Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410

Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën

Nr. 83

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 september 2023
Het demissionaire kabinet heeft in de Miljoenennota 2024 een pakket van
maatregelen voorgesteld om de koopkracht te verbeteren. Dit pakket
bestaat onder andere uit een substantiële verhoging van de huurtoeslag
en het kindgebonden budget voor een totaalbedrag van 2 miljard euro
structureel met een gedekte begroting. Met dit pakket voorkomt het
kabinet dat het aantal mensen in armoede toeneemt. Het percentage
kinderen in armoede neemt fors af.
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) heeft uw Kamer
verschillende moties aangenomen met budgettaire consequenties
(Handelingen II 2023/24, nr. 3, Stemmingen). Met deze brief geeft het
demissionaire kabinet meer inzicht in de uitvoeringstechnische mogelijkheden ten aanzien van diverse voorgestelde maatregelen en de budgettaire consequenties. Door SZW zijn voor relevante moties en waar
mogelijk doorrekeningen van inkomenseffecten, armoedecijfers en
gevolgen voor het koopkrachtbeeld gegeven. Met deze brief beoog ik om
u zo volledig mogelijk te informeren in aanloop naar de Algemene
Financiële Beschouwingen (AFB) van 4 en 5 oktober. Deze brief geeft geen
inhoudelijke appreciatie van de voorstellen.
Voor wat betreft de uitvoerbaarheid van de moties geldt dat niet alle
fiscale maatregelen in de moties uitvoerbaar zijn per 1 januari 2024.
Sommige fiscale maatregelen in de moties wijzigen namelijk de structuur
van een belasting. Voor het kabinet geldt het uitgangspunt dat tijdens en
na de augustusbesluitvorming uitsluitend parameterwijzigingen nog
uitvoerbaar zijn voor de Belastingdienst per 1 januari van het aankomende
jaar. In de tabellen met budgettaire gevolgen in deze brief worden de
effecten aan de lastenkant en de programmakosten aan de uitgavenkant
weergegeven. Hiernaast is sprake van uitvoeringskosten. In algemene zin
kennen structuuraanpassingen hogere uitvoeringskosten dan parameterwijzigingen. De verwachting is dat er circa € 5 mln. structureel nodig zal
zijn voor de uitvoering van het geheel van deze moties. In een aantal van
de voorstellen worden maatregelen aan de inkomstenkant voorzien van

kst-36410-83
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

1

dekking via de uitgavenkant of andersom. Dit is niet conform de
begrotingsregels.
1. Stand overheidsfinanciën
Aan het begin van de kabinetsperiode heeft het kabinet bewust gekozen
voor een ambitieuze investeringsagenda om het hoofd te bieden aan
verschillende uitdagingen. In de afgelopen jaren hadden we daarbij te
maken met turbulente tijden, zoals de pandemie, de Russische agressie in
Oekraïne die tot de dag van vandaag voortduurt en de stijgende prijzen
van boodschappen en energie. Dit vroeg veel van ons allemaal en had
grote impact. Maatschappelijk, maar ook op de overheidsfinanciën.
Om het saldo niet verder te laten verslechteren, en daarmee rekeningen
door te schuiven, heeft het kabinet in het voorjaar de tegenvallers op asiel
en rente gedekt, mede door bezuinigingsmaatregelen. Dit was een
belangrijke koerswijziging ten opzichte van de afgelopen jaren. Ook is het
koopkrachtpakket in augustus, zoals beschreven in de Miljoenennota,
gedekt. Vanuit deze gedachte blijft het kabinet dan ook kritisch op nieuw
beleid met een negatief effect op de overheidsfinanciën.
De dekking van de moties die uw Kamer heeft aangenomen is niet in alle
gevallen deugdelijk, waardoor deze in de huidige vorm saldo en schuld
doen verslechteren. Onderstaande tabel laat de indicatieve inschatting
van het kabinet van het EMU-saldo zien na de moties ten opzichte van de
inschatting van het kabinet bij de Miljoenennota. Indien de aangenomen
moties worden uitgevoerd is de verwachting dat het EMU-saldo in 2024
de Europese grenswaarde van – 3% van het bbp zal doorbreken.
Tabel 1 – EMU saldo Miljoenennota 2024 na moties
In procenten bbp
EMU-saldo Miljoenennota 2024
Verschil door aangenomen moties
EMU-saldo na aangenomen moties

2023

2024

2025

2026

2027

2028

– 1,6%
0,0%
– 1,6%

– 2,9%
– 0,2%
– 3,1%

– 2,9%
– 0,1%
– 3,0%

– 3,6%
– 0,1%
– 3,7%

– 2,6%
– 0,1%
– 2,7%

– 3,2%
0,0%
– 3,2%

2. Uitgangspunten kabinet
Het uitgangspunt van het kabinet is dat nieuw beleid binnen de geldende
nationale en Europese begrotingsregels wordt uitgevoerd. Dat wil onder
andere zeggen dat dit gedekt is en zo budgettair ingepast moet worden
binnen de vastgestelde uitgavenplafonds en het inkomstenkader en dat
het saldo en de schuld binnen de grenswaarden van het huidige
Stabiliteits- en Groeipact (SGP) blijven. In deze brief brengt het kabinet het
effect van de moties technisch in beeld, ook als deze niet volledig volgens
de begrotingsregels gedekt zijn. Dit leidt in het totaal tot overlap:
sommige beleidsdoelen (bijvoorbeeld het beperken van de energiebelasting), of doelgroepen (mensen met kinderen, het bedrijfsleven) worden
door verschillende moties geraakt. Deze interferentie betekent dat
totaaleffecten niet helder zijn en dat er sprake kan zijn van onbedoelde
stapeling. Zowel in negatieve zin als in positieve zin. Daarnaast gaat de
brief niet in op de impact van de moties op de voorspelbaarheid van
beleid, voor zowel burgers als bedrijven.
In deze brief worden alleen de moties beschreven die directe budgettaire
consequenties hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

2

3. Moties met budgettaire consequenties
Motie van het lid Hermans c.s.1
verzoekt de regering te voorkomen dat de benzine en dieselaccijnzen in
2024 stijgen door het met een jaar verlengen van de huidige korting en
het eenmalig niet indexeren van de accijnzen. Daarnaast verzoekt de
motie de energiebelasting voor huishoudens te verlagen met 200 miljoen
euro structureel. De voorgestelde dekking betreft incidentele en structurele middelen van de Aanvullende Post (uitgezonderd SZW en VWS),
meeropbrengsten in de aardgasbaten en indien nodig middelen uit het
Nationaal Groeifonds.
Tabel 2 – Motie van het lid Hermans c.s.1
in mln. euro, + is saldobelastend, prijzen
2023

Maatregelen
Benzineaccijns op nominaal niveau 1 juli
2023
Dieselaccijns op nominaal niveau 1 juli
2023
Verhogen belastingvermindering EB
Dekking
Nader te bepalen dekking uit Aanvullende
Post en Nationaal Groeifonds

per
1-jan-24

2023

2024

2025

2026

2027

2028

struc.

0

1.399

194

194

194

194

194

0

677

0

0

0

0

0

0
0

528
194

0
194

0
194

0
194

0
194

0
194

0

– 1.399

– 194

– 194

– 194

– 194

– 194

0

– 1.399

– 194

– 194

– 194

– 194

– 194

0

0

0

0

0

0

0

1-jan-24
1-jan-24

n.v.t.

Saldo

1
De lastenmaatregelen in deze en de andere tabellen in de brief zijn weergegeven in prijzen 2023, zodat ze vergelijkbaar budgettaire bedragen aan
de uitgavenzijde. Dit wijkt af van de normale weergave, waarin lastenmaatregelen in prijzen jaar van invoering worden weergegeven.

Toelichting kabinetspositie
Deze motie is door het kabinet ontraden. De dekking is niet conform de
begrotingsregels omdat derving van inkomsten aan de uitgavenkant
wordt gedekt. Daarnaast zijn een aantal van de dekkingsposten niet
concreet gemaakt en daarmee onzeker, of niet structureel terwijl er wel
structurele dekking wordt gevraagd. Verdere invulling vergt concreter
inzicht in de gewenste dekking. Wij verwachten dat u nadere toelichting
kunt verschaffen tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. Ook
leidt het met één jaar uitstellen van de verhoging van de brandstofaccijns
in het basispad tot een nog scherpere verhoging met ingang van 2025. Tot
slot zijn de genoemde maatregelen tot voordeel van alle Nederlanders,
terwijl het kabinet heeft gekozen voor gerichte maatregelen specifiek op
de kwetsbare huishoudens. Daarnaast wordt voorgesteld de accijns op
diesel en benzine te verlagen, terwijl huishoudens voornamelijk benzine
gebruiken en de prijsverschillen met buurlanden bij benzine substantieel
groter zijn. Wat betreft de energiebelasting heeft het kabinet eerder
gekozen om geen maatregelen te nemen, omdat de totale energierekening naar verwachting volgend jaar slechts een gematigde ontwikkeling
kent en de energieprijs zakt onder het prijsplafond.
Brandstofaccijnzen
Budgettaire aspecten
Als de huidige verlaging van de accijnstarieven verlengd wordt en
indexatie achterwege blijft, blijven de tarieven nominaal gelijk aan de
tarieven zoals die sinds 1 juli 2023 van toepassing zijn. Het met één jaar
1

