19 december 2017

Een methodologische verantwoording
Bijlage behorende bij de publicatie Focus op ‘kansrijke’ aangiften bij de politie

Wat is een Focus-onderzoek?
Een Focus-onderzoek is een nieuw type onderzoek van de Algemene Rekenkamer dat zich
onderscheidt van reguliere onderzoeken door een aanzienlijk kortere doorlooptijd (ca. 13
weken), aansluiting bij de ‘actualiteit’ en een scherpe en afgebakende vraagstelling. Een
Focus-onderzoek moet leiden tot een heldere, bondige publicatie zonder aanbevelingen.
De feitelijke bevindingen zijn afgestemd met de Nederlandse politie en het Ministerie van
Justitie en Veiligheid .
Vraagstelling
De politie vervult diverse taken die variëren van de opsporing van terrorisme tot het
handhaven van de openbare orde. In deze Focus hebben we ervoor gekozen de aangifte
van een misdrijf centraal te stellen. Dat is verreweg de meest gebruikte manier van de
burger om een beroep te doen op de politie – als slachtoffer of als getuige van een misdrijf.
Een burger kan de politie ook een ‘melding’ doen. Uit eerste gesprekken met de politie
bleek dit echter om een moeilijk te definiëren categorie te gaan met bovendien veel kleinere aantallen. Verder was uit eerder onderzoek1 al bekend dat zogenaamde casescreeners
grofweg de helft van aangiften – bijvoorbeeld fietsendiefstal - terzijde schuiven omdat het
niet om een zogeheten High Impact Crime (HIC) gaat, geen verdachte in beeld is en de
opsporingskansen minimaal zijn. Deze eerste schifting – die binnen drie dagen plaats moet
vinden - is een interessante politie-activiteit om nader onderzoek naar te doen.
Wij hebben ons hier gericht op zaken die de casescreener wél het opsporingsproces in
brengt. Dat zijn dus HIC-zaken, zaken met een verdachte of zaken die de casescreener met
hulp van landelijke – en soms regionale of lokale – richtlijnen zijn voorzien van een ‘opsporingsindicatie’. Zaken dus die vanwege hun ernst door moeten of waarvan de opsporing op
zichzelf kansrijk geacht wordt. Van die zaken wilden wij weten hoe lang het duurt voordat
ze ook daadwerkelijk door de politie worden opgepakt. Wat de kwaliteit is van die opsporing, of die succesvol wordt afgerond en wat het Openbaar Ministerie daarmee doet,
vormden niet het onderwerp van dit onderzoek.
Bovenstaande overwegingen brachten ons tot de volgende onderzoeksvragen:
Hoofdvraag
• Blijven aangiften met opsporingsindicatie liggen en hoe lang duurt dat?
Subvragen
1. Wat is het landelijke gemiddelde beeld?
2. Zijn hierin verschillen waar te nemen tussen een basisteam in de grote stad en op het
platteland?

