2023D41553

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Europese Zaken hebben enkele fracties
de behoefte om vragen en opmerkingen voor te leggen over de brieven
van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 10 oktober 2023 inzake
Geannoteerde agenda Raad Algemene Zaken van 24 oktober (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2718) en d.d. 9 oktober 2023 inzake Verslag van de informele
Raad Algemene Zaken van 27 en 28 september 2023 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2717).
De voorzitter van de commissie,
Bromet
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

nds-tk-2023D41553

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de PVV-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties
• Inbreng van de leden van de BBB-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie
Reactie van de Minister van Buitenlandse Zaken

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken van 24 oktober 2023.
Zij hebben nog enkele vragen.
Deze leden maken zich zorgen over de situatie in Oekraïne. Steun aan
Oekraïne is van levensbelang in de strijd tegen Rusland. Zij zijn benieuwd
hoe de Minister oordeelt over de politieke onrust die ontstaan is in de
Verenigde Staten (VS). Is de kans aanwezig dat steun aan Oekraïne vanuit
de VS zal verminderen? Wat zijn hiervan de consequenties? Ook zijn
voornoemde leden benieuwd of al duidelijk is hoeveel Russische bevroren
tegoeden in Nederland en de Europese Unie (EU) aanwezig zijn. Kan
Nederland ook zelfstandig deze tegoeden naar Oekraïne doen toekomen?
Waarvoor (specifiek) wil de EU de bevroren tegoeden gebruiken, mits het
mogelijk is deze voor Oekraïne in te zetten? Ook zijn de aan het woord
zijnde leden benieuwd of de opstelling van Hongarije omtrent het
blokkeren van steun aan Oekraïne omzeild kan worden. Zijn er mogelijkheden om EU-steun zo te organiseren dat een Hongaars veto geen invloed
heeft?
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen om de rechtsstaat in
enkele EU-lidstaten. Recentelijk zijn er artikelen verschenen die berichten
dat de Europese Commissie overweegt om 13 mld. euro aan bevroren
EU-fondsen beschikbaar te maken voor Hongarije. Dit in de hoop dat
Hongarije hierna haar positie ten opzichte van steun aan Oekraïne
verandert. Voornoemde leden maken zich ernstige zorgen over deze
berichtgeving. Kan de Minister de inhoud hiervan bevestigen? Overweegt
de Europese Commissie inderdaad dit bedrag vrij te maken? Hoe staat het
ervoor met de mijlpalen die zijn gezet voor de Hongaarse rechtsstaat? Zijn
deze behaald? Deze leden keuren chantage, waar de opstelling van
Hongarije de schijn van heeft, af. Deelt de Minister deze afkeuring? Hoe
ziet het speelveld eruit? Zijn andere lidstaten bereid de Europese
Commissie in deze keuze te steunen?
Bij de recente Slowaakse verkiezingen is de SMER-partij van oud-premier
Fico als winnaar verschenen. De aan het woord zijnde leden keuren de
anti-Oekraïne retoriek en pro-Russische houding van oud-premier Fico af.
Deze leden zijn benieuwd hoe de Minister kijkt naar de verkiezingsuitslag.
Brengt een mogelijke coalitie met SMER risico’s met zich mee voor steun
aan Oekraïne en voor de rechtsstaat? Kan oud-premier Fico EU-steun aan
Oekraïne beïnvloeden? Hoe beïnvloedt dit het Europees speelveld,
specifiek de positie van Hongarije en Polen? Hoe kijken de Europese
Commissie andere EU-lidstaten hiernaar? Kan de Minister haar zorgen
hierover uitspreken bij haar collega’s?

