Monitor taal en rekenen
Eerste meting: een indicatie van
leerprestaties in termen van het
referentiekader

Cito | Arnhem

© Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling Arnhem (2009)
Niets uit dit werk mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Stichting Cito
Instituut voor Toetsontwikkeling worden openbaar gemaakt en/of verveelvoudigd door middel
van druk, fotografie, scanning, computersoftware of andere elektronische verveelvoudiging of
openbaarmaking, microfilm, geluidskopie, film- of videokopie of op welke wijze dan ook.

2

Monitor taal en rekenen

Inhoud
1

Referentieniveaus

4

2

Van referentieniveaus naar meting van prestaties

5

3

De gebruikte gegevens en een voorbehoud

6

4

De resultaten

7

5

Conclusie

10

		

Bijlagen

11

3

Monitor taal en rekenen

1 Referentieniveaus

In 2007 stelden de bewindslieden van OCW de Expertgroep Doorlopende Leerlijnen in.
De expertgroep kreeg opdracht de basis te leggen voor een samenhangend referentiekader voor
taal en rekenen, binnen en over onderwijssectoren heen. De doelstelling was de onderwijs­
resultaten op het gebied van de basisvaardigheden te verbeteren, door een betere aansluiting
van de leerprogramma’s van de verschillende onderwijssectoren. Begin 2008 rondde de
expertgroep haar opdracht af met het rapport Over de drempels met Taal en Rekenen.
In juni 2009 is dit rapport op grond van reacties uit het veld in Een nadere beschouwing
aangevuld en aangepast.
Het belangrijkste onderdeel van het advies is een referentiekader dat aangeeft wat leerlingen
op de overstapmomenten in ons onderwijssysteem moeten kennen en kunnen.
Het referentiekader bestaat uit vier niveaus. De niveaus komen min of meer overeen met de
overstapmomenten in ons onderwijssysteem:
• Niveau 1F: eind basisonderwijs
• Niveau 2F: eind vmbo/mbo 2
• Niveau 3F: eind havo 5 en mbo 4
• Niveau 4F: vwo 6
De F staat voor fundamenteel. Naast fundamentele niveaus onderscheidt de expertgroep
streefniveaus. Deze niveaus behalen verschillende leerlingen op verschillende momenten in hun
leerloopbaan.

4

Monitor taal en rekenen

2	Van referentieniveaus naar
meting van prestaties
Om te bepalen waar leerlingen staan ten opzichte van een refererentieniveau moeten toetsen
worden ontwikkeld. Deze toetsen moeten genormeerd worden. Dat wil zeggen: voor elk
referentieniveau moet worden bepaald hoeveel punten er minimaal gehaald moeten worden.
Door periodiek onderzoek te doen kan worden nagegaan hoe de prestaties zich door de jaren
heen ontwikkelen.
Cito is gevraagd om met de resultaten van bestaand onderzoek een indicatie te geven van de
taal- en rekenprestaties in 2008/2009: welk percentage leerlingen haalt het beoogde
referentieniveau? De gevonden resultaten kunnen worden opgevat als een eerste meting van
leerprestaties in termen van het referentiekader.
Voor het basisonderwijs (bao) is vooral gebruikgemaakt van gegevens van de periodieke
peilingen naar het taal- en rekenonderwijs (PPON) en voor het voortgezet onderwijs (vo) en het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is gebruikgemaakt van de resultaten van het
normeringsonderzoek van de Diagnostische toetsen taal en rekenen.
In het rapport van de expertgroep wordt een aantal vaardigheden beschreven waarvoor op dit
moment geen geschikte onderzoeksgegevens beschikbaar zijn. Voorbeelden hiervan zijn
spreken en schrijven. Dat maakt dat we in deze rapportage alleen een uitspraak doen over de
vaardigheden luisteren, lezen, spellen en rekenen.
De eerste meting heeft tot doel om een beeld van de huidige taal- en rekenprestaties te geven
en de normering te bepalen, voordat het stimuleringsbeleid geëffectueerd is. Met de jaarlijkse
monitor kan de komende jaren een beeld worden gevormd van de ontwikkeling van de
vaardigheden.

