Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Mobiliteitsfonds voor het jaar 2024

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 december 2023
Momenteel lopen de voorbereidingen voor twee nieuwe wegtrajecten
waarbij een deel van de aanlegkosten wordt gedekt met tolheffing: de A24
Blankenburgverbinding en de ViA15. In het project tijdelijke tolheffing
wordt de invoering en de exploitatie van tolheffing op beide wegen
voorbereid. Het Ministerie van IenW werkt hierin samen met de uitvoeringsorganisaties Dienst Wegverkeer (RDW), het Centraal Justitieel
Incassobureau (CJIB), Rijkswaterstaat en de Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT).
Met deze brief wordt de Kamer geïnformeerd over de voortgang van het
project sinds de vorige brief van 23 maart jl.1 Dit betreft voortgang met
het tolsysteem en voortgang op het gebied van wet- en regelgeving. Ook
wordt, vanwege de nieuwe samenstelling van de Kamer, een algemene
toelichting op de tolheffing gegeven. Daarnaast wordt met deze brief
invulling gegeven aan twee toezeggingen uit de brief van 23 maart jl.,
namelijk om de Kamer te informeren over de mogelijke inzet van
tariefdifferentiatie naar de wijze van tol betalen en om de Kamer te
informeren over het uitvoerings- en handhavingsplan. Het ontwerp van
het uitvoerings- en handhavingsplan is bijgevoegd bij deze brief.
Toelichting op de tolheffing
In 2011 zijn de voorbereidingen voor de tolheffing op de A24 Blankenburgverbinding en de ViA15 gestart. Er is gekozen voor een tijdelijke vorm
van tolheffing vanwege tekorten op het Mobiliteitsfonds: zonder tolheffing
was er onvoldoende financiële dekking voor de aanleg van deze verbindingen. Met de tolheffing wordt een financieringsbehoefte gedekt van
€ 381 mln. voor de A24 Blankenburgverbinding en € 344 mln. voor de
1

kst-36410-A-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken II 2022/2023, 36 200 A, nr. 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 20

1

ViA15 (prijspeil 2023). In de wet- en regelgeving is vastgelegd dat de
tolheffing wordt beëindigd zodra de tolopgave is voldaan. Belangrijk is te
benadrukken dat de Tracébesluiten van de Blankenburgverbinding en
ViA15 zijn gebaseerd op een situatie met tolheffing. In de Tracébesluiten is
rekening gehouden met verminderde verkeersvolumes door tolheffing.
Omdat de milieumaatregelen op deze verkeersvolumes zijn gebaseerd, is
openstelling van de wegen zonder tolheffing niet zonder meer mogelijk.
Weggebruikers gaan straks per passage van de A24 Blankenburgverbinding en de ViA15 betalen. Voor personenauto’s, bestelwagens en
motoren geldt een tarief van € 1,44, voor vrachtwagens en bussen geldt
een tarief van € 8,70 (prijspeil 2023). Weggebruikers hebben daarnaast
ook de mogelijkheid een route te kiezen waarvoor geen tol betaald hoeft
te worden. Een gratis alternatief voor de A24 Blankenburgverbinding is
bijvoorbeeld de Beneluxtunnel. Een gratis alternatief voor de ViA15 is
bijvoorbeeld de route A50/A12.
Er is gekozen voor een free flow-tolsysteem, waarbij de weggebruiker
tijdens de rit niet bij een tolplein hoeft te stoppen om te betalen. In plaats
daarvan worden voertuigen geregistreerd via automatische nummerplaatherkenning en vindt betaling separaat plaats. De houder (de kentekenhouder van het voertuig) moet voor deze betaling zelf actie ondernemen.
Hiervoor zijn twee opties. De eerste optie is een betaling via de website
www.e-tol.nl. Dit kan met gangbare betaalvormen zoals iDEAL en
creditcard. Een cash- of pinbetaling is niet mogelijk, aangezien fysieke
betaalpunten langs de weg ontbreken. De tweede optie is om een
dienstverleningsovereenkomst te sluiten met een private dienstaanbieder,
waarmee tolbetalingen automatisch plaatsvinden. Dat biedt gebruiksgemak voor de weggebruiker. Met een geldige dienstverleningsovereenkomst ontvangt de houder periodiek een overzicht van het aantal
passages van de tolweg en het te betalen bedrag. Betalen kan vervolgens
via bijvoorbeeld iDEAL of automatische incasso.
Weggebruikers worden via bijvoorbeeld verkeersborden en publiekscampagnes geïnformeerd over de tolheffing en de wijze waarop kan worden
betaald. In de communicatie is extra aandacht voor personen die minder
digitaal vaardig zijn of minder doenvermogen hebben. Zo wordt de
publiekswebsite volgens web-richtlijnen ingericht en wordt ondersteuning
geboden door onder andere het klantcontactcentrum en bij informatiepunten Digitale Overheid in bibliotheken.
Voortgang realisatie tolsysteem
In de brief van 23 maart jl. is aangegeven dat vorig jaar, onder leiding van
de RDW, grote stappen zijn gezet in de realisatie van het tolsysteem. Dit
betrof onder meer het afronden van twee cruciale aanbestedingen: de
aanbesteding voor het systeem voor waarneming en registratie van
voertuigpassages met automatische nummerplaatherkenning en de
aanbesteding voor de hoofddienstaanbieder. Deze partij zorgt ervoor dat
weggebruikers het toltarief automatisch kunnen betalen en levert
daarmee gebruiksgemak voor weggebruikers.
In de afgelopen maanden is verder gewerkt aan de realisatie van het
tolsysteem. Er is voortgang met de benodigde ICT-systemen en het
opzetten van een organisatie die de tolheffing gaat uitvoeren. RDW, CJIB,
Rijkswaterstaat en ILT werken hierin nauw samen. Een mijlpaal is dat
RDW in juni is gestart met het testen van de camerasystemen voor
automatische nummerplaatherkenning. Deze testen vinden plaats op de
A12 bij Harmelen, vooruitlopend op de inzet van het systeem op de A24
Blankenburgverbinding. De testen lopen voorspoedig. Het voorlopige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 20

