Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 160

Wijziging van onder meer de Wet educatie en
beroepsonderwijs in verband met het regelen
van keuzedelen waarop beroepsopleidingen
mede worden gebaseerd

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
Algemeen deel

2

DEEL I HERZIENE KWALIFICATIESTRUCTUUR

2

1.

2
2
5
6

2.

3.

kst-34160-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

blz.

Inleiding
1.1.
Context
1.2.
Kern van het wetsvoorstel
1.3.
Aanleiding
1.4.
Het doel van de herziening van de kwalificatiestructuur
1.5.
Invoering van de herziene kwalificatiestructuur en
van de daarop gebaseerde nieuwe opleidingen
1.6.
Vrijwillige start in het schooljaar 2015–2016
1.7.
Positie kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven
Herziene kwalificatiestructuur
2.1.
Basisdelen, profieldelen en keuzedelen
2.2.
De koppeling die weergeeft welke keuzedelen bij
welke kwalificatie kunnen worden aangeboden
2.3.
Gewijzigde wijze van beschrijven van kwalificatieeisen
2.4.
Vermindering van aantal kwalificaties en
kwalificatiedossiers
Procedure totstandkoming kwalificatiedossiers en
keuzedelen

7
7
8
9
10
10
13
14
15
15

DEEL II NIEUWE OPLEIDINGEN

16

4.
5.
6.

16
22
23
23
26
27

Vormgeving van een nieuwe opleiding
Inschrijven van deelnemers voor nieuwe opleidingen
Afronding beroepsopleiding
6.1.
Examinering en diplomering
6.2.
Wettelijke beroepsvereisten en certificaten
6.3.
Doorstroom naar vervolgonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

1

7.
8.
9.

Beheersmaatregelen bij de implementatie van de herziene
kwalificatiestructuur bij instellingen
Voorbereiding en ondersteuning van instellingen bij de
implementatie
Overgangsperiode voor deelnemers in bestaande
opleidingen

DEEL III OVERIGE INFORMATIE
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.

Wat regelen we niet in dit wetsvoorstel maar in lagere
regelgeving
Uitvoerings- en handhavingsgevolgen
Financiële gevolgen voor de rijksbegroting
Administratieve lasten
Betrokken actoren en hun verantwoordelijkheden
Draagvlak en gevoerd overleg met de mbo-sector
Evaluatie en monitoring
Bescherming van persoonsgegevens
Internetconsultatie
Consultatie Caribisch Nederland

Artikelsgewijs

28
30
31
31
31
32
32
32
33
34
35
35
37
41
42

Algemeen deel
DEEL I HERZIENE KWALIFICATIESTRUCTUUR
1. INLEIDING
1.1. Context
De herziening van de kwalificatiestructuur en de implementatie hiervan
binnen beroepsopleidingen is een complexe operatie. Eén van de
elementen van de herzieningsoperatie is de invoering van keuzedelen in
de kwalificatiestructuur mbo en vervolgens in beroepsopleidingen. Dit
wetsvoorstel betreft alleen dat element van verplichte invoering van
keuzedelen; de overige elementen van de herzieningsoperatie vereisen
geen wetswijziging. In dit algemene deel van de memorie van toelichting
wordt niet alleen ingegaan op de keuzedelen, maar wordt ook een
totaalbeeld gegeven van respectievelijk de herziening van de kwalificatiestructuur (in deel I) en van de nieuwe opleidingen die daarop zijn
gebaseerd (in deel II). Dat maakt onder andere duidelijk welke plek en
functie keuzedelen hebben in respectievelijk de herziene kwalificatiestructuur en in de nieuwe opleidingen.
Functie kwalificatiestructuur
De kwalificatiestructuur in het mbo dient voor de inhoudelijke aansluiting
van het beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt en op het vervolgonderwijs. Wat een deelnemer aan het einde van een mbo-opleiding moet
kennen en kunnen, staat in een kwalificatiedossier per kwalificatie
beschreven voor het betreffende beroep of groep van beroepen. De
kwalificatiedossiers tezamen vormen de kwalificatiestructuur mbo. Die
geeft aan voor welke kwalificaties kan worden opgeleid in het mbo en wat
de leerdoelen zijn om het bijbehorende diploma te kunnen krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

2

Relatie kwalificatiestructuur – opleidingen
De instellingen moeten vervolgens een vertaalslag maken van de in een
kwalificatiedossier beschreven leerdoelen naar onderwijsprogramma’s en
examens en samen met leerbedrijven naar het beroepspraktijkvormende
deel van het onderwijsprogramma.
Problemen bij kwalificatiestructuur
De aansluiting op de dynamiek van de arbeidsmarkt (waaronder de
regionale aansluiting) laat te wensen over. Er zijn te veel kwalificaties en
kwalificatiedossiers, er is sprake van ondoelmatige overlap tussen
kwalificaties, er is te weinig samenhang in de kwalificatiestructuur, de
beschrijvingswijze van kwalificaties is te weinig transparant, er is te
weinig aansluiting bij innovaties in het (regionale) bedrijfsleven.
Het grote aantal kwalificaties is mede bepalend voor het grote aantal
opleidingen van de onderwijsinstellingen. Er zijn zeer veel
mbo-opleidingen, waaronder veel kleine, die niet altijd goed aansluiten op
de arbeidsmarkt, die wisselend van kwaliteit zijn en die weinig doelmatig
zijn. De huidige opbouw en beschrijvingswijze bij kwalificatiedossiers
maakt het instellingen vaak niet gemakkelijk om het onderwijs goed te
programmeren en te examineren. Instellingen maken weinig gebruik van
de vrije ruimte binnen een opleiding voor (regionale) verbreding en/of
verdieping van de opleiding. En waar dat wel gebeurt, is de invulling vaak
vrijblijvend, weinig transparant en kent weinig kwaliteitsborgen.
Deelnemers geven regelmatig aan behoefte te hebben aan meer
inhoudelijke uitdaging bij hun opleiding.
De adviescommissie Kwalificeren en Examineren heeft op basis van de
problemen geadviseerd om de huidige kwalificatiestructuur te herzien.
Oplossing problemen
De kwalificatiestructuur wordt herzien met het oog op een betere
inhoudelijke aansluiting op de arbeidsmarkt en het vervolgonderwijs. Het
aantal kwalificaties en -dossiers wordt gereduceerd, ondoelmatige overlap
wordt verwijderd, betere beschrijving van kwalificatie-eisen en
compactere en meer transparante dossiers. Nieuw is dat in de herziene
kwalificatiestructuur elke kwalificatie is opgebouwd uit één basisdeel en
één profieldeel en dat er naast de kwalificatie keuzedelen worden
geïntroduceerd. De herziene kwalificatiedossiers en de nieuwe keuzedelen
bieden onderwijsinstellingen de mogelijkheid om deelnemers beter en
breder toe te rusten en opleidingen doelmatiger in te richten.
Keuzedelen (belangrijk onderdeel van de oplossing)
Elke nieuwe opleiding is gebaseerd op een kwalificatie en één of meer
keuzedelen. Een keuzedeel (met bijbehorende keuzedeeleisen) staat naast
de kwalificatie (met bijbehorende kwalificatie-eisen) en levert een
verrijking ten opzichte van de kwalificatie. De kwalificatie is nodig om het
beroep als beginnend beroepsbeoefenaar te kunnen uitoefenen en het
keuzedeel niet. Keuzedelen hebben tot doel om bovenop de kwalificatie
een verdieping of verbreding te leveren bij de toerusting voor de
arbeidsmarkt of een extra voorbereiding voor een vervolgopleiding. Met
keuzedelen kan sneller en beter worden ingespeeld op actuele ontwikkelingen en innovaties in het beroepenveld en in de regio. Door keuzedelen
op te nemen in aparte documenten, naast de kwalificatiedossiers, is het
mogelijk om snel en flexibel keuzedelen te ontwikkelen en vast te stellen.
De keuzedelen worden vastgesteld door de Minister, inclusief de
koppeling aan kwalificaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

3

De onderwijsinstellingen kiezen welke gekoppelde keuzedelen ze
aanbieden bij een opleiding en deelnemers kiezen uit het actuele aanbod
van de instelling de keuzedelen die passen bij hun uitstroomwensen.
Behaalde keuzedelen worden vermeld op het diploma, maar het behalen
van de keuzedelen van een opleiding is geen voorwaarde voor het
behalen van het diploma. Deelnemers zijn verplicht examen te doen in
een keuzedeel. De beschikbaarheid van een examenresultaat is wel een
aanvullende voorwaarde voor het verkrijgen van het diploma. Dat aan
deze voorwaarde is voldaan, blijkt uit de beschikbaarheid van een
examenresultaat. Maar voor het behalen van het diploma is het niet
noodzakelijk dat het examen betreffende een keuzedeel met goed gevolg
is afgelegd. Een deelnemer kan dus slagen voor het diploma ook al heeft
hij een onvoldoende behaald voor het keuzedeel.
Noodzaak van wetswijziging: de invoering van keuzedelen
De herziening van de kwalificatiestructuur inclusief de introductie van
keuzedelen is een omvangrijke operatie in het mbo die grotendeels kan
worden uitgevoerd binnen de vigerende regelgeving. Voor de invoering
van keuzedelen is echter wetswijziging nodig. Daartoe dient dit
wetsvoorstel.
Noodzaak overheidsinterventie
Overheidsinterventie bij de herziening van de kwalificatiestructuur is
nodig, omdat:
• de overheid verantwoordelijk is voor de vaststelling van de
kwalificatiestructuur (inclusief kwalificatiedossiers en verplichte
keuzedelen);
• de overheid een wettelijke basis moet creëren voor de invoering van
keuzedelen, waarmee instellingen verplicht worden deze aan te
bieden.
Tevens registreert de overheid in een aantal registers informatie betreffende de herziene kwalificatiedossiers en keuzedelen.
Uitvoeringsgevolgen
De verplichte invoering van keuzedelen binnen nieuwe opleidingen heeft
gevolgen voor:
• kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven: zij zijn verantwoordelijk
voor het ontwikkelen van de herziene kwalificatiedossiers en de
nieuwe keuzedelen, inclusief de koppeling aan kwalificaties.
• instellingen: zij zijn verantwoordelijk voor de inhoudelijke inrichting en
uitvoering van het onderwijs en examens van de door hen aangeboden nieuwe opleidingen die gebaseerd zijn op herziene kwalificaties en
keuzedelen. Zij moeten bij de nieuwe opleidingen voldoende gekoppelde keuzedelen verzorgen. Bij keuzedelen kan ook sprake van
beroepspraktijkvorming die in samenwerking met erkende leerbedrijven wordt uitgevoerd. Elke instelling bepaalt zelf welke opleidingen
gebaseerd op welke kwalificaties en welke keuzedelen, zij aanbiedt. De
instelling maakt onder andere een vertaalslag van in de kwalificatiedossiers en keuzedelen aangegeven eisen naar de onderwijsprogramma’s en examens.
• deelnemers: zij moeten bij nieuwe opleidingen ook kiezen voor één of
meer keuzedelen. Zij krijgen met de keuzedelen meer te kiezen en een
verrijking ten opzichte van de kwalificatie en zij zullen hun studieloopbaan bewuster moeten vormgeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

4

Verwachte effecten
Verwachte effecten voor de
deelnemers

Wordt mogelijk door:

Grotere kans op werk

Bredere opleidingen op basis van brede kwalificatiedossiers
(mogelijk voor meer verschillende verwante beroepen) naast
smallere vakopleidingen
Keuze uit meerdere keuzedelen ter verdieping en verrijking
Mogelijkheid om te kiezen tussen keuzedelen gericht op
specialisatie, regionale invulling/wensen, state of the art
vraagstukken en/of doorstroom
Doorstroomgerichte keuzedelen (aansluitend bij verschillende
kwalificaties) bieden de student meer mogelijkheden om aan
te sluiten op het vervolgonderwijs.

Meer inhoudelijke uitdaging
Meer onderscheidend voor
bedrijfsleven
Betere doorstroming

Voor de mbo-instellingen

Wordt mogelijk door:

Transparantie en slimmer
programmeren

Eenvoudiger

Een steviger opbouw van de kwalificatiedossiers geeft een
betere basis voor het clusteren van opleidingen en vermindert
overlap binnen en tussen de dossiers.
Kennis en vaardigheden staan voorop en zijn duidelijker.
Minder grote variëteit aan kwalificatiedossiers en kwalificaties
(Regionale) keuze in aanbieden keuzedelen; meer ruimte voor
eigen onderwijsinvulling.
Kwalificatiedossiers zijn dunner en overzichtelijker.

Voor het bedrijfsleven

Wordt mogelijk door:

Betere aansluiting op wensen
arbeidsmarkt

Onderwijsveld én bedrijfsleven geven (gezamenlijk) invulling
geven aan de kwalificatiedossiers én de keuzedelen.
Betere en frequenter geactualiseerde verantwoordingsinformatie.
Flexibele procedure voor het realiseren en vaststellen van
nieuwe keuzedelen (vier keer per jaar)

Doelmatiger
Profileren

Sneller inspelen op actuele
ontwikkelingen in het
beroepenveld

Voor de instellingen voor
vervolgonderwijs

Wordt mogelijk door:

Betere doorstroming

Doorstroomgerichte keuzedelen (aansluitend bij verschillende
kwalificaties) bieden het onderwijs meer mogelijkheden om
inhoudelijk beter aan te sluiten op het vervolgonderwijs.

1.2. Kern van het wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel wijzigt de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB), de
Wet educatie en beroepsonderwijs BES (WEB BES) en de Wet op het
Onderwijstoezicht (WOT).
Grondslag voor invoering keuzedelen
De bestaande kwalificatiestructuur voor het middelbaar beroepsonderwijs
(mbo) wordt herzien. Onderdeel van de herziening is de invoering van
keuzedelen. Dit wetvoorstel legt de formele grondslag voor de invoering
van keuzedelen in het mbo.
Als gevolg hiervan zal elke nieuwe opleiding gebaseerd zijn op een
kwalificatie en één of meer keuzedelen.
Doel wetsvoorstel
Het doel van dit wetsvoorstel is het leggen van de formele grondslag voor
onder andere:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

5

•

het keuzedeel als verplicht onderdeel van de kwalificatiestructuur mbo
en van een beroepsopleiding;
• het kunnen vaststellen van keuzedelen en van de koppeling van
keuzedelen aan de onderscheiden kwalificaties;
• het afleggen van examen in de keuzedelen van een opleiding en een
positieve beoordeling van het voltooien van de beroepspraktijkvorming (die betrekking kan hebben op keuzedelen van opleidingen of
onderdelen daarvan) zijn voorwaarden voor het kunnen verkrijgen van
het diploma;
• de registratie van keuzedelen door de Dienst Uitvoering Onderwijs
(DUO) in het Centraal register beroepsopleidingen (Crebo), het
Basisregister Onderwijs (BRON) en het diplomaregister, alsmede de
specificatie van de te registreren informatie;
• de registratie door DUO in BRON en het diplomaregister van behaalde
certificaten voor onderdelen van een kwalificatie en voor keuzedelen
waaraan de Minister van OCW en/of EZ, op grondslag van artikel 7.2.3,
eerste lid WEB, een certificaat heeft verbonden;
• bij algemene maatregel van bestuur te geven voorschriften voor
instellingen betreffende de omvang van de keuzedeelverplichting,
voldoende aanbod van keuzedelen, de examinering en diplomering als
gevolg van de invoering van keuzedelen bij nieuwe opleidingen.
Dit wetsvoorstel regelt alleen bovengenoemde grondslagen.
Lagere regelgeving; richting ervan op hoofdlijnen
In lagere regelgeving (zie paragraaf 10) zullen de voorschriften betreffende keuzedelen worden uitgewerkt. In het algemene deel van de
memorie van toelichting van dit wetsvoorstel wordt op hoofdlijnen de
richting van de nadere uitwerking in lagere regelgeving aangegeven.
Deze memorie van toelichting wordt mede namens de Staatssecretaris
van Economische Zaken ondertekend.
1.3. Aanleiding
In 2010 is de toezegging aan de Tweede Kamer gedaan dat de nieuwe
kwalificatiedossiers, waar nodig, zodanig aangepast zullen worden dat in
de kwalificatiestructuur recht wordt gedaan aan het grote belang van
kennis en vaardigheden ten opzichte van houdingsaspecten (Handelingen II 2010/11, 32 416, nr. 81, item 10).
De adviescommissie Kwalificeren en Examineren (de commissie Hermans
/Van Zijl) heeft vervolgens in 2010 het advies «Naar meer doelmatigheid in
het mbo» (Kamerstukken II 2010/11, 31 524, nr. 86) uitgebracht. In dit
advies is ingegaan op de doelmatigheid van respectievelijk kwalificaties,
het opleidingsaanbod en de examinering. De commissie adviseert een
herziening van de kwalificatiestructuur, naar een structuur met minder
kwalificaties en een eenduidiger beschrijving van kwalificatie-eisen. Ook
bepleit zij aan de bestaande zogenoemde «vrije ruimte» een heldere
doelbestemming te geven, zoals onder andere nadere specialisatie
bovenop de branchegerichte uitstroom, verdieping gerelateerd aan
regionale arbeidsmarktbehoefte of extra hbo-voorbereiding.
In de beleidsreactie op bovengenoemd advies, verwerkt in het actieplan
mbo «Focus op Vakmanschap 2011–2015» (Kamerstukken II 2010/11,
31 524, nr. 88), staat een vereenvoudiging van de kwalificatiestructuur
aangekondigd. Deze vereenvoudiging moet op zo’n manier worden
gedaan dat die uitvoerbaar voor mbo-instellingen is en rekening houdt
met de wensen van het bedrijfsleven. Deze vereenvoudiging is één van de
maatregelen om te komen tot doelmatiger opleidingen.
Het huidige kabinet zet de vereenvoudiging van de kwalificatiestructuur
door in het regeerakkoord Bruggen Slaan (2012).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

6

Op 11 oktober 2011 heeft het Ministerie van OCW advies gevraagd aan de
Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (hierna: SBB) ten
aanzien van de herziening van de kwalificatiestructuur en kwalificatiedossiers, en daarbij een aantal voorwaarden gesteld.
Op 21 juni 2012 heeft de toenmalige Minister van OCW SBB de opdracht
gegeven om – samen met de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven
(hierna: kenniscentra) – de herziene kwalificatiestructuur te ontwikkelen.
Op 1 november 2013 heeft SBB een voorstel Model kwalificatiedossier
mbo en Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo ingediend. Dit voorstel
is tot stand gekomen in goed overleg met vertegenwoordigers uit het
(regionale) bedrijfsleven en uit het onderwijs.
In mijn brief van 4 maart 2014 (Kamerstukken II 2013/14, 31 524, nr. 193)
heb ik de Tweede Kamer nader geïnformeerd over de herziening van de
kwalificatiestructuur mbo.
1.4. Het doel van de herziening van de kwalificatiestructuur
De kwalificatiestructuur dient voor de inhoudelijke aansluiting van het
beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt. De herziening van de kwalificatiestructuur beoogt die aansluiting te verbeteren, mede in het licht van de
toenemende dynamiek op de arbeidsmarkt. Dat wordt bereikt door de
volgende elementen van de herzieningsoperatie:
• reductie van het aantal kwalificatiedossiers;
• het wegnemen van overlap tussen kwalificaties;
• betere beschrijving van kwalificatie-eisen;
• betere uitvoerbaarheid van het onderwijs; en
• versterking van de regionale component van het mbo.
De invoering van keuzedelen bij de herziene kwalificatiestructuur heeft tot
doel:
• deelnemers een verrijking bovenop de kwalificatie te geven, te weten:
een bredere of meer verdiepende toerusting voor de arbeidsmarkt te
leveren of een betere voorbereiding voor vervolgonderwijs en
• sneller en beter in te spelen op actuele ontwikkelingen en innovaties in
het beroepenveld op de arbeidsmarkt en op de aansluiting op
vervolgonderwijs, in het bijzonder in de eigen regio.
Invoering van de herziene kwalificatiestructuur en de daarop gebaseerde
nieuwe opleidingen is gericht op het bereiken van de in paragraaf 1.1
vermelde effecten bij deelnemers, mbo-instellingen, bedrijfsleven en
instellingen voor vervolgonderwijs.
Verder betekent de herziening van de kwalificatiestructuur dat de
kwalificatiedossiers volgens een nieuw model worden opgezet. Het
nieuwe model beoogt verbetering van de opbouw, omvang en transparantie van een kwalificatiedossier. Ook wordt de beschrijving van
kwalificatie-eisen verbeterd. Dat maakt het onderwijs en de examens, die
op het kwalificatiedossier zijn gebaseerd, voor de onderwijsinstellingen
beter te programmeren, in te richten en te examineren.
1.5. Invoering van de herziene kwalificatiestructuur en van de
daarop gebaseerde nieuwe beroepsopleidingen
De beoogde datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is 1 januari
2016.
De beoogde datum van vaststelling van herziene kwalificatiedossiers en
keuzedelen is 1 februari 2016. Overigens zal een deel van de herziene
kwalificatiedossiers al per 1 februari 2015 worden vastgesteld ten behoeve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