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat op dit moment ambtelijke discussie
plaatsvindt over de mogelijke herziening van het Meerjarig Financieel
Kader (MFK). Zij steunen de positie van het kabinet. De uitdagingen en
verplichtingen moeten binnen de kaders van het huidige MFK worden
opgevangen. Steun aan Oekraïne geniet hierbij een speciale positie. Hoe
groot acht de Minister de kans dat de herziening aan bod komt bij de
RAZ? Kan de Minister toezeggen naast de Kamer te informeren ook de
Kamer te betrekken bij besluitvorming? In hoeverre is een akkoord op het
MFK bij de eerstvolgende Europese Raad realistisch?
Voornoemde leden lezen dat migratie als apart agendapunt op de agenda
van de ER zal staan. Zij achten het van groot belang dat dit vooraan op de
Europese agenda blijft staan. Hoe kijkt de Minister naar de vorderingen op
het gebied van het Asiel- en Migratiepact? Kan de Minister een schets
geven van de lopende onderhandelingen? Gaan deze onderhandelingen
naar schatting nog voor de verkiezingen van het Europees Parlement
geconcludeerd worden?
Ten slotte maken de leden van de VVD-fractie zich zorgen over de
veiligheidssituatie in Kosovo. De berichtgeving over de aanslag in
Noord-Kosovo is verontrustend. Klopt het dat de EP-rapporteur voor
Kosovo uitgaat van Servische betrokkenheid? Hoe oordeelt het kabinet
hierover? Deze leden achten de voortzetting van de dialoog van groot
belang. Op welke manier wordt de Kosovaarse regering ondersteund in
een constructieve dialoog met haar Kosovaars-Servische burgers? Hoe
vindt deze dialoog plaats?
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda Raad Algemene Zaken van 24 oktober 2023.
Deze leden spreken ten eerste hun afschuw en afkeuring uit tegen de
terroristische aanval van Hamas. Zij betuigen hun medeleven met de
slachtoffers en nabestaanden van dit opnieuw oplaaiende conflict, en
verzoeken de Minister zich op alle mogelijke manieren in te spannen
teneinde meer onnodig menselijk leed te voorkomen. Voor de aan het
woord zijnde leden is het helder dat Israël het recht heeft zich te verdedigen tegen terroristische aanslagen. Daarbij dient wel door alle betrokken
partijen het oorlogsrecht in het oog gehouden te worden. Zal de Minister
dit punt ook bespreken tijdens de Raad? Hoe gaat de EU zich inspannen
om er voor te zorgen dat het oorlogsrecht zoveel mogelijk gerespecteerd
gaat worden?
Tevens zijn voornoemde leden van mening dat het collectief straffen van
inwoners van Gaza, waarbij de Israëlische autoriteiten toegang tot water
en voedsel voor ongeveer 2 miljoen mensen hebben afgesloten, niet in
lijn is met oorlogsrecht en de humanitaire situatie aanzienlijk verslechtert.
Verwacht de Minister dat op dit punt overeenstemming gevonden kan
worden in de Raad? Deelt de Minister deze positie?
Op Europees niveau is de afgelopen 24 uur gesproken over het bevriezen
van steun aan de Palestijnse gebieden. Unilateraal besloot de Hongaarse
Eurocommissaris Oliver Varhelyi de steun op te schorten. Wat vindt de
Minister hiervan? Is dit een kwestie waar de Europese Commissie zonder
ruggenspraak van de Raad over kan beslissen? Wat deze leden betreft, is
het Europees buitenlands beleid alleen daadkrachtig als de EU met een
mond kan spreken. Na de invasie van Oekraïne is de EU erin geslaagd
daadkrachtig en met een stem te spreken. Voornoemde leden zouden
graag zien dat de EU ook in dit conflict zich eendrachtig opstelt, om zo

