Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

18 106

Voortgang rivierdijkversterkingen

Nr. 215

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 december 2012
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de minister voor Infrastructuur en Milieu over de brief van
11 oktober 2012 inzake de voortgangsrapportage 22 Zandmaas en
Grensmaas (Kamerstuk 18 106, nr. 214).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 3 december 2012.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Paulus Jansen
De griffier van de commissie,
Sneep

kst-18106-215
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 18 106, nr. 215

1

Vraag 1
Kunt u aangeven wat de verwachte vertraging is van het project hoogwatergeul bij Well-Aijen?
Antwoord 1
Als gevolg van het vernietigen van de milieuvergunning treedt er
vertraging van 4 tot 6 maanden op. Rijkswaterstaat Maaswerken onderzoekt momenteel de mogelijkheden om de beoogde waterstandverlaging
van 7 cm ultimo 2015 alsnog te realiseren. In de volgende voortgangsrapportage zal ik de bevindingen op dit punt aan u melden.
Vraag 2
Wat is de stand van zaken aangaande de beroepsprocedure tegen de
gewijzigde milieuvergunning van de hoogwatergeul Well Aijen?
Antwoord 2
De Raad van State heeft op 15 augustus 2012 een uitspraak gedaan. De
milieuvergunning, verleend door provincie Limburg, is door de Raad van
State vernietigd.
Vraag 4
Wat zijn de financiële gevolgen voor het project Sambeek en hoeveel
bedragen deze precies?
Antwoord 4
De aannemer heeft als gevolg van de problematiek van de Niet
Gesprongen Explosieven zijn werkwijze moeten aanpassen. De kosten van
de aangepaste werkwijze van de aannemer bedragen € 3,7 mln. (excl.
BTW). Deze meerkosten worden gedekt uit de risicoreservering van het
project Sambeek.
Vraag 5
Waarom is er sprake van een drinkwaterleiding die in het huidige ontwerp
van het retentiegebied Lateraalkanaal West twee maal de kade kruist,
terwijl zowel de waterleidingmaatschappij Limburg als het waterschap
Peel en Maasvallei dit als ongunstig ervaren?
Antwoord 5
In het projectgebied ligt al vele jaren een bestaande leiding van de
Waterleiding Maatschappij Limburg. Deze leiding kruist in het huidige
ontwerp van het retentiegebied Lateraalkanaal West twee maal de kade.
Vanuit het ontwerpkader voor kades (primaire keringen) worden
kruisingen van dit soort leidingen niet wenselijk geacht. Daarnaast zijn in
dit geval de aanleg en onderhoudskosten, wanneer er toch sprake blijft
van een kruising, vele malen hoger dan bij het verleggen van de leiding.
Om deze redenen wordt een alternatief tracé voor de leiding verkend.
Vraag 6
Over welke optimalisaties wordt gesproken bij het project Grensmaas en
wat zijn hiervan de effecten op de omgeving?
Antwoord 6
De overeenkomst van juli 2005 biedt het Consortium Grensmaas ruimte
voor het doorvoeren van optimalisaties in de uitvoering. Hierdoor kan de
uitvoering op een voor Consortium Grensmaas gunstiger wijze worden
vormgegeven. Het gaat bijvoorbeeld om het verlengen van de termijn
waarbinnen grindwinning op de locatie Itteren is toegestaan en de
verwerking van toutvenant uit locatie Aan de Maas in Itteren, zodat er in
Aan de Maas geen extra verwerkingsbekken hoeft te worden aangelegd.
De mogelijke effecten (zoals hinder, grondwatereffecten, milieueffecten)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 18 106, nr. 215