2

beeld is dat de apparatuur in staat is om met hoge betrouwbaarheid te
functioneren. In de komende periode wordt doorgegaan met testen, om
daarmee ook testresultaten te verkrijgen in variërende (winterse)
weersomstandigheden.
Parallel aan het testen op de A12 is een groot aantal ketentesten gestart,
gericht op het testen van koppelingen tussen ICT-systemen van RDW met
CJIB, Rijkswaterstaat, de hoofddienstaanbieder en de onderneming die de
waarneming en registratie van voertuigpassages verzorgt. Deze testen zijn
naar verwachting ruimschoots voor de start van de tolheffing afgerond.
Een andere mijlpaal is dat afgelopen zomer de publiekswebsite voor de
tolheffing is opengesteld. Op www.e-tol.nl is nu informatie te vinden over
de achtergrond van de tolheffing en de wijze waarop het tolsysteem gaat
werken. De komende maanden wordt de website geleidelijk verder
gevuld. Zodra de tolheffing van start gaat, kunnen weggebruikers via de
website ook de tol betalen.
De voorbereidende werkzaamheden aan het tolsysteem liggen op schema
om voor de zomer van 2024 te zijn afgerond. Daarmee is het tolsysteem
op tijd gereed voor de openstelling van de A24 Blankenburgverbinding,
die naar verwachting eind 2024 in gebruik wordt genomen. Daarvoor is
recent een belangrijke stap gezet: op 6 en 7 november jl. is het tweede
tunneldeel van de Maasdeltatunnel afgezonken en aangesloten op het al
eerder afgezonken eerste tunneldeel. Voor wat betreft de ViA15 wordt de
definitieve uitspraak van de Raad van State over het Tracébesluit
afgewacht. Deze uitspraak wordt in het eerste kwartaal van 2024 verwacht.
Voortgang wet- en regelgeving
De Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 (Wet TTH)
biedt het juridisch kader voor de tolheffing. De Wet TTH is in 2015
vastgesteld. De Kamer heeft dit jaar twee wetsvoorstellen ter wijziging
van de Wet TTH behandeld. Het eerste voorstel betrof een wijziging in
verband met de Wet implementatie EETS-richtlijn en enkele technische
aanpassingen.2 Hiermee is onder andere de juridische basis gelegd om
tolbetalingen via dienstaanbieders te faciliteren. Op 21 januari jl. heeft de
Kamer met dit wetsvoorstel ingestemd. Op 11 april jl. heeft ook de Eerste
Kamer met het wetsvoorstel ingestemd.
Het tweede voorstel betrof een wijziging in verband met de implementatie
van de herziene Eurovignetrichtlijn.3 Hiermee is onder andere een verbod
op discriminatie4 bij de uitvoering van de tolheffing geïmplementeerd. De
Kamer heeft dit wetsvoorstel op 19 oktober jl. als hamerstuk aangenomen.
Op 7 november jl. heeft ook de Eerste Kamer het wetsvoorstel als
hamerstuk aangenomen. Met het aannemen van beide wetsvoorstellen is
geborgd dat de tolheffing plaatsvindt binnen de Europese kaders.
De Wet TTH kent diverse grondslagen voor uitvoeringsregelgeving. In het
afgelopen half jaar is daarop belangrijke voortgang geboekt, waarmee het
juridisch kader voor de tolheffing nagenoeg is afgerond. De Kamer heeft
op 12 mei jl. het ontwerpbesluit tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 ontvangen.5 In dit besluit worden regels gesteld over de
verwerking van persoonsgegevens bij tolheffing en de inzet van camera’s
2