3

snel mogelijk als waardig bemiddelaar tussen de partijen op te kunnen
treden. Deelt de Minister die inzet? Zal zij de Hongaarse Eurocommissaris
aanspreken op zijn unilaterale uiting?
Zowel de Palestijnse- als de Israëlische Minister van Buitenlandse Zaken
zijn uitgenodigd voor de Raad. Zullen zij beiden ook aanwezig zijn? Wat
betreft de leden van de D66-fractie moet er zo snel mogelijk gewerkt gaan
worden aan een politieke oplossing voor dit conflict. Een oplossing waarin
Israël zich veilig weet en waar ook Palestijnen serieus perspectief hebben.
De EU kan hier een grote rol in spelen. Kan de Minister zich inspannen
tijdens deze Raad om zo snel mogelijk dialoog gericht op een oplossing
tussen de twee partijen te organiseren? Zal de Minister ook tijdens of en
marge van de Raad haar Palestijnse- en Israëlische collega aanspreken op
hun verantwoordelijkheid het oorlogsrecht in acht te nemen?
De EU is de grootste financiële donor aan de Palestijnen. Dit geld gaat
naar inwoners. De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de steun
aan de Palestijnen doorgezet dient te worden. Zij begrijpen de terughoudendheid van de Europese Commissie en delen de inzet dat bij iedere
euro gecontroleerd moet worden of die niet in handen van Hamas
terechtkomt. Tegelijk zouden zij graag zien dat de Europese Commissie
inzet op zo snel mogelijk steun bieden aan Palestijnse burgers die
slachtoffer zijn geworden van dit opnieuw opgelaaide conflict. Alle steun
die gericht is op het organiseren van humanitaire basisvoorzieningen en
die kan bijdragen aan het voorkomen van menselijk leed, moet wat deze
leden betreft wel zo snel mogelijk beschikbaar komen. Deelt de Minister
de opvatting dat er scherpe controle moet komen op geldstromen richting
de Palestijnen, maar dat die geldstromen wel door moeten gaan omdat
anders burgers onnodig geraakt worden? Is zij bereid dit op te brengen in
de Raad? Zal zij ook met haar Palestijnse collega de mogelijkheden voor
controle op die steun bespreken?
Ook hopen de leden van de D66-fractie dat de Minister aandringt op
Europese aandacht voor bescherming van de Joodse gemeenschap in
Europa in het licht van de recente gebeurtenissen. In het Verenigd
Koninkrijk hebben we de eerste geweldsplegingen tegen de Joodse
gemeenschap al gezien. We weten ook uit eerdere escalaties in dit
conflict, dat dit antisemitisme in de Europese samenleving aanwakkert. Zij
verzoeken de Minister zich in te zetten voor nauwe (intelligence) samenwerking met haar Europese collega’s om eventuele escalatie binnen de
Europese Unie te voorkomen. Is de Minister hierover in gesprek met haar
collega’s op andere departementen? Zal zij zich hierover ook in de Raad
uitspreken?
De leden van de D66-fractie ondersteunen de inzet van Nederland om
voorstander te blijven van het blijvend steunen van Oekraïne. Echter,
maken deze leden zich zorgen over de berichten dat Hongarije dwarsligt
met een veto op het MFK, waardoor de steun voor Oekraïne dreigt stil te
staan. Bovendien is het zorgwekkend dat ook Slowakije zich mogelijkerwijs aansluit bij dit rijtje gezien de verkiezingsuitslagen daar.
Deze leden zijn benieuwd hoe de Minister de ontwikkelingen met
betrekking tot Hongarije analyseert. Het lijkt erop dat sommige
EU-lidstaten willen zwichten voor de chantage van de Hongaarse
Minister-President Orbán. Namelijk dat lidstaten nu overwegen een deel
van het geblokkeerde geld voor Hongarije, in verband met het rechtsstatelijkheidsmechanisme, te deblokkeren. Klopt deze berichtgeving en wat is
het standpunt van Nederland hierop? Deelt de Minister de mening dat dit
dansen is naar de pijpen van Minister-President Orbán, waarmee de
Europese Unie haar rechtsbeginselen verkwanselt? Wat zijn volgens de