7

van de vrijwillige start van nieuwe opleidingen in het schooljaar 2015/2016
(zie volgende paragraaf 1.6). Vaststelling gebeurt als de herziene
kwalificatiedossiers en keuzedelen voldoen aan de door de Minister van
OCW vastgestelde kwaliteitscriteria van het Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo.
Er wordt beoogd dat de instellingen en deelnemers per 1 augustus 2016
starten met de nieuwe beroepsopleidingen, gebaseerd op de herziene
kwalificatiedossiers en keuzedelen. De bestaande kwalificatiedossiers
worden gelijktijdig ingetrokken en eerstejaars deelnemers kunnen vanaf
die datum niet meer starten met opleidingen die zijn gebaseerd op deze
kwalificatiedossiers. Instellingen moeten die opleidingen na 31 juli 2016
afbouwen, waarbij deelnemers die voor een opleiding gebaseerd op een
«oud» kwalificatiedossier staan ingeschreven deze binnen redelijke
termijn kunnen afronden. De instelling heeft overigens ook de
mogelijkheid deze deelnemers – mits individuele deelnemers daarmee
instemmen – over te schrijven naar een verwante nieuwe opleiding.
Het onderhavige wetsvoorstel heeft ook betrekking op Caribisch
Nederland (CN). Daarom wordt ook de WEB BES gewijzigd. Met een
bezoek van de SBB aan CN in augustus 2014 zijn de Raad Onderwijs
Arbeidsmarkt (ROA) CN en de onderwijsinstellingen in Caribisch
Nederland geïnformeerd over de herziene kwalificatiestructuur. Zij willen
deze zo snel mogelijk invoeren, maar hebben hiervoor wellicht wat meer
tijd nodig dan Nederlandse instellingen. De wijzigingen van de WEB BES
zullen daarom op een later tijdstip worden ingevoerd. De opleidingen
kunnen dan gefaseerd worden aangepast. Ook met het oog op de door de
Raad van State aanbevolen legislatieve terughoudendheid wordt voor
Caribisch Nederland gedacht aan invoering van dit wetsvoorstel in 2017 of
2018, als (de eerste fase van) de Onderwijsagenda CN zijn beslag zal
hebben gekregen.
1.6. Vrijwillige start in het schooljaar 2015-2016
Het kabinet vindt het van belang dat, voorafgaand aan de invoering, al
ervaring kan worden opgedaan met de herziene kwalificatiestructuur.
Instellingen krijgen de mogelijkheid om per 1 augustus 2015 op vrijwillige
basis te starten met één of meer nieuwe opleidingen gebaseerd op
herziene kwalificatiedossiers (vastgesteld via een ministeriële regeling op
basis van de wet zoals die dan geldt) en keuzedelen (niet formeel
vastgesteld, omdat daarvoor op dat moment in de wet nog geen formele
basis is). Het gebruik van de herziene kwalificatiedossiers en keuzedelen is
dan nog niet verplicht. Een instelling kan keuzedelen in het vrijwillig
studiejaar 2015–2016 alleen aanbieden binnen de bestaande vrije ruimte
van de opleiding.
Het merendeel van de kwalificatiedossiers zal voor de vrijwillige start van
de nieuwe opleidingen zijn herzien. De datum van vaststelling van deze
herziene kwalificatiedossiers is 1 februari 2015. Vaststelling gebeurt
uiteraard uitsluitend als de kwaliteit voldoende is. Kenniscentra moeten er
voor zorgen dat ze aan de kwaliteitscriteria van het eerder genoemde
Toetsingskader voldoen. De Toetsingskamer, die onderdeel is van de SBB,
levert een zelfstandig en onafhankelijk oordeel over de kwaliteit van
kwalificatiedossiers, aan de hand van de kwaliteitscriteria. Ook voor de
keuzedelen geldt dat die uitsluitend aan instellingen beschikbaar worden
gesteld om te gebruiken voor de vrijwillige start in het schooljaar
2015–2016 als ze naar het oordeel van de Toetsingskamer voldoen aan de
kwaliteitscriteria die van toepassing zijn op keuzedelen.
Het vrijwillig gebruik van herziene kwalificatiedossiers en (in de vrije
ruimte) keuzedelen in daarop gebaseerde opleidingen wordt gemonitord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

8

1.7. Positie kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven
Op dit moment is een wetsvoorstel in voorbereiding op grond waarvan de
wettelijke taken van de kenniscentra worden overgedragen aan een door
de Minister aan te wijzen Samenwerkingsorganisatie beroepsonderwijs
bedrijfsleven. Het is de bedoeling dat de Minister de SBB aanwijst. De
overdracht van taken aan de Samenwerkingsorganisatie zal op zijn
vroegst per 1 augustus 2015 plaats vinden. Voornoemd wetsvoorstel heeft
geen consequenties voor het onderhavige wetsvoorstel, maar wel voor
deze memorie van toelichting. Waar nu wordt gesproken over kenniscentra, zal na de overdracht van de taken moeten worden gesproken over
de Samenwerkingsorganisatie. Het is daarbij aan de Samenwerkingsorganisatie om de toetsfunctie ten aanzien van de kwalificatiestructuur zo
vorm te geven dat een inhoudelijk onafhankelijke toetsing kan geschieden
en om in de statuten en het bestuursreglement vast te leggen hoe de
toetsfunctie wordt ingericht.
2. HERZIENE KWALIFICATIESTRUCTUUR
De belangrijkste kenmerken van de herziene kwalificatiestructuur zijn:
2.1. De herziene kwalificatiestructuur bevat herziene kwalificatiedossiers
en keuzedelen. Keuzedelen zijn niet in kwalificatiedossiers opgenomen, maar in afzonderlijke documenten. In de herziene kwalificatiedossiers bestaan de daarin opgenomen kwalificaties elk uit één
basisdeel en één profieldeel. Keuzedelen behoren niet tot de
kwalificaties, maar staan er naast. Er is dus sprake van basisdelen,
profieldelen en keuzedelen. (Zie nadere toelichting in paragraaf 2.1.)
2.2. Keuzedelen zijn gekoppeld aan kwalificaties. In een keuzedeel is
vastgelegd aan welke kwalificatie of kwalificaties het keuzedeel
gekoppeld is. (Zie nadere toelichting in paragraaf 2.2.)
2.3. De beschrijvingswijze van kwalificatie-eisen wordt gewijzigd. (Zie
nadere toelichting in paragraaf 2.3.)
2.4. Het aantal kwalificaties en kwalificatiedossiers wordt verminderd.
(Zie nadere toelichting in paragraaf 2.4.)
De herziene kwalificatiestructuur omvat:
• alle herziene kwalificatiedossiers;
• alle keuzedelen, inclusief de koppeling tussen keuzedelen en kwalificaties;
• een tabel met de namen van respectievelijk alle opleidingsdomeinen1,
alle bijbehorende kwalificatiedossiers en alle bijbehorende kwalificaties.
Het Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo, het Model kwalificatiedossier mbo met instructie en het Model keuzedeel mbo met instructie
worden de kaders voor bovengenoemde producten aangegeven.
2.1. Basisdelen, profieldelen en keuzedelen
In de herziene kwalificatiestructuur is sprake van kwalificaties – die elk
bestaan uit één basisdeel en één profieldeel – en keuzedelen. Keuzedelen
staan dus naast de kwalificatie. De kwalificaties zijn beschreven in
kwalificatiedossiers en de keuzedelen in afzonderlijke documenten. Een
kwalificatiedossier geeft meestal een beschrijving van meerdere kwalificaties. Dan is sprake van een gemeenschappelijk basisdeel bij die
kwalificaties.

1

Een opleidingsdomein is een samenhangend geheel van kwalificatiedossiers die zijn gericht op
en van belang zijn voor eenzelfde bedrijfstak of groep van bedrijfstakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

9

Het basisdeel bevat twee onderdelen:
• De generieke onderdelen voor alle kwalificaties van de kwalificatiestructuur (Nederlandse taal, rekenen, loopbaan en burgerschap en
– uitsluitend voor kwalificaties op mbo-niveau 4 – Engels);
• De gemeenschappelijke elementen van de kwalificaties in het
kwalificatiedossier. Dat betreffen overeenkomstige elementen van de
beroepen waarop de kwalificaties zijn gebaseerd. Er is overigens
ruimte voor een gedifferentieerde uitwerking van het basisdeel
waarmee recht kan worden gedaan aan het niveau en de context van
de afzonderlijke kwalificaties.
De onderscheidende verschillen tussen die beroepen zijn uitgewerkt in de
afzonderlijke profieldelen.
Naast kwalificaties is ook sprake van keuzedelen. Bij een keuzedeel zijn
ook de bijbehorende keuzedeeleisen beschreven die van toepassing zijn
voor het behalen van het betreffende keuzedeel.
Voorbeeld
Het huidige kwalificatiedossier Kapper bevat vier kwalificaties:
• Junior-kapper (niveau 2);
• Kapper (niveau 3);
• Afro-kapper (niveau 3);
• Ondernemend kapper (niveau 4).
Het toekomstige kwalificatiedossier Haarverzorging bestaat uit:
• Het basisdeel Haarverzorging;
• De profieldelen Kapper (niveau 2), Allround Kapper (niveau 3) en
Salonmanager (niveau 4).
Het toekomstige kwalificatiedossier bevat derhalve drie kwalificaties (de
namen van kwalificaties zijn gelijk aan die van de betreffende profieldelen), te weten:
• Kapper (niveau 2);
• Allround Kapper (niveau 3);
• Salonmanager (niveau 4).
Dit toekomstige kwalificatiedossier Haarverzorging is aangevuld met
onder andere de keuzedelen:
• Nagelstyling, Afro-kapper, Ondernemerschap en Duits.
Bij de herziene kwalificatiestructuur is dus sprake van basisdelen,
profieldelen en keuzedelen. Aangezien onder de herziene kwalificatiestructuur een beroepsopleiding gericht is op één basisdeel, één
profieldeel en één of meer keuzedelen, geldt als richtlijn voor het
ontwerpen van kwalificatiedossiers en keuzedelen dat het basisdeel circa
50% van de studielast van de gehele opleiding beslaat, het profieldeel
circa 35% en het keuzedeel of de keuzedelen circa 15%. Dit zijn ontwerpeisen voor ontwikkelaars van kwalificatiedossiers en keuzedelen. Het zijn
geen inrichtingseisen voor onderwijsinstellingen. De percentages gelden
dus niet voor de inrichting van opleidingen. De instellingen zijn zelf
verantwoordelijk voor de inrichting van opleidingen, met inachtneming
van de formele kaders.
De kwalificaties in het mbo leveren een drievoudige kwalificering: de
kwalificering voor respectievelijk de uitoefening van een beroep,
deelname aan de maatschappij en doorstroming naar een opleiding op
een hoger mbo- of hbo-niveau. Het basis- en profieldeel tezamen moeten
deze drievoudige kwalificering borgen. Keuzedelen leveren een verrijking
ten opzichte van de kwalificatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

10

Type keuzedelen met onderscheiden doelen
Er zijn diverse opties voor de invulling van het keuzedeel, bijvoorbeeld:
• Het keuzedeel is beroepsgericht en levert een verdieping naast de
kwalificatie; beide zijn gericht op hetzelfde beroep. Bijvoorbeeld het
keuzedeel Verdieping expertise audiciens bij de kwalificatie Audicien
en het keuzedeel Gebogen plafond- en wandconstructies bij de
kwalificatie Plafond- en wandmonteur.
• Het keuzedeel is beroepsgericht en levert een verbreding naast de
kwalificatie; hierbij is het keuzedeel gericht op een element van een
ander beroep. Dat kan onder andere in de vorm van een reeds
bestaand deel van een andere kwalificatie op hetzelfde niveau.
Bijvoorbeeld het keuzedeel Verdieping autotechniek bij de kwalificatie
Logistiek medewerker. Het keuzedeel kan ook een nieuw element zijn,
bijvoorbeeld gericht op ontwikkelingen op de (regionale) arbeidsmarkt.
Het betreft bijvoorbeeld het toepassen van een nieuwe techniek of het
omgaan met een nieuw soort machine. Bijvoorbeeld het keuzedeel
Geo-ICT welke gekoppeld is aan de kwalificatie Applicatieontwikkeling
en ICT-mediabeheer.
• Het keuzedeel is doorstroomgericht en heeft betrekking op onderdelen
die relevant zijn voor doorstroom naar een vervolgopleiding. Bijvoorbeeld een keuzedeel gericht op hogere beheersing van taal- en
rekeneisen, het keuzedeel Instroom pabo aardrijkskunde bij de
kwalificatie Gespecialiseerd pedagogisch medewerker, het keuzedeel
Voorbereiding op gezel stukadoor bij de kwalificatie Stukadoor.
Uitsluitend voor de entreeopleidingen kan behalve bovengenoemde drie
soorten ook sprake zijn van remediërende keuzedelen, die gericht zijn op
het wegwerken van achterstanden voor het behalen van de beoogde
kwalificatie. Gelet op de specifieke doelgroep van de entreeopleidingen
(vooropleiding zonder diploma van het voortgezet onderwijs en veelal ook
andere kenmerken die het behalen van de kwalificatie kunnen bemoeilijken) kunnen de bovengenoemde drie typen keuzedelen, die een
verrijking leveren ten opzichte van de kwalificatie, wellicht problemen
geven voor sommige deelnemers aan de entreeopleidingen. Deelnemers
die bovenmatig moeite hebben met onderdelen van een entreeopleiding
kunnen met een remediërend keuzedeel zich blijven richten op onderdelen
van de kwalificatie die extra aandacht behoeven en die zijn aangegeven in
het betreffende keuzedeel. Bij remediërende keuzedelen kan dus wel
sprake zijn van veel overlap met de gekoppelde kwalificaties. Met deze
extra mogelijkheid voor entreeopleidingen kan ook bij deze soort
opleidingen de keuzedeelverplichting worden ingevoerd. Instellingen
kunnen deelnemers die wel in staat zijn om naast de entreekwalificatie
een verrijkend (in plaats van remediërend) keuzedeel te behalen, daartoe
de mogelijkheid geven. In de instructie bij het model keuzedeel wordt
aangegeven dat remediërende keuzedelen alleen kunnen worden
gekoppeld aan kwalificaties op mbo niveau 1 (dat betreft de entreeopleidingen), maar niet aan overige kwalificaties (dat betreft de overige
soorten opleidingen). De begrenzing van die extra mogelijkheid is
neergelegd in de instructie bij het model keuzedeel. Dit model wordt
vastgesteld bij ministeriële regeling.
Bij opleidingen op niveau 2, 3 en 4 zijn remediërende keuzedelen niet
nodig en ook niet wenselijk. Om te worden toegelaten tot die opleidingen
moeten de deelnemers namelijk beschikken over voldoende vooropleiding. Van deze deelnemers mag worden verwacht dat zij in staat zijn
om bij voldoende inspanning de kwalificatie waarop de opleiding is
gericht te behalen. En voor deelnemers die moeite hebben om de
kwalificatie daadwerkelijk te behalen kan de instelling voldoende andere
mogelijkheden (in plaats van remediërende keuzedelen) aanbieden die die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

11

extra ondersteuning bieden aan die deelnemers zodat voortijdige uitval
wordt voorkomen. Bijvoorbeeld: extra onderwijstijd (de wettelijke
urennormen zijn minimum normen), extra en/of aangepaste instructie,
gerichte opdrachten bij de beroepspraktijkvorming. Instellingen hebben
ook de ruimte om voorzieningen te treffen die het bestaande onderwijsprogramma kunnen ondersteunen en die nodig zijn voor het behalen van
de kwalificatie. En bij een verkeerde studiekeuze kan de instelling de
deelnemer adviseren om over te stappen naar een andere, geschiktere
opleiding.
Van deze deelnemers mag ook worden verwacht dat ze naast de kwalificatie één of meer keuzedelen kunnen behalen die een verrijking leveren
bovenop de kwalificatie. Voor deelnemers die moeite hebben om het
gekozen keuzedeel daadwerkelijk te behalen, heeft de instelling eveneens
de nodige mogelijkheden om extra ondersteuning te bieden. Mocht een
deelnemer een keuzedeel niettemin niet behalen, dan staat dat het
behalen van de kwalificatie niet in de weg.
Andere kenmerken van keuzedelen:
• Keuzedelen hebben een studielast met een omvang van 240, 480, 720
of 960 klokuren; dit staat niet in het wetsvoorstel, maar wordt
aangegeven in de instructie bij het model keuzedeel. Deze standaardisering van de omvang van de afzonderlijke keuzedelen is van belang
voor de doelmatigheid van opleidingsprogramma’s. Dus een zo
eenduidig mogelijke omvang, maar tegelijk – met bovengenoemde
reeks – wel rekening houden met de verschillen in omvang van de
studieduur van de onderscheiden soorten opleidingen in het mbo
(namelijk van één tot vier jaar).
• Een keuzedeel maakt geen deel uit van de gekozen kwalificatie, maar
staat er naast. Een keuzedeel is gekoppeld aan één of meer kwalificaties. Aan welke kwalificatie(s) een keuzedeel is gekoppeld, is aangegeven in het keuzedeel.
• Het niveau van de kwalificatie waaraan het keuzedeel is gekoppeld,
bepaalt het niveau van het keuzedeel. Een keuzedeel heeft zelf geen
algemene (mbo-, NLQF-, EQF-)niveau-aanduiding.
• Een keuzedeel kent geen prijsfactor (kwalificaties, kwalificatiedossiers
en opleidingsdomeinen kennen prijsfactoren omdat de instelling een
deelnemer hiervoor kan inschrijven). De rijksbijdrage die instellingen
ontvangen voor bekostigde beroepsopleidingen kan worden ingezet
voor alle onderdelen van de opleiding, dus ook voor het onderwijs en
de examinering van landelijk vastgestelde keuzedelen, mits die deel
uitmaken van diplomagerichte beroepsopleidingen.
Juridische grondslag
De Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB), zoals die nu luidt, biedt de
formele basis om kwalificatiedossiers vast te stellen. Dat geldt ook voor
de nieuwe kwalificatiedossiers die per dossier zijn opgebouwd uit een
basisdeel en één of meer profieldelen. Voor de vaststelling van keuzedelen, die – in tegenstelling tot basis- en profieldelen – geen onderdeel
van de kwalificatie zijn, bevat de WEB nog geen grondslag. Deze
grondslag wordt in het onderhavige wetsvoorstel geregeld.
Verschil met de huidige kwalificatiestructuur
Uit het nieuwe model (met basisdelen, profieldelen en keuzedelen) dat ten
grondslag ligt aan de herziene kwalificatiestructuur vloeien ten opzichte
van de huidige kwalificatiestructuur belangrijke verschillen voort. Ook in
de huidige kwalificatiestructuur bestaat een kwalificatiedossier uit één of
meer kwalificaties, maar er is bij deze bestaande kwalificaties geen
gemeenschappelijk basisdeel aangegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