Kamerstukken II 2021/2022, 36 137.
Kamerstukken II 2022/2023, 36 384.
4
In de gewijzigde richtlijn is bepaald dat het bij de tolheffing niet is toegestaan om direct of
indirect onderscheid te maken naar nationaliteit, herkomst of bestemming van het vervoer,
land van registratie van het voertuig of land van vestiging van de vervoerder.
5
Kamerstukken II 2022/2023, 36 137, nr. 9.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 20

3

voor automatische nummerplaatherkenning. Na afloop van de voorhangprocedure is het ontwerpbesluit aan de Afdeling advisering van de Raad
van State gezonden. Dit heeft geleid tot een blanco advies. Nadien is het
Besluit tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 op
19 september jl. vastgesteld.6
Op 17 augustus 2023 is ook een wijziging van de Regeling tijdelijke
tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 vastgesteld. Hierin zijn regels
opgenomen over de borden waarmee het verkeer wordt geïnformeerd
over de tolplicht en de wijze van tolbetaling. Ook zijn in de regeling
criteria vastgelegd om bij bepaalde calamiteiten het verkeer tijdelijk vrij te
stellen van de tolheffing. Eerder is de Kamer geïnformeerd dat deze
criteria een restrictief karakter kennen: ze zijn bedoeld als uitzondering op
de reguliere situatie met tolheffing.7
Daarnaast is gewerkt aan de totstandkoming van enkele andere besluiten
die op grond van de wet nodig zijn. Zo is een besluit vastgesteld waarmee
de RDW bevoegdheid wordt gegeven om bepaalde tolhefferstaken
namens IenW uit te voeren.8 Spoedig wordt ook een besluit vastgesteld
waarmee het CJIB bevoegdheid krijgt om bepaalde taken op het gebied
van inning en incasso uit te voeren. Ook is een besluit vastgesteld
waarmee de ILT is aangewezen als partij die het fysieke toezicht gaat
uitvoeren.9
Tot slot is op 3 oktober jl. een bekendmaking gepubliceerd dat de
zogeheten EETS-gebiedsverklaring Blankenburgverbinding is opgesteld.10
Dit document bevat de voorwaarden en eisen waaraan EETS- en
ETS-aanbieders11 moeten voldoen om toegelaten te worden tot het
tolgebied Blankenburgverbinding. EETS- en ETS-aanbieders zorgen
ervoor, net als de eerdergenoemde hoofddienstaanbieder, dat weggebruikers de tolheffing automatisch kunnen betalen. Op basis van de eisen
in de EETS-gebiedsverklaring kunnen EETS- en ETS-aanbieders zich vanaf
begin 2024 melden bij RDW voor het doorlopen van het toelatingsproces.
Uitvoerings- en handhavingsplan
In artikel 4 van de Wet TTH is opgenomen dat het tolsysteem wordt
uitgewerkt in een uitvoeringsplan. Daarnaast is in artikel 16 van de Wet
TTH opgenomen dat de handhaving en het toezicht worden uitgewerkt in
een handhavingsplan. Voor zowel het uitvoeringsplan als het handhavingsplan geldt dat de tolheffing niet eerder van start gaat dan vier weken
nadat een ontwerp van het plan aan beide Kamers der Staten-Generaal is
overgelegd.12 Bijgevoegd vindt u het ontwerp van zowel het uitvoeringsplan als het handhavingsplan, die omwille van de leesbaarheid zijn
samengevoegd in één document.
In de Wet TTH is vastgelegd uit welke onderdelen het uitvoerings- en
handhavingsplan ten minste moet bestaan. Er is voor gekozen om niet
alleen de verplichte onderdelen te beschrijven, maar om het plan te
benutten om de Kamer een integraal beeld te geven van de wijze waarop
6

