Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1532
Vragen van het lid Van den Hul (PvdA) aan de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het bericht Verzekeraars onder
vuur om investeren in wapens (ingezonden 11 december 2020).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 3 februari 2021)
Vraag 1
Heeft u kennis genomen van het bericht het bericht «Verzekeraars onder vuur
om investeren in wapens» d.d. 9 december jl?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u eveneens kennis genomen van het onderzoek van de Eerlijke
Verzekeringswijzer naar beleggingen van de negen grootste verzekeraars in
Nederland?2
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Wat is uw reactie op de bevindingen in het onderzoek van de Eerlijke
Verzekeringswijzer?
Antwoord 3
Het kabinet verwacht van alle Nederlandse bedrijven dat zij internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemen door invulling te geven aan
internationale normen zoals die zijn neergelegd in de OESO-richtlijnen voor
multinationale ondernemingen (hierna OESO-richtlijnen), waar de UN Guiding
Principles on Business and Human Rights(UNGP’s) onderdeel van uitmaken.
Hier wordt nader invulling aan gegeven door het IMVO-convenant voor de
verzekeringssector (hierna convenant). Deze naleving is een individuele
1

https://www.telegraaf.nl/financieel/598539189/verzekeraars-onder-vuur-om-investeren-inwapens
2
https://eerlijkegeldwijzer.nl/media/496454/2020-12-praktijkonderzoek-controversial-armstrade.pdf

ah-tk-20202021-1532
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

verantwoordelijkheid van de verzekeraars. Zij maken hun eigen afweging of
zij beleggen in de defensie-industrie, met inachtneming van het verbod om te
investeren in ondernemingen die clustermunitie, of cruciale onderdelen
daarvan, produceren, verkopen of distribueren. Verzekeraars behoren hierbij,
conform OESO-richtlijnen en UNGP’s, risico’s in kaart te brengen, hun invloed
aan te wenden om deze risico’s te voorkomen en aan te pakken en hierover
verantwoording afleggen.
Voor wat betreft de conclusies van de Eerlijke Verzekeringswijzer merkt het
kabinet op dat de onderzoeksresultaten betrekking hebben op de verzekeraars
in hun hoedanigheid als group. Dit houdt in dat ook gegevens van de
niet-Nederlandse entiteiten van de verzekeraars zijn gebruikt. Alleen voor
Aegon is een korte toelichting gegeven over het beleid van de Nederlandse
entiteit. Het kabinet erkent dat middels ondertekening van het convenant door
het Verbond van Verzekeraars de Nederlandse entiteit van desbetreffende
verzekeraars gehouden is aan het convenant.
Het kabinet verwijst verder naar de intentieverklaring die ondertekend is door
Achmea B.V., AEGON N.V. en NN Group N.V. 3 Deze laatste twee worden
specifiek in het rapport van de Eerlijke Verzekeringswijzer genoemd. De
intentieverklaring is niet juridisch bindend, maar verzekeraars geven hierin
wel aan de geest en doelstellingen van het convenant te ondersteunen en
zoveel mogelijk in lijn met de doelstellingen en afspraken overeengekomen in
het convenant te zullen handelen. Het kabinet roept verzekeraars op om
invulling te blijven geven aan deze intentieverklaring.
Het kabinet onderschrijft daarnaast dat bedrijven, zoals producenten van
militaire goederen, ook verantwoordelijk zijn voor gepaste zorgvuldigheid ten
aanzien van transacties naar gevoelige eindbestemmingen. De zes criteria die
de Eerlijke Verzekeringswijzer noemt kunnen behulpzaam zijn in het beoordelen van eventuele gevoeligheden en risico’s met betrekking tot de eindbestemming. Het is echter niet zo dat er per definitie geen militaire goederen
geleverd mogen worden aan dergelijke landen, die immers ook vaak een
legitieme veiligheidsbehoefte kennen. Of een individuele transactie risicovol
is, moet per geval beoordeeld worden op grond van de acht criteria uit het
EU Gemeenschappelijk Standpunt en hangt af van de aard van de goederen,
de specifieke eindgebruiker en het beoogd eindgebruik.
Vraag 4
Deelt u de mening dat in het geval van de betrokken verzekeraars er sprake is
van het zich niet houden aan het Internationaal Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen (IMVO)-convenant voor de verzekeringssector? Zo nee, waarom
niet? En zo ja, welke mogelijkheden ziet u om deze verzekeraars aan te
spreken?
Antwoord 4
De convenantsafspraken worden jaarlijks gemonitord door een onafhankelijke
monitoringscommissie. De monitoringscommissie beoordeelt of de afspraken
die zijn gemaakt door de partijen zijn opgevolgd binnen de afgesproken
termijn. Deze commissie houdt echter geen toezicht op de afzonderlijke
beleggingen van individuele verzekeraars, aangezien het convenant niet
voorschrijft in welke sectoren of bedrijven verzekeraars mogen beleggen. Dit
betreft de individuele verantwoordelijkheid van de verzekeraars zelf. Ook gaat
de monitoringscommissie niet na of en hoe vaak de OESO-richtlijnen worden
geschonden door verzekeraars. Zodoende heeft het kabinet hier geen inzicht
in.
Zoals ik uw Kamer eerder berichtte sprak ik op 20 februari 2019 met het
Verbond van Verzekeraars.4 Het gesprek ging onder andere over hoe
verzekeraars omgaan met investeringsbeslissingen met betrekking tot
controversiële wapens en controversiële wapenhandel. Sindsdien is er door
de partijen bij het convenant een themakader opgesteld over controversiële