Kamerstuk 36 410, nr. 14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

3

verlengen van de verlaging leidt tot een incidentele derving van € 1.244
mln. in 2024, waarvan € 699 mln. voor benzine en € 545 mln. voor diesel
(deze budgettaire bedragen zijn in prijzen jaar van invoering, in de tabel is
het prijspeil van deze maatregel voor vergelijkbaarheid met de uitgaven in
prijzen 2023 gezet). Het Nederlandse accijnstarief (inclusief btw) voor
benzine komt dan 23 eurocent hoger uit ten opzichte van België en 18
eurocent hoger ten opzichte van Duitsland en voor diesel 10 cent lager
dan in België en 6 cent hoger dan in Duitsland. De motie vraagt niet om
de accijns op LPG te verlagen. De accijns op LPG stijgt met 4,08 cent per
1 januari 2024.
In het wetsvoorstel Belastingplan 2024 is een voorstel opgenomen om het
accijnstarief van stookolie per 1 januari 2024 gelijk te stellen aan het
accijnstarief voor diesel. De in de motie verzochte accijnsverlaging voor
diesel zorgt ervoor dat de maatregel uit het wetsvoorstel Belastingplan
2024 in 2024 een lagere budgettaire opbrengst kent dan beoogd. Dit is in
bovenstaande tabel meegenomen in de budgettaire derving van de
dieselaccijns.
Uitvoeringsaspecten
Het aanpassen van de accijnstarieven is een parameterwijziging per
1 januari 2024 uitvoerbaar, mits de accijnstarieven uiterlijk 15 december
2023 zijn vastgesteld en de voorraadbepaling in de Wet op de accijns
buiten werking is gesteld.
Inkomenseffecten
Het mediane inkomenseffect van alle huishoudens bedraagt +0,2%. Maar
de grootte van het effect tussen huishoudens verschilt. Huishoudens
zonder auto of met een elektrische auto hebben geen profijt van deze
maatregel. Huishoudens met een auto met een verbrandingsmotor
hebben profijt, voornamelijk als ze veel kilometers in een minder zuinige
auto rijden. Het inkomenseffect in euro’s is afhankelijk van het aantal
gereden kilometers met een auto met een verbrandingsmotor.
Verlagen energiebelasting
Budgettaire aspecten
In de motie wordt niet gespecificeerd hoe de energiebelasting voor
huishoudens moet worden verlaagd. Hiervoor zijn drie opties: 1)
verhoging van de belastingvermindering, 2) verlaging van het tarief van
de eerste schijf gas of 3) verlaging van het tarief van de eerste en tweede
schijf elektriciteit. In onderstaande tabel zijn de gevolgen per optie
uitgewerkt.
Van de budgettaire derving van een verlaging van het tarief van de eerste
schijf gas of verhoging van de belastingvermindering (optie 1 en 2) komt
ongeveer 90% terecht bij huishoudens en het overig deel bij andere
verbruikers zoals bedrijven. Bij een verlaging van het tarief elektriciteit tot
10.000 kWh slaat circa 77% van de budgettaire derving neer bij
huishoudens (bij alleen verlaging eerste schijf elektriciteit tot 2900 kWh
naar schatting circa 90%). Verlaging van het tarief van de eerste schijf gas
vermindert naar verwachting de verduurzamingsprikkel voor huishoudens
en leidt ten opzichte van het basispad tot een toename van de
CO2-uitstoot.2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

4

Tabel 3 – Overzicht verlaging energiebelasting (in lopende prijzen)
2023

2024

493

498

48,98 ct./m3

58,30 ct./m3

1) Belastingvermindering
2) Tarief 1e schijf gas
(0 – 1.000 m3) in cent/m3
3) Tarief 1e en 2e schijf
elektriciteit (tot 10.000 kWh)1

10,88 ct./kWh

Effect voorgestelde
wijziging

521
(= 498 + 23,4)
55 ct./m3
(= 58,30 ct. – 3,30 ct.)
10,04 ct./kWh
(=10,88 ct. – 0,843 ct.)

Financieel voordeel
huishouden gemiddeld
verbruik (incl. btw)

€ 28,311
€ 39,891
€ 22,23

1
Uitgaande van een gemiddeld gas- en elektriciteitsverbruik van 1.080 m3 en 2.180 kWh op basis van voorlopige gegevens van het CBS over het
jaar 2022.

Een aandachtspunt ten aanzien van de budgettaire aspecten is tot slot de
relatie van de voorstellen met het Nederlandse herstel- en veerkrachtplan
(HVP). In het HVP is de tariefschuif in de huidige eerste schijf van de
energiebelasting tussen gas en elektriciteit (cf. Coalitieakkoord 2021,
bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) opgenomen als hervorming. Concreet
is opgenomen dat het tarief in de eerste schijf gas in 2024 in reële termen
met 2,5 cent per m3 wordt verhoogd ten opzichte van 2023 en in 2026 met
1 cent per m3 ten opzichte van 2024. Aan deze afspraak wordt niet voldaan
bij de verlaging van het tarief van de eerste schijf gas (optie 2). Dit leidt tot
een financiële korting die kan oplopen tot een half miljard euro, waarvoor
in de motie(s) geen dekking wordt gezocht. Deze korting kan worden
voorkomen door de verlaging van de energiebelasting via de verhoging
van de belastingvermindering vorm te geven.
Gegeven het aandachtspunt rondom het HVP en de uitvoeringsaspecten
(zie ook hieronder) stelt het kabinet voor om invulling aan de motie te
geven via een verhoging van de belastingmindering.
De motie van het lid Hermans c.s. kent een overlap met de motie van het
lid Bontenbal, waarin eveneens wordt voorgesteld om de energiebelasting te verlagen. In de (Kamerstuk 36 410, nr. 26) huidige invulling van
deze moties resulteert dit in een dubbele verlaging van de energierekening; zowel een verlaging van het tarief eerste schijf als een verhoging
van de belastingvermindering. Tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen ontvangt het kabinet graag nadere toelichting over of het
inderdaad de wens is om de energierekening twee keer te verlagen en
voert het graag het gesprek over het voorstel om invulling te geven aan
de motie door de energiebelasting te verlagen via verhoging van de
belastingvermindering.
Uitvoeringsaspecten
Een verhoging van de belastingvermindering en aanpassing van de
tarieven is uitvoerbaar voor energieleveranciers en de Belastingdienst.
Het betreft parameterwijzigingen die uitvoerbaar zijn per 1 januari 2024.
De Belastingdienst en energieleveranciers kunnen in elk geval tot en met
de stemming over het wetsvoorstel Belastingplan 2024 in de Tweede

2

Zie ook de uitgevoerde impactanalyse door CE Delft:
CE_Delft_230255_Aanpassingen_energiebelasting_voor_extra_emissiereductie.pdf (rijksfinancien.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

5

Kamer de hoogte van de belastingvermindering en tariefhoogte voor 2024
aanpassen.3
Een verlaging van het tarief van de nieuwe eerste schijf gas is uitvoeringstechnisch zeer complex, komt mogelijk niet terecht bij veel huishoudens
met blokverwarming en kent frauderisico’s. Dit komt doordat de Belastingdienst een impactvolle forfaitaire teruggaveregeling zal moeten invoeren
om de naar schatting 600.000 huishoudens met blokverwarming via hun
verhuurder of VvE te kunnen laten profiteren van een verlaging van het
tarief van de eerste schijf gas.
Dekking: Aanvullende Post, Gasbaten en Nationaal Groei Fonds (NGF)
In de motie worden drie dekkingsbronnen genoemd (Aanvullende Post,
gasbaten en Nationaal Groeifonds), waarbij de omvang niet concreet is en
een verdeling niet nader is gespecificeerd. De dekking is niet conform
begrotingsregels, vanwege de schending van scheiding inkomsten en
uitgaven. Binnen de gasbatenraming is geen budgettaire ruimte,
waardoor deze niet als dekking ingezet kan worden.
Dekking vanuit de Aanvullende Post kan middels het verlagen van een
aantal specifieke reserveringen of door de dekking te verspreiden over alle
posten. In de bijlage is een tabel opgenomen met een actueel overzicht
van reserveringen op de Aanvullende Post. Hierbij staan ook de reserveringen voor VWS en SZW, die in de motie worden uitgesloten als
dekkingsbron. Welke reserveringen dit betreft is in de tabel gespecificeerd.
Op de Aanvullende Post staan reserveringen voor PEGA, hersteloperatie
toeslagen, het Klimaatfonds en het Transitiefonds. Deze standen zijn
inclusief de bij Voorjaarsnota 2023 uitgekeerde loon- en prijsbijstelling
(LPO). Diverse reserveringen zijn niet structureel, zoals het Klimaatfonds
en het Transitiefonds. De daarover uitgekeerde LPO is daarom ook niet
structureel. In de tabel in Bijlage 1 is aangegeven of de desbetreffende
reeks structureel is. De onverdeelde loon- en prijsbijstelling voor 2022 die
op de Aanvullende Post staat is ook opgenomen als dekking in de motie
van het lid Bikker c.s.
Het Nationaal Groeifonds wordt als sluitpost genoemd. Onderstaande
tabel bevat de beschikbare ruimte aan juridisch niet verplichte middelen
tot en met 2028. Tot en met 2032 is hiervan circa € 8,2 miljard voor de
vierde en vijfde ronde. Daarnaast is circa € 3,1 miljard voor geselecteerde
projecten en het investeringsfonds CAS/BES gereserveerd. Deze gereserveerde middelen zijn niet beschikbaar, mede omdat hiervoor bestuurlijke
verwachtingen zijn gewekt. In 2024 is € 860 miljoen opgenomen voor
reeds geselecteerde projecten als onder andere het Nationaal Onderwijslab, het Deltaplan Valorisatie en QuantumDeltaNL en het investeringsfonds CAS/BES. Het inzetten van deze middelen in 2024 zou betekenen dat
ze (gedeeltelijk) niet meer door kunnen gaan. Het inzetten van middelen
uit het NGF uit latere jaren voor dekking in 2024 betekent een verslechtering in het EMU-saldo 2024.

