Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

27 830

Materieelprojecten

Nr. 129

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 mei 2014
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 1 oktober 2013 inzake
Evaluatie Defensie Materieel Proces (DMP) (Kamerstuk 27 830, nr. 117 en
over de brief van 10 oktober 2013 inzake hetonderzoeksrapport van de
Audit Dienst Defensie over de beheersing van investeringsprojecten
(Kamerstuk 27 830, nr. 119).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 6 mei 2014.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

kst-27830-129
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 129

1

1
Kunt u toelichten wat de goede elementen in het DMP zijn,
waaraan in de brief van 1 oktober 2013 wordt gerefereerd?
5
Hoe verwacht u uw doelstelling het DMP te vereenvoudigen te
realiseren zonder dat de informatiepositie van de Kamer wordt
aangetast?
6
Kunt u toelichten wat mogelijke aanpassingen in de fasering van
het DMP betekenen voor de informatievoorziening aan de Kamer?
De insteek van het DMP is dat een toereikende en gestructureerde
informatievoorziening, zowel aan de Kamer als aan de politieke en
ambtelijke leiding, te allen tijde moet zijn gewaarborgd. Het huidige
DMP-proces maakt een afgewogen besluitvorming over investeringsprojecten mogelijk. De insteek daarbij is niet alleen een zo volledig mogelijk
beeld geven van de relevante aspecten, maar ook om beschikbare
informatie zoveel mogelijk openbaar te maken. Het DMP draagt dus bij tot
een overzichtelijk proces van informatievoorziening en biedt inzicht in de
uitvoering van projecten, in het bijzonder wat de aspecten product, tijd en
geld betreft. Ook geeft het proces inzicht in wijzigingen en in de
samenhang met andere projecten. Door vaste momenten te hanteren,
wordt versnippering van de informatievoorziening tegengegaan.
In geval van een vereenvoudiging van het DMP moeten deze goede
elementen behouden blijven. De informatiepositie van de Kamer zal niet
worden aangetast. De Kamer blijft dus de informatie ontvangen die haar
controlerende functie uit te voeren. Met andere woorden, het doel is om,
met behoud van de informatiepositie van de Kamer, te komen tot een
vereenvoudiging van het DMP-proces en een vermindering van doublures
in rapportages en werkprocessen. De vereenvoudiging van het
DMP-proces zal bijvoorbeeld worden nagestreefd door processen,
waaronder sourcing en het DMP, zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen
en waar mogelijk te integreren. Ook wordt gekeken naar de mogelijkheden om de fasering te verduidelijken. In overeenstemming met de nota
«In het belang van Nederland» staat ook in dezen het streven naar
operationele en financiële duurzaamheid voorop.
2
Waarom is een fundamentele herziening van het DMP noodzakelijk?
Ten aanzien van het huidige DMP zijn tekortkomingen geconstateerd. Het
betreft tekortkomingen die Defensie zelf heeft geconstateerd, die naar
voren zijn gekomen uit onafhankelijke onderzoeken en die de Kamer heeft
onderkend. De tekortkomingen zijn van zodanige aard dat een beperkte
aanpassing van het DMP niet volstaat. Te denken valt aan het aanpakken
van tekortkomingen in de fasering, waardoor soms nog voldoende
informatie beschikbaar is die nodig is om product, tijd en geld te
definiëren. Ook kan bij de herziening van het DMP worden gekeken naar
de evaluatiefase, waarbij de vereiste periodieke evaluaties van het nieuwe
begrotingsartikel voor investeringen conform de Regeling Periodiek
Evaluatieonderzoek worden betrokken. Processen, waaronder sourcing en
het DMP, kunnen beter op elkaar worden afgestemd en waar mogelijk
worden geïntegreerd.
3
Kunt u toelichten hoe u bij wapensystemen de Life Cycle Costs
(LCC) systematiek, zoals gebruikt in het Meerjarenprogramma
Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT), zal toepassen gezien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 129

