Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 338

Wetenschapsbudget

Nr. 100

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2011
In deze brief geef ik aan, mede namens mijn collega’s van EL&I, SZW en
VWS, op welke wijze er invulling wordt gegeven aan de Strategie
«Omgaan met risico’s van nanodeeltjes» zoals verwoord in de strategiebrief van 5 juni 2009 (Kamerstukken 2008–2009, 29 338, nr. 80).
Tijdens het Algemeen Overleg van 11 juni 2009 is met de Tweede Kamer
uitvoerig over deze koers van gedachten gewisseld. Bij het hierop
volgende VAO is door de Tweede Kamer door middel van drie moties
verzocht om snellere actie op een drietal onderdelen (Kamerstukken
2008–2009, 29 338, nrs. 84, 85 en 87). De Tweede Kamer is over de
uitvoering hiervan geïnformeerd door middel van de brief van
12 november 2009 (Kamerstukken 2009–2010, 29 338, nr. 90).
De voorliggende brief vormt een aanvulling op de «Voortgangsrapportage
van het Rijksbrede Actieplan Nanotechnologie» die u begin april 2010 is
toegezonden (Kamerstukken 2009–2010, 29 338, nr. 93).
Huidige strategie, instrumenten en acties
Alvorens in te gaan op de voortgang van de in gang gezette acties volgt in
het onderstaande een beknopte opsomming van de tot nu toe gekozen
strategie en de daarbij behorende instrumenten en acties.
Strategie
De strategie ten aanzien van het omgaan met nanodeeltjes komt neer op
het omgaan met onzekerheden over de eventuele risico’s. Het is daarom
zaak verstandig, voorzichtig en met voorzorg om te gaan met
nanodeeltjes. Dat wil zeggen dat een risicobenadering gehanteerd wordt
die gebruik maakt van risicoanalyse, risicomanagement, voorzorg en de
maatschappelijke dialoog over ethische en maatschappelijke aspecten.
Daarbij gaat het allereerst om het streven naar een situatie waarin mens

kst-29338-100
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

1

en milieu geen of slechts verwaarloosbare risico’s lopen bij de toepassing
van nanodeeltjes. Daarnaast kan een weging plaatsvinden van de
economische en maatschappelijke kosten en baten die samenhangen met
de risico’s.
Hiervoor is het nodig dat de samenleving inzicht krijgt in de risico’s
verbonden aan de ontwikkeling en toepassing van nanodeeltjes. Primair
ligt daarvoor de verantwoordelijkheid bij diegenen die deze nanodeeltjes
produceren en toepassen. De overheid dient er op toe te zien dat die
verantwoordelijkheid op adequate wijze wordt ingevuld.
Al met al vergt dit een nauwe samenwerking tussen wetenschap,
bedrijfsleven, overheid en maatschappelijke organisaties.
Instrumenten
De instrumenten die door Nederland, zowel nationaal als internationaal,
worden ingezet voor het operationaliseren van het bestaande wettelijk
instrumentarium betreffen nu vooral het verzamelen, delen, ontwikkelen
en toepassen van kennis ten behoeve van risicobeoordeling en
-beheersing.
De EU verordening REACH is in principe toepasbaar voor het beheersen
van (mogelijke) risico’s van door de mens gemaakte nanodeeltjes.
Immers, REACH vereist van het bedrijfsleven dat zij een veilig gebruik van
alle geproduceerde en geïmporteerde stoffen, binnen de context van
REACH, aantoont. Omdat voor het bepalen van de risico’s van
nanodeeltjes nog niet duidelijk is welke specifieke informatie vereist is,
wordt het beschikbaar stellen van die specifieke informatie nog niet in
REACH geregeld. Een wettelijke definitie en wettelijke informatie-eisen
voor die specifieke informatie is op korte termijn nodig hetgeen een
aanpassing van REACH of een andere wettelijke regeling nodig maakt.
Andere wettelijke Europese en nationale kaders betreffen bijvoorbeeld
consumentenbescherming, arbeidsbescherming en milieubescherming.
Hoewel vooralsnog niet wordt uitgegaan van aanvullende nationale weten regelgeving, worden wel daarvan de (on)mogelijkheden onderzocht in
het licht van de Europese voortgang. Mocht onverhoopt Europese
regelgeving niet, of niet snel genoeg, voldoende blijken dan moet immers
ook duidelijk zijn wat de alternatieven zijn.
Een belangrijke verantwoordelijkheid voor het adequaat omgaan met
risico’s van nanodeeltjes ligt bij het bedrijfsleven. Het bedrijfsleven moet
beschikken over informatie over gevaren en risico’s, informatie
beschikbaar stellen aan gebruikers en maatregelen formuleren voor het
veilig omgaan met nanodeeltjes.
Naast wetgeving zijn communicatie, dialoog, en onderzoek maar vooral
ook maatschappelijk verantwoord ondernemen belangrijke instrumenten
om voorzorg, en de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven op dit
punt, verder vorm te geven.
Acties
1. Wet- en regelgeving
De overheid heeft een driestappenplan geformuleerd gericht op de
ontwikkeling van risicobeoordelingsmethoden, die het mogelijk moeten
maken dat de REACH verordening ook voor nanodeeltjes betekenisvolle
beoordelingen en beheersmaatregelen kan opleveren:
Stap 1.

