Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 338

Wetenschapsbudget

Nr. 209

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 november 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 10 juli 2019 over de inzet van
sectorplannen voor fundamenteel onderzoek (Kamerstuk 29 338, nr. 206).
De vragen en opmerkingen zijn op 9 oktober 2019 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 30 oktober
2019 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
La Rocca

kst-29338-209
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 209

1

Inhoud

Blz.

I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie

2
2
2
2

II

Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

3

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het besluit om
de € 18 miljoen bestemd voor bèta/techniek in zijn geheel beschikbaar te
stellen voor bèta/techniek aan de algemene universiteiten. Hierover
hebben zij nog enkele vragen.
Deze leden vragen de Minister hoe zij waarborgt dat dit geld ook
daadwerkelijk wordt besteed aan bèta/techniek. Klopt het dat het aan
universiteiten zelf is om te kiezen hoe zij deze middelen inzetten? In
hoeverre is het oormerk voor bèta/techniek afdwingbaar jegens de
algemene universiteiten, zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister van onderwijs, cultuur en wetenschap d.d.
10 juli 2019 inzake de inzet van de sectorplanmiddelen. Hierover hebben
zij nog een enkele vraag.
De leden van deze fractie vragen de Minister hoe deze gaat borgen dat
met het herverdelen van de bèta/techniek-middelen richting algemene
universiteiten deze middelen beschikbaar blijven voor het sectorplan bèta
en techniek, en niet in de lumpsum verdwijnen waardoor instellingen deze
middelen ook aan andere zaken zouden kunnen besteden.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister betreffende de inzet van middelen
voor de sectorplannen voor fundamenteel onderzoek. Zij zijn verheugd
dat het kabinet gehoor heeft gegeven aan de oproep die zowel de
commissie-Van Rijn als zijzelf hebben gedaan om de sectorplanmiddelen,
die aanvankelijk via de tweede geldstroom in competitie zouden worden
verdeeld, nu over te hevelen naar de eerste geldstroom. Op deze manier
kunnen middelen, tijd en aandacht effectiever ingezet worden op
fundamenteel onderzoek. Deze leden hebben nog wel enkele vragen over
verdere in de brief genoemde punten, die hieronder nader uiteengezet
worden.
De leden van deze fractie horen uit het veld algemene instemming met
betrekking tot deze investeringen van het kabinet. Ook daar wordt de
overheveling van de tweede naar de eerste geldstroom als positief gezien.
Wel zijn er nog vragen met betrekking tot de invulling van die eerste
geldstroom. Hoewel het belang van thematisch onderzoek onderschreven
wordt, is er wel de reële angst dat het nieuwsgierigheidsgedreven
onderzoek hierdoor in het gedrang komt. Kan de Minister borgen dat ook
het vrije onderzoek een plek behoudt bij de hernieuwde invulling van
thema’s in de sectorplannen? Op welke manier kan dit concreet ingevuld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 209

2

worden? En hoe zorgt de Minister ervoor dat het vrije onderzoek ook in de
toekomst zijn plek behoudt?
Zoals gezegd, zijn de leden van deze fractie blij met de inzet van
€ 60 miljoen aan eerstegeldstroommiddelen voor de sectorplannen. Deze
leden zien echter wel een grote discrepantie in de verhouding van
toekenning: € 51,4 miljoen voor bèta/techniek enerzijds en € 8,6 miljoen
voor sociale en geesteswetenschappen anderzijds. Dat betekent dat bijna
90% van de beschikbare middelen ingezet wordt op bèta/techniek. Deze
leden begrijpen en ondersteunen de wens om de bèta/techniek-sector
verder te versterken. Zij zien hier echter wel een erg grote discrepantie
tussen het ene onderzoeksveld en het andere. Kan de Minister uitleggen
waarom voor deze specifieke verhouding is gekozen? Welke rekenmodellen en beleidsstandpunten liggen aan deze verhouding ten grondslag?
Uiteraard kunnen deze leden zich tevens vinden in het versterken van de
positie van de wetenschappelijke staf. De leden vragen zich af of de
Minister kan schetsen hoe deze versterking er concreet uit zal zien. Is de
verwachting dat dit zich zal uiten in minder flexcontracten, verlaging van
de werkdruk en versterking van de medezeggenschap van de meer
kwetsbaren onder de wetenschappelijke staf, zoals postdocs? En kan de
Minister aangeven op welke manier precies deze sectorplannen proberen
bij te dragen aan de diversiteit van de wetenschappelijke staf?
Verder zijn er schattingen dat de uitkomsten van de commissies sectorplannen plus de herverdelingsplannen van de commissie-Van Rijn in
totaal zo’n 1.200 fte’s zullen opleveren. In principe mooi nieuws, maar kan
de Minister ook aangeven waar de invulling van dat grote aantal fte’s
gevonden zal gaan worden, juist gezien de huidige tekorten in de bèta- en
technieksector? Zijn er plannen om bijvoorbeeld ook (tijdelijk) internationaal talent aan te trekken? En zo ja, waar kan dit gevonden worden?
De leden van deze fractie steunen het afwikkelen van de call in het kader
van de Digitale SSH1. Zij zijn echter benieuwd hoe de onder andere door
hen ingediende motie over voldoende aandacht voor de geesteswetenschappen2 hierin uitgewerkt is. Hoe is de Digitale SSH verenigd met de
doelstelling van deze motie tot bescherming van de richtingen die van
hoge kwaliteit zijn maar een kwetsbare omvang hebben? Tot slot vragen
deze leden hoe de Minister er concreet voor gaat zorgen dat er bij de
overheveling van de middelen voldoende aandacht blijft voor de
geesteswetenschappen.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
De leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie vragen naar de wijze
waarop de inzet van de middelen voor sectorplannen gewaarborgd blijft
indien deze verstrekt worden via de lumpsum.
De universiteiten hebben faculteitsplannen ingediend bij de sectorplancommissies (hierna: commissies) waarin zij duidelijk blijk geven van hun
intentie om deze middelen te zetten voor de sectorplannen onderzoek. Ik
vertrouw er op dat de universiteiten zich committeren aan de bestuurlijke
afspraken die ik met hen hierover ben aangegaan en bevestigd heb met
de beschikkingen die ik hen afgelopen zomer heb toegestuurd. Begin 2020
zullen wederom beschikkingen aan de universiteiten worden gestuurd
waarin staat welk deel van de € 18 mln. zij ontvangen voor het sectorplan
onderzoek. De commissies zullen ten tijde van de tussentijdse en de
eindevaluatie bezien of de middelen hier inderdaad voor zijn ingezet.
Alleen als de middelen zijn ingezet voor vaste aanstellingen en/of andere
structurele investeringen zullen deze na de looptijd van het sectorplan
1
2

