Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

982
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de Minister van Financiën over Target2
(ingezonden 30 december 2016).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 20 januari 2017).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Europe’s secret bailout» van
Hans-Werner Sinn?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe groot is de Target2-positie van De Nederlandsche Bank (DNB) op dit
moment en kunt u aangeven hoe die per land is opgebouwd per tegenpartij
(ofwel, hoeveel heeft DNB nog tegoed van de Banca d’Italia, hoeveel staat
DNB in het krijt bij de Bundesbank, etc)?
Antwoord 2
Target2-posities van nationale centrale banken worden maandelijks openbaar
gerapporteerd op de ECB-website2. De meest recente cijfers (voor eind
november 2016) laten voor DNB een positief Target2-saldo zien van EUR 99,6
mrd. Zoals aangegeven in mijn brief van 12 december 20163 wordt het
Target2-systeem geadministreerd door de ECB. De tegenpartij voor Target2transacties betreft dus de ECB, niet andere nationale centrale banken (NCB’s)
in het Eurosysteem. DNB heeft hierdoor geen (positieve of negatieve) positie
ten opzichte van andere NCB’s.
Vraag 3
Wat is volgens u de oorzaak van de recent weer zeer sterke stijging in de
Target2-saldi binnen het stelsel van centrale banken in de eurozone?

1

https://www.project-syndicate.org/commentary/risky-eurozone-debt-buybacks-by-hans-wernersinn-2016-11
2
Zie ECB Statistical Warehouse (2016) «TARGET Balances»
3
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1171

ah-tk-20162017-982
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Anders dan in 2012 zijn de oplopende saldi in recente jaren niet het gevolg
van marktstress maar het resultaat van de uitvoering sinds september 2014
van het ECB-opkoopprogramma. Het ECB-programma beïnvloedt Target2saldi op verscheidene manieren:
Allereerst geeft de ECB aan dat NCB’s veelal (in ca. 50% van alle transacties
onder het opkoopprogramma van de ECB) obligaties aankopen van tegenpartijen die niet gevestigd zijn in de eurozone. Deze tegenpartijen moeten de
transactie voldoen via een rekening bij een bank die via een NCB in de
eurozone bij het Target2-systeem is aangesloten. Hiervoor maken deze
tegenpartijen veelal gebruik van eurozone branches van hun eigen nieteurozone bank (bijv. een eurozone-branche van een Britse bank), of van
«correspondent banks» (banken gevestigd in de eurozone die betaaldiensten
aanbieden aan niet-eurozonebanken). Zowel deze branches als correspondent
banken zijn relatief vaak gevestigd in landen als Duitsland, Luxemburg en
Nederland. Als gevolg hiervan ontstaan betaalstromen binnen de eurozone
die worden verwerkt via het Target2-systeem en leiden tot oplopende
Target2-saldi.4
Tevens stelt dat ECB dat NCB’s veelal (in ca. 30% van alle transacties)
obligaties aankopen van tegenpartijen die gevestigd zijn in een ander
euroland. Veel van deze tegenpartijen zijn volgens de ECB gevestigd in bijv.
Duitsland. Ook dit veroorzaakt grensoverschrijdende transacties en leidt tot
oplopende Target2-saldi.
Tot slot beïnvloedt de risicoperceptie van investeerders bij welke banken zij
de liquiditeit gegenereerd onder het ECB opkoopprogramma (tijdelijk) stallen
hetgeen tevens leidt tot betaalstromen binnen de eurozone met gevolg
oplopende Target2-saldi.5
Vraag 4
Wat gebeurt er met de Target2-schuld als een land de eurozone verlaat en de
eigen centrale bank van dat land niet herkapitaliseert om de Target2-schuld
bij andere landen af te betalen?
Antwoord 4
Zoals gesteld in mijn brief van 12 december zou, indien een land de eurozone
verlaat, de betreffende nationale centrale bank een claim op dan wel
verplichting jegens de ECB behouden. Dit is in economisch opzicht niet
anders dan onder de huidige situatie. Wel dienen landen die binnen het
Target2-systeem wensen te opereren maar geen deel uitmaken van het
Eurosysteem een non-negatief saldo te behouden t.o.v. de ECB.6 Bij uittreding
kan dit aanleiding geven tot een verrekening van een negatief saldo. Een
dergelijk uittreden is echter niet aan de orde.
Vraag 5
Hoe groot is de exposure van de private sector (huishoudens, bedrijven,
banken) ten opzichte van de private sector in de vijf landen met de meest
negatieve Target2-balansen?
Antwoord 5
A priori bestaat er geen echte link tussen Target2 en exposures van de private
sector. Zolang banken kapitaalstromen privaat financieren, kunnen private
sector exposures allerlei vormen en grootten aannemen, maar zullen
Target2-saldi niet oplopen. Indien bijv. een depositohouder bij een Spaanse
bank een betaling verricht aan een Duitse bank (bijv. om te betalen voor de
import van goederen) en de Spaanse bank deze transactie financiert door
liquiditeit te lenen bij een Duitse bank, leidt dit niet tot een oplopend
Target2-saldo, maar heeft de betreffende Duitse bank (en daarmee de Duitse
private sector) wel een vergrote exposure op de Spaanse private sector. Dit
was de situatie voor 2007: Target2-saldi waren nihil, terwijl private exposures
wel aanzienlijk waren.
4