2

van onderdelen van de optimalisaties zijn met de omgeving besproken en
zijn naar verwachting beperkt en beheersbaar.
Vraag 7
Waaruit bestaat het exploitatiebeginsel voor aankoop van gronden bij het
project Grensmaas? Werkt dit kostenopdrijving in de hand? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Bij het exploitatiebeginsel worden in de prijsbepaling van de grond de
mogelijkheden van grondgerelateerde opbrengsten uit delfstoffenwinning
meegenomen. De grond kan hierdoor in economische zin meer waard
zijn. De verwerving van gronden voor projecten waarin delfstoffenwinning
is opgenomen kan duurder uitvallen, als er in de initiële begroting geen
rekening is gehouden met de waarde van de in de grond aanwezige
delfstoffen. Bij Grensmaas is dit slechts beperkt het geval.
Vraag 8
Is het projectbudget van € 146,5 miljoen het absolute eindbudget op de
begroting I&M voor het project Grensmaas of is er nog een risico dat dit
hoger wordt?
Antwoord 8
Het project wordt beheerst volgens de beheerssystematiek voor Grote
Projecten. Op basis daarvan is de verwachting op dit moment dat het
projectbudget voor de uitvoering van de huidige scope van het project
Grensmaas volstaat.
Vraag 9
Kunt u aangeven waarom het projectbudget van het project Grensmaas is
gestegen met € 74,2 miljoen en valt deze stijging nog binnen het budget?
Kunt u uitgebreid toelichten waarom dit geld ter beschikking is gesteld
vanwege de gesloten overeenkomst met het Consortium Grensmaas?
Antwoord 9
Het projectbudget is opgehoogd met € 74,2 mln.. De stijging wordt
verklaard door de in de nadere overeenkomst overeengekomen afwikkeling van verplichtingen van het Rijk jegens het Consortium Grensmaas
(omvang € 34,2mln.) en de ingestelde leenfaciliteit (omvang € 40 mln.).
Bij afwikkeling van verplichtingen van het Rijk jegens het Consortium
Grensmaas gaat het om aanpassingen in het Programma van Eisen die op
basis van de overeenkomst ten laste van de Convenantpartners dienen te
komen. Het betreft aanpassen van het ontwerp van de Itterense Weerd en
het aanleggen van kades tbv de realisatie van de hoogwaterdoelstelling in
2017. De ingestelde leenfaciliteit creëert
de mogelijkheid van het zo nodig tijdelijk verstrekken van extra benodigde
middelen in de vorm van een lening door het ministerie van I&M aan
Consortium Grensmaas.
Deze mogelijke lening is gemaximeerd op € 40 mln. Voor een uitgebreide
toelichting verwijs ik naar de brief van de toenmalige staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu inzake de Bestuursovereenkomst Waterveiligheid
Maas van 10 november 2011 (kamerstuk 18 106 nr. 208). Die brief gaat in
op de aanleiding van de Grensmaasproblematiek.
Vraag 10
Op welke wijze wordt vanaf 2014 de verhoging van de BTW met 2%
opgevangen? Kunt u uitleggen waarom het precieze effect ondermeer
afhangt van de doorwerking van deze verhoging in de relevante indexcijfers? Is dit de normale gang van zaken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 18 106, nr. 215