5

Monitor taal en rekenen

3	De gebruikte gegevens en
een voorbehoud
De diagnostische toetsen taal en rekenen (hierna verder kortweg diagnostische toetsen) zijn
door scholen op vrijwillige basis afgenomen tussen april en juni 2009. In totaal zijn 180.000
leerlingen aangemeld voor de toetsen, waarbij resultaten zijn teruggekregen van slechts 80.000
leerlingen. In het voortgezet onderwijs waren, afhankelijk van het vakgebied, resultaten
beschikbaar van tussen de 12.146 en 30.624 leerlingen1. In het middelbaar beroepsonderwijs
waren dit tussen de 8703 en 18.476 leerlingen. De aantallen leerlingen per vakgebied en
schooltype/leerweg staan in bijlage 2. De deelnemende leerlingen zijn verdeeld over alle
leerjaren van de verschillende schooltypen.
Vooral in het voortgezet onderwijs waren er nauwelijks deelnemers in de examenjaren. Omdat
de referentieniveaus zich juist richten op de overgangsmomenten (eind bao, examenjaar vo en
laatste jaar mbo) zijn deze gegevens niet goed bruikbaar voor de eerste nulmeting. Wel bleken
er bruikbare gegevens beschikbaar uit het normeringsonderzoek2 van de diagnostische toetsen.
De aantallen deelnemers die hieraan deelnamen worden ook vermeld in bijlage 2.
Deze resultaten zijn gebruikt voor de eerste meting in het vo en mbo.
Het normeringsonderzoek is in februari/maart 2009 uitgevoerd bij steekproeven van leerlingen
in leerjaar 4 van het vmbo, leerjaar 5 van het havo, leerjaar 6 van het vwo en het laatste jaar van
mbo 2 en mbo 4. Hoewel het onderzoek zorgvuldig is opgezet, moeten de resultaten met
voorzichtigheid worden geïnterpreteerd en wel om de volgende redenen:
• De toetsen hebben nog geen vaste functie in het onderwijs. Dit kan effect hebben op afnameomstandigheden zoals de motivatie van de leerlingen. Een lagere motivatie kan leiden tot een
minder goed resultaat dan bij een proefwerk of een examen waarbij de leerling meer
gemotiveerd is.
• De referentieniveaus beschrijven gewenste kennis- en vaardigheidsniveaus voor het einde van
een onderwijsperiode. De resultaten op de diagnostische toetsen die hier worden beschreven
zijn eerder in het jaar verzameld. In verband met de planning van de centraal schriftelijke
examens moest de afname van de toetsen al in februari/maart worden uitgevoerd. Dit is ruim
vier maanden voor het einde van de onderwijsperiode. Doordat de meting eerder plaats­
gevonden heeft, kan het zijn dat de resultaten lager uitvallen.
• De feitelijke aantallen toetsdeelnemers waren bij sommige onderdelen lager dan waarop bij
de opzet van het onderzoek werd gerekend. Dat kan van invloed zijn op de nauwkeurigheid
van de schattingen van de leer- en onderwijsresultaten.
• De diagnostische toetsen meten vaardigheden waarvan sommige onderdelen nog weinig
aandacht krijgen in de huidige onderwijs- en examenprogramma’s. Zo wordt bijvoorbeeld
‘rekenen zonder rekenmachine’ niet getoetst in de examens wiskunde. Ook dit kan er voor
zorgen dat de resultaten lager uitvallen.
Deze voorbehouden nemen niet weg dat de diagnostische toetsen een bruikbaar
instrumentarium vormen om de komende jaren de ontwikkeling van de leerlingprestaties te
volgen.
1 D
 it gaat om opgeschoonde data waarbij resultaten zijn verwijderd van leerlingen die minder dan 90% van de opgaven hebben
gemaakt en van leerlingen die niet serieus hebben geantwoord.
2 H
 et normeringsonderzoek was uitgevoerd om de diagnostische toetsen te testen en om het prestatieniveau van de leerlingen in
de verschillende schooltypen vast te stellen.