12

In de huidige kwalificatiestructuur is evenmin sprake van keuzedelen.
Momenteel hebben mbo-instellingen de mogelijkheid om binnen een
opleiding de zogenoemde «vrije ruimte» (maximaal 20% van de studielast
van de totale opleiding) in te vullen met extra elementen, op voorwaarde
dat de deelnemer hiermee akkoord gaat. De instelling is nu niet verplicht
de vrije ruimte in te vullen. De school bepaalt de inrichting van de
opleiding, inclusief de onderwijstijd en de opleidingsduur, met inachtneming van de formele kaders (waaronder de minimum urennormen die
voor het onderwijsprogramma gelden en de voorschriften betreffende de
opleidingsduur). De school kan overigens de invulling van de vrije ruimte
met eigen onderwerpen (dus los van de kwalificatie) niet opleggen aan
studenten; elke student moet met een dergelijke invulling akkoord gaan
via afspraken in de onderwijsovereenkomst. Daarnaast tellen deze eigen
onderwerpen niet mee voor het behalen van het diploma. Ook gelden nu
bij de invulling van de vrije ruimte geen vastgestelde landelijke kaders
voor de kwaliteit. De huidige vrijblijvendheid ten aanzien van de invulling
van de vrije ruimte en het gebrek aan kwaliteitswaarborgen zijn onwenselijk.
Voor de bij dit wetsvoorstel in te voeren keuzedelen daarentegen gelden
wel verplichtingen en extra kwaliteitswaarborgen. Keuzedelen moeten
voldoen aan specifieke kwaliteitscriteria die bij ministeriële regeling
worden vastgesteld. Daarop toetst de Toetsingskamer ook. Keuzedelen
worden landelijk gekoppeld aan één of meer kwalificaties. Ook daarop
toetst de Toetsingskamer. De Minister van OCW stelt keuzedelen en
daarmee de koppeling aan kwalificaties formeel vast, mits de Toetsingskamer een positief oordeel heeft gegeven.
Door keuzedelen afzonderlijk van de kwalificatiedossiers te beschrijven, is
het mogelijk ze frequenter vast te stellen dan kwalificatiedossiers.
Hiermee kan sneller worden ingespeeld op (regionale) arbeidsmarktontwikkelingen.
Eerst keuzedeel en later regulier element van een kwalificatie
Bovendien kunnen innovaties die hun waarde nog moeten bewijzen eerst
een plek krijgen in keuzedelen om eventueel vervolgens na succesvolle en
brede toepassing van innovaties in de beroepspraktijk een reguliere plek
te krijgen binnen één of meerdere kwalificaties. Als element van een
kwalificatie telt het behalen ervan vervolgens mee voor het behalen van
het beoogde diploma en dat geldt dan voor elke te diplomeren beginnend
beroepsbeoefenaar bij de betreffende opleiding. Met een dergelijke
«getrapte» aanpak kan het mbo sneller, flexibeler en beter inspelen op de
groeiende dynamiek op de arbeidsmarkt. En omgekeerd als een innovatie
in de (regionale) beroepspraktijk de aanvankelijke verwachtingen niet kan
waarmaken en geen navolging vindt, dan zijn er weinig redenen om het
keuzedeel nog langer aan te bieden aan nieuwe deelnemers.
De gehele herzieningsoperatie – zowel de invoering van keuzedelen als de
herziening van de kwalificatiedossiers – is erop gericht om het mbo
wendbaarder te maken en deelnemers beter toe te rusten voor de – steeds
sneller veranderende – arbeidsmarkt en/of voor een vervolgopleiding.
2.2. De koppeling die weergeeft welke keuzedelen bij welke
kwalificatie kunnen worden aangeboden
De Minister van OCW, en de Minister van EZ voor beroepsonderwijs op
het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving en voedsel, stelt
keuzedelen vast en daarmee de koppeling van het keuzedeel aan een
kwalificatie of kwalificaties. De koppeling maakt voor instellingen duidelijk
welke keuzedelen zij bij welke kwalificatie kunnen aanbieden om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

13

opleiding in te richten. De koppelingen tussen keuzedelen en kwalificaties
zijn via een zoekfunctionaliteit op internet te raadplegen.
Uitgangspunt is dat de instelling ten minste zoveel keuzedelen in de
beroepsopleiding aanbiedt dat aan de keuzedeelverplichting voor de
betreffende opleiding wordt voldaan en bovendien dat de deelnemer
daadwerkelijk iets te kiezen heeft. In hoofdstuk 4 wordt hierop nader
ingegaan.
Kenniscentra zorgen voor de ontwikkeling van voldoende keuzedelen per
kwalificatie, opdat instellingen kunnen voldoen aan hun aanbodverplichting voor de keuzedelen bij opleidingen. De Minister stelt ingediende
keuzedelen en kwalificatiedossiers vast die naar het oordeel van de
Toetsingskamer van de SBB voldoen aan de in het Toetsingskader
kwalificatiestructuur aangegeven kwaliteitscriteria (onder andere wat
betreft de benodigde koppelingen).
De keuzedelen worden landelijk gekoppeld aan kwalificaties, omdat
gewaarborgd moet zijn dat:
• het keuzedeel een passende verrijking is voor de betreffende kwalificatie(s) en er dus ook geen sprake is van ongewenste overlap met de
bijbehorende kwalificatie(s), en
• het bij de kwalificatie(s) betrokken georganiseerde bedrijfsleven – via
de procedure van totstandkoming van keuzedelen (zie paragraaf 3) –
voldoende betrokken is bij het keuzedeel.
Dat voorkomt dat er een wildgroei aan keuzedelen kan ontstaan.
2.3. Gewijzigde wijze van beschrijven van kwalificatie-eisen
In een kwalificatiedossier worden per kwalificatie de kwalificatie-eisen
beschreven die als beginnend beroepsbeoefenaar nodig zijn voor de
uitoefening van het beroep of de beroepen waarop de kwalificatie is
gebaseerd. Bij de herziene kwalificatiedossiers worden de beroepsgerichte kwalificatie-eisen teruggebracht tot de kern van het beroep. De
kwalificatie-eisen betreffen de leerdoelen die deelnemers aantoonbaar
moeten beheersen om de kwalificatie te kunnen behalen.
Naast kwalificatiedossiers is er ook sprake van keuzedelen. Bij elk
keuzedeel zin de keuzedeeleisen beschreven die deelnemers aantoonbaar
moeten beheersen om het keuzedeel te kunnen behalen.
Bij de herziene beschrijvingswijze van kwalificatie-eisen en keuzedeeleisen komen kennis en vaardigheden meer voorop te staan en ook het
gedrag en het resultaat worden duidelijker aangegeven. Dit biedt
onderwijsinstellingen meer houvast voor de inhoud van onderwijs- en
examenprogramma’s. Tevens moet de beschrijving in een kwalificatiedossier zodanig zijn dat die enerzijds niet te abstract is (want dan geeft het
instellingen te weinig houvast, biedt het te weinig herkenning voor het
bedrijfsleven en kan het de gelijkwaardigheid van diploma’s onder druk
zetten) en anderzijds niet gedetailleerd (want dat belemmert de
duurzaamheid en de mogelijkheden om flexibel in te spelen op veranderingen op de arbeidsmarkt en om het aanbod ook regionaal af te stemmen
op het bedrijfsleven). Bij de beschrijving van kwalificatie-eisen wordt
herhaling vermeden.
De verplichte verantwoordingsinformatie, zoals bijvoorbeeld arbeidsmarktinformatie, wordt niet langer in het kwalificatiedossier zelf
opgenomen. Er wordt volstaan met een verwijzing naar de verantwoordingsinformatie, die separaat wordt gepubliceerd. Daardoor ontstaat een
duidelijker onderscheid tussen kwalificatie-eisen en overige informatie en
de betreffende informatie kan sneller en vaker worden geactualiseerd. Het
gaat bovendien om informatie die niet door de Minister hoeft te worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

14

vastgesteld. Verantwoordingsinformatie betreft bijvoorbeeld arbeidsmarktinformatie, trends en toekomstige ontwikkelingen, loopbaanperspectief en doorstroommogelijkheden naar verwante vervolgopleidingen,
betrokkenen bij de ontwikkeling en de onderhoudsagenda.
Deze aanpassingen maken een kwalificatiedossier transparanter, dunner
en minder complex.
2.4. Vermindering van aantal kwalificaties en kwalificatiedossiers
De herziening van de kwalificatiestructuur leidt tot minder kwalificatiedossiers (minus circa 25%) en minder kwalificaties (minus circa 20%). Het
aantal kwalificatiedossiers en kwalificaties is mede bepalend voor de
hoeveelheid opleidingen in het mbo. Naarmate er meer mbo-opleidingen
zijn, is de kans groter dat een deel van deze opleidingen niet altijd goed
aansluit op de toenemende dynamiek van de arbeidsmarkt. Dit maakt het
voor instellingen moeilijker om voor alle opleidingen de vereiste kwaliteit
te leveren en doelmatige opleidingstrajecten te realiseren. Het is dus van
belang het opleidingsaanbod in het mbo doelmatig in te richten. De
Commissie Oudeman heeft hierop in 2010 al met nadruk gewezen.
3. PROCEDURE TOTSTANDKOMING KWALIFICATIEDOSSIERS EN
KEUZEDELEN
Ontwikkeling van kwalificatiedossiers en keuzedelen
Kwalificatiedossiers en keuzedelen worden ontwikkeld door de kenniscentra. Binnen kenniscentra opereren paritaire commissies die bestaan uit
vertegenwoordigers van enerzijds het bedrijfsleven in een bepaalde sector
of branche en anderzijds van de onderwijsinstellingen. Bovendien worden
gebruikers geraadpleegd, bijvoorbeeld via een gebruikerspanel en een
gebruikerstest. Een voorstel aan de Minister betreffende een keuzedeel
gaat vergezeld van een voorstel aan welke kwalificatie(s) het keuzedeel
wordt gekoppeld.
Alle betrokkenen – mbo-instellingen, hbo-instellingen, bedrijven in de
regio en brancheorganisaties – kunnen suggesties ten aanzien van
keuzedelen, de koppeling aan kwalificaties, kwalificatiedossiers en
kwalificaties aandragen. Gezien de aard en functie van keuzedelen zijn
voorstellen van betrokkenen ten aanzien van keuzedelen van belang met
het oog op een goede regionale afstemming van het onderwijs op de
arbeidsmarkt en op vervolgonderwijs.
Toetsingsprocedure en vaststellingsprocedure
De kwalificatiedossiers en keuzedelen moeten elk, inclusief de separate
verantwoordingsinformatie, voldoen aan de daarop betrekking hebbende
kwaliteitscriteria van het – bij ministeriële regeling vast te stellen –
Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo. De partijen die de kwalificatiedossiers en keuzedelen ontwikkelen dienen daar zelf zorg voor te dragen.
De Toetsingskamer van de SBB beoordeelt de kwaliteit van de voorgestelde kwalificatiedossiers en keuzedelen aan de hand van de kwaliteitscriteria uit het Toetsingskader. De Toetsingskamer voert zowel ingangstoetsen (die voorafgaan aan de ontwikkeling van kwalificatiedossiers en
keuzedelen) als eindtoetsen (op ontwikkelde kwalificatiedossiers en
keuzedelen) uit. Een belangrijk onderdeel bij de toets op een keuzedeel is
de controle of de keuzedeeleisen niet overlappen met de kwalificatie-eisen
van de kwalificatie(s) waar het betreffende keuzedeel aan is gekoppeld.
Het keuzedeel moet immers een verrijking zijn ten opzichte van de
gekoppelde kwalificatie. (Uitzondering hierop zijn remediërende keuze-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

15

delen die uitsluitend gekoppeld kunnen zijn aan kwalificaties voor
entreeopleidingen.) Als kwalificatiedossiers en keuzedelen voldoen aan de
criteria adviseert de Toetsingskamer het bestuur SBB om ze aan te bieden
aan de Minister van OCW dan wel EZ ter formele vaststelling.
Het bestuur SBB biedt de ontwikkelde kwalificatiedossiers en keuzedelen
aan de Minister van OCW dan wel EZ aan met het advies die vast te
stellen. Daarbij zit ook het advies van de Toetsingskamer. De SBB kan
desgewenst gemotiveerd afwijken van het advies van de Toetsingskamer
om een kwalificatiedossier al dan niet aan te bieden aan de Minister ter
formele vaststelling.
De Minister van OCW, en de Minister van EZ voor beroepsonderwijs op
het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving en voedsel, stelt de
kwalificatiedossiers en de keuzedelen bij ministeriële regeling vast op
voorwaarde van een positief advies van de Toetsingskamer. Een kwalificatiedossier wordt vastgesteld inclusief de daarin opgenomen kwalificatieeisen en de koppeling aan een opleidingsdomein. De keuzedelen worden
vastgesteld inclusief de daarbij aangegeven keuzedeel-eisen en de
koppeling aan de vastgestelde kwalificatie(s).
Om beter in te spelen op de ontwikkelingen en behoeften van de
(regionale) arbeidsmarkt of van het vervolgonderwijs, kunnen keuzedelen
meerdere keren per jaar worden ingediend, getoetst en vastgesteld.
Vaststelling van nieuwe keuzedelen kan per kwartaal plaatsvinden.
Na vaststelling door de Minister maakt het kwalificatiedossier (met de
daarin beschreven kwalificaties), of het keuzedeel (inclusief de daarin
opgenomen koppeling aan kwalificaties), onderdeel uit van de
kwalificatiestructuur en wordt het door DUO geregistreerd in het Centraal
register beroepsopleidingen (Crebo). Vanaf de datum van inwerkingtreding kunnen instellingen vervolgens een opleiding daarop baseren.
Instellingen kunnen dus niet zelf een keuzedeel of een kwalificatie(dossier)
vaststellen en kenniscentra kunnen dat evenmin.
DEEL II NIEUWE OPLEIDINGEN
4. VORMGEVING VAN EEN NIEUWE OPLEIDING
Door invoering van de herziene kwalificatiestructuur is een mbo-opleiding
gericht op het behalen van een kwalificatie en van één of meer keuzedelen
die aan de kwalificatie zijn gekoppeld.
Een instelling bepaalt, met inachtneming van de formele kaders, zelf op
welke wijze een mbo-opleiding wordt ingericht en uitgevoerd. Het staat de
instelling vrij onderdelen in die fase van de opleiding te programmeren
waar ze het beste tot hun recht komen. Het is bijvoorbeeld mogelijk een
keuzedeel in het eerste of in het laatste studiejaar van de opleiding aan te
bieden. Bij de inrichting van een beroepsopleiding hoeft de instelling geen
scheiding aan te brengen tussen het basis-, het profiel- en het keuzedeel.
Keuzedeelverplichting en aanbodverplichting
In het wetsvoorstel is opgenomen dat de Minister bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur nadere voorschriften aan instellingen
kan geven omtrent:
a. de omvang van het keuzedeel of keuzedelen die onderdeel uitmaken
van de beroepsopleiding, c.q. de omvang van de keuzedeelverplichting;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

16

b. het aanbod van keuzedelen bij de kwalificatie waarop de opleiding is
gebaseerd,
c. c.q. de omvang van de aanbodverplichting.
Het voornemen is de omvang van de keuzedeelverplichting per soort
opleiding te regelen, waarbij gedacht zou kunnen worden aan de
volgende omvang:
• voor een entreeopleiding: een studielast van 240 klokuren;
• voor een basisberoepsopleiding: een studielast van 480 klokuren;
• voor een vakopleiding: een studielast van 720 klokuren;
• voor een middenkaderopleiding: een studielast van 720 klokuren, of
– indien is toegestaan dat de studieduur van een specifieke middenkaderopleiding langer dan 3 jaar mag duren – een studielast van 960
klokuren;
• voor een specialistenopleiding: een studielast van 240 klokuren.
In het voorgestelde artikel 6.1.2 WEB is al geregeld dat de instelling het
aanbod van keuzedelen bij een opleiding zo moet samenstellen dat de
deelnemer daadwerkelijk iets te kiezen heeft uit de aangeboden keuzedelen bij zijn opleiding. Indien voorlichting en verspreiding van goede
praktijkvoorbeelden niet leiden tot een voldoende aanbod van keuzedelen,
kan bij amvb een minimum worden gesteld aan het aanbod van keuzedelen. Hieronder volgen enige rekenvoorbeelden.
Rekenvoorbeeld keuzedelen
Een vakopleiding moet, uitgaande van bovengenoemde keuzedeelverplichting van 720 uur, gebaseerd zijn op een kwalificatie en:
• één keuzedeel met een studielast van 720 klokuren;
• of twee keuzedelen met een studielast van respectievelijk 480 en 240
klokuren;
• of drie keuzedelen met een studielast van 240 klokuren.
Deze keuzedelen dienen steeds aan de betreffende kwalificatie te zijn
gekoppeld.
Omdat de deelnemer daadwerkelijk iets te kiezen moet hebben uit de door
de instelling aangeboden keuzedelen, voldoet de instelling bij een
vakopleiding met onderstaand aanbod aan de beoogde bovengenoemde
omvang van de aanbodverplichting:
• twee keuzedelen met een studielast van 720 uur, of
• een van 720 en één van 480 en één van 240 uur, of
• twee van 480 en één van 240 uur, of
• één van 480 en twee van 240 uur, of
• vier van 240 uur.
Meetellen voor de urennormen
Bij een opleiding horen straks één of meer keuzedelen. Het onderwijs dat
gebaseerd is op die keuzedelen maakt op dezelfde manier deel uit van het
onderwijsprogramma dat door de instelling wordt verzorgd als het
onderwijs, gebaseerd op de kwalificatie (basis- en profieldeel) en telt dus
mee voor het voldoen aan de minimum urennormen die voor het
onderwijsprogramma gelden (die zijn aangegeven in artikel 7.2.7, derde
en vierde lid, van de WEB). De urennormen hebben betrekking op de
gehéle opleiding (straks gebaseerd op de kwalificatie plus één of meer
keuzedelen). Voor meerjarige opleidingen geldt tevens een norm voor het
eerste studiejaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

17

Aanbod van keuzedelen door een instelling
ROC’s mogen in beginsel opleidingen aanbieden die gebaseerd zijn op
alle kwalificaties van de kwalificatiestructuur. Dat verandert niet met dit
wetsvoorstel. In de opleidingen die zij aanbieden mogen ze die keuzedelen aanbieden die landelijk zijn gekoppeld aan de desbetreffende
kwalificaties van die aangeboden opleidingen.
Vakinstellingen en agrarische onderwijscentra (AOC) mogen de opleidingen aanbieden die zijn geregeld in artikel 1.3.2a (vakinstellingen) en in
artikel 1.3.3 (AOC) van de WEB. Dat verandert niet met dit wetsvoorstel. In
de opleidingen die zij aanbieden mogen ze de keuzedelen aanbieden die
landelijk zijn gekoppeld aan de kwalificaties van die aangeboden
opleidingen.
Niet-bekostigde instellingen kunnen een diploma-erkenning voor
afzonderlijke opleidingen aanvragen. Met een diploma-erkenning krijgen
zij het recht om een bepaalde kwalificatie te verzorgen inclusief de
keuzedelen die landelijk zijn gekoppeld aan de kwalificatie van de
aangeboden opleiding.
Een instelling is niet verplicht alle keuzedelen aan te bieden die landelijk
zijn gekoppeld aan de kwalificaties van opleidingen die zij aanbiedt. Een
instelling bepaalt zelf – na overleg met andere mbo- en/of hbo-instellingen
en het (regionale) bedrijfsleven – welke opleidingen (gebaseerd op welke
kwalificaties en welke daaraan gekoppelde keuzedelen) zij aanbiedt. De
instelling moet per opleiding voldoende keuzedelen aanbieden. Wat
voldoende is, wordt bepaald bij of krachtens bovengenoemde algemene
maatregel van bestuur. Uitgangspunt is dat de deelnemer een daadwerkelijke keuze heeft uit de aangeboden keuzedelen door de instelling voor zijn
opleiding. De instelling moet de deelnemer goed informeren over de
aangeboden keuzedelen bij de betreffende opleidingen.
Extra keuzedelen
Als een deelnemer één of meer extra keuzedelen wil volgen naast de al in
de beroepsopleiding opgenomen benodigde keuzedelen, dan kan de
instelling daar afspraken met de deelnemer over maken. Dit kan ook
wanneer een deelnemer één of meer keuzedelen wil volgen met een
grotere studielast dan vereist is gelet op de keuzedeelverplichting. Deze
extra keuzedelen maken eveneens onderdeel uit van de opleiding. Een
extra keuzedeel hoeft niet gekoppeld te zijn aan de kwalificatie van de
betreffende opleiding.
Bekostigde instellingen mogen alle keuzedelen als extra keuzedelen
aanbieden.
Voor een niet-bekostigde instelling geldt, dat zij slechts die keuzedelen als
extra keuzedelen mag aanbieden voor zover deze behoren bij een
opleiding waarvoor zij een diplomaerkenning heeft.
Goede informatievoorziening voor deelnemers
De instelling heeft de zorgplicht (artikel 7.4.8, tweede lid) om het
onderwijsprogramma en de regels met betrekking tot het examen tijdig
vast te leggen in de onderwijs- en examenregeling en deelnemers
volledig en tijdig te informeren. Bij de nieuwe opleidingen betreft dat ook
het keuzedeel of keuzedelen die deel uitmaken van de opleiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