1

3. Zijn hierin verschillen waar te nemen tussen reguliere maanden en de vakantieperiode?
4. Zijn hierin verschillen waar te nemen tussen types misdrijf?
Aanpak
Na een aantal oriënterende gesprekken vroegen we de politie een data-analyse uit te
voeren op basis van gegevens uit het systeem BOSZ, Betere Opsporing door Sturing op
Zaken. Dat is in 2012 ingevoerd om zaken te kunnen volgen. Volgens dataspecialisten van
de politie is BOSZ het enige systeem op basis waarvan gevraagde analyses gedaan kunnen
worden en is het in grote lijnen voldoende betrouwbaar om kwantitatieve uitspraken te
doen. Voor ons betekende deze aanpak dat we in lijn met de doelstelling van het onderzoek veel sneller de beschikking over te analyseren data hadden, dan als we zelf diverse
koppelingen tussen bronbestanden hadden moeten maken. Het nadeel van deze werkwijze was dat we niet de beschikking hebben gehad over alle onderliggende registraties.
Dat betekent dat wij de betrouwbaarheid van BOSZ niet tot in detail hebben kunnen
verifiëren. Op basis van eigen analyse en gesprekken met politiefunctionarissen maken wij
op onderdelen wel relativerende opmerkingen over de data die het systeem oplevert.
In BOSZ worden in principe alle aangebrachte zaken geregistreerd en qua status bijgehouden. Een casescreener geeft een zaak die hij of zij niet afwijst de status intake. Een ‘dossiermanager’ wijst een zaak uit de intake vervolgens toe aan een specifieke rechercheur of
agent, waarna de status verandert in ‘toegewezen’. Op het moment dat die politiemedewerker de zaak accepteert krijgt die de status ‘in behandeling’.
Operationalisering onderzoeksvragen
Om gelet op de hoofdvraag te onderzoeken of zaken met opsporingsindicatie ‘blijven
liggen’, keken we hoe lang deze zaken de status ‘intake’ en hoe lang ze de status ‘toegewezen’ hebben. (hoofdvraag)
• We vroegen daarom op hoeveel zaken binnen 3, binnen 10, binnen 30 en binnen 60
dagen zijn ‘toegewezen’ aan een dossiereigenaar (start status intake tot start status
toegewezen).
• We vroegen daarom op hoeveel zaken binnen 3, binnen 10, binnen 30 en binnen 60
dagen ‘in behandeling’ zijn genomen door een dossiereigenaar (start status toegewezen
tot start status in behandeling).
• We vroegen de duur op van deze twee fases tezamen (start status intake tot start status
in behandeling).
• We vroegen de omvang op van de uitval van zaken gedurende de status ‘intake’, en
gedurende de status ‘toegewezen’: zaken die de status ‘voortijdig beëindigd’ kregen
zonder dat ze in behandeling zijn genomen.
• Voor iedere categorie vroegen we bovendien een ‘top-vijf’ van de meest voorkomende
typen misdrijven in betreffende categorie. Hierbij kozen we voor het bij de politie zelf
gehanteerde INP-model, het Informatiemodel Nederlandse Politie. (subvraag 4)

2

De politie sloeg op peildatum 30 september 2017 alle in BOSZ geregistreerde aangiften op
om op basis daarvan de analyse uit te voeren. Die peildatum maakte het mogelijk ook voor
de laatste aangiften uit juli potentieel een doorlooptijd van 60 dagen of meer (de volledige
maanden augustus en september) te meten.
Of er na de acceptatie van de zaak en ingang van de status ‘in behandeling’ ook daadwerkelijk meteen opsporingshandelingen plaatsvinden is in BOSZ niet na te gaan. Volgens medewerkers van de politie is dat alleen op dossierniveau zelf te controleren. Voor kwantitatief
onderzoek, was dat geen begaanbare weg. Wel konden we op basis van gesprekken met de
‘werkvloer’ een beeld vormen in hoeverre er onmiddellijk acties volgen na het in behandeling nemen van een zaak.
In totaal vroegen we de politie om 28 tabellen met cijferopstellingen:
• De landelijke totalen (subvraag 1)
• Totalen van drie categoriën: casusselectie van basisteams in de grote stad, op het
platteland en in suburbaan gebied. Zie voor details van de selectie verderop.
• Totalen van drie individuele basisteams uit de grote stad, op het platteland en in suburbaan gebied. Zie voor details van de selectie verderop.
• Om seizoensinvloeden te bekijken, vroegen we in alle bovenstaande gevallen ook om
een uitsplitsing van aangiften in maart, mei en juli 2017. (subvraag 3).
Selectie van maanden
We keken in dit onderzoek specifiek naar de looptijd van aangiften die gedaan zijn in de
maand juli. Die vormen, zo denken we, een redelijk beeld van de opvolging van aangiften in
de zomerperiode. Die aangiften worden immers veelal in juli en augustus (of voor een klein
deel in september) opgepakt. Daarmee bestrijken deze looptijden de periode van schoolvakanties in de zomer. Ter vergelijking kozen we vervolgens voor de maanden maart en
mei, maanden die als regulier zijn te beschouwen en net als juli 31 dagen bevatten.
Selectie van basisteams
Voor de selectie van de 30 basisteams in drie categorieën (platteland, suburbaan gebied en
grote stad) is het oppervlak van het werkgebied van basisteams als uitgangspunt genomen.
Basisteams op het platteland bestrijken de grootste gebieden, basisteams in de grote
steden de kleinste. Het aantal inwoners is geen bruikbare maatstaf. Zo heeft het basisteam
in de Amsterdamse binnenstad te maken met evenveel inwoners als een team op het Friese
platteland. Het hoofdbureau van politie heeft ons de kengetallen verschaft van alle 168
basisteams, waarna wij hebben gesorteerd op oppervlakte.
Platteland
Voor de selectie van tien basisteams begonnen we bij het basisteam met de grootste
oppervlakte en liepen we de lijst af. Daarbij hanteerden we als uitgangspunt dat een
tweede basisteam in hetzelfde district moest afvallen. Dit om te zorgen voor goede spreiding over het land. Dit leverde tien basisteams op het platteland op. Voor drie van die
basisteams bleek de oppervlakte echter voor een aanmerkelijk deel (circa de helft) uit

