uitstroom
binnen 24 maanden na start
re-integratieondersteuning)3

2006

2007

Realisatie (eerste
halfjaar) 2008

Streefwaarde 2008–
2011

164 000

150 720

96 220
250

+ 50 000 pj
10 000

414

56

63

Bronnen:
1
CBS Statistiek Re-integratie Gemeenten en UWV Jaarverslag (bewerking SZW)
2
UWV Jaarverslag
3
CBS Uitstroom naar werk
4
Uitkomsten voor het jaar 2006 zijn niet geheel vergelijkbaar met latere jaren. Het volledig beeindigen van een uitkering werd hier nog zwaarder
gewogen dan de start van een baan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

92

Beleidsartikelen/artikel 47

Kengetallen

Het hiaatpercentage in tabel 47.9 is het aandeel personen zonder
re-integratieondersteuning van het totaal aantal personen dat niet is uitgestroomd. Dit percentage ligt in de eerste helft 2008 bij jongeren op 50
procent en bij volwassenen op 39 procent. Het hiaatpercentage vertoont
in zijn algemeenheid een dalende lijn. Alleen bij jongeren is het hiaat licht
gestegen ten opzichte van 2007 met 3-procentpunt.
De uitstroom naar werk met re-integratieondersteuning in tabel 47.9 blijft
stabiel op ruim 40%. Het percentage geeft het aandeel startende banen na
re-integratie aan vanuit een uitkering (waardoor de betreffende personen
volledig uit de uitkering zijn geraakt) of na re-integratie van nietuitkeringsgerechtigden.
Tabel 47.9 Kengetallen operationele doelstelling 2

Sluitende aanpak:
Hiaatpercentage volwassenen (23–65 jaar) (%)1
Hiaatpercentage jongeren (<23 jaar)1
Re-integratietrajecten (beëindigd en lopend einde
jaar)2

2006

2007

2008

65
63

54
47

395
505

504 000

494 000

444 0004

43%

42%6

25

12

21

28

25

37

Uitstroom naar werk van personen met arbeidsongeschiktheidsuitkering, werkloosheidsuitkering
en/of ingeschreven bij UWV werkbedrijf, voorafgegaan door re-integratieondersteuning
UWV Handhaving:
Percentages sancties op signalen onvoldoende inzet
re-integratie AO3
Percentages sancties op signalen onvoldoende inzet
re-integratie WW3

Bronnen:
1
CBS cijferonderzoek sluitende aanpak (voor 2006 tevens gebaseerd op UWV Rapportage
sluitende aanpak)
2
CBS Statistiek Re-integratie Gemeenten en UWV jaarverslag (bewerking SZW)
3
UWV jaarverslag
4
UWV trajecten gemeten over het hele jaar 2008, gemeentelijke trajecten gemeten t/m 30 juni
2008
5
De cijfers voor 2008 hebben betrekking op het eerste halfjaar
6
Banen gestart in het eerste halfjaar van 2008

Toelichting:

Door de opzet van begroting en jaarverslag wordt op diverse plekken in
dit artikel een toelichting gegeven op begrotingsuitgaven, premieuitgaven
en de activiteiten die verricht werden. In de overzichtstabel 47.10 zijn
daarom de uitgaven aan re-integratie in 2008 en de re-integratietrajecten
van 2008 bij elkaar geplaatst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

93

Beleidsartikelen/artikel 47

Tabel 47.10 Uitgaven, trajecten en resultaten re-integratie in 2008
UWV

uitgaven (x € mln) 1
wv aan LKS/gesubsidieerde Banen
Uitvoeringskosten (x € mln)1
Totaal uitgaven(x € mln) 1
Re-integratietrajecten (x 1 000)2
gestart in 2008
lopend ultimo 2008
beëindigd in 2008

gemeenten

Totaal

AO

WW

2 022
645
193
2 215

269
1
95
364

118

131
315
129

39
56
37

41
36
53

WWB

Nug/Anw
1 635
644
NB
1 635

98
216

49
213
37

2
10
2

Bronnen:
1
UWV Jaarverslag en SZW Financiële administratie
2
CBS Statistiek re-integratie door gemeenten en UWV jaarverslag
Nb. De gemeentelijke informatie over gestarte, lopende en beëindigde trajecten heeft betrekking op de eerste helft van 2008

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 47.11 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante

geen

Beleidsdoorlichting

Effecten onderzoek ex post

Overig evaluatieonderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Ministerie van SZW, Beleidsdoorlichting re-integratie; Een doorlichting van het SZW begrotingsartikel
23 (thans artikel 47).

AD

A. 2006
B. 2008

Kamerstukken II, vergaderjaar 2007/08, 28 719, nr. 43

Evaluatie jobcoach en begeleid
werken
Bruggen bouwen naar de arbeidsmarkt voor jongeren met een beperking (evaluatie Verburggelden)

OD 2

A. 2007
B. 2008
A. 2008
B. 2008

Kamerstukken II, vergaderjaar 2007/08, 31 224, nr. 24
Kamerstukken II, vergaderjaar 2007/08, 31 224, nr. 24

OD 2

geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

94

Artikel

48 Sociale werkvoorziening

Algemene doelstelling

Het faciliteren van de arbeidsparticipatie van personen met lichamelijke, verstandelijke en/of psychische beperkingen, die uitsluitend onder aangepaste omstandigheden tot regelmatige arbeid in
staat zijn

Motivering

Om arbeidsparticipatie voor personen uit de doelgroep door het
aanbieden van aangepaste arbeid mogelijk te maken. Arbeid die past bij
hun capaciteiten en mogelijkheden en tevens een bijdrage levert aan het
behouden en bevorderen van hun arbeidsbekwaamheid.

Doelbereiking en maatschappelijk
effect

Het bereiken van de algemene doelstelling in 2008 wordt aan de hand van
onderstaand kengetal weergegeven. Dit kengetal geeft het jaargemiddelde
weer van het aantal personen in het Wsw-werknemersbestand als percentage van de totale doelgroep (werknemersbestand plus wachtlijst). Ten
opzichte van 2007 is dit percentage in 2008 met 2%-punt toegenomen. Zie
tabel 48.1.

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
+ het met behulp van subsidie aanbieden van aangepaste arbeid aan
personen uit de doelgroep;
+ de mate waarin personen een beroep doen op de Wsw;
+ aangepaste arbeid die bijdraagt aan het behouden en bevorderen van
de arbeidsbekwaamheid van personen uit de doelgroep.

Kengetallen

Eerste voorlopige cijfers laten een stijging zien van het aantal personen in
het Wsw-werknemersbestand tegenover de totale doelgroep. Deze stijging wordt toegeschreven aan de opschoonactie van de wachtlijst op
grond van de criteria voor beschikbaarheid voor arbeid in het kader van
de gewijzigde Wsw, in werking getreden op 1 januari 2008. In verhouding
zijn hierdoor dus meer mensen aan het werk ten opzichte van de totale
doelgroep (een deel van de doelgroep staat immers niet meer op de
wachtlijst). Afgezien hiervan blijft de fundamentele wachtlijstproblematiek
onverminderd voortduren. Als het aantal personen dat een beroep doet
op de Wsw toeneemt in vergelijking tot de uitstroom uit het Wsw-werknemersbestand, resulteert dit in groeiende wachtlijsten en een daling van
het Wsw-werknemersbestand (in verhouding tot de totale doelgroep).
Omdat mensen zich vrijwillig aanmelden voor de Wsw is de totale doelgroep niet of nauwelijks te beïnvloeden.
Tabel 48.1 Kengetal algemene doelstelling

Aantal personen in Wsw werknemersbestand tegenover de totale doelgroep (%)

2006

2007

2008

85

83

85*

Bron: Research voor Beleid, WSW-monitor
* voorlopig cijfer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

95

Beleidsartikelen/artikel 48

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 48.2 Begrotingsuitgaven Artikel 48 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

2 213 486
2 184 930

2 227 419
2 222 496

2 300 849
2 248 184

2 417 603
2 335 882

2 511 991
2 426 391

2 349 053
2 349 053

162 938
77 338

Programma uitgaven
Operationele doelstelling 1
Wet sociale werkvoorziening
Uitvoeringskosten Wsw indicatiestelling

2 184 930

2 221 884

2 247 081

2 334 551

2 425 209

2 347 632

77 577

2 184 930
0

2 221 884
0

2 224 981
22 100

2 306 551
28 000

2 399 909
25 300

2 323 938
23 694

75 971
1 606

0
0

612
612

1 103
1 103

1 331
1 331

1 182
1 182

1 421
1 421

– 239
– 239

515 388

459 693

473 895

473 108

488 720

450 898

37 822

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Wet sociale werkvoorziening
+ In vergelijking met de begroting 2008 zijn de middelen voor de Wsw
vanaf 2008 structureel met € 85 mln verhoogd als gevolg van de loonbijstelling.
+ Als gevolg van de wetswijziging en nieuwe financieringssystematiek is
structureel € 25 mln extra beschikbaar gesteld. In 2008 zijn ca 1 000
extra Wsw-plaatsen toebedeeld aan die gemeenten die daar – op basis
van hun aantal geïndiceerden – het meeste behoefte aan hadden.
+ Het budget voor de stimuleringsuitkering begeleid werken voor 2008
bedroeg € 18 mln. Hiervan is ca € 8,2 mln uitgekeerd aan de gemeenten op basis van de verantwoordingsinformatie Wsw over 2007 met
daarin de opgegeven gerealiseerde begeleid werkenplekken. Voor de
resterende middelen is voorgesteld deze in te zetten ten behoeve van
de pilots Wsw welke aangekondigd zijn in de op 12 februari 2009
verstuurde kabinetsreactie op het rapport van de commissie fundamentele herbezinning Wsw (Kamerstukken II, 2008/09, 29 817, nr. 40).
Ontvangsten
+ In 2008 is € 1,4 mln terugontvangen als gevolg van de vaststelling van
de Wsw-subsidie over het subsidiejaar 2006. De grond voor deze
terugontvangsten is «onderrealisatie Wsw-plaatsen».
+ Voor Wsw-werknemers met recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering draagt UWV de vrijvallende uitkeringen af aan SZW. In 2008
heeft UWV € 487,3 mln aan anticumulatiebaten aan SZW afgedragen.

Operationele doelstelling

1 Het realiseren van aangepaste arbeid voor personen met een
Wsw-indicatie, waar mogelijk in een zo regulier mogelijke werkomgeving

Motivering

Om arbeidsgehandicapten die willen deelnemen aan het arbeidsproces de
mogelijkheid van arbeidsparticipatie te bieden wordt voor Wsw-geïndiceerden aangepaste arbeid gerealiseerd waar mogelijk in een zo regulier
mogelijke arbeidsomgeving.

Doelbereik

Door een oplopende wachtduur wordt in mindere mate voldaan aan de
doelstelling om voor Wsw-geïndiceerden aangepaste arbeid te realiseren.
Zoals in tabel 48.4 is te zien is de wachtlijst in 2008 afgenomen. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

96

Beleidsartikelen/artikel 48

afname wordt echter toegeschreven aan de eenmalige opschoonactie van
de wachtlijst als gevolg van de gewijzigde Wsw die per 1 januari 2008 in
werking is getreden. Naar verwachting zal het beroep op de Wsw, en
daarmee de fundamentele wachtlijstproblematiek, onverminderd groot
blijven. Daarentegen wordt door het groeiende aantal detacheringen en
begeleid werkplekken in grotere mate voldaan aan de doelstelling om
aangepaste arbeid te realiseren in een zo regulier mogelijke omgeving.
Wetswijziging Wsw
Per 1 januari 2008 is de wijziging van de Wsw in werking getreden. Met de
wetswijziging worden voor gemeenten en uitvoerders betere randvoorwaarden geboden om beleid en verantwoording zodanig vorm te geven
dat deze gericht zijn op het doel van de Wsw: het op kosteneffectieve
wijze realiseren van arbeidsplaatsen die op de behoefte en situatie van
individuele Wsw-geïndiceerden zijn toegesneden en bijdragen aan de
ontwikkeling van de arbeidsbekwaamheid in de richting van zo regulier
mogelijk werk. Tevens is met de wetswijziging de stimuleringsuitkering
begeleid werken ingevoerd. Deze uitkering beoogt een financiële prikkel te
geven aan gemeenten om de doelstelling – zoveel mogelijk werken in een
zo regulier mogelijke arbeidsomgeving – verder te stimuleren. De wetswijziging biedt echter geen antwoord op een aantal andere vraagstukken
waaronder het voortgaande beroep dat wordt gedaan op de Wsw. Hiertoe
heeft het kabinet de commissie fundamentele herbezinning Wsw in het
leven geroepen. Deze commissie heeft op 9 oktober 2008 advies uitgebracht. Op 12 februari 2009 is de kabinetsreactie aan de Tweede Kamer
aangeboden (Kamerstukken II, 2008/09, 29 817, nr. 40).
Instrumenten en activiteiten

Instrumenten:
+ Subsidie aan gemeenten voor het realiseren van Wsw-plaatsen;
+ Overdracht taakstelling Wsw;
+ Stimuleringsuitkering begeleid werken.
Activiteiten:
+ Voeren van Bestuurlijk Overleg met VNG;
+ Toekennen van subsidie aan gemeenten;
+ Toezien op de uitvoering;
+ Vaststellen van de subsidie;
+ Toezien op de uitvoering van de indicatiestelling door CWI;
+ Ondersteuning van de implementatie van de wetswijziging.
Doelgroepen
Personen met een Wsw-indicatie (personen met lichamelijke, verstandelijke en/of psychische beperkingen, die uitsluitend onder aangepaste
omstandigheden tot regelmatige arbeid in staat zijn).
Realisatie meetbare gegevens
Het bereiken van de operationele doelstelling in 2008 wordt aan de hand
van twee indicatoren weergegeven:
+ De eerste indicator toont de realisatie van Wsw-plaatsen in relatie tot
het aantal waarvoor subsidie is toegekend. Wsw-plaatsen worden
uitgedrukt in arbeidsjaren (voorheen standaardeenheden). Een
arbeidsjaar komt overeen met 1 fte van een Wsw-werknemer ingedeeld in de arbeidshandicapcategorie matig. Voor 1 fte van iemand
ingedeeld in de arbeidshandicapcategorie ernstig wordt 1,25 arbeidsjaar gerekend. Uit tabel 48.3 blijkt dat het aantal Wsw-plaatsen waarvoor subsidie is verstrekt, meer dan volledig is gerealiseerd. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

97

Beleidsartikelen/artikel 48

percentage van 105 geeft aan dat op macroniveau meer arbeidsjaren
worden gerealiseerd dan waarvoor subsidie wordt verstrekt.
+ De tweede indicator drukt de doelstelling van de Wsw uit, namelijk
zoveel mogelijk werken in een zo regulier mogelijke arbeidsomgeving.
De vorm begeleid werken is de meest reguliere vorm van werken voor
de doelgroep. De stimuleringsuitkering begeleid werken beoogt een
financiële prikkel te geven aan gemeenten om de doelstelling – zoveel
mogelijk werken in een zo regulier mogelijke arbeidsomgeving –
verder te stimuleren. In 2008 is een stijging te zien ten opzichte van
2007.
Tabel 48.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Realisatie van arbeidsplaatsen in relatie tot het aantal waarvoor
subsidie is toegekend (%)
Aantal gerealiseerde plaatsen in begeleid werken als percentage van
het totaal aantal arbeidsplaatsen (%)

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

100

102

105*

100

3

3

4*

4

Bron: RvB, WSW-monitor
* voorlopig cijfer

Kengetallen

+ Als gevolg van de wetswijziging en nieuwe financieringssystematiek is
structureel € 25 mln extra beschikbaar gesteld. In 2008 zijn ca 1 000
extra Wsw-plaatsen toebedeeld aan die gemeenten die daar – op basis
van hun aantal geïndiceerden – het meeste behoefte aan hadden.
Hierdoor is het werknemersbestand gegroeid.
+ Eerste voorlopige cijfers laten een daling zien van het aantal personen
op de wachtlijst ten opzichte van het werknemersbestand. Deze daling
wordt toegeschreven aan de opschoonactie van de wachtlijst op grond
van de criteria voor beschikbaarheid voor arbeid in het kader van de
gewijzigde Wsw, in werking getreden op 1 januari 2008. Gezien de
reden van deze lichte daling blijft de fundamentele (wachtlijst) problematiek onverminderd voortduren.
+ Dat de wachtlijstproblematiek onverminderd groot blijft, wordt ook
zichtbaar door de toegenomen gemiddelde wachtduur uitgedrukt in
maanden. In 2008 is deze verder toegenomen tot 15,2. Met name de
toenemende wachtlijsten waren aanleiding voor het kabinet om een
commissie fundamentele herbezinning Wsw in te stellen. Deze
commissie heeft op 9 oktober 2008 haar advies uitgebracht. Op basis
van dit advies is een kabinetsreactie geformuleerd welke op 12 februari
2009 aan de Tweede Kamer is aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

98

Beleidsartikelen/artikel 48

Tabel 48.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

Werknemersbestand (personen) (ultimostand)
Wachtlijst (personen) (ultimostand)
Gemiddelde verblijfsduur op de wachtlijst
(maanden)
Aantal detacheringen als percentage van het totaal
aantal arbeidsplaatsen

2006

2007

2008

99 333
19 545

100 498
19 925

102 061*
17 675*

13

14,4

15,2*

19

22

24*

Bron: RvB, WSW-monitor
* voorlopige cijfers

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 48.5 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
geen
geen
geen

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

99

Beleidsartikelen

Cluster overige sociale zekerheid
Onder «overige sociale zekerheid» valt de sociale zekerheid zonder activerend element en enkele overige regelingen. In artikel 49 worden onder
meer de uitgaven aan de Algemene nabestaandenwet (ANW) en de
Toeslagenwet verantwoord. In dit artikel staat ook het in omvang meest
omvangrijke onderdeel van de sociale zekerheid, de AOW.
De AOW wordt voor een deel gefinancierd uit begrotingsmiddelen, deze
worden samen met de andere rijksbijdragen verantwoord op artikel 51.
Onder artikel 50 vallen de bijzondere bijstand en de tegemoetkomingen
aan ouders met gehandicapte kinderen en aan asbestslachtoffers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

100

Artikel

49 Overige inkomensbescherming

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor adequate bescherming zonder activerende voorwaarden tegen de financiële risico’s bij inkomensverlies

Motivering

Om inkomensbescherming op minimumniveau te bieden. SZW creëert de
voorwaarden voor de toekenning van een uitkering of toeslag en SVB,
gemeenten en UWV zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan.

Doelbereik en maatschappelijke
effecten

Mensen vanaf 65 jaar en nabestaanden ontvangen een ouderdomspensioen op grond van de Algemene Ouderdomswet (AOW) respectievelijk
een nabestaandenuitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet,
gerelateerd aan het minimumloon.
Als een 65-plusser een AOW-uitkering ontvangt waarop een korting is
toegepast in verband met niet-verzekerde jaren, kan deze een beroep
doen op algemene bijstand op grond van de Wet Werk en Bijstand (WWB)
ingeval het inkomen onder het sociaal minimum komt.
Zieke, arbeidsongeschikte en werkloze werknemers ontvangen een
toeslag op grond van de Toeslagenwet tot het relevante sociaal minimum
als de betrokkene daar met het gezinsinkomen onder blijft.

Externe factoren

Demografische factoren, zoals de toenemende vergrijzing van de bevolking, zijn op de resultaten van invloed.

Realisatie meetbare gegevens

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte indicatoren geformuleerd.
Verwezen wordt naar de realisatiecijfers voor de operationele doelstellingen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 49.1 Begrotingsuitgaven Artikel 49 (x € 1 000):
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

341 093
341 093

345 065
345 065

372 308
372 308

335 281
335 281

367 111
367 111

344 035
344 035

23 076
23 076

Programma uitgaven

341 093

344 388

371 593

334 516

366 255

343 097

23 158

Operationele doelstelling 3
Toeslagenwet Uitkeringslasten
Toeslagenwet Uitvoeringskosten

329 518
11 575

332 830
11 558

371 586
7

334 516
0

366 255
0

343 097
0

23 158
0

0
0

677
677

715
715

765
765

856
856

938
938

– 82
– 82

5 659

8 655

5 358

1 866

2 955

0

2 955

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Het volume van de toeslagen volgt de ontwikkelingen bij de moederwetten. Het volume bij de WIA en de Wajong is toegenomen en daardoor
ook het aantal uitkeringen TW. De gerealiseerde uitkeringslasten inzake de
Toeslagenwet (TW) zijn € 23 mln hoger dan geraamd. Deze overschrijding
wordt veroorzaakt door een loon- en prijsbijstelling (€ 10 mln) en door
een meer dan verwacht toegenomen volume aan toeslagen (€ 13 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

101

Beleidsartikelen/artikel 49

Op basis van de ontwikkelingen bij de moederwetten werd een lichte
daling verwacht die zou worden overtroffen door een toename als gevolg
van het per 1 januari 2008 onderbrengen van de «Kopjesregeling» bij de
TW. Voor alle moederwetten geldt dat hun absolute aandeel in de TW
meer is toegenomen dan geraamd, waarbij de aantallen WIA en Wajong
de verwachtingen het meest overtroffen.
Tabel 49.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 49 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Uitgaven

24 459 408

25 134 259

25 945 038

27 084 400

28 297 255

28 334 545

– 37 290

Programma uitgaven
Operationele doelstelling 1
ANW uitkeringslasten
ANW uitvoeringskosten
ANW tegemoetkoming
Operationele doelstelling 2
AOW uitkeringslasten
AOW uitvoeringskosten
AOW tegemoetkoming

24 459 408

25 134 259

25 945 038

27 084 400

28 297 255

28 334 545

– 37 290

1 438 622
31 953
0

1 367 755
32 334
0

1 321 785
28 279
15 319

1 264 523
30 651
21 399

1 203 536
23 950
21 560

1 205 017
30 501
22 176

– 1 481
– 6 551
616

22 889 569
99 264
0

23 369 232
112 955
251 983

24 168 966
111 348
299 341

25 198 000
131 221
438 606

26 446 126
118 989
483 094

25 605 038
126 349
474 962

841 088
– 7 360
8 132

Nominaal

0

0

0

0

0

870 502

– 870 502

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Bron: SVB Jaarverslag

Toelichting

Bij de ANW en de AOW zijn, afgezien van de prijsbijstelling (nominaal),
geen grote verschillen te zien tussen realisatie en begroting.
De uitvoeringskosten zijn bij beide regelingen lager uitgevallen dan
begroot.
De nominale bijstelling bij de premiegefinancierde uitgaven is circa € 870
mln. Deze prijsbijstelling verklaart vrijwel geheel de toename van de
uitkeringslasten AOW.

Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat een aanvulling tot inkomen op minimumniveau
wordt verstrekt aan alleenstaande nabestaanden, wezen of halfwezen voor wie het niet mogelijk is om zelfstandig in hun levensonderhoud te voorzien

Motivering

Om personen die geconfronteerd zijn met het overlijden van een partner
of ouders en die vanwege leeftijd, de zorg voor een jong kind, of arbeidsongeschiktheid niet (volledig) een eigen inkomen kunnen verwerven, te
voorzien van een minimuminkomen.

Doelbereiking

Nabestaanden ontvangen een nabestaandenuitkering van 70% van het
minimumloon. Deze uitkering is inkomensafhankelijk. De nabestaande kan
ook aanspraak maken op een halfwezenuitkering van 20% van het minimumloon voor een halfwees jonger dan 18 jaar die tot het huishouden
behoort. Wezen kunnen aanspraak maken op een wezenuitkering. De
wezenuitkering bedraagt een leeftijdsafhankelijk percentage van de
nabestaandenuitkering. De halfwezen- en wezenuitkering zijn onafhankelijk van het inkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

102

Beleidsartikelen/artikel 49

Naast de nabestaanden-, halfwezen- of wezenuitkering ontvangen nabestaanden of wezen maandelijks een inkomensonafhankelijke tegemoetkoming. Deze tegemoetkoming bedroeg in 2008 € 14,86 per maand.
Instrumenten en activiteiten

Instrumenten
+ Uitkeringen op grond van de Algemene nabestaandenwet (Anw)
+ Bijdrage aan uitvoeringskosten SVB
Activiteiten SZW
+ Opstellen en onderhouden beleid, wet- en regelgeving;
+ Aanpassen tweemaal per jaar van het niveau van uitkeringen aan
minimumloonontwikkeling;
+ Aansturen van en toezicht houden op de SVB;
+ Op 4 december 2008 heeft de staatssecretaris van SZW een interpellatiedebat gevoerd met de Tweede Kamer naar aanleiding van zijn
uitspraken over ideeën voor het begeleiden van nabestaanden in het
kader van de Anw naar de arbeidsmarkt (Kamerstukken II, 31 802).
Tijdens het debat is een motie (Kamerstukken II, 31 802, nr. 2) ingediend waarin de Kamer verzoekt om een brief waarin ingegaan wordt
op een aantal aspecten met betrekking tot de Anw.
Activiteiten SVB
+ Beoordelen nieuwe aanvragen;
+ Verstrekken van uitkeringen;
+ Verwerken van mutatiemeldingen;
+ Handhaven van wet- en regelgeving.

Doelgroepen

Alleenstaande nabestaanden, wezen en halfwezen

Realisatie meetbare gegevens

Zie de leeswijzer (hoofdstuk 2) voor een nadere toelichting op het
ontbreken van de nalevingsindicatoren.

Tabel 49.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Nalevingsniveau van het melden van het voeren van een gezamenlijke
huishouding (%)
Nalevingsniveau van opgave van inkomen en wijzigingen daarvan (%)

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

–
–

–
–

–
–

–
–

Bron: n.v.t.

Kengetallen

+ De dalende trend in de Anw-cijfers is in overeenstemming met de
verwachting dat de omvang van het Anw bestand afneemt nadat in
1996 de voorwaarden voor de regeling zijn aangepast.
+ De bekendheid met de regels over het samenwonen is afgenomen,
maar hoger dan in 2006. Het aantal onderzochte fraudesignalen is
gestegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

103

Beleidsartikelen/artikel 49

Tabel 49.4 Kengetallen operationele doelstelling 1
Volume (x 1000 uitkeringsjaren):

2006

2007

2008

Volume: Ingang recht voor 1 juli 1996
w.v. nabestaande + halfwezenuitkering
w.v. nabestaande uitkering

42
2
40

37
2
35

32
1
30

Volume: Ingang recht na 1 juli 1996
w.v. nabestaande + halfwezenuitkering
w.v. alleen nabestaandenuitkering
w.v. alleen halfwezenuitkering

67
10
44
13

67
10
44
13

66
10
42
14

Wezenuitkering
Totaal volume uitkeringsjaren
Totaal aantal uitkeringsgerechtigden (x 1000
personen)

1
110

1
105

1
99

134

127

119

80
82
1 160
4,3
99

92
96
916
4,7
99

85
93
961
2,8
98

Handhaving:
Bekendheid met regels samenwonen (%)
Bekendheid met regels inkomen (%)
Aantal onderzochte fraudesignalen
Totaal schadebedrag fraude (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage strafrechtelijk (alle wetten)
Bron: SVB, Jaarverslag

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen dat een minimuminkomen wordt verstrekt aan
personen van 65 jaar en ouder

Motivering

Om personen die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt inkomensbescherming te bieden.

Doelbereiking

In 2008 hebben 65-plussers een uitkering gerelateerd aan het minimumloon (50%, 70% of 90%, afhankelijk van de leefsituatie) ontvangen. Onder
bepaalde voorwaarden is bij een gekort AOW-pensioen in verband met
niet-verzekerde jaren algemene bijstand op grond van de WWB verstrekt.
Naast de AOW-uitkering ontvangen rechthebbenden maandelijks een
inkomensonafhankelijke tegemoetkoming. Deze tegemoetkoming bedroeg
in 2008 € 14,86 per maand.