6

Monitor taal en rekenen

4 De resultaten

De resultaten van de eerste meting staan in bijlage 1 en worden hieronder besproken.
Groep 8 basisonderwijs
De expertgroep heeft vastgesteld op basis van gegevens uit PPON dat het Niveau 1F wordt
bereikt door 75% van de leerlingen. Daarom is het ijkpunt voor niveau 1F vastgesteld op het
minimale niveau dat 75% van de leerlingen in groep 8 haalt en vanzelfsprekend haalt dan ook
75% van de leerlingen niveau 1F. Dat geldt zowel voor de vaardigheid taal als voor de
vaardigheid rekenen-wiskunde. Merk op dat het bij de eerste meting dus niet mogelijk is dit
percentage te interpreteren als bijvoorbeeld een indicator voor de kwaliteit van het onderwijs.
Immers als het ijkpunt hoger of lager was gekozen hadden meer of juist minder leerlingen het
niveau gehaald. In volgende jaren wordt het mogelijk om het percentage leerlingen dat de
niveaus haalt te vergelijken met het percentage tijdens de eerste meting. Uitgaande van
dezelfde ijkpunten kan dan bekeken worden of meer of juist minder leerlingen het niveau halen.
Voortgezet onderwijs
Voor niveau 2F is als ijkpunt gekozen de toetsscore waarboven 50% van de leerlingen in het
vierde jaar van het vmbo kb scoort3. Voor het niveau 3F geldt als ijkpunt de score waarboven
75% van de havo 5-leerlingen scoort. Voor niveau 4F geldt hetzelfde, maar dan gaat het om de
75% best presterende vwo 6-leerlingen. Net als in het basisonderwijs zorgt de keuzevrijheid van
de ijkpunten ervoor dat het niet zinvol is bovenstaande percentages te interpreteren. Wel is het
mogelijk om vergelijkingen te maken met andere schooltypen. Hieronder worden resultaten
vergeleken tussen de schooltypen in het voortgezet onderwijs en het middelbaar
beroepsonderwijs.
Vmbo bb
Het grootste deel van de leerlingen die in het basisonderwijs het advies vmbo bb krijgen,
behoort tot de 10% laagst presterende leerlingen. Het percentage vmbo bb-leerlingen dat in
groep 8 niveau 1F behaalt, is dan ook zeer laag. Na vier jaar voortgezet onderwijs liggen de
percentages aanzienlijk hoger (tussen 37% en 52%). Dat betekent dat de leerlingen in het
vmbo bb nog aanzienlijke leervorderingen maken op het gebied van de basisvaardigheden.
Voor taal haalt dan (afhankelijk van de vaardigheid) tussen de 21% en 26% niveau 2F.
Bij rekenen is dit 13%.
Een groot deel van de vmbo bb-leerlingen zal doorstromen naar mbo 24. Vergelijken we de
prestaties van vmbo bb met mbo 2 dan zien we dat prestaties in mbo 2 duidelijk weer hoger
liggen (taal 30% -85% en rekenen 49%). Het  kleinste verschil tussen vmbo bb 4 en mbo 2 wordt
gevonden bij het onderdeel taalverzorging-spelling. Niveau 2F wordt hier gehaald door 23% van
de vmbo bb-leerlingen en 30% van de mbo 2-leerlingen. Bij leesvaardigheid haalt 85% van de
mbo 2-leerlingen niveau 2F tegen 21% van de vmbo bb-leerlingen.

3  De normstelling voor het vmbo wijkt iets af (50% i.p.v. 75%) vanwege de brede differentiatie van het vmbo (van basis
beroepsgericht tot theoretische leerweg).
4 V
 ermoedelijk zullen de zwakste vmbo bb-leerlingen doorstromen naar niveau 1 in het mbo. Ook zullen er in mbo 2 leerlingen
zitten die eerder vmbo kb hebben gedaan. Interpretatie in termen van groei van vaardigheden is hierdoor op dit moment lastig.