Zie ECB (2016) «TARGET balances and the asset purchase programme» Economic Bulletin,
November 2016, p. 20–23
5
DNB (2016) «Target2 imbalances reflect QE and persistent fragmentation within the euro area»
DNBulletin
6
ECB (2011) «Monthly bulletin» October 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Slechts indien banken uit het ene land significant meer afhankelijk zijn van
centrale bank liquiditeit dan banken in een ander land, kunnen oplopende
Target2-saldi te zien zijn. Ook dan bestaat echter veelal geen (positieve)
relatie tussen deze saldi en private exposures. Sterker, oplopende Target2saldi kunnen gepaard gaan met teruglopende private exposures: indien bijv.
de Spaanse centrale bank een bedrijfsobligatie uitgegeven door een Spaans
bedrijf aankoopt van een Duitse private tegenpartij, leidt dit tot oplopende
Target2-saldi maar verkleint de Duitse private sector juist haar exposure op
de Spaanse private sector.
Ondanks dat er geen directe link bestaat tussen Target2 en private exposures,
wordt in de tabel hieronder een overzicht gegeven van de exposures van de
Nederlandse private sector op die van de vijf landen die (momenteel) de
grootste negatieve Target2-saldi hebben.
Tabel: Bruto uitzettingen van de Nederlandse private sector op de private sectoren van geselecteerde landen, per 30 september
2016 (MRD EUR, excl. exposures BFIs (Buitengewone Financiële Instellingen))