3

Antwoord 10
De BTW-verhoging over het per 1 oktober 2012 openstaande projectbudget wordt niet direct gecompenseerd. De verwachting is dat deze
prijsverhoging door zal werken in de indexcijfers (IBOI). Per 2013 kan de
Btw-verhoging dus wellicht deels indirect worden gecompenseerd.
Vraag 11
Kunt u een manier verzinnen waarop de Kamer geïnformeerd kan worden
over de commercieel vertrouwelijke informatie in tabel 13?
Antwoord 11
Het is niet gebruikelijk om bedrijfsgevoelige informatie aan de Tweede
Kamer beschikbaar te stellen. Mocht u daar prijs op stellen dan kan ik mij
voorstellen dat de door u gevraagde informatie vertrouwelijk ter inzage
wordt gelegd bij de griffie. Gezien de afspraken over het niet openbaar
maken van bedrijfsgevoelige informatie, zie ik geen alternatieve
mogelijkheden.
Vraag 12
Kunt u, gezien het feit dat uit navraag over de geplande zand- en
grindwinning in de Zandmaas blijkt, dat er grind wordt gewonnen en
elders wordt opgeslagen, aangeven op welke plek dit gewonnen grind
wordt opgeslagen? Kunt u tevens aangeven om hoeveel ton grind het hier
gaat en hoeveel (op termijn) extra kosten dit met zich meebrengt?
Antwoord 12
Binnen het project Zandmaas wordt in het zomerbed specie gewonnen die
naar een verwerkinginstallatie van de opdrachtnemer in Moerdijk wordt
afgevoerd om van daaruit als zand en grind op de markt te worden
afgezet. Het gaat hierbij om 3,5 miljoen m3 specie en het is onderdeel van
het contract met de opdrachtnemer en er is dus geen sprake van extra
kosten.
Vraag 13
Gelet op het feit dat de winning van grind, al langere tijd weinig winstgevend, vertraging veroorzaakt in de realisatie van de wateropgave in de
projecten Zand- en Grensmaas, hoe wordt in de projecten Zand- en
Grensmaas dan in de wateropgave voorzien?
Antwoord 13
De afspraken zoals opgenomen in de nadere overeenkomst met
Consortium Grensmaas hebben als oogmerk de afgesproken hoogwaterveiligheid conform de planning in 2017 te realiseren. Er wordt daarom
geen vertraging verwacht. Voor het project Zandmaas, geldt eveneens dat
de hoogwaterdoelstelling naar verwachting conform planning (in 2015)
wordt gerealiseerd. Dit is exclusief de prioritaire kademaatregelen
(sluitstukkaden). Die moeten in 2020 gerealiseerd zijn. Zie ook de
antwoorden op vraag 1 en 2.
Vraag 14
Kan per risico worden aangegeven wat de beheersmaatregelen zijn?
Antwoord 14
Risico: Juridisch kader grondverzet
Risicobeheersing: Maaswerken volgt de inhoudelijke ontwikkelingen rond
het juridisch kader grondverzet nauwgezet. Met name het Besluit
Bodemkwaliteit, Waterwet en Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht
zijn hierbij van belang. Ook de ontwikkelingen op het gebied van de
Europese regelgeving, met een doorwerking op grondverzet, worden
nauwgezet gevolgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 18 106, nr. 215

