Verdeling van publieke middelen
naar specifieke sectoren en technologieën
In opdracht van:
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, directie Onderzoek en
Wetenschapsbeleid
Project:
2023.093
Publicatienummer:
2023.093.2328
Datum:
Utrecht, 13 september 2023

Auteurs:
Timon de Boer MSc
Dr. Max Kemman
Ir. Evie Tossaint

Inhoudsopgave
1

Introductie .......................................................................................... 2
1.1
1.2
1.3

2

Informatie van de OECD ...................................................................... 7
2.1
2.2

3

Publieke onderzoeksmiddelen voor socio-economische doelstellingen ............... 7
Resumerend............................................................................................ 20

Informatie uit overige bronnen ......................................................... 21
3.1
3.2

4

Achtergrond van het onderzoek ................................................................... 2
Afbakening van het onderzoek..................................................................... 2
Onderzoeksmethode .................................................................................. 3

Internationale benchmark sleuteltechnologieën ........................................... 21
IPCEI ..................................................................................................... 23

Tot slot.............................................................................................. 26

Bijlage 1.

Nationaal Groeifonds-projecten ........................................... 27

Dialogic innovatie ● interactie

1

1 Introductie
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), directie Onderzoek en Wetenschapsbeleid (OWB) heeft Dialogic innovatie & interactie opdracht gegeven om onderzoek
uit te voeren naar de verdeling van publieke onderzoeksmiddelen voor specifieke sectoren
en technologieën. In dit rapport beschrijven we de resultaten van dit onderzoek.

1.1 Achtergrond van het onderzoek
Op 24 november 2022 is een motie van de Kamerleden Van der Woude en van der Graaf
ingediend in de Tweede kamer. Hierin vragen zij het kabinet om een analyse te maken van
de verdeling van onderzoeks- en onderwijsmiddelen over alfa, bèta, gamma en (technisch)
medische wetenschap en dat te vergelijken met andere landen. Daarnaast vragen ze hierin
een nadere uitsplitsing te maken van specifieke sectoren en technologieën binnen deze domeinen, en daarnaast te analyseren wat hun relevantie is voor grote maatschappelijke
missies. In dit rapport staat het tweede deel van deze motie centraal, en dan in het bijzonder
de nadere uitsplitsing naar specifieke sectoren en technologieën. Dit resulteert in de volgende onderzoeksvraag:
Welke informatie is beschikbaar over de verdeling van publieke onderzoeksmiddelen voor
specifieke sectoren en technologieën en hoe is Nederland hierin internationaal gepositioneerd?

1.2 Afbakening van het onderzoek
Voorliggend rapport verkent een nadere specificering van onderzoeksmiddelen, in aanvulling
op de verdeling van onderzoeksmiddelen voor wetenschapsgebieden zoals onderzocht door
het Rathenau Instituut.1 Om complementair te zijn aan de notitie van het Rathenau Instituut
is het nodig dat wij dieper inzoomen op nauwer gedefinieerde sectoren of technologieën.
Voor dit onderzoek is een verkenning uitgevoerd naar openbare databronnen die gegevens
bevatten over publieke middelen voor specifieke sectoren en technologieën. Hierbij zijn databronnen geselecteerd op basis van vier criteria:
(1) Nederland komt in de data voor,
(2) er is data voor relevante sectoren of technologieën,
(3) het is helder om wat voor soort investeringen het gaat en
(4) de data omvat landen als geheel.
We hebben in onze verkenning ook meerdere databronnen geanalyseerd die uiteindelijk niet
in dit rapport verwerkt zijn, omdat ze niet bijdragen aan de beantwoording van de onderzoeksvraag en niet voldoen aan bovenstaande selectiecriteria. Zo is er binnen de OECD
database met betrekking tot investeringen in de specifieke technologie AI alleen informatie
over venture capital investeringen en dus geen informatie over publieke onderzoeksmiddelen.2 Over deze technologie is er dus een gebrek aan relevante informatie over de juiste
middelen. Verder is er geen geschikte informatie vindbaar over kwantum technologie. Ook
is er geen data vindbaar over verschillende andere specifieke sectoren, zoals economie en
recht. Eurostat bevat een dataset met een uitgebreide uitsplitsing voor verschillende subsectoren, maar voor de meeste landen (waaronder ook Nederland) is informatie op dit

1

Rathenau Instituut (2023). R&D-investeringen naar wetenschapsgebied.

2

Live data from OECD.AI - OECD.AI

2

Dialogic innovatie ● interactie

detailniveau niet aanwezig.3 Eurostat bevat, net als de OECD, geen informatie over investeringen in onder andere kwantum technologie. Unesco en de Worldbank bevatten geen
informatie over middelen naar specifieke sectoren of technologieën. De OECD Database heeft
dashboards beschikbaar met betrekking tot publieke onderzoeksmiddelen voor specifiek
biotechnologie4 en nanotechnologie5 als opkomende technologische trends. De cijfers van
deze data zijn echter identiek. Dit lijkt niet mogelijk te zijn en we beschouwen deze data dus
als niet correct. Hierdoor kunnen we niks over deze investeringen zeggen.
Samenvattend is de afbakening van de specifieke sectoren en technologieën die in dit rapport
worden geanalyseerd, gebaseerd op de beschikbare data.

1.3 Onderzoeksmethode
In het zoeken naar geschikte databronnen is gebruik gemaakt van deskresearch. Daarnaast
er is een brede uitvraag gedaan onder relevante organisaties en raden, waarna er contact is
geweest met vertegenwoordigers van NWO, FWO, UNL, NFU, de SSH-raad en een beleidsadviseur van het techniekdecanenoverleg. Deze databronnen zijn uitgewerkt in twee
hoofdstukken. In hoofdstuk 2 beschrijven we gegevens over publieke onderzoeksinvesteringen in socio-economische doelstellingen op basis van de OECD-gegevens. In hoofdstuk 3
beschrijven we de nationale investeringen in specifieke thema’s en technologieën op basis
van andere bronnen. Hieronder schrijven we de onderzoeksmethode per hoofdstuk uit. Hierin
besteden we expliciet aandacht hoe we van ‘sectoren en technologieën’ uit de onderzoeksvraag zijn gekomen tot de specifieke sectoren of technologieën voor elk hoofdstuk.

1.3.1 Methode Hoofdstuk 2
De OECD verzamelt uitgaven aan publieke en private onderzoeksmiddelen in hun Government Budget Appropriations or Outlays for R&D (GBOARD). 6 Dit overzicht bevat onder
andere een verdeling van publieke onderzoeksmiddelen naar socio-economische doelstellingen volgens de classificatie Nomenclature for the Analysis and Comparison of Scientific
Programmes and Budgets (NABS) van Eurostat. We kiezen ervoor om deze uitsplitsing in dit
rapport op te nemen omdat deze sociaal-economische doelstelling een specifieke afbakening
vormen dan de sectoren waar de OECD ook over rapporteert. Deze classificatie is in 1969
opgesteld en voor het laatst in 2007 aangepast. De classificatie kent 14 categorieën, deze
zijn te vinden in Tabel 1.7 Voor dit hoofdstuk is de verkenning naar publieke onderzoeksmiddelen voor specifieke sectoren dus geoperationaliseerd als publieke onderzoeksmiddelen
voor categorieën van sociaal-economische doelstellingen.
In de analyse van hoofdstuk 2 laten we categorieën 12 en 13 buiten beschouwing, omdat
deze geen inzicht geven in specifieke sectoren of technologieën.