Stb. 2023, nr. 317.
Kamerstukken II 2021/2022, 35 925 A, nr. 75.
8
Besluit mandaat, volmacht en machtiging tijdelijke tolheffing RDW.
9
Besluit aanwijzing toezichthouders Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15.
10
Stcrt. 2023, nr. 27960.
11
EETS-aanbieder staat voor European Electronic Toll Service-aanbieder. ETS-aanbieder staat
voor Electronic Toll Service-aanbieder. Dit zijn partijen die, net als de hoofddienstaanbieder,
belast zijn met het faciliteren van geautomatiseerd tol betalen en het afdragen van deze
tolgelden aan de tolheffer. Het uitvoerings- en handhavingsplan gaat hier nader op in.
12
Zie artikel 5, tweede lid, van de Wet TTH, respectievelijk artikel 17 van de Wet TTH.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 20

4

het tolsysteem gaat functioneren. Het plan laat zien hoe de wet- en
regelgeving is vertaald naar concrete uitvoering- en handhavingsprocessen. Er is te lezen hoe het tolsysteem is vormgegeven, wie welke
bevoegdheden heeft met betrekking tot de inning, toezicht en handhaving,
welke afwegingsruimte daarbij aanwezig is en wat dit voor de weggebruiker in de praktijk betekent. Ook wordt ingegaan op de monitoring en
evaluatie van het tolsysteem.
Een specifiek onderdeel dat in het plan aan bod komt betreft de
verwerking van gegevens bij de tolheffing. Hiermee wordt invulling
gegeven aan de motie van het lid Hachchi uit 2015,13 die de regering
verzoekt «ervoor zorg te dragen dat privacygevoelige gegevens niet
langer dan strikt noodzakelijk worden bewaard en de Kamer over de
precieze invulling hiervan te informeren bij de aanbieding van de nadere
uitwerking van het systeem». Het belang van privacy voor weggebruikers
is een centraal uitgangspunt geweest bij de inrichting van het tolsysteem
en bij de eerder in deze brief genoemde wet- en regelgeving. De motie
wordt daarmee als uitgevoerd beschouwd.
Zoals aangegeven vindt u bijgevoegd het ontwerp van het uitvoerings- en
handhavingsplan. Het voornemen is het definitieve plan in het eerste
kwartaal van 2024 bekend te maken in de Staatscourant. Daarmee is er
duidelijkheid voor zowel de uitvoeringsorganisaties als de weggebruikers
over de wijze waarop de tolheffing zal plaatsvinden. Een brief met een
gelijkluidende boodschap over het ontwerp van het uitvoerings- en
handhavingsplan is gezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer der
Staten-Generaal.
Tariefdifferentiatie naar de wijze van tol betalen
Zoals eerder in deze brief al toegelicht, kunnen weggebruikers straks op
twee manieren aan de tolplicht voldoen. Ze hebben de keuze tussen
automatisch betalen via een overeenkomst met een dienstaanbieder, of
rechtstreeks betalen via de website www.e-tol.nl. Als de rechtstreekse
betaling niet tijdig wordt voldaan, dan volgt eerst een betalingsherinnering en als die niet wordt voldaan, kan een boete worden opgelegd. In
het geval van automatisch betalen speelt dit niet, omdat de dienstaanbieder zorgt voor de tijdige betaling aan de tolheffer. Automatisch betalen
biedt daarmee meer gemak voor de weggebruiker: er hoeft niet voor elke
passage een betaalhandeling te worden verricht, er is inzicht in de
hoeveelheid passages en er is geen risico op een betalingsherinnering of
boete. Automatisch betalen is ook voor de tolheffer efficiënter. Het
Adviescollege ICT-toetsing heeft daarom vorig jaar geadviseerd te
onderzoeken of het differentiëren van de toltarieven naar de wijze van
betalen mogelijk is en eraan bijdraagt om het aantal betalingen via
dienstaanbieders te maximaliseren.14
In de al eerdergenoemde brief van 23 maart jl. aan de Kamer is aangegeven dat tariefdifferentiatie naar de wijze van betalen internationaal
gangbaar is en een effectief middel lijkt om het aantal gebruikers dat
automatische betaalt te vergroten. In de brief is toegezegd om de
mogelijkheden van deze tariefdifferentiatie nader uit te werken. Deze
uitwerking heeft inmiddels plaatsgevonden. De conclusie hiervan is dat
het niet mogelijk is om tariefdifferentiatie naar de wijze van tol betalen toe
te passen binnen de kaders van de Eurovignetrichtlijn en de Tracébesluiten van de Blankenburgverbinding en de ViA15. Dat wordt hieronder
toegelicht.
13
14

