Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1162

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN DE
MINISTER PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 oktober 2016
In overeenstemming met de motie met Kamerstuk 34 550, nr. 13 van het
lid Pechtold c.s. over de Associatieovereenkomst met Oekraïne informeert
het kabinet uw Kamer in deze brief nader over zijn antwoord op de
uitkomst van het referendum.
Direct na het raadgevend referendum heeft het kabinet gesteld dat
Nederland niet zonder meer tot ratificatie kan overgaan. Enkel een
juridisch bindende oplossing die recht doet aan de nee-stem kan ratificatie
door Nederland mogelijk maken. Die oplossing vinden was en blijft het
doel van het kabinet. Dit proces kost tijd, meer dan velen in Nederland
wenselijk vinden. Het kabinet realiseert zich dat daarmee veel gevraagd
wordt van iedereen, ook in de Staten-Generaal, die al op definitieve
duidelijkheid in dit stadium gehoopt had. Het kabinet begrijpt heel goed
dat menigeen dit een moeizaam proces vindt. Dit leidt tot een algemeen
gevoel van ongenoegen dat zo spoedig mogelijk moet worden
weggenomen.
Tijdens de Europese Raad van 20 en 21 oktober 2016 heeft de MinisterPresident opnieuw de opvolging van de uitslag van het raadgevend
referendum over de (goedkeuringswet van de) Associatieovereenkomst
tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en haar lidstaten enerzijds, en Oekraïne anderzijds, met de leden
van de Europese Raad besproken. Hij heeft de inspanningen van het
kabinet geschetst die zijn gericht op het tot stand brengen van een
juridisch bindende oplossing die recht doet aan de uitslag van het
referendum en aanvaardbaar is voor het Nederlandse parlement en de 27
andere Lidstaten van de Europese Unie die de Associatieovereenkomst
hebben geratificeerd. Hij heeft opnieuw te kennen gegeven dat, gezien de
uitslag van het referendum, de ratificatie door Nederland van de Associatieovereenkomst met Oekraïne niet zonder meer doorgang kon vinden. Hij
heeft daarbij duidelijk gemaakt dat het kabinet zich bewust is van het feit
dat de Associatieovereenkomst een internationaal verdrag betreft,

kst-21501-20-1162
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-20, nr. 1162

1

waardoor een negatief Nederlands besluit over ratificatie rechtstreeks
gevolgen zou hebben voor de Europese Unie en de Lidstaten, en voor
Oekraïne. Bovendien heeft hij bevestigd dat het kabinet zich er ten volle
rekenschap van geeft dat een dergelijk negatief besluit tot geopolitieke
repercussies zou kunnen leiden.
Het kabinet is van mening dat de meest geschikte vorm voor de gezochte
juridisch bindende oplossing een besluit is van de staats- en regeringsleiders, in het kader van de Europese Raad bijeen. Dit besluit dient
tegemoet te komen aan de voornaamste zorgen zoals naar voren
gekomen in het referendumdebat. Het is uiteraard lastig het maatschappelijk debat precies te analyseren, maar de hierna te noemen punten
waren in het debat rond het referendum en daarna dominant. Het besluit
dient vast te leggen dat de Associatieovereenkomst geen opstap is naar of
recht geeft op lidmaatschap van de Europese Unie. Het besluit dient
tevens duidelijk te maken dat er geen sprake is van een collectieve
veiligheidsgarantie voor Oekraïne en dat de Associatieovereenkomst de
Lidstaten geen verplichting tot militaire samenwerking oplegt. Eveneens
moet worden geëxpliciteerd dat er geen recht wordt verleend aan
Oekraïense werknemers op toegang tot de EU arbeidsmarkt, en evenmin
dat de Associatieovereenkomst een verplichting inhoudt tot financiële
steun aan Oekraïne. In dat besluit zou voorts worden vastgelegd dat
versterking van de rechtsstaat en in het bijzonder corruptiebestrijding een
centraal onderdeel zijn van de Associatieovereenkomst.
Het kabinet is doordrongen van de mogelijke en verwachtbare negatieve
gevolgen van een Nederlandse non-ratificatie. Onze nationale nee-stem
kan niet los worden gezien van de internationale realiteit.
Dit betreft in het bijzonder de gevolgen voor de stabiliteit aan de Europese
oostgrens en de relatie met Rusland. Waar de EU via dit associatieakkoord
en andere associatieakkoorden stabiliteit en welvaart in de regio wil
bevorderen, heeft Rusland de Associatieovereenkomst altijd gedwarsboomd. Rusland heeft de Krim geannexeerd. Nederlandse non-ratificatie
zou Moskou in de kaart spelen en in Russische ogen een verdeelde EU
laten zien die niet in staat is effectief invloed in de nabuurschapsregio uit
te oefenen en de relatie met de buurlanden vorm te geven. Juist onze
eensgezindheid is het beste antwoord op het Russische buitenlandse
beleid dat leidt tot destabilisering aan Europa’s grenzen. Onze opvattingen
hebben meer gewicht als we als Europa één front vormen, ook waar het
de rol van Rusland in Syrië betreft.
Daarnaast zijn er de gevolgen voor Oekraïne. De associatieovereenkomst
beoogt Oekraïne te ondersteunen in het streven naar een stabiele
democratie. Het risico van instabiliteit in Oekraïne wordt vergroot door het
niet in werking treden van de associatieovereenkomst. Dit vergroot op zijn
beurt de kans op Russische beïnvloeding in Oekraïne.
Tenslotte zal non-ratificatie negatieve gevolgen hebben voor de capaciteit
van de EU een effectieve speler op het mondiale speelveld te zijn die
welvaart en stabiliteit bevordert, in het bijzonder aan de Europese
buitengrenzen.
Gelet op deze internationale context ziet het kabinet het als een nationaal
belang het maximale te doen om een oplossing te zoeken die recht doet
aan zowel de uitkomst van het referendum als aan het belang van de
Associatieovereenkomst.
Bovenstaande zorgen zijn ook aan de orde gekomen in de vele gesprekken
die de Minister-President en de Minister van Buitenlandse Zaken in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-20, nr. 1162

2

periode sinds het referendum voerden met de Europese partners en
Oekraïne. Europese partners spraken in die gesprekken steun uit voor het
toewerken naar een juridisch bindende oplossing langs de bovengeschetste lijnen. Hoewel geen formele toezeggingen zijn gedaan is het de
verwachting van het kabinet dat een dergelijke uitkomst realiseerbaar is.
Daarmee zou in de ogen van het kabinet recht worden gedaan aan de
uitkomst van het referendum.
Tegen de achtergrond van de al eerder in deze brief genoemde geo- en
regionaalpolitieke afwegingen heeft het kabinet in het landsbelang
besloten in de komende periode voorafgaand aan de Europese Raad van
15 en 16 december internationaal verder te onderhandelen om een
juridisch bindende oplossing te vinden. Indien het mogelijk blijkt een
dergelijk onderhandelingsresultaat te bereiken, dan zal het kabinet een
wetsvoorstel tot regeling van de inwerkingtreding van de goedkeuringswet indienen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister-President,
Minister van Algemene Zaken,
M. Rutte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-20, nr. 1162

3