Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2011
Graag bied ik u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 22 november 2010 met kenmerk
2010D45443 inzake het verzoek om een notitie over de vrijheden van
godsdienst en meningsuiting, alsmede een tussentijdse rapportage over
de pilot vrijheid van godsdienst en levensovertuiging die wordt uitgevoerd door de Nederlandse ambassades in China, Egypte, Eritrea, India en
Kazachstan.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

kst-32735-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

1

NOTITIE
Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst en levensovertuiging: kernwaarden in het Nederlands buitenlands beleid
1. Inleiding
Na de val van de muur voorspelden sommigen het «einde van de
geschiedenis». Democratie en respect voor mensenrechten zouden in het
post-communistische tijdperk wereldwijd gemeengoed worden. Nu,
twintig jaar later, weten we dat de werkelijkheid een stuk weerbarstiger is.
Fundamentele vrijheden, waaronder de vrijheid van meningsuiting en de
vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, worden in grote delen van
de wereld systematisch geschonden. De oneerlijk verlopen verkiezingen in
Wit-Rusland en Birma en het geweld tegen religieuze minderheden in
landen als Pakistan en Nigeria zijn daarvan recente illustraties.
Tegelijkertijd zijn er tekenen van hoop op meer democratie en politieke en
burgerlijke vrijheden. De gebeurtenissen in Tunesië en Egypte bieden
velen in de regio perspectief op meer vrijheid en inspraak in het eigen
bestuur. Ze bieden ons inspiratie om juist nu te blijven opkomen voor een
wereld waarin ieder mens onbelemmerd en zonder angst voor vervolging
zijn politieke overtuiging kan uitspreken en zijn godsdienst kan belijden.
Zo’n wereld is niet alleen een rechtvaardige wereld, maar ook een stabiele
wereld, waarin de veiligheid van mensen geborgd is, handel opbloeit en
internationale investeringen veilig zijn. Voor een handelsnatie als
Nederland is dat van groot belang.
Deze notitie bevat de Nederlandse inzet om een bijdrage te leveren aan
het wereldwijde respect voor de vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid. Daarbij zal de nadruk liggen op samenwerking met
gelijkgezinde landen en de realistische en doeltreffende benutting van
kansen om beide vrijheden te bevorderen. De notitie dient eveneens als
reactie op de relevante notitie over geloofsvervolging die tijdens de
begrotingsbehandeling voor Buitenlandse Zaken 2010 werd gepresenteerd door de fractie van de SGP.
Een tussentijdse rapportage over de pilot vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging in China, Egypte, Eritrea, India en Kazachstan is
bijgevoegd.
2. Vrijheid van meningsuiting in het buitenlands beleid
De vrijheid van meningsuiting is een van de fundamenten van de
democratische rechtsstaat. De vrijheid staat niet alleen garant voor het
recht van individuen om met anderen te communiceren zonder dat de
overheid daaraan ongerechtvaardigde beperkingen oplegt. De vrijheid van
meninguiting heeft ook een belangrijke instrumentele functie: zij is een
onmisbaar middel voor het goed functioneren van een democratie. In een
democratisch bestel is het van groot belang dat kiezers en gekozenen
zonder belemmerigen informatie en opvattingen met elkaar kunnen
uitwisselen. Daarnaast stelt de vrijheid van meningsuiting mensenrechtenverdedigers in staat om misstanden in de samenleving aan de kaak te
stellen en op te komen tegen onderdrukking.
De ruimte die sociale media zoals Facebook en Twitter bieden voor
verspreiding van het vrije woord wordt in veel landen door vergaande
censuur teniet gedaan. Soms slagen onderdrukkende regimes er zelfs in
het beschikbaar komen van nieuwe technologie in hun voordeel te
gebruiken door via deze middelen politieke dissidenten effectiever op te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