4

Minister goede alternatieve stappen/maatregelen tegen Hongarije om
ervoor te zorgen dat de Europese steun voor Oekraïne niet in gevaar
komt?
Inbreng van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
het voornemen van het Raadssecretariaat om nationale parlementen de
toegang tot het delegates portal te ontzeggen. Dit digitale portaal is de
enige mogelijkheid die nationale parlementen hebben om een vinger aan
de pols te houden over wat er achter gesloten deuren op EU niveau
besloten wordt. Mocht de toegang technisch of juridisch onmogelijk
worden gemaakt, is de Minister dan bereid de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij de Europese Unie de opdracht te geven proactief
en onverwijld, tenminste de commissie Europese Zaken en tevens overige
relevante Kamercommissies, de limité stukken te delen teneinde de
democratische controle op de Brusselse besluitvorming te kunnen
behouden? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PVV-fractie lezen met verbazing dat het kabinet het van
belang acht dat huidige migratieafspraken worden geïmplementeerd,
waaronder de reeds geldende Dublin afspraken. Als het kabinet dit echt
meent, zou dit dan moeten impliceren dat ze zelf ook begint zich aan de
positieve kanten van de Dublin afspraken te houden, dat dus inhoudt dat
Nederland asielzoekers die via de grens met Duitsland of België,
Nederland zijn binnengekomen terugstuurt naar Duitsland, respectievelijk
België? Zo nee, hoe rijmt dit dan met het standpunt van het kabinet dat
regels dienen te worden nageleefd?
In dat licht, kan de Minister een overzicht geven van het aantal Dublin
«take charge» en «take back»-verzoeken die het de eerste 9 maanden van
2023 heeft gedaan aan België en Duitsland en welk aandeel deze
verzoeken hadden op het totale aantal inkomende asielverzoeken?
De leden van de PVV-fractie zijn teleurgesteld te lezen dat het kabinet de
klimaatinzet van de EU steunt en het naleven van ambitieuze klimaatactie
onderstreept. Heeft het kabinet dan niets geleerd van de desastreuze
gevolgen van deze pseudowetenschappelijke klimaat- prietpraat voor de
energieprijzen en de inflatie waarmee de Nederlander in de armoede
wordt geduwd? Deze leden zouden graag zien dat het kabinet zich in haar
demissionaire staat terughoudend opstelt in het doen van dergelijke
boude uitspraken. Is de Minister bereid om een toontje lager te zingen?
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Raad Algemene Zaken van 24 oktober aanstaande. Dit
leidt bij deze leden tot een aantal vragen en opmerkingen.
Een deel van de bespreking zal gaan over de Russische inval in Oekraïne.
Met het kabinet veroordelen voornoemde leden de illegale invasie van
president Poetin in Oekraïne. De inzet van steun aan Oekraïne kunnen
deze leden op hoofdlijnen onderschrijven. Wel hebben zij vragen over het
langetermijnperspectief in deze oorlog. De inzet vanaf februari 2022 is
geweest om de Russische agressie te beëindigen door middel van
militaire steun aan Oekraïne en sancties. Nu we ruim anderhalf jaar verder
zijn, lijkt de oorlog in Oekraïne steeds meer vast te komen zitten in een
langdurige loopgravenoorlog. Hoe realistisch acht de Minister het
scenario dat Rusland door deze maatregelen zal inbinden? Wat gebeurt er
op diplomatiek vlak? Ziet de Minister kansen op een staakt het vuren?

5

De leden van de SP-fractie maken zich grote zorgen over de snelle
militarisering van de Europese Unie. Een grote zorg hierbij gaat over de
Europese Vredesfaciliteit (EPF). Dit construct om Europese defensieuitgaven te doen buiten de Europese verdragen en de Europese begroting
om, achten deze leden in strijd met deze afspraken. Hoe kijkt de Minister
hier naar? Op welke manier valt de EPF te rijmen met artikel 41.2 van het
Verdrag van Europese Unie?
De aan het woord zijnde leden verzetten zich tegen het voorstel van de
Europese Commissie om het MFK te verhogen. Los daarvan, hoeft de 50
mld. euro steun voor Oekraïne wat deze leden betreft niet eerst langs de
Europese Commissie, die hiervoor ook nog eens 885 fte extra voor wil
inhuren. De extra bijdrage aan het Europese defensiefonds is een verdere
militarisering van de Europese Unie en daarmee onwenselijk. Bovendien
worden er in dit voorstel middelen gereserveerd voor Europese Asielmaatregelen die nog niet zijn geformuleerd, zoals de Minister zelf ook
toegaf in de discussie rondom het BNC-fiche. Deze leden zijn van mening
dat met dit voorstel de oorlog in Oekraïne wordt gebruikt om meer
financiële middelen voor de Europese Commissie te reserveren, buiten
een breed maatschappelijk debat met de bevolking om. Kan de Minister
hier op reflecteren?
Inbreng van de leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties spreken hun grote afschuw
uit over de dood van Israëlische kinderen door toedoen van terroristen
evenals over de dood van Palestijnse kinderen – slechts een paar
kilometer verderop – door bombardementen. Israël heeft het recht zich te
verdedigen en haar burgers te beschermen. Zonder duurzame oplossing
is veiligheid voor Israëliërs en Palestijnen echter een illusie. Zonder
de-escalatie komt er geen einde aan de spiraal van geweld. Het ontzeggen
van water en voedsel voor de ruim 2 miljoen inwoners van Gaza is
immoreel en druist in tegen internationaal recht. Collectief straffen van
Palestijnen voor de barbaarse terreurdaden van Hamas leidt alleen tot nog
meer onschuldige slachtoffers. Deze leden vragen hoe er vanuit
Nederland en de EU wordt toegezien op respect voor het internationaal
recht. Zij vragen de Minister of het kabinet het ermee eens is dat het
afsluiten van water en voedsel voor de bevolking van Gaza een vorm van
collectief straffen is en niet in lijn is met het internationaal recht.
Inbreng van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Raad Algemene Zaken van 24 oktober 2023. Daarover
hebben zij een aantal vragen en opmerkingen.
Deze leden zijn het ermee eens dat een herziening van het MFK
momenteel een brug te ver is en dat eerst moet worden gekeken naar het
efficiënt gebruikmaken van reeds bestaande budgetten. Hoe ligt de
dynamiek op dit gebied tussen de EU-lidstaten? Welke lidstaten lopen
voorop in het willen herzien van het MFK en liggen er voldoende kansen
voor Nederland om binnen de EU (weer) op zoek te gaan naar een coalitie
van prudentere lidstaten?
Ziet het kabinet de extra financiële steunpakketten aan Oekraïne als een
«suppletoire begroting» binnen het MFK? En zijn er voldoende democratische middelen om de uitvoering te controleren van de financiële
EU-steun aan Oekraïne en het Europees herstelprogramma gericht op het
herstel en de wederopbouw van Oekraïne?