18

De instelling moet deelnemers ook goed informeren over het actuele
aanbod van keuzedelen per opleiding zodat duidelijk is waaruit de
deelnemer kan kiezen voor zijn opleiding. (De instelling kan die informatie
bijvoorbeeld in de studiegids opnemen.) Dat moet niet alleen voor
aanvang van de opleiding, maar ook tijdens de opleiding als deelnemers
niet voorafgaand maar tijdens de opleiding kiezen voor keuzedelen. Door
de aard van keuzedelen kan frequente wijziging van de landelijk vastgestelde keuzedelen plaatsvinden en daarmee van de mogelijkheden voor
instellingen om hun keuzedelenaanbod te wijzigen. De instelling moet
deelnemers goed informeren en hen in staat stellen zowel de kwalificatie
als het keuzedeel of de keuzedelen van de opleiding te behalen binnen de
studieduur. Als deelnemers de voor hun opleiding benodigde keuzedelen
niet kiezen vóór de start van de opleiding, maar op een later moment
tijdens de opleiding, dan kiezen ze uit het dan actuele keuzedelenaanbod
van de instelling.
Afspraken in de onderwijsovereenkomst
De instelling legt de afspraken met de deelnemer over de opleiding vast in
de onderwijsovereenkomst. De afspraken gaan over de rechten en
plichten van zowel deelnemer als instelling. De overeenkomst geeft onder
meer aan op welke kwalificatie en welk keuzedeel of welke keuzedelen de
opleiding is gebaseerd.
In plaats van voor de start van de opleiding kan ook op later moment
duidelijk worden welke keuzedelen een deelnemer voor zijn opleiding
kiest en gaat volgen. Dan kunnen daarover dus ook niet voor de start van
de opleiding maar pas gedurende de opleiding (zodra de deelnemer
gekozen heeft voor een keuzedeel) de afspraken over de betreffende
keuzedelen worden gemaakt en worden vastgelegd in de overeenkomst.
In dat geval wordt voor de start van de opleiding in de onderwijsovereenkomst een passage opgenomen waarin staat dat de deelnemer in de loop
van de opleiding nog één of meer keuzedelen moet kiezen, gelet op de
keuzedeelverplichting.
Een deelnemer mag de opleiding zoals aangegeven in de onderwijsovereenkomst afmaken. Nu is bepaald dat als van een kwalificatiedossier de
geldigheidsduur is verstreken de instelling nog gedurende een periode
van de studieduur vermeerderd met twee jaren het diploma op basis van
dat kwalificatiedossier kan uitreiken. Met de wetswijziging wordt het
mogelijk gemaakt dat dezelfde termijn geldt voor het vermelden van het
keuzedeel op het diploma nadat de geldigheidsduur van het keuzedeel of
van de koppeling van het keuzedeel aan de kwalificatie is verstreken.
Overigens kan met wederzijdse instemming van de instelling en de
deelnemer worden besloten tot wijziging van de opleiding en daarmee
van de onderwijsovereenkomst in geval van tussentijdse overstap naar
een andere kwalificatie of een ander keuzedeel.
Vertaalslag naar opleidingsprogramma’s
Bij de inhoudelijke inrichting van de opleiding maakt de instelling een
«vertaalslag» van de kwalificatie(-eisen) en keuzedeel(eisen) naar het
opleidingsprogramma, inclusief de beroepspraktijkvorming (bpv), en het
examen. Dat is de vertaalslag van leerdoelen naar onderwijsinhoud,
resulterend in bijvoorbeeld leerplannen, leermiddelen, bpv-opdrachten en
examentoetsen. Deze vertaalslag en het ontwikkelen van die producten
kan de instelling zelf doen, maar de instelling kan ook besluiten tot
samenwerking of inkoop bij bijvoorbeeld leermiddelenproducenten en
examenleveranciers. Voor de inrichting van de bpv is samenwerking met
leerbedrijven vereist. Met het oog op het civiel effect van en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

19

benodigde vertrouwen in landelijk geldige diploma’s is standaardisering
van examens van belang.
Bij het zelf ontwikkelen kunnen instellingen ook ondersteuning inschakelen.
De vertaalslag is gemakkelijker en beter te maken naar mate meer sprake
is van: houvast van het kwalificatiedossier en keuzedeel, deskundigheid
van ontwikkelaars, aanvullende handreikingen ten behoeve van de nadere
uitwerking van kwalificatie-eisen en waarborgen voor de kwaliteit van de
inhoud van onderwijs- en exameninstrumenten.
Bij deze vertaalslag kan de instelling zelf de gewenste inkleuring geven.
Dat kan temeer omdat kwalificatie- en keuzedeel-eisen niet gedetailleerd
maar op een meer of minder geabstraheerde wijze beschreven zijn (de
mate is afhankelijk van de aard van de branche en het niveau van de
beroepsuitoefening), waardoor de instelling zelf de gewenste nadere
invulling kan geven. Dat kan voor elke kwalificatie en elk keuzedeel.
Dit biedt instellingen ruimte om wat betreft de inhoudelijk inrichting van
elke opleiding ook zelf goed, snel en flexibel in te spelen op regionale
ontwikkelingen en wensen van het (regionale) bedrijfsleven en van
instellingen voor vervolgonderwijs. Samen met de herziening van de
kwalificatiestructuur maakt dit het mogelijk om mbo opleidingen goed «bij
de tijd» te houden.
Mogelijkheden voor profilering van instellingen
Instellingen hebben en houden voldoende mogelijkheden om zich bij de
opleidingen te profileren en invulling te geven aan de eigen identiteit,
bijvoorbeeld op levensbeschouwelijk vlak.
Dat kan zowel op het vlak van de leerdoelen en onderwijsinhoud, als op
het leerproces en de werkwijze (waaronder bijvoorbeeld de pedagogisch
didactische aanpak).
Een instelling kan zich ten eerste bij het inhoudelijke aanbod c.q. de
inhoudelijke inrichting van opleidingen profileren en invulling geven aan
de eigen identiteit. Dat betreft de leerdoelen en onderwijsinhoud. Dat kan
zij doen door middel van:
• het opleidingenaanbod c.q. de keuze van de kwalificaties en de
keuzedelen die de instelling wil aanbieden (zo kan een instelling in de
grensstreek zich bijvoorbeeld profileren met het aanbieden van het
keuzedeel Duits);
• de bovengenoemde vertaalslag naar opleidingsprogramma’s, inclusief
de beroepspraktijkvorming, waarmee een instellingspecifieke
uitwerking met een eigen inkleuring van onderdelen van de opleiding
kan worden gerealiseerd (zo kan de instelling bijvoorbeeld bij het
generieke kwalificatieonderdeel loopbaan en burgerschap zelf nadere
invulling geven aan het leerdoel: «de bereidheid en het vermogen om
te reflecteren op de eigen leefstijl en zorg te dragen voor de eigen
vitaliteit als burger en werknemer»);
• het eventueel aanbieden van extra inhoudelijke zaken (die geen
onderdeel uitmaken van de kwalificatie en evenmin van het keuzedeel
of de keuzedelen van de opleiding in het kader van de keuzedeelverplichting bij de betreffende soort opleiding), zoals bijvoorbeeld:
− extra keuzedelen,
− extra onderdelen van een andere kwalificatie,
− of door de instelling zelf vastgestelde extra elementen die géén
onderdeel zijn van de landelijke kwalificatiestructuur.
De instelling kan een opleiding dus niet alleen baseren op een
kwalificatie en de keuzedelen van de keuzedeelverplichting, maar ook
op extra inhoudelijke zaken (waaronder extra keuzedelen bovenop de
keuzedeelverplichting). Hierbij geldt dat:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

20

− hierover met de deelnemer afspraken moeten worden gemaakt in
de onderwijsovereenkomst, en
− het behalen van extra inhoudelijke zaken geen onderdeel mag zijn
van de slaag-/zakbeslissing voor het behalen van het diploma.
Bovengenoemde mogelijkheden kunnen worden benut naast de in
voorgaande paragraaf 3 aangegeven mogelijkheid van elke instelling om
suggesties aan te dragen bij kenniscentra voor de ontwikkeling van
keuzedelen, kwalificaties en kwalificatiedossiers en de koppeling van
keuzedelen aan kwalificaties. Keuzedelen kunnen dus worden toegesneden op regio- en instellingspecifieke wensen.
Instellingen kunnen extra onderdelen die zij momenteel in de
zogenoemde vrije ruimte aanbieden bij bestaande opleidingen (gebaseerd
op de bestaande kwalificatiestructuur) desgewenst ook opnemen in
nieuwe opleidingen (gebaseerd op de herziene kwalificatiestructuur). Dat
kan bijvoorbeeld in de vorm van extra elementen die geen onderdeel
uitmaken van de landelijke kwalificatiestructuur. Ook kan de instelling die
extra onderdelen voordragen als keuzedeel en na vaststelling door de
Minister opnemen als keuzedeel of extra keuzedeel in de opleiding. Een
instelling kan niet zelf een keuzedeel vaststellen, zoals aangegeven in
bovenstaande paragraaf 3 en onderstaande paragraaf 18 (onder vraag 8).
Het is dus niet zo dat met de invoering van de herziene kwalificatiestructuur (met basis-, profiel- en keuzedelen) instellingen niet meer de
ruimte hebben om extra inhoudelijke zaken aan te bieden naast de
kwalificatie en de keuzedelen van de keuzedeelverplichting.
Met de bovengenoemde beleidsruimte op het punt van de onderwijsinhoud kan de instelling tegemoet komen aan regionale wensen en
instellingspecifieke programmaonderdelen samenstellen.
De bovengenoemde mogelijkheden van invulling van die eigen beleidsruimte doen recht aan de specifieke context van het mbo en verschillen
met de mogelijkheden van scholen voor voortgezet onderwijs. Zo krijgen
vmbo-scholen de ruimte om in het vrije deel van elk profiel, naast de
beroepsgerichte keuzevakken, door de school zelf vast te stellen vakken en
programmaonderdelen op te nemen.
Ten tweede kan een instelling zich – behalve op de inhoudelijke inrichting
van opleidingen – ook profileren en invulling geven aan de eigen identiteit
door de organisatorische inrichting van opleidingen en de wijze van
uitvoering ervan. Dat kan door de wijze van vormgeving van bijvoorbeeld:
het leerproces, de didactische aanpak, de pedagogische aanpak, het
leerklimaat, de groeperingswijze, het rooster, de hoeveelheid onderwijstijd, de keuze van in te schakelen leerbedrijven bij het beroepspraktijkvormende deel van de opleiding en de wijze van examinering.
De kwalificatiestructuur bevat alleen inhoudelijke eisen, die aangeven wat
geleerd, onderwezen en geëxamineerd moet worden voor het behalen
van het bijbehorende diploma. De kwalificatiestructuur regelt niet de wijze
waarop geleerd, onderwezen en geëxamineerd moet worden. De
kwalificatie- en keuzedeel-eisen bevatten geen eisen betreffende bijvoorbeeld de pedagogisch didactische aanpak. De instelling bepaalt de
pedagogisch didactische aanpak en kan die variëren per opleiding en/of in
de tijd. Het is van belang dat uitvoerende onderwijsfunctionarissen
voldoende grip hebben op de wijze waarop opleidingen worden uitgevoerd.
De instelling bepaalt welke opleidingen zij aanbiedt evenals de inrichting
en de uitvoering van de opleidingen, met inachtneming van de formele
kaders (waaronder kwaliteitsstandaarden, minimum urennormen en
voorschriften voor de studieduur). De instelling moet er onder andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

21

zorg voor dragen dat beroepsopleidingen zodanig zijn ingericht dat
deelnemers de kwalificatie en de daarbij behorende keuzedelen binnen de
vastgestelde studieduur kunnen bereiken en dat het onderwijsprogramma
evenwichtig is ingedeeld, alsmede voldoende begeleide onderwijsuren en
uren beroepspraktijkvorming omvat. De in de WEB opgenomen
voorschriften over begeleide onderwijsuren en uren beroepspraktijkvorming zijn minimumnormen. Het staat de instelling vrij om in het
onderwijsprogramma meer onderwijstijd te programmeren (bijvoorbeeld
meer lesuren voor een extra onderdeel). Het onderwijsprogramma omvat
alle onderwijsactiviteiten gericht op het behalen van de onderwijs- en
vormingsdoelen van de betreffende beroepsopleiding (zie artikel 7.2.7,
vijfde lid, van de WEB).
De instelling moet zorg dragen voor de vereiste basiskwaliteit (en liefst
goede kwaliteit leveren), en dient dat ook zelf te bewaken, waar nodig
tijdig te verbeteren en zich daarover te verantwoorden.
Beroepspraktijkvorming
Bij een opleiding moet wat betreft de kwalificatie sprake zijn van beroepspraktijkvorming. Wat betreft de keuzedelen van opleidingen kan sprake
zijn van beroepspraktijkvorming, maar dat moet niet. Voor een keuzedeel
kan dat in principe bij elk erkend leerbedrijf. In de beroepspraktijkvormingsovereenkomst legt de instelling de afspraken met het leerbedrijf en
de deelnemer vast die de rechten en verplichtingen van partijen
aangeven. De overeenkomst bevat onder andere de bepaling van het deel
van de kwalificatie, het keuzedeel of keuzedelen of het deel daarvan dat de
beroepspraktijkvorming omvat en de wijze van beoordeling van de
beroepspraktijkvorming. Het bevoegd gezag beoordeelt of de deelnemer
de beroepspraktijkvorming met een positieve beoordeling heeft voltooid,
en betrekt daarbij het oordeel van het leerbedrijf.
5. INSCHRIJVEN VAN DEELNEMERS VOOR NIEUWE OPLEIDINGEN
De wijze van inschrijving van deelnemers wordt met dit wetsvoorstel niet
gewijzigd. Bekostigde instellingen schrijven deelnemers in voor een
beroepsopleiding, die gericht is op het behalen van een diploma. Dat
betreft een inschrijving voor een kwalificatie, of kwalificatiedossier, of
opleidingsdomein (artikel 8.1.1, tweede lid, van de WEB) en de instelling
moet dan de beroepsopleiding aanduiden met de naam van respectievelijk de kwalificatie, het kwalificatiedossier of het opleidingsdomein
(artikel 7.1.2, eerste lid). Zij kunnen deelnemers dus niet inschrijven voor
een keuzedeel en evenmin voor andere delen van een opleiding.
De instelling dient de instellingadministratie te registeren welke kwalificatie en welk keuzedeel of keuzedelen de deelnemer heeft gekozen, volgt
en heeft behaald.
Als een deelnemer alleen een keuzedeel wil volgen, maar niet een
diplomagerichte beroepsopleiding, kan een instelling dat alleen als
contractonderwijs (niet met publieke middelen bekostigd) aanbieden. Er is
dan geen sprake van een mbo-opleiding (omdat mbo-opleidingen alleen
diplomagerichte opleidingen zijn).
Als een deelnemer aan de eigen instelling bij zijn opleiding niet het
gewenste gekoppelde keuzedeel kan volgen, kan de instelling de
deelnemer in de gelegenheid stellen dat keuzedeel bij een andere
instelling te volgen en te behalen. Dat kan bijvoorbeeld door een
inkoopconstructie of door het maken van onderlinge afspraken tussen de
instellingen. De eigen instelling blijft bij een dergelijke (inkoop)constructie
eindverantwoordelijk en is onder andere verantwoordelijk voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

22

diplomering en de vereiste gegevenslevering aan DUO. De kosten voor
inkoop zijn voor rekening van de instelling.
6. AFRONDING BEROEPSOPLEIDING
6.1. Examinering en diplomering
Dit wetsvoorstel legt de formele grondslag voor bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur te geven aanvullende voorschriften voor de
examinering en diplomering als gevolg van de invoering van keuzedelen
bij nieuwe opleidingen. Gedacht wordt aan de onderstaande uitwerking
op hoofdlijnen, die nog moet worden vormgegeven in lagere regelgeving.
Bij een nieuwe opleiding (gebaseerd op een kwalificatiedossier en één of
meer keuzedelen, die alle behoren tot de herziene kwalificatiestructuur) is
sprake van:
• de examinering betreffende de kwalificatie, om na te gaan of de
kwalificatie is behaald;
• de examinering betreffende de onderscheiden keuzedelen van de
opleiding, om na te gaan of onderscheiden keuzedelen zijn behaald;
• de slaag-/zakbeslissing voor het behalen van het diploma, waarbij
wordt nagegaan of de kwalificatie is behaald en aan de onderscheiden
aanvullende diplomavoorwaarden is voldaan.
Instellingen kunnen de examinering van opleidingsonderdelen in meer of
mindere mate integreren, maar de examenresultaten van de kwalificatie
en van elk keuzedeel van de opleiding moeten altijd te onderscheiden zijn.
Behalen diploma is afhankelijk van behalen kwalificatie en niet van
behalen keuzedelen
Net als bij de bestaande beroepsopleidingen is ook bij de nieuwe
opleidingen het behalen van het diploma afhankelijk van het behalen van
de betreffende kwalificatie.
Om de volgende redenen is ervoor gekozen dat het diploma kan worden
behaald zonder dat het keuzedeel of de keuzedelen van de opleiding na
examinering met ten minste een voldoende zijn afgesloten:
• Een mbo diploma geeft toegang tot geschoolde beroepen, op mbo
werk- en denkniveau, op de arbeidsmarkt en toegang tot een naasthogere vervolgopleiding in het mbo of hbo. Beroepsopleidingen leiden
primair op voor een beroep op het niveau van beginnend beroepsbeoefenaar en leveren daarenboven ook een voorbereiding voor
vervolgonderwijs en toerusting voor burgerschap en het verder
vormgeven aan de eigen loopbaan. Het behalen van de kwalificatie
waarop een mbo opleiding is gebaseerd, levert kortom een drievoudige kwalificering, waarbij de beroepskwalificering voorop staat.
Uitgangspunt bij de nieuwe opleidingen is dat een keuzedeel (met
bijbehorende keuzedeeleisen) naast de kwalificatie (met bijbehorende
kwalificatie-eisen) staat en er dus geen onderdeel van uitmaakt. Het
doel van een keuzedeel is het leveren van een verrijking ten opzichte
van de kwalificatie. De kwalificatie is nodig om het betreffende beroep
te kunnen uitoefenen op het niveau van beginnend beroepsbeoefenaar; en het keuzedeel niet. Het niet behalen van een keuzedeel mag
het behalen van de kwalificatie, en daarmee het behalen van het
diploma – niet in de weg zitten. Het keuzedeel heeft immers een
andere positie, functie en status dan de kwalificatie.
• Het is niet wenselijk dat bijvoorbeeld een goede aankomend kapper
niet het mbo-diploma kan behalen, omdat het keuzedeel nagelstyling
niet is behaald.
• De «lat» en de uitdaging voor deelnemers gaat met de invoering van
keuzedelen naast de kwalificatie omhoog. Tegelijkertijd wordt door het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

23

•

behalen van een keuzedeel buiten de slaag-/zakbeslissing voor het
behalen van het diploma te laten, ongediplomeerde uitval en voortijdig
schoolverlaten als gevolg van het niet behalen van een keuzedeel
voorkomen.
Mogelijk ongewenst gedrag van instellingen: het is niet wenselijk dat
mbo-instellingen vanwege de rendementscijfers (die het behalen van
diploma’s betreffen) en de bekostiging (het aantal behaalde diploma’s
is van invloed op de hoogte van de rijksbijdrage) gaan kiezen voor het
aanbieden van de «gemakkelijkste» keuzedelen in plaats van de
regionaal meest gewenste.

