Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1959

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT, VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT EN VAN
SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 september 2022
Op 13 juni jl. hebben wij uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van
de lange termijn strategie van het kabinet voor de omgang met het
coronavirus.1 Wij hebben toen aangegeven uw Kamer op een aantal
onderdelen nader te informeren in september. Dat doen we met deze
brief. Tevens geven wij met deze brief invulling aan diverse moties van en
toezeggingen aan uw Kamer die verband houden met de lange termijn
aanpak van het coronavirus.
Afgelopen zomer hebben we te maken gehad met een piek in de
besmettingen van het coronavirus en daardoor ook met een stijging van
het aantal ziekenhuisopnames. Nadat de afgelopen weken een dalende
trend in het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames was ingezet, is op
dit moment weer een lichte stijging hiervan te zien. Monitoring van het
virus blijft van groot belang om tijdig te kunnen anticiperen op een
mogelijke opleving van het virus in het najaar. Het kabinet heeft een
aantal aanpassingen in de monitoringssystematiek doorgevoerd om deze
verder te verbeteren. In paragraaf 1 van deze brief gaan we hier nader op
in.
Het uitgangspunt bij de lange termijn aanpak van het coronavirus is het
open houden van de samenleving. In geval van een opleving van het virus
heeft het kabinet twee gelijkwaardige doelen.2
Ten eerste sociaal-maatschappelijke en economische continuïteit/vitaliteit.
Daaronder valt bijvoorbeeld het voorkomen van maatschappelijke en
economische schade voor bedrijven, instellingen en individuen en het
bevorderen en ondersteunen van (mentale) gezondheid en welzijn in
brede zin. Onze uitgangspositie bij een eventuele opleving dit najaar is
1
2

kst-25295-1959
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 25 295, nr. 1883.
Kamerstuk 25 295, nrs. 1780, 1834 en 1883.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

1

anders dan de afgelopen twee jaar: we zijn beter voorbereid en beter
beschermd, vooral dankzij de opbouw van onze immuniteitsgraad als
gevolg van (her)vaccinatie en doorgemaakte infectie. Bovendien hebben
we meer dan twee jaar ervaring met het coronavirus en de (impact van)
maatregelen hieromtrent. Daarom hebben we sectoren gevraagd om op
basis van de opgedane ervaring een sectorplan op te stellen. In paragraaf
2 van deze brief gaan we nader op de sectorplannen in. Verder is, om
naast de medische en epidemiologische expertise van het OMT ook
sociaal-maatschappelijke en economische expertise op een gelijkwaardige
manier mee te wegen in de besluitvorming, het Maatschappelijk Impact
Team (MIT) opgericht. In paragraaf 3 geven we een toelichting op de
invulling van het MIT, alsmede op de brede besluitvorming.
Het tweede doel is het toegankelijk houden van de gehele zorgketen voor
iedereen, waaronder bijvoorbeeld alle ziekenhuis- en verpleegzorg. Dit is
geen eenvoudige opgave daar we te maken hebben met een structureel
capaciteitstekort in de zorg en er nog hard wordt gewerkt aan het inhalen
van uitgestelde zorg. De zorg heeft de afgelopen periode enorme
inspanningen geleverd om achterstanden in te halen en zich voor te
bereiden op een eventuele volgende golf. Deze voorbereiding wordt
verder versterkt door de implementatie van adviezen van het expertteam
over COVID-zorg in de ziekenhuizen. Zoals eerder aan uw Kamer
gecommuniceerd,3 ziet deze implementatie in hoofdlijnen op de volgende
vier onderdelen, waar wij in paragraaf 4 van deze brief nader op ingaan:
• opschalen goede regionale voorbeelden;
• meer en beter inzicht in de druk in de zorgketen en betere zorg
coördinatie;
• het wettelijk borgen van regie en sturing;
• afspraken met verzekeraars en ziekenhuizen over de benodigde IC
capaciteit.
De inzet op vaccineren en andere thema’s, zoals ventilatie en preventie,
draagt bij aan beide bovengenoemde doelen en het kabinet blijft hier dan
ook onverkort op inzetten. In paragraaf 4, en bijbehorende bijlage (bijlage
1), informeren we uw Kamer nader over deze onderwerpen.
Tot slot nemen we uw Kamer in paragraaf 5 mee in relevante ontwikkelingen omtrent de lange termijn strategie COVID-19 die wij voorzien voor
de komende maanden.
1. Monitoring en duiding van het virus
De monitoring en surveillance van het coronavirus blijft onverminderd
belangrijk. We houden goed zicht op de verspreiding van het virus aan de
hand van verschillende monitoringsinstrumenten, zoals rioolwatersurveillance, Infectieradar, Nivel-zorgregistratie eerste lijn, kiemsurveillance, en
het aantal meldingen van positieve testen bij de GGD. Ziekenhuis- en
IC-opnames geven een beeld van de ernst van het virus en de gevolgen
voor de zorg. We onderzoeken hoe we per fase van de pandemie de
verschillende monitoringsinstrumenten zo optimaal mogelijk in kunnen
blijven zetten.
De dalende trend in de verspreiding van het virus, die zich na de
zomerpiek had ingezet, lijkt te zijn gestopt. Een lichte stijging is op dit
moment zichtbaar in het aantal afgenomen testen en personen met een
positieve testuitslag.4 In het rioolwater lijkt de gemiddelde virusvracht, na
een relatief stabiele periode licht toe te nemen. Het aandeel deelnemers
3
4

Kamerstuk 25 295, nr. 1883.
Wekelijkse duiding COVID-19-epidemie door het COVID-19-responsteam | RIVM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

2

aan Infectieradar dat COVID-19-achtige klachten en/of een positieve test
rapporteert is ook licht gestegen. Het aantal IC-opnames blijft stabiel laag,
terwijl het aantal ziekenhuisopnames wel iets toeneemt, maar in absolute
aantallen nog steeds relatief laag is.
De naleving van gedragsadviezen en maatregelen acht het kabinet – in lijn
met het advies van het responsteam van 29 augustus5 – van groot belang
om goed in beeld te houden. De monitoring wordt ingericht op een meer
flexibele wijze. Middels «flitspeilingen» kan het kabinet binnen enkele
dagen inzicht krijgen in de actuele naleving van maatregelen bij een
representatieve steekproef van de populatie. Daarnaast blijft de RIVM
gedragsunit periodiek gedragsonderzoek doen, zodat de naleving kan
worden vergeleken met metingen in het verleden. Het kabinet zal de
resultaten van deze gedragsonderzoeken openbaar blijven maken.
We streven er continu naar om zo duidelijk mogelijk te communiceren
over de epidemiologische situatie en luisteren en zoeken actief naar de
signalen uit de maatschappij om dit beter te doen. Om die reden hebben
we stappen gezet om het publiek beter mee te nemen in de duiding van
de epidemiologische situatie. Sinds juli 2022 publiceert het RIVM wekelijks
een meer uitgebreide duiding op zijn website.6 En ook het Landelijk
Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding (LCPS) publiceert sinds kort een
wekelijkse uitgebreide duiding van de druk op de ziekenhuizen op zijn
website.7 De kern van deze duidingen wordt sinds 24 augustus prominenter getoond op het coronadashboard van de rijksoverheid om zo beter
inzicht te geven in de actuele situatie.8 Het coronadashboard wordt sinds
1 september driemaal per week geüpdatet in plaats van dagelijks. Dit past
in het streven om meer te koersen op expertise dan op dagcijfers, en
tegelijkertijd relevante ontwikkelingen te blijven monitoren, te duiden en
hierop te sturen.
Daarnaast is een thermometer in ontwikkeling die in één oogopslag
aangeeft wat de huidige en op korte termijn te verwachten (landelijke)
epidemiologische situatie is. Het advies van het RIVM responsteam over
deze thermometer is bijgevoegd als bijlagen 2 en 2a. De thermometer
heeft vier verschillende standen. De «temperatuur» op deze thermometer
wordt elke twee weken door het responsteam van het RIVM vastgesteld
op basis van een kwalitatieve weging van beschikbare informatie (zoals
gemeten infectiedruk afgelezen aan bijvoorbeeld rioolwatersurveillance,
testen en virologische weekstaten, de circulerende virusvariant(en),
immuniteit onder de bevolking na doorgemaakte infectie of vaccinatie, en
informatie uit het buitenland). Waar mogelijk en nodig wordt dit ondersteund met modellering.
De stand van de thermometer houdt geen direct verband met de
maatregelenladders. De thermometer is een communicatie-instrument
met als doel om het brede publiek duidelijk te informeren over de situatie
om zo een bijdrage te leveren aan de voorspelbaarheid van het moment
waarop nieuwe gedragsadviezen en maatregelen mogelijk in beeld
komen. Het besluit tot het nemen van (juridisch afdwingbare) maatregelen
blijft liggen bij het kabinet en een verandering op de thermometer heeft
dus niet automatisch als gevolg dat maatregelen genomen of afgeschaald
worden.
De thermometer zal ook op het coronadashboard worden getoond.
5