4

Risico: marktsituatie zand- en grindmarkt
Risicobeheersing: Met de Nadere Overeenkomst (november 2011) is de
realisatie van hoogwaterveiligheidsdoelstelling Grensmaas veilig gesteld.
Door monitoring van de bedrijfsprocessen van het Consortium
Grensmaas wordt de doorwerking van de marktontwikkelingen op de
planning van de overeengekomen werken gevolgd.
Risico: Contracteringwijze hoogwatergeulen
Risicobeheersing: De ontwikkelingen met betrekking tot de uitvoering van
de grondbergende maatregel [Hoogwatergeul Lomm] en de grond
aanleverende maatregelen [Zomerbedverdiepingen Grave en Sambeek]
worden door Maaswerken intensief gevolgd. Hierbij staat vooral de
uitvoering van het grondstromenplan van Lomm centraal. De toegestane
aanvoer van grond van buiten het projectgebied zorgt voor meer
flexibiliteit in de risicobeheersing. Bij de Hoogwatergeul Well-Aijen wordt
intensief met de zelfrealisator overlegd over de planning van de maatregel
en de mogelijkheden om verdere vertragingen te voorkomen. Hier staat
de tijdige verkrijging van de benodigde vergunningen centraal.
Risico: Sluitstukkaden
Risicobeheersing: RWS toetst de voortgang van de werkzaamheden van
de Waterschappen door toepassing van Systeem Gerichte Contractbeheersing. Hierbij wordt met risicogestuurde toetsen het functioneren van
de kwaliteitssystemen van de Waterschappen, gericht op de uitvoering
van de overeengekomen maatregelen, gevolgd en waar nodig
bijgestuurd.
Risico: Tegenvallers Consortium Grensmaas
Door het monitoren van de bedrijfsprocessen van het Consortium
Grensmaas (CG) wordt de doorwerking van de marktontwikkelingen op de
planning van de overeengekomen werken van nabij gevolgd en is er met
CG intensief overleg. Momenteel richt deze inspanning zich vooral op de
vergunningverwerving voor de geplande optimalisaties (zie vraag 6).
Risico: Uitstel oplevering CG mijlpalen 2017, 2018 en 2022
– Hoogwaterdoelstelling 2017: Het resterende risico betreft vertraging
door ingesteld bezwaar en beroep tegen de optimalisaties die in de
Nadere Overeenkomst zijn opgenomen en waarvoor vergunningen
moeten worden verleend. Door gericht omgevingsmanagement wordt
getracht dit risico te beheersen.
– Natuurdoelstelling 2018: Tussen convenantpartners wordt overlegd
over de wijze waarop met de beperkte financiële middelen voor het
natuurbeleid wordt omgegaan en de gevolgen die dat heeft voor de in
2005 afgesproken natuurdoelstelling.
– Afronding werk 2022: Deze mijlpaal is verschoven van 2022 naar 2024
en heeft geen relatie met de realisatie van de hoogwaterdoelstelling.
Risico: Grondverwerving natuurgronden
Risicobeheersing: Tussen convenantpartners Maaswerken wordt overlegd
over de wijze waarop met de beperkte financiële middelen voor het
natuurbeleid wordt omgegaan en de gevolgen die dat heeft voor de in
2005 afgesproken natuurdoelstelling. De inzet is erop gericht om met de
resterende financiële middelen zoveel mogelijk (internationaal, verplichte)
natuurdoelen te realiseren.
Risico: Aantreffen Niet Gesprongen Explosieven (NGE) in/op waterbodem
Risicobeheersing: Het risico dat NGE worden aangetroffen is explosiegevaar met gevolgen voor tijd (vertraging) en geld (meerkosten). Dit
wordt beheerst door beveiligd te baggeren (explosiegevaar), opnemen
risicoreservering (meerkosten) en een deel van contract Grave over te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 18 106, nr. 215

5

hevelen naar contract Sambeek om vertraging (tijd) in Grave te
voorkomen. Daarnaast bestaat het risico van het bergen van
niet-vermarktbare NGE-verdachte grond (geschikte plaats en kosten) met
als beheersmaatregel overleg diverse partijen om onder veilige condities
te kunnen bergen.
Risico: Verplichtingen monitoring grondwaterstand Grensmaas
Risicobeheersing: Het van toepassing zijnde Besluit bodemkwaliteit kent
geen verplichting tot monitoren van de dekgrondbergingen. De aandacht
bij de risicobeheersing gaat nu met name uit naar het in beeld brengen
van de effecten van de realisatie van het Grensmaasproject op de
grondwaterstand in Vlaanderen. Door periodiek [inter]nationaal overleg
met alle betrokkenen worden de ontwikkelingen gevolgd en waar nodig
bijgestuurd.
Risico: Rivierkundige werken
Risicobeheersing: Eind 2012 worden de met CG in 2005 overeengekomen
rivierkundige werken, gericht op het beheersen van nadelige rivierkundige
gevolgen van de door CG uit te voeren hoogwaterbeschermingsmaatregelen, afgerond. Bij een aantal andere locaties worden de ontwikkelingen
in de rivier t.a.v. bodem en oever door de Nederlandse en Vlaamse
rivierbeheerder verder gevolgd. Tijdens de realisatie van het project
ontstaat beter zicht op de noodzaak van deze werken. Voor de eventuele
uitvoering van aanvullende maatregelen is een financiële risicoreservering opgenomen.
Risico: Onvoorziene bodemverontreinigingen
Risicobeheersing: Bij grondaankoop wordt een «schoon grond verklaring»
van de verkoper verlangd. I.h.k.v de projectbeheersing is voorafgaande
aan de vormgeving van de maatregel de bodemkwaliteit van het
maatregelgebied goed in kaart gebracht. Mocht bij de levering van
gronden aan CG bodemsanering noodzakelijk zijn, dan is hiervoor een
financiële risicoreservering opgenomen. Vooralsnog zijn er geen
onvoorziene bodemverontreinigingen bekend.
Risico: Aanbestedingsrisico’s
Risicobeheersing: Voor mogelijke kosten van een eventuele procedure
door derden of de NMa is een risicoreservering opgenomen. Door het
verstrijken van de uitvoeringsperiode van de maatregel wordt de kans op
het optreden van dit risico steeds kleiner. Het risico op een procedure bij
de Europese Commissie is beheerst door een goede afstemming met de
Europese Commissie. Er is een limitatieve lijst van door CG openbaar aan
te besteden werkzaamheden. In het tweede halfjaar 2012 wordt het
planningsproces van CG onder meer op dit specifieke aandachtspunt in
het kader van systeem gerichte contractbeheersing getoetst.
Risico: Diversen (conditionering: kabels/leidingen)
Risicobeheersing: de geldende regelingen voor planschade en nadeelcompensatie worden zoveel als mogelijk toegepast. Het risico dat de
regeling niet van toepassing is bij realisatieprojecten wordt beheerst door
met de betrokken kabel- en leidingbeheerders te overleggen om de
haalbaarheid en voortgang van de maatregelen niet in gevaar te brengen.
In de contracten wordt zekerheidshalve uitgegaan van de mogelijke
aanwezigheid van niet gesprongen explosieven. Er wordt gewerkt aan de
hand van protocollen. Aangezien de Rijksoverheid hier een risicoaansprakelijkheid heeft, wordt voor de beheersing van de gevolgen een risicoreservering aangehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 18 106, nr. 215

