Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

306
Vragen van de leden Van Nispen (SP) en Ellian (VVD) aan de Minister voor
Rechtsbescherming over de mogelijkheid in het erfrecht dat de dader erft van
een slachtoffer (ingezonden 27 september 2022).
Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen
13 oktober 2022).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat iemand die terbeschikkingstelling
(tbs) opgelegd heeft gekregen nadat hij zijn eigen vrouw had vermoord toch
aanspraak maakt op haar erfenis?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het eens met de stelling dat de uitkomst in deze zaak, namelijk dat de
dader toch mag erven, als zeer onrechtvaardig beschouwd kan worden en
onacceptabel is voor de nabestaanden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Deze zaak betreft een individuele casus die nog onder de rechter is. Uit
ambtelijk ingewonnen informatie bij de rechtspraak heb ik vernomen dat
tegen de uitkomst in deze zaak hoger beroep is ingesteld. Ik kan hierover
daarom nog geen uitspraken doen. In algemene zin ben ik wel met u eens dat
het zeer onrechtvaardig voelt dat iemand van wie bewezen is verklaard dat hij
zijn echtgenote om het leven heeft gebracht en daarvoor de maatregel tbs
heeft opgelegd gekregen, nog aanspraak zou kunnen maken op haar erfenis.
Voor de overige nabestaanden is dit heel pijnlijk. Ik snap dan ook de
maatschappelijke verontwaardiging die hierover is ontstaan.

1

ah-tk-20222023-306
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

De Gelderlander, 24 september 2022, Laurent martelde zijn vrouw tot ze dood ging: nu wil hij
haar erfenis, kan dat zomaar? (https://www.gelderlander.nl/home/br-laurent-martelde-zijnvrouw-tot-ze-dood-ging-nu-wil-hij-haar-erfenis-kan-dat-zomaar~aa19f106/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u schetsen hoe op dit moment wordt omgegaan met de interpretatie
van de onwaardigheid om uit een nalatenschap voordeel te trekken van
artikel 4:3 Burgerlijk Wetboek (BW)? Klopt het dat deze uitzonderingsgrond,
op basis waarvan iemand een erfenis kan worden ontzegd, op dit moment
zeer strikt wordt uitgelegd door rechters?
Antwoord 3
Artikel 4:3 BW bevat een aantal limitatieve gronden waarop een persoon van
rechtswege onwaardig wordt om uit de nalatenschap enig voordeel te
trekken. Een van deze gronden is het geval dat iemand onherroepelijk is
veroordeeld voor het ombrengen van de overledene, dat heeft geprobeerd,
voorbereid of hieraan heeft deelgenomen. Een andere grond is het geval dat
iemand onherroepelijk is veroordeeld voor een opzettelijk tegen de overledene gepleegd misdrijf waarop naar de Nederlandse wettelijke omschrijving
een vrijheidsstraf is gesteld met een maximum van ten minste vier jaar of dat
misdrijf heeft geprobeerd te plegen, heeft voorbereid of daaraan heeft
deelgenomen.
Van een onherroepelijke veroordeling is geen sprake als het strafbare feit niet
aan de dader kan worden toegerekend vanwege een ziekelijke stoornis en
hem uitsluitend de maatregel tbs is opgelegd. Vanwege het ontbreken van
een veroordeling valt een dergelijke situatie niet onder een van de onwaardigheidsgronden in artikel 4:3 BW.
In de zaak die aanleiding heeft gegeven tot de voorliggende Kamervragen
oordeelde de rechtbank Gelderland dat artikel 4:3 BW niet van toepassing is,
omdat de dader niet strafrechtelijk veroordeeld is voor het strafbare feit, maar
van alle rechtsvervolging is ontslagen wegens ontoerekeningsvatbaarheid.
Hierdoor kan de dader geen verwijt worden gemaakt van het plegen van het
strafbare feit en niet verantwoordelijk worden gehouden voor zijn daad
(Rechtbank Gelderland 26 januari 2022, ECLI:NL:RBGEL:2022:498). Deze
uitspraak is vergelijkbaar met een uitspraak van het Hof Amsterdam van
13 mei 1976, ECLI:NL:HGHAMS:1976:AC3027, NJ 1977, 213. Daarin werd
geoordeeld dat van een veroordeling die tot onwaardigheid leidt, geen sprake
is als de erfgenaam wegens zijn geestestoestand niet strafbaar is verklaard en
de opname in een psychiatrisch ziekenhuis wordt bevolen. Om dezelfde reden
– het ontslag van alle rechtsvervolging en de niet-toerekenbaarheid van de
dader in strafrechtelijke zin – oordeelde de rechtbank Gelderland dat zich niet
zodanig uitzonderlijke feiten en omstandigheden voordoen dat het naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat de dader zijn
rechten uitoefent die hem als wettig erfgenaam toekomen.
In de rechtspraak zijn enkele gevallen bekend waarin erfgenamen, ondanks
dat zij juridisch niet onwaardig waren, toch geen voordeel uit de nalatenschap konden trekken, omdat dit zodanig indruist tegen het rechtsgevoel en
strijd oplevert met de maatstaven van redelijkheid en billijkheid. Ik noem hier
de uitspraak van de Rechtbank Middelburg van 5 oktober 2011, ECLI:
NL:RBMID:2011:BU6593. In deze zaak was van een strafrechtelijke veroordeling geen sprake en daarmee ook niet van onwaardigheid op grond van
artikel 4:3 BW, omdat de man die werd verdacht van moord op zijn echtgenote, in afwachting van zijn strafproces zich in de penitentiaire inrichting van
het leven had beroofd. Op grond van de wettelijke erfopvolging zou de
erfenis van de om het leven gebrachte vrouw aan de man toekomen en na
diens overlijden aan zijn erfgenamen. De rechtbank oordeelde dat deze
vererving zo stuitend is dat het onaanvaardbaar is voor het rechtsgevoel om
de erfenis aan hem en zijn erfgenamen te laten toekomen. Het uitoefenen van
de rechten als wettelijk erfgenaam leverde naar het oordeel van de rechtbank,
ook in het licht van het algemene rechtsbeginsel dat men geen voordeel
behoort te hebben van de opzettelijk veroorzaakte dood van een ander, onder
de omstandigheden van dat geval naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid een onaanvaardbaar resultaat op.
Een ander vreselijk geval met een soortgelijke uitkomst is de zaak die leidde
tot de uitspraak van het Hof Amsterdam van 15 augustus 2002,
ECLI:NL:GHAMS:2002:AF5771, NJ 2003, 53. In deze zaak ging het om een
kleinzoon die een levenslange gevangenisstraf had opgelegd gekregen
wegens moord op zijn ouders, waarna zijn oma hem bij testament uitdrukkelijk had uitgesloten als erfgenaam. Na het overlijden van zijn oma beriep de
kleinzoon zich op het erfdeel van zijn om het leven gebrachte vader waarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