3

water te bestaan. Daarvoor hebben we gecorrigeerd. In die gevallen kozen we voor het
volgende basisteam uit hetzelfde district.
Grote stad
Voor de selectie van basisteams uit de grote stad deden we het omgekeerde. We liepen de
lijst af vanaf het basisteam met het kleinste werkgebied. Om een goede spreiding te
bereiken, pasten we als correctie toe dat voor de vier grootste Nederlandse steden
(Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) ieder twee basisteams zouden moeten
volstaan. Het aflopen van de rangorde leidde inderdaad tot acht basisteams uit die steden
en tot het basisteam van het centrum van Groningen en van het centrum van Tilburg.
Suburbaan
Voor het tussengebied (bedoeld om de bevindingen te controleren) kozen we precies het
midden van de rangorde naar oppervlakte. We selecteerden de eerste vijf teams daarboven
en de eerste vijf5 teams daar beneden. Hier pasten we geen correcties toe.
Tabel van 30 basisteams
Platteland

District

Team

Oppervlakte (NP)
km2

Inwoners
(CBS)
aantal

Noord-Nederland

District Fryslân

Team Sneek

1528,2

147.040

Zeeland-WestBrabant

District Zeeland

Team Oosterscheldebekken

1194,4

135.300

MiddenNederland

District Flevoland

Team Dronten Noordoostpolder Urk

1125,0

106.220

Noord-Nederland

District Drenthe

Team
Zuidwest-Drenthe

1037,2

163.355

Noord-Holland

District Noordholland-Noord

Team Heerhugowaard

810,1

150.185

Oost-Nederland

District IJsselland

Team IJsselland-Noord

704,5

132.935

Noord-Nederland

District Groningen

Team
Ommelanden- Oost

694,1

96.165

Oost-Nederland

District
Gelderland-Zuid

Team De Waarden

668,6

218.625

Oost-Nederland

District Noord- en
Oost-Gelderland

Team
Achterhoek-West

608,5

167.835

Oost-Brabant

District
‘s-Hertogenbosch

Team Maas en Leijgraaf

601,6

191.850

4

Suburbaan

district

Team

Oppervlakte (NP
km2

Inwoners
(CBS)
aantal

Limburg

District
Zuidwest-Limburg

Team Westelijke
Mijnstreek

148,0

148.235

Noord-Holland

District aanstreekWaterland

Team Zaanstad

143,8

175.500

Limburg

District
Parkstad/ Limburg

Team Brunsssum /
Landgraaf

143,5

113.355

Oost-Nederland

District Twente

Team Enschede

142,2

158.575

Den Haag

District
Westland - Delft

Team Westland

139,5

121.675

Noord-Holland

District
Kennemerland

Team IJmond

137,0

159.610

Den Haag

District Alphen aan
de Rijn - Gouda

Team Alphen aan de
Rijn

132,0

106.770

MiddenNederland

District
West-Utrecht

Team Lekpoort

126,6

129.020

Oost-Nederland

District
Gelderland-Midden

Team IJsselwaarden

124,8

56.575

MiddenNederland

District Gooi en
Vechtstreek

Team GV Zuid

122,4

109.600

Grote stad

District

Team

Oppervlakte
(NP) km2

Inwoners
(CBS)