Om bovengenoemde risico’s te vermijden weegt het examenresultaat
(bijvoorbeeld een 7 c.q. «ruim voldoende», of een 4 c.q. «onvoldoende»)
voor een keuzedeel niet mee voor de slaag-/zakbeslissing voor het
behalen voor het diploma. Het diploma kan dus worden behaald zonder
dat de keuzedelen van de beroepsopleiding zijn behaald. Een deelnemer
kan met een onvoldoende voor een keuzedeel toch het diploma krijgen als
de kwalificatie is behaald en aan de aanvullende diplomavoorwaarden is
voldaan.
Maar dat levert vervolgens wel een ander risico op dat deelnemers en
instellingen zich mogelijk onvoldoende inspannen voor het behalen van
keuzedelen. Omdat te voorkomen is voorzien in de volgende maatregelen.
Aanwezigheid examenresultaat keuzedeel is aanvullende diplomavoorwaarde
Wel moet iedere deelnemer examen doen voor het keuzedeel of de
keuzedelen van de opleiding. De aanwezigheid van het examenresultaat
(ongeacht of dit positief of negatief is) van elk keuzedeel van de opleiding
is een aanvullende diplomavoorwaarde. Niet de hoogte van het examenresultaat (bijvoorbeeld een 7 c.q. «ruim voldoende», of een 4 c.q.
«onvoldoende») voor een keuzedeel, maar wel de aanwezigheid van een
examenresultaat voor een keuzedeel telt mee voor de slaag-/zakbeslissing
voor het behalen van het diploma. De instelling kan het diploma dus niet
uitreiken voordat het examen van het keuzedeel of de keuzedelen van de
opleiding is afgerond en het examenresultaat per keuzedeel bekend is. Of
aan een dergelijke aanvullende diplomavoorwaarde is voldaan, is
gemakkelijk vast te stellen door de examencommissie. Deze aanvullende
diplomavoorwaarde wordt niet alleen in het onderhavige wetsvoorstel
geregeld, maar ook nader uitgewerkt in het Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB.
Genoemde aanvullende diplomavoorwaarde is nodig om te voorkomen
dat deelnemers en instellingen te weinig werk maken van de keuzedelen
bij hun opleiding. Die voorwaarde om het diploma te verkrijgen is – in
combinatie met andere beheersmaatregelen – een stevige prikkel voor
deelnemers om de nodige inzet voor keuzedelen te leveren en om er niet
vrijblijvend mee om te gaan. Zonder examenresultaat voor een keuzedeel
van de opleiding kan de deelnemer niet het diploma krijgen.
Instellingen die momenteel bij bestaande opleidingen extra onderdelen
aanbieden in de zogenoemde vrije ruimte, kunnen voorstellen doen om
die onder te brengen in een keuzedeel. Na toetsing aan kwaliteitscriteria
en vaststelling van het keuzedeel kan de instelling deelnemers beter
aanzetten om de benodigde inspanning daarvoor te leveren. De aanwezigheid van een examenresultaat van een keuzedeel is namelijk wel een
aanvullende diplomavoorwaarde, terwijl in de bestaande situatie het extra
onderdeel binnen de vrije ruimte in het geheel niet meetelt in de
slaag-zakbeslissing voor het behalen van het diploma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

24

Keuzedeelinformatie op diploma en resultatenlijst bij het diploma
Gedurende de inschrijving van de deelnemer behaalde keuzedelen
moeten vervolgens door de instelling worden vermeld op het diploma.
Dat laat zien dat het betreffende diploma meer waard is dan een diploma
zonder dat het betreffende keuzedeel is behaald. Het behalen van een
keuzedeel kan zo worden getoond en van meerwaarde zijn op de
arbeidsmarkt of in het vervolgonderwijs.
En op de resultatenlijst bij het diploma moeten de examenresultaten van
de keuzedelen, zowel van de behaalde als van de geëxamineerde maar
niet behaalde keuzedelen, apart worden vermeld. Reden van aparte
vermelding is, dat de hoogte van de examenresultaten van keuzedelen
niet meetelt voor de slaag-/zakbeslissing voor het behalen van het
diploma.
Als het diploma niet is behaald, maar de deelnemer wel onderdelen van
een kwalificatie en/of (onderdelen van) keuzedelen heeft behaald, kan de
instelling een instellingsverklaring uitreiken waarin is aangegeven wat is
behaald, aangevuld met de resultatenlijst met de betreffende examenresultaten.
Zie verder paragraaf 7 Beheersmaatregelen bij risico 2 Onvoldoende
inspanning van betrokkenen voor het behalen van keuzedelen; waaronder
o.a.: de afspraken die in de onderwijsovereenkomst zijn gemaakt en de
eigen voorschriften die de instelling in de onderwijs- examenregeling
heeft opgenomen ten aanzien van keuzedelen.
Vrijstelling voor keuzedelen
Vrijstellingen kunnen nooit «automatisch» worden verleend, ook niet ten
aanzien van keuzedelen. Een examencommissie van een instelling kan de
deelnemer vrijstelling geven voor een keuzedeel of een deel daarvan als
er voldoende en betrouwbaar bewijs is dat hij/zij de betreffende keuzedeeleisen aantoonbaar in voldoende mate beheerst en het een keuzedeel
betreft dat is gekoppeld aan de kwalificatie van de betreffende opleiding.
Met vrijstellingen kan «dubbel werk» worden voorkomen en het zorgt
voor meer doelmatige opleidingstrajecten.
Vrijstellingen kunnen worden verleend bij de instroom, of tijdens de
opleiding (in het geval pas tijdens de opleiding duidelijk wordt welk
keuzedeel of welke keuzedelen de deelnemer wil volgen) of bij een
tussentijdse overstap naar een andere opleiding, of na het succesvol
afronden van een opleiding bij doorstroom naar een vervolgopleiding. Bij
overstap of doorstroom beoordeelt de examencommissie ook de mate
van overlap tussen de vorige en de actuele opleiding en of de deelnemer
het overlappende deel in voldoende mate beheerst c.q. heeft behaald. Als
de deelnemer voldoende en betrouwbaar bewijs van beheersing kan
overleggen dat hij niet overlappende elementen ook afdoende beheerst,
kan ook daarvoor vrijstelling worden gegeven.
Als een deelnemer bij tussentijdse overstap naar een andere opleiding of
doorstroom naar een vervolgopleiding reeds over het examenresultaat
van één of meer keuzedelen beschikt zonder dat het betreffende keuzedeel
is behaald en de deelnemer het examenresultaat wil meenemen naar de
nieuwe opleiding, kan de examencommissie geen vrijstelling voor het
(gehele) keuzedeel verlenen omdat het keuzedeel immers niet is behaald.
Wel kan de examencommissie het bij de vorige opleiding verkregen
examenresultaat betrekken bij de nieuwe opleiding bij de beslissing over
eerdergenoemde aanvullende diplomavoorwaarde. Dat is alleen van
toepassing als het keuzedeel is gekoppeld aan de kwalificaties van beide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

25

opleidingen. Dat voorkomt dat deelnemers zich meermaals moeten
inzetten voor keuzedelen wat ten koste zou kunnen gaan van het behalen
van de kwalificatie.
Het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB en de
Regeling modeldiploma mbo worden hierop aangepast. Dit wordt dus niet
met dit wetsvoorstel geregeld.
6.2. Wettelijke beroepsvereisten en certificaten
Aan kwalificaties kunnen wettelijke beroepsvereisten zijn verbonden, die
bij of krachtens een wet, verdrag of bindend besluit van een volkenrechtelijke organisatie zijn vastgesteld voor een beroep.
Voorbeelden van dergelijke wetten zijn de Wet Beroepen Individuele
Gezondheidszorg (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en
de Wet Gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ministerie van
Economische Zaken). Waar dit het geval is, wordt het kwalificatiedossier
vastgesteld op voorwaarde dat er sprake is van een goedkeurende
verklaring van de Minister die over de betreffende wettelijke beroepsvereisten gaat. Deze verklaring geeft aan dat de wettelijke beroepsvereisten
correct zijn verwerkt in het kwalificatiedossier. Het voldoen aan de
wettelijke beroepsvereisten door de deelnemer moet door de instelling op
het diploma en/of de resultatenlijst bij het diploma worden vermeld.
Dit wetsvoorstel voorziet erin dat ook aan keuzedelen wettelijke beroepsvereisten kunnen worden verbonden. In de instructie bij het model
keuzedeel wordt aangegeven dat een keuzedeel met wettelijke beroepsvereisten niet gekoppeld kan zijn aan een kwalificatie met dezelfde
wettelijke beroepsvereisten. Ook zal het hier gaan om gevallen waarin
wettelijke beroepsvereisten specifieke kennis en vaardigheden betreffen,
die geen voorwaarde zijn voor de deelnemer om aan de slag te gaan als
beginnend beroepsbeoefenaar voor het betreffende beroep. Net zoals
geldt voor kwalificatiedossiers met wettelijke beroepsvereisten wordt in
dit wetsvoorstel ook voor keuzedelen met wettelijke beroepsvereisten
bepaald dat een voorwaarde voor vaststelling is dat er sprake is van een
goedkeurende verklaring van de Minister die over de betreffende
wettelijke beroepsvereisten gaat. Deze verklaring geeft aan dat de
wettelijke beroepsvereisten correct zijn verwerkt in het keuzedeel.
In lagere regelgeving zal het voorschrift worden opgenomen dat de
instelling op het diploma bij de vermelding van het behaalde keuzedeel
ook vermeldt dat de deelnemer voldoet aan de betreffende wettelijke
beroepsvereisten.
Aan onderdelen van een kwalificatie of kwalificaties kan door de Minister
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur een certificaat worden
verbonden (artikel 7.2.3, eerste lid). Dit wetsvoorstel voorziet erin dat de
Minister ook aan een keuzedeel of keuzedelen een certificaat kan
verbinden. Instellingen kunnen dan aan deelnemers die het diploma niet
hebben behaald maar wel een dergelijk onderdeel, of een dergelijk
keuzedeel, het bijbehorende certificaat uitreiken.
Van bovengenoemde mogelijkheid heeft de Minister van Economische
Zaken gebruikt gemaakt voor enkele onderdelen van kwalificaties voor het
beroepsonderwijs op het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving en
voedsel, vastgesteld door de Minister van Economische Zaken. Instellingen kunnen aan deelnemers die een dergelijk onderdeel behalen een
certificaat uitreiken. Een certificaat kan alleen worden uitgereikt ingeval
geen diploma kan worden uitgereikt.
In het niet bekostigd onderwijs en het contractonderwijs kunnen
cursussen worden aangeboden die specifiek op het behalen van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

26

certificaat zijn gericht (in het bekostigd onderwijs kunnen alleen opleidingen gericht op het behalen van een diploma worden aangeboden).
In verband met het civiel effect van deze behaalde certificaten moeten ze
door DUO in BRON en in het diplomaregister worden geregistreerd. Voor
deze registratie bevat dit wetsvoorstel een wijziging van de WEB en de
Wet op het onderwijstoezicht (WOT).
6.3. Doorstroom naar vervolgonderwijs
Met de invoering van verplichte keuzedelen in de beroepsopleiding naast
de kwalificatie krijgen deelnemers een bredere of meer verdiepende
toerusting voor de arbeidsmarkt of een betere toerusting voor vervolgonderwijs. Met de doorstroomgerichte keuzedelen wordt ten opzichte van de
kwalificatie een extra voorbereiding geleverd voor een vervolgopleiding
op een hoger mbo-niveau of hbo-niveau. De doorstroom naar vervolgonderwijs kan hierdoor worden verbeterd. Mbo-instellingen kunnen, samen
met instellingen voor vervolgonderwijs, voorstellen voor dergelijke
keuzedelen aandragen bij de betreffende kenniscentra beroepsonderwijs
bedrijfsleven.
Vanaf 1 september 2015 worden voor enkele hbo-opleidingen nadere
vooropleidingseisen gesteld. In artikel 2.4. van de Regeling aanmelding en
toelating hoger onderwijs is bepaald dat deze nadere vooropleidingseis
een diploma voor een mbo niveau 4 opleiding is, behorende tot een in
een bijlage genoemd mbo-domein óf een door hogeschool afgegeven
sufficiëntieverklaring (die inhoudt dat de kandidaat voldoet aan een aantal
formeel vereiste voorwaarden). In de bijlage bij de regeling is in een
schema aangegeven voor welke doorstroommogelijkheden alleen een
diploma, of een diploma en een sufficiëntieverklaring geldig is. Dat komt
er op neer dat voor de in totaal 112 doorstroommogelijkheden van een
(opleiding in een) mbo-domein naar een (opleiding in een) hbo-sector er
bij zeven (=6%) niet verwante doorstroommogelijkheden – naast het
diploma van een mbo-niveau 4 opleiding – een sufficiëntieverklaring
nodig is. Als die eis van toepassing is, kunnen hogescholen een
deficiëntie-onderzoek doen bij mbo-studenten om te bepalen of hij/zij
wordt toegelaten. De hogeschool kan op basis van de resultaten van dit
deficiëntie-onderzoek besluiten om al of niet een sufficiëntieverklaring uit
te reiken en met die verklaring de student toe te laten.
Tot welk domein een opleiding behoort, is afhankelijk van de kwalificatie
waarop de opleiding is gebaseerd en niet afhankelijk van het keuzedeel of
de keuzedelen waarop de opleiding is gebaseerd. Een keuzedeel is dan
ook niet van invloed op het wel of niet van toepassing zijn van de
genoemde nadere vooropleidingseis. Keuzedelen kunnen echter wel
inhoudelijk gericht zijn op de eisen die hogescholen bevragen in het
deficiëntie-onderzoek.
Bij de in de regeling genoemde verwante én niet verwante doorstroommogelijkheden van mbo naar hbo is het van groot belang dat
hogescholen en mbo-scholen elkaar opzoeken, dat hogescholen aangeven
welk toelatingsbeleid zij hanteren en afspraken maken hoe ze de
doorstroom kunnen verbeteren. Met een doorstroomgericht keuzedeel
kan de mbo-student beter worden toegerust. De beschikbaarheid van een
examenresultaat voor het keuzedeel of de keuzedelen van de opleiding is
dan een aanvullende diplomavoorwaarde voor een mbo-opleiding. Het
behalen van een dergelijk keuzedeel is een voordeel bij doorstroom naar
het hbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

27

7. BEHEERSMAATREGELEN BIJ DE IMPLEMENTATIE VAN DE
HERZIENE KWALIFICATIESTRUCTUUR BIJ INSTELLINGEN
Als de invoering niet zorgvuldig wordt uitgevoerd door sommige
instellingen, kunnen de volgende risico’s ontstaan:
1. Onvoldoende aanbod van keuzedelen door instellingen, bijvoorbeeld
als er onvoldoende keuzedelen zijn gekoppeld aan een bepaalde
kwalificatie of als instellingen geen keuzedelen willen aanbieden
omdat ze zich binnen de opleiding willen concentreren op de kwalificatie;
2. Onvoldoende inspanning van betrokkenen voor het behalen van
keuzedelen, bijvoorbeeld omdat ze zich binnen de opleiding willen
concentreren op de kwalificatie of omdat ze het nut van het behalen
van een keuzedeel niet inzien omdat het niet meetelt voor het behalen
van het diploma;
3. Verlies van inspanning voor de kwalificatie, bijvoorbeeld omdat de
deelnemer naast de kwalificatie ook één of meer keuzedelen moet
volgen en liefst ook behalen.
4. Gebrekkige organisatorische invoering van keuzedelen, omdat
invoering van keuzedelen de opleidingen complexer maken en
instellingen moeite kunnen hebben met goed en efficiënt organiseren
ervan.
Om te zorgen dat deze potentiële risico’s zich niet voordoen, worden er
beheersmaatregelen getroffen. Uitgangspunt is dat door een goede
voorbereiding instellingen in staat zijn om goede opleidingen aan te
bieden die zijn gericht op het volgen en behalen van zowel de kwalificatie
als het keuzedeel of de keuzedelen. OCW zal de instellingen daarbij
stimuleren en ondersteunen. Hieronder wordt per potentieel risico
beschreven welke beheersmaatregelen worden getroffen.
Risico 1: Onvoldoende aanbod van keuzedelen door instellingen
•

•

•

•

•

Er vindt controle door de Toetsingskamer plaats op de beschikbaarheid
van voldoende keuzedelen per kwalificatie in de herziene kwalificatiestructuur. Hierdoor zijn er altijd voldoende keuzedelen beschikbaar
voor de instelling om aan te bieden.
En jaarlijks rapporteert de Toetsingskamer in een review over trends en
ontwikkelingen in de kwalificatiestructuur en doet daarin voorstellen
tot (onderzoek naar) kwaliteitsverbetering van de kwalificatiestructuur.
OCW stimuleert en ondersteunt instellingen bij de invoering van de
herziene kwalificatiedossiers en keuzedelen. Handreikingen, servicedocumenten, goede voorbeelden en het voor de implementatie ingestelde servicepunt kunnen instellingen helpen bij een goede inrichting
van de opleiding, inclusief keuzedelen.
Instellingen kunnen zich met hun aanbod en invulling van keuzedelen
profileren. Dat geldt ook voor de resultaten ten aanzien van het
percentage behaalde keuzedelen.
Er vindt toezicht door de Inspectie van het Onderwijs plaats op de
kwaliteit van opleidingen (dat betreft volledige opleidingen, dus
inclusief het keuzedeel of de keuzedelen waarop een opleiding is
gebaseerd) en op de naleving van wet- en regelgeving (inclusief die
betreffende keuzedelen).

Risico 2: Onvoldoende inspanning van betrokkenen voor het behalen van
keuzedelen
•

Handreikingen en goede voorbeelden kunnen instellingen helpen bij
een zodanige inrichting van de opleiding dat het deelnemers maximaal
prikkelt keuzedelen te behalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

28

•

•

•

•

•

•

•

•

Instellingen kunnen zich met hun aanbod en invulling van keuzedelen
profileren. Dat geldt ook voor de resultaten ten aanzien van het
percentage behaalde keuzedelen.
Instellingen moeten in de onderwijsovereenkomst afspraken met de
deelnemer maken over de opleiding die de deelnemer zal volgen en de
wederzijdse verplichtingen hierbij om het beoogde resultaat, betreffende de kwalificatie en het keuzedeel, te realiseren. De instelling kan
een deelnemer daaraan houden en vice versa.
En instellingen moeten in de beroepspraktijkvormingsovereenkomst
afspraken met de deelnemer en het leerbedrijf maken over het
beroepspraktijkvormende deel van de opleiding. Dat kan ook betrekking hebben op keuzedelen. Partijen kunnen elkaar houden aan het
nakomen van de afspraken. Tevens is een positieve beoordeling van de
beroepspraktijkvorming een aanvullende voorwaarde om het diploma
te kunnen verkrijgen.
Deelnemers moeten examen doen in de keuzedelen van de opleiding
en de aanwezigheid van het examenresultaat voor het keuzedeel of de
keuzedelen van de opleiding is een voorwaarde om het diploma te
kunnen verkrijgen.
Op het diploma komt te staan welke keuzedelen zijn behaald. Op de
resultatenlijst komen ook expliciet de examenresultaten voor keuzedelen te staan, dus ook de onvoldoendes.
De door het Ministerie van OCW aangestelde regisseur voor de
implementatie van de nieuwe kwalificatiestructuur bewaakt de
voortgang van alle onderdelen van het invoeringstraject, draagt zorg
voor de informatievoorziening en houdt de vinger aan de pols bij de
voorbereiding van nieuwe opleidingen.
Met de monitor keuzedelen wordt het landelijke totaalbeeld en het
beeld per instelling zichtbaar. Dat betreft onder andere het aantal
behaalde keuzedelen en het aantal geëxamineerde maar niet behaalde
keuzedelen.
Er vindt toezicht door de Inspectie van het Onderwijs plaats op de
kwaliteit van opleidingen (inclusief het keuzedeel of de keuzedelen
waarop een opleiding is gebaseerd) en op de naleving van wet- en
regelgeving (inclusief die betreffende keuzedelen).

Risico 3: Verlies van inspanning voor de kwalificatie
•

•

•

•

•

Handreikingen en goede voorbeelden kunnen instellingen helpen bij
een goede inrichting van de opleiding, waarbij het uitgangspunt is dat
zowel de kwalificatie als de keuzedelen van de opleiding haalbaar
moeten zijn binnen de reguliere duur van de opleiding.
Het procesmanagement MBO15 houdt de vinger aan de pols bij de
invoering van nieuwe opleidingen door bekostigde instellingen, via
gesprekken met de instellingen over de voortgang van beleidsmaatregelen uit het actieprogramma mbo.
Er vindt toezicht door de Inspectie van het Onderwijs plaats op de
kwaliteit van opleidingen (inclusief de kwalificatie waarop een
opleiding is gebaseerd) en op de naleving van wet- en regelgeving
(inclusief die betreffende kwalificatie).
Door eventueel gebruik te maken van de mogelijkheid die het
wetsvoorstel biedt om de verplichte invoering van keuzedelen niet te
laten ingaan op de beoogde datum van 1 augustus 2016, maar op een
later datum (of in algemene zin voor alle opleidingen of specifiek voor
entree-, specialisten- of bbl-opleidingen) kunnen instellingen meer tijd
besteden aan de voorbereiding van de nieuwe opleidingen om dit
risico te vermijden.
Het toestaan van remediërende keuzedelen bij entreeopleidingen, gelet
op de specifieke doelgroep van deze opleidingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

29

Risico 4: Gebrekkige organisatorische invoering van keuzedelen
•

•

•
•
•

Instellingen worden in de gelegenheid gesteld de nieuwe opleidingen
en (inclusief de start van de keuzedelen) in twee stappen te implementeren. Dit is mogelijk door vooruitlopend op de verplichte invoering in
het cursusjaar 2016/2017 alvast op vrijwillige basis in het schooljaar
2015/2016 ervaring op te doen met één of enkele nieuwe opleidingen
waarbij zij keuzedelen kunnen aanbieden in de zogenoemde «vrije
ruimte».
Er wordt veel geïnvesteerd in de ondersteuning van instellingen, onder
meer met een servicepunt, handreikingen, servicedocumenten en
voorlichtingsbijeenkomsten. Ook worden de instellingen gestimuleerd
samen te werken en zo van elkaar te leren.
Met de afspraken over keuzedelen in de onderwijsovereenkomst kan
de deelnemer de instelling aanspreken op naleving van die afspraken.
De voortgang van de implementatie wordt gemonitord en zo nodig kan
bijstelling plaatsvinden.
Indien nodig kan gebruik gemaakt worden van de mogelijkheid die dit
wetsvoorstel biedt om de verplichte invoering voor sommige soorten
opleidingen of sommige bepalingen uit te stellen tot een later datum.