3

Statistics | Eurostat (europa.eu)

4

Key biotechnology indicators - OECD

5

Key nanotechnology indicators - OECD

6

GBOARD | Eurostat (europa.eu)

7

Voor een uitgebreid overzicht van de onderzoeksonderwerpen per thema, zie OECD (2008). Comparison between NABS 2007 and NABS 1992.

Dialogic innovatie ● interactie

3

Tabel 1. Overzicht met beschrijvingen van de classificatie van de sociaal-economische doelstellingen in
de Eurostat Dataset.

1

Doelstelling

Vertaling en beschrijving

Exploration and exploitation of the earth

Exploratie en exploitatie van de aarde
Onderzoek gerelateerd aan:
•
•

2

Environment

De exploratie van de aardkorst en -mantel, oceanen en atmosfeer en hun exploitatie.
Klimaat- en meteorologisch onderzoek, poolonderzoek en hydrologie.

Omgeving
Onderzoek gerelateerd aan:
•

•
•
3
4

Exploration and exploitation of space

Exploratie en exploitatie van de ruimte

Transport, telecommunication and other
infrastructures

Transport, telecommunicatie en andere infrastructuren

Onderzoek gerelateerd aan civiele ruimtevaart.

Onderzoek gerelateerd aan:
•
•
•

5

De beheersing van vervuiling, gericht op de identificatie en
analyse van de bronnen van vervuiling en hun oorzaken, alle
verontreinigende stoffen, inclusief hun verspreiding in het milieu en de effecten op mens, dieren en biosfeer.
De ontwikkeling van monitoringfaciliteiten voor het meten van
vervuiling.
Het elimineren en voorkomen van alle vormen van vervuiling
in alle soorten omgevingen.

Energy

Infrastructuur- en landontwikkeling, inclusief de bouw van gebouwen.
De algemene planning van landgebruik.
Bescherming tegen schadelijke effecten bij ruimtelijke ordening.

Energie
Onderzoek gerelateerd aan:
•
•
•

6

7

De productie, opslag, transport, distributie en gebruik van alle
vormen van energie.
Processen ontworpen om de efficiëntie van de energieproductie en -distributie te vergroten.
Energiebesparing.

Industrial production
and technology

Industriële productie en technologie

Health

Gezondheid

Onderzoek gerelateerd aan de verbetering van de industriële productie en technologie en industriële producten en hun
productieprocessen.

Onderzoek gerelateerd aan het beschermen, bevorderen en herstellen van menselijke gezondheid, breed geïnterpreteerd met
gezondheidsaspecten van voeding en voedselhygiëne. Het varieert
van preventieve geneeskunde tot sociale geneeskunde en pediatrisch en geriatrisch onderzoek.
8

Agriculture

Landbouw
Onderzoek gerelateerd aan:
•
•
•

4

De bevordering van landbouw, bosbouw, visserij en voedselproductie.
Chemische meststoffen, biociden, biologische ongediertebestrijding en de mechanisering van de landbouw.
De impact van agrarische bosbouwactiviteiten op het milieu.

Dialogic innovatie ● interactie

Doelstelling

Vertaling en beschrijving
•

9

Education

De ontwikkeling van voedselproductiviteit en technologie.

Onderwijs
Onderzoek gerelateerd aan algemeen en speciaal onderwijs, inclusief training, pedagogiek en didactiek.

10

Culture, recreation,
religion and mass media

Cultuur, recreatie, religie en massa media
Onderzoek gerelateerd aan:
•

•
•

11

Political and social
systems, structures
and processes

Politieke en sociale systemen, structuren en processen
Onderzoek gerelateerd aan:
•
•
•
•
•
•

12

13

14

De sociale verschijnselen van culturele activiteiten, religie,
vrijetijdsactiviteiten, wetenschap, kunst en sport om hun impact op leven in de samenleving te definiëren.
Ras- en culture integratie, sociaal-culturele veranderingen op
deze gebieden.
Ontwikkelingen op het gebied van media, taalbeheersing en
sociale integratie, bibliotheken, archieven en extern cultuurbeleid.

De politieke structuur van de samenleving.
Bestuurskwesties en economisch beleid.
Regionale studies en multi-level bestuur.
Sociale verandering, processen en conflicten.
De ontwikkeling van socialezekerheids- en socialebijstandstelsels.
De sociale aspecten van de organisatie van werk.

General advancement
of knowledge: R&D financed from General
University Funds
(GUF)

Algemene ontwikkeling van kennis: R&D gefinancierd vanuit algemene middelen voor universiteiten

General advancement
of knowledge: R&D financed from other
sources than GUF

Algemene ontwikkeling van kennis: R&D gefinancierd vanuit andere middelen

Defence

Defensie

Onderzoek gefinancierd door algemene subsidies vanuit het verantwoordelijke ministerie en opgesplitst de verschillende
wetenschapssectoren: natuurwetenschappen, techniek, medischeen gezondheidswetenschappen, landbouwwetenschappen, sociale
wetenschappen en geesteswetenschappen.

Onderzoek gefinancierd vanuit overige stromen en niet gekoppeld
aan een specifieke doelstelling opgesplitst in de verschillende wetenschapssectoren: natuurwetenschappen, techniek, medische- en
gezondheidswetenschappen, landbouwwetenschappen, sociale wetenschappen en geesteswetenschappen.

Onderzoek gerelateerd aan militaire doeleinden en basis-, nucleair, en ruimteonderzoek gefinancierd door het Ministerie van
Defensie.

1.3.2 Methode Hoofdstuk 3
In hoofdstuk 3 verzamelen we aanwezige gegevens met betrekking tot specifieke technologieën en subsidies vanuit overige bronnen. Voor dit hoofdstuk zijn rapporten en
beschrijvingen van subsidies verzameld. Hierbij besteden we meer specifiek aandacht aan
de middelen voor sleuteltechnologieën.
Ook het Nationaal Groeifonds investeert in sleuteltechnologieën als thema binnen het terrein
Onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Dit terrein kent de volgende acht thema’s:

Dialogic innovatie ● interactie

5

•
•
•
•
•
•

Energie en duurzame ontwikkeling;
Landbouw en leefomgeving,
Gezondheid en zorg,
Veiligheid en digitalisering,
Mobiliteit; en
Sleuteltechnologieën.

Voor dit hoofdstuk is de verkenning naar publieke onderzoeksmiddelen voor specifieke sectoren dus geoperationaliseerd als publieke onderzoeksmiddelen voor thema’s van onderzoek
en innovatie.

6

Dialogic innovatie ● interactie

2 Informatie van de OECD
In dit hoofdstuk bespreken we de gegevens die de OECD heeft over de publieke middelen
voor socio-economische doelstellingen. In paragraaf 2.1 tonen we de resultaten voor de diverse thema’s in vergelijking met diverse landen. Voor deze vergelijking hebben we geen
informatie over het Verenigd Koninkrijk. We tonen de internationale vergelijking op basis
van middelen naar inwoners. We kiezen hiervoor, omdat er te weinig detail is voor een vergelijking op basis van Bruto Nationaal Product (te weinig decimalen). Ook tonen we de
absolute investeringen voor benchmark landen; uit deze overzichten zijn Duitsland en Frankrijk weggelaten omdat deze landen in grootte niet goed vergelijkbaar zijn. In paragraaf 2.2
geven we een korte conclusie ten aanzien van deze data.