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten
+ Ouderdomspensioen op grond van de Algemene ouderdomswet
(AOW);
+ AOW-toeslag ten behoeve van de partner jonger dan 65 jaar aan
personen die een ouderdomspensioen op grond van de AOW
ontvangen;
+ Aanvullende uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB)
indien een gekort AOW-pensioen wordt verstrekt in verband met nietverzekerde jaren en indien geen toereikende eigen middelen aanwezig
zijn;
+ Bijdrage uitvoeringskosten aan SVB.
Activiteiten SZW
+ Opstellen en onderhouden beleid, wet- en regelgeving;
+ Aanpassen tweemaal per jaar van het niveau van de uitkeringen aan
minimumloonontwikkeling;
+ Aansturen van en toezicht houden op de SVB;
+ Tijdens het algemeen overleg van 5 november 2008 (Kamerstukken II,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

104

Beleidsartikelen/artikel 49

2008/09, 29 389, nr. 14) heeft de Staatssecretaris aangekondigd dat de
uitvoering van de aanvullende bijstand voor alle gemeenten overgeheveld zal worden naar de SVB. Op deze wijze wordt het niet-gebruik van
aanvullende bijstand bestreden. Daarnaast heeft de Staatssecretaris in
dit algemeen overleg aangekondigd dat de inkoopregeling AOW
verruimd zal worden. De beslistermijn van 5 jaar zal hierbij opgerekt
worden naar 10 jaar;
+ Op 18 november 2008 is het wetsvoorstel flexibilisering AOW bij de
Tweede Kamer ingediend (Kamerstukken II, 31 774). Inwerkingtreding
is voorzien per 1 januari 2010. Het wetsvoorstel regelt de mogelijkheid
om het ouderdomspensioen geheel of gedeeltelijk maximaal vijf jaar
later in te laten gaan. Als het ouderdomspensioen later ingaat, is het
ook hoger.
Activiteiten SVB
+ Beoordelen recht op AOW;
+ Verstrekken van uitkeringen;
+ Verwerken van mutatiemeldingen;
+ Handhaven van wet- en regelgeving.
Activiteiten gemeenten
+ Beoordelen recht op aanvullende bijstand;
+ Verstrekken aanvullende bijstand.
Doelgroepen

Personen van 65 jaar en ouder

Realisatie meetbare gegevens

Zie de leeswijzer (hoofdstuk 2) voor een nadere toelichting op het
ontbreken van de nalevingsindicatoren.

Tabel 49.5 Indicatoren operationele doelstelling 2

Nalevingsniveau van het melden van gewijzigde samenlevingsvormen
(%)

2006

2007

Realisatie
2008

Streefwaarde
2008

–

–

–

–

Bron: n.v.t.

Kengetallen

+ De ontwikkeling in de AOW cijfers is overeenkomstig de verwachting
dat vanwege de vergrijzing het aantal AOW-ers toeneemt.
+ De bekendheid met de regels over het samenwonen is afgenomen
maar hoger dan in 2006. Het aantal onderzochte fraudesignalen is
gestegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

105

Beleidsartikelen/artikel 49

Tabel 49.6 Kengetallen operationele doelstelling 2
Volume uitkeringsjaren (x 1000):

2006

2007

2008

90% uitkering (alleenstaande met kind)
70% uitkering (totaal)
w.v. partner < 65 jaar
50% uitkering (totaal)
w.v. partner < 65 jaar
Totaal volume uitkeringsjaren (90%+70%+50%)
Volume (x 1000 personen)

0,3
975
4
1 407
220
2 383
2 579

0,3
977
3
1 447
228
2 426
2 635

0,3
988
3
1 490
237
2 478
2 698

16
49

16
49

17
49

27
–

30
–

32
21

70
70
2 260
3,2

88
81
2 086
3,1

80
81
3 338
2,4

99

99

98

Korting op de AOW-uitkering i.v.m. niet-verzekerde
jaren:
Aantal personen met korting (% van totaal)
Gemiddeld kortingspercentage (%)
Volume aanvullende WWB > 65 jaar (* 1000 personen)1
Bekendheid met afschaffen partnertoeslag (%)2
Handhaving:
Bekendheid met regels samenwonen (%)
Bekendheid met regels inkomen (%)
Aantal onderzochte fraudesignalen
Totaal schadebedrag fraude (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage strafrechtelijk (alle wetten)
(%)
Bronnen: SVB Jaarverslag, behalve:
1
CBS, bijstandsuitkeringenstatistiek
2
Intomart Gfk, Onderzoeksrapport AOW-partnertoeslag

Operationele doelstelling

3 Zorgdragen dat een aanvulling tot inkomen op minimumniveau
wordt verstrekt aan zieke, arbeidsongeschikte en werkloze werknemers

Motivering

Om personen die een uitkering op grond van de WW, ZW, WIA, WAO,
Wajong, Wet arbeid en zorg, WAMIL of loondoorbetaling in het tweede
ziektejaar ontvangen, te voorzien van een minimuminkomen.

Doelbereiking

Zieke, arbeidsongeschikte en werkloze werknemers ontvangen een
toeslag tot het minimumniveau als de betrokkene daar met zijn gezinsinkomen onder blijft.

Instrumenten en activiteiten

Instrumenten
+ Toeslag op grond van de Toeslagenwet (TW);
+ Bijdrage uitvoeringskosten aan UWV.
Activiteiten SZW:
+ Opstellen en onderhouden beleid, wet- en regelgeving;
+ Aanpassen tweemaal per jaar van het niveau van uitkeringen aan
minimumloonontwikkeling;
+ Aansturen van en toezicht houden op UWV.
Activiteiten UWV:
+ Beoordelen van recht, hoogte en duur toeslag;
+ Verstrekken van uitkeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

106

Beleidsartikelen/artikel 49

Doelgroepen

Personen die een loondervingsuitkering of loondoorbetaling ontvangen
(volgens de definitie van de TW) en per dag een inkomen hebben dat
lager is dan het relevante sociaal minimum.

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn in beginsel wel meetbaar maar dit is in verhouding tot de uitgaven en/of administratieve lasten relatief kostbaar en tijdrovend. Er is daarom geen indicator opgenomen. Recht op een toeslag uit
hoofde van de toeslagenwet is slechts aan de orde bovenop een ander
uitkeringsrecht. Output en outcome wordt gemeten bij de regeling waar
de TW op aanvult.

Kengetallen

Toename bij gemiddeld jaarvolume TW is het gevolg van het opnemen
van de kopjesregeling in de TW. De opname van de kopjesregeling in de
TW is ook de oorzaak van de lagere gemiddelde toeslag, omdat het
gemiddelde kopje beduidend lager is dan de gemiddelde toeslag van voor
2008.
Het aantal fysieke controles (huisbezoeken) voor de TW varieert tussen
2006 en 2008, omdat per jaar – mede op basis van een risicoanalyse –
wordt bekeken welke doelgroepen in aanmerking komen voor fysieke
controle.
Tabel 49.7 Kengetallen operationele doelstelling 3

Gemiddeld jaarvolume TW (* 1000 uitkeringsjaren)
Gemiddelde toeslag (x € 1)
Handhaving
Aantal fysieke controles
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage

2006

2007

2008

88
4 218

78
4 181

162
2 261

1 392
2,2
93,0

4 050
6,8
93,4

2 756
5,1
93,8

Bron: UWV Jaarverslag

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 49.8 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting

geen
Artikel 49

AD

A. 2008
B. 2009

Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
geen

Toelichting

Vindplaats

In het najaar van 2008 is gestart met de beleidsdoorlichting van artikel 49
(AOW, ANW, TW en aanvullende bijstand). Deze beleidsdoorlichting zal
zich met name richten op het voorkómen van niet-gebruik van de
genoemde regelingen. De eindrapportage zal met de begroting 2010 aan
de Tweede Kamer worden aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

107

Artikel

50 Tegemoetkoming specifieke kosten

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een tegemoetkoming in specifieke kosten
alsmede maatschappelijke erkenning van het leed van asbestslachtoffers in werksituaties

Motivering

Om bepaalde personen een financiële tegemoetkoming te verstrekken
voor specifieke kosten of als maatschappelijke erkenning. SZW creëert de
voorwaarden voor het toekennen van deze tegemoetkomingen en zorgt
ervoor dat deze tegemoetkomingen door de SVB worden uitgekeerd.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Ouders en verzorgers met een (voorlopig) blijvend gehandicapt thuiswonend kind van 3 tot 18 jaar ontvangen een tegemoetkoming in de
kosten op grond van de regeling Tegemoetkoming onderhoudskosten
thuiswonende gehandicapte kinderen 2000 (TOG). (Ex)werknemers met
maligne mesothelioom door asbestblootstelling in het werk of hun huisgenoten die volgens de procedures van het convenant asbestslachtoffers
geen schadevergoeding van de werkgever kunnen krijgen, hebben –
zoveel mogelijk bij leven – een tegemoetkoming ontvangen ter uiting van
de maatschappelijke betrokkenheid bij hun leed.

Externe factoren

De uitvoeringskosten per klant voor de TOG zijn t.o.v. 2007 gestegen
vanwege de hogere kosten voor indicatiestelling. De uitvoeringskosten
per klant voor de TAS zijn t.o.v. 2007 gedaald.

Realisatie meetbare gegevens

De realisatie wordt toegelicht bij de operationele doelstelling.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 50.1 Begrotingsuitgaven Artikel 50 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

116 554
116 556

116 404
116 404

120 387
120 387

129 282
129 316

130 187
130 187

139 055
139 055

– 8 868
– 8 868

Programma uitgaven

116 556

115 969

119 178

128 143

129 204

137 925

– 8 721

27 392
1 891
0
84 020

32 790
1 879
0
78 200

37 615
1 989
0
76 500

49 373
2 357
0
73 043

53 408
2 401
2 000
67 939

53 274
2 824
0
78 674

134
– 423
2 000
– 10 735

2 385
868
0
0

1 917
1 183
435
435

2 398
676
1 209
1 209

2 525
845
1 173
1 173

2 448
1 008
983
983

2 235
918
1 130
1 130

194
109
– 147
– 147

10 734

8 135

16 214

6 018

12 695

0

12 695

Operationele doelstelling 2
Tog Uitkeringslasten
Tog Uitvoeringskosten
Kinderregelingen Uitvoeringskosten
Akw Uitvoeringskosten
Operationele doelstelling 3
TAS uitkeringslasten
TAS uitvoeringskosten
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

TOG Uitkeringslasten
In de begroting was een groter aantal telkinderen voor de TOG geraamd
dan gerealiseerd (zie tabel 50.2). Desondanks zijn de gerealiseerde
uitkeringslasten hoger dan begroot, omdat er méér uitkeringen met terugwerkende kracht zijn verstrekt dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

108

Beleidsartikelen/artikel 50

Kinderregelingen Uitvoeringskosten
Tot en met de begroting 2008 zijn deze uitvoeringskosten op de begroting
van het Ministerie van Financiën verantwoord. Vanaf 1 januari 2008 vallen
de uitvoeringskosten SVB voor de kinderregelingen onder de verantwoordelijkheid van SZW. Dit verklaart waarom in het jaarverslag 2008 van SZW
wel een bedrag aan gerealiseerde uitvoeringskosten (€ 2 mln) is opgenomen maar het begroot bedrag nihil is.
AKW Uitkeringslasten
De uitkeringslasten AKW worden verantwoord op de begroting van Jeugd
en Gezin. De uitvoeringskosten AKW blijven vallen onder de verantwoordelijkheid van SZW, omdat het wenselijk is dat de SVB door één departement wordt aangestuurd.
AKW Uitvoeringskosten
Uit de verantwoordingsinformatie 2008 van de SVB bleek dat er over het
jaar 2008 minder kosten zijn toegerekend aan de AKW. Hierdoor is de
realisatie van de uitvoeringskosten voor de AKW € 10,7 mln lager dan
begroot.
Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat een extra financiële tegemoetkoming in de
kosten van kinderen wordt verstrekt aan ouders of verzorgers

Motivering

Om ouders of verzorgers van een thuiswonend gehandicapt kind meer
financiële ruimte te bieden.

Doelbereiking

Een toenemend aantal ouders of verzorgers ontvangt een bijdrage in de
kosten van hun thuiswonende gehandicapte kind.

Instrumenten en activiteiten

Instrument
Tegemoetkoming op grond van de TOG-regeling.
Activiteiten SZW in samenwerking met het ministerie voor Jeugd en
Gezin
+ Opstellen en onderhouden van beleid en regelgeving;
+ Bijdrage uitvoeringskosten aan SVB.
Activiteiten SVB
+ Beoordelen recht op TOG-tegemoetkomingen;
+ Verstrekken TOG-tegemoetkomingen;
+ Handhaven van wet- en regelgeving.

Doelgroepen

Ouders of verzorgers van gehandicapte (pleeg)kinderen van 3 tot 18 jaar.

Realisatie meetbare gegevens

Voor het recht op een tegemoetkoming is bepalend of een kind thuis
woont en gehandicapt is. Deze voorwaarden worden op basis van GBA en
medische indicatie getoetst. Het aantal rechthebbenden wordt bepaald
door de indicatiestelling.

Kengetallen

In 2008 ontvingen 56 000 kinderen een TOG-uitkering, dit is 2 000 minder
dan begroot voor het jaar 2008. Het aantal telkinderen voor de TOG
neemt, zoals blijkt uit de realisatie-cijfers toe. Deze stijgende trend zet in
ieder geval door tot het jaar 2012. In dat jaar is de TOG-regeling naar
verwachting volgroeid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

109

Beleidsartikelen/artikel 50

Tabel 50.2 Kengetallen operationele doelstelling 1

Volume
Aantal telkinderen TOG (x 1000)

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

39

48

56

Bron: SZW, Voorschotaanvragen TOG

Operationele doelstelling

2 Het zoveel mogelijk bij leven verstrekken van een eenmalige
financiële tegemoetkoming in de immateriële schade aan werknemers, of huisgenoten van werknemers, met maligne mesothelioom door asbestblootstelling, die niet via de voormalige werkgever een schadevergoeding kunnen verkrijgen

Motivering

Om uiting te geven aan de maatschappelijke betrokkenheid bij het leed
van asbestslachtoffers.

Doelbereiking

Asbestslachtoffers ontvangen een eenmalige tegemoetkoming.

Instrumenten en activiteiten

Instrument:
Tegemoetkoming op grond van de TAS-regeling.
Activiteiten SZW:
+ Opstellen en onderhouden van beleid en regelgeving;
+ Verstrekken van een bijdrage in de uitvoeringskosten SVB.
Activiteit SVB:
Verstrekken van (voorschotten op) tegemoetkomingen door de SVB op
advies van het IAS.
Doelgroepen
+ (Ex-)werknemers met maligne mesothelioom door asbestblootstelling
in het werk die volgens de procedures van het convenant asbestslachtoffers geen schadevergoeding van de werkgever kunnen krijgen;
+ Huisgenoten van werknemers die met asbest hebben gewerkt en die
zelf maligne mesothelioom hebben gekregen.

Realisatie meetbare gegevens

Output en outcome zijn in beginsel wel meetbaar maar in verhouding tot
de uitgaven en/of administratieve lasten relatief kostbaar en tijdrovend.
Gezien het geringe aantal gerechtigden en het geringe uitkeringsbedrag
zijn daarom geen indicatoren geformuleerd.

Kengetallen

In 2008 zijn 305 voorschotten voor de TAS toegekend; 82% van deze
toekenningen is bij leven verstrekt. In 2008 is 60% van deze toekenningen
terugontvangen van de (voormalige) werkgevers. Vanaf 2008 worden in
principe geen eenmalige uitkeringen meer verstrekt, tenzij deze expliciet
worden aangevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

110

Beleidsartikelen/artikel 50

Tabel 50.3 Kengetallen operationele doelstelling 2

Toekenningen voorschot
Toekenningen eenmalige uitkering
Aantal terugontvangen TAS voorschotten
Toekenningen bij leven t.o.v. totaal aantal toekenningen (%)

2006

2007

2008

271
21
166

266
24
149

305
0
185

86

87

82

Bron: SVB, Jaarverslag

Overzicht afgeronde onderzoeken
Tabel 50.4 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
geen
geen
geen

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

111

Artikel

51 Rijksbijdragen aan sociale fondsen

Algemene doelstelling

Borgen van voldoende dekking in sociale fondsen en spaarfonds
AOW

Motivering

Om tekorten in de fondsen van de volksverzekeringen te dekken. Om
tekorten in de fondsen van sociale verzekeringen te voorkomen indien
premieheffing niet wenselijk of onmogelijk is. Om er mede voor te zorgen
dat er bij het Ouderdomsfonds vanaf 2020, ondanks de vergrijzing, geen
tekorten optreden.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2008 is voldoende dekking in de sociale fondsen en het spaarfonds
AOW geborgd. De algemene doelstelling is gehaald.

Externe factoren

N.v.t., omdat in dit artikel de algemene doelstelling wordt behaald door
middel van de in de wet vastgelegde instrumenten.

Realisatie meetbare gegevens

N.v.t.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 51.1 Begrotingsuitgaven Artikel 51 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

7 624 484
7 624 484

8 194 703
8 194 703

10 404 301
10 404 301

12 022 106
12 022 106

10 135 147
10 135 147

12 475 186
12 475 186

– 2 340 039
– 2 340 039

Programma uitgaven

7 624 484

8 194 385

10 403 417

12 021 256

10 134 356

12 474 250

– 2 339 894

11 000
2 606 900
189 900
2 183 124
1 635
0

0
2 341 400
157 900
2 694 000
2 015
2 000

0
2 612 600
180 700
4 432 500
3 947
4 004

0
2 921 800
210 900
5 457 100
20
500

0
2 995 300
39 900
3 490 600
1
955

0
2 970 300
215 300
5 705 000
0
500

0
25 000
– 175 400
– 2 214 400
1
455

0
0
2 631 925
0

251 700
0
2 745 370
0

295 183
15 668
2 858 815
0

437 119
21 557
2 972 260
0

482 086
21 652
3 085 705
18 157

475 270
22 175
3 085 705
0

6 816
– 523
0
18 157

0
0

318
318

884
884

850
850

791
791

936
936

– 145
– 145

29 295

55 733

10 900

580

0

0

0

Operationele doelstelling 1
Rijksbijdrage AOW-gat grensarbeiders
Bijdragen BIKK AOW
Bijdragen BIKK Anw
Rijksbijdrage Ouderdomsfonds
Premiebijdragen gemoedsbezwaarden
Rijksbijdrage Aof
Rijksbijdrage tegemoetkoming
AOW-gerechtigden
Rijksbijdrage tegemoetkoming ANW-ers
Rijksbijdrage Spaarfonds Aow
Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Rijksbijdragen Bikk Aow en Anw
Deze rijksbijdragen compenseren de gewijzigde premieopbrengst als
gevolg van de invoering van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Bijdrage In
Kosten heffingsKortingen). De kosten van de heffingskortingen die in 2008
aan het Ouderdomsfonds worden toegerekend, zijn in dat jaar hoger dan
bij de begroting geraamd werd. Hierdoor is de definitieve Bikk Aow voor
2008 € 25 mln hoger vastgesteld.
De kosten van de heffingskortingen die in 2008 aan het Nabestaandenfonds worden toegerekend, zijn in dat jaar aanmerkelijk lager dan bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

112

Beleidsartikelen/artikel 51

begroting werd geraamd. Dit verschil wordt veroorzaakt door de daling
van het percentage ANW, begrepen in het belastingtarief 1e schijf. Tot en
met 2007 bedroeg dit percentage 1,25%, met ingang van 2008 bedraagt
het percentage ANW nog slechts 1,10%. Hierdoor is de definitieve Bikk
Anw voor 2008 ruim € 175 mln lager vastgesteld.
Rijksbijdrage Ouderdomsfonds
De uitgaven uit het Ouderdomsfonds worden grotendeels gedekt door de
premie-inkomsten. De rijksbijdrage Ouderdomsfonds is bedoeld om het
exploitatietekort in het Ouderdomsfonds aan te vullen zodat er een
neutrale kaspositie voor dit fonds bestaat. De rijksbijdrage bedroeg in
2008 € 3,5 mld. Dit was aanmerkelijk lager dan begroot (€ 5,7 mld), omdat
de Belastingdienst in 2007 voor de afrekening van de inkomstenbelasting
2003 een nieuwe berekeningsmethode heeft gehanteerd. Ook zijn de
nabetalingen van de inkomstenbelasting 2001 en 2002 aangepast. Dit
heeft gezorgd voor een extra vordering ten gunste van het AOW-fonds
van € 2,64 mld. Deze vordering is in mindering gebracht op de rijksbijdrage van 2008. Na verschijning van het jaarverslag van de SVB is
gebleken dat in het Ouderdomsfonds een vermogen van € 835 mln is
ontstaan. Verrekening van dit bedrag vindt plaats met de Rijksbijdrage
Ouderdomsfonds 2009.
Rijksbijdrage Aof
Deze rijksbijdrage voor zwangere alphahulpen loopt snel terug. De realisatie van bijna € 1,0 mln in 2008 is echter hoger dan geraamd (€ 0,5 mln).
Dit komt omdat vanaf 1 januari 2008 de regelgeving is gewijzigd. Voorheen werden de uitvoeringskosten van de bevallingsuitkeringen voor
alphahulpen niet via de rijksbijdrage Aof vergoed. Vanaf 1 januari 2008
worden de uitvoeringskosten vergoed en daarnaast heeft een nabetaling
over de jaren 2005 tot en met 2007 plaatsgevonden.
Rijksbijdragen tegemoetkoming Aow en Anw
Deze rijksbijdragen zijn ter financiering van de in artikel 49 verantwoorde
tegemoetkoming Aow en Anw. De gerealiseerde uitgaven 2008 wijken
licht af van de begrote uitgaven.
Rijksbijdrage Spaarfonds AOW
Voor wat betreft een toelichting op de inkomsten en uitgaven uit het
Spaarfonds wordt verwezen naar het Jaarverslag Spaarfonds AOW 2008.
Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen
Deze regeling is met ingang van juni 2008 ingevoerd en wordt gefinancierd uit een rijksbijdrage. In de ontwerpbegroting 2008 was met deze
uitgaven nog geen rekening gehouden. De realisatie 2008 komt voor de
uitkeringslasten uit op bijna € 16,4 mln, de uitvoeringskosten belopen
€ 1,8 mln.
Operationele doelstelling

1 Het medebekostigen van de sociale verzekeringen uit de schatkist ter dekking of voorkoming van tekorten in de fondsen

Motivering

Om tekorten in de fondsen van de volksverzekeringen te dekken of
tekorten in de fondsen van sociale verzekeringen te voorkomen indien
premieheffing niet wenselijk of onmogelijk is.
Om er mede voor te zorgen dat er bij het Ouderdomsfonds vanaf 2020,
ondanks de vergrijzing, geen tekorten optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

113

Beleidsartikelen/artikel 51

Doelbereiking

In 2008 zijn door medebekostiging tekorten in de fondsen gedekt en
premieschommelingen en lastenveranderingen voorkomen. De operationele doelstelling is behaald.

Instrumenten en activiteiten

De doelstelling is behaald door middel van in de wet vastgelegde instrumenten:
+ Rijksbijdrage Bijdrage in de kosten van kortingen (BIKK) voor de AOW
en de ANW;
+ Rijksbijdrage Ouderdomsfonds;
+ Rijksbijdrage Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof);
+ Rijksbijdrage tegemoetkoming AOW-ers en ANW-ers;
+ Rijksbijdrage Spaarfonds AOW
+ Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen.

Doelgroepen

De sociale fondsen en het Spaarfonds AOW.

Realisatie meetbare gegevens

N.v.t.
Overzicht afgeronde onderzoeken

Tabel 51.2 Overzicht afgeronde onderzoeken
Soort onderzoek

Onderwerp onderzoek

Evaluatieonderzoek ex ante
Beleidsdoorlichting
Effecten onderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

geen
geen
geen
geen

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

114

5. NIET-BELEIDSARTIKELEN
Artikel

97 Aflopende regelingen
Voor de financiële afwikkeling en verantwoording van een aantal afgesloten regelingen is in de begroting een aparte voorziening getroffen. Het
gaat hier uitsluitend om nadeclaraties of vergoedingen van nabetalingen
op grond van gerechtelijke uitspraken (bezwaar- en beroepsprocedures)
naar aanleiding van geschillen in het verleden.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 97.1 Begrotingsuitgaven Artikel 97 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

73 454
73 414

5 406
5 735

6 429
6 546

2 210
782

63
294

260
442

– 197
– 148

Programma uitgaven
Operationele doelstelling 1
Afgesloten Regelingen
Regeling Ex-Mijnwerkers
Ondersteuning vorming BVG’en
Overig afwikkeling SUWI

73 225

5 581

6 528

659

231

422

– 191

60 326
182
11 827
890

5 109
182
142
148

6 311
182
23
12

359
182
118
0

0
182
49
0

0
182
240
0

0
0
– 191
0

189
0
189

154
63
91

18
18
0

123
18
105

63
18
45

20
20
0

43
–2
45

18 810

11 071

1 302

9 254

1 756

0

1 756

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Agentschap SZW
Ontvangsten

Toelichting

Regeling ex-mijnwerkers
De Regeling vervroegde uittreding ex-mijnwerkers en de Silicoseregeling
mijnwerkers zijn financieel afgewikkeld. Per 1 januari 2000 zijn alle rechthebbenden uitgestroomd, zodat uitsluitend nog nabetalingen worden
verantwoord. Op deze voorziening wordt tevens de Rijksbijdrage aan het
algemeen mijnwerkersfonds verantwoord.
Ondersteuning vorming Bedrijfsverzamelgebouwen (BVG-en)
De tijdelijke stimuleringsregeling bedrijfsverzamelgebouwen bestaat uit
twee subsidies, een startsubsidie en een vervolgsubsidie. De vaststelling
van de startsubsidies en de verlening van de vervolgsubsidie zijn in 2004
afgerond. De vaststelling van de vervolgsubsidie, na opening van het
bedrijfsverzamelgebouw, wordt tot en met het jaar 2011 voorzien.
Agentschap SZW
De stimuleringsregeling Bedrijfsverzamelgebouwen wordt uitgevoerd
door het Agentschap SZW. De uitvoeringskosten worden tijdens de
begrotingsuitvoering naar het AGSZW overgeboekt.
Ontvangsten
Bij de ontvangsten is op basis van afrekeningen een bedrag van € 1,8 mln
aan restituties ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

115

Artikel

98 Algemeen
Op dit artikel worden de niet naar beleidsartikelen toe te rekenen posten
Handhaving, Onderzoek en beleidsinformatie, Subsidies en Overig toegelicht. Verder worden de apparaatsuitgaven toegelicht die niet direct
kunnen worden toegerekend aan één van de andere beleidsartikelen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 98.1 Begrotingsuitgaven Artikel 98 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

247 233
242 088

189 821
188 344

197 648
189 094

194 880
187 634

185 081
183 895

188 985
189 116

– 3 904
– 5 221

Programma uitgaven

26 799

18 111

23 399

15 893

13 770

28 058

– 14 288

Operationele doelstelling 1
Handhaving
Onderzoek & Beleidsinformatie
Subsidies
Overig

4 398
10 400
706
11 295

2 690
6 631
434
8 356

7 722
7 961
261
7 455

2 124
6 765
110
6 894

1 941
4 795
1
7 033

15 069
6 347
2 456
4 186

– 1 3128
– 1 552
– 2 455
2 847

215 289

170 233

183 960
31 329

145 397
24 836

165 695
19 304
28 570
93 068
24 753

171 741
24 288
31 222
90 941
25 290

170 125
25 992
29 616
93 433
21 084

161 058
17 031
32 570
86 901
24 556

9 067
8 961
– 2 954
6 532
– 3 472

7 038

7 647

13 031

12 396

12 121

5 496

6 625

Apparaatsuitgaven
Automatisering
Huisvesting
Personeel en materieel
Bijdrage aan IWI
Ontvangsten

Toelichting

Programma-uitgaven artikel 98
De programma-uitgaven op dit artikel zijn Handhaving, Onderzoek en
beleidsinformatie, Subsidies en Overig. Delen van deze beleidsuitgaven
kunnen worden toegerekend naar beleidsartikelen en zullen daar worden
verantwoord. Indien van toepassing zal voor het behoud van een totaaloverzicht per uitgavencategorie inzicht worden gegeven in de totale
omvang van de budgetten.
Handhaving
Van het handhavingsbudget is gedurende de begrotingsuitvoering € 7
mln overgeboekt naar apparaat, voorlichting, onderzoek en automatisering voor noodzakelijke voorzieningen ten behoeve van het handhavingsprogramma. De onderuitputting van het handhavingsbudget (€ 6 mln) is
veroorzaakt door enkele projecten die vertraging hebben opgelopen en
enkele projecten die niet zijn uitgevoerd.
Onderzoek en Subsidies
Op artikel 98 is vooral als gevolg van herschikkingen van onderzoek- en
subsidiegelden naar de beleidsartikelen € 1,5 en € 2,5 mln minder uitgegeven.
Overig/Voorlichting
In de loop van het jaar is een aantal extra voorlichtingsactiviteiten (voorlichting Handhavingsprogramma en Iedereen doet mee) ondernomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

116

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven op artikel 98 bestaan uit personeel, materieel, huisvesting en automatisering. Totaal is € 9,1 mln meer uitgegeven dan
oorspronkelijk geraamd. Zie hieronder voor een toelichting per onderdeel.
Automatisering
De hogere uitgaven automatisering (€ 9,0 mln) hebben vooral betrekking
op de modernisering en vernieuwing van de hard- en software.
Huisvesting
De uitputting van het huisvestingsbudget is voornamelijk als gevolg van
een ingevulde ombuigingstaakstelling € 3,0 mln lager dan oorspronkelijk
geraamd.
Personeel en materieel
De hogere uitgaven (€ 6,5 mln) zijn het saldo van enerzijds de loon- en
prijsbijstelling en anderzijds de som van een aantal relatief kleine overschotten en tekorten op de personele en materiële directiebudgetten. Ook
op de apparaatsuitgaven van de beleidsartikelen staan overschotten en
tekorten. Het totaalbeeld van de personele en materiële uitgaven wordt in
het vervolg nader toegelicht.
Bijdrage aan IWI
De bijdrage aan IWI is als gevolg van verrekeningen met het moederdepartement lager dan geraamd.
Ontvangsten
De gerealiseerde ontvangsten zijn € 6,6 mln hoger dan geraamd. Dit is
vooral veroorzaakt door een niet voorziene ontvangst (€ 5 mln) in verband
met een positief resultaat IWI.
98.1 Apparaatsuitgaven
In tabel 98.2 wordt van de totale apparaat- en algemene programmauitgaven een verdeling over alle artikelen gegeven, zowel artikel 98 als
niet artikel 98. Bij artikel 98 staan de uitgaven die niet aan beleidsartikelen
kunnen worden toebedeeld, zoals algemene uitgaven.Vervolgens worden
enkele uitgavencategorieën toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

117

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Tabel 98.2 Totaaloverzicht gerealiseerde apparaat- en algemene programma-uitgaven 2008 (x € 1 000)
Apparaatsuitgaven
Personeel
& Materieel
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51

Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden en verzuim
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Re-integratie
Sociale werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkomingen
Rijksbijdragen aan sociale fondsen

Overige*

688
19 329
16 326
41 344
1 488
9 628
4 344
1 182
856
983
791

Programma-uitgaven
Primair
Proc.