De Minister van OCW kan als ultieme sanctie het recht tot het verzorgen
van een opleiding (voor niet-bekostigde instellingen betreft het de
diploma-erkenning) of het recht tot examinering van een opleiding bij een
instelling intrekken als er sprake is van respectievelijk onvoldoende
onderwijskwaliteit en onvoldoende examenkwaliteit, na een formele
waarschuwing en verbetertermijn. In geval van niet naleving kan ook een
bekostigingssanctie aan bekostigde instellingen worden opgelegd. Bij
intrekking van het recht voor een opleiding kan de instelling die opleiding
(gebaseerd op de betreffende kwalificatie) niet meer aanbieden. De
instelling kan de betreffende keuzedelen die aan die kwalificatie zijn
gekoppeld dan ook niet meer aanbieden, tenzij betreffende keuzedelen
aan andere kwalificaties zijn gekoppeld waarvoor de instelling opleidingen
aanbiedt.
8. VOORBEREIDING EN ONDERSTEUNING VAN INSTELLINGEN BIJ
DE IMPLEMENTATIE
De concept-kwalificatiedossiers die zijn opgesteld volgens het herziene
Model kwalificatiedossier mbo zijn in gebruikerstesten getoetst op
haalbaarheid, uitvoerbaarheid, betaalbaarheid en organiseerbaarheid. Bij
deze testen waren instellingen, docenten, leerbedrijven en examenleveranciers betrokken en hun opmerkingen en suggesties zijn zowel
betrokken bij de vervolmaking van de kwalificatiedossiers als bij het
opstellen van handreikingen en servicedocumenten voor instellingen en
leerbedrijven ter ondersteuning van de inrichting en uitvoering van
nieuwe opleidingen.
Onderwijsinstellingen worden ondersteund via een Servicepunt Invoering
Herziene Kwalificatiestructuur van de MBO Raad. Dit servicepunt biedt op
de behoefte afgestemde informatie over de invoering van de herziene
kwalificatiestructuur. In coproductie met instellingen, leerbedrijven,
kenniscentra, uitgeverijen en distributeurs van les- en examenmateriaal
zullen ondersteunende documenten worden gemaakt, zoals servicedocumenten en handreikingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

30

9. OVERGANGSPERIODE VOOR DEELNEMERS IN BESTAANDE
OPLEIDINGEN
Deelnemers die voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel met een
bestaande opleiding (gebaseerd op een bestaand kwalificatiedossier van
de bestaande kwalificatiestructuur) zijn gestart, mogen deze afmaken
gedurende de studieduur van de opleiding plus twee jaar. Op voorwaarde
dat een deelnemer akkoord gaat, mag de instelling de inschrijving van de
deelnemer voor de bestaande opleiding omzetten naar een inschrijving
voor de verwante nieuwe opleiding (gebaseerd op het betreffende
herziene kwalificatiedossier en één of meer keuzedelen, alle behorend tot
de herziene kwalificatiestructuur).
DEEL III OVERIGE INFORMATIE
10. WAT REGELEN WE NIET IN DIT WETSVOORSTEL MAAR IN
LAGERE REGELGEVING
Wat in dit wetsvoorstel als grondslagen voor de verplichte invoering van
keuzedelen bij beroepsopleidingen wordt geregeld, staat aangegeven in
eerder genoemde paragraaf 1.2 Kern van dit wetsvoorstel.
In onderstaande lagere regelgeving kunnen de volgende zaken worden
geregeld:
Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB
1

Keuzedeelverplichting en
aanbodverplichting

Voorschriften voor instellingen betreffende de omvang van
de keuzedeelverplichting en voldoende aanbod van
keuzedelen.

2

Examinering en diplomering

Voorschriften voor instellingen betreffende de examinering
en diplomering als gevolg van de invoering van keuzedelen
bij nieuwe opleidingen (o.a. voorschriften voor de waarderingswijze van examenresultaten van keuzedelen en voor de
slaag-/zakbeslissing voor het diploma).

3

Onderdelen waaraan een
certificaat is verbonden

Opnemen van een grondslag om certificaten bij ministeriële
regeling te kunnen aanwijzen.

Ministeriële regelingen
4

Regeling vaststelling
kwalificatiedossiers,
keuzedelen en koppeling
tussen keuzedelen en
kwalificaties

Vaststelling van herziene kwalificatiedossiers door de
Minister van OCW, of de Minister van EZ voor beroepsonderwijs op het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving
en voedsel.
Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel betreft dat ook de
vaststelling van de keuzedelen en daarmee de koppeling
van keuzedelen aan kwalificaties.

5

Regeling vaststelling
Toetsingskader
kwalificatiestructuur mbo,
model kwalificatiedossier
en model keuzedeel

Vaststelling van het Toetsingskader met de kwaliteitscriteria
voor te ontwikkelen herziene kwalificatiedossiers en de
kwalificatiestructuur als geheel, en van het model kwalificatiedossier.
Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel betreft dat ook de
vaststelling van het model keuzedeel en in het Toetsingskader ook de kwaliteitscriteria voor de te ontwikkelen
keuzedelen.

6

Regeling modeldiploma
mbo

Voorschriften voor instellingen betreffende verplichte
informatie over keuzedelen van opleidingen op het diploma
en op de resultatenlijst bij het diploma.

7

Regeling standaarden
examenkwaliteit mbo

Aanvulling van standaarden voor de examenkwaliteit als
gevolg van de invoering van keuzedelen bij nieuwe
opleidingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

31

8

Regeling gegevensverstrekking persoonsgebonden nummer BVE

Voorschriften voor instellingen betreffende de specificatie
van de te leveren gegevens over keuzedelen aan DUO ten
behoeve van de registratie in BRON en het diplomaregister.
(Dat betreft gegevens betreffende door deelnemers
behaalde keuzedelen en van geëxamineerde maar niet
behaalde keuzedelen bij de opleiding.) en voorschriften voor
verantwoording door de instellingen over keuzedelen in het
geïntegreerd jaardocument.

9

Regeling certificaten

Vaststelling van de onderdelen van kwalificaties en de
keuzedelen waaraan de Minister een certificaat heeft
verbonden.

De algemene maatregel van bestuur betreffende de omvang van de
keuzedeelverplichting en voldoende aanbod van keuzedelen is gebaseerd
op het nieuwe negende lid van artikel 7.2.7 WEB en het overeenkomstige
nieuwe zesde lid van artikel 7.2.6 WEB BES. De overige in de tabel
genoemde onderwerpen kunnen worden geregeld op basis van bestaande
wettelijke grondslagen voor regeling bij algemene maatregel van bestuur
of ministeriële regeling.
11. UITVOERINGS- EN HANDHAVINGSGEVOLGEN
De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) heeft aangegeven dat het
wetsvoorstel uitvoerbaar is. De Inspectie van het Onderwijs acht het
wetsvoorstel handhaafbaar.
12. FINANCIËLE GEVOLGEN VOOR DE RIJKSBEGROTING
De invoering van dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de Rijksbegroting.
Keuzedelen zijn geen bekostigingsparameter en hebben zelf geen
prijsfactor.
13. ADMINISTRATIEVE LASTEN EN GEVOLGEN VOOR DE
REGELDRUK
Van de voorstellen die met dit wetsvoorstel worden gepresenteerd, is
nagegaan met welke administratieve lasten ze gepaard gaan. Onder
administratieve lasten wordt verstaan: de kosten om te voldoen aan
informatieverplichtingen aan de overheid, voortvloeiend uit wet- en
regelgeving van de overheid. Het gaat niet om kosten die zijn gemoeid
met de uitvoering van de wetgeving. De kosten zijn berekend volgens het
standaardkostenmodel (SKM) dat is opgesteld door het Ministerie van
Financiën.
De toevoeging van het keuzedeel als onderdeel van de beroepsopleiding
en de implementatie daarvan binnen mbo-instellingen vereist als extra
administratieve lasten:
• Het aanpassen van de administratieve systemen die instellingen
gebruiken, zodat zij de verplicht aan DUO te leveren informatie over de
keuzedelen zelf kunnen vastleggen en leveren. Uitgaande van een
inspanning van gemiddeld 60 uur per instelling ad € 45 per uur komen
de kosten voor in totaal 69 bekostigde instellingen op € 186.300 en
voor in totaal 90 niet-bekostigde instellingen op € 243.000. Totale
incidentele kosten: € 429.300.
• De feitelijke (geautomatiseerde) gegevenslevering van instellingen aan
DUO. Dat betreft alleen de door de deelnemer behaalde keuzedelen
van de opleiding en/of de door de deelnemer geëxamineerde maar
niet behaalde keuzedelen van de opleiding. Op basis van gemiddeld 6
uur per instelling ad € 45 per uur komen de kosten voor in totaal 69

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

32

bekostigde instellingen op € 18.630 en voor in totaal 90 nietbekostigde instellingen op € 24.300. Totale vaste kosten op jaarbasis:
€ 42.930.
De administratieve lasten zijn zo beperkt mogelijk gehouden doordat:
• instellingen pas bij de afronding van de mbo-opleiding de door de
deelnemer behaalde of geëxamineerde maar niet behaalde keuzedelen
hoeven door te geven aan DUO;
• niet-bekostigde instellingen met een diploma-erkenning het recht
krijgen om een bepaalde kwalificatie te verzorgen inclusief de
keuzedelen die aan de betreffende kwalificatie zijn gekoppeld.
14. BETROKKEN ACTOREN EN HUN VERANTWOORDELIJKHEDEN
Wat betreft de herziene kwalificatiestructuur:
• De kenniscentra zijn verantwoordelijk voor het ontwikkelen van
herziene kwalificatiedossiers (en of aan elke kwalificatie voldoende
keuzedelen zijn gekoppeld) en keuzedelen (inclusief de daarin
opgenomen koppeling aan kwalificaties), die moeten voldoen aan de
kwaliteitscriteria uit het Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo.
Daarbij zijn ook de binnen kenniscentra opererende paritaire commissies betrokken, bestaande uit vertegenwoordigers van het bedrijfsleven in een bepaalde sector of branche en van de onderwijsinstellingen.
Kwalificatiedossiers zijn mede gebaseerd op beroepscompetentieprofielen, waarvoor sociale partners verantwoordelijk zijn. Kenniscentra
verantwoorden zich – met de publicatie van de vereiste verantwoordingsinformatie – over de ingediende kwalificatiedossiers en keuzedelen.
• De Toetsingskamer van de SBB toetst de kwaliteit van elk herzien
kwalificatiedossier (en of aan elke kwalificatie voldoende keuzedelen
zijn gekoppeld), elk keuzedeel (inclusief de daarin opgenomen
koppeling aan kwalificaties) en de gehele kwalificatiestructuur aan de
hand van de betreffende kwaliteitscriteria uit het Toetsingskader. Bij
nieuwe kwalificaties en nieuwe keuzedelen is er – behalve een
eindtoets – ook een ingangstoets om ook in dat stadium al te controleren of er niet teveel overlap is met andere kwalificaties en andere
keuzedelen.
• SBB heeft de regie op de ontwikkeling en oplevering van herziene
kwalificatiedossiers en keuzedelen. En het bestuur SBB adviseert de
Minister van OCW over de vaststelling van ingediende herziene
kwalificatiedossiers en keuzedelen, evenals voorafgaand over de
vaststelling van het Model kwalificatiedossier mbo, het Model
keuzedeel mbo, het Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo.
• De Minister van OCW (dan wel de Minister van EZ voor beroepsonderwijs op het gebied van landbouw, natuurlijke omgeving en voedsel) is
verantwoordelijk voor de vaststelling van de herziene kwalificatiedossiers en keuzedelen en daarmee ook de koppeling tussen keuzedelen
en kwalificaties, mits voorzien van een positieve beoordeling van de
kwaliteit door de Toetsingskamer. De Minister is ook verantwoordelijk
voor de vaststelling van het Model kwalificatiedossier mbo, het Model
keuzedeel mbo en het Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo.
• DUO registreert in Crebo zowel de kwalificatiedossiers met bijbehorende kwalificaties, inclusief de koppeling van kwalificatiedossiers aan
opleidingsdomeinen, als de keuzedelen, inclusief de koppeling van
keuzedelen aan kwalificaties.
Wat betreft de nieuwe opleidingen gebaseerd op herziene kwalificatiedossiers en keuzedelen:
• Instellingen zijn verantwoordelijk voor het inrichten en verzorgen van
de door hen aangeboden nieuwe opleidingen gebaseerd op herziene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

33

•

•

•

•
•

•
•
•

kwalificatiedossiers en keuzedelen, met inachtneming van de formele
kaders. Zij moeten onder andere zorgen voor aanbod van voldoende
keuzedelen per opleiding. Elke opleiding moet ten minste voldoen aan
de kwaliteitscriteria uit het Toezichtkader BVE. Een instelling hoeft
overigens niet alles zelf te ontwikkelen en uit te voeren, want de
instelling kan ook samenwerken met andere instellingen of producten
en diensten, zoals bijvoorbeeld examentoetsen, inkopen bij leveranciers.
Het beroepspraktijkvormende deel van de opleiding wordt mede
verzorgd door erkende leerbedrijven in samenwerking met de
instelling.
De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de kwaliteit van
opleidingen aan de hand van de kwaliteitscriteria uit het Toezichtkader
BVE. Dat betreft een volledige opleiding, dus bij een nieuwe opleiding
is dat inclusief het keuzedeel of de keuzedelen die er deel van
uitmaken. De inspectie houdt ook toezicht op de naleving van wet- en
regelgeving (waaronder de naleving van de keuzedeelverplichting). De
inspectie spreekt in voorkomende gevallen instellingen aan op
tekortkomingen.
De Minister van OCW kan als ultieme sanctie het recht tot het
verzorgen van een opleiding (voor niet-bekostigde instellingen betreft
het de diploma-erkenning) of het recht tot examinering van een
opleiding bij een instelling intrekken als er sprake is van respectievelijk
onvoldoende onderwijskwaliteit en onvoldoende examenkwaliteit, na
een – door de inspectie te geven – formele waarschuwing en verbetertermijn.
De Minister van OCW kan diploma-erkenningen verlenen aan
niet-bekostigde instellingen.
DUO registreert in BRON en in het diplomaregister welke kwalificaties
en keuzedelen zijn behaald per deelnemer en in BRON eveneens de
geëxamineerde maar niet behaalde keuzedelen per deelnemer. DUO
registreert ook in BRON en het diplomaregister de behaalde certificaten voor onderdelen van een kwalificatie en voor keuzedelen waaraan
de Minister van OCW en/of EZ, op grondslag van artikel 7.2.3, eerste lid
WEB, een certificaat hebben verbonden.
DUO registreert in BRON ook de eventuele intrekking van rechten van
instellingen om een opleiding te verzorgen.
DUO voert de jaarlijkse monitor keuzedelen uit op basis van de in
BRON geregistreerde gegevens over keuzedelen.
Een onafhankelijk onderzoeksbureau voert de evaluatie uit van de
nieuwe opleidingen die gebaseerd zijn op de herziene kwalificatiestructuur, waaronder de mate waarin de beoogde effecten zijn gerealiseerd.

15. DRAAGVLAK EN GEVOERD OVERLEG MET DE MBO-SECTOR
De SBB heeft het herziene Model kwalificatiedossier mbo, het Model
keuzedeel mbo en het herziene Toetsingskader kwalificatiestructuur mbo
in nauw overleg met de kenniscentra, mbo-sector en het bedrijfsleven
vormgegeven. Hiermee is op voorhand draagvlak gecreëerd bij het
georganiseerde onderwijs en bedrijfsleven.
Om de invoering tot een succes te maken, is gedurende de periode van
ontwikkeling van de herziene kwalificatiestructuur en de voorbereiding
van de implementatie door instellingen structureel overleg gevoerd
tussen het Ministerie van OCW, het Ministerie van EZ, DUO, Inspectie van
het Onderwijs, MBO Raad, NRTO, SBB en saMBO-ICT en diverse
afzonderlijke mbo-instellingen. Alle partijen waarderen de gelegenheid die
ze hebben gekregen om in een vroeg stadium te kunnen meedenken over
het Model kwalificatiedossier mbo, de kwalificatiedossiers, het Model
keuzedelen en de keuzedelen en over de implementatie van de herziene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

34

kwalificatiestructuur. Ook zijn er gebruikerstesten uitgevoerd met de
concept-kwalificatiedossiers en concept-keuzedelen. De uitkomsten
hiervan zijn door kenniscentra en SBB benut voor eventuele bijstelling.
Er is draagvlak onder vertegenwoordigers van zowel het bedrijfsleven als
van het onderwijsveld voor de kaders voor de ontwikkeling van de
herziene kwalificatiestructuur (neergelegd in bovengenoemde modellen
en het Toetsingskader), evenals voor de herziene kwalificatiestructuur met
herziene kwalificatiedossiers en de keuzedelen.
16. EVALUATIE EN MONITORING
In een meerjarig evaluatieprogramma wordt in beeld gebracht:
• de voortgang van de implementatie van de nieuwe opleidingen op
basis van de herziene kwalificatiestructuur;
• de effecten op het gedrag en meningen van betrokkenen, waaronder
de mate waarin scholen, deelnemers en leerbedrijven werk maken van
keuzedelen;
• de mate waarin de beoogde effecten optreden;
• de mate waarin eventuele andere, ongewenste effecten optreden;
• de mate waarin innovaties eerst in keuzedelen en bij gebleken succes
vervolgens in kwalificaties worden opgenomen.
Verder moet het onderzoek ook inzicht bieden in verklaringen voor het
optreden van de gevonden effecten.
In het evaluatieprogramma wordt opgenomen:
• een nulmeting in het schooljaar 2014/2015;
• een jaarlijkse monitor (kwantitatieve effectevaluatie) in 2016, 2017,
2018, 2019 en 2020;
• tweejaarlijks een verklarende evaluatie in 2016, 2018 en 2020.
De laatste verklarende evaluatie wordt de eindevaluatie van de opleidingen op basis van de herziening kwalificatiestructuur in 2020.
De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) voert de jaarlijkse monitor van
keuzedelen uit op basis van in BRON beschikbare informatie. Daarin wordt
onder andere een landelijk totaalbeeld gegeven van het aantal behaalde
keuzedelen en van de mate van het behalen van keuzedelen, evenals het
beeld per instelling.
17. BESCHERMING VAN PERSOONSGEGEVENS
Gezien de aard van dit voorstel is in de fase van beleidsontwikkeling een
Privacy Impact Assesment uitgevoerd (zie ook Kamerstukken I 2010//11,
31 051, nr. D; motie Franken). Met behulp hiervan is de noodzaak van
gegevensverwerking bekeken en zijn op gestructureerde wijze de
implicaties van het wetsvoorstel op gegevensbescherming in kaart
gebracht. Hierbij is in het bijzonder aandacht besteed aan de beginselen
van gegevensminimalisering en doelbinding, het vereiste van een goede
beveiliging en de rechten van de betrokkenen. In de huidige wetgeving is
de registratie van deelnemersgegevens aan het mbo en door de instellingen en door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) reeds geregeld. De
invoering van keuzedelen brengt met zich mee dat er in verschillende
registratiesystemen van DUO per deelnemer gegevens worden
opgenomen van keuzedelen en certificaten.
Artikel 2.5.5a van de Wet educatie en beroepsonderwijs biedt de
grondslag voor het gebruik van het persoonsgebonden nummer door het
bevoegd gezag van de onderwijsinstelling.
De Regeling gegevensverstrekking persoonsgebonden nummer BVE 2009
bepaalt dat de instelling de inschrijvingsgegevens aan de DUO moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