hij in de plaats van zijn vooroverleden vader aanspraak zou hebben. Omdat
het levensdelict niet was gepleegd tegen de overledene (de oma) was artikel
4:3 BW naar de letter van de wet niet van toepassing. Het Hof bevestigde het
oordeel van de rechtbank dat hier sprake was van zodanig zeer uitzonderlijke
omstandigheden dat de kleinzoon op grond van de beperkende werking van
de redelijkheid en billijkheid geen voordeel mag hebben uit de erfenis van
zijn oma. Daarbij overwogen de rechtbank en het hof dat de regeling van
onwaardigheid in het erfrecht uitdrukking geeft aan een achterliggend
algemeen beginsel in het recht dat men geen voordeel behoort te hebben
van het opzettelijke doden van een ander.
Uit deze uitspraken volgt dat niet gezegd kan worden dat artikel 4:3 BW in de
rechtspraak steeds zeer strikt wordt uitgelegd. Een niet-restrictieve uitleg
vindt ook steun in de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens (EHRM 1 december 2009, ECLI:NL:XX:2009:BL6889, NJ 2010, 206
m.nt. S. Perrick (Velcea et Mazare/Roemenië)). Volgens het Hof verplicht het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM)
verdragspartijen niet om een wettelijke bepaling inzake de onwaardigheid van
erfgenamen te hebben, maar als hiervoor een nationale bepaling bestaat, dan
moet deze bepaling worden uitgelegd op een wijze die verenigbaar is met de
bedoeling ervan. Het Hof oordeelde in een soortgelijk geval als in de zaak die
leidde tot de hiervoor genoemde uitspraak van de Rechtbank Middelburg, dat
de bijzondere omstandigheden van het geval meebrachten dat het automatisch en restrictief uitleggen van de Roemeense bepaling inzake het onwaardig verklaren om te erven verder gaat dan wat nodig was om de rechtszekerheid te waarborgen.
Vraag 4
Wordt met de huidige lezing van artikel 4:3 BW volgens u voldoende recht
gedaan aan de gevoelens van de nabestaanden in gevallen zoals beschreven
in bovengenoemd bericht? Zo ja, waarom bent u die mening toegedaan?
Antwoord 4
Zoals uit het antwoord op vraag 3 blijkt, wordt artikel 4:3 BW, ondanks de
limitatieve opsomming van onwaardigheidsgronden, niet steeds restrictief
uitgelegd. De maatstaven van redelijkheid en billijkheid bieden de rechter
ruimte om vanwege de bijzondere omstandigheden van het concrete geval
een erfenis aan een erfgenaam te ontzeggen. Zoals hiervoor ook vermeld,
begrijp ik dat de uitspraak die aanleiding heeft gegeven tot de recente
nieuwsberichten en de vragen van uw Kamer, heel onbevredigend is voor de
nabestaanden van de om het leven gebrachte vrouw, maar kan ik daarop niet
verder ingaan vanwege het daartegen ingestelde hoger beroep
Vraag 5
Bent u het eens met de stelling dat het goed zou zijn om het erfrecht aan te
scherpen, zodat expliciet wordt gemaakt dat een dader – ontoerekeningsvatbaar of niet – geen voordeel kan hebben van zijn daad en dus niet kan erven
van het slachtoffer dat is overleden? Bent u bereid te kijken of er andere
manieren zijn om in ieder geval dit doel te bereiken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Zoals ik hiervoor heb vermeld, heb ik uit ambtelijk ingewonnen informatie
begrepen dat tegen de uitspraak van de rechtbank hoger beroep is ingesteld.
Ik wil nu eerst de verdere procedure afwachten voordat ik ga onderzoeken of
het nodig is om de onwaardigheidsgronden van artikel 4:3 BW uit te breiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3