3

Voor de lengte van de eerste schijf gas en elektriciteit wordt opgemerkt dat de grens die in 2024
moet gelden, voor energieleveranciers uiterlijk 1 oktober 2023 bekend moet zijn (zie hierover
ook de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Belastingplan 2024 (Kamerstuk 36 418, nr.
3, p. 44–45 en p. 111–112)). Daarbij gaan de energieleveranciers voor de eerste schijf gas uit
van de schijflengte die is opgenomen in het wetsvoorstel Belastingplan 2024 (1.000 m3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

6

Tabel 4 – Budgettaire reeks Nationaal Groeifonds
in mln., + is saldobelastend

2024

2025

2026

2027

2028

Nog onverdeelde NGF
middelen

– 860

– 733

– 1.137

– 1.479

– 2.474

Motie van het lid Klaver c.s.4
verzoekt de regering het minimumloon per 2024 met 1,7% extra te
verhogen met behoud van de volledige koppeling; verzoekt de regering de
verlaging van het afbouwpunt van het kindgebonden budget voor paren
met circa € 9.000 terug te draaien; spreekt uit dat de kinderopvang bij
amendement zal worden verhoogd met circa 425 miljoen zodat de
maximumuurprijs voor de kinderopvang en de buitenschoolse opvang
weer gaat aansluiten bij de daadwerkelijk te betalen prijs; spreekt uit dat
deze voorstellen bij amendement gedekt zullen worden met: (1) het
belasten van de inkoop van eigen aandelen gelijk aan de belasting op het
uitkeren van dividend, met een opbrengst van 1,2 miljard euro; (2) een
taakstellende verhoging van de bankenbelasting met 350 miljoen euro; (3)
een verhoging van het (top)tarief in box 2 en box 3 met 2%, met een
opbrengst van circa 450 miljoen euro.
Tabel 5 – Motie van het lid Klaver c.s.
in mln. euro, + is saldobelastend

Maatregelen
Verhoging WML met 1,7%1
Terugdraaien verlaging afbouwpad
kindgebonden budget
Ophoging maximum uurprijzen kinderopvangtoeslag
Dekking
Belasten inkoop eigen aandelen
Verhoging bankenbelasting
Verhoging toptarief box 2 en box 3 met
2%

2023

2024

2025

2026

2027

2028

struc.

per
1-jan-24

52
2

1.761
1.158

1.813
1.203

1.805
1.179

1.926
1.193

1.975
1.202

2.011
1.216

1-jan-24

33

394

379

373

371

370

370

1-jan-24

17

209

231

253

362

403

425

1-jan-25
1-jan-24

0
0
0

– 773
0
– 339

– 1.543
– 770
– 339

– 1.542
– 770
– 339

– 1.542
– 770
– 339

– 1.542
– 770
– 339

– 1.542
– 770
– 339

1-jan-24

0

– 434

– 434

– 434

– 434

– 434

– 434

52

988

270

263

384

433

469

Saldo

1
Deze reeks gaat uit van een ingangsdatum van 1 januari 2024. Om uitvoeringsaspecten kan ook voor invoering per 1 juli 2024 worden gekozen.
Zie voor de overwegingen hieromtrent «uitvoeringsaspecten».

Toelichting kabinetspositie
Deze motie is door het kabinet ontraden. Het is op deze korte termijn niet
mogelijk om de verhoging te ontkoppelen, bijvoorbeeld om de
doorwerking in de AOW te bezien. De dekking is niet conform de
begrotingsregels omdat hogere uitgaven aan de inkomstenkant worden
gedekt. Daarnaast is de voorgestelde dekking onvoldoende. Verdere
invulling vergt concreter inzicht in de gewenste dekking. Wij verwachten
dat u nadere toelichting kunt verschaffen tijdens de Algemene Financiële
Beschouwingen. Een verhoging van 75% van de bankenbelasting heeft
gevolgen voor de internationale concurrentiepositie van Nederlandse
banken en het vestigingsklimaat, en leidt tot hogere kosten van kredietverlening voor burgers en (MKB)-bedrijven. De verhoging leidt bij publieke
sectorbanken mogelijk tot een lager dividend voor hun publieke aandeelhouders, o.a. gemeenten.

4

Kamerstuk 36 410, nr. 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

7

Het volledig afschaffen van de inkoopfaciliteit kan een belemmerende
werking hebben op het kapitaalallocatiebeleid voor het Nederlandse
beursgenoteerde bedrijfsleven en de internationale concurrentiepositie.
Voor een uitgebreide beschouwing van de inkoopfaciliteit verwijs ik naar
de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst van 26 september 2023 (Kamerstuk 36 410, nr. 77) in reactie op de
motie van de leden Van Weyenberg en Nijboer.5
Verhogen wettelijk minimumloon (WML)
Budgettaire aspecten
Het verhogen van het WML met 1,7% leidt tot hogere uitgaven van circa
1,2 mld euro structureel per jaar, waarvan ca. 0,7 mld. structureel extra
AOW-uitgaven bedraagt.
Uitvoeringsaspecten
Een bijzondere verhoging van het minimumloon vergt, anders dan de
reguliere indexatie, een wetswijziging. De wet voorziet in een wettelijke
grondslag om het minimumloon met een AMvB te verhogen. Verhoging
van het WML per AMvB is juridisch kwetsbaar. Deze wetsgrond kan enkel
worden gebruikt als de noodzakelijke en bijzondere verhoging van het
minimumloon te rechtvaardigen is. Daar is vorig jaar gebruik van gemaakt
vanwege de uitzonderlijke inflatie. De Raad van State was bij die
verhoging kritisch op het gebruik van deze wettelijke grondslag en de
doorwerking op de AOW.
Daarnaast is voor de uitvoerbaarheid van belang dat 1 oktober een
implementatieverzoek is ingediend bij het UWV. Voor dienst Toeslagen
geldt dat zij 1 oktober duidelijkheid moet hebben met welke geschat
indexatiecijfer het massaal automatisch continueren-proces moet worden
opgestart. Voor UWV en dienst Toeslagen geldt verder dat zij uiterlijk
15 oktober 2023 zekerheid moeten hebben over het definitieve verhogingspercentage van het WML. Voor de Belastingdienst is dat 1 november
2023. Dit zou vragen om een voorhangprocedure die uiterlijk
29 september 2023 start voor beide Kamers. Dit laat een krap tijdspad
zien. De voorhangperiode en advisering door de Raad van State zijn
verplicht.
Alternatief is een bijzondere minimumloonsverhoging per 1 juli 2024. De
meest passende procedure is dan – gelet op het uitgangspunt van de
wetgever – een wetswijziging, in plaats van een AMvB. Hierbij geldt het
aandachtspunt dat een verhoging per 1 juli 2024 leidt inkomensstijgingen
leidt halverwege het jaar, wat gevolgen kan hebben voor de hoogte van
inkomensafhankelijke regelingen, zoals toeslagen. Daarmee kan invoering
per 1 juli mogelijk tot terugvorderingen van toeslagen en naheffingen bij
de inkomstenbelasting leiden. In de uitvoering kan via het massaal
continueren-proces – mits 1 oktober bekend – geanticipeerd worden op
een minimumloonsverhoging halverwege het jaar, wat terugvorderingen
beperkt.
Ook heeft het verhogen van het WML gevolgen voor de beslagvrije voet.
De beslagvrije voet wordt jaarlijks na het ontstaan van de vordering
herberekend. De wijziging van het minimumloon loopt mee in de
normbedragen van de beslagvrije voet die bij de berekening worden
toegepast. Een massale herberekening van de beslagvrije voet is
uitvoeringstechnisch niet mogelijk en niet altijd in het voordeel van de
5

Kamerstuk 36 200, nr. 86.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

8

belastingplichtige of toeslaggerechtigde. De wijziging leidt tot een groter
beroep op de dienstverlening bij de Belastingdienst en dienst Toeslagen.
Terugdraaien verlaging afbouwpunt kindgebonden budget (WKB)
Budgettaire aspecten
De motie verzoekt het deels terugdraaien van de verlaging van het
afbouwpunt voor paren met circa € 9.000 waardoor het nieuwe
afbouwpunt voor paren op een belastbaar huishoudinkomen komt van
€ 44.849 in 2024. Per saldo krijgen circa 85.000 huishoudens voor het
eerst (of opnieuw) recht op kindgebonden budget door deze maatregel.
Daarnaast genieten circa 500.000 paren die al recht hebben op WKB
voordeel van deze maatregel. Deze maatregel kost € 370 mln. structureel.
De motie van het lid Klaver c.s. kent overlap met de motie van het lid
Stoffer, waarin eveneens een maatregel wordt voorgesteld binnen de
kindregelingen (Kamerstuk36 410, nr. 45).
Uitvoeringsaspecten
De verhoging van het afbouwpunt voor paren in het kindgebonden
budget is een parameterwijziging en per 1 januari 2024 mogelijk. Om in
december 2023 (voor de maand januari 2024) uit te keren, dient de
wijziging uiterlijk 15 oktober 2023 vastgesteld te zijn6. Door de maatregel
wordt de groep toeslagengerechtigden groter. Dit leidt tot een groter
beroep op de dienstverlening van de dienst Toeslagen en de Belastingdienst. Er is hiervoor een wijziging van de begroting 2024 van SZW nodig
en van het Belastingplan 2024.
Verhogen maximum uurprijzen kinderopvang
Budgettaire aspecten
De motie verzoekt om de maximum uurprijzen (MUP) waarover ouders in
2024 kinderopvangtoeslag ontvangen, beleidsmatig te verhogen. De
budgettaire effecten bedragen € 209 mln. voor 2024 (en circa € 17 mln. in
2023 vanwege bevoorschotting in december over januari 2024) oplopend
naar € 425 mln. structureel. Hierbij is ervan uitgegaan dat de mate waarin
de MUP wordt verhoogd, verschilt per opvangvorm. Het effect van de
maatregel hangt af van de ontwikkeling van de tarieven in de markt. De
Minister van SZW zal dit monitoren.
• Dagopvang: +4,80% (€ 0,46 verhoging)
• Buitenschoolse opvang: +8,43% (€ 0,70 verhoging)
• Gastouderopvang: +2,61% (€ 0,19 verhoging)
Uitvoeringsaspecten
Het verhogen van de maximum uurprijzen kan per AMvB geregeld
worden. Onderdeel van de totstandkomingsprocedure is een verplichte
voorhangprocedure bij de Tweede en Eerste Kamer. Afronding van het
AMvB-traject voor 1 januari 2024 is ambitieus, maar het is mogelijk om de
AMvB met terugwerkende kracht in werking te laten treden en per
1 januari 2024 met de uitvoering te starten. Om in december 2023 (voor de
maand januari 2024) uit te keren, dient de wijziging uiterlijk 15 oktober