35

verstrekken overeenkomstig de nadere specificatie zoals opgenomen in de
bijlage bij die regeling.
Tot op dit moment is het bovenstaande de grondslag voor het verstrekken
van persoonsgebonden gegevens door de onderwijsinstelling aan DUO in
het kader van de registratie van deze gegevens in het Basisregister
Onderwijs (BRON) en in het diplomaregister. Met het voorliggende
wetsvoorstel wordt dat niet gewijzigd.
Van de in paragraaf 1.1 opgenomen doelen van dit wetsvoorstel zijn de
twee onderstaande doelen relevant voor de registratie van persoonsgegevens. Het betreft: het leggen van de formele grondslag voor:
• de registratie van keuzedelen door DUO in BRON en het diplomaregister, alsmede de specificatie van de te registreren informatie;
• de registratie door DUO in BRON en het diplomaregister van behaalde
certificaten voor onderdelen van een kwalificatie en voor keuzedelen
waaraan de Minister, op grondslag van artikel 7.2.3, eerste lid WEB,
een certificaat heeft verbonden.
In het wetsvoorstel wordt aangegeven dat de verstrekking van gegevens
door de onderwijsinstelling aan DUO in het kader van de registratie van
deze gegevens in BRON en in het diplomaregister wordt uitgebreid voor
het in te voeren keuzedeel. Daaraan zijn behaalde onderdelen van
kwalificaties toegevoegd, waaraan op grondslag van artikel 7.2.3, eerste
lid WEB, een certificaat is verbonden. De persoonsgegevens worden reeds
geregistreerd in relatie met de gevolgde beroepsopleiding. Met de
invoering van het keuzedeel worden de persoonsgegevens ook gekoppeld
aan keuzedelen die onderdeel uitmaken van de gevolgde opleiding. Dat
betreft overigens alleen informatie over behaalde keuzedelen, geëxamineerde maar niet behaalde keuzedelen, keuzedelen waarbij sprake is van
beroepspraktijkvorming en keuzedelen waarvoor een certificaat is
behaald.
De tweede van de hierboven genoemde bullits betreft de registratie van
certificaten. De registratie hiervan is uitsluitend aan de orde ingeval
certificaten zijn uitgereikt en dat mag de instelling alleen indien het
diploma niet door de deelnemer is behaald. Ook hier geldt dat de
persoonsgegevens reeds worden geregistreerd in relatie met de gevolgde
beroepsopleiding. Met de invoering van certificaten bij onderdelen van
kwalificaties en bij keuzedelen worden de persoonsgegevens ook
gekoppeld aan de betreffende onderdelen en keuzedelen waaraan een
certificaat is gekoppeld en, indien uitgegeven, aan het certificaat.
Belang van de deelnemer
Door verstrekking van de bovengenoemde gegevens door instellingen
aan DUO, door registratie in BRON (Artikel I, onderdeel D) en de
verwijzing in de Wet op het onderwijstoezicht (WOT) naar deze bepalingen
in de WEB (Artikel II, onderdelen C en D) maken deze gegevens (uitgezonderd geëxamineerde maar niet behaalde keuzedelen en keuzedelen
waarbij sprake is van bpv) onderdeel uit van de diplomagegevens en
certificaatgegevens die DUO registreert in het diplomaregister en die aan
deelnemers kunnen worden verstrekt op grond van artikel 24q, eerste lid,
van de WOT.
Het wetsvoorstel is voorgelegd aan het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP). Het voorstel is voldoende onderbouwd volgens het CBP en
geeft geen aanleiding tot het maken van inhoudelijke opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

36

18. INTERNETCONSULTATIE
Op 15 juli 2014 is het concept wetsvoorstel herziening kwalificatiestructuur mbo gedurende een periode van acht weken (van 15 juli 2014 tot
en met 29 augustus 2014) opengesteld voor internetconsultatie, waarbij
acht vragen zijn gesteld. Er zijn in totaal 51 reacties binnengekomen.
Er is positief gereageerd op de invoering van keuzedelen en er zijn ook
kanttekeningen geplaatst bij de aangegeven uitwerking. De reacties
hebben niet geleid tot wijzing van het voor de internetconsultatie
aangeboden conceptwetsvoorstel, maar wel van het algemeen deel van
de memorie van toelichting.
Hieronder wordt nader ingegaan op de reacties op de acht vragen.
Vraag 1: Wat vindt u van invoering van keuzedelen in de beroepsopleiding?
Door bijna alle respondenten wordt het voornemen van de overheid om
keuzedelen in te voeren in beroepsopleidingen positief beoordeeld. Dat
geldt veelal ook ten aanzien van de verplichting (overigens niet altijd voor
alle soorten opleidingen, zie onderstaand punt 4) en de functie van
keuzedelen (het leveren van een verrijking ten opzichte van de kwalificatie,
waarmee deelnemers en instellingen zich kunnen profileren en meer
maatwerk in de regio kan worden geleverd).
Vraag 2: Wat zijn voor u de voordelen bij de invoering van keuzedelen?
De in de concepttekst van de memorie van toelichting genoemde
voordelen van keuzedelen worden onderschreven. Veel respondenten
geven aan dat met keuzedelen meer maatwerk kan worden geleverd.
Naar aanleiding van de reacties: in de memorie van toelichting (paragraaf
1.4, 2.1 en 4) zijn de voordelen van keuzedelen nader geëxpliciteerd.
Vraag 3: Wat zijn voor u de risico’s bij de invoering van de keuzedelen?
Er worden door veel respondenten risico’s, kanttekeningen en soms ook
alternatieven benoemd bij onderdelen van de aangegeven wijze van
invoering van keuzedelen, in het bijzonder op de punten genoemd in de
vragen 4, 5 en 6. Uit binnengekomen reacties bleek ook behoefte aan
meer verduidelijking waarom op betreffende punten gekozen is voor de
aangegeven wijze van invoering.
De belangrijkste risico’s die de respondenten noemen zijn:
− De haalbaarheid voor deelnemers van keuzedelen als verplicht
onderdeel van opleidingen en de organiseerbaarheid voor instellingen,
gezien de beschikbare tijd en middelen; in algemene zin en met name
voor de bij vraag 4 genoemde soorten opleidingen (bbl-, entree- en
specialistenopleidingen).
− Het risico van minder motivatie en inzet van deelnemers als gevolg
van het voornemen dat het behalen van een keuzedeel niet meetelt
voor het behalen van het diploma.
− Het behalen van keuzedelen kan het behalen van de kwalificatie en
daarmee het behalen van het diploma in de weg zitten.
Ook worden kanttekeningen geplaatst bij de procedure van totstandkoming van keuzedelen en de centrale koppeling van keuzedelen aan
kwalificaties, omdat dit de mogelijkheid van instellingen bij het aanbieden
van keuzedelen te veel beperkt volgens respondenten.
Naar aanleiding van de reacties: De memorie van toelichting bevat een
samenvattend overzicht van risico’s en beheersmaatregelen (paragraaf 7).
Die paragraaf is uitgebreid naar aanleiding van de uitkomsten van de
internetconsultatie. Via monitoring en evaluatie wordt nauwgezet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

37

vinger aan de pols gehouden (paragraaf 16). De memorie van toelichting
bevat ook een beschrijving van de procedure voor de totstandkoming van
kwalificatiedossiers en keuzedelen (paragraaf 3). In die paragraaf is naar
aanleiding van de internetconsultatie een nadere toelichting opgenomen
waarom de gangbare procedure voor de kwalificatiestructuur ook van
toepassing is op de keuzedelen, waarom centrale koppeling van keuzedelen aan kwalificaties nodig is en waarom instellingen niet zelfgemaakte
keuzedelen kunnen vaststellen en aanbieden.
Vraag 4: Wat vindt u ervan dat iedere beroepsopleiding een keuzedeelverplichting kent, dus ook de entreeopleiding, de specialistenopleiding en de
opleidingen in de beroepsbegeleidende leerweg (bbl)?
In het wetsvoorstel is ervoor gekozen om de verplichting om het
keuzedeel in te voeren voor alle opleidingen, dus ook voor bbl-,
specialisten- en entreeopleidingen. Uit de reacties blijkt dat hier
verschillend over wordt gedacht. Een groot deel van de respondenten is
het eens met het voorstel een keuzedeelverplichting in te voeren voor alle
opleidingen vanwege transparantie en eenduidigheid in het stelsel, maar
ziet daarbij wel risico’s. Een ander deel geeft aan verplichte keuzedelen
minder geschikt te vinden voor één of voor meer van de genoemde
soorten opleidingen. Sommige respondenten geven de voorkeur aan
keuzedelen op vrijwillige basis. Een respondent stelt voor om bij
entreeopleidingen ook remediërende keuzedelen mogelijk te maken.
Naar aanleiding van de reacties: In de instructie bij het model keuzedeel
wordt aangegeven dat remediërende keuzedelen uitsluitend kunnen
worden gekoppeld aan kwalificaties op mbo niveau 1 (dat betreft de
entreeopleidingen). Het wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid om de
verplichte invoering van keuzedelen voor de genoemde drie soorten
opleidingen uit te stellen. Nauwlettend wordt de voorbereiding van de
verplichte invoering en de ervaringen die in het studiejaar 2015–2016 met
keuzedelen op vrijwillige basis worden opgedaan gevolgd om te bezien of
van bovengenoemde mogelijkheid gebruik gemaakt moet worden en zo ja
voor welk soort opleidingen.
Vraag 5: Deelnemers moeten examen doen in de keuzedelen van de
opleiding, maar het behalen van de keuzedelen is geen voorwaarde voor
het behalen van het diploma. Wat vindt u hiervan?
Over dit voornemen zijn de meningen van de respondenten sterk
verdeeld. Veel respondenten zijn het ermee eens dat het behalen van
keuzedelen (die een verrijking ten opzichte van de kwalificatie leveren)
niet het behalen van de kwalificatie – en daarmee van het diploma en het
kunnen starten als gekwalificeerd beginnend beroepsbeoefenaar – in de
weg mag staan. Heel veel respondenten benoemen risico’s, zoals weinig
motivatie en inzet van deelnemers voor keuzedelen en de gevolgen
hiervan voor de motivatie en inzet van docenten. Een aantal respondenten
bepleit om die reden het behalen van keuzedelen wel als voorwaarde voor
diplomering op te nemen.
Naar aanleiding van de reacties: Dat het behalen van keuzedelen geen
voorwaarde is voor het behalen van het diploma (een punt dat niet in het
wetsvoorstel is geregeld, maar nog zijn beslag moet krijgen in een
algemene maatregel van bestuur) heeft inderdaad een aantal risico’s.
Daarom is ook voorzien in een reeks beheersmaatregelen (memorie van
toelichting, paragraaf 6.1 en paragraaf 7), waaronder de aanvullende
diplomavoorwaarde (er moet een examenresultaat per keuzedeel geleverd
worden om het diploma te kunnen krijgen) en het vermelden van
examenresultaten op de resultatenlijst bij het diploma. Het alternatief – te
weten het behalen van keuzedelen is wel een voorwaarde voor het
behalen van het diploma – heeft ook een aantal grote risico’s (memorie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

38

van toelichting, paragraaf 6.1). Het gaat dan vooral om maatschappelijke
risico’s. Gelet op die risico’s is niet voor dat alternatief gekozen.
Vraag 6: Behaalde keuzedelen worden op het diploma vermeld. En op de
resultatenlijst bij het diploma worden de examenresultaten van zowel
behaalde als niet behaalde keuzedelen apart vermeld. Wat vindt u
hiervan?
De meeste respondenten zijn het hiermee eens en onderstrepen het
belang van transparantie van examenresultaten en de prikkel die dat geeft
voor de motivatie van deelnemers. Door andere respondenten worden
alternatieve varianten aangedragen, bijvoorbeeld het niet vermelden van
behaalde keuzedelen of de beslissingen hierover aan de instelling laten.
Enkele respondenten vinden het niet logisch dat de examenresultaten van
keuzedelen wel op de resultatenlijst bij het diploma moeten worden
vermeld, terwijl het behalen van het keuzedeel geen voorwaarde is om het
diploma te behalen. Enkele respondenten stellen voor om naast het
diploma voor elk behaald keuzedeel een certificaat uit te reiken.
Naar aanleiding van de reacties: Niet in dit wetsvoorstel maar in de
ministeriële regeling Model diploma mbo komen de bepalingen te staan
over de wijze van vermelding van keuzedelen op het diploma en op de
resultatenlijst. Vanwege de transparantie van behaalde examenresultaten
en vanwege de prikkel voor deelnemers om zich in te spannen voor
keuzedelen verdient het de voorkeur om de examenresultaten van
keuzedelen op de resultatenlijst te vermelden.
En wat betreft de gewenste certificaten: Het wetsvoorstel levert de
wettelijke grondslag dat de Minister bij algemene maatregel van bestuur
ook aan een keuzedeel een certificaat kan verbinden. Voor sommige
keuzedelen kan het namelijk van belang zijn dat – als het diploma niet is
behaald – aan de deelnemer voor een behaald keuzedeel in plaats van een
instellingsverklaring een formeel erkend certificaat kan worden uitgereikt.
Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij keuzedelen waaraan wettelijke
beroepsvereisten zijn verbonden. Maar aan álle keuzedelen een certificaat
verbinden en – ook bij diplomering – uitreiken voor behaalde keuzedelen
heeft geen meerwaarde en levert onnodig veel beheers- en administratieve lasten op. Een certificaat hoort alleen te worden uitgereikt als het
diploma niet is behaald.
Vraag 7: Ziet u nog andere mogelijkheden (naast het vrijwillige jaar) om
de invoering van de nieuwe opleidingen te vergemakkelijken voor alle
betrokkenen.
Door respondenten zijn de
volgende suggesties aangedragen:

Naar aanleiding van de reacties:
samenvattend overzicht van maatregelen

Voldoende tijd voor voorbereiding en invoering, waarbij een
aantal kiest voor gefaseerde
invoering en anderen juist niet

• Instellingen kunnen de periode tot de beoogde datum van
verplichte invoering per 1 augustus 2016 benutten voor de
voorbereiding van de nieuwe opleidingen.
• Instellingen kunnen op vrijwillige basis in het schooljaar
2015–2016 al starten met een of meer nieuwe opleidingen
waarbij ze de keuzedelen kunnen aanbieden in de zogenoemde «vrije ruimte».

Informatievoorziening en
ondersteuning van instellingen, met name voor uitvoerende medewerkers

• Website www.herzieningmbo.nl
• Nieuwsbrief
• Voorlichtingsbijeenkomsten
• Servicepunt (voor vragen en dienstverlening)
• Handreikingen, goede voorbeelden
• Stimuleren van samenwerking en inkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

39

Door respondenten zijn de
volgende suggesties aangedragen:

Naar aanleiding van de reacties:
samenvattend overzicht van maatregelen

Monitoring voortgang
implementatie; waar nodig
bijstelling

• Voorlichtingsbijeenkomsten
• Evaluatie (inclusief monitoring) van de invoering van de
nieuwe opleidingen op basis van de herziene kwalificatiestructuur.
• Indien nodig gebruik maken van de mogelijkheid waarin het
wetsvoorstel voorziet om de verplichte invoering voor
sommige soorten opleidingen of sommige bepalingen uit te
stellen tot een latere datum.

Extra geld

• Overheid stelt extra geld beschikbaar voor ondersteuning,
informatievoorziening en regie op de gehele herzieningsoperatie.

Extra aandacht voor de
examinering

• Beleidsmaatregelen (waaronder de inzet van extra middelen)
betreffende verbetering examinering zullen ook worden
gericht op de voorbereiding en uitvoering van de examens
van nieuwe opleidingen.
• Stimuleren van samenwerking.
• Stimuleren van inkoop van exameninstrumenten.

Na herziening de kwalificatiestructuur met rust laten

• De herzieningsoperatie is gericht op een duurzame en
flexibele kwalificatiestructuur die (o.a. met keuzedelen) snel
kan inspelen op veranderingen op de arbeidsmarkt.

Vraag 8: Heeft u nog andere opmerkingen bij het conceptwetsvoorstel?
Andere onderwerpen die door de respondenten aan de orde zijn gesteld,
zijn de volgende.
• De procedure voor totstandkoming van keuzedelen en voor de koppeling
aan kwalificaties
Enkele respondenten zijn van mening dat – mede door de bovengenoemde koppeling – de procedures voor ontwikkeling, toetsing en
vaststelling van de keuzedelen te omslachtig en te bureaucratisch zijn en
dat te weinig ruimte wordt gelaten aan instellingen om eigen keuzedelen
in te voeren. Gevreesd wordt dat vooral voorstellen van instellingen voor
keuzedelen die branche-overstijgend zijn, zullen «vastlopen».
Het landelijk vaststellen welke kwalificaties bij een keuzedeel behoren
(door respondenten benoemd als «de landelijke koppeling van keuzedelen
aan kwalificaties») wordt door een aantal respondenten onderschreven.
Veel respondenten daarentegen hebben voorgesteld om die landelijke
koppeling los te laten, omdat dit de keuzevrijheid van instellingen en
deelnemers beperkt en daarmee de flexibiliteit in het keuzedeelaanbod
van een instelling, en – vooral bij opleidingen met kleine deelnemersaantallen – de organiseerbaarheid en betaalbaarheid onder druk zet. Een
aantal van laatstgenoemde respondenten heeft aangegeven dat het
inzichtelijk maken van deze landelijke koppelingen als handreiking (in
plaats van verplichting) voor instellingen behulpzaam kan zijn bij hun
afwegingen voor aan te bieden keuzedelen.
Naar aanleiding van de reacties: In de memorie van toelichting is in
paragraaf 2.2 en 3 nader uiteengezet waarom de gangbare procedure voor
de kwalificatiestructuur ook van toepassing is op de keuzedelen, waarom
landelijke koppeling van keuzedelen aan kwalificaties nodig is en waarom
instellingen niet zelf keuzedelen kunnen vaststellen en/of kunnen
koppelen. Die procedure biedt onder andere de nodige waarborgen voor
de kwaliteit en voor betrokkenheid van het bedrijfsleven en voorkomt dat
er een wildgroei aan keuzedelen kan ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

40

Ik zal de SBB vragen om een commissie in te stellen (naast de paritaire
commissies van de kenniscentra) die het bestuur van SBB rechtstreeks
adviseert over brede, bovensectorale koppeling van keuzedelen.
• Relatie met de onderwijsovereenkomst
Enkele respondenten stellen voor om geen afspraken in de onderwijsovereenkomst te maken over de door de deelnemer gekozen keuzedelen
vanwege de administratie hiervan of omdat dit vaak niet mogelijk zal zijn
vóór de start van de opleiding.
Naar aanleiding van de reacties: In de onderwijsovereenkomst worden de
afspraken tussen de instelling en de deelnemer vastgelegd over de
opleiding van de deelnemer. Bij nieuwe opleidingen betreft dat naast de
kwalificatie ook één of meerdere keuzedelen. Afspraken zijn van belang
voor de rechtsbescherming van de deelnemer, maar evenzeer kan de
instelling de deelnemer aanspreken op naleving van de afspraken. Het is
een misverstand dat uitsluitend vóór de start van de opleiding afspraken
over keuzedelen moeten worden vastgelegd in de onderwijsovereenkomst. Als de instelling en de deelnemer dat wenselijk vinden, kan dat
namelijk ook in de loop van de opleiding, zodra de deelnemer de te
volgen keuzedelen heeft gekozen. Instellingen krijgen de ruimte om
flexibel om te gaan met keuzedelen, zodat zij maatwerk kunnen leveren.
Als instellingen gebruik maken van de systematiek van het model
onderwijsovereenkomst die de MBO Raad als service-instrument heeft
ontwikkeld, kunnen zij de beheerslasten verminderen (omdat dan geen
nieuwe handtekening nodig is in geval van tussentijdse wijzigingen van
de onderwijsovereenkomst).
• Omvang van de keuzedelen
Enkele respondenten hebben voorstellen aangedragen over het vergroten
of verkleinen van de keuzedeelverplichting en over de omvang van
keuzedelen (ook kleine van 120 studiebelastingsuren, of alleen maar
keuzedelen van 240 uren).
Naar aanleiding van de reacties: De aangedragen voorstellen over de
omvang van de keuzedeelverplichting zullen worden betrokken bij de
afwegingen over de te ontwerpen algemene maatregel van bestuur
waarin de bepaling van de omvang van de keuzedeelverplichting wordt
opgenomen. Met betrekking tot de omvang van de afzonderlijke keuzedelen is standaardisering van belang voor de doelmatigheid van
opleidingsprogramma’s.
19. CONSULTATIE CARIBISCH NEDERLAND
Een concept van het onderhavige wetsvoorstel is via de Rijksdienst
Caribisch Nederland voorgelegd aan de scholen in Caribisch Nederland
(CN) en de Raad Onderwijs Arbeidsmarkt Caribisch Nederland (ROA CN).
Uit de reacties blijken geen principiële bezwaren tegen (onderdelen van)
dit wetsvoorstel.
Wel wordt verwacht door een school dat de invoering van het
wetsvoorstel een flinke inspanning zal vergen. Dit geldt onder meer voor
het opstellen van herziene opleidingsplannen. Ook wordt aangegeven dat
op dit moment het aantal bruikbare keuzedelen voor CN zeer gering is.
Juist om deze redenen voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid om
dit voor CN op een later tijdstip in werking te laten treden dan in Europees
Nederland (zie de laatste alinea van paragraaf 1.5 van deze memorie van
toelichting). Hierdoor ontstaat meer tijd voor voorbereiding van de
nieuwe beroepsopleidingen in CN, gebaseerd op herziene kwalificatiedossiers en keuzedelen. Tijdens een recent werkbezoek van de Stichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