SSH: social sciences and humanities / sociale en geesteswetenschappen.
Motie van het lid Bruins c.s. over voldoende aandacht en ondersteuning voor geesteswetenschappen (Kamerstuk 29 338, nr. 166).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 209

3

beschikbaar blijven via de eerste geldstroom in de betreffende sectoren
en daarmee voor de betreffende faculteiten. Indien dit niet het geval is kan
ik op basis van het advies van de commissies besluiten om de middelen
voor de daaropvolgende jaren anders in te zetten binnen de sectorplannen onderzoek.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de wijze waarop er
binnen de sectorplannen ruimte is voor nieuwsgierigheidsgedreven
onderzoek.
De opzet van de sectorplannen is dat het veld binnen de gekozen
disciplines in onderling overleg de zwaartepunten kiezen die zij willen
versterken. De universiteiten hebben in hun faculteitsplannen aangegeven
hoe zij aan de hand van deze zwaartepunten hun gekozen profiel willen
invullen. Dit doen zij met name door binnen deze zwaartepunten
talentvolle onderzoekers aan te trekken die hun eigen nieuwsgierigheid
volgen. Van deze onderzoekers wordt verwacht dat zij een eigen onderzoekslijn en -groep ontwikkelen, maar daar zelf de onderzoeksideeën voor
formuleren. Juist door deze opzet van de sectorplannen is vrij onderzoek
gegarandeerd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de rekenmodellen en
beleidsstandpunten die ten grondslag liggen aan de verhouding tussen de
investering in bètatechniek enerzijds en in SSH anderzijds.
De belangrijkste overweging om het zwaartepunt van de verdeling bij
bètatechniek te leggen is de aandacht hiervoor in het regeerakkoord
«Vertrouwen in de toekomst» (Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) waarin
staat dat er speciale aandacht uit gaat naar technische wetenschappen en
onderzoeksgroepen die te maken hebben met hoge kosten. De aanhoudende snelle en forse toename van het aantal studenten heeft in deze
sectoren gezorgd voor een toenemende druk op de (onderzoeks)middelen
en de inzet van het wetenschappelijk personeel. Dit heeft geleid tot
knelpunten bij onderwijsintensieve faculteiten zoals de bèta- en
technische faculteiten (bijvoorbeeld druk op de onderzoekscapaciteit per
medewerker en vrije onderzoeksruimte).
Naast de investering in bètatechniek is ook ruimte geboden om te
investeren in onderzoek via een sectorplan sociale- en geesteswetenschappen (SSH). Er is gekozen voor een structurele inzet van jaarlijks € 10
mln. voor het sectorplan SSH omdat de verwachting is dat dit genoeg is
voor een noemenswaardig versterking van een deel van het SSH domein.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de versterking van de
wetenschappelijke staf er concreet uit komt te zien en noemt daarbij
minder flexcontracten, verlaging van de werkdruk en versterking van de
medezeggenschap van de meer kwetsbaren onder de wetenschappelijke
staf zoals postdocs. Daarnaast vragen zij naar de invulling van het aantal
fte’s bij bètatechniek.
Vanuit het sectorplan onderzoek bètatechniek zullen er 340 vaste
wetenschappelijke posities worden verwezenlijkt, dit betreffen 260 junior
posities (tenure track, UD of UHD) en 80 senior posities (hoogleraren). Met
het vergroten van de wetenschappelijke staf verwacht ik dat de onderwijswerklast beter verdeeld kan worden over het personeel waardoor de
werkdruk vermindert. Daarnaast zal het aanbieden van deze vaste
contracten leiden tot meer rust en zekerheid, hetgeen hopelijk ook zal
zorgen voor het verlagen van de werkstress. Hoewel de sectorplannen
zich niet specifiek richten op de (arbeidsrechtelijke) positie van de
promovendi en postdocs zal de versteviging van de onderzoeksbasis
zorgen voor een verrijking van de werkomgeving zoals goede infrastruc-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 209