Onderzoek

Voorlichting

Subsidies

32

125

202
3 297

22

730
574
15
505
1 050

1 860
2 801

4 497

Handhaving

12
640
854

1 245
14 678
928

283
325
7 827

97 Aflopende regelingen
98 Algemeen
99 Nominaal en onvoorzien

18
93 433

76 692

595

4 795

6 438

182
1

1 941

Totaal gerealiseerde uitgaven 2008
Vastgestelde Begroting 2008
Verschil 2008

190 410
187 303
3 107

76 692
74 157
2 535

4 148
6 580
– 2 432

7 794
11 894
– 4 100

12 553
6 467
6 086

21 543
30 465
– 8 922

10 376
24 174
– 13 798

Bron : SZW administratie
* Dit betreft Huisvesting (€ 29 616), Automatisering (€ 25 992) en Bijdrage moederdepartement (€ 21 084).

Tabel 98.3 Formatie en bezettingsontwikkeling (fte)
2004

2005

2006

2007

2008

Formatie totaal SZW ultimo
waarvan batenlastendiensten

3 047
357

3 047
363

2 963
355

2 894
352

2 794
325

Bezetting ultimo
Bezetting gemiddeld

3 014
3 023

2 944
3 007

2 922
2 955

2 758
2 825

2 582
2 670

33

103

41

136

212

Vacatures ultimo (aantal)

Toelichting

Aan het eind van 2008 bestond de formatie inclusief de baten-lastendiensten uit 2 794 formatieplaatsen (fte). Dat is 100 fte lager dan de
formatie van 2007. De formatie is met 85 fte afgenomen als gevolg van de
doorwerking van de taakstelling Strategisch- en Hoofdlijnen akkoord. De
bezetting per 31 december 2008 bedroeg 2 582 fte. Ten opzichte van
31 december 2007 is de bezetting gedaald met 176 fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

118

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Tabel 98.4 Realisaties personeel materieel, huisvesting en automatisering (x € 1 mln)
2004

2005

2006

2007

2008

Personeel (excl IWI en AG SZW)
Materieel
Huisvesting
Automatisering
Bijdrage moederdepartement aan IWI

157
40,5
30,5
19,7
31,3

161
28,7
29,5
19,7
24,8

159
37,2
28,6
19,3
24,8

158
31,8
31,2
24,3
25,3

158,6
31,8
29,6
26,0
21,1

Gemiddelde realisatie per fte (x € 1 000)
Personeel
Materieel
Huisvesting
Automatisering

51,9
13,4
10,1
6,5

53,5
9,5
9,8
6,6

53,8
12,6
9,7
6,5

55,9
11,3
11,0
8,6

59,4
11,9
11,1
9,7

Bron: SZW-administratie

Toelichting

Personeel
In 2008 is € 158,6 mln uitgegeven aan personeelskosten. Dit is inclusief
€ 2,6 mln aan post-actieven en € 7,0 mln voor inhuur van personeel. Deze
bedragen zijn exclusief de baten-lastendiensten IWI en Agentschap SZW.
98.2 Programma-uitgaven
Handhaving
In 2008 bedroeg het totale beleidsbudget voor handhaving € 24,2 mln,
verdeeld over de artikelen 43, 44, 46 en 98. De realisatie op het totale
handhavingsbudget bedroeg uiteindelijk circa € 10,4 mln. Het verschil
heeft twee oorzaken. Ten eerste is het beleidsbudget tussentijds verlaagd
als gevolg van overboekingen naar apparaat, voorlichting, onderzoek en
automatisering voor noodzakelijke automatiseringsvoorzieningen ten
behoeve van het handhavingsprogramma (€ 7 mln). Daarnaast was er
sprake van onderuitputting omdat projecten vertraging hebben opgelopen
en omdat projecten niet zijn uitgevoerd.
Voorlichting
In de loop van het jaar is een aantal extra voorlichtingsactiviteiten ondernomen.
De totale voorlichtingsuitgaven 2008 bedragen € 12,6 mln. Naast de
uitgaven «Postbus 51», bibliotheek, documentatie etc, beloopt het totale
bedrag dat aan voorlichtingscampagnes is uitgegeven € 9,8 mln. Dit is als
volgt over de beleidsterreinen verdeeld.
Tabel 98.5 Uitgaven voorlichtingscampagnes naar beleidsterrein (x € 1 000)
Realisatie
2008
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden
Schuldhulpverlening
Iedereen doet mee
Overig (dienstverlening aan huis, Wav en overig)

640
855
1 860
2 801
3 622

Totaal

9 778

Bron: SZW-administratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

119

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Publieksinformatie
In 2008 zijn de volgende aantallen vragen door de afdeling Publieksinformatie afgehandeld:
+ 13 494 e-mail via vooral het Algemeen loket (40%), de site van de
Arbeidsinspectie, diverse andere loketten en Postbus 51;
+ 1 726 brieven van burgers;
+ 20 016 telefonische vragen op het gratis nummer 0800–9051.
Tabel 98.6 Verdeling van de gestelde vragen over de beleidsonderdelen SZW
(%)
Realisatie
2008
Arbeidsmarkt
Arbeidsomstandigheden
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsongeschiktheid
Werkloosheid
Overig Sociale voorzieningen
Werk en Bijstand
Overig

9,8
18,9
33,5
7,0
2,9
6,0
8,7
13,2

Bron: SZW-administratie

Subsidies
Voor een totaaloverzicht subsidies wordt verwezen naar bijlage 6.
98.3 Sociale Inlichtingen en Opsporingsdienst (SIOD)
De Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) is een directie van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De SIOD is in 2002
als bijzondere opsporingsdienst opgericht, met als doel de strafrechtelijke
handhaving van de wet- en regelgeving op het terrein van werk en
inkomen. De aanpak is repressief met een beoogd preventief effect.
Oftewel: nu opsporen om in de toekomst misbruik en fraude te voorkomen.
In 2008 heeft de SIOD met de relevante beleidsdirecties van het ministerie
van SZW en de arbeidsinspectie de beleidsgestuurde themaselectie gezamenlijk verder uitgewerkt. De SIOD is in 2008 doorgegaan met het
beleidsgestuurd opsporen. Ook in 2008 heeft ruim 50% van de afgeronde
opsporingsonderzoeken plaatsgevonden binnen de 6 geselecteerde
thema’s:
+ Bouwnijverheid;
+ Land- en Tuinbouw;
+ Levensmiddelenindustrie;
+ Horeca;
+ Uitzendbureau’s/malafide intermediairs;
+ Schoonmaakbedrijven.
In het kader van het speerpunt «Bestrijding van slavernij-achtige uitbuiting in de arbeidssituatie», heeft de SIOD opnieuw geparticipeerd in het
Expertisecentrum Mensenhandel/Mensensmokkel van de KLPD. Daarnaast
heeft de SIOD deelgenomen aan een Europees initiatief om meer te gaan
samenwerken op het terrein van de bestrijding van mensensmokkel en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

120

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

mensenhandel, het G6 Human Trafficking Initiative. Bij ca. 50% van de
SIOD-onderzoeken waren dubieuze uitzendbureau’s betrokken.
De SIOD heeft in 2008 70 opsporingsonderzoeken afgerond. Bij deze
opsporingsonderzoeken waren 322 verdachte natuurlijke personen
betrokken en 64 verdachte rechtspersonen Hierbij zijn door de SIOD de
volgende benadelingsbedragen opgespoord:
+ premiefraude € 0,8 mln;
+ uitkeringsfraude: € 3,3 mln;
+ subsidiefraude: € 0,4 mln;
+ fiscaal nadeel € 12,2 mln;
+ maatschappelijk nadeel € 10,4 mln.
De financiële opbrengsten van de SIOD zullen altijd van jaar tot jaar sterk
fluctueren om de eenvoudige reden dat een paar afgeronde onderzoeken
met een zeer hoog benadelingsbedrag een enorme invloed hebben op de
totale opbrengst in een jaar.
Verdere feiten en cijfers:
+ De digitale recherche van de SIOD heeft in 2008 40 SIOD onderzoeken
of projecten ondersteund. Daarnaast zijn 5 onderzoeken van sociale
recherches van gemeenten en 1 onderzoek van UWV ondersteund in
2008. De SIOD ondersteunt gemeenten en andere samenwerkingspartners als daarvoor ruimte is. Helaas heeft de SIOD in 2008 ook veel
ondersteuningsverzoeken moeten afwijzen.
+ De criminaliteits-analisten van de SIOD hebben in 2008 20 maal
analyserapporten verstrekt aan de Interventieteams, waardoor
controles van de betrokken partijen effectiever worden.
+ De detachering bij de SIOD van twee ervaren parketsecretarissen door
het Functioneel Parket werd ook in 2008 voortgezet, teneinde de
aansluiting van de processen te optimaliseren en onderzoeken zo
efficiënt mogelijk te laten verlopen.
+ Het aantal fraudemeldingen dat bij het Informatieknooppunt SZW (IKP)
binnenkomt neemt snel toe. Over 2008 zijn het er ca. 2 500 geweest.
Voor 2009 wordt opnieuw een stijging verwacht. De meeste IKP
meldingen worden bij de uitvoeringsorganisaties in de keten van Werk
en Inkomen weggezet.
+ De SIOD heeft samen met de FIOD-ECD een gezamenlijk opleidingstraject ontwikkeld;
+ De samenwerkingspilot met de gemeente Arnhem, waarbij de SIOD
opsporingsonderzoeken voor Arnhem uitvoerde, heeft tot een positief
evaluatierapport geleid.
+ De SIOD heeft in 2008 5 signaleringsbrieven uitgebracht waarmee
beleidsdirecties van SZW, uitvoeringsorganen en andere departementen in kennis zijn gesteld van fraudegevoelige situaties op hun
terrein, zodat hier iets aan kan worden gedaan.
+ Met toestemming van het College Bescherming Persoonsgegevens is
de SIOD gestart met een zgn. Black Box project waarmee de Interventieteams in staat worden gesteld om bestanden te koppelen in een beveiligde omgeving waardoor de privacy van burgers zoveel mogelijk
wordt gewaarborgd. Het is de bedoeling dat dit project uiteindelijk
resulteert in een set van risicoprofielen die bestandskoppelingen overbodig maken.
+ De onderzoekers van de SIOD hebben in 2008 op verzoek van het
ministerie van OCW een onderzoek ingesteld naar de fraudegevoeligheid van kinderopvangsubsidies in relatie tot gastouderopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

121

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

+ In 2008 heeft de SIOD 15 onderzoeken naar uitbuiting van buitenlandse
werknemers afgerond.
+ Ook in 2008 zijn er een aantal bijzondere onderzoeken gedraaid. Zo zijn
er onderzoeken gedraaid naar frauduleuze constructies in de thuiszorg,
naar een huisvuilverwerkingsbedrijf dat gebruik maakte van illegale
chauffeurs en er is een groot onderzoek gedraaid naar fraudeconstructies bij een aantal bedrijven dat gebruik maakte van
nep-ZZP’ers en illegalen in dienst nam om ze te laten werken op sofinummers van mensen die er niet werkten. Daardoor werd er ook nog
door de mensen die hun sofinummer ter beschikking stelden ten
onrechte een arbeidsverleden opgebouwd dat in de vorm van
WW-uitkeringen kon worden verzilverd.
98.4 Arbeidsinspectie
De Arbeidsinspectie ziet toe op de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet),
de Arbeidstijdenwet (ATW), de Wet Arbeid Vreemdelingen (WAV), de Wet
Minimum loon (WML) en het Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO) en
een aantal andere aspecten in sociale wet- en regelgeving. De Arbeidsinspectie draagt door dit toezicht bij aan veilige en gezonde arbeidsomstandigheden en het bestrijden van illegale tewerkstelling of het ontduiken
van het wettelijk minimumloon. In de aanpak ligt de prioriteit bij het
opsporen en wegnemen van ernstige overtredingen. Onder regie van de
Inspectieraad werkt de AI nauw samen met alle andere publieke inspectiediensten.
Een gedetailleerd verslag van activiteiten en uitkomsten van het toezicht
door de Arbeidsinspectie wordt gegeven in het Jaarverslag Arbeidsinspectie 2008 dat gelijktijdig met het SZW-jaarverslag verschijnt; zie
www.arbeidsinspectie.nl.
Op het terrein van arbeidsomstandigheden zijn in totaal 20 012 inspectietrajecten afgerond. Daarnaast zijn 2 279 onderzoeken naar arbeidsongevallen afgerond en 969 klachten onderzocht. In 56% van de gevallen is
handhavend opgetreden. Een inspectietraject omvat alle bezoeken en
administratieve handelingen die nodig zijn om te komen tot normconform
gedrag.
In 2008 is voor € 9,2 mln aan boetes opgelegd en daarvan is inclusief de
vorderingen uit eerdere jaren een bedrag van € 8,0 mln geïnd. In 2008 zijn
er 280 inspectietrajecten in het kader van arbeidstijdenprojecten uitgevoerd. Verder zijn Arbeidstijden als inspectiepunt in een aantal relevante
Arbo-inspectieprojecten meegenomen. Op grond van de ATW zijn in 2008
€ 756 000 aan boetes opgelegd en is inclusief vorderingen uit eerdere
jaren € 652 000 geïnd.
Bij het bestrijden van illegale tewerkstelling en of het ontduiken van het
wettelijk minimumloon zijn 10 383 inspectietrajecten uitgevoerd. Daarbij is
in 16% handhavend opgetreden.
Een inspectietraject omvat alle bezoeken en administratieve handelingen
die nodig zijn om te komen tot normconform gedrag. De Arbeidsinspectie
werkt via regionale en sectorale interventieteams samen met gemeenten,
Belastingdienst, SIOD, UWV en vreemdelingenpolitie.
In 2008 zijn er voor circa € 36 mln aan boetes opgelegd voor overtredingen van de WAV en € 29 mln geïnd op basis van de WAV uit 2008 en
nog openstaande vorderingen uit eerdere jaren en € 0,8 mln aan boetes
opgelegd voor overtreding van de WML en € 0,15 mln geïnd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

122

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Bij het toezicht ter voorkoming van zware ongevallen bij bedrijven met
grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen heeft de Arbeidsinspectie in totaal
534 trajecten uitgevoerd. Er werd in 45% van de Arie en BRZO trajecten
handhavend opgetreden en bij onderzoeken naar zware ongevallen leidde
25% van de onderzoeken tot een proces verbaal. Deze inspectietrajecten
vallen uiteen in BRZO- inspecties, en inspecties op de aanvullende Risico
Inventarisatie en Evaluatie (Arie-inspecties), Veiligheidsrapportbeoordelingen en Ongevalsonderzoeken. Deze trajecten zijn in omvang en
doorlooptijd doorgaans veel omvangrijker dan andere Arbotrajecten. Ze
richten zich op het functioneren van en de kwaliteit van de veiligheidbeheerssystemen bij risicovolle processen die tot ongelukken met grote
gevolgen voor bedrijf en omgeving zouden kunnen leiden. In dit werkveld
wordt samengewerkt met andere overheden (het bevoegde gezag volgens
de Wet Milieubeheer: de gemeenten, provincies en waterschappen en de
brandweer).
De Arbeidsinspectie heeft in 2008 de achterstanden in bezwaar en beroepzaken weggewerkt met de actie «Schoon schip». De werkvoorraad nam af
van 800 bezwaarschriften op 1 januari 2008 naar 185 op 31 december
2008.
2008 was het eerste jaar dat de inning van de boetes door het Centraal
Justitieel Incasso Bureau (CJIB) gebeurde.
De inning is uiteindelijk € 6 mln meer dan begroot, alleen de inning van
WML boetes is wat lager dan begroot.
Deze extra inning is voor een deel eenmalig door de actie «Schoon schip»
waardoor verhoudingsgewijs veel zaken in 2008 werden afgesloten.
De inning met betrekking tot WAV- en WML boetes is lastiger dan bij
Arbo- en ATW-boetes. Bedrijven tekenen vaker bezwaar aan tegen boetes
op overtreding van de WAV en de WML dan tegen boetes op grond van de
Arbowet of Arbeidstijdenwet en zijn vaker niet meer traceerbaar of failliet.
Bij Arbo- en ATW-boetes werd door het CJIB respectievelijk 78% en 77%
van het uitstaande bedrag geïnd. Dat is een fractie lager dan in 2007. Voor
de WAV en de WML zijn de inningspercentages met respectievelijk 53% en
18%, duidelijk lager dan voor Arbo en ATW, maar voor de WAV betekent
53% een flinke stijging ten opzichte van de inning in 2007 die toen nog op
28% bleef steken.
Nemen we de in 2008 getroffen betalingsregelingen voor WAV-boetes
mee als «geïnd», dan stijgt de inning van WAV- boetes over 2008 stijgen
naar 73%. Het veel lagere inningscijfer voor de WML hangt samen met het
feit dat 2008 het eerste volle jaar van boeteoplegging voor de WML was
met relatief veel bezwaarprocedures en verzoeken om betalingsregelingen. De feitelijke inning ijlt na.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

123

Niet-beleidsartikelen/artikel 98

Tabel 98.7 Boeteontvangsten Arbeidsinspectie (bedragen x € 1 000)
Boetes

ARBO
ATW
WAV
WML
Totaal

Boetes
opgelegd
door de AI
in 2008

Boetes
geëind
door CJIB
in 2008 (en
overgeboekt op
SZW) op
grond van
vorderingen uit
2008

Boetes
geïnd in
2008 door
SZW op
grond van
vorderingen uit
eerdere
jaren

Totaal
ontvangsten SZW
2008

Boetes
geëind
door CJIB
in 2008
maar nog
niet overgeboekt op
SZW**

Totaal
ontvangsten Rijk
2008

Begroting
2008

Overschot/
tekort

Inningspercentages

A

B

C

D=B+C

E

F=D+E

G

H=F-G

I=(B+E)/A

9 179
756
35 959
787

7 119
551
15 346
39

965
86
13 550
0

8 084
637
28 896
39

19
31
3 714
106

8 103
668
32 610
145

7 532
603
23 045
504

571
65
9 565
– 359

78%
77%
53%
18%

41 526

Bron: SZW/Arbeidsinspectie
** Ontvangsten op grond van betalingsregelingen blijven in depot bij CJIB totdat volledige vordering is voldaan en dan overgedragen aan SZW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

124

Artikel

99 Nominaal en onvoorzien
Op dit artikel staan tijdelijk middelen voor onvoorziene uitgaven, loon- en
prijsbijstelling. De beschikbare middelen voor de loon- en prijsontwikkeling zijn gedurende het begrotingsjaar 2008 naar de in aanmerking
komende artikelen overgeboekt.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 99.1 Begrotingsuitgaven Artikel 99 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008

Verschil
2008

Verplichtingen
Uitgaven

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

42 361
42 361

– 42 361
– 42 361

Programma uitgaven
Operationele doelstelling 1
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Onvoorzien

0

0

0

0

0

42 361

– 42 361

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

27 837
14 524
0

– 27 837
– 14 524
0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

125

6. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
Het jaar 2008 heeft wat betreft de kwaliteit van de bedrijfsvoering in het
teken gestaan van het wegwerken van de door de ARK gesignaleerde
onvolkomenheden: de kwaliteit van de financiële administratie, de kwaliteit van het financieel beheer van het Agentschap SZW, de kwaliteit van
het contractbeheer, de kwaliteit van het subsidiebeheer en het proces van
boeteoplegging, de afhandeling van bezwaarschriften en beroepsprocedures en de inning van de bestuurlijke boetes op grond van de Wet
arbeid vreemdelingen.
Samenvattend constateer ik dat deze verbeterslagen ertoe hebben geleid
dat de tekortkomingen per het einde van 2008 merendeels zijn opgelost.
Dat neemt niet weg dat de verbeteracties niet hebben kunnen voorkomen
dat, over het gehéle jaar 2008 genomen, de kwaliteit van de verschillende
processen nog te wensen heeft overgelaten. De situatie per ultimo 2008
laat echter een wezenlijk positiever beeld zien: op een aantal punten na
behoren de tekortkomingen per ultimo 2008 tot het verleden. Ik spreek de
ambitie uit dat over het gehele jaar 2009 de conclusie zal kunnen worden
getrokken dat de verbeteracties in opzet en in werking tot de gewenste
situatie hebben geleid. Dat neemt niet weg dat het noodzakelijk is in 2009
de focus te leggen bij de consolidatie van de bereikte situatie en het nog
verder verbeteren van de werking van de gemaakte afspraken.
De kwaliteit van het financieel beheer en de financiële administratie
In de afgelopen jaren kampte de organisatie met ernstige aanloopproblemen met de invoering van het nieuwe systeem voor de financiële
administratie (Hermes). Ook in 2008 bleken zich nog problemen voor te
doen. De oorzaken daarvan moeten vooral worden gezocht in boekingsfouten, in de technische stabiliteit van het gebruikersportaal voor rapportages en formulieren (Mercurius), in het genereren – via Mercurius – van
managementinformatie en in de procesgang binnen en tussen directies en
de directie GOB, waar de financiële administratie wordt gevoerd.
Het beheer van de overige vorderingen is nog onvoldoende door tekortschietende managementinformatie. Een voorgenomen schoningsactie zal
hierin verbetering brengen.
Met name ten aanzien van de kwaliteit van de managementinformatie (zie
onder), de autorisaties en de tijdigheid van de betalingen zijn in de loop
van 2008 wezenlijke verbeteringen gerealiseerd. De toezegging aan de
Algemene Rekenkamer, dat de kwaliteit van het financieel beheer in de
loop van 2008 verder zou verbeteren ten opzichte van 2006 en 2007, is
daarmee naar mijn mening per ultimo 2008 nagekomen.
Dat betekent echter niet dat de eindsituatie is bereikt; in 2009 zullen de
bereikte resultaten moeten worden geconsolideerd en zullen de puntjes
op de i moeten worden gezet, om te borgen dat de aangebrachte verbeteringen structureel in de organisatie worden verankerd. Daarnaast zal in
2009 nog specifieke aandacht nodig zijn voor het voorschottenbeheer en
het vorderingenbeheer en voor de inrichting van de financiële administratie in relatie tot de totstandkoming van de jaarrekening.
De kwaliteit van het financieel beheer van het Agentschap SZW
In de bedrijfsvoeringsparagraaf bij het jaarverslag over 2007 werd
melding gemaakt van een plan van aanpak met verbetermaatregelen,
waarvan de implementatie in 2008 zou worden afgerond. De bedoelde
verbetermaatregelen zijn in 2008 afgerond, waarmee ook ten aanzien van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

126

Bedrijfsvoeringsparagraaf

de kwaliteit van het financieel beheer van het Agentschap kan worden
gesteld dat deze per ultimo 2008 niet langer als tekortkoming behoeft te
worden aangemerkt. Ook hier geldt echter dat het realiseren van de noodzakelijke verbeterslagen in 2008 te laat werd afgerond om met recht te
kunnen stellen dat de problemen zich over geheel 2008 niet meer voordeden. Bij het opstellen van de overzichten ten behoeve van de jaarrekening van SZW over 2008 deden zich enkele complicaties voor, waardoor
ook voor de kwaliteit van het financieel beheer van het Agentschap SZW
geldt dat in 2009 de bereikte resultaten moeten worden geconsolideerd en
de puntjes op de i moeten worden gezet, om te borgen dat de aangebrachte verbeteringen structureel in de organisatie worden verankerd.
De kwaliteit van het contractbeheer
Ten aanzien van de kwaliteit van het contractbeheer en van de (Europese)
aanbestedingen is een forse verbeterslag gemaakt. Zoals in de
bedrijfsvoeringsparagraaf over 2007 werd gemeld behoefden in 2008 het
contractenregister en de contractdossiers nog bijzondere aandacht. De
onrechtmatigheden ten aanzien van de naleving van de (Europese)
aanbestedingsregels zijn in 2008 met succes overwonnen. Voor zover zich
nog (rechtmatigheids)problemen voordoen zijn deze het gevolg van expliciete en zichtbaar gemaakte keuzen en van fouten met (Europese) aanbestedingen in eerdere jaren. Aan de kwaliteit van het contractbeheer kon in
de loop van het jaar 2008 een belangrijke impuls worden gegeven met de
invoering van het nieuwe contractenregister in Planon. In 2009 is uitsluitend nog aandacht nodig voor de kwaliteit van de contractdossiers. In
zoverre is in de loop van het jaar 2008 een eind gekomen aan de tekortkomingen.
De kwaliteit van het subsidiebeheer
De kwaliteit van het subsidiebeheer is in de loop van 2008 verbeterd,
mede dankzij de instelling, per 1 juli 2008, van het Subsidie Expertise
Centrum (SEC). Het SEC blijkt te hebben geleid tot meer aandacht voor
alle aspecten van het subsidieproces.
De tijdigheid van de vaststellingen heeft in 2008 aandacht gehad. Met
betrekking tot de dossiervorming (volledigheid en juistheid van de
dossiers) kan worden gesteld dat verbeteringen zijn gerealiseerd. Over het
gehele jaar 2008 kan in retrospectief niet worden gesteld dat de kwaliteit
van het subsidiebeheer voldoende op orde is geweest. De situatie per
ultimo 2008 rechtvaardigt echter de conclusie dat de tekortkomingen voor
een deel zijn opgelost, deels zullen ze in 2009 worden opgelost. De randvoorwaarden zijn geschapen om ervoor te zorgen dat ze zich ultimo 2009
niet meer zullen voordoen. In 2009 zullen de al bereikte resultaten moeten
worden geconsolideerd, om te borgen dat de aangebrachte verbeteringen
structureel in de organisatie worden verankerd.
De oplegging en inning van de bestuurlijke boetes op grond van
de Wet arbeid vreemdelingen
De aanpak van de kwaliteitsproblemen met de oplegging en inning van de
bestuurlijke boetes op grond van de Wet arbeid vreemdelingen is in 2008
voortvarend voortgezet. De onvolkomenheid van de Algemene Rekenkamer richtte zich op het proces – en op de werkvoorraden – van boeteoplegging, op het afhandelen van bezwaarschriften en beroepsprocedures
en op de boete-inning. De eerste twee punten hebben in het jaar 2008 tot
een overtuigende oplossing geleid. Verwacht mag worden dat deze twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

127

Bedrijfsvoeringsparagraaf

problemen zich in 2009 niet meer zullen voordoen. Wat betreft de inning
van oude boetes bestaat nog steeds een achterstand, die in de loop van
2009 verder zal worden ingelopen.
Het materieelbeheer
Het materieelbeheer is in de loop van 2008 geheel op orde gekomen. Met
de invoering van het nieuwe inventarisadministratiesysteem Planon, dat
in de tweede helft van het jaar door de directies werd gevuld, zijn de
tekortkomingen van de inventarisadministratie verleden tijd. Middels
periodieke aanwezigheidscontroles wordt de juistheid van de inventarislijsten gecontroleerd.
Rechtmatigheidsproblemen
Er hebben zich in 2008 geen rechtmatigheidsproblemen, uitgaand boven
de tolerantiegrenzen, voorgedaan.
De kwaliteit van de niet-financiële beleidsinformatie
De Kamer moet ervan uit kunnen gaan dat zij juiste en goede informatie
ontvangt over de ontwikkeling van de prestatie-indicatoren in de begroting en het jaarverslag. Daarom is het belangrijk dat de niet-financiële
informatie van goede kwaliteit is. In het jaarverslag zijn alle indicatoren
voorzien van een heldere en eenduidige bronvermelding en voorts wordt
in kwaliteitsdocumenten beschreven op welke wijze de kwaliteit van
systemen van niet-financiële informatie is geborgd. Hiermee is de ordelijkheid, controleerbaarheid en deugdelijkheid van de informatie geborgd en
is ook duidelijk waar nog verbeteringen mogelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

128

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

129

Verplichtingen

Uitgaven

Bij de subtotalen en totalen kunnen afrondingsverschillen optreden.