2

sporen en te vervolgen. Deze regimes schrikken er niet voor terug hele
websites uit de lucht te halen. Het VN-Mensenrechtencomité, dat toeziet
op de naleving van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en
Politieke Rechten (IVBPR), heeft echter bepaald dat generieke verboden op
websites en systemen in strijd zijn met het IVBPR. Voor zover beperkingen
naar het verdrag toelaatbaar zijn, moeten zij in ieder geval altijd content
specific zijn.
Gezien het cruciale belang van de vrijheid van meningsuiting als motor
van democratisering is het des te wranger dat deze vrijheid in grote delen
van de wereld met voeten wordt getreden. Een greep uit de ontwikkelingen van het afgelopen jaar: bloggers werden dit jaar opgepakt en
veroordeeld in China, Egypte, Azerbeidjan en Iran, terwijl zij niets anders
deden dan op vreedzame wijze hun mening uiten. In Cuba werd de
bekende kritische blogster Yoani Sanchez meermalen door de autoriteiten
lastig gevallen. In Iran zetten de autoriteiten technologie in om op grote
schaal vreedzame dissidenten en mensenrechtenverdedigers op te
sporen, te vervolgen en te veroordelen. Internetcensuur was een
wijdverbreid fenomeen. Pakistan en Iran haalden o.a. de sociale netwerksites Facebook en Blogspot uit de lucht. En tijdens de revoltes in de
Arabische wereld ging het internet ook meerdere malen op zwart.
In Ethiopië kwam dit jaar in aanloop naar de verkiezingen de persvrijheid
verder onder druk te staan nadat kritische media werden gesloten; weinig
journalisten durfden vervolgens kritisch te berichten over de regering en
oppositiepartijen kregen geen reële kans hun ideeën aan de kiezers voor
te leggen. In Latijns-Amerika was een tendens zichtbaar om het functioneren van «middelmatige pers» het werken te bemoeilijken, waarbij
«middelmatig» vaak synoniem was met «ongewenst kritisch». In algemene zin blijft het vak van journalist wereldwijd buitengewoon gevaarlijk.
Alleen al in 2010 werden 57 journalisten wegens hun werkzaamheden
vermoord. Koploper is Pakistan (11), gevolgd door Irak, Mexico, de
Filippijnen, Somalië en Honduras.
Overheden die op schendingen van de vrijheid van meningsuiting worden
aangesproken, doen vaak ten onrechte een beroep op de beperkingsclausules in internationale verdragen. Deze beperkingsclausules staan toe dat
onder bijzondere omstandigheden in beperkte mate grenzen kunnen
worden gesteld aan de vrijheid van meningsuiting. Zij zijn echter uitermate restrictief geformuleerd en kunnen zelden gelden als rechtvaardiging voor de praktijken die zich in veel landen voordoen. Niet alleen zijn
die praktijken meestal niet te herleiden tot in wetten vastgelegde regels,
maar vaak dienen ze ook geen enkel maatschappelijk doel anders dan
bescherming van de machthebbers en zijn ze allerminst noodzakelijk in
een democratische samenleving. Bovendien is van rechterlijke controle
achteraf in de regel geen sprake.
Volgens internationale standaarden is de vrijheid van meningsuiting
uitgangspunt en zijn beperkingen aan die vrijheid uitzondering op die
regel. Maar veel regeringen – die zelf nota bene hun handtekening hebben
gezet onder de desbetreffende verdragen – draaien die volgorde om en
maken van de beperking van de vrijheid van meningsuiting de hoofdregel.
Wat deed Nederland de afgelopen jaren?
In lijn met de Mensenrechtenstrategie Naar een menswaardig bestaan
(2007) zette Nederland zich de afgelopen jaren in voor versterking van de
vrijheid van meningsuiting. Over de resultaten hiervan is uitgebreid
gerapporteerd in de mensenrechtenrapportages over de afgelopen jaren.
In multilateraal verband was de Nederlandse boodschap steeds dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