4

turele voorzieningen waardoor promovendi direct goed uit de startblokken kunnen komen. In hoeverre promovendi en postdocs inspraak
hebben op de inhoudelijke onderzoekslijn is iets wat ik graag aan de
onderzoekers zelf laat.
Voor de middelen die beschikbaar komen ten gunste van de TU’s door de
herziening van de bekostiging hoger onderwijs geldt niet de voorwaarde
dat dit in vaste posities moet worden geïnvesteerd. Hierbij is het aan de
universiteiten om een goede bestemming te geven aan de middelen
gericht op de thema’s voor het onderwijssectorplan bètatechniek: het
vergroten van de opleidingscapaciteit, het vergroten van studentsucces en
het verbeteren van de aansluiting met de arbeidsmarkt.
Ook bij het sectorplan SSH zullen vaste aanstellingen op lange termijn de
focus zijn van de investeringen. Hierbinnen richt het sectorplan rechtsgeleerdheid (als onderdeel van het sectorplan SSH) zich op het creëren van
meer jonge aanwas met concreet uitzicht op een vaste aanstelling.
Daarnaast zullen er vaste posities voor UD’s, UHD’s en hoogleraren
gecreëerd worden. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling van de sectorplannen om steeds promovendi aan te stellen op tijdelijke plekken. Indien
dit het geval is zullen deze middelen na de looptijd van het sectorplan niet
langer beschikbaar blijven. De commissies zullen hier op toezien.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de sectorplannen
bijdragen aan diversiteit van de wetenschappelijke staf.
De commissies delen mijn opvatting dat diversiteit in de brede zin, niet
alleen gender, een belangrijk streven is van de sectorplannen. De
commissies zullen hierover met de faculteiten steeds in gesprek blijven.
Binnen de bètatechniek hebben de disciplines en universiteiten de ambitie
om de helft van de 340 nieuwe posities in te laten vullen door een vrouw.
Bij het sectorplan rechtsgeleerdheid zal de komende zes jaar het
percentage vrouwelijke hoogleraren stijgen van 28% in 2018 naar 33% in
2024. Ik heb er vertrouwen in dat de commissies hier scherp op zullen
letten.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de wijze waarop de motie
over voldoende aandacht voor geesteswetenschappen verwerkt is in de
call digitale SSH. Daarnaast vragen zij hoe deze call verenigd is met de
doelstelling van de motie tot bescherming van de richtingen van hoge
kwaliteit maar van kwetsbare omvang. Ook vragen de leden hoe er
concreet voldoende aandacht blijft voor de geesteswetenschappen bij de
overheveling van de middelen.
Zoals aangegeven in mijn Kamerbrief van 10 juli jl. heb ik invulling
gegeven aan de motie van het lid Bruins over voldoende aandacht voor
geesteswetenschappen binnen het sectorplan SSH.3, 4 De call voor digitale
SSH stimuleert interdisciplinaire samenwerking tussen onderzoekers uit
zowel de sociale als de geesteswetenschappen aangezien in ieder te
financieren onderzoeksproject tenminste één geesteswetenschapper zal
samenwerken met één of meerdere sociale wetenschappers. Ook die
disciplines die van kwetsbare omvang zijn maar wel passen binnen het
dwarsdoorsnijdende thema van de digitale SSH kunnen een beroep doen
op de middelen die via deze call beschikbaar worden gesteld.
De SSH middelen die worden overgeheveld zullen sowieso beschikbaar
blijven voor het sectorplan SSH binnen het thema digitale SSH. Over de
precieze uitwerking van deze overheveling ben ik nog in overleg met het
veld. Ik zal er hierbij voor zorgen dat er ook na de overheveling voldoende

3
4

Kamerstuk 29 338, nr. 206.
Kamerstuk 29 338, nr. 166 d.d. 18 juni van lid Bruins c.s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 209

5

aandacht blijft voor geesteswetenschappen en ik zal u hierover op een
later moment informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 338, nr. 209

6