260
188 985
42 361

442
189 116
42 361

1 475
47 479
23 339
72 701
2 390
6 105 261
2 067 131
2 349 053
344 035
139 055
12 475 186

Beleidsartikelen
Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden en verzuim
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Re-integratie
Sociale werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkomingen
Rijksbijdragen aan sociale fondsen
1 506
41 879
23 498
71 815
2 334
6 088 494
2 067 731
2 349 053
344 035
139 055
12 475 186

23 859 024

5 496

23 000
450 898

15 545
1 307
5 132

501 378

63
185 081

971
28 997
21 567
59 970
2 623
6 442 443
541 216
2 511 991
367 111
130 187
10 135 147

294
183 895

857
26 625
20 500
61 072
2 431
6 436 837
2 097 537
2 426 391
367 111
130 187
10 135 147

21 888 884

1 756
12 121

28 100
711
8 207
13 661
59 864
87 076
488 720
2 955
12 695

715 866

Ontvangsten

Ontvangsten

Verplichtingen

Uitgaven

Realisatie

(2)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

TOTAAL

Omschrijving

Niet-beleidsartikelen
97
Aflopende regelingen
98
Algemeen
99
Nominaal en onvoorzien

41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51

Art.

(1)

(3)

– 197
– 3 904
– 42 361

– 535
– 12 882
– 1 931
– 11 845
289
353 949
– 1 526 515
162 938
23 076
– 8 868
– 2 340 039

– 148
– 5 221
– 42 361

– 618
– 20 854
– 2 839
– 11 629
41
331 576
30 406
77 338
23 076
– 8 868
– 2 340 039

– 1 970 140

Uitgaven

1 756
6 625

12 555
– 596
3 075
13 661
59 864
64 076
37 822
2 955
12 695

214 488

Ontvangsten

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting
Verplichtingen

Tabel 7.1 Departementale verantwoordingsstaat 2008 van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (x € 1 000)

7. VERANTWOORDINGSSTAAT

ONDERDEEL C. JAARREKENING

8. SALDIBALANS

DEBET

1
1
3

Uitgaven 2007
Uitgaven 2008
Liquide middelen

5

Uitgaven buiten begrotingsverband
Subtotaal (A)

7
8
9
10
11
12
13

Rechten
Extra-comptabele vorderingen
Tegenrekening extracomptabele schulden
Voorschotten
Tegenrekening Garantieverplichtingen
Tegenrekening openstaande
verplichtingen
Deelnemingen

Subtotaal (B)
Totaal (A + B)

Ultimo 2008

Ultimo 2007

EURO1000

EURO1000
26 981 245

CREDIT

Ultimo 2007

EURO1000

EURO1000

17

2
2
4

40 370

327 796

6

21 929 258

27 309 057

0
85 189

0
40 353

7
8

0

0

9

14 813 120
1 965

15 202 292
331

10 Tegenrekening voorschotten
11 Garantieverplichtingen

14 813 120
1 965

15 202 292
331

7 062 568

9 058 067

12 Openstaande verplichtingen

7 062 568

9 058 067

0

0

0

0

21 962 843
43 892 100

24 301 043
51 610 101

21 962 843
43 892 100

24 301 043
51 610 101

21 888 877
11

Ontvangsten 2007
Ontvangsten 2008
Rek.crt. Ministerie van
Financiën
Ontvangsten buiten
begrotingsverband

Ultimo 2008

825 464
715 865
21 200 175

26 466 810

13 217

16 784

21 929 258

27 309 057

Tegenrekening rechten
Tegenrekening extracomptabele vorderingen
Extra-comptabele schulden

0
85 189

0
40 353

0

0

Subtotaal (A)

13 Tegenrekening deelnemingen
Subtotaal (B)
Totaal (A + B)

De subtotalen in de balans hebben tot doel het onderscheid aan te geven
tussen het intra-comptabele gedeelte (A) en het extra-comptabele
gedeelte (B).
Het intra-comptabele gedeelte bevat de administratie van de financiële
gegevens van transacties die in directe relatie staan met de kasstromen
die via de rekening-courant met het ministerie van Financiën worden
bijgehouden.
Het extra-comptabele gedeelte bevat de administratie van de overige
rekeningen die met de sluitrekeningen in evenwicht worden gehouden.
Bij de subtotalen en totalen kunnen afrondingsverschillen optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

130

TOELICHTING BIJ DE SALDIBALANS
Alle bedragen zijn vermeld in € 1 000,00
Ad 1/2 Uitgaven/ontvangsten 2008
De departementale verantwoordingsstaat over het jaar 2007 is bij wet van
27 september 2008 vastgesteld (Staatsblad 454) en is in 2008 in de rekening courant met het ministerie van Financiën afgewikkeld.
In verband hiermee zijn deze uitgaven en ontvangsten ultimo 2008 niet
meer in de saldibalans opgenomen.
Het verschil tussen de realisaties ontstaat door verschillende afrondingsmethodieken. In de departementale verantwoordingstaat worden de
uitgaven op € 1 000 naar boven afgerond, in de saldibalans wordt de
rekenkundige methodiek gehanteerd.
UITGAVEN

Totaal

Doorbelast

Ultimo 2008

Ultimo 2007

Apparaatskosten

246 016

96 975

149 041

171 740

Beleidsuitgaven

21 642 861

– 96 975

21 739 836

26 809 504

Totaal hoofdstuk 15 van de rijksbegroting

21 888 877

0

21 888 877

26 981 245

VERPLICHTINGEN

Ultimo 2008

Ultimo 2007

Apparaatskosten
Beleidsuitgaven

151 898
20 275 461

176 680
26 510 425

Totaal hoofdstuk 15 van de rijksbegroting

20 427 359

26 687 106

Ultimo 2008

Ultimo 2007

715 865

825 464

Uitgaven

Ontvangsten

23 859 024

501 378

– 1 809 139

42 235

– 121 505

164 553

21 928 380

708 166

– 39 496

7 700

Realisatie volgens departementale rekening

21 888 884

715 866

Realisatie volgens de saldibalans

21 888 877

715 865

ONTVANGSTEN

Wet van 4 april 2008, Stb. 131 (vastgestelde
begroting)
Wet van 25 september 2008, Stb. 438 (1e
suppletore wet)
Voorstel van wet 1 december 2008, Kamerstuk
31 792 (2e suppletore wet)
Totaal toegestaan bij wet
Slotwet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

131

Saldibalans

Ad 3 Liquide middelen (€ 11)
Openstaand
ultimo 2008
Postbank concernblok
Min. van Financiën concernblok
Postbank 552 712

0
0
1

Totaal verschuldigde girale liquide middelen

1

Departementale kas
Kassen kasvoorschothouders

10
1

Totaal chartale liquide middelen

10

Totaal liquide middelen

11

Centraal en decentraal worden kassen aangehouden voor het doen van
kleine materiële uitgaven. Het totaal saldo van de departementale kas sluit
aan met het kasboek. De kasbeheerder heeft dit akkoord bevonden. Een
kasvoorschothouder wordt bij beschikking aangewezen. Deze dient maandelijks een kasstaat in over de, in een verslagmaand, gedane uitgaven
en/of ontvangsten. Er is één kasvoorschothouder aangesteld. De saldi met
betrekking tot de concernblokrekeningen worden dagelijks afgeroomd.
Ad 4 Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding (€ 21 200 175)
Dit is de rekening-courant van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ten opzichte van het ministerie van Financiën. Het ministerie
van Financiën stelt de door SZW uit te geven begrotingsgelden beschikbaar. Nadat de Rekening aan de Tweede Kamer is aangeboden en de
Algemene Rekenkamer geen bezwaren heeft die goedkeuring in de weg
staan, wordt tot verrekening overgegaan. Het saldo stemt overeen met het
dagafschrift van 31 december 2008, de daarop gecorrigeerde overloopposten en de verrekende uitgaven en ontvangsten over het jaar 2008 van
de Rijkshoofdboekhouding van het ministerie van Financiën.
Ad 5 Uitgaven buiten begrotingsverband (€ 40 370)
Openstaand
ultimo 2008
Door te betalen Europees Sociaal Fonds-gelden
Apparaatskosten IWI
Apparaatskosten AGSZW
Diverse Personeel
Project Directie Arbeidsmarkt
Diversen

38 334
1 082
670
158
85
41

Totaal uitgaven buiten begrotingsverband

40 370

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

132

Saldibalans

Ad 6 Ontvangsten buiten begrotingsverband (€ 13 217)
Openstaand
ultimo 2008
Afdracht loonheffing
Directie Internationale Zaken projecten
Afdracht pensioenpremie
Directie Arbeidsverhoudingen
Afdracht sociale verzekeringspremies
Met Derden te verrekenen
Ontvangsten WAO/WIA/Ziektewet
Directie Arbeidsomstandigheden projecten
Academie SZW
Diversen

3 488
3 429
2 368
1 935
989
407
288
151
119
43

Totaal ontvangsten buiten begrotingsverband

13 217

Ad 7 Openstaande rechten (€ 0)
Geen.
Ad 8 Vorderingen inclusief CJIB/Agentschap SZW (€ 85 189)
Agentschap

Openstaand

Ministerie

SZW

CJIB

ultimo 2008

37 362

5 164

42 664

85 189

Ministerie

Openstaand
ultimo 2008

t/m 2005
2006
2007
2008

6 856
16 433
6 299
7 774
37 362

Het openstaande bedrag bestaat voornamelijk uit vorderingen (€ 25 182)
wegens door de Arbeidsinspectie opgelegde bestuurlijke boetes in 2006 of
eerder. Bestuurlijke boetes die in 2007 en verder worden opgelegd
worden niet meer door SZW maar door het CJIB geïncasseerd. Ten
aanzien van de in jaren 2006 en eerder opgelegde boetes zijn door SZW
inningswerkzaamheden verricht. Ultimo 2008 stond nog voor € 13 418
aan bestuurlijke boetes uit bij het incassobureau.
Ultimo 2008 kan van de totale vorderingen een bedrag ter grootte van
€ 9 824 als oninbaar worden beschouwd, waarvan € 8 020 betrekking
heeft op bestuurlijke boetes. De overige vorderingen van SZW worden
beschouwd als direct opeisbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

133

Saldibalans

Ad 9 Extra-comptabele schulden (€ 0)
Geen.
Ad 10 Voorschotten inclusief Agentschap SZW (€ 14 813 120)
Ministerie

Agentschap
SZW

Openstaand
ultimo 2008

14 509 108

304 012

14 813 120

Ministerie (€ 14 509 108)
In de onderstaande specificaties worden de openstaande voorschotten
van het ministerie verantwoord naar ouderdom en artikel.
Saldo 1-1-2008

t/m 2005
2006
2007
2008

Verstrekt

Afgerekend

Openstaand
ultimo 2008

10 997 462

39 109
4 064 659
6 941 793
108 722

8 432
33 059
3 578 878
10 888 740

10 997 462

11 154 283

14 509 108

47 541
4 097 718
10 520 670

14 665 929

Art

Omschrijving

41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
95
97
98
99

Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden en verzuim
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Re-integratie
Sociale Werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkomingen
Rijksbijdragen aan sociale fondsen
Jeugd en Gezin
Aflopende regelingen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien
Rekeningen buiten begrotingsverband

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

Openstaand
ultimo 2008
96
9 279
2 944
22 775
828
2 677 422
3 127 463
4 718 780
365 659
122 842
18 532
3 394 876
45
42 496
0
5 071
14 509 108

134

Saldibalans

Agentschap SZW (€ 304 012)
In onderstaande tabel wordt het verloop van de voorschotten van het
Agentschap SZW in 2008 weergegeven.
ESF/EQUAL

Subsidies
Departement

Openstaand
ultimo 2008

Saldo 1 januari
Betaald

493 988
48 731

45 265
4 630

539 253
53 361

Subtotaal

542 719

49 895

592 614

Afgerekend

255 227

33 375

288 602

Saldo 31 december

287 492

16 520

304 012

Ad 11 Garantieverplichtingen (€ 1 965)
Opbouw garantieverplichtingen:
Garantieverplichtingen per 1 januari
Bij: Aangegane verplichtingen
Af: Tot betaling gekomen verplichtingen
Af: Intrekkingen, bijstellingen en terugbetalingen

331
1 634
0
0

Garantieverplichtingen per 31 december

1 965

In 2008 is de «tijdelijke SZW-borgstellingsregeling startende ondernemers
vanuit een uitkering» van kracht geworden. Eind 2008 staat SZW voor een
bedrag van € 2 499 borg aan kredietinstellingen en gemeentelijke kredietbanken die een kredietovereenkomst hebben verleend aan startende
ondernemers. Het daadwerkelijke risico van uitbetaling als alle verplichtingen zouden worden opgeëist bedraagt € 1 965.
Ad 12 Openstaande verplichtingen (€ 7 062 568)

Ministerie

Agentschap
SZW

Ministerie
Jeugd&Gezin

Openstaand
ultimo 2008

Saldo 1 januari
Aangegane verplichtingen in het verslagjaar

7 695 809
20 427 359

1 357 101
230 567

3 263
0

9 056 173
20 657 926

Subtotaal (A)

28 123 167

1 587 668

3 263

29 714 099

Tot betaling gekomen in het verslagjaar
Negatieve bijstellingen van in eerdere begrotingsjaren
aangegane verplichtingen

21 888 877

277 589

0

22 166 466

18 054

466 686

325

485 064

Subtotaal (B)

21 906 931

744 275

325

22 651 530

Saldo 31 december (A – B)

6 216 237

843 393

2 938

7 062 568

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

135

Saldibalans

Specificatie openstaande verplichtingen Ministerie naar artikel
(€ 6 216 237)
Art Omschrijving

41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
97
98
99

Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Arbeidsomstandigheden en verzuim
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Re-integratie
Sociale Werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkomingen
Rijksbijdragen aan sociale fondsen
Aflopende regelingen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

Ultimo
2007

Negatieve
bijstellingen

Aangegaan
2008

Betaald
2008

Doorbelasting
P&M

Betaald
incl.
doorbelasting

Openstaand
2008 e.v.

0
3 467
637
12 108
15
3 770 043
1 584 097
2 301 591
0
0
0
2 219
21 633

0
347
114
3 153
0
375
6 466
171
0
0
0
542
6 886

970
28 997
21 566
59 969
2 623
6 442 442
541 215
2 511 991
367 110
130 186
10 135 146
63
185 080

169
7 295
4 173
19 728
943
6 427 209
2 093 193
2 425 209
366 255
129 203
10 134 355
275
280 870

688
19 329
16 326
41 344
1 488
9 628
4 344
1 182
856
983
791
18
– 96 975

856
26 624
20 499
61 071
2 430
6 436 837
2 097 537
2 426 391
367 110
130 186
10 135 146
293
183 895

114
5 492
1 589
7 853
207
3 775 273
21 309
2 387 020
0
0
0
1 446
15 933

7 695 809

18 054

20 427 359

21 888 877

0

21 888 877

6 216 237

Specificatie openstaande verplichtingen Agentschap SZW
(€ 843 393)
ESF 2

ESF 3

EQUAL

Openstaand
ultimo 2008

Saldo 1 januari

138 429

1 166 965

51 708

1 357 101

Aangegaan in verslagjaar

228 176

2 307

84

230 567

Subtotaal (A)

366 604

1 169 272

51 792

1 587 668

Tot betaling gekomen in verslagjaar
Negatieve bijstelling van in eerdere begrotingsjaren
aangegane verplichtingen

14 978

252 096

10 515

277 589

5 157

448 206

13 323

466 686

Subtotaal (B)

20 135

700 302

23 838

744 275

Totaal (A – B)

346 469

468 970

27 954

843 393

Ad 13 Deelnemingen (€)
Geen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

136

9. BATEN-LASTENDIENSTEN
9.1 Samenvattende verantwoordingsstaat baten-lastendiensten
Tabel 9.1 Samenvattende verantwoordingsstaat 2008 inzake batenlastendiensten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV)
(x € 1000)
Begroting

Realisatie

Verschil

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

15 090
15 090
0

16 369
17 185
– 816

1 279
2 095
– 816

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
406

0
379

0
– 27

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

23 658
23 000
658

21 699
21 355
344

– 1 959
– 1 645
– 314

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
1 708

–4
1 956

–4
248

Agentschap SZW

Inspectie Werk en Inkomen

9.2 Toelichting Agentschap SZW
Algemeen
+ Het Agentschap SZW volgt bij de opstelling van de financiële verantwoordingen de inrichtingseisen zoals die zijn opgenomen in de Comptabiliteitswet en daarmee samenhangende regelingen (in het bijzonder
de Regeling baten-lastendiensten 2007). De waardering van de activa
en passiva is tegen nominale waarden tenzij anders vermeld.
+ De materiële vaste activa zijn gewaardeerd op aanschafwaarde minus
de desbetreffende afschrijvingen (lineair). De investeringen worden in
drie jaar afgeschreven.
+ De immateriële vaste activa zijn gewaardeerd op aanschafwaarde
minus de desbetreffende afschrijvingen (lineair). De investeringen
worden in 3 tot 5 jaar (afhankelijk van het product) afgeschreven.
+ Investeringen die via de out of pocketkosten (rechtstreeks in rekening
te brengen bij opdrachtgever) worden gefinancierd, worden volledig
afgeschreven in het jaar van aanschaf/ontwikkeling.
+ De voorzieningen voor benoemde risico’s komen in overleg met eigenaar en FEZ tot stand. Bij AGSZW is nog één Voorziening Personeel
ingericht.
+ Het eigen vermogen dat wordt aangehouden stoelt op de «Regeling
baten-lastendiensten 2007» en specifieke afspraken met de eigenaar/
Financiën (maximaal 5% van de gemiddelde omzet over de afgelopen
drie boekjaren).
+ AGSZW beschikt met instemming van het Ministerie van Financiën (in
2007 verleend) tot en met 2010 over een geoormerkte bestemmingsreserve. Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van de (benoemde)
kosten voortvloeiend uit de krimp van de organisatie (afloop ESF 2000–
2006 en Equal en start ESF 2007–2013). Financiën kan op grond van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

137

Baten-lastendiensten

+
+

+

+
+

Regeling baten-lastendiensten 2007 een dergelijke afwijking van de
regels toestaan.
De verplichte reserve wordt aangehouden voor de geactiveerde immateriële vaste activa.
De omzet is gewaardeerd tegen opbrengstwaarde (aantal producten x
productprijs en uren x tarief) en wordt als gerealiseerd beschouwd in
de periode waarin de diensten zijn verricht en/of de producten zijn
geleverd.
AGSZW stuurt op volledige uitvoering van uitgebrachte offertes en/of
afgesproken producten (kalenderjaar gebonden). Hierdoor is waardering van een post «Onderhanden werk» niet of nauwelijks aan de orde.
Het financiële belang van afwijkingen in de uitvoering is gering. In de
jaarrekening is dan ook geen post «Onderhanden werk» opgenomen.
Lasten en overige baten worden toegerekend aan de periode waarop
ze betrekking hebben.
De Auditdienst heeft voor de accountantsverklaring bij het externe
jaarverslag 2007 van AGSZW een nadere controle uitgevoerd. Dit heeft
ertoe geleid dat, ten opzichte van de in het departementale jaarverslag
2007 opgenomen cijfers, nog correcties zijn uitgevoerd. Bij de vergelijkende cijfers over 2007 zijn de gecorrigeerde cijfers gehanteerd en dus
reden voor de afwijkingen ten opzichte van de gegevens in het departementale jaarverslag 2007.

Balans Agentschap SZW
Tabel 9.2.1 Balans per 31 december 2008 (x € 1 000)
Balans per
31 december 2008

Balans per
31 december 2007

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

174
91
186
665
4 208
5 324

454
147
678
2 333
4 412
8 024

Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* bestemmingsreserve
* verplichte reserves
* onverdeeld resultaat
Leningen bij het Ministerie van Financiën
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

1 019
1 984
174
– 816
0
20
1 138
1 805
5 324

708
3 170
454
– 269
0
35
1 861
2 065
8 024

Immateriële vaste activa
In 2008 zijn verdere investeringen gedaan in de applicatie die de nieuwe
regeling ESF 2007–2013 ondersteunt. Deze investeringen zijn in één keer
afgeschreven en als out of pocketkosten bij de opdrachtgever in rekening
gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

138

Baten-lastendiensten

Materiële vaste activa
In 2008 is kleinschalig geïnvesteerd in de hardware van de ICT-omgeving
van het Agentschap SZW (betreft aanschaf laptops en aanpassingen van
DMS).
Debiteuren
De post te ontvangen omvat de nog af te rekenen geleverde diensten en
producten «uitvoering subsidieregelingen» en nog te ontvangen personele kosten op basis van IF-contracten.
Liquide middelen
De liquide middelen worden aangehouden op de rekening courant van het
Ministerie van Financiën. Het saldo sluit aan met de saldo-opgave van het
ministerie van Financiën.
Eigen vermogen (Agentschapsvermogen)
Het eigen vermogen is hoger geworden door de vrijgevallen middelen uit
de bestemmingsreserve (€ 0,3 mln) en de lagere aan te houden verplichte
reserve voor immateriële activa (€ 0,280 mln). Het onverdeeld negatieve
resultaat 2008 kan worden opgevangen door het eigen vermogen. Het
saldo voldoet daarna aan de 5% norm, waarbij het eigen vermogen niet
meer mag bedragen dan 5% van de gemiddelde omzet over de afgelopen
3 jaar.
Bestemmingsreserve
In 2005 heeft AGSZW toestemming gekregen van het ministerie van
Financiën voor het aanhouden van een hoger eigen vermogen dan de
reglementaire 5%-norm. In 2007 heeft Financiën ingestemd met het
vormen van een bestemmingsreserve van € 3,588 mln uit het eigen
vermogen. Deze bestemmingsreserve is bedoeld om de kosten voortvloeiend uit de krimp in het takenpakket van AGSZW gedurende de
periode 2007 tot en met 2010 op te vangen. In 2008 is € 0,886 mln aan de
bestemmingsreserve onttrokken en ten gunste van de resultatenrekening
gebracht. AGSZW heeft voor de reorganisatie/krimp trekkingsrecht
verkregen op het centrale budget voor Flankerend Beleid (SFB) van SZW.
Met het beschikbaar worden van deze middelen staat vast dat de eigen
bestemmingsreserve op de onderdelen HRM niet volledig zal worden
benut. In 2008 zijn op dit onderdeel geen kosten gemaakt. De gereserveerde middelen ad € 0,3 mln zullen niet worden gebruikt (en naar het
zich laat aanzien ook niet in volgende jaren). Dit bedrag valt dus vrij
binnen het totale Agentschapsvermogen (verlaging bestemmingsreserve
en verhoging Agentschapsvermogen 5% norm).
Verplichte reserves
In 2008 is conform de Regeling baten-lastendiensten 2007 een verplichte
reserve aangehouden voor de geactiveerde immateriële vaste activa
(afzondering van eigen vermogen). De lagere verplichte reserve per
31 december 2008 t.o.v. 31 december 2007 betekent een navenante verhoging van het Agentschapsvermogen (5% norm).
Lening bij het Ministerie van Financiën
De aflossingsverplichting (IV) 2008 was opgenomen onder de post «nog te
betalen».
Met deze aflossing is de laatst lopende lening van AGSZW geheel afgelost.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

139

Baten-lastendiensten

Voorzieningen
De voorziening personeel betreft uitsluitend nog de afwikkeling van
gerechtelijke procedures. In 2008 is op basis van een gerechtelijke
uitspraak € 15 000 tot uitkering gekomen. Op de balansdatum loopt nog
één gerechtelijke procedure.
Staat van baten en lasten Agentschap SZW
Tabel 9.2.2 Staat van baten en lasten 2008 (x € 1 000)

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst derden*
Onttrekking aan bestemmingsreserve
Rentebaten
Out of pocketkosten**
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
* materieel
* immaterieel
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Begroting

Realisatie

Verschil

14 500
550

15 090

13 193
771
886
95
1 424
16 369

– 1 307
221
886
55
1 424
1 279

10 314
4 636
40

12 829
3 941
13

2 515
– 695
– 27

25
75

83
319

58
244

15 090

17 185

2 095

0

– 816

– 816

40

* inclusief matraprojecten via de EVD
** De out of pocketkosten betreffen specifieke wensen van de opdrachtgevers waarvan de
werkelijke kosten afzonderlijk in rekening worden gebracht bij de opdrachtgevers.