7

Monitor taal en rekenen

Vmbo kb
Referentieniveau 2F is geijkt op de prestatie van de 50% beste leerlingen. Vanzelfsprekend zorgt
deze keuze ervoor dat 50% van de leerlingen 2F haalt. Vmbo kb-leerlingen kunnen zowel naar
mbo 2- als mbo 4-vervolgopleidingen gaan. Hierdoor is het zinvol de prestaties in deze
schooltypen te vergelijken met de vmbo kb-resultaten. Vergeleken met mbo 2 is het percentage
van 50% in vmbo kb iets lager dan de percentages voor lezen (85%) en luisteren (61%), maar
hoger dan die voor spelling (30% in mbo 2 haalt 2F). Hieruit kan geconcludeerd worden dat
spelling in mbo 2 achterblijft ten opzichte van de andere vaardigheden. Voor rekenen zijn de
prestaties vergelijkbaar in vmbo kb en mbo 2 (50% tegen 49%). In vergelijking met mbo 4 zien
we dat daar de prestaties duidelijk hoger zijn. Hier halen vrijwel alle leerlingen niveau 2F van
lezen en luisteren en haalt 88% niveau 2F in spelling en 87% haalt 2F in rekenen.
Vmbo gl/tl
Van de vmbo-leerlingen die de gemengde of theoretische leerweg volgen, haalt tussen de 76%
en 95% het 2F-niveau. Dit is duidelijk hoger dan in vmbo kb. Als we de percentages in vmbo gl/tl
vergelijken met de resultaten in mbo 4 zien we dat deze percentages in vmbo gl/tl iets lager
liggen. In mbo 4 wordt het onderdeel spelling door 88% van de leerlingen gehaald tegen 77% in
vmbo gl/tl. Ook bij rekenen ligt het percentage voor 2F in mbo 4 wat hoger (87% tegen 76%).
Duidelijker wordt het verschil in beheersing van de basisvaardigheden als we kijken naar
niveau 3F. Het percentage leerlingen dat niveau 3F haalt binnen vmbo gl/tl, ligt, afhankelijk van
het onderdeel, tussen de 22% en 43%. Binnen mbo 4 ligt dit tussen de 44% en 81%. Dat is dus
over het algemeen duidelijk hoger. Vooral bij luisteren (vmbo gl/tl 36% en mbo 4 77%) en lezen
(vmbo gl/tl 24% en mbo 4 81%) zijn de verschillen groot. Relatief kleine verschillen worden
gevonden bij spelling (vmbo gl/tl 43% en mbo 4 48%) en rekenen (vmbo gl/tl 22% en
mbo 4 44%).
Havo 5
Referentieniveau 3F is geijkt op de prestatie van de 75% beste leerlingen in leerjaar 5 van het
havo. Vanzelfsprekend behaalt dus 75% van de leerlingen in havo 5 dit niveau. Voor luisteren en
lezen zijn deze percentages redelijk vergelijkbaar met mbo 4 (respectievelijk 77% en 81%). Voor
spelling en rekenen liggen de prestaties in havo 5 hoger dan in mbo 4, waar respectievelijk 48%
en 44% niveau 3F halen.
Vwo 6
Niveau van 4F is geijkt op de prestatie van de 75% beste leerlingen in vwo 6 (dus automatisch
75% van de leerlingen haalt 4F). Hierbij moet echter opgemerkt worden dat relatief weinig
vwo 6-leerlingen mee hebben gedaan aan het onderzoek. In volgende jaren moet mogelijk een
herijking plaatsvinden. Dit wil zeggen dat dan gekeken moet worden of een aanpassing nodig is
van het prestatieniveau dat wordt geëist voor niveau 4F. Vergeleken met andere schooltypen
wordt in vwo 6 (logischerwijs) het hoogste prestatieniveau bereikt. Nagenoeg alle leerlingen
halen niveau 3F.
Middelbaar beroepsonderwijs
In het mbo wordt gebruikgemaakt van dezelfde diagnostische toetsen als in het vo (en dus ook
van dezelfde ijkpunten en grensscores). In het normeringsonderzoek zijn gegevens verzameld in
niveau 2 en niveau 4 van het mbo.