Verkrijgen van inzicht in de noodzakelijke gegevens die voor
een adequaat REACH dossier over nanodeeltjes nodig zijn
aan de hand van een case study (nanozilver).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

2

Stap 2.
Stap 3.

De lijst met benodigde gegevens verder aanscherpen in
samenwerking met wetenschap en het bedrijfsleven.
De aldus opgedane kennis en resultaten delen met de
Europese lidstaten en de Europese Commissie ter verankering van de risicobeoordeling van nanodeeltjes, en de
toepassing daarvan, in bestaand wettelijk kader.

Op basis van dit stappenplan zet Nederland in op nationaal en internationaal onderzoek ten behoeve van risicobeoordeling. Een voorbeeld
hiervan vormen de activiteiten in het kader van de OESO, zoals het
sponsorprojecten programma. Hierin wordt aan de hand van de meest
gebruikte nanodeeltjes een internationaal gecoördineerde beoordelingsmethodiek ontwikkeld.
Daarnaast levert Nederland actief bijdrage aan de discussie over de
verdere ontwikkeling van de nieuwe levensmiddelenverordening en de
cosmeticaverordening. Belangrijke onderwerpen daarbij zijn meldingsplicht, gevaarsindeling en etikettering van producten. Artikel 16 van de
cosmetica verordening regelt de notificatie van cosmetica die
nanodeeltjes bevatten. Dit betekent dat fabrikanten gegevens over deze
nanodeeltjes naar de Europese Commissie moeten sturen. Voor deze
notificatie zal de Commissie in de komende twee jaar een elektronisch
systeem opzetten. De gegevens zijn ook beschikbaar voor de overheden
van de lidstaten.
Het onderwerp etikettering van voedingsmiddelen die technisch
vervaardigd nanomateriaal bevatten is besproken in Europees verband in
het kader van de ontwikkeling van de nieuwe voedingsmiddelen verordening. Vanuit de uitgangspunten van transparantie en keuzevrijheid van
de consument acht Nederland, gezamenlijk met de meerderheid van de
lidstaten, dergelijke etikettering als wenselijk. Echter de uitwerking
hiervan moet ter hand worden genomen in de herziening van de
etiketteringsrichtlijn.
2. Kennis verzamelen, ontwikkelen en delen
In het kader van verantwoord ondernemen wordt ingezet op acties met en
door het bedrijfsleven. Pilotprojecten met het bedrijfsleven zijn gericht op
het bijeenbrengen en delen van kennis over (risico’s van) nanodeeltjes.
Ook zijn inventarisaties gehouden om in beeld te brengen in hoeveel
bedrijven en producten er sprake is van het gebruik van nanodeeltjes.
Bovendien is ingezet op een convenant met het bedrijfsleven waarin
acties zouden worden opgenomen die invulling geven aan het verantwoord ondernemen.
Vanuit de overheid wordt ingezet op het verzamelen, ontwikkelen en delen
van kennis over (risico’s van) nanodeeltjes, zowel nationaal als internationaal, om zo snel als mogelijk is invulling te kunnen geven aan het beleid
dat gericht is op geen of verwaarloosbare risico’s.
3. Wetenschappelijk onderzoek
De wetenschap wordt door de overheid gestimuleerd zijn verantwoordelijkheid te nemen bij het zoeken naar de beoordelingsmethoden van
risico’s van nanodeeltjes en daarbij behorende risicobeheersingsinstrumenten. Dit door middel van coördinatie van (deels vraaggestuurde)
financiering van onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