Opbrengst Moederdepartement
De realsaties wijken af van de begroting/offertes door het achterblijven
van de omzet als gevolg van fluctuaties in de uitvoering de subsidieregelingen, in het bijzonder bij de Europese subsidies en door de
vervroegde sluiting van het financiële administratie. AGSZW heeft in het
laatste kwartaal 2008 nog maatregelen getroffen om de omvang van het
achterblijven van de omzetten terug te dringen. In overleg met de
opdrachtgevers heeft dit geresulteerd in bijgestelde offertes. Een deel van
de omzetdaling betreft verschuivingen van 2008 naar 2009 (onder andere
door vervroegde sluiting van de financiële administratie en extra capaciteit inzet verbetering financieel beheer).
Onttrekking aan bestemmingsreserve
Overeenkomstig de gemaakte afspraken met het Ministerie van Financiën
over de besteding van de bestemmingsreserve is voor de gemaakte
kosten 2008 een bedrag van € 886 000 ingezet voor externen en employability. Deze kosten zijn niet gedekt door de tarieven van AGSZW.
Rentebaten
De rentebaten (dagrente) worden ontvangen over het saldo op de rekening courant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

140

Baten-lastendiensten

De hoge rentebaten zijn het gevolg van het mogen aanhouden van eerder
genoemde bestemmingsreserve en het hogere rentepercentage. Dit was
in de begroting niet voorzien.
Personele kosten
De gerealiseerde personele kosten zijn ten opzichte van de begroting
hoger uitgevallen. Voornaamste reden is dat ten tijde van het opstellen
van de begroting 2008 nog geen zicht was op de workload voortvloeiend
uit de offerten 2008 (deze waren pas in december 2007 bekend). In de
tarievennotitie AGSZW is een bedrag geraamd van € 12,1 mln. Daarnaast
is er sprake van inzet externen ten behoeve van 5% controles door de
Audit Dienst (AD) raming € 1,4 mln. Deze mutaties zijn verwerkt in de 1e
suppletore wet. De personele kosten zijn uiteindelijk uitgekomen op € 12,9
mln waarvan € 0,7 mln betrekking heeft op de 5% controles van de AD.
Materiële kosten
De materiële kosten omvatten huisvestings-, kantoor-, communicatie-, ICTen onderzoekskosten en zijn inclusief de out of pocketkosten. De out of
pocketkosten zijn achtergebleven op de begrote kosten.
Rentelasten
De gerealiseerde rentelasten hebben voornamelijk betrekking op de betalingen van toegekende wettelijke renten als gevolg van gerechtelijke
procedures (uitvoering subsidieregelingen).
Afschrijvingskosten, materieel en immaterieel
De afschrijvingskosten betreffen gedane investeringen in het ontwikkelen
van software en aanschaffingen van hard- en software. De afschrijvingskosten zijn hoger uitgevallen dan geraamd door vervroegde afschrijvingen in verband met aflopende regelingen. Doordat een aantal subsidieregelingen zijn afgelopen, is de door AGSZW gebruikte hard- en software
overbodig geworden en versneld afgeschreven.
Saldo van baten en lasten
Het negatieve resultaat 2008 is hoofdzakelijk het gevolg van de achtergebleven omzetten ten opzichte van de uitgebrachte offerten. Het afhandelen van declaraties vroeg om meer capaciteit dan voorzien. De kwaliteit
van de declaraties bleek in veel gevallen onvoldoende. Hierdoor ontstond
onvoldoende dekking voor de apparaatuitgaven. De apparaatskosten van
AGSZW zijn voorts beïnvloed door de versterking van de financiële
functie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

141

Baten-lastendiensten

Tabel 9.2.3 Regelingen Agentschap SZW 2008 (x € 1 000)
Begroot
Omzet o.b.v.
uitgebrachte
offertes1
(1e supplet. wet)

1

2

3

Out of Pocketkosten1,2
(1e supplet. wet)

ESF oud
ESF-3 2000–2006
Equal tranches 1 en 2
ESF 2007–2013
Subtot. Europese Regelingen
ID-banen
Leer- Werktrajecten
Tss Klantmanagement
Farbo
LBB
Bijstand Buitenland
BVG
RSP
Europees Jaar Gelijke Kansen
Gemeente Loket Telefoon
Arbocatalogi
TS ROA3
Subtot. Nationale Regelingen
Kinderopvang (SKO) Min v. OCW
Wet Inburgering Min. v. VROM
Helpdesk Inburgering Min. v. VROM
Subtot. Opdrachten derden
Matraprojecten en overige projecten

58
6 525
1 810
4 781
13 174
529
117
4
479
529
530
45
413
100
227
137
3 110
516
322
197
1 035
104

73
25
73
25
123

Totaal

17 423

1 579

190
214
979
1 383

15
50
3

5

Realisaties
Omzet

Out of pocketkosten1,2

58
5 410
1 488
3 433
10 389
551
76
3
394
511
598
34
318
116
174
20
9
2 804
260
175
208
643
127

11
171
250
597
1 029
1

13 963

1 424

4
62
1

47
5
120
63
121
184
91

De oorspronkelijke begroting kende nog geen toerekening naar de regelingen. Deze zijn pas in het offertetraject (november/december
2007)bekend geworden en verwerkt met de 1e suppletore wet.
De out of pocketkosten betreffen specifieke wensen van de opdrachtgevers waarvan de werkelijke kosten afzonderlijk in rekening worden
gebracht bij de opdrachtgevers.
Voor deze regeling is medio 2008 een offerte uitgebracht die niet tot uitvoering is gekomen.

In 2008 zijn bij AGSZW 18 regelingen en diverse Matraprojecten uitgevoerd.
+ 4 Europese Regelingen (ESF en Equal) met opdrachtverlening vanuit
SZW.
+ 11 Nationale Regelingen met opdrachtverlening vanuit SZW.
Gemeente Loket Telefoon betreft de inrichting en exploitatie van een
helpdeskfunctie; de overige regelingen zijn subsidieregelingen.
+ 3 Regelingen met opdrachtverlening van derden. Kinderopvang is een
opdracht vanuit het Ministerie van OCW, de uitvoering van de Wet
Inburgering en helpdesk Inburgering kent als opdrachtgever het Ministerie van VROM.
+ Matraprojecten (ondersteuning projecten in Midden-en Oost Europa)
in Bulgarije, Roemenië en Turkije.
De totale gerealiseerde omzet 2008 bedroeg afgerond € 14,0 mln. De
omzet voor de out of pocket kosten bedroeg € 1,4 mln. De out of pocketkosten betreffen specifieke wensen (inclusief maatwerk ICT-ondersteuning) van de opdrachtgevers waarvan de werkelijke kosten afzonderlijk in
rekening worden gebracht bij de opdrachtgevers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

142

Baten-lastendiensten

Tabel 9.2.4 Kasstroomoverzicht 2008 (x € 1 000)
Begroting

Realisatie

Verschil

8 932

4 412

– 4 520

2. Totaal operationele kasstroom

100

175

75

a. Totaal investeringen (–/–)
b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

– 25

– 67

– 42

– 25

– 67

– 42

– 381

– 312

69

– 381

– 312

69

8 626

4 208

– 4 418

1. Rekening-courant RIC 1 januari 2008

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom
5. Rekening-courant RIC 31 december 2008 (=1+2+3+4)
(maximale roodstand 0,5 mln. euro)

Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het saldo van baten en lasten
gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in het werkkapitaal (mutaties
in vlottende debetposten en kortlopende creditposten op de balans). In de
begroting 2008 (gedrukte stuk) is een telfout geslopen bij «1e suppletore
wet 2007» die doorwerkt naar 2008 en volgende jaren (€ 8 932 had
moeten zijn € 6 322). Met de 1e suppletore wet 2008 is dit gecorrigeerd.
Investeringskasstroom
De investeringskasstroom is het totaal van de investeringen en de boekwaarde van de desinvesteringen. Met investeringen worden de uitgaven
voor de aanschaf van vaste activa bedoeld. De investeringen hebben
betrekking op immateriële activa en materiele activa. De investeringskosten 2008 voor de applicatie ESF 2007–2013 zijn geactiveerd en in één
keer afgeschreven.
Financieringskasstroom
De totale financieringskasstroom is het saldo van de posten eenmalige
uitkering aan het moederdepartement, eenmalige storting door het
moederdepartement, aflossingen op leningen en beroep op leenfaciliteit.
De aflossing op leningen heeft betrekking op de aflossing van de lopende
leningen (laatste aflossing is in 2008 gepleegd). AGSZW heeft in 2008
geen beroep gedaan op de leenfaciliteit.
Doelmatigheid
Het streven naar grotere doelmatigheid is de hoofddoelstelling van elke
baten- lastendienst. Voor het Agentschap SZW betekent dit het streven
naar betere prestaties, bij optimaal gebruik van de ingezette middelen.
De directie Begrotingszaken van het Ministerie van Financiën heeft een
benchmark uitgevoerd naar de ontwikkelingen van de doelmatigheid van
de baten-lastendiensten binnen de Rijksoverheid. In dat kader is een werkgroep samengesteld die een notitie «doelmatigheidskengetallen van
subsidieverlenende baten-lastendiensten» heeft uitgebracht. Op dit
moment zijn de administraties nog niet zodanig ingericht dat alle
gevraagde gegevens snel en periodiek geleverd kunnen worden. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

143

Baten-lastendiensten

onderwerp krijgt in 2009 prioriteit. Over 2008 zijn de volgende kengetallen
beschikbaar.
Tabel 9.2.5 kengetallen in verband met verbetering van de doelmatigheid
Doelstelling

realisatie 2008

begroting 2008

2007

2006

€ 75,70
74%:26%
57%
€ 69 433
€ 17 584
€ 76 270
– € 816 000

€ 72,86
74%:26%
61%
€ 65 473
€ 18 432
€ 83 919
€0

€ 75,90
76%:24%
60%
€ 67 495
€ 17 400
€ 81 193
– € 269 000

€ 72,92
76%:24%
60%
€ 61 201
€ 18 155
€ 83 244
€ 924 000

1. Gem. tarief per medew. per dir. uur
2. Verhouding directe/indirecte uren
3. Productiviteit (verh. dir./totale uren)
4. Loonkosten per fte
5. Materiële kosten per fte
6. Omzet per fte
7. Resultaat

Tabel 9.2.6 Vermogensontwikkeling (x € 1 000)

Eigen vermogen per
1 januari
2. Saldo van baten en lasten
3a. Uitkering aan moederdepartement
3b. Bijdrage moederdepartement ter versterking
van eigen vermogen
3c. Overige mutaties in eigen vermogen
3. Totaal directe mutaties in eigen vermogen
4. Eigen vermogen per
31 december (1+2+3)

2006

2007

2008

7 523
924
– 2 772

5 674
–/– 269
–/– 924

4 063
–/– 816

–/– 418
–/– 1 342

–/– 886
–/– 886

4 063

2 361*

1.

*

5 675

Exploitatiereserve € 203
Verplichte reserves € 174
Bestemmingsreserve €1 984

9.3 Toelichting Inspectie Werk en Inkomen
Algemeen
De Inspecteur Generaal en de Secretaris Generaal hebben in december
2007 in de Tarievennota 2008 afspraken gemaakt over de in 2008 door IWI
te leveren producten en de prijs hiervan. In de viermaandelijkse managementrapportages rapporteert de inspectie over de voortgang van de werkzaamheden en de mutaties op de tarievennota, zoals de invulling van de
post onvoorzien. In deze rapportages wordt tevens ingegaan op de beheersmaatregelen van risico’s uit de bedrijfsvoeringsagenda, over verschillende
bedrijfsvoeringsaspecten en is een prognose gegeven van het saldo van
baten en lasten. De Inspecteur Generaal heeft de managementrapportages besproken met de Secretaris Generaal.
De gerealiseerde opbrengsten van de geleverde producten zijn in de staat
van baten en lasten opgenomen inclusief de mutatie van het onderhanden
werk (de ultimo 2008 nog niet afgeronde producten). De omvang van het
onderhanden werk is ultimo 2008 nagenoeg gelijk aan die van het begin
van 2008 en heeft de gerealiseerde opbrengsten slechts beperkt beïnvloed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

144

Baten-lastendiensten

De bevoorschotting van IWI is met ingang van 2008 gebaseerd op de
Tarievennota en is bijgesteld naar aanleiding van de 2e managementrapportage 2008 en sluit derhalve beter aan bij de werkelijke liquiditeitsbehoefte. Tot en met 2007 werd IWI bevoorschot op basis van het (hogere)
budgettaire kader.
Balans Inspectie Werk en Inkomen
Tabel 9.3.1 Balans per 31 december 2008 (x € 1 000)
2008

2007

Activa
Materiële vaste activa
* Grond en gebouwen
* Installaties en inventarissen
* Dienstauto’s
Vlottende activa
* Voorraden
* Onderhanden werk
* Vorderingen
* Nog te ontvangen/vooruitbetalingen
* Liquide middelen

58
165
14

–
103
23

–
3 073
489
170
12 687

–
3 455
324
99
16 033

Totaal activa

16 656

20 037

1 169
344

599
2 357

Passiva
Vermogen
* Exploitatiereserve
* Onverdeeld resultaat
Langlopende schulden
* Leningen
Voorzieningen
Kortlopende schulden
* Crediteuren
* Nog te betalen
* Vooruitontvangen bedragen

–
6 444

–
5 982

2 637
625
5 437

1 657
4 139
5 303

Totaal passiva

16 656

20 037

Waarderingsgrondslagen
De materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs onder
aftrek van lineaire afschrijvingen. De afschrijvingstermijnen passen
binnen de aangegeven eisen zoals opgenomen in artikel 17 van de Regeling baten-lastendiensten 2007.
De waardering van het onderhanden werk geschiedt tegen de
vervaardigingsprijs, ofwel het aantal aan de producten bestede uren in
2008 vermenigvuldigd met het uurtarief. De overige balansposten worden
gewaardeerd op de nominale waarde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

145

Baten-lastendiensten

Voorzieningen
Tabel 9.3.2 Verloop en de stand van de voorzieningen (x € 1 000)
Stand
1-1-2008

Saldo
uitgaven
2008

Vrijval of
dotatie

Stand
31-12-2008

1 Voorziening wachtgeldverpl. voorm. Ctsv’ers
2 Voorziening voor reorganisatie 2004
3 Voorziening voor reorganisatie 2007
4 Voorziening voor reorganisatie 2009

4 970
98
914
0

–/– 1 063
–/– 110
–/– 154
–

–/– 203
12
–/– 220
2 200

3 704
–
540
2 200

Totaal voorzieningen

5 982

–/– 1 327

1 789

6 444

De voorziening voor onderhanden werk is gesaldeerd met de voorraad
onderhanden werk op de balans. De overige voorzieningen worden toegelicht bij de staat van baten en lasten (tabel 9.3.4)
Resultaatsverdeling en eigen vermogen
Tabel 9.3.3 Ontwikkeling eigen vermogen in meerjarig perspectief (x € 1 000)
2006

2007

2008

2009

333
–/– 224

1 459
–/– 859

2 957
–/– 1 788

1 513
–/– 526

Sub-totaal eigen vermogen (na uitk resultaat vorig jaar)
Saldo van baten en lasten

109
1 350

600
2 357

1 169
344

987

Eigen vermogen per 31 december

1 459

2 957

1 513

Eigen vermogen per 1 januari
Uitkering aan departement

Als gevolg van het positieve resultaat ad € 344 000 groeit het eigen
vermogen van IWI tot € 1 513 000. Hiermee wordt de grens van het maximale eigen vermogen (5%-regel) overschreden. Na de terugbetaling in
2009 aan het kerndepartement van de vrijval uit de voorzieningen voor
wachtgeldverplichtingen en reorganisatie 2007, alsmede de vrijval uit de
voorziening voor onderhanden werk voor een totaalbedrag van € 526 000
komt het eigen vermogen op € 987 000. Dit is ruim € 127 000 onder de
maximale grens van 5% van de gemiddelde omzet van de laatste drie jaar,
te weten € 1 114 000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

146

Baten-lastendiensten

Staat van baten en lasten Inspectie Werk en Inkomen
Tabel 9.3.4 Staat van baten en lasten 2008 (x € 1 000)
Begroting

Realisatie

Verschil

Baten
Opbrengst departement SZW
Rentebaten
Buitengewone baten
Vrijval voorziening
Exploitatiebijdrage

23 308
350
–
–
–

20 562
611
–
526
–

–/– 2 746
261
–
526
–

Totaal baten

23 658

21 699

–/– 1 959

17 850
4 730

15 206
3 617

–/– 2 644
–/– 1 113

300
120
–
–
23 000

54
158
2 320
–
21 355

–/– 246
38
2 320
–
–/– 1 645

658

344

–/– 314

Lasten
Apparaatskosten
* Personele kosten
* Materiële kosten
Afschrijvingskosten
* Materieel
Rentelasten
Dotaties voorzieningen
Buitengewone lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Baten
Opbrengst departement SZW
De gerealiseerde opbrengst 2008 ad € 20,6 mln betreft de opbrengst van
aan het departement geleverde producten tegen de in de Tarievennota’s
2006, 2007 en 2008 opgenomen kostprijs. Hierbij is tevens rekening
gehouden met de mutatie op het onderhanden werk. De begrote
opbrengst is gebaseerd op het budgettaire kader 2008 ten tijde van het
opstellen van de begroting. De opbrengst komt aanmerkelijk lager uit
door het schrappen van geplande producten en het slechts gedeeltelijk
invullen van de post onvoorzien. Daarnaast leidt de waardering van het
onderhanden werk tot een lager opbrengst dan gepland. Ultimo 2008
lopen er 23 projecten waarvoor in totaal een voorschot van € 5,4 miljoen
is ontvangen. Dit bedrag is op de balans opgenomen.
Rentebaten
De rentebaten van de rekening courant en uitgezette deposito’s belopen
€ 611 000. Dit is ruim € 260 000 meer dan begroot doordat het gemiddelde saldo en het rentepercentage hoger was dan begroot.
Vrijval voorziening
De vrijval uit voorzieningen bedraagt totaal € 526 000. De herwaardering
van de voorziening voor wachtgeldverplichtingen van voormalige Ctsv’ers
en de voorziening voor reorganisatie leidt tot een vrijval van respectievelijk € 203 000 en € 220 000. Uit de voorziening voor onderhanden werk
valt een bedrag van € 103 000 vrij als gevolg van het afronden van
producten uit de Tarievennota’s 2006 en 2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

147

Baten-lastendiensten

Lasten
Personele kosten
De personele lasten ad € 15,2 mln komen in vergelijking met de begroting
€ 2,6 mln lager uit. De begroting 2008 van de inspectie was gebaseerd op
een formatie van 216,4 fte’s, inclusief 3,8 fte’s aan gedetacheerde medewerkers. De gemiddelde bezetting in 2008 komt uit op 186,5 fte’s, waarvan
15,0 fte’s voor gedetacheerde medewerkers. Hierin zijn de bij de Belastingdienst gedetacheerde facilitaire medewerkers voor 7,5 fte’s begrepen. Het
saldo van de salariskosten van deze laatste groep medewerkers en de
opbrengsten uit de detachering is ten laste van de voorziening voor reorganisatie 2007 gebracht. De detacheringsopbrengsten van de overige
gedetacheerde medewerkers zijn in mindering gebracht op de salariskosten.
In de begroting 2008 is een post van € 300 000 opgenomen voor de
inhuur op openstaande vacatures en de opvang van tijdelijke capaciteitstekorten. Als gevolg van een tekort aan onderzoekers zijn de lopende
contracten van enkele ingehuurde krachten verlengd. Daarnaast zijn de
kosten van de inhuur van een directeur en de Inspecteur Generaal a.i. via
de Algemene Bestuursdienst ten laste van deze post gebracht. De overschrijding ad € 513 000 wordt gefinancierd uit de eerdergenoemde onderbesteding op de salariskosten.
IWI gaat zeer terughoudend om met de inhuur van externe deskundigen
en de uitbesteding van projecten. De besluitvorming hierover is voorbehouden aan de IG. De uitgaven belopen € 456 000 en blijven daarmee
€ 644 000 binnen de begrotingsvoorziening van € 1 100 000.
De uitgaven aan rechtspositionele regelingen, opleidingen en overige
personeelskosten blijven circa € 237 000 onder de begroting.
Materiële kosten
De materiële kosten, bestaande uit de kosten voor automatisering/ICT, de
huisvestingskosten en de bureaukosten, komen € 1 113 000 lager uit dan
begroot.
De kosten van automatisering/ICT laten een onderbesteding zien van
€ 322 000. De kosten van het bouwen van een nieuw informatiesysteem
zijn als vooruitbetaalde kosten in de balans opgenomen en zullen op het
moment van ingebruikneming in 2009 worden geactiveerd en afgeschreven in een periode van 5 jaar. De in de begroting opgenomen stelpost voor dit systeem is daarom onbenut gebleven. Daarnaast komen de
kosten voor de service level agreement kantoorautomatisering lager uit
dan begroot, met name omdat het aantal desktop en laptop pc’s is teruggebracht.
De kosten van huisvesting blijven € 173 000 binnen het in de begroting
opgenomen bedrag. Op het moment van opstellen van de begroting 2008
was nog geen goede inschatting te maken van de totale kosten van huur.
Zo was er veel onduidelijkheid over en geen inzicht in de kosten van de
gebruikersfaciliteiten in het Rijksverzamelkantoor en de kosten van de
facilitaire dienstverlening. Dat de huisvestingskosten in 2008 lager
uitkomen dan begroot komt met name doordat in de jaarrekening 2007
rekening was gehouden met een ingangsdatum van het huurcontract van
1 november 2007. De contractuele ingangsdatum is echter 15 december

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

148

Baten-lastendiensten

2007 waardoor de in 2007 te veel gereserveerde kosten zijn gecorrigeerd
ten gunste van 2008.
De bureaukosten komen € 618 000 lager uit dan begroot door onderbestedingen op nagenoeg alle onderliggende rubrieken. Door de verhuizing naar het Rijksverzamelkantoor komen de kosten van huur van
kantoormachines, koffieapparatuur, catering en vaste telefonie ruim
€ 200 000 lager uit dan begroot. Daarnaast zijn er besparingen te zien op
de portikosten, de interne informatievoorziening, de kosten van communicatie en de overige bureaukosten.
Afschrijvingskosten
In de begroting 2008 is rekening gehouden met de afschrijvingslasten van
nieuw meubilair en het documentaire informatie systeem. Omdat het
nieuwe pand gehuurd wordt inclusief werkplekmeubilair en de vertraging
van oplevering van het nieuwe documentaire informatiesysteem blijven
de afschrijvingslasten € 246 000 onder de begroting.
Rentelasten
De rentelasten hebben betrekking op een dotatie aan de voorziening voor
wachtgeldverplichtingen van voormalige Ctsv-medewerkers.
Dotaties voorzieningen
Voor een nieuw te vormen voorziening voor de reorganisatie in 2009
wordt een bedrag van € 2 200 000 gedoteerd. Als gevolg van deze reorganisatie zal de organisatie in formatie teruggaan van 180 fte’s tot 70 fte’s
per 1 januari 2011. Circa 30 medewerkers zullen met hun werk overgaan
naar andere onderdelen van SZW of het Rijk. Circa 80 medewerkers
worden begeleid van werk naar ander werk. De voorziening is onder meer
voor de afkoop van bovenschalige salariskosten, opleidingen en de doorbetaling van salariskosten van boventallig personeel.
De voorziening voor reorganisatie 2004 is ultimo 2008 afgewikkeld. Als
gevolg van onvoorziene uitgaven voor een schikking met een voormalige
medewerker is in 2008 een bedrag van € 12000 gedoteerd.
Daarnaast is ultimo 2008 € 108 000 gedoteerd aan de voorziening voor
onderhanden werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

149

Baten-lastendiensten

Tabel 9.3.5 Kasstroomoverzicht 2008 (x € 1 000)
Begroting

Realisatie

Verschil

12 985

16 030

3 045

–/– 1 176

–/– 1 393

–/– 217

–
–
–

–/– 168
4
–/– 164

–/– 168
4
–/– 164

–/– Eenmalige uitkering aan departement SZW
+/+ Eenmalige storting door het departement SZW
–/– Aflossing op leningen
+/+ Beroep op leenfaciliteit
4. Totaal financieringskasstroom

–/– 1 708
–
–
–
–/– 1 708

–/– 1 788
–
–
–
–/– 1 788

–/– 80
–
–
–
–/– 80

5. Saldo rekening courant RHB 31 december 20081

10 101

12 685

2 584

1. Saldo rekening courant RHB 1 januari 2008
2. Totaal operationele kasstroom
–/– Totaal investeringen
+/+ Totaal boekwaarde desinvestingen
3. Totaal investeringskasstroom

1

Het verschil tussen het saldo rekening courant RHB per 1 januari en 31 december 2008 en het saldo liquide middelen in de balans betreft de
kleine kas.

Doelmatigheid Inspectie Werk en Inkomen
De prestaties van de inspectie
Doelmatigheid is de verhouding tussen geleverde prestaties in kwaliteit
en kwantiteit en de ingezette middelen. Door het toenemende verschil
tussen formatie en bezetting heeft de omvang van de productie in 2008
onder druk gestaan en is een deel van de afgesproken producten later
geleverd.
Om de effectiviteit van het toezicht te verbeteren is IWI vanaf 2008
programmatisch gaan werken. Met de programma’s en de grotere externe
oriëntatie brengt IWI zowel op inhoud als op planning meer samenhang in
het toezicht aan. In 2008 heeft IWI overkoepelende rapportages uitgebracht en minder afzonderlijke oordelen dan in voorgaande jaren. De
focus is verlegd naar rapportages over de werking van het stelsel.
Daarnaast is IWI in 2008 gaan werken met een projectmanagementmethode die gebaseerd is op Prince2 en is toegesneden op de situatie bij
IWI. Met deze methode ontstaat er beter inzicht in de beschikbaarheid en
tijdsbesteding van medewerkers, waardoor projecten in de tijd gezien
beter op elkaar aansluiten.
Ter optimalisering van de documentaire informatievoorziening is in 2008
een digitaal post- en archiefsysteem ontwikkeld en uitgetest door de
gebruikers. Begin 2009 zal dit systeem IWI-breed worden uitgerold.
De inspectie heeft over 2008 het overgrote deel van het toezichtprogramma uitgevoerd. Zes projecten uit de Tarievennota 2008 die om
verschillende redenen minder prioriteit hadden zijn, na overleg met de
SG, geschrapt. Tevens zijn het meerjarenplan IWI en cki’s (doorloop uit de
Tarievennota 2007) geschrapt. In totaal is voor deze projecten 9 300 uur
geschrapt.
Ten laste van de post onvoorzien zijn 13 nieuwe projecten opgenomen
met een totaal capaciteitsbeslag in 2008 van circa 5 600 uur is van enkele
projecten de capaciteitsplanning bijgesteld met per saldo ruim 1 700 uur.
De post onvoorzien is hiermee voor ruim 62% gevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

150

Baten-lastendiensten

Als gevolg van de lagere bezetting en de balans tussen de tijdigheid en
kwaliteit en effectiviteit van de producten is bij enkele producten vertraging in de oplevering gekomen. Bij zes projecten is de geplande opleverdatum over de jaargrens geschoven en zullen de producten daarom in
2009 geleverd worden.
Tabel 9.3.6 Inzet van middelen
2006

2007

2008

Ontwikkeling formatie (in fte):
– Toezichtmedewerkers
– Declarabele stafmedewerkers
– Overhead
Totaal (exclusief gedetacheerde medewerkers)

154,2
–
85,8
240,0

151,2
18,2
62,0
231,7

136,0
17,0
44,4
197,4

Directe productiviteit
– Gepland
– Realisatie

65,0%
64,0%

67,5%
65,0%

70,0%
65,0%

Uurtarief toezichtmedewerker (x € 1)

147,00

140,65

138,45

Gerealiseerde omzet (x € 1 000)

23 606

22 861

20 724

Personele kosten
Materiële kosten
Totaal apparaatskosten

16 650
4 823
21 473

17 087
5 289
22 376

15 206
3 705
18 911

Als gevolg van taakstellingen en reorganisaties is de formatie van IWI
sinds de instelling in 2002 fors verminderd en zal de komende jaren nog
verder afnemen. IWI startte in 2002 met een formatie van 419 fte’s.
IWI heeft als doelstelling de directe productiviteit van de toezichtmedewerkers stapsgewijs te verhogen tot 75%. Onder meer als gevolg van de
activiteiten die samenhangen met de invoering van de nieuwe methode
van projectmanagement en de ontwikkeling van de nieuwe visie is de
gerealiseerde directe productiviteit in 2008 gelijk aan die van 2007 en blijft
daarmee achter bij de norm voor 2008.
Het uurtarief, zoals berekend met de productiviteitsnorm uit de tarievennota’s, is de afgelopen jaren gedaald.
De apparaatskosten zijn ten opzichte van 2006 met circa 12% afgenomen
(de tijdelijke kostenstijging in 2007 is als gevolg van tijdelijke extra inhuur
van onderzoekers en de dubbele huurkosten in verband met de verhuizing
naar het Rijkskantoor). In lijn hiermee is de omzet 2008 in vergelijking met
die van 2006 met 12% gedaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

151

Senior beleidsmedewerker

Functie

Tabel 10.1 Topinkomens (x € 1)

71 573

Belastbaar
loon

17 462

Pensioen
bijdrage
werkgever

2007

89 035

Totaal

63 885

Belastbaar
loon

13 953

Pensioen
bijdrage
werkgever

225 206

Ontslag
vergoeding

2008

303 044

Totaal

Aanvulling
FPU en
pensioen

Motivering

Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Stb.
2006, 95) dient elk departement via het departementaal jaarverslag een overzicht op te nemen van medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde belastbare jaarloon van een minister.
Dit gemiddelde belastbare jaarloon is voor 2008 vastgesteld op € 181 000 (zie de Mededeling van de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 6 februari 2009 in de Staatscourant van 19 februari 2009
(Stcrt. 2009, nr. 34, blz. 1)).