Zie bijlage 2 en 2a.
https://www.rivm.nl/coronavirus-covid-19/.
7
https://lcps.nu/wekelijkse-covid-update-ziekenhuizen/.
8
https://coronadashboard.rijksoverheid.nl/.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

3

2. Sectorplannen: samen bijdragen aan een open samenleving
Het uitgangspunt van de lange termijn strategie is een open samenleving.
Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de overheid, sectoren en
burgers. Ondernemers en instellingen hebben de afgelopen jaren veel
ervaring opgedaan met het omgaan met het coronavirus. Het kabinet wil
deze inzichten van sectoren gebruiken in de lange termijn strategie.
Daarom is aan sectoren waar veel mensen bij elkaar komen en die de
afgelopen jaren vaak met beperkingen te maken hebben gehad, gevraagd
om een sectorplan op te stellen met werkbare preventie- en interventiemaatregelen in de eigen sector. Conform motie van het lid Paulusma
hebben we sectoren ook expliciet gevraagd om aandacht te hebben voor
kwetsbare groepen.9 Met de sectorplannen bereiden we ons voor op de
verschillende scenario’s, zoals de WRR in haar eerste10 en ook in haar
meest recente11 rapport voorstelt (zie ook paragraaf 5.2). In de eerdere
brieven aan uw Kamer van 1 april jl. en 13 juni jl. heeft het kabinet deze
sectorale aanpak aangekondigd en de uitgangspunten gedeeld.12 In deze
brief delen we – zoals toegezegd – de maatregelenladders.
Het kabinet heeft veel waardering voor de inzet van sectoren in de
afgelopen maanden, bij het opstellen van sectorplannen. Met de
sectorplannen bereiden sectoren zich voor op verschillende scenario’s,
van lichtere maatregelen voor lichte scenario’s tot zwaardere maatregelen
(interventiemaatregelen) die ingezet kunnen worden bij een sterkere
opleving van het virus. Het kabinet realiseert zich dat de sectorplannen
maatregelen bevatten die sectoren eigenlijk nooit hopen te hoeven
treffen. Het getoonde commitment om toch tot voldoende solide
sectorplannen te komen, verdient waardering.
2.1 Proces: van sectorplannen naar maatregelenladders
De sectoren13 hebben hun concept-sectorplan, na overleg met de
betreffende departementen, medio juli aangeleverd. Bij alle sectoren zijn
hier gesprekken aan voorafgegaan om de aanpak nader toe te lichten en
om samen te bekijken hoe de sectorplannen ingevuld zouden kunnen
worden. De plannen zijn gepubliceerd op de website van VNO-NCW.14 15
In de plannen is een onderscheid gemaakt tussen preventiemaatregelen
en (juridisch-afdwingbare) interventiemaatregelen. Onder preventiemaatregelen verstaan we maatregelen die sectoren vrijwillig kunnen nemen
om de kans op verspreiding van het virus te verkleinen, zoals het
uitdragen van de basisadviezen, het inzetten van looproutes en het
gebruik van kuch- en spatschermen. Onder interventiemaatregelen
worden maatregelen verstaan die worden ingezet om onderlinge
contacten tussen personen veiliger te maken en/of te verminderen, en
waarbij de overheid duidelijk regie voert. Sectoren geven in hun plannen
aan welke niet-juridisch afdwingbare maatregelen zij zelf kunnen treffen
en welke juridisch-afdwingbare interventiemaatregelen voor hen het beste
9

Kamerstuk 25 295, nr. 1911.
https://www.wrr.nl/adviesprojecten/coronacrisis/documenten/publicaties/2021/09/02/navigerenen-anticiperen-in-onzekere-tijden.
11
https://www.wrr.nl/publicaties/publicaties/2022/09/05/coronascenarios-doordacht-handreikingvoor-noodzakelijke-keuzes.
12
Kamerstuk 25 295, nrs. 1834 en 1883.
13
Het gaat hierbij om de volgende sectoren: contactberoepen, evenementensector, horeca,
recreatieve dienstverlening, retail, culturele en creatieve sector, sport, jeugdzorg, reisbranche,
besloten busvervoer, goederenvervoer, kleine luchtvaart, luchtvaart, OV, rijscholen, riviercruises, zeecruises, zeilende binnenvaart, zorgvervoer en taxi, natuur, slachterij, visserij en
dier.
14
Coronavirus: coronaplannen, regels en veiligheid | VNO-NCW.
15
Conform motie Kamerstuk 25 295, nr. 1888 van het lid Van den Hil c.s. om de aangekondigde
sectorplannen medio juli te publiceren.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

4

werkbaar zijn, mocht dit noodzakelijk zijn. Het gaat daarbij vaak om de
veilige-afstandsnorm (de anderhalve meter) of een alternatief daarvoor.
In augustus hebben de sectoren reflecties van verschillende experts
ontvangen. Het gaat hierbij om reflecties van specialisten infectiepreventie, arbeidshygiënisten, de RIVM gedragsunit en juristen van de
betrokken ministeries. De reflecties dienden als input voor – waar nodig –
het aanscherpen van de sectorplannen. Verder hebben juristen van de
betrokken ministeries de voorgestelde maatregelen in de sectorplannen
geanalyseerd, gekeken naar de wettelijke grondslag van de voorgestelde
maatregelen en aangegeven of aanvullende wetgeving nodig zou zijn om
bepaalde maatregelen te kunnen treffen. De gedragsunit van het RIVM
heeft een kader ontwikkeld als hulpmiddel bij het ontwikkelen en
implementeren van sectorplannen. Ter ondersteuning heeft de
gedragsunit een interactieve sessie georganiseerd voor sectoren. Op het
gebied van (publieks)communicatie is een toolbox gemaakt en ter
beschikking gesteld aan de sectoren.16 Daarnaast is met het responsteam
van het RIVM de opzet en het format van de maatregelenladder gedeeld.
Het advies van het RIVM responsteam is toegevoegd als bijlagen 2 en 2b.
2.2 Uitkomsten: maatregelenladders
Op basis van de reflecties en adviezen hebben de sectoren eind augustus
hun definitieve plannen ingeleverd. Deze sectorplannen zijn gewogen,
waarbij is gekeken of de feedback van experts in voldoende mate is
verwerkt en of daarmee sprake is van voldoende solide plannen, zodat in
verschillende scenario’s handelingsperspectief bestaat. Vervolgens zijn op
basis van deze sectorplannen de maatregelenladders opgesteld die uw
Kamer in bijlage 3 bij deze brief aantreft. Deze maatregelenladders zijn in
de meeste gevallen een gecomprimeerde vorm van de sectorplannen. Dit
zorgt voor meer uniformiteit, overzicht en draagt bij aan duidelijke
communicatie.
In de maatregelenladders staat per sector weergeven welke maatregelen
binnen deze sector getroffen kunnen worden met een oploop van lichtere
en vrijwillige preventiemaatregelen naar zwaardere, juridisch-afdwingbare
interventiemaatregelen. Daarnaast vraagt het kabinet in de maatregelenladder aandacht voor basismaatregelen, die door de overheid worden
geadviseerd of afgekondigd. Tot slot moet altijd rekening worden
gehouden met een noodremscenario met verdergaande maatregelen,
waarvan het kabinet vanzelfsprekend hoopt dat het een scenario blijft en
geen werkelijkheid wordt. De maatregelenladders zijn zoveel mogelijk
gebaseerd op de input vanuit de sectorplannen. Dit betekent dat de
voorkeuren van de sectoren zijn gevolgd, ook in het geval dat de overheid
ingrijpende interventiemaatregelen moet inzetten. Voor de meeste
sectoren volgt de maatregelenladder geheel het sectorplan voor wat
betreft de mogelijke maatregelen die een sector kan treffen. Voor
sommige sectoren is op bepaalde onderdelen afgeweken van de
sectorplannen. Zo is de volgorde van de te nemen maatregelen soms
aangepast om meer eenduidigheid tussen sectoren te creëren. Daar waar
sectoren in hun sectorplan geen interventiemaatregelen hebben aangegeven, zijn de meest passend geachte maatregelen door het kabinet
aangevuld. Indien dat het geval is, is dit in de maatregelenladders
duidelijk kenbaar gemaakt door een andere kleur in de maatregelenladder
(blauw), zodat het duidelijk is welke maatregelen vanuit sectoren zijn
aangedragen, en welke maatregelen een aanvulling zijn vanuit het
kabinet. Zo maakt het kabinet kenbaar wat de appreciatie van de overheid
is. Sectoren hebben de definitieve maatregelenladders gezien voor de
16

https://www.campagnetoolkits.nl/toolkitsectoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