2.1 Publieke onderzoeksmiddelen voor socio-economische doelstellingen
Gezondheid

600

Industriële productie en
technologie

Investeringen ( x 1.000.000)

500

Landbouw
Energie

400

Exploratie en exploitatie
van de ruimte
Defensie

300

Politieke en sociale
systemen, structuren en
processen
Transport,
telecommunicatie en
andere infrastructuren
Exploratie en exploitatie
van de aarde

200

Omgeving

100

Onderwijs

0
2018

2019

2020

2021

2022

Cultuur, recreatie,
religie en massa media

Figuur 1. Nederlandse Middelenverdeling Overheid R&D per socio-economische doelstelling voor 20182022 in miljoenen euro’s

Figuur 1 geeft de middelenverdeling per socio-economische doelstelling binnen Nederland
aan. De meeste middelen gaan naar Gezondheid en Industriële productie en technologie. De
minste middelen gaan naar Cultuur, recreatie, religie en massa media. De meeste doelstellingen hebben over het geheel een stijgende trend. Opvallend zijn de trends van middelen
voor Industriële productie en technologie en Energie. Industriële productie en technologie
laat een daling zien tussen 2018 en 2019 en een sterke stijging van 2021 naar 2022. Energie
laat een sterke daling zien van 2018 tot 2020, gevolgd door een lichte stijging tot 2022.
Hieronder gaan we in op de middelenverdeling per socio-economische doelstelling voor verschillende Europese landen. We hanteren hierbij de volgorde van doelstellingen in de

Dialogic innovatie ● interactie

7

absolute vergelijking in Figuur 1 (en zichtbaar in de legenda); oftewel van meeste absolute
middelen in 2022 tot minste. Hierbij laten we een absolute vergelijking van middelen zien
en een relatieve vergelijking van middelen op basis van investeringen per inwoner.

2.1.1 Gezondheid
700

Investeringen ( x 1.000.000)

600

500

België
Denemarken
Ierland

400

Nederland
Oostenrijk

300

Finland
Zweden

200

Noorwegen
100

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 2. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Gezondheid voor 2018-2022 in miljoenen euro's
140

Investeringen per inwoner

120
België
Denemarken

100

Ierland
Nederland

80

Oostenrijk
Finland

60

Zweden
Noorwegen

40

Duitsland
Frankrijk

20

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 3. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Gezondheid voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 2 geeft de absolute middelenverdeling van Gezondheid voor verschillende Europese
landen weer. Noorwegen investeert van de benchmarklanden de meeste absolute middelen
in deze doelstelling, gevolgd door Denemarken en Nederland. Denemarken en Nederland
laten beiden een sterk stijgende trend zien, waardoor ze in 2022 dichter bij Noorwegen zitten
dan in 2018. De andere landen zitten op enige afstand van deze drie landen. Oostenrijk is
op kleine afstand de grootste investeerder in vergelijking met de rest van de landen onderin.
Zweden, België, Ierland en Finland investeren de minste, maar vergelijkbare, middelen in
deze doelstelling.
Figuur 3 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Gezondheid voor verschillende
Europese landen weer. De relatieve vergelijking laat opnieuw zien dat Noorwegen het meeste
investeert in deze doelstelling, gevolgd door Denemarken. Nederland zit in deze relatieve
vergelijking veel dichter bij de rest van de landen, maar investeert in de meeste jaren meer
dan de andere landen ‘onderin’. Duitsland en Frankrijk investeren relatief erg vergelijkbaar
met Nederland in deze doelstelling. Het verschil tussen Oostenrijk en de overige landen is

8

Dialogic innovatie ● interactie

ook kleiner geworden in deze relatieve vergelijking. Voor Zweden, België, Ierland en Finland
zijn de bevindingen vergelijkbaar als voor de absolute investeringen.

2.1.2 Industriële productie en technologie
1400

Investeringen ( x 1.000.000)

1200

1000

België
Denemarken
Ierland

800

Nederland
Oostenrijk

600

Finland
Zweden

400

Noorwegen
200

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 4. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Industriële productie en technologie voor 20182022 in miljoenen euro's
120

Investeringen per inwoner

100

België
Denemarken

80

Ierland
Nederland
Oostenrijk

60

Finland
Zweden

40

Noorwegen

Duitsland
20

Frankrijk

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 5. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Industriële productie en technologie voor 20182022 in euro's per inwoner

Figuur 4 geeft de absolute middelenverdeling van Industriële productie en technologie voor
verschillende Europese landen weer. Opvallend is dat België op grote afstand van de rest de
grootste investeerder in absolute middelen is over alle jaren. De rest van de landen zitten
relatief dicht op elkaar onder België. Oostenrijk en Finland zijn over het geheel de twee
grootste investeerders buiten België. Nederland heeft in 2018 net iets meer geïnvesteerd
dan deze twee landen, maar laat tussen 2018 en 2019 een daling zien. Tussen 2021 en 2022
is er een stijging in geïnvesteerde middelen waardoor Nederland tussen Oostenrijk en Finland
zit in 2022. Noorwegen investeert tussen 2019 en 2021 vergelijkbare middelen als Nederland. Denemarken is enigszins vergelijkbaar met Noorwegen, maar tussen 2020 en 2022
investeert het samen met Ierland en Zweden de minste middelen in deze doelstelling.
Figuur 5 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Industriële productie en technologie voor verschillende Europese landen weer. Ook in de relatieve vergelijking staat België
bovenaan, gevolgd door Finland. In deze relatieve vergelijking zijn Noorwegen, Duitsland en
Oostenrijk ook grote investeerders. De bevindingen voor Denemarken en Ierland zijn in deze

Dialogic innovatie ● interactie

9

relatieve vergelijking hetzelfde als in de absolute vergelijking. Nederland investeert, samen
met Zweden en Frankrijk, de minste relatieve middelen in deze doelstelling. Door de sterkere
stijging in middelen in 2022 komt Nederland hier wel boven Denemarken en in de buurt van
Ierland.

2.1.3 Landbouw
300

Investeringen ( x 1.000.000)

250
België
200

Denemarken
Ierland
Nederlands

150

Oostenrijk
Finland

100

Zweden
Noorwegen

50

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 6. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Landbouw voor 2018-2022 in miljoenen euro's
60

Investeringen per inwoner

50

België
Denemarken

40

Ierland
Nederland
Oostenrijk

30

Finland
Zweden

20

Noorwegen

Duitsland
10

Frankrijk

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 7. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Landbouw voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 6 geeft de absolute middelenverdeling van Landbouw voor verschillende Europese
landen weer. Noorwegen investeert veruit de meeste absolute middelen in deze doelstelling.
Nederland volgt op enige afstand, maar laat een sterk stijgende trend zien door de jaren
heen, vooral tussen 2019 en 2020. Ierland en Denemarken investeren iets minder middelen
dan Nederland in 2018, maar het verschil wordt steeds groter door de sterke stijgende trend
van Nederland. Ierland en Denemarken zitten hieronder. België, Finland, Zweden en Oostenrijk investeren vergelijkbaar het minste middelen.
Figuur 7. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Landbouw voor 2018-2022 in euro's per
inwoner geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Landbouw voor verschillende
Europese landen weer. De relatieve vergelijking voor Noorwegen, Ierland, Denemarken,
Zweden, België en Oostenrijk geeft vergelijkbare bevindingen weer als voor de absolute vergelijking. Finland is bij de relatieve vergelijking op enige afstand van Zweden, België en
Oostenrijk, en investeert vergelijkbare middelen als Nederland en Duitsland. Nederland is in
de absolute vergelijking gezakt en investeert minder dan Denemarken en Ierland, terwijl dat

10

Dialogic innovatie ● interactie

bij de absolute verdeling andersom was. Frankrijk investeert vergelijkbare relatieve middelen
als België, Oostenrijk en Zweden.