Publicatieplicht op grond van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens bij
het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

10. TOPINKOMENS

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

152

ONDERDEEL D. BIJLAGEN
BIJLAGE 1 TOEZICHTRELATIES
Sturing
Op grond van de Wet SUWI fungeert het toezicht onder volledige ministeriële verantwoordelijkheid. Het toezicht formuleert geen eigen normen,
maar baseert zich op normen die elders gezaghebbend zijn vastgelegd.
Het normenkader voor de SUWI-organisaties bestaat uit onder meer weten regelgeving, het jaarplan van de organisaties (na goedkeuring door de
minister) en de beleidsregels die de organisaties zelf stellen. Daarnaast is
de zogeheten «meibrief» van belang, die de beleidsprioriteiten voor het
komende jaar en het financiële kader bevat. De Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) verwerken deze beleidsprioriteiten in hun jaarplan en het
financiële kader in hun begroting. De minister stelt de prioriteiten vanuit
de sturingsrol, maar de meibrief wordt ook betrokken bij de totstandkoming van het programma van de toezichthouder. Hierdoor kunnen de
onderscheiden rollen met betrekking tot sturing en toezicht elkaar
versterken. Hierbij zij opgemerkt dat het gegeven de onafhankelijke positionering aan de Inspectie Werk en Inkomen is om de inhoud van toezicht
te bepalen.
Toezicht
De Inspectie Werk en Inkomen (IWI) is de onafhankelijke toezichthouder
voor de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
De inspectie houdt toezicht op de uitvoeringsorganisaties die de
werknemers- en volksverzekeringen uitvoeren en op de gemeenten, die
verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de WWB. IWI oordeelt over
de werking van het stelsel van werk en inkomen, met name door te kijken
naar de effectiviteit van de uitvoeringspraktijk. Daarnaast houdt IWI
tweedelijnstoezicht op de certificatie- en keuringsinstellingen op het
terrein van arbeidsomstandigheden, en op de AFM, de DNB en de SER.
Op de AFM en de DNB in hun hoedanigheid van toezichthouder op de
uitvoering van pensioenwet- en regelgeving door pensioeninstellingen en
op de SER bij de uitvoering van diens taken op grond van de Wet op de
bedrijfsorganisatie. Verder geeft IWI een oordeel over de jaarrekening van
de SER.
De Inspecteur-Generaal stelt het jaarplan van de Inspectie vast na overleg
met de Minister.
IWI werkt haar jaarplan uit in inhoudelijke programma’s die aansluiten op
maatschappelijke thema’s zoals arbeidsparticipatie, inkomenszekerheid en
dienstbare overheid. De programma’s leiden tot overkoepelende rapportages die antwoord geven op de vraag «Draagt de uitvoering bij aan het
realiseren van het beoogde effect van maatregelen, is die bijdrage gezien
de beleidsdoelstellingen toereikend en welke verklaringen zijn er indien de
beoogde effecten niet worden behaald?»
Een voorbeeld van een overkoepelende rapportage is «Zicht op iedereen
doet mee». Hierin maakt de inspectie de stand van zaken op van de
uitvoering van de participatiedoelstellingen uit het coalitieakkoord van
februari 2007. IWI biedt inzicht in de inspanningen van CWI, UWV en
gemeenten om kwetsbare uitkeringsgerechtigden te laten meedoen in de
samenleving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

153

B i j l a g e 1 . To e z i c h t s r e l a t i e s

De inspectie rapporteert aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en aan de uitvoeringsorganisaties. De rapportages van de
inspectie werk en inkomen zijn openbaar.
De inspectie publiceert op grond van artikel 38 lid 2 van de Wet SUWI een
eigen jaarverslag. Hierin gaat IWI in op de vraag in hoeverre de uitvoering
bijdraagt aan het realiseren van de doelstellingen van de wetgever.
Tevens legt IWI verantwoording af over haar eigen bedrijfsvoering. Het
jaarverslag van de inspectie wordt parallel aan dit jaarverslag ter kennis
gebracht van beide Kamers der Staten-Generaal. Voor het oordeel over de
kwaliteit van de uitvoering van de sociale zekerheid en voor een overzicht
van de producten van IWI wordt verwezen naar het jaarverslag 2008 van
de Inspectie Werk en Inkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

154

BIJLAGE 2 TOEZICHTHOUDERS IN HET KADER VAN DE
PENSIOENWET
Via de moties van de leden De Nerée tot Babberich c.s. (Kamerstukken II
2006/07, 30 300, nr. 39) en de Vries c.s. (Kamerstukken II 2006/07 30 413,
nr. 79) is de regering ten aanzien van onder meer de toezichthouders op
de financiële markten, te weten De Nederlandsche Bank (DNB) en de
Autoriteit Financiële Markten (AFM), verzocht in het departementale jaarverslag een overzicht op te nemen van:
a. de toezichtstaak, de beleidsdoelen en de geleverde prestaties door de
toezichthouders;
b. de kosten van de toezichthouders;
c. het aantal formatieplaatsen, zo mogelijk per beleidsdoel en toezichtstaak;
d. de kosten en bedragen die worden doorberekend aan de onder
toezicht gestelden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is verantwoordelijk
voor het prudentieel toezicht op pensioenfondsen en het materieel
toezicht op pensioenuitvoerders (pensioenfondsen en verzekeraars) door
DNB. De overige toezichtstaken vallen onder verantwoordelijkheid van de
Minister van Financiën.
Omdat De Nederlandsche Bank in zijn verantwoording geen onderscheid
maakt naar zijn activiteiten ten aanzien van verzekeraars, is niet aan te
geven welk deel van het toezicht betrekking heeft op verzekeraars en welk
deel betrekking heeft op pensioenen. Om deze reden is dezelfde tekst
opgenomen als de bijlage over toezichtrelaties in het Jaarverslag van de
Minister van Financiën. De betreffende gegevens zijn gebaseerd op informatie van DNB en AFM.
De Nederlandsche Bank
Toezichtstaak
Als prudentieel toezichthouder ziet DNB toe op de soliditeit van financiële
ondernemingen en het bijdragen aan de stabiliteit van de financiële
sector.
Beleidsdoelen
Hoofddoel van het toezicht is een stabiele en integere financiële sector die
op een groot vertrouwen van het publiek mag én kan rekenen. Daartoe
zijn drie doelstellingen geformuleerd (zie ook tabel B2.1):
1. Goede uitvoering van het toezicht
Als gevolg van de financiële crisis kwamen veel instellingen in
liquiditeitsproblemen. DNB hield nauwlettend de financiële posities
van de financiële instellingen in de gaten. Het risicobeeld van instellingen is steeds geactualiseerd en waar nodig zijn de toezichtplannen
aangepast. Meerdere malen waren majeure ingrepen nodig om de
weerbaarheid van instellingen te verbeteren en de financiële instabiliteit te temperen.
2. Goed voorbereid zijn op externe ontwikkelingen
De kredietcrisis stelt het toezicht voor nieuwe uitdagingen. In het
verslagjaar heeft DNB samen met andere toezichthouders en centrale
banken de eerste lessen uit deze crisis getrokken. Binnen de internationale toezichtgemeenschap wordt hard meegewerkt aan het zoeken van
een uitweg uit de crisis en een verbetering van de organisatie, uitvoering en effectiviteit van het toezicht. DNB speelt een actieve rol bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

155

B i j l a g e 2 . To e z i c h t h o u d e r s i n h e t k a d e r v a n d e p e n s i o e n w e t

beleidsrespons van de internationale toezichtgemeenschap op de
financiële crisis. De maatregelen en verbeteringen krijgen de komende
jaren hun beslag, waarbij ook de consequenties voor de organisatie en
processen van DNB verder zullen worden uitgewerkt.
3. Verdere professionalisering van het toezicht
De verdere professionalisering van de toezichtorganisatie en innovatie
van werkprocessen zijn door de kredietcrisis in een stroomversnelling
gebracht. De beoogde veranderingen en verbeteringen zijn zichtbaar in
gang gezet. In 2008 is een externe evaluatie van de risico-oriëntatie in
het verzekeringstoezicht opgestart. Het eindrapport wordt in het voorjaar van 2009 verwacht. Ook is voortgang geboekt bij de verdere
ontwikkeling van verzekeringskennis, waaronder het verwerven van
meer inzicht in de inherente risico’s van het zorgverzekeringsstelsel en
de wijze waarop zorgverzekeraars die risico’s kunnen beheersen.
Tabel B2.1 Geleverde prestaties DNB
Doelstelling

Streefwaarde

Hoofddoelstelling 1: goede uitvoering van het toezicht
Effectief risicogebaseerd toezicht.
Actueel en getrouw beeld van financiële
instellingen: FIRM-risicoscores zijn actueel
en voor alle instellingen ingevoerd in risicotool, uitkomsten gedeeld met instellingen.

Toezicht op governance en integriteit.

Effectieve en tijdige interventies.

Resultaat

Gerealiseerd, maar (vooral voor het bankentoezicht) onder druk door grote inspanningen
in verband met de financiële crisis.

Soepele invoering Bazel II/CRD voor banken
en beleggings-ondernemingen, overgang
naar nieuwe rapportagekaders voor verzekeraars en pensioenfondsen en continuïteitsanalyses (beoordeling FTK-implementatie).

Gerealiseerd.

Verder operationaliseren van periodieke
integriteitscan en invoeren van een systeem
van self-assessment.

Gerealiseerd

Beoordelen of de implementatie van PFG bij
fondsen tijdig en conform de wet- en regelgeving is geschied. Verankeren in regulier
toezicht.

Gerealiseerd, waaronder in 2008 35
gesprekken met pensioenfonds-bestuurders.

Geen incidenten als gevolg van bij DNB
bekende tekortkomingen bij instellingen
onder toezicht.

Als gevolg van de financiële crisis waren in
2008 majeure ingrepen nodig.

Adequaat en zorgvuldig optreden tegen
niet-integere of illegale ondernemingen.

In één beroepsprocedure is een boetebesluit
van DNB vernietigd, omdat onvoldoende
zorgvuldig is opgetreden.

Hoofddoelstelling 2: goed voorbereid zijn op externe ontwikkelingen
Verdere invoering Pensioenwet.
Uitvoering implementatieactiviteiten
Pensioenwet.

Gerealiseerd, waaronder beoordelen actualiteit beleidsregels, ontwikkeling indexatielabel
en actualiseren Open Boek.

Invoering toezicht herverzekeraars.

Soepele implementatie van herverzekeringtoezicht bij DNB en instellingen.

Gerealiseerd, waarbij inmiddels voor 4
herverzekeraars een vergunning is afgegeven.

Verschuiving naar meer principlebased toezicht.

Aanpassen werkwijzen naar principle-based
toezicht door meer gebruik professionele
afwegingen, innovatieve guidance, training/
opleiding, verbeteren vaardigheden/interne
samenwerking.

Gerealiseerd. Dit krijgt in 2009 een vervolg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

156

B i j l a g e 2 . To e z i c h t h o u d e r s i n h e t k a d e r v a n d e p e n s i o e n w e t

Tabel B2.1 Geleverde prestaties DNB
Doelstelling

Streefwaarde

Resultaat

Economisch rationele invulling
Solvency II voor verzekeraars.

Voorbereidingen treffen voor invoering
Solvency II, waaronder uitvoering QIS4.

Gerealiseerd.

Harmonisatie
EU-solvabiliteitsraamwerk
pensioenen.

Invulling geven aan voortrekkerrol van DNB
op dit vlak door uitvoeren van geplande
activiteiten in CEIOPS-werkgroep (voorzitterschap DNB).

Gerealiseerd.

Hoofddoelstelling 3: steeds beter toezicht
Bijdrage externe verantwoording en
Pilot externe evaluatie uitgevoerd.
verbetering toezicht via uitvoeren
externe evaluatie.

Pilot in 2008 gestart, eindrapportage volgt in
voorjaar 2009.

Meer openheid en kennisdeling door
beschikbaar stellen web-based
informatieloket.

Open Boek Toezicht uitgebreid en verbeterd
(o.a. door klankbordgroep).

Gerealiseerd.

Vaststellen effectiviteit van het
toezicht door toepassen van dossierreviews.

Reguliere dossierreviews uitgevoerd: volledige jaarcyclus gedraaid incl. rapportages.

Jaarcyclus uitgevoerd, maar vertraagd door
kredietcrisis.

Volgen stramien van Bewust Beleid bij Toevoeging beschrijving van proces Bewust
opstellen beleid en regelgeving.
Beleid aan beleidsnota’s.

Gerealiseerd.

Verdere professionalisering toezichtorganisatie en innovatie werkprocessen.

Beoogde veranderingen en verbeteringen
gerealiseerd of zichtbaar in gang gezet.

Gerealiseerd.

Investeren in verzekeringskennis,
inzicht en samenwerking.

Meer inzicht verwerven in de inherente
risico’s van het zorgverzekeringsstelsel en de
wijze waarop zorgverzekeraars die risico’s
kunnen beheersen.
Verdiepen van verzekeringskennis.

In 2008 zijn diverse activiteiten ontwikkeld.
Dit wordt in 2009 verder opgepakt.

Goede samenwerking met AFM.

Taakverdeling AFM-DNB o.b.v. convenant
juli 2007; door tijdige informatie-uitwisseling
en afstemming van toezicht-werkzaamheden
bereiken van een efficiënte en effectieve
samenwerking.

In 2008 is op veel terreinen frequent overleg
geweest met de AFM, waaronder periodiek
beleidsoverleg op bestuurlijk niveau. Daarnaast zijn gezamenlijke onderzoeken uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

157

B i j l a g e 2 . To e z i c h t h o u d e r s i n h e t k a d e r v a n d e p e n s i o e n w e t

Tabel B2.2 Toezichtskosten DNB (x € 1 mln)

1
2

3

4
5

6

2007

2008

Banken1
Pensioenfondsen
Verzekeraars
Overige instellingen
Wwft en Sanctiewet2
FEC-eenheid3

45,21
21,38
25,16
9,79
0,72
0

35,04
17,15
20,97
7,60
0,35
0,14

Som der lasten

102,26

81,244

Aan onder toezichtsgestelden toe te rekenen kosten
Gemiddeld aantal fte’s6

84,94
657

58,745
642

Banken inclusief Electronische geldinstellingen en overige kredietinstellingen (niet-banken).
De Wet identificatie bij dienstverlening (Wid) en de Wet melding ongebruikelijke transacties
(Wet MOT) zijn per 1 augustus 2008 samengevoegd in de Wet ter voorkoming van witwassen
en financieren van terrorisme (Wwft).
Aanloopkosten (de secretariaatsfunctie van het FEC is per 1 januari 2009 van de AFM overgegaan naar DNB).
De daling van de lasten is toe te schrijven aan lagere pensioenlasten op grond van RJ271.
Rekening is gehouden met de aanvullende overheidsbijdrage, als gevolg van twee uitspraken
van het College van Beroep voor het bedrijfsleven, voor de betrokkenheid van DNB bij de
voorbereiding van weten regelgeving in 2007 en 2008.
Direct personeel plus toegerekende ondersteuning.

Autoriteit Financiële Markten
Toezichtstaak
Als gedragstoezichthouder ziet de AFM toe op ordelijke en transparante
financiële marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en
zorgvuldige behandeling van cliënten.
Beleidsdoelen
Hoofddoel van het toezicht is het bevorderen van eerlijke en transparante
financiële markten. Daartoe is de AFM actief op twee terreinen, te weten
financiële dienstverlening en kapitaalmarkten.
1. Financiële dienstverlening
De AFM bevordert de zorgvuldige financiële dienstverlening aan
consumenten. Bedrijven en personen die financiële diensten verlenen,
moeten deskundig, betrouwbaar en integer zijn. De informatie van
financiële ondernemingen en pensioenuitvoerders dient feitelijk juist,
begrijpelijk en niet misleidend te zijn. De ondernemingen moeten
handelen in het belang van hun klanten (zorgplicht).
2. Kapitaalmarkten
De AFM bevordert de eerlijke en efficiënte werking van kapitaalmarkten, waarop beleggers kunnen vertrouwen. De toezichthouder
handhaaft de spelregels voor degenen die actief zijn op de markt van
aandelen en andere effecten. Marktmisbruik – gebruik van voorwetenschap, manipulatie of misleiding – is verboden. Beursgenoteerde
bedrijven moeten koersgevoelige informatie tijdig en correct naar
buiten brengen. De AFM handhaaft de regels voor de uitgifte van
effecten en openbare biedingen, voor financiële verslaggeving en voor
accountants die de verslaggeving controleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

158

B i j l a g e 2 . To e z i c h t h o u d e r s i n h e t k a d e r v a n d e p e n s i o e n w e t

Tabel B2.3 Geleverde prestaties AFM
Onderdeel
Financiële dienstverlening

Markttoegang

Adviseurs en bemiddelaars

Aanbieders

Integriteitstoezicht illegale financiële activiteiten

Informatieverstrekking

Kapitaalmarkten

Emissies en openbare
biedingen

Marktmisbruik

Melding zeggenschap

Infrastructuur

Financiële verslaggeving

Omschrijving

2007

2008

Aantal afwijzingen van vergunningaanvragen

558

12

Aantal intrekking van verleende vergunningen op
eigen verzoek
Aantal intrekkingen van verleende vergunningen
door AFM
Aantal verleende vergunningen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken

1 176

949

2

51

3 905
113

899
78

Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal lopende thema-onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal lopende thema-onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken

96
6
58

82
4
21

60
107
147
7
141

132
80
62
3
11

12
345

15
559

375
60

546
112

37
1 052
1 084
0
130

83
1 519
1 519
1
173

Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken

17

15

Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal goedkeuringen prospectus
Aantal aanvullende prospectussen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal lopende thema-onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal alerts
Aantal meldingen zeggenschap en insider meldingsregeling
Aantal te late meldingen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal lopende thema-onderzoeken
Aantal adviezen/vvgb’s/notificaties/toetsingen
Aantal beoordelingen reglementswijzigingen
Aantal beoordelingen organisatie/
systeemwijzigingen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal lopende thema-onderzoeken
Aantal formele toezichtmaatregelen

16
1

15
13

2
233
79
56
58
2
3

2
153
122
51
42
1
0

14
0
361
3 462

20
2
257
2 448

441
4
3
1
38
25
23

161
13
8
0
17
25
31

52
45
1
26

70
63
3
36

Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
Aantal formele toezichtmaatregelen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal lopende thema-onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

159

B i j l a g e 2 . To e z i c h t h o u d e r s i n h e t k a d e r v a n d e p e n s i o e n w e t

Tabel B2.3 Geleverde prestaties AFM
Onderdeel

Accountantsorganisaties

Omschrijving

2007

2008

Aantal deponeringen jaarverslagen
Aantal gestarte instellingsspecifieke onderzoeken

225
1

312
9

Aantal afgeronde instellingsspecifieke onderzoeken
Aantal doelstelling- of normoverdragende
gesprekken/brieven
Aantal formele toezichtsmaatregelen
Afwijzingen van vergunningaanvragen
Intrekkingen van verleende vergunningen
Verleende vergunningen

0
1

1
5

1
7
0
13

0
24
3
472

20071

2008

Aanbieders
Accountantsorganisaties
Adviseurs en bemiddelaars in financiele producten
Effecten uitgevende instellingen
Infrastructuur
Integriteit
Overig
Kosten die niet direct herleidbaar zijn tot een wettelijke taak
Afschrijving eerder geactiveerde kosten
Geactiveerde lasten ontwikkelde software

26,7
6,1
20,9
14,2
1,7
1,7
1,0
3,2
8,0
0,1

20,3
6,3
21,6
15,4
1,5
1,2
2,2
0,3
8,0
0,3

Som der lasten

80,7

79,9

Aan onder toezichtsgestelden toe te rekenen kosten2
Gemiddeld aantal fte’s

49,8
434

44,9
434

Tabel B2.4 Toezichtskosten AFM (x € 1 mln)

1

2

Als gevolg van stelselwijzigingen wijken enkele cijfers af van de vorig jaar gepresenteerde
cijfers.
Inclusief de in het betreffende jaar gemaakte voorbereidingskosten die later aan onder
toezichtsgestelden worden doorberekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

160

BIJLAGE 3 ZBO’S EN RWT’S
Deze bijlage bevat een overzicht van de zelfstandige bestuursorganen
(ZBO) en rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT) die onder de
verantwoordelijkheid van het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vallen. Indien een ZBO of een RWT uit de departementale
begroting en/of via de premie-uitgaven een bijdrage ontvangt, is het
beleidsartikel vermeld waarin het ZBO of de RWT is opgenomen, alsmede
de gerealiseerde bijdragen van 2008.
Tabel B3.1 Overzicht van ZBO’s en RWT’s van SZW (x € 1 mln)
RWT
Raad voor Werk en Inkomen (RWI)
Stichting Kunstenaar en Co
Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV),
Centrale organisatie voor Werk en Inkomen (CWI) en BKWI
Sociale Verzekeringsbank (SVB)
Inlichtingenbureau (IB)
Certificerende- en keuringsinstanties arbeidsomstandigheden
Bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen
1
2

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

ZBO

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Beleidsartikel
Artikel 47
Artikel 46
Artikel 46, 47 en 49
Artikel 47 en 48
Artikel 49 en 50
Artikel 46
Artikel 44
Artikel 45

Bijdrage 20081
5,7
1,9
1 624,92
386,3
217,72
5,8

Deze bedragen zijn inclusief bijdragen van derden.
Deels via premiegefinancierde uitgaven

Raad voor Werk en Inkomen
De Raad voor Werk en Inkomen (www.rwi.nl) is het officiële en onafhankelijke overlegorgaan van vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers
en gemeenten. De Raad heeft tot taak overleg te voeren met Onze
Minister over voorstellen van deze raad betreffende a. het beleid met
betrekking tot werk en inkomen; b. het arbeidsmarktbeleid; c. de bevordering van de kwaliteit en de transparantie van de re-integratiemarkt.
Kunstenaars & CO
Kunstenaars&CO (www.kunstenaarsenco.nl) heeft als wettelijke taak het
uitvoeren van beroepsmatigheidsonderzoeken. Kunstenaars die gebruik
maken van de WWIK moeten kunnen aantonen dat zij beroepsmatig
werken. Kunstenaars&CO voert deze onderzoeken uit in opdracht van de
sociale diensten van gemeenten. Kunstenaars&CO is daartoe aangewezen
door de minister van SZW.
SUWI
In de Wet SUWI is de rechtspersoonlijkheid van de ZBO’s op het terrein
van de uitvoering van werk en inkomen geregeld.
UWV
Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (www.uwv.nl) is een
zelfstandig bestuursorgaan dat de sociale verzekeringen voor werknemers, zelfstandigen en jonggehandicapten uitvoert. De belangrijkste taak
van het UWV is bemiddeling en re-integratie. Tevens rekent UWV het tot
haar taak om de sociale verzekeringen (onder meer WAO, WIA, WW en
Wajong) snel, duidelijk en betrouwbaar, rechtmatig en doelmatig uit te
voeren. Middels «de Vernieuwing» werkt UWV de komende jaren aan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

161

B i j l a g e 3 . Z B O ’s e n RW T ’s

fundamentele verdere verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening.
De reguliere kosten van UWV vertonen een dalende lijn als gevolg van
efficiencymaatregelen, beleids- en volume-effecten.
CWI
Met de fusie per 1 januari 2009 van CWI en UWV worden de activiteiten
van beide organisaties gericht op werk samengebracht in één organisatieonderdeel van het UWV, het WERKbedrijf. De programma-uitgaven van
CWI worden ingebracht in dit organisatieonderdeel. Vanaf 2009 verzorgt
UWV (het organisatieonderdeel WERKbedrijf) de dienstverlening aan
werkzoekenden en werkgevers. Werkgevers kunnen dan bij UWV terecht
voor personeelsbemiddeling en informatie over de arbeidsmarkt. Werkzoekenden kunnen bij UWV terecht voor het vinden van werk of het
aanvragen van een WW- of bijstandsuitkering. Daarnaast verleent UWV
(voorheen CWI) ontslagvergunningen en tewerkstellingsvergunningen en
geeft arbeidsrechtelijke informatie.
BKWI
Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (www.bkwi.nl) werkt in
opdracht van het ministerie van SZW en verleent diensten aan de Suwiorganisaties. Het BKWI is opgericht om het geheel aan centrale voorzieningen binnen de keten van werk en inkomen te beheren en door te
ontwikkelen. Een onderdeel hiervan is het beheer van SUWI-net.
SVB
De Sociale verzekeringsbank (www.svb.nl) is een zelfstandig bestuursorgaan dat de regelingen uitvoert voor verschillende overheidsorganisaties. Voor het ministerie van SZW voert de SVB de AOW, ANW, AKW, TOG
en de TAS uit. Bij de SVB is een dalende lijn in de reguliere kosten zichtbaar. Door het SVB is een verandertraject (SVB 10) in gang gezet. Met dit
verandertraject heeft SVB als missie om de beste, servicegerichte en
omgevingsbewuste uitvoerder te zijn van persoonsgebonden regelingen
van de overheid. Dit vernieuwingstraject zal onder meer tot gevolg
hebben dat de dienstverlening aan de klant verder verbetert en dat de
nieuwe regelingen sneller en gemakkelijker geïntroduceerd en uitgevoerd
kunnen worden.
IB
Het Inlichtingenbureau (www.inlichtin genbureau.nl) ondersteunt
gemeenten bij hun wettelijke taken in het kader van de sociale zekerheid.
Deze ondersteuning bestaat uit coördinatie en dienstverlening op het
gebied van gegevensuitwisseling tussen gemeenten en derden in de
keten Werk en Inkomen. Deze gegevensuitwisseling vindt plaats via de
Sectorloket-applicatie (SLOG) van het Inlichtingenbureau, een belangrijke
toepassing hiervan zijn de samenloopsignalen. Het doel is bestrijding van
fraude en bevorderen van samenwerking tussen de verschillende
uitvoeringsorganisaties op het terrein van de sociale zekerheid.
Bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen
Uitvoeren van een bedrijfstak- of beroepspensioenregeling met verplichte
deelname.
Certificerende- en keuringsinstanties arbeidsomstandigheden (tot 2009)
Afgeven certificaat arbodienst – Afgeven certificaat vakbekwaamheid
arbeids- en bedrijfsgeneeskunde, arbeidshygiene, veiligheidskunde,
arbeids-en organisatiekunde. Keuren en certificeren op het terrein van
arbeidsomstandigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

162

B i j l a g e 3 . Z B O ’s e n RW T ’s

Aansturing, toezicht, samenwerking SUWI-organisaties
De Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet SUWI) is
de «organisatiewet» voor de ZBO’s op het terrein van werk en inkomen.
De Wet SUWI is in 2006 geëvalueerd. De rapporten betreffende de
Evaluatie SUWI 2006 zijn bij brief van 28 augustus 2006 (Kamerstukken II,
2005/2006, 26 448, nr. 290) aan de Tweede Kamer aangeboden. De reactie
van het kabinet op deze evaluatie is bij brief van 19 oktober 2007 (Kamerstukken II, 2007/2008, 26 448, nr. 342) aan de Tweede Kamer aangeboden.
Met de wijziging van de Wet SUWI per 1 januari 2009 is uitwerking
gegeven aan de Kabinetsreactie Evaluatie SUWI. Hoofdpunten van deze
wijziging vormen de fusie tussen UWV en CWI per 1 januari 2009 en de
verdere ontwikkeling van de geïntegreerde dienstverlening. Hiermee
wordt beoogd de effectiviteit, klantgerichtheid en efficiency van de dienstverlening in de keten van werk en inkomen te versterken.
De aansturing en het toezicht op de SUWI-organisaties, zoals SVB, UWV
en CWI, zijn binnen SZW expliciet belegd binnen de organisatie. De
aansturing vindt plaats door een aparte afdeling binnen de directie
Relatiebeheer, Uitvoeringsontwikkeling en Aansturing (tot 1 januari 2009:
Uitvoeringsbeleid) en het signalerende toezicht door de onafhankelijke
Inspectie werk en inkomen. Deze scheiding tussen aansturing, toezicht en
beleid borgt professionele aansturing en toezicht.
Uitvoeringskosten SUWI-organisaties
In tabel B3.2 worden de gerealiseerde uitvoeringskosten van de SUWIorganisaties afgezet tegen de beschikbaar gestelde budgetten. Grote
verschillen worden toegelicht. In tabel B3.3 en B3.4 wordt de rechtmatigheid weergeven van de door het UWV en de SVB uitgevoerde wetten. De
gegevens in de tabel zijn ontleend aan de jaarverslagen 2008 van de
SUWI-organisaties. Deze jaarverslagen zijn voorzien van een accountantsverklaring omtrent getrouwheid. In de aanbiedingsbrief bij de jaarverslagen 2008 van de SUWI-organisaties wordt nader ingegaan op de prestaties van de SUWI-organisaties in 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

163

B i j l a g e 3 . Z B O ’s e n RW T ’s

Tabel B3.2 Uitvoeringskosten per SUWI-organisatie (x € 1 mln)
2004

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Begroting
2008*

verschil
2008

1 821,7
1 552,1
156,2
55,0
58,4

1 902,9
1 551,3
159,4
72,8
119,4

1 779,5
1 529,5
84,8
52,1
113,1

1 718,2
1 469,8
66,2
–
182,2

1 624,9
1 420,1
44,3
–
160,5

1 671,9
1 402,5
75,7
–
193,7

– 47,0
17,6
– 31,4
–
– 33,2

SVB totaal
Reguliere kosten

210
210

229
229

215
215

204
204

217,7
217,7

233,5
233,5

– 15,8
– 15,8

CWI totaal
Reguliere kosten
Transformatiekosten
Projectkosten***
Reguliere kosten (doorberekend)*

412
367
28
17

429
389
26
13

392
385
–
7

393
342
–
18
33

376,3
336,5
–
5,3
34,5

384,3
340,1
–
9,8
34,5

– 8,0
– 3,6
–
– 4,5

BKWI totaal
Reguliere kosten
Projectkosten

10,0
7,3
2,7

8,5
6,8
1,8

8,2
6,2
2,0

8,7
7,5
1,2

10,0
8,5
1,5

10,2
9,2
1,0

– 0,2
– 0,7
0,5

IB totaal****
Reguliere kosten
Projectkosten

5,6
4,5
1,1

8,1
4,4
3,7

5,7
4,0
1,7

6,9
5,7
1,1

5,8
5,8
–

5,8
5,8
–

0,0
0,0
0,0

UWV totaal**
Reguliere kosten
Transformatie- en frictiekosten
Kwaliteitsbudget
Overige projecten

*

De kolom begroting 2008 geeft de eindstand van het budget van de SUWI-organisaties weer. Vanwege budgettoekenningen die na het opstellen
van de SZW-begroting 2008 hebben plaatsgevonden, wijkt dit af van de stand zoals opgenomen in de SZW-begroting 2008. Voor CWI geldt dat
het ketenbudget voor DKD buiten beschouwing is gelaten. Tevens is bij CWI een regel toegevoegd voor reguliere kosten die worden doorberekend aan derden.
** De uitvoeringskosten betreffen de uitvoeringskosten vóór onttrekking aan bestemmingsfondsen.
*** De projectkosten zijn exclusief het ketendeel van het programma Digitaal Klant Dossier.
****De uitvoeringskosten Inlichtingenbureau worden in de begroting SZW niet afzonderlijk weergegeven, maar als onderdeel van het handhavingsbudget op artikel 30.