Kamerstukken II 2014/2015, 34 189, nr. 19.
Kamerstukken II 2021/2022, 35 925 A, nr. 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 20

5

De Tracébesluiten voor de Blankenburgverbinding en de ViA15, en de
bijbehorende maatregelen voor onder meer geluid en stikstof, gaan uit
van het gebruik van beide wegen mét tolheffing, maar zónder tariefdifferentiatie. De marges in de Tracébesluiten om hiervan af te wijken zijn
beperkt vanwege de drempelwaarde voor stikstofanalyses. Deze drempelwaarde ligt bij een verandering van meer dan 500 voertuigen per
rijrichting per dag. Boven deze waarde is nadere analyse naar de
stikstofdepositie in natuurgebieden vereist. Dergelijke analyse vraagt
substantiële doorlooptijd en belast de schaarse onderzoekscapaciteit. Ook
is het zeer de vraag of bij een eventuele toename van stikstofdepositie
voldoende mitigerende maatregelen voorhanden zijn voorafgaand aan de
openstelling van de A24 Blankenburgverbinding.
De Eurovignetrichtlijn stelt voorwaarden aan eventuele tariefdifferentiatie
naar de wijze van betalen. De enige optie die de richtlijn toestaat is om
gebruikers die automatisch betalen korting te geven ten opzichte van
gebruikers die niet automatisch betalen. Deze korting bedraagt ten
hoogste 13%. Met het toltarief van € 1,44 per passage (prijspeil 2023) zou
dit neerkomen op een korting van 19 cent. Het doorvoeren van een
dergelijke korting leidt tot een gemiddeld lager toltarief dan een situatie
zonder tariefdifferentiatie. Uit verkeersberekeningen blijkt dat de
verkeerseffecten hiervan weliswaar beperkt zijn, maar dat op verschillende (omliggende) wegen het effect wel groter is dan de drempelwaarde
van 500 voertuigen per dag. Dit betekent dat het toepassen van korting
een nadere stikstofanalyse vereist en daarmee de schaarse onderzoekscapaciteit belast. Dat is niet wenselijk. Wel is gekeken naar andere manieren
om de doelstelling te behalen dat zoveel mogelijk weggebruikers hun tol
op automatische wijze betalen. Deze doelstelling is immers onverkort van
belang, omdat dit als gezegd efficiënter is voor de tolheffer, maar bovenal
gemak biedt voor de weggebruiker. Om de doelstelling te behalen wordt
ingezet op adequate communicatie. Weggebruikers worden in de
beginperiode van de tolheffing via onder meer informatiecampagnes
geïnformeerd over de mogelijkheden en het gebruiksgemak van automatisch betalen. Het bijgevoegde uitvoerings- en handhavingsplan gaat hier
nader op in.
Tot slot
In de afgelopen periode zijn belangrijke stappen gezet op weg naar de
start van de tolheffing op de A24 Blankenburgverbinding eind 2024. In
deze brief is ingegaan op de voortgang van de realisatie van het
tolsysteem en de voortgang met wet- en regelgeving. Ook is het ontwerp
van het uitvoerings- en handhavingsplan meegestuurd. In het komende
jaar worden de voorbereidingen van de tolheffing afgerond, waarna de
weg wordt opengesteld en de tolheffing van start gaat. Waar nodig wordt
de Kamer hierover geïnformeerd. Naar verwachting volgt de eerstvolgende brief rond de zomer van 2024.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 A, nr. 20

6