6

Omdat materiewetgeving en begrotingswetten vaak nog niet stilstaan anticipeert Dienst
Toeslagen jaarlijks door vooruitlopend op definitieve wetgeving voorgenomen wijzigingen
systeemtechnisch klaar te zetten in opdracht van de opdrachtgever om tijdig de juiste
toeslagen uit te kunnen betalen in december.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

9

2023 vastgesteld te zijn7. Wijzigingen gedurende het jaar zijn uitvoeringstechnisch mogelijk met terugwerkende kracht over het gehele toeslagjaar.
Dit vraagt wel om uitvoeringscapaciteit bij dienst Toeslagen. Ook neemt
hiermee de druk op de BelastingTelefoon verder toe.
Dekking: Inkoopfaciliteit dividendbelasting
Budgettaire aspecten
De budgettaire opbrengst per 1 januari 2025 wordt geraamd op € 814
mln., maar deze kan van jaar tot jaar aanzienlijk fluctueren.8 De budgettaire opbrengst van het afschaffen van de inkoopfaciliteit is moeilijk in te
schatten vanwege de potentieel aanzienlijke gedragseffecten. De
geraamde budgettaire opbrengst van de maatregel kan ook lager uitvallen
naarmate bedrijven hun zetel verplaatsen naar het buitenland. De
verwachting is dat slechts een zeer klein deel van de inkoop van eigen
aandelen in de huidige vorm zal worden voortgezet, omdat beursgenoteerde vennootschappen dan genoodzaakt zullen zijn deze heffing in de
vorm van een brutering voor eigen rekening te nemen.
Uitvoeringsaspecten
De motie noodzaakt tot het wijzigen en verwijderen van rubrieken in de
aangifte dividendbelasting en is daarmee een structuuraanpassing. De
voorgestelde wijziging kan niet gedurende een kalenderjaar in werking
treden. De wijziging kan daarom niet eerder dan 1 januari 2025 worden
gerealiseerd. Naar verwachting zal dit leiden tot structurele uitvoeringskosten voor benodigde toezichtscapaciteit.
Dekking: Verhogen bankenbelasting
Budgettaire aspecten
De hoofddoelstelling van de bankenbelasting is het beprijzen van het
risico dat de overheid een bank moet redden. De geraamde opbrengst van
de bankenbelasting in 2024 is € 470 mln. De taakstellende verhoging van
de bankenbelasting bedraagt € 350 mln.9. Indien deels als gevolg van
deze maatregel een grootbank besluit het hoofdkantoor te verplaatsen valt
de opbrengst lager uit. Deze opbrengst wordt behaald door de tarieven in
de bankenbelasting te verhogen. De tarieven worden 0,038% over
langlopende schulden (nu 0,022%) en 0,077% over kortlopende schulden
(nu 0,044%).
Uitvoeringsaspecten
Het verhogen van de bankenbelasting gaat om een parameterwijziging en
is uitvoerbaar per 1 januari 2024. Omdat de combinatie van maatregelen
(verhogen bankenbelasting en fiscale wijziging van aandeleninkoop) ook
invloed kan hebben op de stabiliteit van financiële instellingen en markten
zal de Europese Centrale Bank om een oordeel gevraagd moeten
worden10.
7

Omdat materiewetgeving en begrotingswetten vaak nog niet stilstaan anticipeert Dienst
Toeslagen jaarlijks door vooruitlopend op definitieve wetgeving voorgenomen wijzigingen
systeemtechnisch klaar te zetten in opdracht van de opdrachtgever om tijdig de juiste
toeslagen uit te kunnen betalen in december.
8
In prijzen jaar van invoering, in de tabel is het prijspeil van deze maatregel voor vergelijkbaarheid met de uitgaven in prijzen 2023 gezet.
9
In prijzen jaar van invoering, in de tabel is het prijspeil van deze maatregel voor vergelijkbaarheid met de uitgaven in prijzen 2023 gezet.
10
op grond van artikel 127(4) Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

10

Dekking: Verhogen (top)tarief box 2 en box 3
Budgettaire aspecten
Het verhogen van het toptarief box 2 levert € 124 mln. per jaar op vanaf
2024.11 Het verhogen van het tarief box 3 levert een opbrengst op van
€ 324 mln. per jaar. Gecombineerd met de verhoging van de verhoging
van box 2 levert dit dus € 448 mln. per jaar op, vanaf 2024.12
Uitvoeringsaspecten
Het verhogen van het toptarief box 2 en tarief box 3 gaat om een
parameterwijziging en is uitvoerbaar per 1 januari 2024 worden doorgevoerd, mits dit uiterlijk 17 november (12.00) is vastgesteld.
Koopkrachteffecten en armoedecijfers motie van het lid Klaver c.s.
(Kamerstuk 36 410, nr. 23)
Vanwege de zeer brede doorwerking van het minimumloon heeft dit op
bijna alle huishoudens effect. Onderstaande tabel geeft de koopkrachteffecten van de motie weer, waar bijvoorbeeld in te zien is dat huishoudens
met kinderen er een procentpunt meer op vooruit zullen gaan dan
huishoudens zonder kinderen. In de berekening is het verhogen van het
wettelijk minimumloon per 1 januari 2024, het verhogen van het
afbouwpunt voor paren in het kindgebonden budget en de verhoging van
het toptarief in box 2 en het tarief in box 3 meegenomen13.
Tabel 6 – Koopkracht Miljoenennota en bij verhoging minimumloon met 1,7% per
1 januari 2024 en deels terugdraaien verlaging van het afbouwpunt voor paren in het
kindgebonden budget en verhoging toptarief box 2 en tarief box 3.
Inkomensgroep

Miljoenennota

MJN met motie
van het lid Klaver
c.s.

1e (<=112% WML)
2e (112–177% WML)
3e (177–270% WML)
4e (270–397% WML)
5e (>397% WML)

1,1%
1,7%
1,9%
1,9%
1,5%

1,7%
2,0%
2,2%
2,2%
1,5%

Inkomensbron
Werkenden
Uitkeringsgerechtigden
Gepensioneerden

2,0%
0,5%
1,0%

2,2%
1,4%
1,4%

Huishoudtype
Tweeverdieners
Alleenstaanden
Alleenverdieners

1,8%
1,6%
1,4%

2,1%
1,8%
1,6%

Kinderen
Huishoudens met kinderen
Huishoudens zonder kinderen

2,3%
1,8%

2,9%
1,9%

11

NB: Dit is het lasteneffect van de box 2 maatregel. Door verwachte anticipatie effecten zal er
op transactie en EMU basis een kasopbrengst zijn in 2023, een derving in de jaren erna en
vanaf 2027 een oplopende opbrengst. Het lasteneffect is de netto contante waarde van de
transactiereeks.
12
In prijzen jaar van invoering, in de tabel is het prijspeil van deze maatregel voor vergelijkbaarheid met de uitgaven in prijzen 2023 gezet.
13
Bij tabel 6 dient te worden meegenomen dat hier effecten worden laten zien van een pakket
dat niet van deugdelijke dekking is voorzien. Daarnaast is enkel ter indicatie uitgegaan van een
verhoging van het WML per 1 januari 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

11

Inkomensgroep

Alle huishoudens

Miljoenennota

MJN met motie
van het lid Klaver
c.s.

1,7%

1,9%

De armoedecijfers laten zien dat de armoedecijfers met 0,1%-punt dalen
ten opzichte van de situatie zonder deze maatregelen.
Tabel 7 – armoedecijfers verhoging minimumloon met 1,7% per 1 januari 2024 en
verhoging afbouwgrens paren in het kindgebonden budget.

Personen (% onder armoedegrens)
Kinderen (% onder armoedegrens)

2024
miljoenennota

2024 met
verhoging
WML en
aanpassing
WKB

4,8%
5,1%

4,7%
5,0%

Motie van het lid Bontenbal c.s.14
verzoekt de regering om er zo spoedig mogelijk voor te zorgen dat ook
transferpassagiers en privéjets vliegbelasting gaan betalen, en de
opbrengst van deze maatregel te gebruiken om de energierekening voor
huishoudens te verlagen door middel van een lager tarief in de eerste
schijf van de aardgasbelasting.
Tabel 8 – Motie van het lid Bontenbal c.s.
in mln. euro, + is saldobelastend, prijzen
2023

Maatregelen
Verlaging tarief eerste schijf aardgasbelasting1
Dekking
Verhoging vliegbelasting privéjets en
transferpassagiers

per
1-jan-24

2023

2024

2025

2026

2027

2028

struc.