UWV
De totale uitvoeringskosten UWV bedroegen in 2008 € 1 624,9 miljoen.
Ten opzichte van de begroting van € 1 671,9 miljoen is er sprake van een
positief begrotingsresultaat van € 47,0 miljoen. De begroting bestond uit
een beschikbaar gesteld budget van € 1 636,9 miljoen en uit een bedrag
van € 35,0 miljoen uit bestemmingsfondsen die in 2007 zijn gevormd. Het
UWV heeft uit deze bestemmingsfondsen een bedrag van € 32,2 miljoen
gebruikt voor de financiering van de uitvoeringskosten 2008. Na onttrekking aan deze bestemmingsfondsen resulteert een positief begrotingsresultaat van € 44,2 miljoen. Dit resultaat is in overleg met SZW toegevoegd aan de bestemmingsfondsen per 31 december 2008.
SVB
De uitvoeringskosten SVB voor SV-taken bedroegen in 2008 € 217,7
miljoen. Dit is inclusief een bedrag van € 7,1 miljoen voor het programma
SVB tien. Ten opzichte van het beschikbaar gestelde budget van € 233,5
miljoen is er sprake van een positief begrotingsresultaat van € 15,8
miljoen. Een deel hiervan zal in 2009 (en verder) worden ingezet voor het
Veranderprogramma SVB10.
CWI
Het budget CWI bedroeg eind 2008 € 353,7 miljoen. Dit is inclusief het
bestemmingsfonds projecten ad € 8 mln. In bovenstaande tabel is hierop
een correctie toegepast om de aansluiting te kunnen maken bij de
uitvoeringskosten CWI. Het ketendeel van het DKD-budget (UWV, CP-ict en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

164

B i j l a g e 3 . Z B O ’s e n RW T ’s

BKWI) van € 3,9 miljoen is buiten beschouwing gelaten. Daarnaast is
€ 34,5 miljoen toegevoegd voor reguliere kosten die worden doorberekend aan derden: onderverhuur en ICT-ontwikkelingen. Hieruit volgt een
daadwerkelijk voor CWI te besteden bedrag van € 384,3 miljoen. De totale
uitvoeringskosten bedroegen in 2008 € 376,3 miljoen. Hierdoor resulteert
ten opzichte van het te besteden bedrag een positief budgetresultaat van
€ 8,0 miljoen. Dit bedrag zal in 2009 (en verder) worden ingezet.
BKWI
De totale uitvoeringskosten BKWI bedroegen in 2008 € 10,0 miljoen.
IB
De totale uitvoeringskosten IB bedroegen in 2008 € 5,8 miljoen.
Rechtmatigheid
Tabel B3.3 Rechtmatigheid UWV

UWV totaal
BIA
TRI
Wajong
WAO
WAZ
WIA
WW
ZW
REA
WAZO
TW

2004

2005

2006

2007

2008

Streven
2008

98,0%
99,4%
–
99,7%
99,5%
99,2%
–
94,9%
94,8%
91,7%
98,0%
97,2%

98,8%
97,4%
–
99,9%
99,9%
99,3%
–
97,1%
95,7%
90,3%
98,8%
99,3%

98,4%
97,5%
94,7%
99,6%
99,5%
99,2%
98,2%
98,5%
91,0%
–
96,2%
95,8%

98,5%
99,3%
89,6%
99,5%
99,9%
98,7%
95,8%
98,3%
90,1%
–
96,1%
97,2%

98,5
99,9
87,3
99,7
99,8
99,5
98,2
97,0
94,5
–
95,8
97,7

99,0%

Bron: UWV Jaarverslag 2008

Op totaalniveau is de rechtmatigheid in de uitkeringslasten van het UWV
in 2008 gelijk gebleven op 98,5%. De rechtmatigheid ligt hiermee nog
onder de streefwaarde van 99,0%.
Tabel B3.4 Rechtmatigheid SVB

SVB totaal
AOW
ANW
AKW
TOG
TAS

2004

2005

2006

2007

2008

Streven
2008

99,8%
96%
86%
97%
68%
–

99,9%
97%
89%
96%
77%
–

99,9%
98%
95%
98%
84%
100%

99,9%
100%
99,9%
99,9%
100%
100%

99,9%
100%
99,7%
99,8%
99,1%
100%

99%

Bron: SVB Jaarverslag 2008

Het op basis van de regelgeving berekende onrechtmatigheidpercentage
voor de SVB bedraagt 0,037 procent van de totale lasten van de jaarrekening als geheel en blijft daarmee ruim beneden het toegestane maximum
van 1 procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

165

BIJLAGE 4 AANBEVELINGEN ALGEMENE REKENKAMER
In haar Rapport bij het Jaarverslag van SZW over 2007 signaleerde de
Algemene Rekenkamer onvolkomenheden in enkele aspecten van de
bedrijfsvoering van SZW. De betreffende onderwerpen zijn door de Algemene Rekenkamer samengevat in de zgn. Audit Action List, die in het
Rapport bij het Jaarverslag was opgenomen. De constateringen van de
Algemene Rekenkamer hebben zonder uitzondering geleid tot de noodzakelijke verbetertrajecten. In het onderstaande wordt de stand van zaken
toegelicht.
Aanbeveling
Financieel administratiesysteem Hermes:
+ Ondanks getroffen maatregelen was het
financieel beheer in 2007 nog ontoereikend. Dit gold voor het betalingen- en
verplichtingenbeheer, de voorschottenadministratie, het vorderingenbeheer en de
managementinformatie.
+ De AR beval aan om de toezegging van
vorig jaar na te komen en het financieel
beheer in 2008 verder te verbeteren tot het
niveau van eind 2005.
+ Tevens beval de AR aan om op korte
termijn de interne controlefunctie en de rol
van de concerncontrol te verbeteren, zodat
in 2008 veel minder correctieboekingen
dan in 2007 nodig zouden zijn.

Financiële administratie Agentschap SZW:
+ De AR concludeerde dat de implementatie van het verbeterplan in 2007 onvoldoende was gerealiseerd. Hierdoor was de
financiële administratie onvoldoende
verbeterd.
+ De AR beval aan de financiële administratie van het Agentschap SZW op korte
termijn te actualiseren naar de door de
auditdienst goedgekeurde eindstanden.
+ De AR beval tevens aan ervoor te zorgen
dat eind 2008, na uitvoering van het verbeterplan, het beheer van de financiële
processen structureel is geborgd in de
organisatie.

Toezegging

Stand van zaken

+ De minister zegde toe de voorschottenadministratie, het vorderingenbeheer, het
autorisatiebeheer en het betalingenbeheer
te verbeteren ten opzichte van 2006 en
2007.
+ De minister zegde voorts toe de interne
controle binnen van processen van de
financiële administratie te zullen optimaliseren en controleerbaar uit te voeren.
+ Ook zegde de minister toe dat de
concerncontroller extra aandacht zou
besteden aan het periodiek toetsen van
het budgetverbruik en het beoordelen van
posten die onderdeel uitmaken van de
saldibalans.
+ Ook zou de concerncontroller structureel de voortgang van de verbeteracties
volgen.

+ De kwaliteit van het financieel beheer is
in de loop van 2008 verder verbeterd ten
opzichte van 2006 en 2007. De managementinformatie is verbeterd. Dit stelt directies in staat beter te sturen op de budgetten en de openstaande posten. In 2008 zijn
de autorisaties opnieuw ingericht en zijn
de beheerprocedures aangescherpt. De
tijdigheid van betalen van facturen is sterk
verbeterd door departementsbreed V=K in
te voeren voor facturen tot € 15 000,– en
door het betaalproces met behulp van
portaltechnologie te verbeteren.
+ De IC-rapportages zijn verbeterd. De
voortgang wordt door FEZ bewaakt.
+ Conform toezegging van de minister
heeft de concerncontroller in 2008 extra
aandacht besteed aan het toetsen van het
budgetverbruik. In 2008 is twee keer een
zogenaamde plausibiliteitstoets uitgevoerd. Over beide toetsen is gerapporteerd
aan de Auditdienst. De toets op de rekeningen buiten begrotingsverband heeft
conform planning plaatsgevonden in de
eerste maanden van 2009. De toets op de
saldi heeft plaatsgevonden op de concept
saldibalans 31-12-2008.
+ De voortgang van de verbeteracties ten
aanzien van het financieel beheer stond in
2008 structureel op de agenda van het
directeurenoverleg FEZ-AD-GOB. Tevens is
over de stand van zaken in elk Audit
Committee gerapporteerd.

+ De minister gaf in de bestuurlijke
reactie aan dat de eindstanden reeds
geactualiseerd waren.
+ De minister zegde toe de implementatie
van het verbeterplan voort te zullen zetten
en verwachtte daardoor het beheer van de
financiële processen op structurele wijze
te borgen in de organisatie.

+ De implementatie van het verbeterplan
financieel beheer is in 2008 afgerond. Alle
daarin opgenomen actiepunten zijn geïmplementeerd, waarmee het financieel
beheer is verbeterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

166

Bijlage 4. Aanbevelingen Algemene Rekenkamer

Aanbeveling
Contractbeheer, inclusief Europees aanbesteden:
+ De AR concludeerde dat getroffen maatregelen nog onvoldoende hadden gewerkt
met als gevolg onrechtmatigheden door
onterecht niet Europees aanbestede
contractverlengingen of het niet gebruiken
van bestaande raamcontracten. Ook het
contractregistratiesysteem functioneerde
nog niet naar behoren.
+ De AR beval aan het instrument «raamcontracten» zorgvuldiger toe te passen.
+ Tevens beval de AR aan het contractregistratiesysteem in 2008 goed te laten
werken zodat het (top)management bij
beslissingen weet dat het drempelbedrag
wordt overschreden.
+ Verder beval de AR aan tijdig en zorgvuldig af te wegen of Europese aanbesteding noodzakelijk is of kan worden.
+ Tot slot beval de AR aan terughoudend
om te gaan met het afwijken van de regelgeving en bij afwijking de argumenten
hiervoor altijd vast te leggen.
Subsidiebeheer:
+ De AR signaleerde tekortkomingen in de
dossiervorming, de tijdigheid van de vaststellingen, het reviewbeleid en het beleid
om misbruik en oneigenlijk gebruik te
voorkomen.
+ De AR beval aan het subsidiebeheer op
de genoemde onderdelen te verbeteren.

Toezegging

Stand van zaken

+ De minister zegde toe het ministerie
aanvullend te zullen informeren over het
instrument «raamcontracten».
+ De minister gaf aan dat het ministerie in
2008 contracten registreert in een gemoderniseerd contractregistratiesysteem.
+ Tevens heeft de minister het ministerie
verplicht om inkoopdeskundigen te
betrekken bij contractverlengingen en
vervolgopdrachten die samen met oorspronkelijke opdrachten een totaal van
€ 50 000 overstijgen.
+ De minister zegde tot slot toe terughoudend te zullen zijn in het bewust afwijken
van Europese aanbestedingsverplichtingen en in voorkomende gevallen de argumenten daartoe vast te zullen leggen.

+ Directies zijn geïnformeerd over het
instrument «raamcontracten». Dit heeft
ertoe geleid dat voor een groot aantal
inkooppakketten waar nog geen raamcontracten voor aanwezig waren er raamcontracten zijn afgesloten. Dit verhoogt de
grip op rechtmatigheid van deze inkopen.
+ De invoering van het gemoderniseerde
contractregistratiesysteem in 2008 is
succesvol verlopen en tijdig afgerond. De
directies van het ministerie hebben dit
systeem nu in gebruik voor de registratie
van hun contracten.
+ Inkoopdeskundigen hebben in geheel
2008 geadviseerd bij contractverlengingen
en vervolgopdrachten.
+ De minister is ook in 2008 terughoudend
geweest met het bewust afwijken van
Europese aanbestedingsverplichtingen.

+ De minister gaf aan in 2008 verbetering
te verwachten van het subsidiebeheer
door de oprichting van de Subsidie Expertise Centrum.

+ De oprichting van het Subsidie Expertise
Centrum (SEC) heeft belangrijke invloed
gehad op de kwaliteit van het subsidiebeheer. Het SEC is medio 2008 operationeel geworden. Alle voornemens tot het
verlenen van subsidies op grond van de
Kaderwet SZW-subsidies en tot het opstellen en wijzigen van subsidieregelingen
worden voor advies aan het SEC voorgelegd. De adviezen van het SEC zijn
gericht op beheersing van de recht- en
doelmatigheidsrisico’s en op vermindering
van de in- en externe administratieve
lasten. Daarbij wordt vanuit het SEC informatie verstrekt over de eisen die worden
gesteld aan de uitvoering op het punt van
de (tijdigheid van de) vaststellingen en de
dossiervorming. Over de volledigheid en
actualiteit van de dossiers wordt ook
contact onderhouden met de departementale archiefmedewerkers. Het SEC stelt via
een eigen «subsidieplein» op het SZW-web
relevante informatie en modelbeschikkingen en checklists ter beschikking, waarmee
in ieder geval aan de voorkant de randvoorwaarden worden geschapen voor de
ordelijkheid van de uitvoering. Een eerste
tussenevaluatie van het functioneren van
het SEC is in november 2008 aan het
MTSZW voorgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

167

Bijlage 4. Aanbevelingen Algemene Rekenkamer

Aanbeveling
Bestuurlijke boetes WAV:
+ De AR merkte op dat de achterstand
bezwaarschriften niet was weggewerkt en
dat de oplegging van boetes en de afhandeling van bezwaarschriften niet binnen de
wettelijke termijn plaatsvond. De AR beoordeelde de tijdigheid van de invorderingsacties van openstaande boetes van vóór
2008 als onvoldoende.
+ De AR beval aan om aan te geven hoe
de achterstand bezwaarschriften eind 2008
kon zijn weggewerkt.
+ De AR beval voorts aan ervoor te zorgen
dat het tijdig opleggen van boetes en het
tijdig afhandelen van bezwaarschriften in
2008 flink zou verbeteren en in 2009
volledig binnen de wettelijke termijnen zou
plaatsvinden.

Toezegging

Stand van zaken

+ De minister zegde toe voor geheel 2008
extra tijdelijke capaciteit in te zullen
zetten. De minister verwachtte dat
daarmee dat achterstand eind 2008 zou
zijn ingelopen.
+ De minister zegde voorts toe de capaciteit voor het afhandelen van bezwaarschriften en het opleggen van boetes
structureel uit te breiden met 15 fte
respectievelijk 2 fte. Hierdoor verwachtte
de minister de wettelijke termijn van
afhandeling te kunnen halen na het
wegwerken van de achterstanden in 2008.

+ De achterstanden in het opleggen van
bestuurlijke boetes Wet Arbeid vreemdelingen (WAV) en het behandelen van
bezwaarschriften WAV waren conform
verwachting eind 2008 volledig weggewerkt. Hiervoor is extra tijdelijke capaciteit
ingezet.
+ De structurele uitbreiding met 15 fte op
het afhandelen van bezwaarschriften en
2 fte op het opleggen van boetes is binnen
SZW gefinancierd en in de formatieboekhouding opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

168

BIJLAGE 5 INHUUR EXTERNEN

Tabel B5.1 Uitgaven voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (x
€ 1 000)
2008
Interim-management
Organisatie- en Formatieadvies
Beleidsadvies
Communicatieadvisering
Totaal beleidsgevoelig

360
126
83
90
659

Juridisch advies
Advisering opdrachtgevers automatisering
Accountancy, financiële en administratieve organisatie
Totaal (beleids)ondersteunend

87
528
1 437
2 052

Uitzendkrachten (formatie en piek)
Totaal ondersteuning bedrijfsvoering

8 626
8 626

Totaal uitgaven inhuur externen

11 337

Bron: SZW administratie

Toelichting

Het kabinet heeft de ambitie om te komen tot een beheersing van de
uitgaven externe inhuur. Voor 2008 is het de ambitie om de uitgaven
externe inhuur te stabiliseren, en waar mogelijk te verminderen, op het
niveau 2007.
Voor SZW bedroeg de externe inhuur in 2007 € 13,3 mln. De totale
uitgaven 2008 blijven € 2 mln beneden dit niveau. Bij de categorie
uitzendkrachten is er sprake van een stijging als gevolg van piekwerkzaamheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

169

BIJLAGE 6 SUBSIDIES
In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de subsidies op de
begroting van SZW. Er worden twee definities toegepast die leiden tot
verschillende standen van de subsidieuitgaven.
Algemene Wet Bestuursrecht
De eerst gehanteerde definitie is die volgens de Algemene Wet Bestuursrecht (artikel 4.21):
«De aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt
met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als
betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten».
Artikel 4.21, lid 3 specificeert de definitie nader:
«De subsidietitel is niet van toepassing op de aanspraak op financiële
middelen die wordt verstrekt op grond van een wettelijk voorschrift dat
uitsluitend voorziet in verstrekking aan rechtspersonen die krachtens
publiekrecht zijn ingesteld.»
Uit lid 3 kan afgeleid worden dat specifieke uitkeringen aan gemeenten of
provincies geen subsidies zijn.
Tabel B6.1 Subsidieoverzicht definitie Algemene Wet Bestuursrecht (x € 1 000)
Artikel

Omschrijving

42 OD 3
42 OD 3
42 OD 3
42 OD 3
42 OD 3
43 OD 1
43 OD 4
43 OD 4
44 OD 1
44 OD 1
44 OD 1
44 OD 1
44 OD 1
44 OD 1
46 OD 5
47 OD 1
47 OD 2
47 OD 2
47 OD 2
47 OD 2
47 OD 2
47 OD 2

Subsidies minderhedenbeleid
Subsidies stimulering leeftijdsbewust beleid
Overige subsidies stimulering arbeidsparticipatie
Breed initiatief maatschappelijke binding
Campussen*
Subsidieregeling Kwaliteit Arbeidsverhoudingen
Subsidies Expertisecentrum Leeftijd
Jaar van de gelijke kansen
Farbo
Subsidieregeling preventie van arbeidsuitval (SPA)
Subsidies arbeidsveiligheid (VASt, VAV)
Overige subsidies arbeidsveiligheid
Subsidieregeling convenanten arbeidsomstandigheden
Arbosubsidies preventie en verzuim
Tijdelijke subsidieregeling schuldhulpverlening 2006
Ketensamenwerking
Regeling schoonmaakdiensten particulieren (RSP)
Subsidies re-integratie (o.a. IPW) en Cliëntenraden
ESF-EQUAL Cofinanciering
SVWW (via RWI)
Stichting Blik op werk
Regeling scholing jonggehandicapten met ernstige
scholingsbelemmeringen (via UWV)
Regeling bedrijfsverzamelgebouwen
Regelingen ex-mijnwerkers
NIBUD (aan de hand van onderzoeksprogramma)
Projectsubsidies

97 OD 1
97 OD 1
98 OD 1
98 OD 1

Totaal Definitie AWB
*

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Vastgestelde
begroting 2008

171
4 570
865
698
4 334
316
270
1 296
4 618
990
4 889
1 490
9 092
5 417
831

28
4 422
495
110

47
4 452

427
533
284
1 607
491
4 456
1 343
429
6 352

524
449
101
2 000
1 200
5 088
4 270
11 823

15 000
1 116
4 497
1 268

5 900
2 265
3 093

3 576
7 023
21
3 077

261
6 258
118
182
325
110

11 000
49
182
319
1

8 000
240
182
334
2 286

60 537

54 670

52 254

In 2008 overgeheveld naar de begroting van Jeugd en Gezin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

170

Bijlage 6. Subsidies

«Ruime» subsidiedefinitie
Naast de subsidiedefinitie uit de Algemene Wet Bestuursrecht wordt soms
gebruik gemaakt van een «ruimere» subsidiedefinitie waarin ook specifieke uitkeringen worden meegenomen:
«Een gebonden inkomens- of een vermogensoverdracht van het rijk
om-niet aan een natuurlijk of rechtspersoon in Nederland».
Het voornaamste onderscheid tussen de eerste en tweede definitie ligt in
het feit dat specifieke uitkeringen aan gemeenten en provincies bij de
tweede subsidiedefinitie wel als subsidie worden aangemerkt. Bij deze
definitie wordt bijvoorbeeld de WSW als subsidie aangemerkt in tegenstelling tot de subsidiedefinitie van de AWB. Inkomensoverdrachten aan
natuurlijke personen zoals de TOG zijn niet opgenomen in de tabel.
Tabel B6.2 Subsidieoverzicht «ruime» definitie (x € 1 000)
Artikel

Omschrijving

43 OD 2

Kinderopvang en buitenschoolse opvang alleenstaande
ouders (KOA)
Agenda voor de Toekomst
Tijdelijke stimuleringsregeling regulier maken 10 000
ID-banen
Flexibel re-integratiebudget
WSW
Totaal toevoegingen «ruime» definitie
Totaal beide definities

47 OD 2
47 OD 2
47 OD 2
48 OD 1

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Vastgestelde
begroting 2008

5 852
1 591 592
2 306 551

2 333
1 580 789
2 385 843

3 000
1 566 770
2 323 938

3 908 449
3 968 986

3 968 965
4 023 635

3 893 708
3 945 962

118
4 336

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

171

BIJLAGE 7 BUDGETDISCIPLINE SZA-KADER EN SOCIALE
FONDSEN
1 Inleiding
Inhoud

Deze bijlage geeft een totaaloverzicht van de uitgaven in de budgetdiscipline sociale zekerheid en arbeidsmarkt (SZA) in het jaar 2008. Tevens
worden de exploitatiesaldi en vermogenspositie van de sociale fondsen
beschreven.
In de volgende paragraaf wordt de opbouw van de totale uitgaven in het
SZA-kader weergegeven, onderverdeeld naar begrotings- en premiegefinancierde uitgaven. Deze totaaltelling geeft een aansluiting bij de
uitgaven in de begrotingsartikelen. Tevens wordt hierbij ingegaan op de
volume- en prijsontwikkeling die aan de uitgaven ten grondslag liggen.
Ten slotte worden de SZA-uitgaven afgezet tegen de ijklijn van het
SZA-kader. In de laatste paragraaf komen de exploitatiesaldi en vermogens van de sociale fondsen aan bod.
2 Uitgaven SZA-kader 2008

Overzicht en aansluiting bij begroting Deze paragraaf geeft een overzicht van de SZA-uitgaven in het jaar 2008.
De uitgaven in het SZA-kader bestaan uit begrotingsgefinancierde
uitgaven (€ 21,9 mld) en premiegefinancierde uitgaven (€ 43,9 mld). Op
de totaaltelling van beide (€ 65,7 mld) moet echter nog een correctie
worden toegepast. De sociale fondsen worden namelijk voor een deel
gevuld uit begrotingsmiddelen. Deze zogeheten rijksbijdragen worden
verantwoord op artikel 51 van de begroting. Het betreft hoofdzakelijk een
bijdrage aan het AOW-fonds. Omdat de opbrengsten van de AOW-premie
onvoldoende zijn om de uitgaven te dekken, vindt er jaarlijks een bijdrage
uit de algemene middelen plaats. De rijksbijdrage aan het ouderdomsfonds is in 2008 veel lager uitgevallen dan begroot, omdat in 2008 een
afrekening heeft plaatsgevonden van premieopbrengsten over oude jaren
(2001 en 2002). De definitieve vaststelling van de premieverdeling over
deze jaren week af van de eerder geraamde verdeling. Op kasbasis vielen
de premie-inkomsten in 2008 daardoor ruim € 2 mld hoger uit. Het
Ouderdomfonds kon daardoor in 2008 toe met een lagere rijksbijdrage.
Deze lagere rijksbijdrage komt ook tot uitdrukking in de begrotingsgefinancierde uitgaven, die bijna € 2,4 mld lager uit zijn gevallen.
De apparaatsuitgaven en enkele andere uitgaven behoren niet tot het
SZA-kader maar tot het kader rijksbegroting in enge zin. Deze uitgaven
worden daarom net als de ontvangsten1 op de totaaltelling in mindering
gebracht. De post bijzondere uitgaven uit de begroting is inmiddels in de
artikeluitgaven verwerkt.
De totale uitgaven in het SZA-kader komen daarmee in 2008 uit op € 54,5
mld, bijna € 0,4 mld lager dan voorzien in de begroting 2008. De posten
uit de begroting 2008 zijn omgerekend naar prijzen 2008.

1
De ontvangsten van de begrotingsartikelen
in het SZA-kader (€ 700 mln) wijken af van de
totale artikelontvangsten in de taartdiagram
aan het begin van dit jaarverslag (€ 716 mln).
In het taartdiagram zijn ook de artikelontvangsten die betrekking hebben op de budgetdiscipline Rijksbegroting in enge zin meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

172

Bijlage 7. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

Tabel B7.1: SZA-uitgaven 2008 (x € 1 mln)
Begroting 2008

Realisatie 2008

Verschil

Totaal begrotingsgefinancierde uitgaven
Totaal premiegefinancierde uitgaven
Totaal artikelen
–/– Correctie dubbeltelling rijksbijdragen
–/– Uitgaven Rijksbegroting eng
–/– Ontvangsten
w.v. begrotingsgefinancierd
w.v. premiegefinancierd
+ Bijzondere uitgaven

24 287
43 871
68 158
12 474
275
753
514
239
179

21 889
43 860
65 749
10 135
278
875
700
176
0

– 2 398
– 10
– 2 408
– 2 339
3
122
186
– 63
– 179

Totale uitgaven

54 834

54 461

– 373

Bron: SZW

Volumeontwikkelingen

De uitgaven in het SZA-kader zijn sterk afhankelijk van de volumeontwikkelingen in de sociale verzekeringen. In tabel B7.2 zijn daarom de verschillende uitkeringsvolumina afgezet tegen de gebruikte ramingen in de
begroting 2008. Bij de raming van de uitgaven en de volumecijfers wordt
gebruik gemaakt van de macro-economische inzichten van het CPB. Het
CPB voorzag voor 2008 een economische groei van 21⁄2% (MEV 2008).
Deze is uiteindelijk uitgekomen op bijna 2%. De lagere groei heeft in 2008
echter nog niet tot volume-effecten geleid. Het aantal werkloosheidsuitkeringen (inclusief bijstandsgerechtigden) is uitgekomen op ongeveer 430
duizend, gelijk aan de raming in de begroting 2008. Ten opzichte van 2007
is dit een forse verlaging. Enkel het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en het aantal AOW-uitkeringen is licht hoger uitgekomen dan in de
begroting. Daar staat ook een hoger aantal actieven tegenover, waardoor
de verhouding tussen het aantal inactieven en het aantal actieven slechts
0,1 procentpunt ongunstiger is uitgevallen. Ten opzichte van 2007 is er
sprake van een verbetering van de ratio met 1,7 procentpunt.