2.1.4 Energie
350

Investeringen ( x 1.000.000)

300

250

België
Denemarken
Ierland

200

Nederland
Oostenrijk

150

Finland
Zweden

100

Noorwegen
50

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 8. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Energie voor 2018-2022 in miljoenen euro's
40

Investeringen per inwoner

35
België

30

Denemarken
Ierland

25

Nederland
Oostenrijk

20

Finland
15

Zweden
Noorwegen

10

Duitsland
Frankrijk

5
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 9. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Energie voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 8 geeft de absolute middelenverdeling van Energie voor verschillende Europese landen weer. Nederland investeert in 2018 op ruime afstand het meeste in deze doelstelling,
maar laat een sterke daling zien in investeringen tussen 2018 en 2020. Tussen 2020 en 2022
is er weer een stijging in middelen voor Nederland. Samen met Nederland zijn Zweden en
Denemarken grote investeerders; Zweden over de gehele periode en Denemarken vanaf
2021. Denemarken investeert binnen deze doelstelling tussen 2018 en 2020 vergelijkbare
middelen als Oostenrijk, Noorwegen, Finland en België. Ierland bevind zich op enige afstand
onderaan bij deze vergelijking in absolute middelen.
Figuur 9 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Energie voor verschillende
Europese landen weer. Duitsland bevindt zich wel in de groep met de grootste relatieve
investeerders, samen met Denemarken. Frankrijk, Noorwegen en Zweden zitten op kleine
afstand van deze groep. In 2018 start Nederland wel met vergelijkbare middelen als Noorwegen, Zweden en Duitsland, maar door de sterke daling zakt Nederland weg tot onder
Finland en Oostenrijk vanaf 2020. Tussen 2020 en 2022 is er weer een lichte stijging in
relatieve middelen voor Nederland, deze stijging is minder sterk dan in de absolute vergelijking. In 2021 is Denemarken, met enige afstand, de grootste investeerder. Door een sterke

Dialogic innovatie ● interactie

11

stijging in relatieve middelen is Duitsland de grootste investeerder in 2022, met erg vergelijkbare middelen als Denemarken. Ierland investeert in deze vergelijking ook de minste
middelen ten opzichte van de andere landen.

2.1.5 Exploratie en exploitatie van de ruimte
300

Investeringen ( x 1.000.000)

250
België

200

Denemarken
Ierland
Nederland

150

Oostenrijk
Finland

100

Zweden
Noorwegen

50

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 10. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Exploratie en exploitatie van de ruimte voor 20182022 in miljoenen euro's
40

Investeringen per inowner

35
België

30

Denemarken
Ierland

25

Nederland
Oostenrijk

20

Finland
15

Zweden
Noorwegen

10

Duitsland
Frankrijk

5
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 11. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Exploratie en exploitatie van de ruimte voor 20182022 in euro's per inwoner

Figuur 10 geeft de absolute middelenverdeling van Exploratie en exploitatie van de ruimte
voor verschillende Europese landen weer. Opvallend is dat België de meeste absolute middelen investeert in deze doelstelling, op ruime afstand gevolgd door Nederland. Nederland
wordt ook weer op enige afstand gevolgd door Noorwegen. De overige landen (Denemarken,
Ierland, Oostenrijk, Finland en Zweden) investeren vergelijkbare middelen ook weer op enige
afstand van Noorwegen.
Figuur 11 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Exploratie en exploitatie van
de ruimte voor verschillende Europese landen weer. België en Noorwegen zitten ook bij de
relatieve vergelijking ook weer op enige afstand van de rest van de landen, samen met
Duitsland en Frankrijk. Frankrijk is de grootste relatieve investeerder in deze doelstelling.
Nederland behoort bij de relatieve investeringen tot de middenmoot.

12

Dialogic innovatie ● interactie

2.1.6 Defensie

Investeringen (x 1.000.000)

250

200
België
Denemarken
150

Ierland
Nederland
Oostenrijk

100

Finland
Zweden
Noorwegen

50

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 12. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Defensie voor 2018-2022 in miljoenen euro's
30

Investeringen per inwoner

25

België
Denemarken

20

Ierland
Nederland
Oostenrijk

15

Finland
Zweden

10

Noorwegen

Duitsland
5

Frankrijk

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 13. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Defensie voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 12 geeft de absolute middelenverdeling van Defensie voor verschillende Europese
landen weer. Nederland, Zweden en Noorwegen investeren de meeste absolute middelen in
deze doelstelling. Noorwegen en Zweden investeren over de jaren enigszins constante middelen, terwijl Nederland een sterke stijgende trend heeft tussen 2019 en 2021, waardoor
het in 2021 en 2022 op enige afstand de grootste investeerder is. Mogelijk kan deze stijging
(ten dele) worden toegeschreven aan de additionele middelen uit het coalitieakkoord van
2020, wat deels is ingezet voor innovatie.8 Oostenrijk zit op enige afstand onder deze drie
landen. België start als een van de kleinste investeerders in 2018 maar eindigt het op kleine
afstand van Oostenrijk in 2022. Denemarken, Oostenrijk en Ierland investeren de minste
middelen in deze doelstelling.
Figuur 13 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Defensie voor verschillende
Europese landen weer. In de relatieve vergelijking is Noorwegen, net als in de absolute vergelijking een van de grootste investeerders. Duitsland en Frankrijk investeren ook veel
relatieve middelen in deze doelstelling, enigszins vergelijkbaar met Noorwegen voor de
meeste jaren. Deze drie landen op worden enige afstand gevolgd door Zweden, Finland en
Nederland. Nederland heeft, zoals eerder benoemd, een sterke stijging tussen 2019 en 2021,

8

Zie ook Defensie verantwoordt zich over begrotingsjaar 2021 | Nieuwsbericht | Defensie.nl

Dialogic innovatie ● interactie

13

waardoor het van onder Zweden en Finland in 2018 tot boven Zweden en Finland uitkomt in
2022. België, Denemarken, Oostenrijk en Ierland investeren relatief de minste middelen. Het
absolute verschil tussen België en deze andere drie landen is een stuk minder zichtbaar bij
deze relatieve vergelijking.