5

publicatie in deze Kamerbrief. In de maatregelenladder sport is
opgenomen dat sport en bewegen mogelijk blijft tijdens besmettingsgolven. Hiermee is voldaan aan de motie van de leden Rudmer Heerema
en Inge van Dijk.17
De uitkomsten van de sectorale aanpak zijn ook samengevat in een
brochure, die kan helpen bij communicatie over de sectorplannen. Uw
Kamer vindt deze brochure in bijlage 4.
2.2.1 Coronatoegangsbewijs
De eerste tranche wijziging van de Wet publieke gezondheid (Wpg; zie
paragraaf 5.1 van deze brief) maakt het gebruik van een aantal interventiemaatregelen mogelijk. Dit is niet het geval voor het coronatoegangsbewijs
(CTB). Het kabinet hoopt dat de inzet van ingrijpende interventiemaatregelen, zoals het CTB, niet meer nodig zal zijn. Echter, een aantal sectoren
die de afgelopen twee jaar zwaar getroffen zijn door het coronavirus, geeft
aan dat het CTB een wenselijke – en in een aantal gevallen zelfs de enige
werkbare – maatregel is om renderend open te kunnen blijven tijdens een
zware opleving van het virus. Voor onder andere de culturele sectoren, de
evenementensector en veel recreatieve sectoren leidt een afstandsnorm
tot ingrijpend capaciteitsverlies met de facto sluiting als gevolg. Daarom
hebben deze sectoren het CTB (in de vorm van 3G of 1G) opgenomen in
hun sectorplan. Deze sectoren willen het CTB als instrument in kunnen
zetten in het geval dat er bij een opleving van het virus zwaardere
interventiemaatregelen nodig zijn. Het kabinet begrijpt deze wens vanuit
de sectoren, aangezien het alternatief bij een zware opleving voor deze
sectoren zeer ingrijpend is. Tegelijkertijd is er momenteel geen wettelijke
basis om een CTB in te kunnen zetten en heeft zowel de Tweede als de
Eerste Kamer bedenkingen geuit bij de mogelijke inzet van een CTB in de
toekomst. Het kabinet heeft om deze reden het CTB niet meegenomen in
de eerste tranche Wpg, maar ziet ook dat het op voorhand uitsluiten van
maatregelen bij een mogelijke opleving in de toekomst de mogelijke
interventiemaatregelen beperkt, waardoor ingrijpendere maatregelen
sneller in beeld komen. Hiertoe valt een wetsvoorstel te overwegen ter
ondersteuning van de sectorplannen, waaronder onder voorwaarden de
inzet van een CTB, mits daarvoor bij uw Kamer draagvlak is. Wij gaan
hierover graag met uw Kamer in gesprek.
2.2.2 Niet-overgenomen maatregelen
In een aantal sectorplannen zijn maatregelen voorgesteld die het kabinet
niet kan overnemen, en welke om die reden ook geen onderdeel zijn van
de maatregelenladders. Het gaat dan bijvoorbeeld om een vaccinatieplicht
voor werknemers, of een quarantaineplicht voor klanten en personeel.
Daar waar de sectorplannen maatregelen bevatten die het kabinet niet
over wil nemen is dit aan de betreffende sectoren toegelicht.
2.2.3 Randvoorwaarden
In de sectorplannen hebben sommige sectoren aandacht gevraagd voor
randvoorwaarden die zij noodzakelijk achten om de voorgestelde
maatregelen succesvol uit te kunnen voeren. Het kan daarbij bijvoorbeeld
gaan om financiële compensatie, die een aantal sectoren noodzakelijk
vindt indien interventiemaatregelen getroffen worden. Deze randvoorwaarden zijn niet overgenomen in de maatregelenladders, omdat de
maatregelenladders ingaan op de mogelijke maatregelen die een sector
kan treffen. Over een aantal randvoorwaarden, bijvoorbeeld over
17

Kamerstuk 30 234, nr. 308.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

6

effectieve communicatie, blijft het kabinet in gesprek met de sectoren en
wordt de samenwerking gezocht. Daar waar het financiële ondersteuning
betreft, heeft het kabinet in de Kamerbrief van 1 april jl.18 zijn uitgangspunten gedeeld, zodat sectoren weten waar zij in beginsel aan toe zijn bij
een mogelijke opleving van het virus. In die brief is aangegeven dat alleen
in een situatie van volledige en langdurige sluiting gerichte, bij voorkeur
sectorale steun overwogen zal worden en dat in andere situaties het zaak
is de coronaseizoenen te verwerken in het nieuwe ondernemersrisico. Het
onderzoek naar instrumentarium om steun gericht en bij voorkeur
sectoraal vorm te geven vergt meer tijd dan voorzien. Het kabinet
verwacht uw Kamer hier dit najaar over te kunnen informeren.
In paragraaf 3.1 gaan we nader in op de besluitvorming ten aanzien van
sectorplannen.
2.2.4 Sectorplannen onderwijs, kinderopvang en langdurige zorg
De sectorplannen voor het onderwijs en de kinderopvang zijn al eerder
vastgesteld en naar uw Kamer verstuurd.19 Uitgangspunt hierbij is dat wij
een sluiting van deze sectoren te allen tijde willen voorkomen. Ook het
meest negatieve scenario, waarin niet iedereen gelijktijdig naar de
instelling komt, wordt zo lang mogelijk vermeden. De scholen en
instellingen werken momenteel aan een draaiboek per scenario voor hun
eigen context en locatie(s), op basis van het betreffende sectorplan. Voor
niet-geaccrediteerde (of daarvan afgeleide) vormen van arbeidsmarktgerelateerd onderwijs, zoals inburgeringsonderwijs, praktijkopleidingen,
trainingen en niet-geaccrediteerde (post-)hbo-opleidingen, gelden de
uitgangspunten van het sectorplan mbo en ho.
In de Kamerbrief van 13 juni jl. is uw Kamer tevens geïnformeerd over het
sectorplan Langdurige Zorg in alle geclusterde woonvormen in de
ouderen- en gehandicaptenzorg, dat door twaalf partijen in de langdurige
zorg is opgesteld.20 Gezamenlijk en in overleg met het Ministerie van
VWS, RIVM en GGD GHOR NL wordt gewerkt aan de verdere uitwerking
van de plannen. In navolging daarvan is door acht partijen in de zorg thuis
ook een plan opgesteld voor de zorg thuis.21
Het kabinet realiseert zich dat de samenleving breder is dan de betrokken
sectoren. Zo hebben ook diverse maatschappelijke verbanden gewerkt
aan plannen. Zo hebben Sociaal Werk Nederland, het Landelijk Samenwerkingsverbanden Actieve Bewoners (LSA), de Vereniging Nederlandse
Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV) en de Landelijke Vereniging Kleine
Kernen (LVKK) gezamenlijk gewerkt aan een handreiking voor toekomstbestendig coronabeleid in dorps- en buurthuizen en (sociale) ontmoetingsplekken.22 Ook andere sectoren en maatschappelijke verbanden
bereiden zich voor op een mogelijke opleving van het virus, zoals
bijvoorbeeld de kerken. De gepresenteerde maatregelenladders kunnen
voor andere sectoren als inspiratie dienen.
2.2.5 Thuiswerken
Thuiswerken komt terug in verschillende sectorplannen. Hoewel het
sectoren vrij staat om thuiswerken bij een opleving te stimuleren, is het
thuiswerkadvies voor het kabinet een advies dat overkoepelend kan
worden ingezet.
18