2

het feit dat de exploitatiekosten bij te ontwikkelen wapensystemen moeilijker te ramen zijn dan bij infrastructurele investeringen in een bekende omgeving?
4
Kunt u toelichten op welke onderdelen u bij de herziening van het
DMP de manier waarop Defensie omgaat met risico’s wil verbeteren?
16
Kunt u toelichten welke elementen uit het MIRT met betrekking
tot het risicomanagement u gaat integreren in de DMP systematiek?
17
Kunt u toelichten wanneer u een onderzoek laat uitvoeren naar
de wijze waarop de systematiek van LCC een structurele plaats
kan krijgen in het plan- en begrotingsproces, de bedrijfsvoering
en in lopende trajecten? Wanneer worden de resultaten van dit
onderzoek aan de Kamer voorgelegd?
18
Hoe denkt u er over om bij investeringsprojecten gebruik te
maken van een kostenpool, zoals dat gebeurt bij het MIRT?
In het huidige DMP gaat de aandacht vooral uit naar het investeringsbudget en minder naar de exploitatie. In de nota «In het belang van
Nederland» is definitief gekozen voor een integrale levensduurbenadering
van wapensystemen. Belangrijk voor een levensduurbenadering is Life
Cycle Costing. Defensie onderzoekt daarom hoe de systematiek van Life
Cycle Costing een structurele plaats kan krijgen in het plan- en begrotingsproces, de bedrijfsvoering en in lopende trajecten. De overgang naar een
integrale levensduurbenadering vergt echter zorgvuldigheid en tijd. De
nota bevat hiervoor een stappenplan, met een looptijd tot en met 2016. U
bent hierover nader geïnformeerd in mijn brief van 1 november 2013 met
daarin een plan van aanpak om inzicht te krijgen in de kosten en uitgaven
van wapensystemen (Kamerstuk 33 763, nr. 27)
Risicomanagement maakt deel uit van projectmanagement. Het DMP
betreft de informatievoorziening ten behoeve van de politieke en
ambtelijke leiding en de Kamer. De Algemene Rekenkamer wijst in haar
rapport «Validering nota In het belang van Nederland» (Kamerstuk 33 763,
nr. 2 van 19 september 2013) op risico’s bij het Ministerie van Defensie.
Het gaat bijvoorbeeld om het risico dat de meerjarenramingen nog te kort
vooruit kijken om te voldoen aan de eisen van een levensduurbenadering.
Ook wijst de Algemene Rekenkamer erop dat risicomanagement dat past
bij de risicoreserveringen ontbreekt. Dit alles wordt eveneens meegenomen bij de herziening van het DMP-proces. Het Ministerie van I&M
heeft veel ervaring opgedaan met het hanteren van risicoreserveringen,
het in kaart brengen van beheersmaatregelen en de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de betrokken partijen. Defensie is met I&M in
overleg getreden over het risicobeheer en zal bij de herziening van het
DMP-proces gebruikmaken van de ervaringen van dat departement. Zoals
toegezegd in de bestuurlijke reactie van mijn collega van Financiën en
mijzelf op bovengenoemd rapport van de Algemene Rekenkamer, zal ik de
eerste resultaten meenemen in de komende jaarrapportage van het
project Vervanging F-16.
5
Hoe verwacht u uw doelstelling het DMP te vereenvoudigen te
realiseren zonder dat de informatiepositie van de Kamer wordt
aangetast?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 129

3

6
Kunt u toelichten wat mogelijke aanpassingen in de fasering van
het DMP betekenen voor de informatievoorziening aan de Kamer?
Zie het antwoord op vraag 1.
7
Worden intern binnen Defensie grote investeringsprojecten na
afloop geëvalueerd?
Conform het huidige DMP worden projecten met een financiële omvang
van € 250 miljoen of meer geëvalueerd. Ook voor DMP-projecten met een
geringere financiële omvang kan tot een evaluatie worden besloten,
indien dat relevant is vanwege bijvoorbeeld de complexiteit, de politieke
gevoeligheid of omdat het een uniek project betreft waarvan geleerd kan
worden. Bij de herziening van het DMP wordt tevens gekeken naar wat,
wanneer en op welke wijze in de toekomst zal worden geëvalueerd.
Daarbij worden onder andere de vereiste periodieke evaluaties van het
nieuwe begrotingsartikel voor investeringen betrokken conform de
Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek.
8
Kunt u toelichten hoe u bij de herziening van de drempelbedragen
van het DMP waarborgt dat de Kamer niet minder projecten
voorgelegd krijgt?
9
Kunt u toelichten hoe u bij de herziening van de drempelbedragen
van het DMP waarborgt dat de Kamer dusdanig geïnformeerd
blijft dat zij een integraal beeld kan vormen over de investeringsportefeuille van Defensie?
Defensie wil in goed overleg met de Kamer de mogelijkheid verkennen
om de drempelbedragen waar nodig op te hogen. Immers, wanneer wordt
gekeken naar de inflatie en prijsstijgingen, zijn de kosten voor materieel
de afgelopen jaren fors gestegen. Het DMP hanteert echter al dertien jaar
(sinds 2001) het drempelbedrag van € 25 miljoen. Hierdoor komen steeds
meer projecten boven die drempel te liggen. Defensie ziet daarom graag
een actualisering van dat bedrag. Hiermee kan de voortgang van veel
projecten, die vaak niet politiek gevoelig zijn, worden bespoedigd. Ook
scheelt het veel capaciteit bij de defensieonderdelen. De herziening van de
drempelbedragen moet worden beschouwd in samenhang met de andere
veranderingen, waaronder de integratie van de life cycle costs.
10
Kunt u, gezien de aanbevelingen in het rapport van de Auditdienst, uitleggen hoe u gaat waarborgen dat elke investering
invulling geeft aan de beoogde Defensiebrede ambitie?
Ik streef ernaar de Kamer meer samenhangend en minder technisch te
informeren. Daarbij zal de informatie nadrukkelijker in een breder
strategisch kader worden geplaatst en zullen de relaties met andere
projecten duidelijker worden uiteengezet. In de interne besluitvorming zijn
alle partijen van Defensie vertegenwoordigd die bij een project betrokken
zijn. Dit zorgt ervoor dat op een evenwichtige wijze de beoogde defensiebrede ambitie en samenwerking worden bekeken.
11
Welke mogelijkheden zijn er om investeringsprojecten in ICT en
vastgoed op te nemen in het Materieel Projecten Overzicht (MPO)
nadat ze aan de Kamer zijn voorgelegd middels het DMP, gelet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 129