3

Bereikte resultaten
Voor wat betreft de voortgang in de aangekondigde acties meld ik u het
volgende:
1. Wet en Regelgeving
REACH
Ten behoeve van het operationaliseren van de beoordeling van
nanodeeltjes en toepassingen onder REACH heeft de Europese
Commissie een drietal «REACH Implementation Projects on Nanomaterials (RIP-oN’s)» opgezet. In de begeleidingsgroepen van deze
werkgroepen zitten vertegenwoordigers uit lidstaten, ngo’s en bedrijfsleven. Nederland participeert hierin vanuit de expertise die bij het RIVM
aanwezig is.
Deze RIP-oN’s richten zich op drie vragen:
– Hoe bepaal je de identiteit van nanodeeltjes (wanneer beschouw je een
nanovorm als anders dan zijn conventionele vorm en als onderling
verschillend);
– Welke informatie vraag je bij een REACH registratie van een nanostof?
– Hoe richt je een Chemisch Veiligheidsdossier in, met welke inschatting
van blootstelling en welke karakterisatie van risico’s?
Op dit moment vordert de discussie in deze RIP-oN’s langzaam, het
belangrijkste struikelblok lijkt het ontbreken van een eenduidige definitie,
met juridisch bindende voorschriften, te zijn. De Europese Commissie is
door diverse lidstaten, waaronder Nederland, gevraagd deze definitie nu
snel vast te stellen en haar initiatiefrecht te gebruiken om deze wettelijk te
verankeren. Mede vanwege de langzame vorderingen op Europees
niveau, en de behoefte om gebruikte nanodeeltjes snel te kunnen traceren
mocht dat nodig zijn als er onacceptabele risico’s worden geconstateerd,
wordt in diverse lidstaten het draagvlak voor een nationale registratieplicht geleidelijk groter. Koploper hierin is Frankrijk, dat deze zomer een
«registratiewet» heeft aangenomen. Momenteel zijn er onder Belgisch EU
voorzitterschap voornemens om raadsconclusies op te stellen ten aanzien
van de traceerbaarheid van nanodeeltjes in consumentenproducten.
Nederland is een voorstander van deze uniforme Europese aanpak.
Voor de risicobeoordeling moeten testmethoden speciaal voor
nanodeeltjes ontwikkeld worden. Hiervoor is kennis nodig. Veel van deze
kennis is, zij het gefragmenteerd, aanwezig binnen bedrijven. Kennis
delen is dus de sleutel tot voortgang in dit dossier. Een aantal bedrijven
heeft in beginsel positief gereageerd op het verzoek van de Nederlandse
overheid om met het RIVM op vertrouwelijke basis kennis te delen om te
bezien of de lijst met benodigde gegevens over nanodeeltjes en
-toepassingen voor REACH verder kan worden aangescherpt. Hiermee
wordt invulling gegeven aan de eerder genoemde stap 2 van het
stappenplan.
Onderzoek (inter-)nationale regelgeving
Een samenwerkingsverband tussen het Centrum voor Milieurecht
(Universiteit Amsterdam), het Maastrichts Europees Instituut voor
Transnationaal Rechtswetenschappelijk Onderzoek, het Instituut voor
Milieuvraagstukken (Vrije Universiteit Amsterdam) en ARCADIS heeft
binnen het programma «Structurele Evaluatie Milieuwetgeving» (STEM),
in opdracht van VROM, VWS en SZW, onderzoek gedaan naar het
reguleren van Nanodeeltjes. Dit rapport wordt u separaat toegezonden.
Centraal in dit onderzoek staat de vraag «welke bevoegdheden overheden
hebben om productie, verwerking, gebruik en afvalfase van (producten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