Kamerstuk 35 420, nr. 485.
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 188.
Stipophorizonlangdurigezorgcovid7maart2022.pdf (verenso.nl).
21
Ook gezamenlijke stip op de horizon Covid-19 in de zorg thuis | ActiZ.
22
Handreiking toekomstbestendig coronabeleid | Sociaal Werk Nederland.
19
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

7

Het kabinet omarmt hybride werken vanwege de vele voordelen die het
met zich meebrengt voor zowel werkgevers als werknemers. De Agenda
voor de toekomst van hybride werken biedt kaders die werkgevers en
werknemers kunnen gebruiken om hier structurele afspraken over te
maken.23
Doordat werknemers nu al veel vaker thuiswerken is het uitgangspunt bij
een nieuwe opleving heel anders dan bij de eerste golf. Hybride werken
fungeert al als preventieve maatregel tegen virusverspreiding. Aan de
hand van de ernst van de virussituatie kan het kabinet in de interventiefase besluiten hybride werken aan te vullen met een dringend advies
om, al dan niet gedeeltelijk, thuis te werken. De eerste gradatie van het
thuiswerkadvies is daarbij: «blijf thuiswerken als het kan, en ga naar
kantoor voor maximaal de helft van de werktijd.» Hoewel er nu ook al veel
mensen thuiswerken, kan dit advies het aantal contacten beperken, omdat
er momenteel ook mensen zijn die volledig op kantoor werken. Het advies
aan hen zou zijn om dat te reduceren naar maximaal de helft.
Als de ernst van de virussituatie verder toeneemt kan er ook nog besloten
worden een volledig thuiswerkadvies af te geven: «werk thuis, tenzij dat
echt niet kan.» Het kabinet zal echter niet zomaar besluiten tot een
dergelijk advies, vanwege de negatieve sociale en psychologische impact
van volledig thuiswerken.24
2.2.6 Naleving en handhaving
In gezamenlijkheid zorgen we ervoor dat de maatregelen ter bestrijding
van het virus, gebaseerd op de sectorplannen, worden nageleefd en
gehandhaafd. Bij maatregelen die door de sectoren zelf zijn afgesproken
binnen de sector, zien sectoren erop toe dat de maatregelen gecontroleerd
en gehandhaafd worden. Bij een heftige opleving van het virus kunnen
zwaardere interventiemaatregelen nodig zijn, die door de overheid
worden opgelegd. Net als in de afgelopen periode doet het kabinet voor
de naleving hiervan in de eerste plaats een dringend beroep op het
verantwoordelijkheidsbesef van de hele samenleving. Vanuit sectoren en
ondernemers toezien op naleving is het uitgangspunt, waarbij – net als in
de afgelopen twee jaar – sprake is van publieke handhaving als sluitstuk.
2.2.7 Veilige werkomgeving en Risico Inventarisatie & Evaluatie
De sectorplannen en de daarop gebaseerde maatregelenladders richten
zich voornamelijk op de maatregelen die sectoren kunnen treffen in hun
eigen sector om open te blijven voor klanten, gasten en publiek. Het
openhouden van de maatschappij kan echter alleen als er ook een veilige
en gezonde werkomgeving is voor werknemers. In tijden van personeelskrapte is het voorkomen van uitval door besmettingen des te meer van
belang.
Werkgevers hebben op basis van de Arbeidsomstandighedenwet een
zorgplicht om afspraken op het gebied van arbeidsomstandigheden te
vertalen naar de Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E). In dit kader zijn
werkgevers verplicht arbeidsrisico’s voor werknemers te inventariseren en
te beheersen. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of werkgevers
en werknemers zich houden aan de verschillende wetten, besluiten en
23
24

Kamerstuk 25 883, nr. 443.
De adviezen hebben alleen betrekking op functies die redelijkerwijs vanuit huis gedaan kunnen
worden. Voor functies die alleen op locatie uitgevoerd kunnen worden gelden de adviezen
niet. Zodoende conflicteert een generiek thuiswerkadvies niet met de door sectoren ingeleverde plannen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

8

regelingen op het terrein van arbeid en arbeidsomstandigheden,
waaronder de aanwezigheid van de RI&E.
Veranderende omstandigheden zullen steeds moeten leiden tot aanpassingen van de RI&E. Het is van belang dat de RI&E ook ingaat op het
beheersen van het risico op besmetting met corona op de werkvloer; daar
zet het kabinet zich samen met de sociale partners voor in.
In de sectorplannen ligt de focus op maatregelen die zich richten op
klanten, gasten en publiek. Tegelijk is het van belang dat ook aandacht
wordt besteed aan werknemers, in het belang van hun gezondheid en
veiligheid. Daarom is het belangrijk dat bedrijven de sectorplannen waar
passend vertalen naar hun RI&E en Plan van Aanpak, waarbij rekening
wordt gehouden met de arbeidshygiënische strategie. Het kabinet roept
werkgevers hiertoe op. Om dit eenvoudiger te maken voor bedrijven heeft
het Steunpunt RI&E een coronamodule ontwikkeld die brancheorganisaties kunnen gebruiken bij het maken en actueel houden van een
branche RI&E. Ook de instrumenten die door het Steunpunt RI&E zelf
worden aangeboden zijn als gevolg van corona aangepast. Voor kleinere
bedrijven, die niet aangesloten zijn bij een branche, is er de Route naar
RI&E (www.rie.nl). Daar wordt de werkgever begeleid bij het maken van
een RI&E onder meer door de belangrijkste risico’s in een vooringevulde,
sectorspecifieke start-RI&E aan te bieden.
Het kabinet blijft graag met de sociale partners in gesprek over het veilig
houden van de werkvloer voor werknemers.
2.2.8 Rol gemeenten
Nu de sectorplannen en maatregelenladders gereed zijn, is het mogelijk
integraal te bekijken hoe deze in een lokale context kunnen uitpakken en
wat daarbij de rol is van gemeenten. In de grensregio speelt daarbij de
vraag hoe om te gaan met verschillen met de buurlanden. Conform de
toezegging aan het Eerste Kamerlid-Verkerk zijn de Ministeries van BZK,
EZK en VWS hierover in gesprek met de decentrale overheden. In een
aantal sectorplannen wordt de samenwerking met gemeenten expliciet
benoemd. Het gaat dan om een gebiedsgerichte samenwerking. Voor het
lokaal bestuur is het van belang dat de plannen uitvoerbaar en uitlegbaar
zijn.
In het gesprek met medeoverheden is tevens gesproken over motie van
het lid Bikker c.s.25 In de stand van zakenbrieven aan uw Kamer zal de
Minister van VWS u van het vervolg hiervan op de hoogte houden. Ook is
inmiddels een handreiking voor ontmoetingsplekken en buurtcentra
opgesteld en zijn gesprekken gevoerd met kerken. Het belang van het
openhouden van dergelijke voorzieningen, ook voor kwetsbare groepen,
wordt ondersteund door de eerdere lokale rondetafelgesprekken die dit
voorjaar zijn gevoerd in een zestal gemeenten. Daarmee wordt uitvoering
gegeven aan de motie van het lid Bikker c.s.