41

Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) aan CN is onder
meer de mogelijkheid besproken zo nodig juist in de keuzedelen de
Caribische context tot zijn recht te laten komen. De Raad OnderwijsArbeidsmarkt (ROA) CN zal de komende jaren samen met de scholen in
CN de invoering van de nieuwe opleidingen uitwerken.
Tenslotte wordt er vanuit een school op gewezen dat het beter zou zijn dat
de school niet opnieuw erkenningen voor nieuwe opleidingen hoeft aan te
vragen.
Natuurlijk moeten de scholen in CN de opleidingsplannen voor de nieuwe
opleidingen aanpassen. Deze procedure kan niet geheel achterwege
blijven, maar de regering streeft ernaar om door middel van een goede
vergelijking van bestaande en nieuwe opleidingen (met een zogenaamde
was-wordt-lijst) de procedure voor erkenning van nieuwe, verwante
opleidingen zo soepel mogelijk te maken.
Artikelsgewijs
Artikel I Wijziging Wet educatie en beroepsonderwijs
A
De aanpassingen in de definitiebepalingen voegen enerzijds een
begripsomschrijving van «keuzedeel» in. Doordat een beroepsopleiding
nu niet alleen op het kwalificatiedossier, maar ook op het keuzedeel wordt
gebaseerd, vereist dat een wettelijke verankering van het begrip keuzedeel
waaronder een begripsomschrijving. Het keuzedeel behoort bij één of
meer kwalificaties die beschreven zijn in kwalificatiedossiers. In de
ministeriële regeling die op grond van artikel 7.2.4, tweede lid, onder d
(onderdeel L, van dit wetsvoorstel) wordt vastgesteld, wordt bepaald bij
welke kwalificaties de keuzedelen horen. Daarnaast wordt de begripsomschrijving van «leerweg» uitgebreid om beter tot uitdrukking te brengen
dat er (onbekostigde) andere leerwegen wettelijk kunnen bestaan.
B
Op grond van het nieuwe lid 1b van artikel 1.4.1 heeft de erkenning van de
diploma’s en certificaten van een niet bekostigde instelling alleen
betrekking op keuzedelen die horen bij de kwalificaties waarvoor de
instelling diploma-erkenning heeft verkregen. De instelling kan dus niet
als «extra keuzedeel» een keuzedeel aanbieden dat hoort bij een kwalificatie waarvoor zij geen diploma-erkenning heeft.
In de wijziging van het zesde lid wordt geregeld dat ook voor het niet
bekostigde onderwijs behaalde keuzedelen, niet behaalde keuzedelen en
behaalde certificeerbare eenheden worden geregistreerd in het basisregister onderwijs (BRON).
C
Deze bepaling, waarin de bekostiging van het landelijk aanbod beroepsonderwijs wordt geregeld, wordt aangevuld met het begrip keuzedeel zodat
een beroepsopleiding voor bekostiging in aanmerking komt als deze niet
alleen op een kwalificatie is gericht, maar tevens op het keuzedeel of
keuzedelen.
D
De regeling voor de gegevensverstrekking aan BRON in artikel 2.5.5a,
tweede lid, wordt aangevuld met certificaten, behaalde en niet behaalde
keuzedelen en onderdelen waaraan door toepassing van artikel 7.2.3 een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

42

certificaat is verbonden (aanvulling onderdeel h en nieuwe onderdelen q,
r en s). Ook de datum van het behalen van een keuzedeel of certificaat
moet aan BRON worden doorgegeven. Bij het niet behalen van een
keuzedeel wordt de datum van uitschrijving van de deelnemer aan BRON
doorgegeven. Certificaten kunnen alleen worden afgegeven voor zover
dat dat bij algemene maatregel van bestuur is bepaald (artikel 7.2.3 WEB).
Op dit moment zijn onderdelen waaraan een certificaat is verbonden
alleen aangewezen bij het Besluit certificaten groen beroepsonderwijs
(Stb. 2012, 564).
Op grond van de wijziging van artikel 7.2.8 WEB (zie hierna) kan de
beroepspraktijkvorming voor een deel plaatsvinden tijdens het onderwijsprogramma op basis van een of meer keuzedelen. Het huidige artikel 7.2.8
WEB bepaalt al, dat de beroepspraktijkvorming voor een deel kan
plaatsvinden in de periode waarin de deelnemer is ingeschreven voor een
opleidingsdomein of kwalificatiedossier. In verband met het voorgaande
is in artikel 2.5.5a, tweede lid, onder i, aangegeven dat ook het opleidingsdomein, het kwalificatiedossier, de kwalificatie of het keuzedeel waarop de
beroepspraktijkvorming is gebaseerd, wordt doorgegeven aan BRON.
E
Dit nieuw geformuleerde artikel regelt een zorgplicht, zoals dat gebruikelijk is voor het beroepsonderwijs, voor het bevoegd gezag van een
instelling om zorg te dragen voor een voldoende aanbod van keuzedelen.
Of sprake is van een voldoende aanbod van keuzedelen wordt geregeld in
de algemene maatregel van bestuur, bedoeld in artikel 7.2.7 (artikel I,
onderdeel M, van dit wetsvoorstel).
F
De aanpassing in het eerste lid van artikel 6.2.1 betreft het aanpassen van
een onjuiste verwijzing.
De erkenning van een voor een beroepsopleiding afgegeven diploma door
een niet bekostigde instelling (op grond van artikel 1.4.1 van de wet) strekt
zich tevens uit tot de keuzedelen die behoren tot de kwalificatie die van
deze beroepsopleiding deel uitmaken. Een niet bekostigde instelling kan
derhalve de keuzedelen aanbieden die tezamen met de kwalificatie de
beroepsopleiding vormen.
G
In de wijziging van artikel 6.4.1 is geregeld dat keuzedelen en onderdelen
waaraan door toepassing van artikel 7.2.3 een certificaat is verbonden,
geregistreerd worden in het Centraal register beroepsonderwijs (CREBO).
Daarbij wordt aangegeven of deze keuzedelen en onderdelen beroepsvereisten als bedoeld in artikel 7.2.6 WEB bevatten. Voorts vervalt de
bepaling dat de studielast van de beroepsopleidingen in CREBO wordt
vermeld. Deze vermelding is niet meer nodig omdat de studielast met
ingang van 1 augustus 2014 wordt geregeld in artikel 7.2.4a WEB.
H
Dit artikel wordt geschrapt omdat het hetzelfde regelt als artikel 6.4.1,
derde lid, onderdeel a, onder 1°.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

43

I
Het eerste lid van artikel 7.1.2 wordt gewijzigd met het oog op de
aanduiding van het keuzedeel door de instelling in het maatschappelijk
verkeer. In het tweede lid is bepaald dat een beroepsopleiding niet alleen
is gericht op het behalen van een kwalificatie, maar ook op het behalen
van een of meer keuzedelen die behoren bij de desbetreffende kwalificatie.
J
Artikel 7.1.3 wordt uitgebreid met de beschrijving van het keuzedeel naast
de bestaande beschrijving van de kwalificatie.
K
De aanpassing in artikel 7.2.3 maakt mogelijk dat aan keuzedelen
certificaten kunnen worden verbonden.
L
De aanpassing in het eerste lid van artikel 7.2.4 ziet op het uitbreiden van
de kwalificatiestructuur met keuzedelen. In het nieuwe tweede lid,
onderdeel d, wordt de grondslag gelegd, om bij ministeriële regeling vast
te stellen welke keuzedelen er zijn en bij welke kwalificatie of kwalificaties
de keuzedelen behoren. Dit laatste wordt in de ministeriële regeling per
keuzedeel aangegeven.
Op grond van het zesde lid kunnen bij ministeriële regeling voorschriften
worden gegeven voor de termijnen bij de totstandkoming en de geldigheidsduur van keuzedelen en worden bij ministeriële regeling een model
voor een keuzedeel en een toetsingskader voor de kwalificatiestructuur
vastgesteld.
In het zevende lid is geregeld dat na expiratie van een keuzedeel behaalde
keuzedelen nog gedurende twee jaar na afloop van de studieduur van de
opleiding (zie artikel 7.2.4a WEB) op een diploma kunnen worden
vermeld.
M
De aanpassing in het eerste lid van artikel 7.2.7 bepaalt dat instellingen in
het vervolg beroepsopleidingen moeten vormgeven op grond van de
kwalificaties en keuzedelen. Het nieuwe negende lid legt een grondslag
voor een algemene maatregel van bestuur waarin voorschriften kunnen
worden gegeven wanneer sprake is van een aanbod door de instelling van
voldoende keuzedelen aan de deelnemer en over de omvang van het
keuzedeel of keuzedelen die onderdeel uitmaken van de beroepsopleiding.
N
De aanpassing in artikel 7.2.8, eerste lid, bepaalt dat de beroepspraktijkvorming deels kan plaatsvinden in het deel van een opleiding dat op een
keuzedeel of op meer keuzedelen is gebaseerd. Dit deel van de beroepspraktijkvorming is dan gericht op leerdoelen van dit keuzedeel of deze
keuzedelen. Het tweede lid regelt dat in de beroepspraktijkvormingsovereenkomst ook wordt opgenomen welk deel van de beroepspraktijkvorming wordt uitgevoerd op basis van het keuzedeel of de keuzedelen of
delen ervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

44

Op grond van de nieuwe tweede volzin van het derde lid beoordeelt het
bevoegd gezag of de deelnemer de beroepsvorming met een positieve
beoordeling heeft voltooid. In het huidige artikel 7.2.8, derde lid, tweede
volzin, is sprake van het «behalen» van een deel van de kwalificatie door
middel van de beroepspraktijkvorming. Dit is vervangen door het «met
een positieve beoordeling voltooien» van de beroepspraktijkvorming. Dit
betekent dat de deelnemer de activiteiten die deel uitmaken van de
beroepspraktijkvorming met een positieve beoordeling heeft afgerond.
O
De aanpassing van artikel 7.4.2, tweede lid, regelt een uitbreiding van de
exameneisen voor een beroepsopleiding met de eisen van het keuzedeel
of de keuzedelen.
P
In het huidige artikel 7.4.3 wordt gesproken over «het met goed gevolg
afsluiten van het examen wanneer zowel de beroepspraktijkvorming als
het overige deel van de beroepsopleiding met goed gevolg is afgesloten».
In het voorgestelde artikel 7.4.3 wordt geregeld dat het examen zich
uitstrekt over de kwalificatie en een of meer keuzedelen. De regels voor
het met goed gevolg afsluiten van een opleiding (nodig voor het behalen
van een diploma) zijn verplaatst naar het nieuwe tweede lid van
artikel 7.4.6.
Q
Het invoegen van het keuzedeel in artikel 7.4.4, onderdeel a, breidt de
grondslag voor de ministeriële regeling ten aanzien van standaarden voor
de examenkwaliteit daarmee uit.
R
In het eerste lid van artikel 7.4.6 wordt tot uitdrukking gebracht dat een
diploma wordt uitgereikt als «een opleiding met goed gevolg is
afgesloten» (huidige tekst: een examen met goed gevolg is afgelegd). In
het nieuwe tweede lid van artikel 7.4.6 is aangegeven wannéér een
opleiding met goed gevolg is afgesloten. Daarvoor is nodig dat met goed
gevolg examen is afgelegd in de kwalificatie, examen is afgelegd in één of
meer keuzedelen en de beroepspraktijkvorming met een positieve
beoordeling is voltooid. De beroepspraktijkvorming is immers van groot
belang voor de toerusting van de deelnemer om te kunnen functioneren
als beginnend beroepsbeoefenaar. Voor de examens in de keuzedelen
geldt dat ze alleen hoeven te worden afgelegd. Dat hoeft niet met goed
gevolg te zijn.
S
In artikel 7.4.8, derde lid, waarin een zorgplicht voor de instelling voor het
voldoen aan de inrichtingsvoorschriften van artikel 7.2.7 wordt geregeld,
wordt de verwijzing naar artikel 7.2.7 uitgebreid met het nieuwe negende
lid aldaar.
T
In artikel 8.1.3, derde lid, is een deel van onderdeel a geherformuleerd om
keuzedelen een expliciet onderdeel te laten zijn van de inhoud van de
onderwijsovereenkomst. Zie voor de uitwerking hiervan paragraaf 4,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

45

onderdeel «Afspraken in de onderwijsovereenkomst» van het algemeen
deel van deze memorie van toelichting.
Artikel II Wijziging Wet op het onderwijstoezicht
A en B
In beide onderdelen wordt een abuis gecorrigeerd. De geschrapte
zinsnede wekte de indruk dat het mogelijk is om vbo-groen binnen een
AOC apart te stichten. Dit is niet mogelijk omdat het AOC een WEB’se
instelling is, die niet gesticht wordt. Ook is het niet mogelijk om specifiek
een deel van het onderwijs dat in een AOC wordt verzorgd apart te
stichten.
C
In artikel 24n wordt aan onderdeel b toegevoegd dat het diplomaregister
tevens gegevens omvat over certificaten. De onderdelen waaraan een
certificaat kan worden verbonden, worden aangewezen bij of krachtens
algemene maatregel bestuur.
D
Aan artikel 24o, tweede lid, onderdeel b, worden in het diplomaregister op
te nemen gegevens met betrekking tot diploma’s en certificaten toegevoegd. Het betreft het onderdeel van de kwalificatie of het keuzedeel (in
geval van een certificaat), en de gegevens, bedoeld in artikel 2.5.5a,
tweede lid, onder q en s, WEB (behaalde keuzedelen en onderdelen
waarvoor toepassing is gegeven aan artikel 7.2.3 WEB)
Artikel III Wijziging Wet educatie en beroepsonderwijs BES
A
De aanpassingen in de definitiebepalingen voegen enerzijds een
begripsomschrijving van «keuzedeel» in. Doordat een beroepsopleiding
nu mede op het keuzedeel, naast het kwalificatiedossier, wordt gebaseerd
vereist dat een wettelijke verankering van het begrip keuzedeel waaronder
een begripsomschrijving. Het keuzedeel behoort bij één of meer kwalificaties die beschreven zijn in kwalificatiedossiers.
B
Voor de erkenning van een beroepsopleiding in Caribisch Nederland is nu
ook noodzakelijk dat van deze beroepsopleiding naast de kwalificatie ook
een of meer daarbij behorende keuzedelen deel uitmaken.
C
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel D. Zie aldaar.
D
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel I. Zie aldaar.
E
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel J. Zie aldaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

46

F
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel K. Zie aldaar.
G
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel L, punt 2. Zie
aldaar.
H
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel M. Zie aldaar.
I
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel N. Zie aldaar.
J
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel O. Zie aldaar.
K
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel P. Zie aldaar.
L
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel Q. Zie aldaar.
M
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel R. Zie Aldaar.
N
Deze wijziging is vergelijkbaar met artikel I, onderdeel S. Zie aldaar.
Artikel IV Invoeringsbepalingen
Het eerste lid regelt dat reeds afgegeven beschikkingen ten aanzien van
de erkenning van diploma’s van niet-bekostigde instellingen, die derhalve
zijn gebaseerd op oude beroepsopleidingen (zonder keuzedelen), worden
uitgebreid ten aanzien van keuzedelen. Het is vervolgens wel noodzakelijk
dat de niet-bekostigde instellingen hun opleidingen aanpassen om de
keuzedelen te integreren. Men hoeft echter geen nieuwe erkenning aan te
vragen.
De overige leden regelen dat tot een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip de verplichtingen ten aanzien van keuzedelen welke dit
wetsvoorstel beoogt te realiseren (nog) niet gelden voor de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) van elk niveau, de entreeopleiding (niveau 1) en de
specialistenopleiding (niveau 4, 1 jaar). De reden hiervan is dat de
invoering van keuzedelen in deze opleidingen om verschillende redenen
complexer is dan in de andere opleidingen. Omdat de beroepspraktijkvorming (bpv) een groot deel uitmaakt van de bbl-opleidingen is voor
deze opleidingen belangrijk dat duidelijk wordt in hoeverre keuzedelen
ook in de bpv kunnen worden vormgegeven. Bij de entreeopleidingen
vraagt de aard van de doelgroep om een zeer zorgvuldige aanpak. Deze
opleidingen zijn bovendien eenjarig, waardoor er binnen het opleidingsprogramma weinig ruimte is om tijdens de opleiding te schuiven met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

47

onderdelen. De specialistische opleidingen zijn ook eenjarig en
deelnemers moeten in dat tijdsbestek naast een hoger, gespecialiseerd
niveau van vakmanschap ook voldoen aan een hoger niveau voor de
generieke onderdelen Nederlands en rekenen en aan de eisen voor Engels
die alleen voor niveau-4-opleidingen gelden.
De voorbereiding van de verplichte invoering en de ervaringen die in het
studiejaar 2015–2016 met keuzedelen op vrijwillige basis worden
opgedaan, worden nauwlettend gevolgd om te bezien of van de
mogelijkheid tot uitstel gebruik gemaakt moet worden en zo, ja voor
welke van bovengenoemde soort opleidingen.
Artikel V Overgangsbepalingen
Deze bepaling regelt dat deelnemers die bezig zijn aan hun opleiding op
het moment van invoering van onderhavige wetswijzigingen hun
beroepsopleiding conform de oude regels mogen afmaken. Daarvoor
hebben zij gedurende de normale studieduur van de beroepsopleiding de
tijd met een uitloop van twee jaar. De termijn van twee jaar komt overeen
met de uitlooptermijn voor het uitreiken van een diploma op basis van
oude regels (huidig artikel 7.2.4, zevende lid, WEB).
Artikel VI Inwerkingtreding
Het wetsvoorstel treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip, dat voor de verschillende artikelen en onderdelen daarvan
verschillend kan worden vastgesteld. De beoogde datum van de inwerkingtreding van de wijzigingen van de WEB en de WOT is 1 januari 2016.
De wijzigingen van de WEB BES zullen op een later tijdstip worden
ingevoerd, omdat de scholen in Caribisch Nederland meer tijd nodig
hebben voor de invoering (zie paragraaf 1.4).
Ook voor de Nederlandse instellingen is de verplichte invoering van de
nieuwe opleidingen gebaseerd op herziene kwalificatiedossiers en
keuzedelen een ingrijpende verandering. Mocht uit de voorbereiding van
instellingen of uit de ervaringen in het studiejaar 2015–2016 met de start
op vrijwillige basis of met de aanpassing van administratieve systemen
onverhoopt blijken dat er meer tijd nodig is voor een goede voorbereiding
en een verantwoorde start van de verplichte invoering van nieuwe
opleidingen en keuzedelen, dan kunnen de wijzigingen van de WEB en de
WOT op een latere datum of op latere data in werking treden. Mocht dat
nodig zijn dan kan bijvoorbeeld de verplichte invoering van keuzedelen
een schooljaar later ingaan dan de verplichte start van nieuwe opleidingen (die dan wel gebaseerd zijn op herziene kwalificatiedossiers maar
nog niet op verplichte keuzedelen).
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 3

48