0

257

257

257

257

257

257

0

257

257

257

257

257

257

0

0

– 251

– 251

– 251

– 251

– 251

0

0

– 251

– 251

– 251

– 251

– 251

0

257

62

6

6

6

6

1-jan-25

Saldo

1
Tariefmutatie in 2024 is gebaseerd op budgettaire opbrengst van 265 mln. in 2024 (prijspeil 2024, in prijspeil 2023 is dat 257 mln.). In latere jaren is
een iets andere tariefmutatie nodig om dezelfde lastenverlichting te bieden, vanwege een veranderende grondslag.
2
In prijzen jaar van invoering is de maatregel in de jaren na 2024 neutraal, In de tabel is het prijspeil van deze maatregelen voor vergelijkbaarheid
met de uitgaven in prijzen 2023 gezet.

Toelichting kabinetspositie
Deze motie is door het kabinet ontraden. Een dekking via de vliegbelasting
op transferpassagiers is op zijn vroegst uitvoerbaar vanaf 1 januari 2025.
De effecten van het laten vervallen van deze uitzondering, waardoor deze
passagiers zullen worden belast tegen het huidige tarief van de vliegbelasting, is recent onderzocht door CE Delft.15 Naar verwachting leidt dit tot
een daling van het aantal transferpassagiers in Nederland van 28% tot
34% en een daling van het totaal aantal passagiers in Nederland van 9%
tot 13%. Dit gaat ten koste van de hub-functie en de netwerkkwaliteit van
14
15

Kamerstuk 36 410, nr. 26
Bijlage bij Kamerstuk 36 202, nr. 157

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

12

Schiphol. Dit komt grotendeels door een verplaatsing naar andere
Europese landen, omdat Nederland dan als enige land transferpassagiers
zou belasten. Een dergelijke belasting zou daarom beter in EU-verband
ingevoerd kunnen worden.
Daarnaast betreft het verlagen van het tarief van de eerste schijf gas een
generieke maatregel, terwijl het kabinet heeft gekozen voor een gericht
koopkrachtpakket dat met name gericht is op de laagste inkomens. Hierin
is ook de verwachte ontwikkeling van de energierekening meegenomen,
die volgend jaar naar verwachting een gematigde ontwikkeling kent.
Consumenten die meer zekerheid over de energieprijzen willen, kunnen
bovendien weer een vast contract afsluiten. De tarieven liggen in veel
gevallen onder het prijsplafond. Tot slot leidt het verlagen van het tarief
van de eerste schijf gas tot veel complexiteit en risico’s in de uitvoering,
onder andere het risico dat huishoudens met blokverwarming niet of
onvoldoende worden bereikt. Het verhogen van de belastingvermindering
heeft vergelijkbare financiële effecten, maar zónder dezelfde gevolgen en
risico’s in de uitvoering.
Dekking: Transferpassagier en privéjets belasting in de vliegbelasting
Budgettaire aspecten
De budgettaire opbrengst voor het laten vervallen van de uitzondering
van transferpassagiers in de vliegbelasting levert per 2025 € 264 mln. op
en € 264 mln. structureel (hierbij is rekening gehouden met een gedragseffect)16. Afschaffen van de uitzondering is per 1 januari 2024 niet
mogelijk. De budgettaire opbrengst voor het verlagen van de gewichtsgrens in de vliegbelasting (zodat voor passagiers van privéjets vaker de
vliegbelasting zal moeten worden betaald) levert per 2025 € 1 mln. op en
€ 1 mln. structureel.
Uitvoeringsaspecten
Het laten vervallen van de uitzondering van transferpassagiers is niet
mogelijk per 1 januari 2024. De belastingplichtigen, zijnde de luchthavens,
moeten de tijd krijgen om deze aanpassing in de systemen te kunnen
verwerken. Een gebruikelijk volgend moment vanuit een fiscaal oogpunt
gezien is per 1 januari 2025. Naar verwachting is dit voor zowel de
luchthavens als de Belastingdienst uitvoerbaar, mits hetzelfde tarief wordt
gehanteerd als voor andere passagiers. Een afwijkend tarief voor
transferpassagiers is naar verwachting uitvoerbaar per 1 januari 2026.
Voor het belasten van privéjets neemt het kabinet aan dat dit gaat over het
verlagen van de gewichtsgrens. Daarbij dient het maximaal toegelaten
startgewicht dat onderdeel is van de voor de vliegbelasting geldende
definitie van «vliegtuig» te worden verlaagd van 8.616 kilogram naar 5.700
kilogram. Het kabinet heeft eerder aangegeven dit in het wetsvoorstel
Belastingplan 2025 mee te nemen, met ingangsdatum 1 januari 2025.17
Hiermee zullen meer passagiers van vliegtuigen onder de vliegbelasting
komen te vallen.

16

In prijzen jaar van invoering, in de tabel is het prijspeil van deze maatregel voor vergelijkbaarheid met de uitgaven in prijzen 2023 gezet.
17
Kamerstuk 36 202, nr. 157.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

13

Verlagen tarief eerste schijf gas energiebelasting
Budgettaire aspecten
Omdat 1 januari 2025 de eerst mogelijke datum voor de aanpassing in de
vliegtuigbelasting is, is er in 2024 een gat in de dekking. Met een
beschikbaar budget van circa € 265 mln. kan het tarief in 2024 met 3,91
cent per m3 (in prijzen 2024) worden verlaagd ten opzichte van het
basispad. Zoals bij de reactie op de motie van het lid Hermans c.s.
beschreven, leidt een verlaging van het tarief van de eerste schijf gas naar
verwachting tot een toename van de CO2-uitstoot. Zie ook onderstaande
tabel. Een aandachtspunt ten aanzien van de budgettaire aspecten is de
relatie van het voorstel met het HVP (zie de opmerkingen bij de motie van
het lid Hermans c.s.).
Tabel 9 – Verlaging in de energiebelasting (in lopende prijzen)

Tarief eerste schijf gas (0/1.000 m3) in
cent/m3
Financieel voordeel huishouden gemiddeld
verbruik (incl. btw)1

2023

Basispad
2024

Voorstel motie
2024

48,98 ct./m3

58,30 ct./m3

53,94 ct./m3
(– 4,36)

–

–

€ 52,79

1
Uitgaande van een gemiddeld gasverbruik van 1.080 m3 op basis van voorlopige gegevens van
het CBS over het jaar 2022.

*Voordeel voor een huishouden met gemiddeld verbruik én het maximale voordeel voor een
huishouden, omdat het aardgasverbruik van een huishouden met gemiddeld verbruik hoger dan
1.000 m3 ligt.

Uitvoeringsaspecten
De uitvoeringsaspecten van de verlaging van het tarief eerste schijf gas,
waaronder de significante vergroting van de complexiteit, het risico dat
het voordeel niet terechtkomt bij de naar schatting 600.000 huishoudens
met blokverwarming en het frauderisico bij de benodigde teruggaveregeling blokverwarming, zijn hierboven beschreven bij de reactie op de
motie van het lid Hermans (Kamerstuk 36 410, nr. 14). De Belastingdienst
en energieleveranciers kunnen in elk geval tot en met de stemming over
het wetsvoorstel Belastingplan 2024 in de Tweede Kamer de hoogte van
de tarieven voor 2024 aanpassen.18
De motie van het lid Bontenbal c.s. kent een overlap met de motie van het
lid Hermans c.s., waarin eveneens wordt voorgesteld om de energiebelasting te verlagen. In de huidige invulling van deze moties resulteert dit
in een dubbele verlaging van de energierekening; zowel een verlaging van
het tarief eerste schijf als een verhoging van de belastingvermindering.
Het kabinet gaat graag met de Kamer is gesprek over of het inderdaad de
wens is om de energierekening twee keer te verlagen, en zo niet, welke
beleidsoptie de voorkeur heeft.

18

Voor de lengte van de eerste schijf gas wordt opgemerkt dat de grens die in 2024 moet gelden,
voor energieleveranciers uiterlijk 1 oktober 2023 bekend moet zijn (zie hierover ook de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Belastingplan 2024 (Kamerstuk 36 418, nr. 3, p.
44–45 en p. 111–112)). Daarbij gaan de energieleveranciers uit van de schijflengte die is
opgenomen in het wetsvoorstel Belastingplan 2024 (1.000 m3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

14

Motie van het lid Bikker c.s.19
verzoekt de regering de voorziene prijsstijgingen in 2024 in het regionaal
openbaar vervoer structureel te voorkomen en de beschikbaarheid
hiervan structureel te verbeteren door 300 miljoen euro beschikbaar te
stellen uit de LPO-middelen op de Aanvullende Post bij Financiën en de
voorziene prijsstijging bij de NS in 2024 te voorkomen en voor 120
miljoen euro incidenteel te dekken binnen de begrotingen van Infrastructuur en Waterstaat en het Mobiliteitsfonds, waarbij onder meer
gedacht kan worden aan de vrijvallen middelen uit de risicoreservering
PHS Alkmaar-Amsterdam, het modaliteitsspecifieke budget en de
resterende middelen uit de Transitievergoeding Openbaar Vervoer
(TVOV).
Tabel 10 – Motie van het lid Bikker c.s.
in mln. euro, + is saldobelastend