25

Kamerstuk 25 295, nr. 1911.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

9

3. Advisering en besluitvorming
3.1 Maatschappelijk Impact Team
Mocht het in de toekomst nodig zijn om maatregelen te nemen, dan zal
het kabinet gebruikmaken van de adviezen van een nieuwe onafhankelijke
commissie: het Maatschappelijk Impact Team (MIT).26 Het MIT is de
maatschappelijke evenknie van het Outbreak Management Team (OMT)
en moet ervoor zorgen dat we beter voorbereid zijn op volgende uitbraken
van het coronavirus en andere epidemieën. In dat geval is het van belang
dat maatschappelijke overwegingen beter en explicieter meewegen in de
besluitvorming. Het MIT zal parallel aan het OMT om advies worden
gevraagd op het moment dat het kabinet maatregelen en adviezen
overweegt ter bestrijding van het coronavirus. Om hier klaar voor te zijn,
is het MIT gestart met voorbereidende werkzaamheden, zoals het
verzamelen van kennis over de maatschappelijke gevolgen van eerdere
coronagolven en het opzetten van een monitoringssysteem voor
maatschappelijke impact. Het MIT is voornemens om in september voor
het eerst bij elkaar te komen.
Het MIT bestaat uit tien leden en wordt voorgezeten door mevrouw
Jolande Sap. De leden van het MIT bezitten brede deskundigheid en
expertise op het gebied van sociaal-maatschappelijke en economische
vraagstukken. Dit zodat verschillende invalshoeken in de Commissie
voldoende gewogen kunnen worden. De leden zijn onafhankelijk en
nemen deel op persoonlijke titel. Daarnaast nemen de directeuren van het
Centraal Planbureau (CPB), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL),
het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), de voorzitter van de SociaalEconomische Raad (SER) en een expert uit de Corona Gedragsunit van het
RIVM als vaste experts deel aan vergaderingen van het MIT. De betrokkenheid van deze instituties zorgt ervoor dat kennis binnen deze instituties
beschikbaar is voor het MIT zonder dat zij als stemhebbend lid
deelnemen. Lidmaatschap van het MIT ligt voor deze partijen niet voor de
hand omdat zij reeds een formele taak hebben in het adviseren van de
regering. Om specifieke expertise in te kunnen winnen, kan het MIT
daarnaast putten uit een ademende kring van experts die ad hoc kunnen
worden uitgenodigd voor vergaderingen. Tot slot zal het MIT praktijkkringen benutten met vertegenwoordigers van maatschappelijke
organisaties of individuen om te kunnen beschikken over actuele kennis,
informatie en inzichten uit de praktijk. Praktijkkringen kunnen signalen
verzamelen afkomstig uit bijvoorbeeld kringen van jongeren, mensen met
een kwetsbare sociaaleconomische positie, mensen met een beperking of
chronische ziekte, werknemers, ondernemers en zzp’ers.
Het MIT is ingesteld voor de duur van twee jaar met de mogelijkheid om
de instellingsduur hierna te verlengen. De toelichting op het instellingsbesluit27 gaat in op zaken als de positie in de besluitvorming, de rol van het
BAO en de taak van het MIT. Daarmee is voldaan aan de toezeggingen aan
de leden Nicolai en Meijer, en de motie van het lid Van Esch.28
Het OMT en MIT zal, indien de epidemiologische situatie daar om vraagt,
gelijktijdig om advies worden gevraagd. Beide adviezen zullen naar het
BAO worden gestuurd en worden bij de besluitvorming door het kabinet
betrokken bij het nemen van eventuele vervolgstappen.
26

Het MIT is op 31 augustus jl. ingesteld (Stcrt. 2022, nr. 22807). Hiermee is voldaan aan de
motie van het lid Bikker c.s. (Kamerstuk 25 295, nr. 1866), die de regering verzoekt voor het
najaar een Maatschappelijk Impact Team in te stellen.
27
Zie ook: Stcrt. 2022, nr. 22807.
28
Kamerstuk 25 295, nr. 1912.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

10

3.2 Brede besluitvorming
Het responsteam van het RIVM duidt, zoals in paragraaf 1 beschreven, de
epidemiologische situatie en vertaalt deze duiding in een thermometer.
Het kabinet kan op basis van de duiding van het responsteam van het
RIVM besluiten dat het noodzakelijk is om maatregelen te treffen of juist af
te schalen. Bij het treffen van maatregelen vormen de maatregelenladders
(die zijn gebaseerd op de sectorplannen) het uitgangspunt. Het kabinet
komt tot een voorstel voor een maatregelenpakket, en laat zich bij
besluitvorming over dat pakket adviseren door het OMT en MIT. Adviezen
en maatregelen kunnen zowel maatschappij-breed gelden als sectorspecifiek. De procedure om tot maatregelen te komen wordt hieronder
beschreven.
Het kabinet zal bij een opleving van het virus – op basis van de duiding
van het responsteam van het RIVM – aangeven wanneer het volgens het
kabinet nodig is om op te schalen in het treffen van preventieve maatregelen. Preventieve maatregelen worden overeenkomstig de sectorplannen
door sectoren zelf getroffen. Indien het kabinet – wederom op basis van
de duiding van het responsteam van het RIVM – tot de conclusie komt dat
interventiemaatregelen getroffen moeten worden, zal een maatregelenpakket worden opgesteld dat voor een deel bestaat uit generieke
maatregelen en adviezen, en voor een deel uit maatregelen die in een
bepaalde sector of setting gelden. Voor die laatste categorie geldt dat deze
maatregelen in eerste instantie gebaseerd worden op de maatregelenladders en erop gericht zijn om de risico’s in alle sectoren terug te
brengen naar acceptabele proporties voor de op dat moment geldende
situatie. Hierbij geldt dat maatregelen worden getroffen afhankelijk van de
situatie van de sectoren. Dat betekent dat niet dat in alle sectoren dezelfde
maatregelen worden voorgesteld en dat er verschil kan zitten in (de timing
van) het opschalen en afschalen in maatregelen in verschillende sectoren.
Het voorgenomen maatregelenpakket van het kabinet wordt voor advies
voorgelegd aan het OMT en het MIT. De adviezen van het OMT en MIT
worden naar uw Kamer gestuurd en worden door het kabinet betrokken
bij de besluitvorming over het definitieve maatregelenpakket. Uiteraard
wordt uw Kamer ook over de maatregelen geïnformeerd.
De maatregelenladders per sector staan aan de basis van adviezen en
maatregelen van het kabinet. Alleen bij zwaarwegende redenen zal de
overheid van de maatregelenladders afwijken. Het kabinet realiseert zich
dat het coronavirus zich niet laat voorspellen. Het responsteam van het
RIVM benadrukt in zijn advies dat we de epidemiologische context bij de
keuze en volgorde van te nemen maatregelen moeten betrekken. Dit
betekent dat het kabinet geen absolute voorspelbaarheid en zekerheid kan
geven. We zullen moeten accepteren dat er onzekerheden blijven bestaan
en dat definitieve keuzes over precieze maatregelen afhankelijk zijn van de
omstandigheden van dat moment. Denk hierbij aan factoren als de variant
van het virus die rondgaat, de mate van immuniteit en vaccinatiegraad, de
druk op de zorg, in welke groepen het virus vooral rondgaat en waar
interventies het effectiefst zijn. Tegelijk wil het kabinet uitspreken dat de
maatregelenladders wel aan de basis staan van de aanpak van het kabinet
bij een opleving van het virus. Met de maatregelenladders en de
daaronder liggende sectorplannen creëren we zo veel mogelijk voorspelbaarheid en transparantie. De sectorplannen maken het mogelijk voor de
sectoren om de juiste voorbereidingen te treffen. Op deze manier bieden
de sectorplannen voorspelbaarheid, zonder garanties te geven over het
verloop van het virus en daarmee samenhangende maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