8

Monitor taal en rekenen

Mbo 2
Een groot deel van de deelnemers in mbo 2 komt van het vmbo bb. Meer deelnemers van mbo 2
dan leerlingen in vmbo bb-4 behalen niveau 2F. Het lijkt er dus op dat in mbo 2 niet alleen het
niveau van leerlingen wordt onderhouden, maar ook dat leerlingen daar alsnog niveau 2F
bereiken. Bij de interpretatie van de gegevens over mbo 2 is overigens voorzichtigheid geboden
want het aantal mbo 2-deelnemers aan de diagnostische toetsen in februari/maart 2009 was
relatief laag.
Mbo 4
Niveau 3F van de luister- en leesvaardigheid wordt door meer dan 75% van de studenten
behaald. De prestatie op deze onderdelen is marginaal hoger dan in havo 5. Bij spelling (48%) en
rekenen-wiskunde (44%) zijn de percentages leerlingen die het 3F niveau halen wat lager dan in
havo 5 (75%). In vergelijking met vmbo gl/tl zien we hogere beheersingspercentages.
Een uitzondering is spelling, waar het verschil relatief klein is. Hier haalt 43% van vmbo gl/tlleerlingen niveau 3F tegen 48% van de mbo 4-leerlingen.

9

Monitor taal en rekenen

5 Conclusie

Om te bepalen of er informatie beschikbaar was over de beheersing van de referentieniveaus op
basis van bestaande toetsresultaten is een groot aantal bronnen van informatie onderzocht.
In het basisonderwijs waren gegevens beschikbaar uit het PPON-onderzoek. In andere
schooltypen bleek weinig bruikbare informatie beschikbaar te zijn op de overgangsmomenten
(einde vo, einde mbo). Het normeringsonderzoek van de diagnostische toetsen taal en rekenen
kon die leemte vullen. In de toekomst kunnen examenresultaten een bruikbare bron van
informatie zijn. Hiervoor moeten de referentieniveaus geïmplementeerd worden in de examens.
Voor de eerste indicatieve meting van leerprestaties in termen van de referentiekaders is
gebruikgemaakt van de diagnostische toetsen taal en rekenen. Op basis van het
normeringsonderzoek is het mogelijk gebleken een eerste meting op te stellen voor de
fundamentele kwaliteit van de referentieniveaus. Bij een aantal schooltypen is nu nog geen
goede interpretatie van het behaalde niveau te geven, omdat de resultaten uit deze schooltypen
zijn gebruikt voor de bepaling van het ijkpunt. In volgende jaren kunnen de prestaties
vergeleken worden met de eerste meting en kan vastgesteld worden of er groei heeft
plaatsgevonden.

10

Monitor taal en rekenen

Bijlage 1
Overzicht eerste indicatieve meting van de percentages leerlingen die de referentieniveau’s
halen. In de tabel hieronder worden de percentages uitgebreider weergegeven.
• De tabel dient gelezen te worden van links naar rechts (bijvoorbeeld bij luistervaardigheid:
96% van vmbo gl/tl 4 haalt 1 F, 89% haalt 2F, 36% haalt 3F, 11% haalt 4F).
• De lichter gemarkeerde cellen geven de percentages leerlingen aan die het voor hun geldende
referentieniveau halen. De cursief weergegeven getallen betreffen de percentages bij de
vastgestelde ijkpunten.
Nederlandse Taal
Luistervaardigheid: begrijpen van gesproken teksten

1F

2F

3F

4F

groep 8 bao*

75

nnb

nnb

nnb

vmbo kb 4

71

50

5

1

vmbo bb 4

vmbo gl/tl 4

100

mbo 2

81

100

vmbo bb 4

37

groep 8 bao*

vmbo gl/tl 4

98

mbo 2

93

100

mbo 4

100

vmbo bb 4

48

vmbo kb 4

vmbo gl/tl 4
havo 5

75
74
92
99

vwo 6

100

mbo 4

98

mbo 2

verbanden)

65
100

groep 8 bao*

Rekenen totaal (getallen, verhoudingen, meten & meetkunde,

75

havo 5
vwo 6

Rekenen-wiskunde

100

mbo 4

vmbo kb 4

Taalverzorging-spelling

96

havo 5
vwo 6

Leesvaardigheid: begrijpen van geschreven teksten

50

63

26
89
99

100
61
99

nnb
21

Monitor taal en rekenen

36
75
91
8

77

nnb
0

50

2

100

75

95

100
85

100

nnb
23

24
97
10
81

nnb
5

50

19

95

75

77
99
30
88

43
95
5

48

1F

2F

3F

vmbo bb 4

52

13

0

vmbo kb 4

84

50

9

vmbo gl/tl 4

96

76

22

havo 5

100

97

75

vwo 6

100

100

97

mbo 2

82

49

10

mbo 4

98

87

44

groep 8 bao

75

49

*   In groep 8 zijn geen resultaten beschikbaar voor niveau 2F, 3F en 4F.
**  In het referentiekader is voor rekenen geen niveau 4F gedefinieerd.