Maatregelen
Voorkomen prijsstijgingen regionaal OV
en verbetering regionaal OV
Voorkomen prijsstijgingen NS 2024
Dekking
Onverdeelde loon- en prijsbijstelling
Aanvullende Post
Nader te bepalen dekking Aanvullende
Post
Ruimte begroting IenW of MF

per
1-jan-24
1-jan-24

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

0

420

300

300

300

300

300

0
0

300
120

300
0

300
0

300
0

300
0

300
0

0

– 420

– 300

– 300

– 300

– 300

– 300

0

– 120

– 87

– 86

– 218

– 223

– 223

0
0

– 180
– 120

– 213
0

– 214
0

– 82
0

– 77
0

– 77
0

0

0

0

0

0

0

0

nvt
Nvt
nvt

Saldo

Toelichting kabinetspositie
De motie is door het kabinet ontraden. Er is incidentele dekking aangeleverd, terwijl prijsstijgingen een structureel karakter hebben en ook de
dekking op de begroting van IenW en het Mobiliteitsfonds (MF) in 2024 is
nog niet gespecificeerd.
Voorkomen prijsstijgingen regionaal OV en verbeteren regionaal OV
Budgettaire aspecten
De motie specificeert niet welk deel van de structurele middelen
beschikbaar wordt gesteld voor het voorkomen van prijsstijgingen en
welk deel voor het verbeteren van de beschikbaarheid van het regionaal
OV. Het is de vraag of deze middelen daadwerkelijk kunnen worden
ingezet gegeven de huidige beschikbaarheid van personeel en materieel.
Uitvoeringsaspecten
Het Rijk gaat niet zelfstandig over de prijzen in het Openbaar Vervoer. Wat
het tegengaan of beperken van de prijsstijgingen kost, moet blijken uit
onderhandelingen tussen decentrale overheden en OV-bedrijven. De
motie is daarom niet direct uitvoerbaar door het Rijk.

19

Kamerstuk 36 410, nr. 29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

15

Voorkomen prijsstijgingen NS 2024
Budgettaire aspecten
Prijsstijgingen bij de NS zijn structureel. De motie voorziet alleen in
middelen voor 2024. Dit betekent dat de prijzen in 2025 vooralsnog zullen
stijgen met naar inschatting 8,5 procent plus de inflatie in het volgende
jaar.
Uitvoeringsaspecten
Het Rijk gaat niet zelfstandig over de prijzen in het Openbaar Vervoer. Wat
het tegengaan of beperken van de prijsstijgingen kost moet blijken uit
onderhandelingen tussen het Rijk en de NS.
Dekking: LPO Aanvullende Post, nader te bepalen dekking Aanvullende
Post, IenW-begroting en MF
Budgettaire en uitvoeringsaspecten
De aangeleverde dekking van de nog onverdeelde loon- en prijsbijstelling
op de Aanvullende Post (AP) is niet toereikend. Gekeken kan worden naar
aanvullende dekking vanuit de AP die dan wel nader gespecificeerd dient
te worden. Hierbij kan een aantal specifieke reserveringen worden
verlaagd of de dekking kan worden verspreid over alle posten. In de
bijlage is een overzicht opgenomen van de reserveringen op de Aanvullende Post (stand Miljoenennota 2024). Op de Aanvullende Post staan
reserveringen voor PEGA, hersteloperatie toeslagen, het Klimaatfonds en
het Transitiefonds. Deze standen zijn inclusief de bij Voorjaarsnota 2023
uitgekeerde loon- en prijsbijstelling (LPO). Diverse reserveringen zijn niet
structureel, zoals het Klimaatfonds en het Transitiefonds. De daarover
uitgekeerde LPO is daarom ook niet structureel. In de tabel in Bijlage 1 is
aangegeven of de desbetreffende reeks structureel is. De Aanvullende
Post is ook opgenomen als dekking in de motie van het lid Hermans c.s.
Tot slot dient, alvorens de motie uitgevoerd kan worden, de dekking
vanuit de begroting van Infrastructuur en Waterstaat 2024 en het
Mobiliteitsfonds nader te worden gespecificeerd, omdat nu niet duidelijk
is via welke posten deze € 120 mln. gedekt wordt.
Motie van het lid Stoffer c.s.20
verzoekt de regering, de kinderbijslag structureel te verhogen met 250
miljoen euro en dit te dekken door het generiek beperken van de
tabelcorrectiefactor.
Tabel 11 – Motie van het lid Stoffer c.s.
in mln. euro, + is saldobelastend

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

Maatregelen
Verhogen kinderbijslag

Per
1-jan-24

0
0

250
250

250
250

250
250

250
250

250
250

250
250

Dekking
Beperken tabelcorrectiefactor

1-jan-24

0
0

– 243
– 243

– 243
– 243

– 243
– 243

– 243
– 243

– 243
– 243

– 243
– 243

0

7

7

7

7

7

7

Saldo

20

Kamerstuk 36 410, nr. 45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

16

Toelichting kabinetspositie
Deze motie is door het kabinet ontraden. De dekking is niet conform de
begrotingsregels omdat derving van inkomsten aan de uitgavenkant
wordt gedekt. De door het kabinet genomen maatregelen om kinderarmoede tegen te gaan zijn gerichter dan het verhogen van de kinderbijslag.
Daarnaast benadeelt de dekking via de generieke tabelcorrectie ook de
lage inkomensgroepen.
Verhogen kinderbijslag
Budgettaire aspecten
Het budgettair beslag van de maatregel bedraagt € 250 mln. De motie
Stoffer kent overlap met de motie van het lid Klaver c.s., waarin eveneens
een maatregel wordt voorgesteld binnen de kindregelingen.
Met een intensivering van € 250 mln. kan de kinderbijslag worden
verhoogd met € 21,78 per kind per kwartaal voor de leeftijdscategorie
12–17 jaar (en respectievelijk € 18,52 en € 15,24 voor de leeftijdscategorieën 6 t/m 11 jaar en 0 t/m 5 jaar).21
Uitvoeringsaspecten
Dit kan per AMvB geregeld worden per 1 januari 2024. De bedragen
dienen uiterlijk voor de eerste week van december 2023 bij de SVB bekend
te zijn.
Het is ambitieus om het AMvB-traject voor 1 januari 2024 af te ronden. Als
deze datum niet gehaald zou worden, is het ook mogelijk om de AMvB
met terugwerkende kracht in werking te laten treden en per 1 januari 2024
vast met de uitvoering te starten (anticiperend op de wijziging).
Dekking: Beperken tabelcorrectiefactor (tcf)
Budgettaire aspecten
In de variant is gekozen voor het beperken van de indexatie via de tcf in
de gehele inkomstenbelasting, in tegenstelling tot de maatregel in de
Miljoenennota die gericht is op hogere inkomens. De tcf wordt voor 97,1%
toegepast. Dit betekent dat alle parameters die normaal gesproken met
9,9% geïndexeerd zouden worden nu nog maar met 9,61% geïndexeerd
worden. Alle schijfgrenzen en heffingskortingen worden op deze manier
minder geïndexeerd. Dit betekent ook een beperking van de indexatie van
het toptarief en de tweede schijf van 3,55% naar 3,45%. Daarnaast grijpt
de indexatie aan op de hoogste grens van het eigenwoningforfait, het
drempelbedrag voor specifieke zorgkosten, de maximale giftenaftrek, het
reiskostenforfait en de vermogenstoets voor toeslagen.
Via de algemene heffingskorting (AHK) is er ook doorwerking in de hoogte
van uitkeringen. Een lagere AHK leidt tot lagere netto-uitkeringen.
Daarnaast zijn er nog een aantal regelingen, drempels en grenzen in de
inkomstenbelasting die jaarlijks geïndexeerd worden, maar niet in het
simulatieprogramma zitten waarmee we budgettaire- en koopkrachteffecten doorrekenen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA), de aftrek speur- en ontwikkelingswerk, de aanslag-

21

In deze bedragen is nog geen rekening gehouden met een verhoging van de kinderbijslag
voor Caribisch Nederland conform het «comply or explain»-principe. Hierdoor kunnen de
bedragen nog licht naar beneden bijgesteld worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

17

en teruggaafdrempel en de vrijstelling groen beleggen (dit lijstje is niet
uitputtend).
Budgettair zitten de grootste effecten bij de AHK en uitkeringen (bijna 50%
van de opbrengst) en arbeidskorting (bijna 30% van de opbrengst). De
opbrengst van het voor 97,1% toepassen van de tabelcorrectiefactor in de
inkomstenbelasting bedraagt € 251 mln. (prijzen 2024). Het voorstel is
daarmee budgettair gedekt.
Uitvoeringsaspecten
Deze maatregel betreft verschillende parameterwijzigingen die voor
verschillende plussen en minnen zullen zorgen voor de belastingplichtige.
De parameterwijzigingen zijn uitvoerbaar per 1 januari 2024. De precieze
uitwerking kan per belastingplichtige verschillen.
Koopkrachteffecten en armoedecijfers motie van het lid Stoffer c.s.
Onderstaande tabel geeft de koopkrachteffecten van de motie weer.
Tabel 12 – koopkrachteffecten 2024 van verhoging kinderbijslag en dekking uit tcf
Inkomensgroep

Miljoenennota

MJN met
motie van het
lid Stoffer c.s.

