Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2024

Nr. 14

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2023
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken (hierna: de commissie BZ)
heeft in de procedurevergadering van 11 mei 2023 verzocht om een
reactie per brief op de visumproblematiek, zoals recent beschreven door
de NRC en zoals eerder aangekaart in het zwartboek dat de fracties van
PvdA en CU hadden opgesteld.
Hierbij bied ik mijn reactie aan op dit verzoek, dat is vervat in de brief van
de commissie van 11 mei 2023, gerappelleerd bij brief van 14 september
2023.
Het verzoek betreft de volgende onderwerpen:
1. het risico op discriminatie bij het gebruik van een algoritme in het
proces van de beoordeling van visumaanvragen;
2. signalen over problemen in dit proces, zoals lange wachttijden,
slechte bereikbaarheid en veel klachten van visumaanvragers;
3. de consequenties van het niet meer gebruiken van het algoritme bij
de beoordeling van visumaanvragen en
4. waarom ik niet eerder ben ingegaan op onder meer de signalen over
verdere problematiek met visumaanvragen, zoals wachttijden en
klachten.
Ad. 1.
Op 1 mei 2023 hebben de Leden Dekker-Abdulaziz en Podt (beiden D66)
vragen gesteld over de uitvoering van het visumbeleid door het ministerie
(2023Z07756), onder andere wat betreft de mogelijke discriminatie als
gevolg van het gebruik van een algoritme bij de beoordeling van
visumaanvragen.
Deze vragen zijn beantwoord in de Kamerbrief van 7 juni 2023
(Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 2842). Daarin is onder andere
aangegeven dat het door het ministerie gebruikte Informatie Ondersteund

kst-36410-V-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 14

1

Beslissen (IOB) ertoe dient om zo zorgvuldig, objectief en efficiënt
mogelijk aanvragen voor kort verblijf visa (de zogeheten «Schengenvisa»)
te behandelen. Het daarbij toegepaste algoritme is niet zelflerend, doch
werkt op basis van een beslisboom met eenvoudige «als-dan»-regels en
geeft slechts een behandeladvies voor de intensiteit van het dossieronderzoek. Dit advies zegt aldus niets over de inhoudelijke uitkomst van de
beoordeling. Daarbij wordt er voortdurend voor gewaakt dat een
behandeladvies aanleiding vormt voor vooringenomenheid bij de
betrokken beslismedewerker.
Een afwijzing van een visumaanvraag vindt alleen plaats wanneer niet
wordt voldaan aan de eisen die de EU-Visumcode stelt. In die code is
bepaald dat bij een visumaanvraag informatie moet worden verstrekt over
nationaliteit, leeftijd, geslacht, hoofddoel van de reis, locatie van
aanvraag, burgerlijke staat en beroep. Naar etniciteit wordt niet gevraagd
en dit aspect wordt dan ook niet door het algoritme in aanmerking
genomen. Anders dan in het NRC-artikel gesuggereerd, wordt een profiel
in het IOB, naast informatie over de aanvrager zelf, gebaseerd op
verscheidene gegevens, onder andere historische informatie over
mogelijke eerdere visumaanvragen en informatie afkomstig van ketenpartners (bijvoorbeeld over een asielaanvraag of illegaal verblijf).
De wijze van behandeling van aanvragen voor kort verblijf visa is op
verschillende momenten getoetst aan geldende wet- en regelgeving,
waaronder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Volgens de door het ministerie geraadpleegde externe deskundigen,
onder wie de Landsadvocaat, kan het maken van onderscheid naar
nationaliteit bij de beoordeling van een visumaanvraag niet als (verboden)
onderscheid, oftewel discriminatie, worden gekwalificeerd. De registratie
ervan is immers noodzakelijk voor en inherent aan de toepassing van de
toepasselijke wet- en regelgeving met betrekking tot visumverstrekking.
De externe adviezen zijn bij de beantwoording van de vragen van de
Leden Dekker-Abdulaziz en Podt gevoegd.
Ad 2:
De op 22 mei 2023 door het Lid Simons (BIJ1) gestelde vragen gaan onder
andere over signalen over lange wachttijden, slechte bereikbaarheid en
klachten van aanvragers (2023Z08881). Ook in de hiervoor onder ad 1
genoemde vragen kwamen deze signalen aan de orde. Voorts hebben de
Leden Piri (PvdA) en Ceder (CU) op 8 december 2022 een zwartboek met
de titel «Visumaanvragen lopen spaak» overhandigd, waarin ongeveer 50
klachten waren opgenomen over problemen die aanvragers hadden
ondervonden bij hun visumaanvragen. De klachten zagen onder andere
op de lange wachttijden in diverse landen voor het indienen van een
visumaanvraag, een gebrekkige klantbediening door de externe dienstverlener en een aansporing aan BZ om het visumaanvraagproces verder te
digitaliseren.
Hierop is gereageerd in respectievelijk de Kamerbrief van 6 juli 2023
(Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 3174), de hiervoor vermelde
Kamerbrief 7 juni 2023 (Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 2842) en
de Kamerbrief van 27 januari 2023 (Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr.
199). Daarin heb ik uiteengezet dat het ministerie het proces met
betrekking tot het behandelen van visumaanvragen sinds 2017 stapsgewijs heeft gecentraliseerd. De inzet ter plaatse van externe dienstverleners in het visumproces door Nederland en andere Schengenlidstaten is
inmiddels de norm. Gebleken is dat dit door visumaanvragers veelal als
positief wordt ervaren, aangezien hen daardoor vaak reis- en verblijfskosten worden bespaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 14