4

met) nanodeeltjes met onzekere risico’s te reguleren en welke verplichtingen bedrijven in verband hiermee hebben, teneinde de veiligheid van
mens en milieu te waarborgen.»
Geconstateerd wordt dat op de drie onderzochte deelgebieden – milieu-,
consumenten- en arbeidsbescherming – er geen nanospecifieke regelgeving is, een definitie van nanodeeltjes ontbreekt (m.u.v. de recente EU
cosmeticaverordening) en er sprake is van belangrijke kennislacunes.
Deze kennislacunes hangen in de eerste plaats samen met wetenschappelijke onzekerheden. Daarnaast wordt geconstateerd dat, waar
EU-richtlijnen of -verordeningen een onderwerp niet of niet uitputtend
regelen er, binnen de grenzen van het EU-Verdrag, ruimte is voor
aanvullende nationale maatregelen. Binnen de huidige nationale
regelgeving zijn er (beperkte) mogelijkheden tot het stellen van
voorschriften of het nemen van maatregelen. Zowel de nationale
stoffenregelgeving (hoofdstuk 9 Wm) als de warenwetgeving bevatten
een scala aan instrumenten voor het nemen van maatregelen. Ook indien
het bestaan of de omvang van een risico niet volledig met zekerheid te
bepalen is, kunnen, met toepassing van het voorzorgsbeginsel, bepaalde
maatregelen mogelijk zijn.
Een beknopte en toegankelijke samenvatting van de bevindingen van het
STEM rapport in de vorm van een informatieblad zal worden uitgebracht.
Het STEM onderzoek heeft de wetgeving voor een aantal sectoren niet
onderzocht. Voor medicijnen en medische toepassingen bestaat specifieke
en zeer strenge regelgeving. Voor voedsel meldde het bedrijfsleven dat,
eveneens vanwege strenge regelgeving, voedingsmiddelen geen
nanodeeltjes bevatten. Recentelijk heeft het RIVM echter geconstateerd
dat intentioneel vervaardigde nanodeeltjes ook in sommige levensmiddelen gebruikt worden. Hiermee staat nu ook de wetgeving voor voedsel
in de aandacht.
Voor het handhaven van nieuwe wettelijke regels door de nVWA zijn in
ieder geval detectie- en analysemethoden nodig voor het aantonen van
technisch vervaardigde nanodeeltjes in consumentenproducten en
voedingsmiddelen. Met het oog daarop is in opdracht van de nVWA
onderzoek gaande bij RIVM en RIKILT. Met de te ontwikkelen methoden zal
de eventuele blootstelling van de consument aan deze materialen worden
gemonitord. De eerste resultaten van het onderzoek naar de aanwezigheid
en risico’s van bepaalde technisch vervaardigde nanodeeltjes (nanosilica)
in voedingsmiddelen geven nog onvoldoende informatie om een juiste en
adequate risicobeoordeling te kunnen doen (zie «Presence and risks of
nanosilica in food products» – Susan Dekkers et al., Nanotoxicology: 1–13,
24-9-2010). Vervolgonderzoek, waaronder toxicologische studies, start in
het najaar 2010 en zal volgend jaar een nauwkeuriger beeld geven of we
risico’s voor de gezondheid kunnen uitsluiten. Dit onderzoek richt zich op
de vraag of nanosilicadeeltjes oplossen in de mond of maag. Als
nanosilica wordt geabsorbeerd na eerst te zijn opgelost, kan de risicobeoordeling worden gebaseerd op niet-nanosilica en lijkt er geen risico voor
de gezondheid aanwezig. Als blijkt dat de nanosilicadeeltjes intact worden
opgenomen dan is verder onderzoek naar mogelijke gezondheidsrisico’s
noodzakelijk. De eerste bevindingen zullen naar verwachting voor de
zomer van 2011 bekend zijn.
2. Kennis verzamelen, ontwikkelen en delen
Pilots
Met de betrokken partners worden de eerder aangekondigde «pilot»
projecten verder vormgegeven. Het betreft: «Tijdelijke Nanoreferentiewaarden», «Kennisdelen Nanodeeltjes in de verfketen», «Informatie
voorziening MKB bedrijven (MKB-vraagbaak)» en «Handreiking werken
met nanodeeltjes».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