11

Indien het noodzakelijk geacht wordt om maatregelen te treffen tegen de
verspreiding van het coronavirus, dan zal het kabinet in het kader van
uitvoerbaarheid en uitlegbaarheid in overleg gaan met de betrokken
decentrale overheden, zoals de voorzitters van de veiligheidsregio’s en
burgemeesters.
4. Voorbereiding en bescherming
4.1 Implementatie adviezen expertteam COVID-zorg in ziekenhuizen
Zoals in de inleiding van deze brief is geschetst, levert de zorg grote
inspanningen om voorbereid te zijn op een mogelijke opleving. Dat
gebeurt voor een belangrijk deel via implementatie van de adviezen van
het expertteam.29
Om ervoor te zorgen dat de beschikbare capaciteit zo effectief mogelijk
kan worden ingezet bij een toenemende druk op de zorg, is het onder
andere van belang dat in de praktijk bewezen, effectieve interventies –
zoals geïdentificeerd door het expertteam – zo snel mogelijk door
zorgaanbieders in het hele land worden geïmplementeerd. Op basis van
implementatieplannen die de Regionale Overleggen Acute Zorgketen
(ROAZ’en) deze zomer op verzoek van de Minister van VWS hebben
opgesteld, stimuleren ROAZ’en zorgaanbieders in hun regio’s om deze
interventies te implementeren. Zo zijn de meeste ROAZ-regio’s bijvoorbeeld aan de slag met optimalisatie of implementatie van thuismonitoring. Ook zal, waar mogelijk, in veel ziekenhuizen de Post Anesthesia
Care Unit (PACU) worden ingezet bij oplopende COVID-druk om de IC te
ontlasten. Ter bevordering van de implementatie worden daarnaast
kennissessies georganiseerd over regionale coördinatie van (COVID-)zorg
en thuismonitoring. De Minister van VWS heeft zorgkoepels en andere
veldpartijen verzocht de implementatie waar mogelijk te ondersteunen en
te faciliteren. Voor een aantal modules werkt de Minister van VWS met
hen nog aan een nadere uitwerking van benodigde randvoorwaarden. Op
het vlak van financiering, is voor alle modules door Zorgverzekeraars
Nederland (ZN) en de NZa geanalyseerd of de huidige inrichting van de
bekostiging het mogelijk maakt om module-activiteiten te bekostigen. De
conclusie is dat er geen belemmeringen zijn en dat binnen de reguliere
contractering afspraken gemaakt kunnen worden. Het LNAZ zal periodiek
de voortgang van de implementatie monitoren.
Om tijdig in de juiste schakel in de zorg te kunnen ingrijpen is een actueel,
ketenbreed inzicht in capaciteit en continuïteit nodig. De Minister van
VWS heeft daarom het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding
(LCPS) opdracht gegeven om samen met onder andere de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) en GGD GHOR een ketenmonitor uit te werken die dit
inzicht verschaft, opdat de druk op de zorg gemonitord kan worden. De
monitor wordt stapsgewijs uitgerold, waarbij de eerste versie naar
verwachting in het najaar gereed is. Deze bestaat uit een afgeschermd
dashboard en een periodieke rapportage. De intentie is om belangrijke
indicatoren weer te geven, waarbij in eerste instantie de nadruk ligt op
ziekenhuisdata. Vervolgens wordt op korte termijn ook informatie
toegevoegd over onder andere de ambulancesector, huisartsenzorg,
Verzorging Verpleging en Thuiszorg (VVT) en wijkverpleging. De ambitie is
om (onderdelen van) de monitor in de toekomst openbaar te maken. Op
korte termijn (tot het einde van het jaar 2022) is het uitgangspunt van de
monitor om tijdig in te kunnen grijpen als de COVID-druk oploopt. Het
doel op de langere termijn is dat de monitor breder inzetbaar zal zijn voor
zorgcoördinatie.
29

Kamerstuk 25 295, nr. 1883.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

12

Het is van belang dat de IC-infrastructuur erop is toegerust om een
mogelijk grote toestroom van IC-patiënten bij een volgende opleving zo
goed mogelijk te kunnen opvangen, zonder dat reguliere zorg daar
langdurig onder lijdt. De Minister van VWS maakt, in lijn met de motie van
de leden Westerveld en Kuiken30 en het advies van de NVIC (Nederlandse
Vereniging voor Intensive Care),31 afspraken met zorgaanbieders en
zorgverzekeraars over opschaling tot 1150 IC-bedden, waarbij personeel
op basis van de zorgvraag flexibel kan worden op- en afgeschaald, zonder
dat dit ten koste gaat van reguliere zorg. Dekking van eventuele
meerkosten hiervan loopt mee in de beoogde afspraken in het Integraal
Zorgakkoord.
LNAZ levert naar verwachting in oktober een herijkt opschalingsplan
COVID-19 op, waarin wordt beschreven hoe de acute zorg bij een
volgende opleving op een verantwoorde manier kan opschalen. Op basis
van deze herijking worden, indien nodig, aanvullende afspraken met
verzekeraars en ziekenhuizen gemaakt over noodscenario’s waarbij
verdere opschaling van IC-bedden noodzakelijk is. De uitrol van succesvolle innovaties als zuurstof thuis en thuismonitoring, waarmee de
instroom in ziekenhuizen/VVT kan worden beperkt en de door- en
uitstroom verder wordt verbeterd, draagt eveneens bij aan meer
beschikbare capaciteit.
De afgelopen twee jaar is, dankzij de subsidieregeling IC-opschaling (die
loopt tot en met 31 december 2022), geïnvesteerd in de benodigde
apparatuur en inventaris om in geval van nood te kunnen opschalen tot
maximaal 1700 IC-bedden. Van zorgaanbieders wordt verwacht dat zij
deze infrastructuur in stand houden. Omdat het knelpunt voor wat betreft
IC in voorgaande golven echter niet primair toe te schrijven was aan de
materiële capaciteit, maar aan de beschikbaarheid van flexibel in te zetten
zorgpersoneel, investeert het kabinet aanvullend 20 miljoen om meer
instroom in de BAZ-opleidingen mogelijk te maken.
Daarnaast kunnen zorgorganisaties, om te voorzien in de behoefte aan
tijdelijke, snel inzetbare zorgcapaciteit bij crises, een beroep doen op
zorgreservisten die zich hebben aangesloten bij het initiatief van de
stichting Extra ZorgSamen. Deze Nationale Zorgreserve (NZR) is bedoeld
als een last resort daar waar organisaties er intern, met behulp van
uitzendbureaus of in regionale samenwerking met andere zorgorganisaties, niet meer uitkomen. In vervolg op de motie vande leden Pieter
Heerma en Wilders 32, die de regering verzocht onderzoek te doen naar
een nationale reserve van zorgmedewerkers die kunnen worden ingezet
tijdens een pandemie, ramp of terreuraanslag, wordt toegewerkt naar een
NZR als publieke taak, als onderdeel van pandemische paraatheid.
Momenteel worden de juridische, uitvoerings-, en financieringsvraagstukken nader uitgewerkt. Over de voortgang hiervan en het voorziene
tijdpad van operationalisering, zal de Minister voor Langdurige Zorg en
Sport uw Kamer spoedig nader informeren.
Afhankelijk van de impact van het virus, is het mogelijk dat ondanks alle
inspanningen de zorgcontinuïteit in het geding komt. Op dat moment is
meer landelijke regie op toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van
zorg nodig. De Minister van VWS wil deze landelijke regie wettelijk borgen
en de verschillende verantwoordelijkheden nader expliciteren. Het
Ministerie van VWS werkt momenteel de (juridische) mogelijkheden
hiertoe uit, met oog voor de inzet in het kader van pandemische
30

Kamerstuk 25 295, nr. 1905.
NVIC-Visiedocument-2022–2026.pdf.
32
Kamerstuk 25 295, nr. 1038.
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