2

Nederland maakt in dit verband gebruik van de diensten van VFS Global
en TLS (voor visumaanvragen in China), welke organisaties contractueel
zelf verantwoordelijk zijn voor de afhandeling van klachten. Voor vragen
en klachten (ook over de externe dienstverlener) kunnen mensen tevens
telefonisch 24 uur per dag terecht bij het consulaire contactcenter
«Nederland Wereldwijd» (NWW) van het ministerie. Bellers naar
Nederlandse ambassades of consulaten worden automatisch naar NWW
doorgeschakeld. De klachten en vragen die bij NWW binnenkomen,
worden gelogd en besproken – zowel individuele cases als eventuele
trendmatige klachten – met de externe dienstverleners ter continue
verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening.
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen klachten over operationele
kwesties, zoals klantcontact, kwaliteit van de antwoorden en toegankelijkheid van informatie, en klachten met betrekking tot het beleid,
bijvoorbeeld wat betreft eventuele beperkingen in de mogelijkheid voor
een afspraak. In 2022 werden op een totaal van ongeveer 400.000
verstrekte visa 1.040 klachten ingediend. Daarvan hadden er 849
betrekking op het maken van een afspraak.
De wachttijden voor het indienen van visumaanvragen bij de externe
dienstverleners worden voortdurend gemonitord. Deze waren snel
opgelopen na het opheffen van de reisbeperkingen in verband met de
coronapandemie. Het merendeel van de locaties, waaronder die in
Suriname, voldoet thans aan de eis om binnen 14 dagen een afspraak te
kunnen maken. De doorlooptijden staan onder meer door een hoge
instroom van aanvragen in combinatie met capaciteitsuitdagingen binnen
de departementale Consulaire Service Organisatie nog wel onder druk,
waardoor de afhandeling van aanvragen nog niet overal binnen de
daarvoor geldende termijn van 15 dagen wordt gerealiseerd.
Ad 3:
In het ordedebat van 9 mei 2023 heeft het Lid Van Baarle (DENK) een
verzoek om informatie over mogelijke ongelijke behandeling ten gevolge
van het gebruik van een algoritme bij het beoordelen van visumaanvragen ingediend (Handelingen II 2022/23, nr. 78, item 29). Voorts heeft de
commissie BZ ten behoeve van een schriftelijk overleg op 6 juni 2023
vragen gesteld naar aanleiding van mijn brief van 11 mei 2023 (Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 1031) over de bevindingen van het ministerie
in het onderzoek naar het gebruik van afkomst gerelateerde gegevens en
het gebruik van risicomodellen. Deze vragen zagen onder andere op de
mogelijkheid om het algoritme niet langer toe te passen.
Hierop heb ik geantwoord in de Kamerbrief van 4 september 2023
(Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 1065). Daarin heb ik uiteengezet op
welke wijze het IOB door het ministerie wordt toegepast en wat de functie
van het algoritme daarbij is.
Met het realiseren van een doelmatige consulair-diplomatieke dienstverlening draagt het ministerie enerzijds bij aan de economische diplomatie
en het faciliteren van toerisme en familiebezoek, en anderzijds, binnen de
migratieketen, tevens aan het voorkomen van illegale migratie. Deze
dienstverlening vereist kennisintensieve en kwalitatief hoogwaardige
besluitvorming bij aanvragen voor kort verblijf visa. Met dat doel heeft het
ministerie de afgelopen jaren geïnvesteerd in een informatiegestuurde
werkwijze voor het dit proces: het IOB. Daarbij worden beslismedewerkers
van het ministerie met behulp van een algoritme ondersteund bij het
inschatten van de benodigde intensiteit van het dossieronderzoek. Tevens
wordt door middel van het IOB relevante en objectieve informatie ter
beschikking gesteld die anders niet binnen een realistisch tijdsbestek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 14