1e (<=112% WML)
2e (112–177% WML)
3e (177–270% WML)
4e (270–397% WML)
5e (>397% WML)

1,1%
1,7%
1,9%
1,9%
1,5%

1,1%
1,6%
1,9%
1,9%
1,5%

Inkomensbron
Werkenden
Uitkeringsgerechtigden
Gepensioneerden

2,0%
0,5%
1,0%

2,0%
0,5%
0,9%

Huishoudtype
Tweeverdieners
Alleenstaanden
Alleenverdieners

1,8%
1,6%
1,4%

1,8%
1,6%
1,3%

Kinderen
Huishoudens met kinderen
Huishoudens zonder kinderen

2,3%
1,8%

2,4%
1,8%

Alle huishoudens

1,7%

1,7%

Onderstaande tabel laat zien dat de armoede onder kinderen daalt met
0,1%-punt ten opzichte van de situatie zonder deze maatregel.
Tabel 13 – armoedecijfers verhoging AKW en dekking tcf

Personen (% onder armoedegrens)
Kinderen (% onder armoedegrens)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

2024
miljoenennota

2024 met
verhoging
AKW en
dekking uit tcf

4,8%
5,1%

4,8%
5,0%

18

Motie van het lid Dassen c.s.22
verzoekt de regering de taakstelling voor belastingconstructies en fiscale
regelingen te realiseren en daarmee de inkomstenbelasting voor 2024 niet
te verhogen.
Tabel 14 – Motie van het lid Dassen c.s.
in mln. euro, + is saldobelastend,
prijzen 2023

Maatregelen
Verlagen tarief eerste schijf

per
1-jan-24

Dekking
Invulling taakstelling belastingconstructies

1-jan-24

Saldo

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

0
0

141
141

176
176

124
124

239
239

203
203

126
126

0

– 141

– 176

– 124

– 239

– 203

– 126

0

– 141

– 176

– 124

– 239

– 203

– 126

0

0

0

0

0

0

0

Toelichting kabinetspositie
Deze motie is door het kabinet ontraden. Van de taakstelling resteert een
bedrag van € 141 mln. in 2024 en € 126 mln. structureel (zie bovenstaande tabel). De invulling van de aanpak fiscale regelingen vraagt om
een zorgvuldig traject met stakeholders en uitvoering. Voor een deel van
de constructies wordt hier nog aan gewerkt. Verdere uitwerking vergt
concreter inzicht in de gewenste invulling. Wij verwachten dat u nadere
toelichting kunt verschaffen tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. Als de Kamer geen keuze maakt in welke fiscale regelingen of
constructies kunnen worden ingezet voor de invulling van de taakstelling,
kan het kabinet de motie niet uitvoeren.
Verlagen tarief eerste schijf (TES)
Budgettaire aspecten
Een deel van de verhoging van het tarief eerste schijf is het gevolg van de
compensatie voor de lagere zorgpremies. Die verhoging blijft staan. De
stelpost voor de taakstelling constructies zorgt voor de TES-mutaties zoals
in onderstaande tabel. Het niet langer laten doorwerken van de
taakstelling in de TES levert de tarieven op zoals op de onderste regel. Het
tarief eerste schijf moet minimaal met 0,01%-punt aangepast worden, wat
grofweg overeenkomt met € 48 mln. Dit betekent dat de uiteindelijke
budgettaire aanpassing TES kan afwijken van wat in de budgettaire tabel
is opgenomen.
Tabel 15 – Verlaging tarief eerste schijf
TES

Basispad CEP
Taakstelling
constructies
Correctie
zorgpremies
Correctie
invullen taakstelling
Basispad MEV

2023

2024

2025

2026

2027

Struc.

36,93%

36,91%

36,96%

36,96%

36,96%

36,88%

0,03%

0,05%

0,07%

0,08%

0,08%

2027

0,03%

0,04%

0,05%

0,04%

0,04%

2027

37,05%

– 0,04%
37,04%

– 0,02%
37,06%

– 0,05%
36,95%

2029

36,97%

36,93%

22

Struc. in
jaar

Kamerstuk 36 410, nr. 52

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

19

TES

2023

Taakstelling
Constructies niet
via TES
TES na verlaging

2024

2025

2026

2027

Struc.

– 0,03%
36,94%

– 0,05%
37,00%

– 0,03%
37,01%

– 0,06%
37,00%

– 0,03%
36,92%

Struc. in
jaar

2028

Uitvoeringsaspecten
Deze maatregel gaat om een parameterwijziging. Deze dient uiterlijk
17 november 2023 (12.00) vastgesteld te zijn.
Taakopdracht fiscale regelingen invullen
Budgettaire aspecten
Bij Miljoenennota 2023 is een taakstellende opdracht ingeboekt van € 162
mln. euro per 2024, oplopend tot € 550 mln. structureel vanaf 2027. Als
placeholder voor de taakstellende opdracht geldt het tarief eerste schijf
van de inkomstenbelasting. Zoals onderstaande tabel laat zien is de
taakstellende opdracht op structurele basis voor € 479 mln. ingevuld met
maatregelen die belastingconstructies en fiscale regelingen aanpakken en
resteert er € 71 mln. (zie onderstaande tabel).
Tabel 16 – Invulling taakopdracht belastingconstructies en fiscale regelingen, stand
Miljoenennota 2024

Taakopdracht bij Miljoenennota 2023
Ingevuld met aanpak
belastingconstructies en
fiscale regelingen
Resterend = verhoging TES
box 1

2024

2025

2026

2027

Struc

162

310

400

550

550

16

128

272

306

4791

146

182

128

244

711

1

De opbrengst van de invulling van de taakstelling loopt na 2027 zeer geleidelijk op tot uiteindelijk 479 mln. in 2062. Daarom is bij de concrete invulling van de verhoging TES gekozen voor
een vlakke reeks die leidt tot een opbrengst van 130 mln. vanaf 2029 (gelijk aan de gemiddelde
benodigde opbrengst tussen 2029 en 2062). Daarom verschilt het structurele getal hier van de
dekkingsopgave in tabel 14.

Uitvoeringsaspecten
De uitvoeringsaspecten hangen af van de regelingen die voor de invulling
gekozen worden. Voor veel regelingen geldt dat dit gaat om een structuuraanpassing. Deze zijn niet per 1 januari 2024 uitvoerbaar.
Motie van het lid Den Haan c.s.23
verzoekt de regering middelen te reserveren zodat het nummer 113 gratis
kan worden gemaakt zo snel mogelijk nadat de resultaten van het
onderzoek bekend zijn.
Tabel 17 – Motie van het lid Den Haan c.s.
in mln. euro, + is saldobelastend

2023

23

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

Kamerstuk 36 410, nr. 57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

20

in mln. euro, + is saldobelastend

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

Maatregelen
Gratis maken 113

per
n.n.b.

0
0

1
1

1
1

0
0

0
0

0
0

0
0

Dekking
LPO of groeiruimte Zvw

n.v.t

0
0

–1
–1

–1
–1

0
0

0
0

0
0

0
0

0

0

0

0

0

0

0

Saldo

Toelichting kabinetspositie
Deze motie is gedekt en is door het kabinet «oordeel Kamer» gegeven.
Maatregel en dekking: gratis maken 113 uit LPO of groeiruimte zorgverzekeringswet (Zvw)
Budgettaire aspecten en invoeringsaspecten
Op de begroting van VWS worden middelen beschikbaar gesteld uit Loonen Prijsontwikkeling (LPO) of groeiruimte Zvw om na het onderzoek de
benodigde stappen te zetten. Dit gaat om een beperkt bedrag.
4. Totaalbeeld voorstellen
Tabel 18 – Overzicht voorstellen
in mln. euro, + is saldobelastend

Lastenmaatregelen
Niet indexeren benzineaccijns
Niet indexeren dieselaccijns
Verlaging energiebelasting
Verhogen belastingvermindering EB
Beperken verhoging
inkomstenbelasting
Uitgavenmaatregelen
Verhoging WML met 1,7%1
Terugdraaien verlaging
afbouwpad kindgebonden
budget
Ophoging maximum
uurprijzen kinderopvangtoeslag
Voorkomen prijsstijgingen
regionaal OV en verbetering
regionaal OV
Voorkomen prijsstijgingen
NS 2024
Verhogen kinderbijslag
Gratis maken 113
Uitvoeringskosten Belastingdienst (indicatief)
Dekkingsmaatregelen lasten
Belasten inkoop eigen
aandelen
Verhoging bankenbelasting
Verhoging toptarief box 2 en
box 3 met 2%
Verhoging vliegbelasting
privéjets en transferpassagiers
Beperken tabelcorrectiefactor

Motie
14

Per
1-jan-24

14
14
26

1-jan-24
1-jan-24
1-jan-24

52

1-jan-24

23
23

1-jan-24
1-jan-24

23

1-jan-24

29

1-jan-24

29

1-jan-24

45
57
div

1-jan-24
n.t.b.
n.v.t.