2.1.7 Politieke en sociale systemen, structuren en processen

Investeringen ( x 1.000.000)

250

200
België
Denemarken
150

Ierland
Nederland
Oostenrijk

100

Finland
Zweden
Noorwegen

50

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 14. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Politieke en sociale systemen, structuren en processen voor 2018-2022 in miljoenen euro's
40

Investeringen per inwoner

35
België

30

Denemarken

Ierland

25

Nederland
Oostenrijk

20

Finland
15

Zweden

Noorwegen

10

Duitsland
Frankrijk

5
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 15. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Politieke en sociale systemen, structuren en processen voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 14 geeft de absolute middelenverdeling van Politieke en sociale systemen, structuren
en processen voor verschillende Europese landen weer. Noorwegen is met enige afstand de
grootste investeerder in deze doelstelling. België, Zweden en Nederland zitten hieronder.
Nederland en Zweden investeren vergelijkbare middelen, behalve tussen 2021 en 2022 waar
Nederland een sterke stijging laat zien en bij Noorwegen in de buurt komt. We kunnen deze
stijging niet goed verklaren. Dichtbij deze groep landen zien we Finland en Denemarken.
Oostenrijk en Ierland zijn de kleinste investeerders.
Figuur 15 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner Politieke en sociale systemen,
structuren en processen voor verschillende Europese landen weer. Deze relatieve vergelijking laat vergelijkbare inzichten zien als de absolute vergelijking voor Noorwegen, België,
Zweden en Ierland. De afstand tussen Noorwegen en de rest van de landen is in de relatieve
vergelijking nog groter. Op enige afstand wordt Noorwegen gevolgd door Finland,

14

Dialogic innovatie ● interactie

Denemarken, België, Zweden en Duitsland. Nederland investeert vergelijkbare relatieve middelen als Oostenrijk op kleine afstand van deze groep. Ierland en Frankrijk zijn de kleinste
relatieve investeerders.

2.1.8 Transport, telecommunicatie en andere infrastructuren

Investeringen ( x 1.000.000)

250

200
België
Denemarken

150

Ierland
Nederland
Oostenrijk

100

Finland
Zweden
Noorwegen

50

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 16. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Transport, telecommunicatie en andere infrastructuren voor 2018-2022 in miljoenen euro's

Investeringen per inwoner

25

20

België
Denemarken
Ierland

15

Nederland
Oostenrijk
Finland

10

Zweden
Noorwegen

Duitsland

5

Frankrijk

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 17. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Transport, telecommunicatie en andere infrastructuren voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 16 geeft de absolute middelenverdeling van Transport, telecommunicatie en andere
infrastructuren voor verschillende Europese landen weer. Zweden investeert de meeste absolute middelen in deze doelstelling, op enige afstand gevolgd door de andere
benchmarklanden. Nederland volgt hierop als nummer twee, en heeft vooral een sterke stijging in middelen van 2020 naar 2021. Noorwegen investeert enigszins vergelijkbare
middelen als Nederland, maar de afstand tussen deze twee landen wordt groter doordat
Noorwegen deze stijging 2021 niet heeft. Oostenrijk investeert in 2022 enigszins vergelijkbare middelen met Nederland. De overige landen (Finland, België, Denemarken en Ierland)
investeren op enige afstand minder middelen dan Nederland.
Figuur 17 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Transport, telecommunicatie
en andere infrastructuren voor verschillende Europese landen weer. De relatieve vergelijking
sluit aan op de eerdere bevindingen voor Zweden, België, Denemarken en Ierland. Frankrijk
en Noorwegen investeren vergelijkbare relatieve middelen op kleine afstand achter Zweden.

Dialogic innovatie ● interactie

15

Dit geldt niet voor 2021, wanneer Frankrijk een sterke stijging laat zien in relatieve middelen
en het meeste investeert, wat in 2022 weer terugloopt. Duitsland investeert vergelijkbare
middelen als Noorwegen in 2021 en 2022. Nederland investeert vergelijkbare relatieve middelen als Oostenrijk en Finland, waarbij Nederland over alle jaren een stijgende trend laat
zien.

2.1.9 Exploratie en exploitatie van de aarde
90

Investeringen (x 1.000.000)

80
70
België
60

Denemarken
Ierland

50

Nederland
40

Oostenrijk
Finland

30

Zweden
Noorwegen

20
10
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 18. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Exploratie en exploitatie van de aarde voor 20182022 in miljoenen euro's
10
9

Investeringen per inwoner

8

België
Denemarken

7

Ierland
6

Nederland
Oostenrijk

5

Finland

4

Zweden

3

Noorwegen
Duitsland

2

Frankrijk

1

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 19. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Exploratie en exploitatie van de aarde voor 20182022 in euro's per inwoner

Figuur 18 geeft de absolute geïnvesteerde middelen binnen Exploratie en exploitatie van de
aarde voor verschillende Europese landen weer. Nederland heeft over het geheel een stijgende trend. In de absolute vergelijking investeert Nederland in 2022 het meeste van de
benchmarklanden in deze doelstelling, door een sterke stijging van 2021 en 2022. België
heeft een sterke stijging in middelen van 2019 naar 2020, waarmee België de grootste investeerder is in 2020. Zweden investeert in 2021 de meeste middelen in deze doelstelling
ten opzichte van de andere landen, en is in gehele trend enigszins vergelijkbaar met Nederland in geïnvesteerde middelen. Oostenrijk en Noorwegen bevinden zich ook in deze groep
van grote investeerders. Finland, Ierland en Denemarken investeren in vergelijking met de
andere landen en stuk minder middelen in deze doelstelling.

16

Dialogic innovatie ● interactie

Figuur 19 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Exploratie en exploitatie van
de aarde voor verschillende Europese landen weer. De relatieve vergelijking per inwoner
geeft weer dat Noorwegen het meeste relatief investeert in deze doelstelling. Duitsland,
Zweden, België en Oostenrijk vormen in deze relatieve vergelijking de groep grotere investeerders. Nederland investeert relatief per inwoner vergelijkbare middelen als een aantal
kleinere landen, zoals Denemarken, Ierland en Finland. De stijging van 2021 naar 2022 is
ook minder groot in de relatieve vergelijking, maar Nederland (en ook Denemarken) investeren in 2022 relatief ongeveer hetzelfde als België. Frankrijk investeert relatief vergelijkbare
middelen als Nederland, Denemarken en Ierland.

2.1.10

Omgeving
200

Investeringen ( x 1.000.000)

180
160
België

140

Denemarken

120

Ierland
Nederland

100

Oostenrijk

80

Finland
Zweden

60

Noorwegen

40
20
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 20. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Omgeving voor 2018-2022 in miljoenen euro's
35

Investeringen per inwoner

30
België
Denemarken

25

Ierland
Nederland

20

Oostenrijk
Finland

15

Zweden
Noorwegen

10

Duitsland
Frankrijk

5

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 21. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Omgeving voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 20 geeft de absolute middelenverdeling van Environment voor verschillende Europese
landen weer. Opvallend bij deze doelstelling is dat de (meeste) Scandinavische landen de
meeste middelen investeren, Zweden, Noorwegen en Finland. In 2022 is Finland op grote
afstand de grootste investeerder. Nederland investeert vergelijkbare middelen als Denemarken in deze doelstelling en bevindt zich in het midden van de groep met landen op het gebied
van absolute middelen. Oostenrijk investeert in 2020 meer middelen dan Nederland en Denemarken en in de andere jaren minder. België investeert in 2018 en 2019 vergelijkbare
middelen met Nederland en Denemarken, maar vanaf 2020 een stuk minder. Ierland investeert absoluut het minste in deze doelstelling over alle jaren.