6

Vraag 15
Waarom is het risico dat het Grensmaasproject niet of vertraagd wordt
gerealiseerd, niet geheel verdwenen? Wat bedoelt u precies met «het
risico dat het Grensmaasproject niet wordt gerealiseerd»?
Antwoord 15
Het risico dat delen van het Grensmaasproject niet worden gerealiseerd is
zeer klein, maar wel aanwezig. Met het sluiten van de nadere overeenkomst zijn afspraken over het optimaliseren van de planning vastgelegd
en risico’s beter beheerst. Omdat het project nog een lange looptijd kent
blijven er restrisico’s op vertraging bestaan.
Vraag 16
Waarom is, ondanks de door het Consortium Grensmaas gewenste
optimalisaties en de rentedragende lening, de trend van tegenvallers nog
steeds gekwalificeerd als «onveranderd»?
Antwoord 16
De haalbaarheid van de gewenste optimalisaties wordt mede bepaald
door de tijdige afgifte van de benodigde vergunningen. Op het moment
dat deze vergunningen daadwerkelijk zijn verkregen zal bij dit risico de
trend «dalend» worden vermeld.
Vraag 17
Waaruit hebben de optimalisaties van het Consortium Grensmaas
bestaan?
Antwoord 17
Zie hiervoor het antwoord op vraag 6.
Vraag 18
Waarom wordt de minnelijke verwerving binnen het project Grensmaas,
die op dit moment naar tevredenheid loopt, gekwalificeerd als stijgende
trend?
Antwoord 18
De kwalificatie «stijgende trend» geldt voor het hele risico grondverwerving natuurgronden. Voor de Grensmaas is de trend momenteel
onveranderd, voor de Zandmaas is de trend stijgend. Per saldo is er voor
het grondverwervingrisico van natuurgronden sprake van een stijgende
tendens door onzekerheden in de ontwikkelingen met betrekking tot het
natuurbeleid en de effecten daarvan op de Grens- en Zandmaas.
Vraag 19
Waaruit bestaan de aanbestedingsrisico’s?
Antwoord 19
Het aanbestedingsrisico is dat de Europese Commissie of derde partijen
bezwaar maken en/of een juridische procedure starten over de wijze
waarop de overeenkomst met het Consortium Grensmaas is gesloten. Dit
risico wordt steeds kleiner met het vorderen van de tijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 18 106, nr. 215

7