3

vrijheid van meningsuiting vrijwel onbeperkt is, en dat beperkingen van
die vrijheid slechts zelden zijn toegestaan. Bilateraal besteedde Nederland
veel aandacht aan versterking van mediadiversiteit. Nederland ontplooide
o.a. de volgende activiteiten:
– Nederland financierde vanuit het Mensenrechtenfonds projecten
gericht op het vergroten van de vrijheid van meningsuiting. Nederland
ondersteunde tal van mensenrechtenverdedigers wereldwijd, zowel in
financieel opzicht als via diplomatieke kanalen.
– Nederlandse ambassades in landen met verkiezingen op komst,
maakten analyses van de persvrijheid in aanloop naar die verkiezingen
en ondernamen op basis daarvan actie om de mediadiversiteit te
vergroten. Daarnaast nam Nederland deel aan verkiezingswaarnemingen. Zo waren Nederlandse waarnemers betrokken bij de EU-verkiezingswaarneming bij de jongste parlementsverkiezingen in Irak.
– Voorjaar 2010 organiseerde het ministerie van Buitenlandse Zaken een
internationale conferentie voor mensenrechtenverdedigers die in het
teken stond van vrijheid van meningsuiting en nieuwe technologieën.
– Tijdens bilaterale bezoeken stelden de minister van Buitenlandse
Zaken en de mensenrechtenambassadeur de vrijheid van meningsuiting regelmatig aan de orde.
Nederlandse inzet in deze kabinetsperiode
De bescherming van de vrijheid van meningsuiting zal deze kabinetsperiode hoog op de mensenrechtenagenda staan. Daarbij zal bijzondere
nadruk liggen op de bevordering van de vrijheid van meningsuiting als
aanjager van democratische processen. Zoals de recente gebeurtenissen
in de Maghreb en het Midden-Oosten hebben aangetoond is de bevordering van het gebruik van sociale media daarbij van groot belang.
Samen met onder meer de Verenigde Staten, Zweden, het Verenigd
Koninkrijk en Canada zal Nederland een voortrekkersrol blijven vervullen
op het gebied van internetvrijheid. Nederland zal met deze partners
samenwerken in de ondersteuning, zowel politiek als financieel, van
cyberdissidenten en bloggers.
Het bevorderen van de vrijheid van meningsuiting en democratie zorgt
voor stabiliteit en draagt daarmee bij aan het Nederlands (economisch)
belang. Vreedzame democratische staten die de vrijheid van meningsuiting – als lakmoesproef voor mensenrechten in brede zin – respecteren,
bieden ruimte voor meer handelsmogelijkheden, meer welvaart, meer
stabiliteit en minder vluchtelingenstromen. Zonder respect voor vrijheid
van meningsuiting en andere vrijheden geen veilige wereld waarin het
goed zaken doen is.
Vanuit deze optiek is het volgende beleid voorzien:
– Nederland organiseert met enkele partners in 2011 een ministeriële
conferentie over hoe landen, bedrijven, NGO’s en internationale
organisaties beter kunnen samenwerken om internetvrijheid te
bevorderen. Zo worden afspraken gemaakt over het beter in kaart
brengen van internetvrijheid in de wereld, over samenwerking bij het
steunen van cyberdissidenten en over (zelf-)regulering van het
bedrijfsleven om internetvrijheid in autoritaire landen te garanderen.
– Nederland pleit voor omarming van gedragscodes voor internationaal
operende bedrijven die een rol spelen bij de internetvoorziening in
autoritaire landen. Dat gebeurt onder meer in het kader van het Global
Network Initiative, een internationaal samenwerkingsverband van
maatschappelijke organisaties, wetenschappers en bedrijven ter
bevordering van de vrijheid van meningsuiting via het internet. Ook
met de VS wordt intensief samengewerkt op dit thema. Er wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

4

–

–

–

–

–

–

–

bezien in hoeverre via de EU aansluiting kan worden gevonden bij
Amerikaanse initiatieven zoals het wetsvoorstel inzake Cybersecurity
and Internet Freedom en de Global Online Freedom Act (GOFA),
waarbij uiteraard goed moet worden gekeken naar de technische
haalbaarheid en effectiviteit.
Vanuit het Mensenrechtenfonds zal Nederland projecten blijven
financieren gericht op het vergroten van de vrijheid van meningsuiting, met name via internet en andere nieuwe media. De aandacht gaat
daarbij o.a. uit naar op Iran gerichte organisaties die zich bezighouden
met het verbreden van internetcapaciteiten om bijvoorbeeld internetcensuur te kunnen omzeilen. Nederland zal in de EU pleiten voor
soortgelijke mogelijkheden uit het European Instrument for Democracy
and Human Rights.
Nederlandse ambassades in landen waar verkiezingen aanstaande zijn,
dragen bij aan verwezenlijking van het recht van kiezers om in
voldoende mate geïnformeerd te worden over álle verkiezingsprogramma’s.
Nederland zal in EU- en OVSE-verband deelnemen aan internationale
verkiezingswaarneming. Deelname aan deze waarnemingsmissies
door Nederlandse (oud-) parlementariërs zal worden gestimuleerd en
gefaciliteerd.
Bij de mensenrechtendialogen die de EU met een groot aantal derde
landen voert, zal Nederland er op toe zien dat de vrijheid van meningsuiting en de bescherming van mensenrechtenverdedigers prominent
op de agenda staan.
Tijdens bilaterale bezoeken zullen de minister van Buitenlandse Zaken
en de mensenrechtenambassadeur de vrijheid van meningsuiting aan
de orde stellen.
Nederland zal in de VN, de Raad van Europa en de OVSE aandacht
vragen voor de vrijheid van meningsuiting. In de VN zal Nederland zijn
steun blijven geven aan resoluties die de vrijheid van meningsuiting
onderstrepen. Daar waar pogingen worden gedaan om de media,
bijvoorbeeld met AVVN-resoluties, een bepaalde rol voor te schrijven,
stuit dat op weerstand van Nederland.
Nederland zal in de VN pleiten voor een sterk mandaat van de
VN-Speciaal Rapporteur inzake de vrijheid van meningsuiting.

3. Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging in het buitenlands
beleid
De vrijheid van godsdienst en levensovertuiging is fundamenteel voor
iedere samenleving waarin vrijheid en zelfontplooiing hoog in het vaandel
staan. De keuze van een mens om, alleen of samen met anderen, een
bepaalde godsdienst of levensbeschouwing aan te hangen is sterk
bepalend voor zijn identiteit en morele oriëntatie.
Zoals ook uitgebreid beschreven in de notitie over geloofsvervolging van
de SGP-fractie, staat vrijheid van godsdienst helaas in veel landen onder
druk. Nog zeer recentelijk zijn op diverse plekken in de wereld religieuze
minderheden slachtoffer geworden van geweld. Een confrontatie tussen
kopten en moslims op 8 maart j.l., naar aanleiding van een recente brand
in een koptische kerk eiste 10 mensenlevens; zowel moslims als christenen. 110 mensen raakten gewond. Een en ander volgt op een bloedbad
op 30 januari j.l. in Sharona, waarbij acht kopten en één moslim
omkwamen. Naar verluidt betrof dit een vete tussen een islamitische en
een koptisch christelijke familie. Op nieuwjaarsdag eiste een aanslag op
een koptische kerk in Alexandrië in Egypte nog het leven van 21 Koptische
christenen. In Pakistan worden verschillende politici die pleiten tegen de
bestaande blasfemiewetgeving met de dood bedreigd; onlangs kwam
minister van minderheden Bhatti om deze reden bij een aanslag om het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

5

leven. Bij een aantal incidenten in Irak was sprake van gericht geweld
tegen christenen, en in Nigeria leidden etnische en religieuze conflicten
rond Kerstmis tot zeker 39 doden en 74 gewonden. Ook in Pakistan vinden
nog steeds geweldsincidenten plaats tegen christenen en leden van
andere religieuze minderheidsgroepen.
Daarnaast worden religieuze minderheden in veel landen systematisch
gediscrimineerd. In sommige overwegend islamitische landen worden
christenen, maar ook islamitische en andere religieuze minderheden, als
tweederangsburgers behandeld.
In landen als China, Kazachstan en Eritrea worden religieuze minderheden
belemmerd in hun godsdienstvrijheid door strikte registratiewetgeving. In
Kazachstan bijvoorbeeld worden kleine niet-traditionele geloofsstromingen gehinderd bij het belijden van hun geloof doordat zij zich verplicht
moeten laten registreren, maar vaak niet aan de registratievereisten
kunnen voldoen. Maar ook in Wit-Rusland, Turkije, Noord-Korea en veel
andere landen is er nog steeds een gebrek aan godsdienstvrijheid.
Deze praktijken zijn in strijd met internationale verdragen. Het beroep dat
regeringen doen op de beperkingsclausules die in deze verdragen zijn
neergelegd, gaat meestal niet op. Het Internationaal Verdrag inzake
Burgerlijke en Politieke Rechten (IVBPR) bepaalt namelijk dat beperkingen
van de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging alleen zijn toegestaan voor zover zij bij wet zijn vastgelegd en noodzakelijk zijn «ter
bescherming van de openbare veiligheid, de orde, de volksgezondheid, de
goede zeden of de fundamentele rechten en vrijheden van anderen»
(artikel 18, lid 3 IVBPR). Beperkingen van de vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging mogen in geen geval leiden tot discriminatie van, en
geweld tegen, religieuze minderheden. Bovendien mogen beperkingen
slechts worden opgelegd aan uitingen van het recht (forum externum). De
vrijheid een godsdienst of levensovertuiging te belijden of van godsdienst
of overtuiging te veranderen (forum internum) mag aan geen enkele
beperking worden onderworpen.
Wat deed Nederland de afgelopen jaren?
Nederland was de afgelopen jaren een actief voorvechter van de vrijheid
van godsdienst en levensovertuiging. Nederland legde daarbij de nadruk
op de bescherming van religieuze minderheden.
– De minister van Buitenlandse Zaken en de mensenrechtenambassadeur stelden de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging
regelmatig aan de orde tijdens bilaterale contacten. Zo vroeg de
minister van Buitenlandse Zaken tijdens bezoeken aan onder meer
Syrië, Saudi-Arabië en Indonesië aandacht voor de positie van
religieuze minderheden, met name christenen.
– Nederlandse ambassades ondersteunden vanuit het Mensenrechtenfonds lokale projecten ter bevordering van de vrijheid van godsdienst
en levensovertuiging.
– In 2009 werd het startsein gegeven voor een pilot met een geïntensiveerde strategie ter bevordering van de vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging in vijf landen waar die vrijheid aan beperkingen
onderhevig is. In China, India, Egypte, Eritrea en Kazachstan brachten
de ambassades in kaart hoe de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging wordt geschonden, zochten hierover de dialoog met de
autoriteiten en ondersteunden maatschappelijke organisaties die voor
de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging opkomen.
– Nederland nam de afgelopen jaren veelvuldig het initiatief wanneer
godsdienstvrijheid op de internationale agenda stond. Nederland
stond aan de basis van een dit jaar aangenomen EU-actieplan ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