Dialogic innovatie ● interactie

17

Figuur 21 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Omgeving voor verschillende
Europese landen weer. De relatieve vergelijking verandert niet veel aan de eerdere bevindingen. Nederland is binnen deze relatieve vergelijking een van de kleinste investeerders,
samen met België. Duitsland investeert vergelijkbare relatieve middelen als Finland. Denemarken en Frankrijk investeren vergelijkbare relatieve middelen met Zweden.

2.1.11

Onderwijs
160

Investeringen ( x 1.000.000)

140
120

België
Denemarken

100

Ierland
Nederland

80

Oostenrijk
60

Finland
Zweden

40

Noorwegen

20
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 22. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Onderwijs voor 2018-2022 in miljoenen euro's
20

Investeringen per inwoner

18
16

België
Denemarken

14

Ierland
12

Nederland

10

Oostenrijk
Finland

8

Zweden

6

Noorwegen

Duitsland

4

Frankrijk

2
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 23. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Onderwijs voor 2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 22 geeft de absolute middelenverdeling van Onderwijs voor verschillende Europese
landen weer. Denemarken is over alle jaren heen de grootste investeerder. Noorwegen volgt
op enige afstand van Denemarken en is over alle jaren heen een grote investeerder ten
opzichte van de overige landen. Opvallend is de grote stijging in middelen van Nederland
tussen 2021 en 2022, waarmee het in 2022 met afstand de meeste middelen investeert.
Vermoedelijk kan ook deze stijging worden verklaard door de middelen van het Nationaal
Groeifonds in de pijler Kennisontwikkeling. 9 Nederland investeert enigszins vergelijkbare
middelen als Ierland (behalve 2022). Ierland vormt samen met Oostenrijk, Zweden en België
de middelste groep aan investeerders. Finland investeert de minste middelen, maar komt in
2022 dicht bij België.

9

Zie ook Forse stijging verwacht van overheidsuitgaven voor R&D en innovatie | Rathenau Instituut

18

Dialogic innovatie ● interactie

Figuur 23 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Onderwijs voor verschillende
Europese landen weer. De relatieve vergelijking verandert niet veel aan deze bevindingen.
Duitsland volgt op enige afstand onder Noorwegen, maar laat een sterke stijging zien en
investeert in 2022 vergelijkbare middelen als Noorwegen en Ierland. Nederland investeert
vergelijkbare relatieve middelen als Zweden. Nederland investeert in 2022 door de eerder
beschreven stijging vergelijkbare relatieve middelen als Noorwegen, Ierland en Duitsland.
Frankrijk investeert samen met België en Finland de minste relatieve middelen in deze doelstelling.

2.1.12

Cultuur, recreatie, religie en massa media
60

Investeringen ( x 1.000.000)

50
België
40

Denemarken
Ierland
Nederland

30

Oostenrijk
Finland

20

Zweden
Noorwegen

10

0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 24. Absolute Middelenverdeling Overheid R&D Cultuur, recreatie, religie en massa media voor
2018-2022 in miljoenen euro's
9

Investeringen per inwoner

8
België

7

Denemarken
6

Ierland
Nederland

5

Oostenrijk

4

Finland
Zweden

3

Noorwegen

Duitsland

2

Frankrijk

1
0
2018

2019

2020

2021

2022

Figuur 25. Relatieve Middelenverdeling Overheid R&D Cultuur, recreatie, religie en massa media voor
2018-2022 in euro's per inwoner

Figuur 24 geeft de absolute middelenverdeling van Cultuur, recreatie, religie en massa media
voor verschillende Europese landen weer. België, Denemarken en Noorwegen zijn de grootste absolute investeerders in deze doelstelling. Nederland volgt op enige afstand van deze
bovenste groep. Onder Nederland zitten Oostenrijk, Finland, Zweden en Ierland. Nederland
is het meest vergelijkbaar met Oostenrijk.
Figuur 25 geeft de relatieve middelenverdeling per inwoner van Cultuur, recreatie, religie en
massa media voor verschillende Europese landen weer. Deze relatieve vergelijking verandert
voor een paar landen de bevindingen. België behoort niet meer tot de groep grootste

Dialogic innovatie ● interactie

19

investeerders en volgt op enige afstand van Noorwegen en Denemarken. Duitsland en België
investeren vergelijkbare relatieve middelen. Frankrijk bevind zich op kleine afstand van deze
twee landen, met sterk wisselende geïnvesteerde relatieve middelen. Nederland bevind zich,
in tegenstelling tot de absolute vergelijking, in de groep met kleinste investeerders. De afstanden tussen de kleinste investeerders Oostenrijk, Finland, Zweden en Ierland is kleiner
geworden.

2.2 Resumerend
Nederland behoort in deze benchmark bij de meeste socio-economische doelstellingen tot de
top-3 van de grootste absolute investeerders tussen de vergeleken landen. Bij Omgeving en
Cultuur, recreatie, religie en massa media zit Nederland niet in de top drie van grootste
absolute investeerders. Bij de socio-economische doelstellingen Exploratie en exploitatie van
de aarde, Energie en Defensie is Nederland koploper in de benchmark van absolute middelen.
Bij de relatieve vergelijkingen zit Nederland vaak in het midden ten opzichte van de andere
landen. Bij de doelstellingen Industriële productie en technologie, Omgeving en Cultuur, recreatie, religie en massa media is Nederland relatief een van de kleinere investeerders (8 e
en 9e plek van de tien landen).
Voor de meeste socio-economische doelstellingen stellen we bovendien vast dat de investeringen sinds 2020 toenemen. Met name de substantiële extra investeringen in Gezondheid,
Industriële productie en technologie en Onderwijs vallen daarbij op. Dit is vermoedelijk te
verklaren door grote investeren vanuit het Nationaal Groeifonds in projecten binnen deze
specifieke doelstellingen (zie ook paragraaf 3.1).

20

Dialogic innovatie ● interactie

3 Informatie uit overige bronnen
In dit hoofdstuk bespreken we de verdere informatie die is gevonden uit overige bronnen.
In paragraaf 3.1 beschrijven we de resultaten van een internationale benchmark ten aanzien
van investeringen in sleuteltechnologieën. In paragraaf 3.2 bespreken we de investeringen
in Europese subsidies voor specifieke technologieën (IPCEI).

3.1 Internationale benchmark sleuteltechnologieën
In 2019 heeft onderzoeksbureau Technopolis onderzoek gedaan naar up-front publieke investeringen in sleuteltechnologieën.10 Up-front investeringen zijn hier gedefinieerd als “alle
investeringen door nationale overheden of overheidsorganisaties waarbij er vooraf sprake is
geweest van een expliciete keuze om te investeren in (één of meerdere van) deze specifieke
technologieën – ongeacht of het initiatief top-down of bottom-up is ontstaan ”. Sleuteltechnologieën zijn in deze studie gedefinieerd als “technologieën die aan de basis staan van
innovaties in bijna alle industriële sectoren. Deze technologieën hebben de potentie om bij
te dragen aan economische groei, nieuwe banen, verbetering van de concurrentiepositie van
de industrie en aan maatschappelijke missies”. Het rapport richtte zich op acht sleuteltechnologieën, weergegeven in Tabel 2.
Een algemene reflectie uit dit onderzoeksrapport was dat Nederland in vergelijking met andere landen weinig absolute up-front middelen in sleuteltechnologieën investeerde. Een
verklaring hiervoor is dat Nederland op dat moment geen top-down investeringsvehikel
kende (inmiddels hebben we het Nationaal Groeifonds), en vooral bottom-up investeert via
generiek wetenschaps- innovatiebeleid.
Tabel 2. Internationale vergelijking publieke investeringen in sleuteltechnologieën. Bron: Technopolis
(2019).
Land/gebied