11

1

17

0

11
42
75
1

40

nnb
0
0
2

28
75
0

21

nnb
0
2
8

28
75
0
5

4F **

Bijlage 2
Overzicht van het aantal deelnemers aan het normeringsonderzoek in februari/maart 2009 en
aan de vrijwillige afname in april/juni 2009 in leerjaar 4 van het vmbo, leerjaar 5 van het havo,
leerjaar 6 van het vwo, leerjaar 2 van mbo 2 en leerjaar 4 van mbo 4
Normerings-

vrijwillige afname van de diagnostische toetsen

feb/mrt 2009

leerjaar

onderzoek

Luistervaardigheid: begrijpen
van gesproken teksten

vmbo bb

333

542

1

182

2

338

3

4

vmbo kb

499

291

129

438

12

28

5

6

vmbo gl/tl

1883

576

359

1217

41

havo

465

1451

799

1659

49

-

vwo

226

1103

459

1086

1134

253

534

3

1557

481

mbo 1
mbo 2

336

mbo 3

663

151

1

mbo 4

314

2264

1907

738

123

Leesvaardigheid: begrijpen

vmbo bb

439

838

466

671

44

van geschreven teksten

vmbo kb

584

377

215

1054

64

vmbo gl/tl

1919

775

552

2339

67

havo

537

2491

1250

3396

113

-

vwo

218

3241

3023

620

mbo 1
mbo 2

380

mbo 3
mbo 4
Taalverzorging-Spelling

405

2007
20

3298

1297

1696

1151

263

6

4256

3676

1414

333

vmbo bb

458

705

428

467

43

645

350

227

861

35

vmbo gl/tl

1977

776

658

1974

64

havo

596

2248

1212

2965

114

-

vwo

258

3185

1690

2629

1948

324

526

6

381

1283

583

843

482

149

5

mbo 4

388

2251

1769

694

112

vmbo bb

412

868

567

553

45

mbo 2
mbo 3

vmbo kb

655

412

252

1134

35

vmbo gl/tl

1852

935

716

2450

64

havo

549

2908

1590

3797

173

-

vwo

302

4257

2455

3910

2878

625

716

6

296

1766

716

1186

618

192

5

420

3611

2629

1142

147

mbo 1
mbo 2
mbo 3
mbo 4

12

3252
1069

vmbo kb

mbo 1

Rekenen

952

Monitor taal en rekenen

-

-

-

-

Bijlage 3 Voorbeeldopgaven
Voorbeelden van door leerlingen op niveau 1F, 2F en 3F beheerste opgaven op het gebied van
rekenen-wiskunde
1F

2F5

3F6

Verder tellen met gehele getallen zoals bij

Afronden van getallen als 14653 op het

Schrijf 0,85 miljoen met cijfers.

Verder en terug tellen met sprongen van

Analyseren van getallen zoals in een

Geef met een pijl zo precies mogelijk aan

7840 = 78 x ?+ 4 x 10

ligt.

7998 – 7999 – ? – ?

10, 100 en 1000, bijvoorbeeld vanaf 20025

dichtstbijzijnde honderdtal

opgave als

______

waar 1.609 op onderstaande getallenlijn

?
Flip de Tweede
wordt koning
van Flapland

Welk kommagetal moet bij de pijl staan?
1500

1700

1900

______

In welk jaar werd Flip de Tweede koning
van Flapland?
______

Michelle rekent op de rekenmachine. Je

ziet de uitkomst. Ze rondt dit af op 2 cijfers
achter de komma.