3

https://www.imvoconvenanten.nl/-/media/imvo/files/verzekeringssector/intentieverklaringverzekeringssector.pdf
4
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 2161, Beantwoording vragen van de
leden Karabulut en Alkaya (SP) over maatschappelijk verantwoord investeren door levensverzekeraars en andere institutionele beleggers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

wapens en wapenhandel met hoog-risicolanden.5 Ook heeft een werkgroep
van het convenant, zoals afgesproken in het gesprek van 20 februari 2019,
een casussessie georganiseerd waarin wapenhandel met hoog-risicolanden is
besproken met en door verzekeraars. De lessen die hieruit geleerd zijn
kunnen door verzekeraars worden geraadpleegd.6 Op 26 januari 2021 werd er
vanuit het convenant een webinar georganiseerd om het themakader verder
toe te lichten en onder de aandacht van verzekeraars te brengen.
Daarnaast kunnen stakeholders verzekeraars rechtstreeks aanspreken op de
verantwoordelijkheden die volgen uit de OESO-richtlijnen. Nietgouvernementele organisatie PAX, de auteur van het rapport «Controversial
arms trade and investment of insurers», is partij bij het convenant. Onder de
afspraken van het convenant kan PAX de aanbevelingen en uitkomsten van
het rapport delen met de verzekeraars en hen ondersteunen bij het verder
aanscherpen van de gepaste zorgvuldigheid naar aanleiding hiervan. Het
kabinet nodigt convenantspartijen uit de dialoog hierover aan te gaan.
In aanvulling daarop ben ik bereid om een vervolg te geven aan het gesprek
dat ik met de sector heb gevoerd op 20 februari 2019, onder andere over hoe
verzekeraars omgaan met investeringsbeslissingen met betrekking tot
controversiële wapens en controversiële wapenhandel. In een vervolggesprek
zal ik met verzekeraars bespreken welke voortgang sindsdien is gemaakt en
waar nog ruimte voor verbetering bestaat.
Vraag 5
Deelt u de conclusie dat op basis van de United Nations Principles for
Responsible Investment (UNPRI)-definitie deze verzekeraars nu niet meer
enkel betrokken zijn bij («linked to»), maar bijdragen («contribute») aan de
mensenrechtenschendingen als gevolg van beleggingen in wapenhandelaars?
Zo nee, waarom niet? En zo ja, bent u bereid deze verzekeraars hierop aan te
spreken en te wijzen op het schenden van de afspraken?
Antwoord 5
In een publicatie van UNPRI worden drie factoren genoemd aan de hand
waarvan bepaald wordt of een investeerder direct gelinkt kan worden aan of
bijgedragen heeft aan een negatieve uitkomst: wat is de mate waarin een
investeerder schade faciliteert of aanspoort; wat is de mate waarin de
investeerder wist of had moeten weten van de schade; en wat is de kwaliteit
van mitigerende stappen ondernomen door de investeerder om de schade te
adresseren?7 Het rapport van de Eerlijke Verzekeringswijzer merkt terecht op
dat het antwoord op de voorgaande vragen de mate bepaalt waarin
verzekeraars bijdragen aan of betrokken zijn bij de schade. Als de bijdrage of
betrokkenheid van de verzekeraar bij de schade verhoogt, betekent dit dat
ook de verantwoordelijkheid van de verzekeraar om te zorgen voor herstel en
verhaal of hierop invloed uit te oefenen verhoogt. Het kabinet is echter niet in
de positie om op basis van het rapport van de Eerlijke Verzekeringswijzer te
bepalen of er een verschuiving van betrokkenheid naar bijdrage heeft
plaatsgevonden, zie ook het antwoord op vraag 4 waarin het monitoringsproces van het convenant verder wordt toegelicht.
Vraag 6
Bent u bereid deze verzekeraars te verzoeken om aan te tonen hoe men de
richtlijnen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), waaronder de zes «due diligence» (gepaste zorgvuldigheid)stappen, toepast ten aanzien van beleggingen in wapenproducenten die
wapens leveren aan landen die verantwoordelijk zijn voor ernstige mensenrechtenschendingen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het kabinet verwacht van de verzekeraars dat zij de OESO-richtlijnen en
UNGP’s naleven, ook via hun beleggingsrelaties. Dit betekent dat zij voor hun
beleggingen risico’s op misstanden voor mens en milieu in kaart brengen,
5

https://www.imvoconvenanten.nl/nl/verzekeringssector/convenant/-/media/
C9D9C20C26A6406AB174D4CD4D485274.ashx
6
https://www.imvoconvenanten.nl/-/media/imvo/files/verzekeringssector/geleerde-lessenverzekeringssector.pdf?la=nl&hash=6958F6FD249A2D2FA1C0D30A591820BF
7
https://www.unpri.org/download?ac=11953 p. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

hun invloed aanwenden om deze risico’s te voorkomen, te verminderen en/of
aan te pakken en hierover transparant zijn. Het kabinet verwacht dat
verzekeraars transparant zijn over hun gepaste zorgvuldigheid in lijn met de
OESO-richtlijnen. In hoofdstuk vijf van het convenant hebben de partijen
afspraken gemaakt over stap vijf van de OESO-richtlijnen gericht op
transparantie en rapportage. Om verder invulling te geven aan de convenantsafspraken is in september 2020 de werkgroep transparantie van start
gegaan.
De convenantsafspraken over de toepassing van gepaste zorgvuldigheid
worden jaarlijks gemonitord door een onafhankelijke monitoringscommissie.
De monitoringscommissie beoordeelt of de afspraken die zijn gemaakt door
de partijen zijn opgevolgd binnen de afgesproken termijn. Zie in het
antwoord op vraag 4 hoe convenantsafspraken worden gemonitord.
Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 4, ben ik bereid om het
gesprek aan te gaan met verzekeraars over de invulling van de zes stappen
van gepaste zorgvuldigheid van de OESO-richtlijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4