3

handmatig geraadpleegd kan worden, mede gezien de tijdsdruk die op de
aanvragen staat. Op deze wijze kunnen de aanvragen zorgvuldiger en
objectiever worden beoordeeld.
Het niet meer inzetten van het IOB zou de zorgvuldigheid en de objectiviteit van het beoordelingsproces aantasten. Dit zou kunnen leiden tot
verminderde kwaliteit van de dienstverlening en tot hogere risico’s wat
betreft fraude en illegale migratie. De nadelige gevolgen van een
kwalitatief mindere beoordeling van visumaanvragen zouden in concreto
met name zijn langere doorlooptijd/oplopende beslistermijnen bij het
behandelen van visumaanvragen (meer «handwerk»), toename illegaal
verblijf (toelaten van personen met een vestigingsrisico), asielaanvragen
(toelaten van personen die feitelijk geen kort verblijf doel hebben),
uitbuiting (hoger risico van mensenhandel) en gevaren voor de openbare
orde (toelaten van personen die binnen het Schengengebied op dat
moment ongewenst zijn). Ook zouden steekproefsgewijs visumaanvragen
nauwgezetter moeten worden onderzocht.
Het spreekt voor zich dat het gebruik van een algoritme in dit proces
rechtmatig moet zijn en dat discriminatie op welke grond daarbij
voorkomen moet worden. Op basis van de adviezen van de diverse door
het ministerie geraadpleegde externe (juridische) deskundigen is
geconcludeerd dat het gebruik van profielen in het IOB niet in strijd is met
wet- en regelgeving. Het ministerie zal ervoor zorg dragen dat het bij IOB
gebruikte algoritme in ieder geval voor de uiterlijke datum van 1 januari
2024 in het algoritmeregister is opgenomen en toegelicht.
Ad 4:
Graag memoreer ik aan hetgeen tijdens het debat consulaire zaken van de
Vaste commissie voor Buitenlandse Zaken op 11 oktober 2023 is
besproken (Kamerstuk 36 410 V, nr. 12).
Hierboven ben ik zo goed mogelijk ingegaan op de verdere problematiek
met betrekking tot visumaanvragen, zoals wachttijden en klachten.
Hopelijk geeft dit wel de duidelijkheid die eerder aan mij gevraagd is en
die ik had gepoogd om eerder te geven. Ik ga graag in overleg als er nog
overige onduidelijkheden zijn.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 V, nr. 14

4