13

paraatheid en een adequate aansluiting op de veiligheidskolom. Gegeven
de betrachte zorgvuldigheid en de doorlooptijd van het bijbehorende
wetgevingstraject, zal deze uitwerking niet voor komende winter zijn
afgerond. Daarom biedt de Minister van VWS voor de korte termijn, waar
gewenst ondersteuning aan die regio’s die investeren in regie- en
sturingsvraagstukken. Daarbij kijkt de Minister van VWS, samen met
onder meer de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), NZa en
Zorgverzekeraars Nederland, of vooruitlopend op juridische borging,
reeds op dit moment drempels voor het veld kunnen worden weggenomen.
4.2 Vaccineren
4.2.1 COVID-19-vaccinatie in het najaar
Zoals eerder aangekondigd heeft de Minister van VWS, op basis van
advies van het OMT-vaccinaties (OMT-V), besloten tot een nieuwe
vaccinatieronde voor mensen uit medische (hoog)risicogroepen en
zorgmedewerkers vanaf de tweede helft van september, waarna het
vaccineren wordt opengesteld voor iedereen vanaf 12 jaar.33 De Minister
van VWS heeft uw Kamer op 8 september jl., na aanvullend advies van
het OMT-V, nader geïnformeerd over deze najaarsronde, die op
19 september van start gaat.34 Voor de najaarsronde wordt gebruik
gemaakt van de bivalente vaccins van Moderna en BioNTech/Pfizer. Deze
vernieuwde vaccins zijn, naast de oorspronkelijke Wuhan-stam, ook
gericht tegen de omikronvariant van het virus. Door tijdig te starten met
een najaarsronde en daarbij gebruik te maken van vaccins die naar
verwachting effectiever zullen zijn tegen de op dit moment circulerende
varianten van het virus, hoopt het kabinet ervoor te zorgen dat minder
mensen ernstig ziek worden. Dit draagt bij aan het toegankelijk houden
van de zorg en het zoveel mogelijk openhouden van de samenleving. In
bijlage 1 lichten wij toe hoe het kabinet zich inspant om de vaccinatiegraad te verhogen.
4.2.2 Samenstelling vaccinportefeuille
Het kabinet streeft naar een robuuste vaccinvoorraad om in ieder geval tot
en met 2023 voldoende vaccins beschikbaar te hebben.35 Nederland heeft
zich de afgelopen maanden in Europees verband ingespannen om, onder
de bestaande contracten, reeds geplande leveringen van farmaceuten
Moderna en BioNTech/Pfizer om te zetten naar levering van bivalente
vaccins. Als gevolg worden er voldoende vaccins geleverd om iedereen
vanaf 12 jaar een bivalent COVID-19-vaccin als herhaalprik aan te bieden
tijdens de najaarsronde. Het besluit om bivalente vaccins in te zetten leidt
derhalve op dit moment niet tot additionele inkoopkosten. Het kabinet zet
tevens in op een diverse vaccinportefeuille, zodat er, naast de
mRNA-vaccins en het vectorvaccin van Janssen, ook een eiwitvaccin
beschikbaar is. Het eiwitvaccin van Novavax zal tot het einde van 2022
beschikbaar blijven voor mensen die niet met een mRNA- of vectorvaccin
gevaccineerd kunnen of willen worden. Naast het eiwitvaccin van
Novavax heeft Nederland in augustus 2022 in Europees verband een
contract met de Spaanse farmaceut HIPRA getekend voor de levering van
bivalente eiwit-vaccins in 2022 en 2023. Nederland heeft in eerste instantie
10.000 doses aangekocht, met de mogelijkheid om later, afhankelijk van
gegevens over effectiviteit en veiligheid, meer in te kopen. Het HIPRAvaccin zou, indien toegelaten tot de markt, ingezet kunnen worden als
33

Kamerstuk 25 295, nr. 1933.
Kamerstuk 25 295, nr. 1939.
35
Kamerstuk 25 295, nr. 1883.
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

14

boostvaccinatie na een basisserie met een ander COVID-19-vaccin,
ongeacht welk type. Het vaccin is daarmee geschikt als alternatief voor
mensen die geen herhaalprik willen of kunnen krijgen met een mRNA- of
vector-vaccin. EMA-autorisatie wordt binnen enkele maanden verwacht.
Daarna zal de Gezondheidsraad gevraagd worden om advies te geven
over de inzet van dit vaccin.
4.2.3 Vaccinvoorraden
Het kabinet blijft het surplus aan COVID-19-vaccins beschikbaar stellen
voor donatie aan landen die daar behoefte aan hebben. Dit gebeurt zoveel
mogelijk via COVAX. Vanwege de verminderde vraag naar vaccins is
COVAX overgestapt op een vraaggestuurde manier van werken.36 Omdat
de behoefte van de 91 bij COVAX aangesloten landen tot oktober
grotendeels vervuld is, heeft Nederland op dit moment enkel een donatie
van 500.000 vaccins aan Oekraïne gepland staan. De Minister van VWS
heeft uw Kamer in een eerder stadium al geïnformeerd over de veranderingen in de wereldwijde vraag naar vaccins, de verminderde mogelijkheden om vaccinoverschotten (bilateraal) te doneren en het oplopende
aantal vaccins dat naar verwachting vernietigd zal moeten worden
vanwege een verstreken houdbaarheidsdatum.37 In de komende maanden
zal het aantal vaccins dat vernietigd moet worden vanwege een
verstreken houdbaarheidsdatum toenemen. Zoals aangegeven in de brief
van de Minister van VWS van 8 september jl. over de inzet van bivalente
vaccins,38 neemt de behoefte aan monovalente vaccins verder af met de
komst van de bivalente vaccins en de inzet van deze vaccins in de
komende najaarsronde. De bivalente vaccins kunnen op dit moment
alleen ingezet worden als herhaalprik en niet als basisvaccinatie. Om voor
iedereen die dat wil een basisvaccinatie met de huidige, monovalente
vaccins aan te kunnen bieden, zal een veiligheidsvoorraad aan worden
gehouden van 6,4 miljoen monovalente vaccins. Monovalente vaccins die
niet tot deze veiligheidsvoorraad behoren, en waarbij donatie ook niet in
de lijn de verwachting ligt, zullen in verschillende tranches worden
afgevoerd op het moment dat de bivalente vaccins geleverd worden en
vernietigd worden volgens de geldende wet- en regelgeving. Dit betekent
dat er tenminste 7,2 miljoen monovalente mRNA-vaccins en maximaal 0,7
miljoen Novavax-vaccins zullen worden vernietigd tot en met maart 2023.
Met het aanhouden van deze veiligheidsvoorraad zal het afvoeren van
overtollige monovalente vaccins onderdeel worden van regulier voorraadbeheer.
4.3 Andere relevante onderwerpen die verband houden met de lange
termijn aanpak
De lange termijn aanpak COVID-19 bestaat uit verschillende pijlers. Er is
voor gekozen om in deze brief die pijlers er uit te lichten waar de grootste
ontwikkelingen op zijn geweest ten opzichte van de brief over de lange
termijn aanpak COVID-19 van 13 juni jl. Dat gezegd hebbende, informeren
we uw Kamer ook graag over de ontwikkelingen op andere relevante
onderwerpen die verband houden met de lange termijn aanpak van het
coronavirus, te weten: (zelf)testen, vaccineren, preventie, ventilatie,
post-COVID, internationale lessen en reisbeleid, adviezen COVID-19, en
polarisatie, tweedeling en stigmatisering tegengaan. Voor een toelichting
op deze onderwerpen verwijzen wij u naar bijlage 1. In deze bijlage komen
wij ook terug op de verschillende moties:

36

Kamerstuk 25 295, nr. 1927.
Kamerstuk 25 295, nr. 1869.
38
Kamerstuk 25 295, nr. 1939.
37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

15

•

•

•

•

•

•

•

In de passage over vaccineren wordt ingegaan op de motie van de
leden Westerveld (GL) en Kuiken (PvdA) om in gesprek te gaan met
huisartsen en relevante medisch specialisten om tijdens hun reguliere
consulten met patiënten coronavaccinatie bij hen onder de aandacht te
brengen;39
In de passage over preventie wordt ingegaan op de motie van het lid
Van Esch (PvdD) om het lange termijn coronabeleid uit te breiden met
specifieke preventiemaatregelen gericht op het verminderen van de
impact van het virus en het tegengaan van gezondheidsverschillen, en
hierover in gesprek te gaan met RIVM, GGD’en en andere belanghebbenden;40
In de passage over ventilatie wordt ingegaan op de motie van het lid
Van Haga, om te starten met een publiekscampagne over ventilatie en
luchtbehandeling van binnenruimtes;41
In de passage over ventilatie wordt ook ingegaan op de motie van het
lid Van Haga en Ephraim, om in overleg met zorginstellingen en
brancheverenigingen, het gebruik van CO2-meters op hoogrisicolocaties te bevorderen;42
In de passage over post-COVID wordt ingegaan op de motie van de
leden Hijink en Paulusma over het oprichten van een landelijk
expertisecentrum voor de behandeling van post-COVID en andere
postinfectieuze aandoeningen;43
In de passage over post-COVID wordt ook ingegaan op de motie van
het lid Paulusma c.s., waarin de regering verzocht wordt om te
onderzoeken of huidige lopende onderzoeken naar post-COVID goed
aansluiten bij de wensen voor onderzoek uit het veld, met speciale
aandacht voor biomedisch onderzoek;44
In de passage over post-COVID wordt tot slot ook ingegaan op de
motie van het lid Omtzigt c.s., waarin de regering wordt gevraagd te
bevorderen dat er structureel meer onderzoek wordt gedaan naar
post-COVID, de diagnose, de biomedische oorzaak van post-COVID, de
frequentie en de mogelijke behandelmethodes.45

Daarnaast gaan wij in deze bijlage in op diverse toezeggingen aan uw
Kamer omtrent de lange termijn aanpak COVID-19.
5. Vooruitblik
5.1 Wijziging Wet publieke gezondheid
5.1.1 Eerste tranche wijziging Wpg
Mede naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State van 20 april 2022,46 heeft het kabinet besloten om de Wet
publieke gezondheid structureel te wijzigen en hierbij te gaan werken met
tranchewetgeving.47 Met het wetsvoorstel Eerste tranche wijziging Wet
publieke gezondheid worden bevoegdheidsgrondslagen gecreëerd om
verplichtende collectieve maatregelen te kunnen treffen voor de
bestrijding van infectieziekten met pandemisch potentieel en worden
waarborgen opgenomen voor de toepassing van deze bevoegdheden.