6

–

bevordering van de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging in
ruim veertig landen.
In de VN vroeg Nederland aandacht voor versterking van het mandaat
van de VN-Speciaal Rapporteur voor de Vrijheid van Godsdienst en
Levensovertuiging en voor de bescherming van religieuze minderheden, o.a. door het indienen van resoluties gericht op het tegengaan
van religieuze onverdraagzaamheid.

Nederlandse inzet in deze kabinetsperiode
Het beleid van de afgelopen jaren met betrekking tot de bevordering van
godsdienstvrijheid zal worden voortgezet. Daarbij zal in deze kabinetsperiode nadruk worden gelegd op verdere erkenning in het internationale
recht van de vrijheid van ieder individu om van godsdienst te veranderen
danwel iedere vorm van godsdienst naast zich neer te leggen. Veel
aandacht zal blijven uitgaan naar de bescherming van religieuze minderheden, van welke gezindte of denominatie ook. In dat verband zal
Nederland het belang van de scheiding tussen Kerk en Staat benadrukken.
Mede in reactie op de in de SGP-notitie gedane aanbevelingen zijn de
volgende acties voorzien:
– De pilot godsdienstvrijheid (in de bijlage vindt u een tussenstand)
wordt uitgebreid van vijf naar tien landen. De desbetreffende ambassades zullen maatregelen nemen om de positie van religieuze minderheden te verbeteren. De selectie van landen wordt najaar 2011 vastgesteld naar aanleiding van de resultaten van de pilot.
– Bij de besteding van het Mensenrechtenfonds zal er bijzondere
aandacht zijn voor projecten ter bevordering van de vrijheid van
godsdienst en levensovertuiging, en zeker voor projecten met het oog
op de bescherming van religieuze minderheden.
– Tijdens reizen naar landen waar de vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging onder druk staat zal de minister van Buitenlandse
Zaken consequent aandacht voor dit onderwerp vragen. Begin februari
bracht de minister van Buitenlandse Zaken de vrijheid van religieuze
minderheden op tijdens zijn bezoek aan het Midden-Oosten. Ook de
mensenrechtenambassadeur zal de komende tijd verschillende landen
bezoeken waar de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging onder
druk staat.
– Bij de mensenrechtendialogen die de EU met een groot aantal derde
landen voert zal Nederland erop toe zien dat het onderwerp godsdienstvrijheid prominent op de agenda staat. Ook in het kader van de
EU-associatieakkoorden zal Nederland, in lijn met de motie Van den
Berge, het belang van mensenrechten, waaronder de vrijheid van
godsdienst en levensovertuiging, blijven benadrukken. Nederland zal
bij buitenlandvertegenwoordiger Ashton tevens aandringen op
tenuitvoerlegging van het EU-actieplan Godsdienstvrijheid.
– In VN-verband zal Nederland blijven pleiten voor naleving van het in
internationale verdragen neergelegde recht om van godsdienst te
veranderen, dan wel iedere vorm van geloof naast zich neer te leggen.
Nederland zet zich in voor expliciete opname van dit principe in
relevante resoluties. Nederland zal in de EU bepleiten dat tijdens de
eerstvolgende Mensenrechtenraad in maart 2011 de resolutie over
religieuze intolerantie geweld tegen en discriminatie van religieuze
minderheden scherp veroordeelt.
– In OVSE-verband blijft Nederland vertolker van de EU-inzet ter
bevordering van godsdienstvrijheid. Dit forum zal worden aangewend
om aandacht te vragen voor de beperkingen van de godsdienstvrijheid
in de landen «ten oosten van Wenen». Ook in de Raad van Europa zal
Nederland meer aandacht besteden aan godsdienstvrijheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