Welke uitkomst krijgt ze dan?
______
Analyseren van getallen zoals in opgaven

Rond 3437,48 af op het dichtstbijzijnde

980 = ? x 10 + 80

______

gehele getal.

als

De bouw van dit theater kostte 6 miljoen

euro. Er was gerekend op 6,2 miljoen euro.
Hoeveel euro heeft de bouw minder

gekost? Schrijf het getal helemaal met
cijfers!

€ ______
5 Voorbeelden op hogere niveaus worden niet of zeer matig beheerst door leerlingen op niveau 1F of lager
6 Voorbeelden op hogere niveaus worden niet of zeer matig beheerst door leerlingen op niveau 2F of lager

13

Monitor taal en rekenen

Voorbeelden van door leerlingen op niveau 1F, 2F en 3F beheerste opgaven op het gebied van
rekenen-wiskunde (vervolg)
1F

2F7

3F8
In Nederland zijn 460 miljoen munten van

Welk getal hoort op de getallenlijn op de
plaats die de pijl aangeeft?
______

een eurocent.

Hoeveel euro zijn de munten samen
waard?

______ euro

De motoren kosten € 3900,- per stuk.

Met hoeveel briefjes van 100 euro kun je
zo’n motor kopen?
______

Analyseren van getallen, zoals in een
Welk getal hoort bij de pijl?
______

Welk getal hoort op de plaats die de pijl
aanwijst?

opgave als

18,80 = 18 x 1 + 80 x ?

______

Kijk in het vak hierboven. Er zijn twee
getallen die op de getallenlijn liggen
tussen 2,5 en 2,75.

Welke twee getallen zijn dat?
______ en ______

Hoe vaak past 0,001 in 1?
______

7 Voorbeelden op hogere niveaus worden niet of zeer matig beheerst door leerlingen op niveau 1F of lager
8 Voorbeelden op hogere niveaus worden niet of zeer matig beheerst door leerlingen op niveau 2F of lager  

14

Monitor taal en rekenen

Voorbeelden van door leerlingen op niveau 1F, 2F en 3F beheerste opgaven op het gebied van de
werkwoordspelling
1F
De bewoners lieten op het pleintje
een schommel plaatsen.
Schrijf op: lieten

2F9

3F10

Gisteren raadde je me nog wat anders aan.

Dat meisje tekent erg mooie bloemen en

Schrijf op: raadde

bomen.

Schrijf op: tekent

Mijn zusje hield vroeger niet van

Hij stortte vijfentwintig euro op mijn

Schrijf op: hield

Schrijf op: stortte

De musical werd een groot succes.

Hij brandt de verf van de voordeur af.

Schud jij de kussens eens op!

Schrijf op: werd

Schrijf op: brandt

Schrijf op: schud

Mijn vader heeft mij dat aangeraden.

Zitten de vogels nog te broeden?

Schrijf op: aangeraden

Schrijf op: broeden

Welke jury heeft dat beoordeeld?

Is dat huis al verhuurd?

Schrijf op: beoordeeld

Schrijf op: verhuurd

voetballen.

rekening.

Je herkent hem bijna niet met die baard.
Schrijf op: herkent

Gelukkig vonden wij onze fietsen terug.
Schrijf op: vonden

9

Voorbeelden op hogere niveaus worden niet of zeer matig beheerst door leerlingen op niveau 1F of lager

10 Voorbeelden op hogere niveaus worden niet of zeer matig beheerst door leerlingen op niveau 2F of lager

15

Monitor taal en rekenen

Voorbeelden van door leerlingen op niveau 1F, 2F en hoger beheerste opgaven op het gebied
van niet-werkwoordspelling
1F

2F11

De vraag bij elke opgave is: In welke zin is het dik gedrukte woord

De vraag bij elke opgave is: In welke zin is het dik gedrukte woord

A Bij dat boek zit een woordenlijsje.

A Dat ik vaak ziek ben is een fabeltje.

fout gespeld? Zin A, B, C of D?

B

C

De motorraces trokken veel publiek.
Ik zou eigenlijk niet meegaan.

D Jullie zijn echte keukenprinsessen!

A Anton wil graag veel jus over zijn aardappelen.
B

C

De narcisen waren binnen een week uitgebloeid.

De reparaties aan de auto waren ’s middags al klaar.

D Het nieuwe keukenmes was vlijmscherp.