Bruto uitzettingen van de Nederlandse private sector

Italië

Spanje

Portugal

Griekenland

Frankrijk

49,73

49,21

5,47

1,83

225,67

Bron: DNB Statistiek

Vraag 6
Herinnert u zich dat de regering in 2012 meldde «Om de huidige risico’s die
voortvloeien uit het Target2- systeem te mitigeren is het dus noodzakelijk dat
deze Europese maatregelen voortvarend blijven worden opgepakt.»?7
Antwoord 6
Ik ben bekend met de betreffende brief uit 2012.
Vraag 7
Kunt u aangeven hoe elk van deze maatregelen is opgepakt en uitgevoerd?
Antwoord 7
Afgelopen jaren zijn veel maatregelen genomen om de onderliggende
oorzaken van het oplopen van Target2-saldi in de periode van 2008–2012 te
mitigeren, o.a. op de terreinen die in de kabinetsbrief uit 2012 worden
genoemd.
Zo zijn er stappen gezet op het terrein van begrotingsbeleid en macroeconomisch toezicht, waaronder de implementatie van het Verdrag voor
stabiliteit, coördinatie en governance in de EMU en verscherpt budgettair en
economisch toezicht als gevolg van de implementatie van de «6-pack»
wetgeving. Deze wetgeving bevat ook de MEOP-procedure, waarmee
macro-economische onevenwichtigheden (bijv. onevenwichtigheden op de
lopende rekening en betalingsbalans, in de financiële sector) beter gemonitord en aangepakt kunnen worden. Dergelijke onevenwichtigheden waren in
de periode 2008–2012 onderliggende drijfveren van oplopende Target2-saldi.
In 2013 is tevens de 2-pack wetgeving van kracht geworden. Deze wetgeving
zorgt voor een zorgvuldiger en meer gestroomlijnd proces voor het beoordelen van (ontwerp)begrotingen van eurolanden. Ook wordt binnen de
Eurogroep peer pressure door middel van benchmarking toegepast om
eurolanden te bewegen om hun economische structuur verder te versterken.
Dergelijke maatregelen moeten leiden tot gezondere publieke financiën en
sterkere economieën. Dit kan ceteris paribus tevens leiden tot kleinere
onevenwichtigheden op de betalingsbalans en tot een vergroot vertrouwen in
de economische stabiliteit van eurolanden. Daarmee worden verscheidene
oorzaken van het oplopen van Target2-saldi in de periode 2008–2012
aangepakt.
Daarnaast zijn er maatregelen doorgevoerd ter versterking van de Europese
bankensector. Zo zijn de kapitaaleisen voor banken de afgelopen jaren fors
verhoogd en worden de komende jaren nog verdere stappen gezet om te

7

Kamerstuk 21 501-07, nr. 905

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

komen tot een steviger raamwerk.8 Tot slot is ook het bankentoezicht in de
eurozone gestroomlijnd via de Bankenunie, welke tevens een ordentelijke
afwikkeling en herstructurering van banken bevordert. Al deze maatregelen
hebben tot doel de stabiliteit van en het vertrouwen in het Europese
bankenstelsel te vergroten. Hiermee wordt ook een deel van de oorzaken van
de oplopende Target2-saldi in de post-(2008)crisis periode aangepakt.
Vraag 8
Is het risico dat voortvloeit uit het Target2-systeem sindsdien in zijn totaliteit
afgenomen of toegenomen?
Antwoord 8
Zoals gesteld materialiseert een restpositie in het Target2 systeem zich
slechts bij een uittreding van een land uit het Eurosysteem en de eurozone. In
de afgelopen jaren zijn veel maatregelen getroffen om de stabiliteit van de
eurozone en de economische gezondheid van eurolanden te versterken. Zie
ook het antwoord op vraag 7.
Vraag 9
Op welke wijze kunnen de publieke risico’s van de Target2-schulden
verminderd worden door DNB en door de Nederlandse regering?
Antwoord 9
Zoals hiervoor aangegeven zijn er in recente jaren op Europees niveau reeds
belangrijke stappen gezet om de eurozone te versterken onderliggende
onevenwichtigheden te verminderen die kunnen leiden tot persistente
Target2-saldi. Daarnaast kapitaliseert DNB zich tegen de financiële risico’s die
zij uit hoofde van het (Eurosysteem) monetair beleid loopt. Op het moment
dat de uitstaande risico’s op de balans van DNB zich daadwerkelijk materialiseren zou in eerste instantie gekeken worden naar de omvang van het
buffervermogen van DNB.
Vraag 10
Wat is het maximale risico dat de Nederlandse staat loopt door de enorme
Target2-balans van DNB?
Antwoord 10
Het Target2-saldo van DNB betreft momenteel (per eind november 2016) EUR
99,6 mrd. Zoals gesteld in antwoord op vraag 2 betreft dit saldo een bilaterale
claim op de ECB, welke voldoende buffers heeft om aan haar verplichtingen
te voldoen. Zie ook het antwoord op vraag 4.
Vraag 11
Kunt u deze vragen een voor een en binnen de reguliere termijn beantwoorden?
Antwoord 11
Ja.

8

Zie hiervoor mijn recente Kamerbrief met een overzicht van alle kapitaalseisen: Kamerstuk
32 013, nr. 119.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4