7

4. De verhouding tussen de vrijheid van meningsuiting en de
vrijheid van godsdienst en levensovertuiging in het buitenlands
beleid
De vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging vertegenwoordigen de fundamentele waarden waarop de
democratische rechtsstaat is gebaseerd: vrijheid, menselijke waardigheid,
gerechtigheid, gelijkwaardigheid, respect en solidariteit.
Juist vanwege dit gemeenschappelijke fundament is het geen toeval dat
de vrijheid van meningsuiting enerzijds en de vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging anderzijds in veel opzichten hetzelfde beschermingsbereik hebben. Zo garandeert de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging onder meer dat burgers onbelemmerd hun godsdienst of
levensovertuiging mogen belijden. Die vrijheid wordt óók gegarandeerd
door de vrijheid van meningsuiting. Hetzelfde geldt voor het recht van een
ieder, religieus of niet, om deel te nemen aan het maatschappelijk debat
en uit te komen voor zijn of haar politieke overtuigingen. Die vrijheid
wordt beschermd door de vrijheid van meningsuiting, maar evenzeer
door de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, die immers
discriminatie op grond van godsdienst of levensovertuiging verbiedt.
Daarnaast leert de praktijk dat het beschermingsniveau van beide
vrijheden vaak gelijk opgaat. Doorgaans laten regeringen die weinig
individuele vrijheid toelaten op het gebied van vrije meningsuiting, ook
weinig ruimte voor de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging.
Andersom schrikken machthebbers in landen waar de vrijheid van
godsdienst en levensovertuiging aan beperkingen onderhevig is, er
meestal niet voor terug ook de vrijheid van meningsuiting aan banden te
leggen, vooral waar het oppositionele geluiden betreft.
Conclusie
Ruim zestig jaar na de aanname van de Universele Verklaring voor de
Rechten van de Mens worden in veel landen fundamentele mensenrechten nog altijd systematisch geschonden. Dit geldt in het bijzonder
voor de vrijheid van meningsuiting en de godsdienstvrijheid, fundamenten van iedere democratische rechtsstaat.
Repressieve regimes zien deze vrijheden als ballast en een gevaar voor
hun eigen positie. Landen die partij zijn bij het Internationaal Verdrag
inzake Burgerrechten en Politieke Rechten hebben zich echter verplicht de
fundamentele rechten te eerbiedigen, ook als dit hen niet gelegen komt.
Mensenrechten zijn er niet alleen voor mooi weer.
Nederland voert een actief beleid ter bevordering van de vrijheid van
meningsuiting en de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging. In
multilateraal kader – VN, Raad van Europa, OVSE – zal Nederland scherp
blijven toezien op normontwikkeling- en verfijning: de vrijheid van
meningsuiting beschermt óók communicatie via nieuwe media, zoals
internet; godsdienstvrijheid behelst tevens de vrijheid om géén godsdienst aan te hangen. Daarnaast spreekt Nederland via genoemde fora
landen aan op nakoming van het beloofde respect voor de vrijheden van
meningsuiting en godsdienst/levensovertuiging. Wanneer religieuze
minderheden worden gediscrimineerd of doelwit zijn van geweld, zal
Nederland hiervoor aandacht vragen.
Ook in bilateraal beleid – zowel eigenstandig als in lokaal EU-verband –
blijft Nederland aandacht vragen voor de bevordering van beide
vrijheden. Nederland continueert de ondersteuning van mensenrechtenorganisaties die wereldwijd opkomen voor de godsdienstvrijheid en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

8

vrijheid van meningsuiting. Daarnaast levert Nederland een belangrijke
bijdrage aan het EU-beleid richting derde landen om genoemde vrijheden
te bevorderen, onder meer via de EU-mensenrechtendialogen. Wat betreft
de vrijheid van meningsuiting zal Nederland daarbij vooral inzetten op
vergroting van mediadiversiteit en daarmee versterking van democratische processen. Veel nadruk ligt daarmee op het verder beschikbaar
maken van sociale media via het internet. Daarmee helpt Nederland de
mondiale stabiliteit te vergroten. Dit komt de vrede, veiligheid, welvaart
en het handelsverkeer in de wereld ten goede en draagt daarmee bij aan
het Nederlandse belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 2

9