A De trekvogels zijn op weg naar warmere landen.
B

C

Er was geen sterveling meer op straat.

In de prehistorie zag ons land er heel anders uit.

D Wil iemand de gordeinen even dichtdoen?

A Fred B. is een beruchte crimeneel.
B

C

In de zaal ontstond geroezemoes.

Jorien deed een evenwichtsoefening op de balk.

D Leila is aanmerkelijk beter geworden.

fout gespeld? Zin A, B, C of D?

B

C

De fles limonadesiroop is bijna leeg.

Er zijn inmiddels 6500 cd’s verkocht.

D Na de wedstrijd braken er masale vechtpartijen uit.

A De baby komt bijna, want de weeën zijn begonnen.
B

C

Het boek heeft een zilverkleurige omslag.

Hij bedankte me nadrukkelijk voor mijn hulp.

D We gingen naar Zwitserland met de nachtrein.

A De uitgeverij gaat verhuizen.
B

C

Door zijn nieuwsgierigheid ging het bijna fout.
Het schuttingkje staat niet erg stevig.

D Wie is de beroemdste speler van Nederland?

A Er wonen ongeveer duizend mensen.
B

C

Fietsers van rechts hebben voorang.
Hij moest machteloos toekijken.

D Ik houd niet zo van vissoep.

Toelichting
Van alle voorbeeldopgaven is de moeilijkheid in onderzoek vastgesteld.
Bij spellen gaat het om het correct schrijven van woorden en het herkennen van spelfouten.

11 Voorbeelden op hogere niveaus worden niet of zeer matig beheerst door leerlingen op niveau 1F of lager

16

Monitor taal en rekenen

Voorbeelden van door leerlingen op niveau 1F, 2F en 3F met begrip te lezen boeken (titels en
teksten)
1F

1F
De brief voor de koning
Dit is een verhaal van lang geleden, toen er nog ridders waren. Het speelt zich af in
twee koninkrijken: het land van koning Dagonaut ten oosten van het Grote
Gebergte en het land van koning Unauwen ten westen van het Grote Gebergte.
Zo heten ook de hoofdsteden van de twee rijken: de Stad van Dagonaut en de Stad
van Unauwen. Er wordt ook gesproken van een ander land, maar daarover valt nu
nog niets te vertellen.

2F12

2F
De kinderen van het Achtste Woud
Het had dagenlang achter elkaar gesneeuwd en het vroor hard.

De sparrenbomen bogen hun takken diep naar de grond onder de dikke
laag sneeuw die ze te dragen hadden. Op de kleine stukken bouwland
tussen de bossen lag de sneeuw als op een bevroren meer; het

winterkoren sliep in de voren die de eg de vorige herfst in de aarde
getrokken had.

Evert Everingen en Noortje van der Hoek hadden samen de slee over het
hek van de kalverwei getild. Aan de andere kant liep een smal pad door
het bos, dat tegen de heuvel op groeide, naar beneden.

3F13

3F
Hasse Simonsdochter
0, de suizelende wind door het jonge riet! Hasse Simonsdochter kon er

nooit genoeg van krijgen. Vooral in de lente, wanneer het nog groen en

buigzaam was, was het riet haar lief. De zuidwestenwind, fris en zoutig,
deed de halmen buigen en langs elkaar schuren, zodat het fluisterde,
ritselde, zong onder de hoge luchten.

Het water van de IJssel kabbelde, de hemel leek hoger dan ooit. Soms

verbeeldde Hasse zich dat ze op de voorbij zeilende wolken engelen zag

zitten, met muziekinstrumenten en bollende sluiers. De diepe orgelklank
van de roerdomp, vermengd met het fluiten, piepen, tokken van de

rietvogels leek de hemelse muziek te beantwoorden. De IJsseldelta in de
lente – voor Hasse was dat het paradijs.

12 Voorbeeld met begrip te lezen op niveau 2F. Voor leerlingen onder niveau 2F met moeite of niet met begrip te lezen
13 Voorbeeld met begrip te lezen op niveau 3F. Voor leerlingen op niveau 2F of lager met moeite of niet met begrip te lezen

17

Monitor taal en rekenen