5

Convenant
Het traject naar een convenant met het bedrijfsleven is moeizaam
verlopen. Het bedrijfsleven kampt met het dilemma enerzijds wel
transparant te willen zijn ten aanzien van het gebruik van nanodeeltjes en
ook zorgvuldig om te willen gaan met nanodeeltjes, maar anderzijds wil
men terughoudend zijn met het delen van (bedrijfsvertrouwelijke)
gegevens en wil men innovatieve initiatieven niet afremmen. Onlangs
heeft het bedrijfsleven aangegeven het intern niet eens te kunnen worden
over de juiste formuleringen en daarom af te zien van een convenant. De
reeds lopende pilots op het gebied van kennisdelen zullen wel worden
voortgezet.
Inventarisaties
De Voedsel en Warenautoriteit heeft een inventarisatie uitgevoerd van een
aantal consumentenproducten met nanodeeltjes op de Nederlandse markt
(«Nanodeeltjes in consumentenproducten» – Factsheet ND09231G 2010).
De inventarisatie is uitgevoerd op de volgende marktsegmenten:
cosmetica, huishoudchemicaliën, textiel, voedsel contactmaterialen en
biociden. Ook is een oriënterend beeld verkregen van de mate waarin de
leveranciers van producten met nanodeeltjes zich bewust zijn van de
mogelijke risico’s. De VWA heeft in dit kader niet gecontroleerd of er
daadwerkelijk nanodeeltjes in de producten aanwezig waren. Uit de
inventarisatie is gebleken dat het aantal producten met nanodeeltjes in
vergelijking met 2007 niet veel gestegen is. De meerderheid van de
consumentenproducten met nanodeeltjes zijn onderhouds- en reinigingsmiddelen en cosmetische producten. De VWA merkt daarbij op dat het
daarnaast moeilijk vast te stellen is in hoeverre de vrijwillige inventarisaties een realistisch beeld van de markt geven.
Een eigen inventarisatie van het bedrijfsleven, onder leden van een
beperkt aantal brancheverenigingen, geeft het beeld dat productie en
gebruik van nanodeeltjes in de geënquêteerde sectoren binnen Nederland
beperkt is. Deze inventarisatie betreft de sectoren Metalektro, Cosmetica,
Verfproducten, Chemische industrie en Oppervlaktebehandeling.
Opvallend bij deze inventarisatie is wel dat bij bedrijven, met name de
kleinere, kennis en informatie over nanodeeltjes en nanotechnologie
beperkt lijkt. De inventarisatie geeft nog geen goed beeld van de keten als
geheel; over de import- en afvalfase is vaak weinig bekend. Ook hebben
per branche slechts een beperkt aantal bedrijven gereageerd en is er nog
niet duidelijk om welke volumes van nanodeeltjes het gaat in genoemde
inventarisatie.
Tijdelijke nanoreferentiewaarden
Bij brief van de minister van SZW ontving u begin augustus 2010 het
rapport «Tijdelijke nanoreferentiewaarden» (Kamerstukken 2009–2010,
25 883, nr. 173, uitvoering van de motie Gesthuizen-Besselink, Kamerstukken 2008–2009, 29 338, nr. 87).
In dit rapport wordt geconcludeerd dat tot het moment dat er voldoende
kennis beschikbaar is om gezondheidskundig onderbouwde grenswaarden af te leiden de tijdelijke nano-referentiewaarden zouden kunnen
worden gebruikt als pragmatische richtwaarden. Voor de meest toegepaste nanodeeltjes zijn, voor zover mogelijk, de tijdelijke
nano-referentiewaarden berekend. De toevoeging van het woord
«tijdelijk» in de benaming «tijdelijke nano-referentiewaarden» benadrukt
dat op het moment dat voldoende gegevens beschikbaar zijn, specifieke
gezondheidskundige waarden zullen worden gebruikt. In het kader van de
Arbo-wet kunnen de tijdelijke nano-referentiewaarden beschouwd worden
als onderdeel van de stand van de wetenschap. Duidelijk moet wel zijn dat
het hier niet gaat om gezondheidkundig onderbouwde waarden waardoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