ZeelandWest-Brabant

District
Hart van Brabant

Team Tilburg-Centrum

17,0

80.290

MiddenNederland

District
Stad-Utrecht

Team Utrecht-Noord

12,9

75.605

MiddenNederland

District
Stad-Utrecht

Team
Utrecht-Centrum

12,2

54.805

Rotterdam

District
Rotterdam Stad

Team Delfshaven

7,3

74.595

Rotterdam

District
Rotterdam Stad

Team Centrum

5,6

31.200

Noord-Nederland

District Groningen

Team Groningen-Centrum

4,1

18.695

Amsterdam

District Amsterdam
Centrum / Noord

Team
Centrum/Jordaan

2,7

?

Den Haag

District
Den Haag Centrum

Team De Heemstraat

2,0

20.785

Den Haag

District
Den Haag Centrum

Team Hoefkade

1,7

42.040

Amsterdam

District Amsterdam
Centrum / Noord

Team Centrum/ Burgwallen

1,7

86.010

5

Afgevallen
vanwege te
groot wateroppervlakte

District

Team

Oppervlakte
(NP) km2

Inwoners
(CBS)
aantal

Noord-Nederland District Fryslân

Team
Noordwest-Fryslân

1840,3

85.495

Noord-Nederland District Groningen

Team
Ommelanden- Noord

949,1

71.360

Noord-Holland

Team Den Helder

826,4

116.115

District Noordholland-Noord

Selectie basisteams voor duiding
Uit iedere categorie selecteerden we drie basisteams om onderzoek te doen voor het
interpreteren van de data. Als uitgangspunten hanteerden we dat de omvang van de te
bezoeken basisteams niet te veel mocht afwijken van het gemiddelde in de categorie en
dat de drie gekozen basisteams verspreid liggen door Nederland. Zo kwamen we tot de
volgende basisteams:
• Platteland: Basisteam Zuidwest-Drenthe
• Grote stad: Basisteam Utrecht-Centrum
• Suburbaan gebied: Basisteam Westland
De resultaten van deze drie basisteams zijn afzonderlijk geanalyseerd.
In hoeverre de resultaten zijn te generaliseren
Onze analyses berusten niet op aselecte steekproeven van basisteams uit het platteland of
de grote stad. Maar hét platteland of dé grote stad bestaat ook niet in de werkelijkheid. Er
is geen gelimiteerde groep basisteams in Nederland die als plattelandsteams kunnen
omschreven en waar een aselecte steekproef uit kan worden getrokken. We hebben te
maken met een spectrum van 168 teams die vanwege de methode van sortering de ene
kant op steeds meer plattelandstrekken gaan vertonen en de andere kant op steeds meer
grootstedelijke eigenschappen. De teams die wij selecteerden bevinden zich aan de uitersten van dat spectrum (en ter controle precies in het midden). Met deze methodiek van
most likely cases kunnen wij uitspraken doen over de vraag hoe basisteams op het platteland of in de grote stad functioneren. Overigens moeten we er wel op wijzen dat we in de
selectie geen resultaten van individuele basisteams hebben kunnen analyseren. De casusselectie levert een resultaat op voor de teams gezamenlijk. Het is niet uitgesloten dat er
binnen die groepen grote variaties tussen individuele teams bestaan.
Bezoeken en interviews
Ter kwalitatieve duiding van de kwantitatieve analyse bezochten we de drie geselecteerde
basisteams. Daar interviewden we telkens:
• De teamchef
• Een functionaris belast met de casescreening
• Een functionaris belast met de toewijzing van zaken aan rechercheurs of agenten

6

• indien relevant en aanwezig: andere functionarissen die betrokken zijn bij het proces van
opvolgen van aangiften of planning.
• Een aantal agenten of rechercheurs op de ‘werkvloer’
• Een of meer officieren van justitie, als districtsofficier en/of gebiedsofficier betrokken bij
de activiteiten van het basisteam
• De burgemeester van een van de gemeenten in het werkgebied van het basisteam (in
het geval van Utrecht wegens afwezigheid van de burgemeester diens hoogste ambtenaren, verantwoordelijk voor het lokale veiligheidsbeleid)

7