6

Voornoemde leden zijn het ermee eens dat er meer aandacht moet zijn
voor het verbeteren van het Europese investeringsklimaat en het
reduceren van regeldruk voor het MKB. Het is goed dat de RAZ ter
voorbereiding op de ER hier extra aandacht voor heeft, maar ziet de
Minister ook mogelijkheden voor concrete plannen of doelstellingen? Zou
er bijvoorbeeld een ambitieuze doelstelling kunnen zijn – zoals dit kabinet
ook maar al te graag doet op het reduceren van CO2- en stikstofuitstoot –
om bijvoorbeeld de MKB-regeldruk te reduceren met een nog nader te
noemen percentage? Kan de Minister hier wellicht een visie op geven en
een percentage dat volgens haar haalbaar doch ambitieus is? Kan de
Minister binnen de RAZ zich hard maken om een concrete doelstelling af
te spreken op regeldrukreductie richting de ER?
Tot slot, een toekomstbestendige demografische aanpak kan interessant
zijn, maar het is de vraag of dit wel op Europees niveau bedacht en
besloten moet worden. Ieder land kent zijn eigen culturele en demografische uitdagingen. Wat is de visie van de Minister op deze «geïntegreerde
aanpak van demografische uitdagingen»? Voldoet dit aan de toetsing wat
betreft subsidiariteit en kan de Minister in haar volgende brief verder over
deze «aanpak» uitweiden? Is het nog democratisch correct om een
demissionair kabinet de eerste bouwstenen te laten leggen aan een
demografisch plan op EU-niveau wat misschien langdurige effecten kan
hebben op onze maatschappij? Is de Minister het ermee eens dat dit soort
plannen beter aan een volgend kabinet kunnen worden gelaten?
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken d.d.
24 oktober en het verslag van de informele Raad Algemene Zaken d.d. 27
en 28 september. Zij hebben de volgende vragen.
Voedselzekerheid is cruciaal. In dat kader is de inzet op graanvervoer en
op «EU Solidarity Lanes» een goed voornemen. Wat is de inzet om de
veiligheid hiervan te garanderen?
De aan het woord zijnde leden beamen dat waakzaamheid is geboden
rondom verlenging van het tijdelijke crisis en transitie staatssteunkader
(TCTF). Betekent dit ook dat het kabinet daadwerkelijk tegen is of dat zij
zich flexibel zal opstellen in deze? En kan het kabinet een inschatting
geven van het krachtenveld? Welke lidstaten willen het TCTF verlengen?
Het kabinet wil blijkens de geannoteerde agenda graag de gevolgen van
uitbreiding van de EU goed overzien en vindt het belangrijk om die
gevolgen in kaart te brengen. Zal dit leiden tot een rapport of notitie en
kan die naar de Kamer gestuurd worden?
Het verslag stipt de beraadslagingen aan over het vaker gebruiken van
gekwalificeerde meerderheid zonder verdragswijziging. Dit stond ook in
de stukken voor de begroting Buitenlandse Zaken voor 2024, maar zonder
nadere uitleg. De leden van de SGP-fractie vragen wat de concrete inzet is
van het kabinet.
De Minister noemt dat het afbouwen van afhankelijkheden voor Europese
Strategische Autonomie samen moet gaan met het versterken van onder
andere het geopolitieke handelingsvermogen van de Unie. Welke concrete
ideeën heeft het kabinet om dit te versterken?
II Reactie van de Minister van Buitenlandse Zaken

7