6

ze niet als veilige blootstellingslimiet kunnen worden gezien. Tot het
moment dat gezondheidskundige grenswaarden kunnen worden afgeleid,
blijft het dus van belang dat werkgevers de blootstelling zo laag mogelijk
houden, ook bij blootstelling onder de tijdelijke nano-referentiewaarde.
Een door SZW gesubsidieerd project van werkgevers en werknemers
(VNO-NCW, FNV en CNV) om het draagvlak voor tijdelijke nano-referentiewaarden te verkennen en het gebruik in de praktijk uit te testen levert
eind 2011 conclusies en aanbevelingen van sociale partners op over het
gebruik van de tijdelijke nano-referentiewaarden.
3. Wetenschappelijk onderzoek
Eerder is aan de Kamer gemeld dat zou worden ingezet op minimaal 15 %
risico-onderzoek binnen het totaal budget voor nano-onderzoek. Dit
streven heeft inmiddels zijn beslag gekregen. In het programma Fes
HTS&M zal minimaal 10,6 miljoen euro subsidie (dat wil zeggen 21, 2
miljoen onderzoeksomvang) rechtstreeks naar thema 1 («Risk analysis &
Technology Assessment») gaan. Daarnaast is de bedoeling dat binnen de
overige thema’s van het programma risico-onderzoek wordt vervlochten
en dat er in proefschriften die betrekking hebben op onderzoek naar
nanotechnologie serieus aandacht wordt besteed aan het thema risico.
Met toerekening van deze onderdelen, inclusief projectmanagement, is de
verwachting dat de minimale omvang van het onderzoek dat direct
gerelateerd is aan de risico’s van nanotechnologie rond de 28 miljoen
euro zal bedragen. Voor het bewaken van het juiste karakter van het
risico-onderzoek en het streven dat minimaal één derde deel van het
onderzoek van de aangewezen onderdelen binnen de overige thema’s
daadwerkelijk wordt vervlochten met het risico-onderzoek wordt een
centrale rol voorzien voor het RIVM. Het Fes HTS&M consortium zal zijn
onderzoek uitvoeren conform de Europese Code of Conduct voor een
verantwoordelijke en veilige ontwikkeling van nanotechnologie.
De ontwikkeling van risicobeoordelingsmethodieken voor nanodeeltjes
dient bovendien bij te dragen aan de ontwikkeling van methoden die
leiden tot vermindering, verfijning en bij voorkeur vervanging van
dierproeven.
Het vervolg
Analyse van de huidige situatie
Aandacht voor nanotechnologie en -materialen is verbreed naar tal van
dossiers/werkvelden. Al ruim 15 jaar is er veel aandacht in de onderzoekswereld voor de kansen van nanotechnologie en nanodeeltjes. De laatste
jaren richt het onderzoek zich ook in toenemende mate op de risico’s. De
notie van urgentie voor het verantwoord omgaan met (vooralsnog
onzekere) risico’s van nanodeeltjes wordt breed erkend, maar door
sommigen steeds ook weer afgezwakt. Op nationaal en internationaal
niveau is er inzet op methodiekontwikkeling ten behoeve van risicoonderzoek, op implementatie en eventueel aanpassing van (EU-)regelgeving, en op de maatschappelijke dialoog. Op nationaal niveau worden
er samen met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven een aantal acties
ondernomen om kennis te delen en invulling te geven aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Daarbij is er enerzijds bereidheid
invulling te geven aan het voorzorgbeginsel maar anderzijds ook enige
terughoudendheid in het breed delen van informatie of het komen tot
afspraken daarover.
De complexiteit van techniek en belangen binnen het dossier verhinderen
dat kant en klare oplossingen gekozen kunnen worden. De inzet is
allereerst op EU-regelgeving, maar daarnaast wordt al wel nationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

7

verkend wat mogelijk is indien onverhoopt deze Europese route een te
lang tijdspad vergt.
Afwegingen en conclusies
Zolang er wetenschappelijke onzekerheid is, is de verantwoordelijkheid
van het bedrijfsleven op gebied van voorzorg, en de inzet op het zo snel
mogelijk verkleinen van die onzekerheid, van het grootste belang.
Adequate EU-regelgeving in combinatie met voorzorg op nationaal niveau
waarborgen een veilige situatie voor mens en milieu. Wanneer deze koers
onvoldoende resultaat en perspectief sorteert is een heroverweging aan
de orde. Separate en aanvullende nationale regelgeving komt dan in
beeld. Nadeel van dergelijke nationale regels is dat zij vooral bedrijven in
Nederland raken terwijl juist veel producten met nanodeeltjes van buiten
Nederland komen.
Tot Slot
Er is maatschappelijk enthousiasme voor de nieuwe nanotechnologie
maar er heerst ook grote zorg over de mogelijke risico’s die met het
gebruik van die techniek gepaard kunnen gaan. Omgaan met die
(mogelijke) risico’s betekent op dit moment vooralsnog: omgaan met
onzekerheden.
Dit vereist een verantwoorde aanpak. Daarom is het van groot belang om
in de komende periode de kennis over risico’s, en daarop gebaseerde
richtlijnen voor een veilige toepassing, van nanodeeltjes en nanotechnologie zo snel mogelijk op orde te krijgen en om te zorgen dat alle
betrokken partijen hun verantwoordelijkheid adequaat invullen. Ik meld u
in de loop van 2011 over de voortgang daarvan, in het bijzonder over de
voortgang van de ontwikkelingen in EU-kader.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 338, nr. 100

8