39

Kamerstukken 25 295, nr. 1906.
Kamerstukken 25 295, nr. 1913.
Kamerstuk 25 295, nr. 1899.
42
Kamerstuk 25 295, nr. 1895.
43
Kamerstuk 25 295, nr. 1892.
44
Kamerstuk 25 295, nr. 1909.
45
Kamerstuk 25 295, nr. 1916.
46
Kamerstuk 35 526, nr. 1838.
47
Kamerstuk 25 295, nr. 1839.
40
41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

16

Ook de betrokkenheid van beide Kamers der Staten-Generaal en de
bescherming van grondrechten worden wettelijk verankerd.
Met de beschrijving van de rol van de Kamer bij de besluitvorming over
maatregelen in dit wetsvoorstel, en met het publiceren van de sectorplannen medio juli is de motie van het lid Van den Hil c.s. afgedaan.48
Een consultatieversie van het wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan
verschillende (advies)organen, bestuurlijke partners en andere instanties.
Daarnaast is die versie op 8 juni 2022 openbaar in consultatie gebracht.
Na verwerking van de uitkomsten van deze adviesaanvragen en consultatie, is op 22 juli 2022 een gewijzigd ontwerp voor advies voorgelegd aan
de Afdeling advisering van de Raad van State. Op 24 augustus 2022 heeft
de Afdeling advisering van de Raad van State advies uitgebracht over dat
ontwerp. Momenteel wordt het nader rapport opgesteld. Het wetsvoorstel
wordt naar verwachting in september 2022 aangeboden aan de Tweede
Kamer.
5.1.2 Tweede tranche wijziging Wpg
De tweede tranche wijziging Wet publieke gezondheid is primair gericht
op het mogelijk maken van de sturing vanuit VWS (via de Landelijke
Functionaliteit Infectieziektenbestrijding (LFI)) voor medisch-operationele
processen op de GGD’en, die benodigd is om wanneer er sprake is van
een epidemie van een infectieziekte behorend tot groep A en in de
voorbereiding daarop slagvaardig te kunnen handelen en snel op te
kunnen schalen. Met deze wetswijziging wordt ten eerste een directe
sturingsbevoegdheid van de Minister op de directeur publieke gezondheid
(dPG) van de GGD in geval van een epidemie van een infectieziekte
behorend tot groep A wettelijk geborgd. Ten tweede wordt voorzien in een
grondslag om regels te kunnen stellen die zien op de wijze waarop het
college van burgemeester en wethouders de GGD de taken in het kader
van de algemene infectieziektebestrijding laat uitvoeren. Aldus kan via
kaderstelling worden gestuurd op een meer robuuste GGD en uniforme
werkwijze van de GGD’en, waardoor binnen de infectieziektebestrijdingsketen sneller en adequater kan worden opgeschaald ingeval dat noodzakelijk is voor de bestrijding van een toekomstige (dreigende) epidemie.
Onderdeel van het uitwerken van de kaderstelling is de financiële
grondslag en het passende bekostigingsinstrument voor de GGD’en. Het
budget hiervoor wordt ingepast binnen de envelop Pandemische
Paraatheid, zoals aangekondigd in het coalitieakkoord (bijlage bij
Kamerstuk 35 788, nr. 77). Hierbij zal de uitvoerbaarheid van de
voorstellen die medeoverheden raken, getoetst worden, mogelijk middels
de uitvoeringstoets die het Ministerie van BZK aan het ontwikkelen is. Na
(bestuurlijke) afstemming met veldpartijen en een openbare internetconsultatie eind dit jaar, is het de planning om het wetsvoorstel het eerste
kwartaal van 2023 aan de Tweede Kamer aan te bieden.
5.1.3 Derde en volgende tranches wijziging Wpg
De aanpassing van de Wpg gebeurt stapsgewijs. Op dit moment wordt
nader geanalyseerd en uitgewerkt welke andere thema’s in het kader van
de infectieziektebestrijding – inclusief pandemische paraatheid – om een
aanpassing van de Wpg of andere wet- en regelgeving vragen. Hierover
zijn we ook in gesprek met onze ketenpartners. Het waar nodig optimaliseren van elektronische gegevensuitwisseling, in samenhang met
aanpalende of overlappende wetgeving, en de benodigde juridische
grondslagen is een van de thema’s waar bij de derde tranche naar
48

Kamerstuk 25 295, nr. 1888.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

17

gekeken wordt. De juiste informatie op het juiste moment beschikbaar
hebben, draagt bij aan het effectief bestrijden van infectieziekten. De
Minister van VWS zal de Tweede Kamer op de hoogte houden van de
thema’s en de planning van de vervolgtranches.
5.2 WRR rapport verfijning scenario’s
Op 2 september 2021 hebben de WRR en KNAW het rapport «Navigeren
en anticiperen in onzekere tijden» gepubliceerd,49 waarin zij verschillende
scenario’s hebben uitgewerkt voor het verloop van de COVID-19pandemie. In navolging van dit rapport heeft de WRR, in samenwerking
met verschillende adviesraden, de scenario’s verfijnd. Het kabinet heeft
het rapport hierover op 5 september jl. met veel interesse mogen
ontvangen.50 Momenteel is het kabinet het rapport aan het bestuderen.
Het kabinet zal uw Kamer later dit najaar een reactie op het rapport doen
toekomen.
5.3 Pandemische paraatheid
Tegelijkertijd met de voorbereiding op het vervolg van COVID-19, werken
we aan een versterkte pandemische paraatheid met het oog op de
voorbereiding op een volgende pandemie. In navolging van de beleidsagenda pandemische paraatheid die de Kamer eerder dit jaar ontving,51
zal de Minister van VWS in het najaar een nadere uitwerking en actualisatie sturen van het brede beleidsprogramma pandemische paraatheid.
Structurele versterkingen en investeringen voor een versterkte pandemische paraatheid leveren mogelijk ook een bijdrage aan de beheersing
van COVID-19 in de komende jaren. Denk aan de inrichting van een
landelijke functionaliteit infectiebestrijding, die vanaf komende zomer
(deels) operationeel is. Denk ook aan de flexibele opschaalbaarheid van
de zorg. Ook daar waar het gaat om wijzigingen in de Wet publieke
gezondheid zien we de verbinding tussen de COVID-bestrijding en de
paraatheid voor een volgende pandemie.
Tot slot
Met de uitkomsten van de sectorale aanpak, de oprichting van het MIT en
het aanbieden van de eerste tranche Wpg, staat de lange termijn aanpak
COVID-19. Met elkaar zijn we zo goed als mogelijk voorbereid op
eventuele oplevingen van het virus. Samen stellen we ook alles in het
werk om een lockdown te voorkomen, daarmee uitvoering gevend aan de
motie van het lid Van Houwelingen.52 Tegelijk blijven we de lange termijn
aanpak in samenwerking met sectoren en de samenleving monitoren en

49

https://www.wrr.nl/adviesprojecten/coronacrisis/documenten/publicaties/2021/09/02/navigerenen-anticiperen-in-onzekere-tijden.
50
https://www.wrr.nl/publicaties/publicaties/2022/09/05/coronascenarios-doordacht-handreikingvoor-noodzakelijke-keuzes.
51
Kamerstuk 25 295, nr. 1836.
52
Kamerstuk 25 295, nr. 1917

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

18

waar nodig aanscherpen. De gesprekken worden voortgezet en nieuwe
inzichten, bijvoorbeeld uit het hierboven genoemde WRR-rapport, worden
hierin betrokken.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1959

19