Up-front investeringen
(x
1.000.000
euro)

Denemarken

100

Duitsland

17.000

X

X

X

X

X

X

X

X

Frankrijk

500-1.000

X

X

X

X

X

X

X

X

Japan

500-1.000

X

X

X

X

X

Nederland

144

X

X

X

X

X

Singapore

1.500

X

X

X

X

Verenigd
Koninkrijk

1.500-2.000

X

X

X

X

10

Photonic
s and
light

Quantum
Technologie
s

Nanotec
hnologies

Advanced
materials
and
technologie
s

Chemical
technologi
es

Life
science
technologi
es

Engineering
and fabricatio
n technologie
s

X

X

X

Digital
technologi
es

X

Technopolis (2019). Publieke investeringen in sleuteltechnologieën. Een vergelijking van tien focuslanden.

Dialogic innovatie ● interactie

21

Land/gebied

Up-front investeringen
(x
1.000.000
euro)

Verenigde
Staten

10.00020.000

Vlaanderen

350-400

Zuid-Korea

1.000

Photonic
s and
light

Quantum
Technologie
s

Nanotec
hnologies

Advanced
materials
and
technologie
s

Chemical
technologi
es

Life
science
technologi
es

Engineering
and fabricatio
n technologie
s

Digital
technologi
es

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Het is hierbij van belang om te benoemen dat deze studie uit 2019 stamt, en dus gedateerd
is, gezien er inmiddels investeringen zijn gedaan in sleuteltechnologieën via onder meer het
Nationaal Groeifonds. Deze gestegen investeringen onder meer door het Nationaal Groeifonds zien we ook terug in Hoofdstuk 2. Ook in andere landen, waaronder Noorwegen,
Zweden en Finland zijn de investeringen toegenomen.11 Deze laten zich echter (nog) niet
goed vatten in een internationale vergelijking van vergelijkbare instrumenten.
Met het Nationaal Groeifonds (NGF) wordt tussen 2021 en 2025 € 20 miljard geïnvesteerd
in projecten. Deze middelen worden toegekend aan projecten met een doorlooptijd tot 10
jaar; de daadwerkelijke injectie van middelen kent dus een meerjarenplanning tot in 2035.
Het gaat om investeringen op terreinen waar de meeste kansen aanwezig zijn voor structurele en duurzame economische groei. Voor de publieke onderzoeksmiddelen van het NGF is
geen internationale vergelijking mogelijk, omdat dit een specifiek Nederlands instrument is.
We nemen het NGF op in dit rapport omdat het een substantiële investering van publieke
middelen voor onderzoek betreft, waarbij een uitsplitsing te maken is naar meer specifieke
sectoren en technologieën.
Tot op heden zijn drie aanvraagrondes voor projecten geweest. De commissie kan aanvragen
afwijzen, financiering direct toekennen, voorwaardelijk toekennen of reserveren. Tot op heden zijn drie rondes geweest waarin in totaal €8.628,8 miljoen (voorwaardelijk) is toegekend
of gereserveerd, zie Tabel 3. Voor een overzicht van de gehonoreerde projecten zie Bijlage
1.
Tabel 3. Middelenbesteding door het Nationaal Groeifonds, rondes 1 t/m 3. Bedragen in miljoenen euro’s.

Ronde

Toegekend

Voorwaardelijk
toegekend

Reservering

Totaal

1

640,5

44

669,5

1.354

2

2.177,8

1.495

870

4.543

3

451

983

1298

2.732

Totaal

3.269,3

2.522

2.837,5

8.628,8

11

NIFU (2019) More R&D in all Nordic Countries

22

Dialogic innovatie ● interactie

Tabel 4 laat de investeringen per thema zien. Zichtbaar is dat meer dan de helft van de
investeringen zijn voor het thema sleuteltechnologieën.
Tabel 4. Middelenbesteding door het Nationaal Groeifonds per thema. Bedragen in miljoenen euro’s.

Thema

Toegekend

Voorwaardelijk
toegekend

Reservering

Totaal

Energie en duurzame
ontwikkeling

1.108

594

178

1.880

Landbouw en leefomgeving

81

151

0

232

Gezondheid en zorg

412,8

248

125

785,8

Veiligheid en digitalisering

0

163

142

305

Mobiliteit

236

110

0

346

Sleuteltechnologieën

1.431,5

1.256

2.392,5

5.080

Totaal

3.269,3

2.522

2.837,5

8.628,8

3.2 IPCEI
De Nederlandse overheid investeert ook in onderzoek via Europese subsidies. Een Europees
programma gericht op onderzoek naar specifieke technologieën is IPCEI. 12 RVO beschrijft de
IPCEI als volgt:13 “IPCEI staat voor 'Important Project of Common European Interest', in het
Nederlands 'belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang'. Een IPCEI is een
geïntegreerd Europees project dat bestaat uit meerdere nationale projecten van bedrijven
en/of onderzoeksinstellingen uit diverse EU-lidstaten die complementair zijn, synergie hebben en bijdragen aan strategische Europese doelen. Hierbij gaat het om Europese doelen als
verduurzaming, digitalisering, soevereiniteit (minder afhankelijkheid van andere continenten
voor bijvoorbeeld productie van vaccinaties, computerchips) en een gelijk speelveld voor
bedrijven.”
RVO geeft op haar website informatie over het Nederlands gealloceerd budget voor verschillende IPCEI’s. Deze informatie is weergeven in Tabel 5. Zichtbaar is dat Nederland vooral
veel heeft gereserveerd voor de projecten rondom waterstof. Er zijn ook IPCEI initiatieven
waar Nederland niet aan deelneemt, o.a. micro-elektronica 1 en de projecten rondom batterijen.

12

Hoewel Horizon Europe een belangrijke Europese geldstroom is voor onderzoek, kent deze niet de
methodiek waarbij een land kan specificeren voor welke specifieke sectoren en technologieën ingelegde middelen zijn bedoeld. Om deze reden bespreken we Horizon Europe niet in dit rapport. IPCEI
kent dit mechanisme wel.

13

Important Project of Common European Interest (IPCEI) (rvo.nl)

Dialogic innovatie ● interactie

23

Tabel 5. Nederlands gealloceerd budget voor verschillende IPCEIs. Bron: rvo.nl. Bedragen in miljoenen
euro’s.