4

het feit dat het MPO zich beperkt tot materieelprojecten en
investeringsprojecten in ICT en vastgoed daarvan geen deel
uitmaken?
Het onderliggende proces bij infrastructuur- en ICT-projecten wijkt af van
het proces bij materieel, waardoor het niet zonder meer mogelijk is het
bestaande DMP toe te passen op ICT en vastgoed. Bij ICT-projecten moet
Defensie overigens voldoen aan rijksbrede regelgeving, waardoor
gelijktijdige toepassing van het DMP tot doublures zou leiden. Naar
verwachting gaat de Dienst Vastgoed Defensie over naar het Rijksvastgoedbedrijf. Dit zal tot andere rapportageverplichtingen kunnen leiden.
Voor grote en riskante ICT-projecten gelden speciale rapportage- en
faseringsverplichtingen met een toetsende rol voor de departementale
Chief Information Officier (CIO) en de CIO-Rijk. Rapportage geschiedt
onder meer via het Rijks ICT-dashboard. In het voorstel voor de herijking
worden deze mogelijkheden verder bezien. De interdepartementale
ontwikkelingen worden hierbij in beschouwing genomen.
12
Kunt u bevestigen dat u de in het DMP proces vertrouwelijk
gehouden stukken na afsluiting van het contract alsnog openbaar
maakt?
Ja. Ik wil u toezeggen dat vertrouwelijke informatie na afsluiting van een
contract in principe alsnog openbaar wordt gemaakt. Er kunnen echter
gevallen zijn waarbij commerciële belangen vragen om het vertrouwelijk
houden van bepaalde bedrijfsinformatie. In die gevallen zal ik dat
toelichten.
13
Kunt u aangeven of een periodiek bestuurlijk overleg tussen de
commissie en de Staatssecretaris/Minister over vertrouwelijke
informatie tot de mogelijkheden behoort?
Vanzelfsprekend is het altijd mogelijk in een besloten overleg of
technische briefing te spreken over vertrouwelijke informatie. Indien de
Kamer een informatieverzoek heeft, kan worden bekeken of dit een
politiek overleg moet zijn of een technische briefing.
14
Waarom is het onderzoeksrapport van de auditdienst, dat op
18 oktober 2012 is verschenen, pas na een jaar naar de Kamer
gestuurd?
Veel aanbevelingen in het ADD-rapport betreffen het DMP. De uitwerking
van deze aanbevelingen is daarom in de toen lopende evaluatie meegenomen. Daarbij is de keuze gemaakt om het rapport samen met de brief
over de evaluatie van het DMP naar de Kamer te sturen, zodat het de
Kamer gelijk duidelijk zou worden wat er is gebeurd met de aanbevelingen uit het ADD-rapport. Door vertragingen in dit traject zijn beide
uiteindelijk pas in oktober naar de Kamer gestuurd.
15
Hoe zijn betrouwbare kostenramingen te integreren in de DMP
systematiek, gelet op de door de Audit Dienst geformuleerde
punten van verbetering?
De Audit Dienst stelt dat: «het beter zou zijn realistische ramingen op
hoofdlijnen te geven door ook in de commercieel vertrouwelijke bijlagen
bij de A-brief te werken met brackets van onnauwkeurigheid. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 129

5

brackets worden steeds smaller naarmate het project vordert en de
onzekerheden afnemen.» Er zijn diverse mogelijkheden om de Kamer te
informeren over de wijze waarop kosten worden geraamd in de verschillende projectfases. Deze mogelijkheden zullen worden bezien en worden
meegenomen in de herziening van het DMP.
16
Kunt u toelichten welke elementen uit het MIRT met betrekking
tot het risicomanagement u gaat integreren in de DMP systematiek?
17
Kunt u toelichten wanneer u een onderzoek laat uitvoeren naar
de wijze waarop de systematiek van LCC een structurele plaats
kan krijgen in het plan- en begrotingsproces, de bedrijfsvoering
en in lopende trajecten? Wanneer worden de resultaten van dit
onderzoek aan de Kamer voorgelegd?
18
Hoe denkt u er over om bij investeringsprojecten gebruik te
maken van een kostenpool, zoals dat gebeurt bij het MIRT?
Zie het antwoord op vraag 3 en verder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 129

6