23

1-jan-25

23
23

1-jan-24
1-jan-24

23

1-jan-25

26

1-jan-24

2023

2024

2025

2026

2027

2028

struc

0

1.796

626

574

689

653

576

0
0
0

677
528
194

0
0
194

0
0
194

0
0
194

0
0
194

0
0
194

0

257

257

257

257

257

257

0

141

176

124

239

203

126

52
2

2.437
1.158

2.369
1.203

2.360
1.179

2.481
1.193

2.530
1.202

2.566
1.216

33

394

379

373

371

370

370

17

209

231

253

362

403

425

0

300

300

300

300

300

300

0
0
0

120
250
1

0
250
1

0
250
0

0
250
0

0
250
0

0
250
0

0

5

5

5

5

5

5

0

– 1.156

– 2.212

– 2.160

– 2.275

– 2.239

– 2.162

0
0

0
– 339

– 770
– 339

– 770
– 339

– 770
– 339

– 770
– 339

– 770
– 339

0

– 434

– 434

– 434

– 434

– 434

– 434

0
0

0
– 243

– 251
– 243

– 251
– 243

– 251
– 243

– 251
– 243

– 251
– 243

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

21

in mln. euro, + is saldobelastend
Invulling taakstelling
belastingconstructies
Dekkingsmaatregelen
uitgaven
Nader te bepalen dekking
Aanvullende Post en
Nationaal Groeifonds
Onverdeelde loon- en
prijsbijstelling Aanvullende
Post
Ruimte begroting IenW of
MF
Nader te bepalen dekking
Aanvullende Post
LPO of groeiruimte Zvw
Totaal
waarvan lasten
waarvan uitgaven

45

2023

2024

2025

2026

2027

2028

struc

0

– 141

– 176

– 124

– 239

– 203

– 126

0

– 1.819

– 494

– 494

– 494

– 494

– 494

0

– 1.399

– 194

– 194

– 194

– 194

– 194

0

– 120

– 87

– 86

– 218

– 223

– 223

0

– 120

0

0

0

0

0

0
0

– 180
–1

– 213
–1

– 214
0

– 82
0

– 77
0

– 77
0

52
0
52

1.257
640
617

288
– 1.586
1.874

280
– 1.586
1.866

401
– 1.586
1.987

450
– 1.586
2.036

486
– 1.586
2.072

n.t.b.

14

n.v.t.

29

n.v.t.

29

n.v.t.

29

n.v.t.

57

n.v.t

1
Deze reeks gaat uit van een ingangsdatum van 1 januari 2024. Om uitvoeringsaspecten kan ook voor invoering per 1 juli 2024 worden gekozen.
Zie voor de overwegingen hieromtrent «uitvoeringsaspecten» onder de maatregel van het verhogen van het WML bij de motie van het lid Klaver
c.s.

De reeksen in bovenstaande tabel zijn indicatief en ook de verdeling over
de jaren kan nog wijzigen. Ook zijn de uitvoeringskosten niet meegenomen. De bedragen voor de lastenmaatregelen worden normaal
uitgedrukt in het prijspeil van het jaar waarin de maatregel wordt
ingevoerd. Voor de vergelijkbaarheid met de uitgaven zijn de bedragen in
bovenstaande tabel omgezet naar prijspeil 2023.
Tabel 19 – Correcties EMU-saldo
in mln. euro, + is
saldobelastend
Totaal budgettair
effect moties
Correcties
EMU-saldo lasten
Correcties
EMU-saldo
uitgaven
Totale belasting
EMU-saldo

2023

2024

2025

2026

2027

2028

52

1.257

288

280

401

450

– 458

216

338

155

96

50

0

143

219

310

411

504

– 406

1.616

845

745

908

1.004

Het verschil tussen de opbrengst die relevant is voor de besluitvorming en
de opbrengst op EMU-basis wordt aan de lastenkant voornamelijk
veroorzaakt door de maatregel om het box 2-tarief te verhogen. Deze
maatregel kent door anticipatie-effecten een grillig opbrengsten-patroon
op kas- en EMU-basis. Voor budgettaire besluitvorming wordt conform de
begrotingsregels de lastenrelevante, vlakke reeks gehanteerd.
De geraamde uitgavenmutaties in de tabellen bij de moties zijn in
constante prijzen (prijspeil 2023). Aan de uitgavenkant worden de
mutaties op de SZW-begroting standaard verwerkt in lopende prijzen.
Conform begrotingsregels wordt het uitgavenplafond gecorrigeerd voor
de omzetting van constante prijzen naar lopende prijzen. Deze uitgaven
hoeven volgens de begrotingsregels niet gedekt te worden, maar leiden
wel tot een belasting van het EMU-saldo. In tabel 19 is de extra belasting
van het EMU-saldo weergegeven van de in de moties opgenomen
maatregelen op de SZW-begroting (verhoging WML, terugdraaien
afbouwpad kindgebonden budget, ophogen maximum uurprijzen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

22

kinderopvangtoeslag en verhogen kinderbijslag). In totaliteit leidt de
uitvoering van de aangenomen moties zoals beschreven in deze brief tot
een extra beslag op het EMU-saldo.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

23

BIJLAGE 1

– OVERZICHT VAN RESERVERINGEN OP DE AANVULLENDE POST
Onderstaand een actueel overzicht van middelen op de Aanvullende Post
(stand Miljoenennota 2024). Een nul in de tabel betekent dat minder dan
€ 0,5 mln. resteert.

in MLN. euro

Totaal
KR
BZ
JenV
JenV
JenV
BZK
BZK
BZK
BZK
BZK
BZK
BZK
BZK
BZK
OCW
FIN
FIN
FIN
FIN
FIN
FIN
IenW
IenW
IenW
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
EZK
LNV
LNV
LNV
SZW
SZW
SZW
SZW
SZW
VWS

Koopkracht Caribisch Nederland
Vredespaleis
Gemeentelijke en particuliere opvang Oekraïense
ontheemden
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
Spreidingswet
Informatiehuishouding (POK)
Compensatie huurbevriezing
Extra woningbouw
Volkshuisvestingsfonds
Regiodeals
Woningbouwimpuls
Huisvesting Algemene Rekenkamer
Zekerheidsfonds
Crisisopvang
Invoering studiebeurs
Dienstverlening Belastingdienst (POK)
Uitvoeringskosten Belastingdienst
Voorziening laagdrempelige fiscale rechtshulp
Aanloopkosten MRB+
Box 3
Herstel toeslagen/MSNP
Infra onderhoud Mobiliteitsfonds
Lelylijn
Waterveiligheid
Middelen Klimaatakkoord
Digitale Veiligheid
Groningen
Waterstofopslag
Waterstofbackbone Gasunie
Stimulering ombouw laagcalorisch naar hoogcalorisch
Energieprestatie-eisen nieuwbouw industriële
gebouwen
Vergroening reisvervoer en personengedrag
Handhaving energiebesparingsplicht
Verplicht percentage recyclaat in bouwmaterialen
Uitvoeringskosten klimaat
Klimaatfonds: kernenergie
Klimaatfonds: CO2-vrije gascentrales
Klimaatfonds: vroege fase opschaling
Klimaatfonds: energie-infrastructuur
Klimaatfonds: verduurzaming industrie &
innovatie mkb
Klimaatfonds: verduurzaming gebouwde
omgeving
Klimaatfonds: overig
Uitvoeringskosten Brexit Adjustment Reserve
(BAR)
PEGA
Maatregelenpakket aanpak stikstofproblematiek
(incl. Cie Hordijk)
Transitiefonds
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden
Loondoorbetaling bij ziekte
Kinderopvang werkenden (uitvoeringskosten)
Bescherming arbeidsmigranten (ci. Roemer)
Gebaar van erkenning ouderen van Surinaamse
herkomst
Duitse oorlogsuitkeringen

2024

2025

2026

2027

2028

4.124

8.067

10.693

10.654

10.887

2

16
53

16

15

14

1.214
102
214
2

100

196
0
0
0
129
8
1
6
52
12
19
13
8
66
146
53
97
57
36
68
37

0
0
130
33
6
1
61
13
24
14
33
30
317
107
92
26
60

24
22
40
0
0
100
6
1

214
6
40
0

24
6
40
0

7
1

4
1

20
15
11
15
33
29
108
326
267

15
14
15
34
17

15
18
15
48

326
265

326
265

27

22

19

39

12

35

27

74

42

Structureel
/incidenteel

structureel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
structureel
structureel
structureel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
structureel
incidenteel
incidenteel
structureel
incidenteel
structureel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
structureel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel

3
1

3
2

5
25

5
28
15

5
28
15

1
32
872
202
1.211
313

27
874
148
1.245
308

27
886
149
1.316
317

incidenteel
structureel
structureel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel

1
3
147
0
131
32

1
6
212
201
1.181
314

26

368

484

532

536

incidenteel

1

120
80

501
80

499
101

503
132

incidenteel
incidenteel

1.024

1.024

1.029

1.036

incidenteel
incidenteel

17
3
11
5

26
636
0
105
42
64
0

206
2.975
1
163
47
36
0

37
3.183
1
162
58
33

47
3.351
1
152
69
28

122
0

0

0

0

0

9
545
127
702

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

incidenteel
incidenteel
structureel
structureel
structureel
structureel
incidenteel
incidenteel
incidenteel

24

in MLN. euro

VWS
VWS
VWS
VWS
VWS
VWS
DO
DO
DO
DO
Div
Div
Div
RESO
Div

Eigen bijdrage huishoudelijke hulp
Envelop pandemische paraatheid
Volksziektes
Standaardisatie gegevensuitwisseling
Passende zorg als norm in ZVW
Valpreventie bij 65-plussers (WMO)
Compensatie Zeeland
Schrappen oploop opschalingskorting
Overige dossiers medeoverheden
Jeugd conform advies CVW met aanvullende
maatregelen
Domeinoverstijgende risico’s
Risicoreservering Traditioneel Eigen Middelen
(TEM)
Onverdeelde loon- en prijsbijstelling
A4 Reservering transitie werkgevers zorg en
overheid
Werk aan Uitvoering (WaU)
wv. VWS en SZW

2024

2025

2026

2027

2028

Structureel
/incidenteel

5
1
298

6
6
4
170

8
2

9
2

9
2

168
6

196
6

3
9
73

3
5
81

160
53
0
3

3

3

structureel
structureel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel
incidenteel

160

254

380
44

311
43

311
43

structureel
structureel

478
120

478
87

319
86

319
218

319
223

risicoreservering
structureel

41
0

42
1

212
48
2

212
52
8

212
61
16

structureel
structureel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410, nr. 83

25