Tabel B7.2: Volumeontwikkelingen en I/A verhouding (x 1 000 uitkeringsjaren)
Realisatie 2007

Realisatie 2008

Begroting 2008

Verschil 2008

Werkloosheidsuitkeringen*
Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen**
Nabestaandenuitkeringen
Ouderdomsuitkeringen
Ziekteverzuim particuliere sector***
Totaal aantal inactieven***

494
883
104
2 427
253
4 161

432
832
99
2 479
265
4 107

431
817
100
2 469
257
4 072

1
15
–1
10
8
35

Totaal aantal actieven***
I/A-verhouding

6 372
65,3%

6 457
63,6%

6 412
63,5%

45
0,1%

* De werkloosheidsuitkeringen zijn inclusief bijstandsuitkeringen
** Het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen is inclusief de Wajong, de WAZO en de ZW
Bron: CPB, CEP 2009

Prijsontwikkeling

Voor de realisatie van de uitgaven is naast de volumeontwikkeling ook de
prijsontwikkeling van belang. De jaarlijkse aanpassing van de uitkeringen
wordt bijna volledig bepaald door de vertaling van de contractloonstijging
naar het minimumloon en de sociale uitkeringen. Deze vertaling is gere-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

173

Bijlage 7. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

geld in de Wet koppeling met afwijkingsmogelijkheid (WKA). In de begroting 2008 werd een aanpassing met 2,84% geraamd. De aanpassing is
uiteindelijk uitgekomen op ruim 2,67%. Dit lagere koppelingspercentage
heeft geleid tot een ruilvoetwinst (zie Toetsing aan ijklijn).
De ijklijn van het SZA-kader wordt jaarlijks opgehoogd met de prijs van de
nationale bestedingen (pNB). Deze werd ten tijde van de begroting
geraamd op 2,25%. De pNB is uiteindelijk uitgekomen op 2,45%, wat heeft
geleid tot een extra ophoging van de ijklijn met € 0,1 mld (zie ook tabel
B7.3).
Toetsing aan ijklijn

In tabel B7.3 zijn de uitgaven in het SZA-kader afgezet tegen de ijklijn. Uit
de vergelijking blijkt dat over het jaar 2008 sprake is van een onderschrijding van de ijklijn met € 0,4 mld. Tijdens de begroting 2008 werd uitgegaan van een sluitend kader. De macro-economische meevallers in de
vorm van een ruilvoetwinst van € 0,2 mld verklaren het grootste gedeelte
van de onderschrijding. De ruilvoetwinst van € 0,1 mld is het gevolg van
het lagere koppelingspercentage en de hogere pNB. De uitvoeringsmutaties laten per saldo een meevaller van € 0,1 mld zien.

Tabel B7.3: Toetsing SZA-uitgaven aan ijklijn
Begroting 2008

Realisatie 2008

Verschil 2008

Totale SZA-uitgaven (x € 1 mld)
IJklijn SZA-uitgaven (x € 1 mld)

54,8
54,8

54,5
54,9

– 0,4
0,1

Over/onderschrijding ijklijn SZA (x € 1 mld)
w.v. macro-economische mutaties
w.v. beleidsmatige mutaties
w.v. uitvoeringsmutaties

0,0

– 0,4
– 0,2
– 0,1
– 0,1

– 0,4

Uitgaven SZA in % BBP

9,4

9,2

– 0,2

Bron: SZW

3 Sociale fondsen 2008
Ontvangsten en exploitatiesaldo

Een groot deel van de uitgaven in het SZA-kader lopen via de sociale
fondsen. In tabel B7.4 zijn de exploitatiesaldi van de sociale fondsen weergegeven. Het exploitatiesaldo is het verschil tussen de ontvangsten en de
uitgaven van een fonds. Naast de premieontvangsten behoren ook de
rijksbijdragen en renteontvangsten tot de inkomsten van een fonds. De
uitgaven bestaan naast de uitkeringen voornamelijk uit uitvoeringskosten.
Daarnaast vinden er tussen de fondsen onderlinge betalingen plaats. Het
saldo tussen ontvangen en betaalde onderlinge betalingen is voor de
sociale fondsen negatief, omdat er uit deze fondsen ook premies worden
betaald voor de zorgverzekering van uitkeringsgerechtigden. Tegenover
de negatieve saldi bij de sociale fondsen staan dus positieve saldi bij de
zorgfondsen.
Het totale exploitatiesaldo van de sociale fondsen is licht positiever dan
begroot. Dit wordt met name veroorzaakt door hogere premieontvangsten. Dit heeft binnen het WW-fonds gezorgd voor een gunstiger beeld.
Ook het AOW-fonds heeft een positief exploitatiesaldo. De rijksbijdrage
AOW vult de ontvangsten van het fonds aan tot het benodigde exploitatiesaldo is bereikt. Dit exploitatiesaldo is nodig om het fondsvermogen te
laten toenemen tot het normvermogen. Het normvermogen is afhankelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

174

Bijlage 7. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

van de jaarlijkse AOW-uitgaven. De hogere premieontvangsten binnen het
ouderdomsfonds hebben tot een lagere rijksbijdrage geleid.
De rijksbijdrage aan het nabestaandenfonds is fors lager uitgevallen. De
verlaging van de Anw-premie van 1,25% naar 1,1% heeft geleid tot een
lagere Bijdrage In Kosten van Kortingen (BIKK) dan voorzien. Ten tijde van
de begroting werd nog uitgegaan van een premie van 1,25% en een
daarbij behorende bijdrage.
In dit jaarverslag wordt voor het eerst een geïntegreerd werkloosheidsfonds gepresenteerd. Dit WW-fonds bestaat uit het werkgeversfonds
(Wgf), het algemeen werkloosheidsfonds (Awf) en het uitvoeringsfonds
voor de overheid (Ufo). Dit virtuele WW-fonds wordt gevuld uit de
ontvangsten uit de Wgf-, de Awf- en de Ufo-premie. De uitgaven beslaan
de totale WW-lasten. De WW-lasten werden al langer geïntegreerd weergegeven in de begroting (artikel 46).
Een zelfde verhaal geldt voor het WAO-fonds. Dit fonds bestaat uit zowel
het arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof), de arbeidsongeschiktheidskas
(Aok) als de werkhervattingskas (Whk).
Tabel B7.4: Overzicht sociale verzekeringen 2008 (x € 1 mln)
AOW

Premies
Bijdragen van het rijk
Ontvangen onderlinge betalingen
Saldo Interest
Totaal Ontvangsten
Uitkeringen/Verstrekkingen
Uitvoeringskosten
Betaalde onderlinge betalingen
Totaal Uitgaven
Exploitatiesaldo
Werknemerspremie
Werkgeverspremie
Wettelijke premie

Anw

WAO

WW

Totaal

Begroting

Realisatie

Begroting

Realisatie

Begroting

Realisatie

Begroting

Realisatie

Begroting

Reali- Verschil
satie

17 365
9 538
0
144
27 047
26 821
131
0
26 952

20 213
6 970
0
61
27 244
26 929
119
0
27 048

1 364
209
0
31
1 603
1 233
32
89
1 353

1 414
61
0
24
1 500
1 225
24
87
1 336

9 921
0
740
108
10 768
9 122
699
1 279
11 100

9 866
19
807
101
10 793
9 378
756
1 270
11 404

7 284
0
416
307
8 008
4 804
835
753
6 392

7 724
0
281
362
8 368
4 638
781
791
6 210

35 934
9 747
1 156
590
47 427
41 980
1 697
2 120
45 796

39 217
7 050
1 088
548
47 904
42 170
1 680
2 148
45 998

3 284
– 2 696
– 68
– 42
478
191
– 17
28
202

95

195

251

164

– 332

– 610

1 616

2 157

1 630

1 906

276

17,90% 17,90%
0,00% 0,00%
17,90% 17,90%

1,25%
0,00%
1,25%

1,10%
0,00%
1,10%

0,00%
6,38%
6,38%

0,00%
6,37%
6,37%

Bronnen: CPB, SZW

Vermogenspositie

In onderstaande tabel staat de vermogenspositie van de vier sociale
fondsen opgenomen. Hierbij zijn wederom de arbeidsongeschiktheidsfondsen en de werkloosheidsfondsen geïntegreerd opgenomen. Het
aanwezige vermogen neemt jaarlijks toe of af met het exploitatiesaldo.
Het hogere vermogen in het ouderdomsfonds wordt verklaard door de
rijksbijdrage die samenhangt met het toegenomen normvermogen.
De sociale fondsen hebben ultimo 2008 een gezamenlijk vermogen van
€ 14,7 mld; dit is € 0,5 mld hoger dan begroot. Dit wordt deels verklaard
door het hogere (totale) exploitatiesaldo van € 0,3 mld, en deels doordat
het aanwezige vermogen ultimo 2007 € 0,2 mld hoger uitviel dan voorzien
bij het opstellen van de begroting over 2008. Destijds werd een aanwezig
vermogen van € 12,6 mld geraamd (ultimo 2007).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

175

Bijlage 7. Budgetdiscipline SZA-kader en sociale fondsen

Tabel B7.5: Vermogens sociale fondsen ultimo 2007 en 2008 (x € 1 mln)
Aanwezig
vermogen
ultimo 20071

1

Exploitatiesaldo
2008

Aanwezig vermogen ultimo 2008

Realisatie

Begroting

AOW
Anw
WAO
WW

1 572
731
2 956
7 530

195
164
– 610
2 157

1 767
894
2 346
9 687

1 676
950
2 515
9 105

Totaal sociale fondsen

12 789

1 906

14 695

14 247

Bron: CPB, CEP 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

176

BIJLAGE 8 ORGANOGRAM (PER 1 JANUARI 2009)
Secretaris-Generaal

Plaatsvervangend
Secretaris-Generaal

Auditdienst

Directie Facilitaire Zaken

Bureau Secretaris-Generaal

Directie Gemeenschappelijke
Organisatie Bedrijfsvoering

Directie Communicatie

Directie ICT-diensten

Directie FinancieelEconomische Zaken

Directie
Personeel, Organisatie en Informatie

Directie Wetgeving, Bestuurlijke
en Juridische Aangelegenheden

Directeur-Generaal
Participatie en
Inkomenswaarborg

Directeur-Generaal
Uitvoering, Handhaving
en Bedrijfsvoering

Directeur-Generaal
Werk

Inspecteur-Generaal

Inspectie Werk en Inkomen

Bureau Control
en Managementondersteuning

Bureau Control
en Managementondersteuning

Concernstaf Arbeidsinspectie
Stafbureau
DG UHB

Afdeling Informatievoorziening
Afdeling Personeelsontwikkeling

Directie Inkomensverzekeringen en
-voorzieningen

Directie Arbeidsmarkt
en Sociaal-Economische
Aangelegenheden

Directie Arbeidsmarkt AI

Directie Naleving

Directie
Arbeidsverhoudingen

Directie Arbeidsomstandigheden AI

Directie Re-Integratie
en Participatie

Directie
Gezond en Veilig Werken

Directie Major Hazard Control AL

Directie Relatiebeheer,
Uitvoeringsontwikkeling
en Aansturing

Directie Uitvoeringstaken
Arbeidsvoorwaardenwetgeving

Agentschap SZW

Projectdirectie
Leren en Werken

Sociale Inlichtingenen Opsporingsdienst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

177

BIJLAGE 9 LIJST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN

AD
AGSZW
AFM
AG
AI
AKW
AL
ANW
AO
Aof
AOK
AOW
API
AR
Arbo
ARIE
ARK
ATB
ATW
AVV
AWf
BBP
Bbz
Bia
BIKK
BKWI
BOV
BRZO
BVG
BZK
CAO
CBS
CEP
CJIB
CKI
CNV
CPB
CTSV
CVZ
CWI
DIV
DKD
DNB
EBB
ECD
EMU
Equal

ESF
EU

Auditdienst
Agentschap SZW
Autoriteit Financiële Markten
Arbeidsgehandicapten
Arbeidsinspectie
Algemene kinderbijslagwet
Administratieve Lastenverlichting
Algemene nabestaanden wet
Administratieve Organisatie
Arbeidsongeschiktheidsfonds
Arbeidsongeschiktheidskas
Algemene Ouderdoms Wet
Algemene Pensioeninstelling
Algemene Rekenkamer
Arbeidsomstandigheden
Aanvullende Risico-Inventarisatie en -Evaluatie
Algemene Rekenkamer
Arbeidstijdenbesluit
Arbeidstijdenwet
Algemeen verbindend verklaren van bepalingenvan
collectieve arbeidsovereenkomsten
Algemeen Werkloosheidsfonds
Bruto Binnenlands Produkt
Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen
Wet beperking inkomensgevolgenarbeidsongeschiktheidscriteria
Bijdrage in de kosten van kortingen
Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen
Banenoffensief voor vluchtelingen
Besluit Risico’s Zware Ongevallen
Bedrijfsverzamelgebouw
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centraal Economische Planbureau
Centraal Justitieel Incasso Bureau
Centraal Krediet Informatiesysteem
Christelijk Nationaal Vakverbond
Centraal Planbureau
College van Toezicht Sociale Verzekeringen
College van zorgverzekeringen
Centra voor Werk en Inkomen
Diversiteitsmanagement
Digitaal Klant Dossier
De Nederlandse Bank
Enquête Beroeps Bevolking
Economische Controle Dienst
Europese Monetaire Unie
Transnationaal programma van de Europese Uniegericht
op het creëren van gelijke kansen en hetbestrijden van
discriminatie op de arbeidsmarkt
Europees Sociaal Fonds
Europese Unie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

178

Bijlage 9. Lijst van gebruikte afkortingen

EVC
EZ
Farbo
FIOD
FNV
Fte
GBA
HVS
IACK
IAK
IAS
IASB
IB
ID banen
IDM
IKP
IOAW
IOAZ
IOW
IPW
IVA
IWI
J&G
KOA
LBB
LWI
MAAV
MEV
MKB
MLT
MOT
MPD
NCvB
NEA
NIBUD
NTN
NUG
NVS
OCW
OR
PBO
POROSZ
PPI
PZO
REA
REACH
RECH
RI&E

Erkenning van Verworven Competenties
Ministerie van Economische Zaken
Financiële ondersteuning arbeidsmiddelen
Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
Federatie Nederlands Vakverbond
Fulltime Equivalent
Gemeentelijke Basis Administratie
Hoofdelijk Versnelde Scholing
Inkomensafhankelijke Combinatie Korting
Inkomensafhankelijke verhoging arbeidskorting
Instituut Asbestslachtoffers
International Accounting Standard Board
Inlichtingenbureau
Instroom, doorstroombanen
Iedereen Doet Mee
Informatie Knooppunt
Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijkArbeidsongeschikte werkloze werknemers
Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijkarbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen
Wetsvoorstel tijdelijke inkomensregeling oudere werklozen
Invoeringswet- en aanpassingswet Pensioenwet
Inkomensvoorziening volledig en duurzaam arbeidsongeschikten
Inspectie voor Werk en Inkomen
Jeugd en Gezin
Regeling Kinderopvang en buitenschoolse opvang voor
alleenstaande Ouders met kinderen in de Abw
Tijdelijke subsidieregeling stimuleren leeftijdsbewust
beleid
Locatie Werk en Inkomen
Wet medefinanciering aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
Macro-Economische Verkenning
Midden- en Kleinbedrijf
Middellange Termijn
Wet Melding ongebruikelijke transacties
Markt voor Persoonlijke Dienstverlening
Nederlands Centrum voor Beroepsziekten
Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden
Nationaal Instituut Budgetvoorlichting
Nationale Thematische Netwerken
Niet Uitkeringsgerechtigden
Nationale Verzuim Statistiek
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Ondernemingsraad
Publiekrechtelijke Bedrijfs Organisatie
Periodiek Onderzoek Regelovertreding Sociale Zekerheid
Premie Pensioen Instelling
Platform Zelfstandig Ondernemers
Wet Re-integratie Arbeidsongeschikten
Registratie, Evaluatie en Autorisaties vam Chemische
Stoffen
Registratie, Evaluatie en Autorisaties van Chemische
Stoffen
Risico-inventarisatie en evaluatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

179

Bijlage 9. Lijst van gebruikte afkortingen

RSP
RWI
RWT
SEC
SER
SFB
SHV
SIOD
SKO
SLOG
SPA
STA
SUWI
SVB
SVWW
SZW
TAS
TBA
TNO
TOG
TRI
TW
UPO
UWV
VASt
VAV
Vazalo
VNG
VPL
VROM
VUT
VWS
WAJONG
WAO
WAV
WAZ
WAZO
WBO
WEOR
WGA
WGF
Whk
WIA
Wid
WIW
WKA
WML
WOR
Wsnp
WSW

Regeling schoonmaakdiensten particulieren
Raad voor Werk en Inkomen
Rechtspersonen met een wettelijke taak
Subsidie Expertise Centrum
Sociaal Economische Raad
Sociaal flankerend beleid
Subsidieregeling schuldhulpverlening
Sociale Inlichtingen en Opsporingsdienst
Stichting Kinder Opvang
Sectorloket applicatie
Subsidieregeling preventie van arbeidsuitval
Stimulering Totstandkoming Arbocatalogi
Structuur Uitvoering Werk en Inkomen
Sociale Verzekeringsbank
Stimuleringsregeling vacaturevervulling door werklozen
enmet werkloosheid bedreigde werknemers
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Tegemoetkoming Asbestslachtoffers
Wet terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen
Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
Tegemoetkoming Onderhoudskosten thuiswonendeGehandicapte kinderen 2000
Tijdelijke Regeling Inkomensgevolgen herbeoordeelde
arbeidsongeschikten
Toeslagenwet
Uniform Pensioen Overzicht
Uitvoeringsorganisatie Werknemersverzekeringen
Versterking Arbobeleid voor Stoffen
Versterking Arbeids Veiligheid
Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders
Vereniging Nederlandse Gemeenten
Wet VUT, Prepensioen en Levensloop
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer
Vervroegde Uittreding
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Jong Gehandicapten
Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering
Wet Arbeid Vreemdelingen
Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering Zelfstandigen
Wet Arbeid en Zorg
Wet op de Bedrijfsorganisatie
Wet op de Europese Ondernemingsraden
Werkhervatting gedeeltelijk arbeidsongeschikten
Werkgeversfonds
Werkhervattingskas
Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
Wet identificatie bij dienstverleing
Wet Inschakeling Werkzoekenden
Wet koppeling met afwijkingsmogelijkheid
Wet Minimumloon
Wet op de Ondernemingsraden
Wet schuldsanering natuurlijke personen
Wet sociale werkvoorziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

180

Bijlage 9. Lijst van gebruikte afkortingen

WTV
WVA
WW
WWB
Wwft
WWI
WWIK
ZBO
ZvW
ZW
ZZP

Werktijdverkorting
Wet vermindering afdracht loonbelasting en premievoor
de volksverzekeringen
Werkloosheidswet
Wet Werk en Bijstand
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme
Wonen, Wijken en Integratie
Wet Werk en Inkomen Kunstenaars
Zelfstandig Bestuursorgaan
Zorgverzekeringswet
Ziektewet
Zelfstandige zonder personeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

181

BIJLAGE 10 TREFWOORDENREGISTER
Administratieve lasten 34, 37, 167
Adoptieverlof 44, 49, 50
Afgesloten regelingen 9, 115
Agentschap SZW 85, 88, 115, 119, 126, 127, 133, 134, 135, 136, 137, 138,
139, 140, 142, 143, 166
Anw 94, 103, 112, 113, 175, 176
AOW-gat 79, 112
AOW 16, 29, 59, 62, 79, 80, 100, 101, 102, 104, 105, 106, 107, 112, 113,
114, 162, 165, 172, 173, 174, 175, 176
Arbeid en zorg 48, 49, 50, 68, 106
Arbeidsgehandicapten 50, 96
Arbeidsinspectie 36, 47, 48, 51, 56, 57, 120, 122, 123, 124, 133, 178
Arbeidsomstandigheden 51, 53, 54, 55, 56, 57, 118, 119, 120, 122, 129,
133, 134, 136, 153, 161, 162, 170
Arbeidsongeschikten 18, 35, 66, 73, 74, 77, 89
Arbeidsongevallen 53, 54, 122
Arbeidsparticipatie van 40
Arbeidsparticipatie 11, 14, 15, 16, 30, 33, 34, 35, 38, 39, 40, 42, 43, 48, 70,
71, 84, 89, 95, 96, 118, 129, 134, 136, 153, 170
Arbeidsparti 39
Arbeidsproductiviteit 13, 14, 37, 53, 55
Arbeidstijdenwet 47, 122, 123
Arbo 53, 54, 55, 56, 57, 122, 123, 142, 162, 170
Armoedebestrijding 11, 21
Asbestslachtoffers 108, 110
Automatisering 116, 117, 118, 119, 148, 169
Bedrijfsvoering 9, 126, 127, 144, 154, 166, 169
Bestuurlijke boeten 54
BIA 66, 68, 78, 165
Bijstand 18, 21, 31, 34, 35, 66, 67, 68, 78, 79, 80, 81, 82, 92, 101, 104, 105,
106, 107, 120, 142, 162, 173
BIKK Anw 112
BIKK AOW 112
Bkwi 85
Borgstellingsregeling 135
Brugbanen 18, 89, 92
BRZO trajecten 123
Contractloon 13, 14, 173
Contractregistratiesysteem 167
Digitaal Klantdossier 86
Diversiteitsbeleid 36, 42
Duale trajecten 35, 39
Emancipatie 10
EQUAL 10, 87, 88, 135, 136, 170
Etnische minderheden 40, 41, 42
Evc-trajecten 38
Ex-mijnwerkers 115, 170
Expertisecentrum LEEFtijd 51
FARBO 54, 55
GrijsWerkt 40, 41
Handhaving 10, 44, 48, 54, 55, 56, 60, 65, 66, 68, 71, 72, 73, 74, 75, 79, 80,
82, 85, 86, 93, 104, 106, 107, 116, 118, 119, 120, 164
Herbeoordelingsoperatie 67
ID-banen 86, 87, 142, 171
Illegale tewerkstelling 122

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

182

B i j l a g e 1 0 . Tr e f w o o r d e n l i j s t

Inkomensbescherming 65, 70, 101, 104, 118, 129, 134, 136
IOAW 66, 67, 68, 80, 81, 82
IOAZ 66, 67, 68, 80, 81, 82
IOW 70, 71
IVA 65, 69, 73, 74, 75
IWI 9, 116, 117, 119, 132, 144, 145, 146, 148, 150, 151, 153, 154
Jeugd en Gezin 10, 21, 109, 134, 170
Jeugdwerkloosheid 40
Jongeren 10, 18, 25, 35, 40, 41, 42, 75, 76, 87, 90, 91, 92, 93, 94
Jonggehandicapten 25, 75, 76, 88, 89, 161, 170
Ketensamenwerking 85, 86, 170
Kinderbijslag 10, 28
Kinderkorting 29
Kinderopvang 10, 49, 121, 142, 171
Kindertoeslag 10
Koopkracht 11, 13, 14, 28, 29
Langdurigheidstoeslag 20, 21, 79
Leeftijdsbewust beleid 40, 41, 170
Leerwerktrajecten 39
Levensloop 39, 45, 48, 49, 50
Loondoorbetaling bij ziekte 73
Loonkosten 18, 87, 89, 144
Loonontwikkeling 13, 37, 45, 46
Medezeggenschap 45, 46, 61
Minimumloon 29, 31, 47, 48, 101, 102, 103, 104, 106, 122, 173
Nabestaanden 101, 102, 103, 104, 112, 173, 175
Nulmeting 20, 79, 92
Ontslag 47, 48, 61, 71, 72, 152, 162
Ouderdomsfonds 112, 113, 114, 172, 175
Ouderen 11, 36, 39, 40, 42, 50, 71
Ouderschapsverlof 45, 49, 50, 61
PBO 46, 179
Pensioen 9, 27, 28, 58, 59, 60, 61, 62, 101, 104, 105, 118, 129, 133, 134,
136, 153, 155, 156, 157, 158, 161, 162
Praktijkscholing 85
Premiebijdragen gemoedsbezwaarden 112
Prepensioen 39
Preventiequote 91
REA 89, 165, 179
Re-integratie 18, 41, 53, 65, 67, 70, 80, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 93,
94, 118, 129, 134, 136, 161, 170, 171
Rijksbijdrage 88, 112, 113, 114, 115, 118, 129, 134, 136, 172, 173, 174, 175
Risico-inventarisatie en -evaluatie 55, 56
RSP 87, 142, 170
Rwi 85
Schuldhulpverlening 11, 15, 21, 23, 24, 64, 79, 81, 83, 119, 170
Silicoseregeling 115
SIOD 120, 121, 122
Sluitende aanpak 90, 91, 93
Sociale fondsen 112, 114, 118, 129, 134, 136, 172, 174, 175, 176
Sociale uitsluiting 21, 83
Sociale werkvoorziening 25, 64, 95, 96, 118, 129
Sollicitatieplicht 67, 68, 79, 80
Spaarfonds AOW 113, 114
SPA 54, 170
Startkwalificatie 38, 41, 79
Stimuleringsregeling bedrijfsverzamelgebouwen 115

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

183

B i j l a g e 1 0 . Tr e f w o o r d e n l i j s t

Subsidies 9, 18, 27, 44, 54, 59, 66, 85, 87, 88, 89, 115, 116, 118, 120, 121,
135, 140, 167, 170
SUWI 65, 86, 90, 115, 153, 154, 161, 162, 163, 164
Tarievennota 144, 145, 147, 150, 151
TAS-regeling 110
Toeslagenwet 101, 106, 107
Toezicht 9, 60, 67, 103, 104, 106, 122, 123, 150, 151, 153, 155, 156, 157,
158, 159, 160, 163
TOG-tegemoetkomingen 109
Uitkeringsgerechtigden 18, 34, 64, 65, 66, 72, 73, 78, 84, 89, 90, 91, 92,
104, 153, 174
Uitstroomquote 85
Van ouderen 40
VAV 56, 57, 170
Vazalo 66, 68, 80
Verlofregeling 49
Verzuimbeleid 53, 55
Voorlichting 23, 35, 36, 44
Voorlichting; 47
Voorlichting 55, 56, 61, 73, 76, 116, 118, 119
VUT 39
Wajong 18, 25, 64, 66, 68, 75, 76, 77, 83, 85, 87, 88, 89, 101, 102, 106, 161,
165, 173
WAO 69, 72, 73, 74, 75, 87, 88, 89, 106, 133, 161, 165, 175, 176
WAZ 69, 70, 73, 74, 75, 87, 88, 89, 165, 173
Werk en bijstand 64, 67, 80, 104
Werk en Inkomen 9, 34, 64, 68, 73, 80, 85, 86, 90, 120, 121, 137, 144, 145,
147, 150, 153, 154, 161, 162, 163, 178
Werkgelegenheid 6, 12, 13, 14, 120, 129, 132, 137, 152, 153, 154, 155, 161
Werkloosheid 11, 12, 14, 15, 18, 19, 30, 31, 34, 40, 41, 42, 64, 65, 70, 71,
72, 74, 84, 91, 93, 120, 173, 175
Werktijdverkorting 11, 18, 47, 48
Wet Arbeid Vreemdelingen 10, 36, 42, 122
WGA 69, 70, 73, 74, 75, 83
WIA 53, 69, 73, 75, 83, 87, 88, 89, 101, 102, 106, 133, 161, 165
WWIK 68, 80, 82, 161
WW 11, 18, 19, 29, 37, 64, 65, 69, 70, 71, 72, 77, 85, 88, 89, 91, 92, 93, 94,
106, 122, 161, 162, 165, 170, 174, 175, 176, 180
Ziekteverzuim 53, 54, 173
Ziektewet 70, 72, 73, 133
Zorgverlof 61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XV, nr. 1

184