IPCEI

Nederland Gealloceerd Budget

Micro-elektronica 2

218,5

Cloudinfrastructuur en diensten

66,5

Health wave 1

44

Waterstof wave 1

35

Waterstof wave 2

783,5

Waterstof wave 3

600

Waterstof wave 4

200

De gegevens van RVO kunnen we vergelijken met gegevens over andere Europese landen.14
Hierdoor kunnen we de inbreng van Nederland bekijken in verhouding met andere landen.
Tabel 6 geeft voor een drietal IPCEI initiatieven weer hoeveel geld er is gealloceerd voor een
selectie aan landen. Dit zijn niet de enige landen die financiering bijdragen aan het project;
we hebben deze landen geselecteerd ter vergelijking met de Nederlandse inbreng aangezien
ze een vergelijkbare economie hebben als Nederland (sterk geïndustrialiseerde diensteconomie). Voor het Cloudinfrastructuur en diensten initiatief is er nog van weinig landen
informatie bekend, aangezien ook nog niet is vastgesteld of er een IPCEI op dit onderwerp
gaat komen. Duitsland heeft voor nu wel een veel hogere (10 keer zoveel) financiering gereserveerd voor dit onderwerp dan Nederland. Voor het IPCEI Micro-elektronica 2 hebben
Duitsland (veruit) en Spanje de hoogste financiering gealloceerd.
Tabel 6. Gealloceerd budget voor verschillende IPCEIs vanuit diverse Europese landen. Bron: Andreas
Eisl (2022) (zie voetnoot 14). Bedragen in miljoenen euro’s.

Land

IPCEI Waterstof (1 & 2)

IPCEI Microelektronica 2

België

287,2

252

Duitsland

1.500

1.500

Finland

156

15

Frankrijk

1.275

Oostenrijk

125

125

Nederland

818,5

218,5

Spanje

1.555

500

IPCEI Cloudinfrastructuur en diensten

750

66,5

Voor de IPCEIs omtrent waterstof zijn alleen de eerste twee waves goedgekeurd. Vergelijkbaar met Micro-elektronica investeren Duitsland, Frankrijk en Spanje veruit het meeste in
dit initiatief. Zij investeren allemaal meer dan één miljard euro. Nederland zit daar wel dicht
in de buurt met ruim achthonderd miljoen. Andere landen als België, Finland en Oostenrijk
zitten een stuk onder Nederland russen de €100-300 miljoen. Hieruit blijkt weer dat

14

Eisl, A., (2022). Important Projects of Common European Interest (IPCEIs) as a New Form of Differentiation: An Analysis of Their Challenges for the European Single Market. EU Integration and
Differentiation for Effectiveness and Accountability.

24

Dialogic innovatie ● interactie

Nederland relatief veel onderzoeksmiddelen in waterstof investeert ten opzichte van deze
andere landen (België, Finland en Oostenrijk).
Tabel 7 geeft weer de Nederlandse financiering, de totale publieke financiering en het percentage Nederlandse aandeel voor een drietal IPCEI projecten (waar deze informatie
beschikbaar is). Nederland draagt een groot deel van de publieke investeringen bij voor het
tweede waterstof IPCEI.
Tabel 7. Percentage Nederlands budget van totale publieke investeringen per IPCEI. Bron: rvo.nl en
Europese Commissie. Bedragen in miljoenen euro’s.

IPCEI

Nederlands gealloceerd
budget

Totaal publieke
investeringen

Percentage Nederland
budget van totale publieke
investeringen

Waterstof
wave 1

35

5.400

0,6%

Waterstof
wave 2

783,5

5.200

15,1%

Micro-elektronica 2

218,5

8.100

2,7%

Dialogic innovatie ● interactie

25

4 Tot slot
In dit rapport verkenden we de volgende onderzoeksvraag:
Welke informatie is beschikbaar over de verdeling van publieke onderzoeksmiddelen voor
specifieke sectoren en technologieën en hoe is Nederland hierin internationaal gepositioneerd?
Resumerend stellen we vast dat er onvoldoende informatie beschikbaar is om een volledig
en diepgaand inzicht te geven in de publieke onderzoeksmiddelen voor specifieke sectoren
en technologieën. Voor veel technologieën en sectoren zijn geen internationale overzichten
van publieke onderzoeksmiddelen beschikbaar of zijn geen gegevens beschikbaar voor Nederland. Voor een aantal andere overzichten geldt dat er niet wordt gesproken over sectoren,
maar over thema’s of categorieën, wat slechts deels tegemoetkomt aan de vraagstelling van
de motie.
Om een inzicht te geven in de verdeling van publieke onderzoeksmiddelen, hebben we in dit
rapport de vraag benaderd op basis van de beschikbare data. We stellen vast dat Nederland
relatief grote investeringen doet in onderzoek gericht op Gezondheid en Industriële productie
en technologie (zichtbaar in de OECD-data met betrekking tot socio-economische doelstellingen) en met het Nationaal Groeifonds in sleuteltechnologieën en energie en duurzame
ontwikkeling. Hoewel Nederland tot 2020 een relatief bescheiden positie innam in de internationale vergelijkingen van publieke onderzoeksmiddelen (zoals te zien in de OECD-data en
het rapport van Technopolis m.b.t. investeringen in sleuteltechnologieën) is deze positie
sinds 2020 sterk verbeterd.

26

Dialogic innovatie ● interactie

Bijlage 1. Nationaal Groeifonds-projecten
Projecten ronde 1
Thema

Project

Toegekend

Gezondheid en
zorg

Health-RI

69

RegMed XB

56

GroenvermogenNL

73

265

Quantum Delta
NL

282

333

AiNed

160,5

44

71,5

5 projecten

640,5

44

669,5

Project

Toegekend

Voorwaardelijk
toegekend

Reservering

Luchtvaart in
Transitie

264

119

NL2120

70

40

Nieuwe Warmte
Nu!

200

Werklandschappen van
de toekomst

26

Zero emissie
binnenvaart,
batterij-elektrisch

50

Groeiplan Watertechnologie

135

Toekomstbestendige
leefomgeving

60

Cellulaire agricultuur

60

CropXR

21

22

Oncode-PACT

161

164

PharmaNL

78,8

Sleuteltechnologieën

Totaal

Voorwaardelijk toegekend

Reservering

Projecten ronde 2
Thema

Energie en
duurzame ontwikkeling

Landbouw en
leefomgeving
Gezondheid en
zorg

Dialogic innovatie ● interactie

40

27

Thema

Mobiliteit

Sleuteltechnologieën

Totaal

Project

Toegekend

Voorwaardelijk
toegekend

Ecosysteem
Dutch Metropolitan
Innovations
(EDMI)

85

Digitale Infrastructuur
Logistiek

51

Biotech Booster

50

196

Circulaire Plastics NL

124

96

Einstein Telescoop

42

GroenvermogenII

250

NXTGEN HIGHTECH

450

870
250

Photondelta

471

Zelfdenkende
moleculaire
systemen

97

18 projecten

Reservering

2.177,8

1.495

870

Projecten ronde 3
Thema

Energie en duurzame
ontwikkeling

Landbouw en leefomgeving
Gezondheid en zorg
Veiligheid en digitalisering

28

Project

Toegekend

Voorwaardelijk
toegekend

Circulaire Zonnepanelen

135

277

Circular Batteries

118

Groeien met Groen
Staal (M2i)

124

Charging Energy
Hubs

44

RE-GE-M:
DUTCH*

Reservering

178

129
48

84

CPBT

125

6G

61

POLARIS

102

142

Dialogic innovatie ● interactie

Thema

Project

Toegekend

Voorwaardelijk
toegekend

Mobiliteit

Maritiem Masterplan

100

110

Biobased Circular
Sleuteltechnologieën

Totaal

102

Reservering

236

Deltaplan Valorisatie

417

Holomicrobioom

200

13 projecten

Dialogic innovatie ● interactie

451

983

1.298

29

Dialogic innovatie & interactie
Hooghiemstraplein 33
3514 AX Utrecht
030-215 05 80
www.dialogic.nl