Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 545

Wet- en regelgeving financiële markten

Nr. 125

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 november 2020
Tijdens het vragenuur van 22 september jl. heb ik met uw Kamer van
gedachten gewisseld over de berichtgeving rondom de zogenoemde
FinCEN-files (Handelingen II 2020/21, nr. 4, mondelinge vragen over het lid
Gijs van Dijk over de rol van ING bij Russische spiegelhandel). De casus
waar het vooral om ging, zag op Russisch geld dat via een aantal schijven
in dollars werd omgezet. In de berichtgeving kwam naar voren dat twee
Nederlandse bedrijven hierbij betrokken waren en dat transacties via een
dochteronderneming van ING in Polen liepen. Ik heb tijdens dit vragenuur
toegezegd dat ik De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële
Markten (AFM) om informatie over spiegelhandel zou vragen en dat ik uw
Kamer hierover zou informeren voor het algemeen overleg bestrijding
witwassen en terrorismefinanciering van 10 december aanstaande.
Daarnaast heeft uw Kamer mij verzocht om in te gaan op enkele vragen
over ING en mijn contacten met Polen naar aanleiding van de berichtgeving. In deze brief ga ik op deze punten in.
Spiegelhandel
Bijgevoegd vindt u de reactie van DNB en AFM op mijn informatieverzoek
over spiegelhandel1. In hun brief gaan de toezichthouders onder andere in
op de wijze waarop spiegelhandel plaatsvindt, hoe hierop toezicht wordt
gehouden en bij welke toezichthouders dit toezicht is belegd. Daarnaast
besteden de toezichthouders aandacht aan de integriteitsrisico’s die zijn
verbonden aan spiegelhandel en gaan zij in op de vraag of er (aanvullende) maatregelen nodig zijn om de risico’s van deze handel te mitigeren.
DNB en AFM schrijven dat de informatie uit de berichtgeving afkomstig is
uit rapporten die Amerikaanse banken aan FinCEN2 hebben gestuurd over
verdachte transacties over de periode 2000–2017. Het International
Consortium of Investigative Journalists heeft een beperkt deel van de
1
2

kst-32545-125
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Financial Crimes Enforcement Network; het Amerikaanse equivalent van de FUI-Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 545, nr. 125

1

verkregen informatie openbaar gemaakt. De toezichthouders schrijven dat
zij niet in kunnen gaan op de mogelijke betrokkenheid van individuele
instellingen, omdat dat toezichtvertrouwelijke informatie is. Wel lijkt het er
volgens DNB en AFM op dat er geen financiële instellingen die onder
toezicht staan van een Nederlandse toezichthouder betrokken zijn bij de
transacties zoals die zijn beschreven door Het Financieele Dagblad op
21 september 2020.
De toezichthouders lichten in de brief toe dat spiegelhandel niet een vast
omlijnd fenomeen is. Onder de noemer van spiegelhandel kunnen
verschillende vormen van het verrichten van transacties vallen. Zij
schetsen dat het verrichten van die transacties kan worden gebruikt om de
herkomst van geld te verhullen, wat een indicatie kan zijn voor witwassen.
Volgens DNB en AFM speelt het cliëntenonderzoek door financiële
instellingen een cruciale rol in het voorkomen hiervan, aangezien de cliënt
zelf en de oorsprong van de betrokken middelen de belangrijkste factoren
zijn bij het bepalen van het witwasrisico. Het is daarom noodzakelijk dat
het cliëntenonderzoek bij financiële instellingen op orde is, om misbruik
van de dienstverlening te voorkomen. DNB en AFM noemen geen
specifieke aanvullende maatregelen voor het mitigeren van witwasrisico’s
bij dergelijke transacties. Zij onderstrepen in het algemeen de noodzaak
van meer harmonisatie en de introductie van een Europese toezichthouder om witwassen effectief tegen te gaan. Dit laatste heb ik ook weer
bepleit tijdens de Ecofin van 6 oktober jl. Ik heb daarbij ook mijn zorgen
uitgesproken over de berichtgeving rondom de FinCEN files. Ik deel dan
ook dit standpunt van DNB en AFM en zal in Europees verband hierop
blijven inzetten. Ik ben tevreden dat op 4 november jl. Raadsconclusies in
de Ecofin3 zijn aangenomen, waarin onder meer het belang van de
introductie van een Europese toezichthouder wordt genoemd.
Tot slot merken de toezichthouders nog op dat samenwerking tussen FIU’s
van belang is, evenals de informatievoorziening van de FIU’s aan de
toezichthouders. De Minister van Justitie en Veiligheid en ik onderschrijven het belang van verbetering van de samenwerking tussen FIU’s.
Wij zetten ons hiervoor in Europees verband in, in lijn met het BNC-fiche
over het AML-actieplan van de Europese Commissie.4 Het is positief dat in
de hiervoor genoemde Raadsconclusies van de Ecofin ook het opzetten
van een ondersteunings- en samenwerkingmechanisme voor de EU FIU’s
wordt ondersteund.
Vragen over ING
Naar aanleiding van hetgeen gewisseld is tijdens het vragenuur van
22 september jl. heeft uw Kamer mij verzocht een schriftelijke reactie te
geven op een viertal vragen.
Ten eerste vroeg de Kamer of ik, toen ik sprak over mogelijke toekomstige
gevallen, specifiek ING bedoelde of dat die uitspraak meer in algemene
zin gold. Mijn opmerking tijdens het vragenuur was in het algemeen
bedoeld. De afgelopen jaren zijn de regelgeving en het toezicht op het
gebied van het voorkomen van witwassen aangescherpt en zijn poortwachters steeds meer aandacht gaan besteden aan hun maatschappelijke
rol in het tegengaan van witwassen. Dit zorgt ervoor dat er steeds vaker
zaken aan de oppervlakte zullen komen. Dit betekent ook dat in de
toekomst casussen boven water kunnen komen waaruit blijkt dat de
aandacht van poortwachters in het verleden mogelijk onvoldoende was.
Ook DNB en AFM constateren dat het niet uitgesloten is dat er meer
3
4

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12608-2020-INIT/en/pdf.
Kamerstuk 22 112, nr. 2882.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 545, nr. 125

2

«leaks» komen of omvangrijke witwasnetwerken worden ontdekt, waar
Nederlandse financiële instellingen bij betrokken zijn.
Daarnaast vroeg uw Kamer of er onderzoek is gedaan naar personen bij
ING en werd gevraagd naar de kennis bij de ING-top hierover. Ik heb
hierover navraag gedaan bij ING, het Openbaar Ministerie, DNB en de
AFM. ING heeft mij laten weten dat zij naar aanleiding van de berichtgeving rondom de FinCEN-files nader onderzoek doet naar de relevante
klanten of transacties. Het onderzoek is in volle gang en de uitkomsten
daarvan zullen worden gedeeld met de raad van bestuur van ING en – met
inachtneming van geldende wettelijke bepalingen – met de relevante
toezichthouders. ING heeft mij gemeld dat de onderneming eerst het
feitencomplex scherp wil hebben, voor zij kan beoordelen of acties jegens
personen aan de orde zijn. ING noemt in dit verband dat de berichtgeving
gebaseerd is op meldingen van Amerikaanse banken bij FinCEN en zij van
die meldingen niet eerder op de hoogte was. Het Openbaar Ministerie kan
niet ingaan op de vraag of in specifieke gevallen (al dan niet) strafrechtelijk onderzoek wordt verricht. DNB en de AFM kan ten aanzien van deze
vragen ook geen mededelingen doen, aangezien dit toezichtvertrouwelijke
informatie betreft.
Contact met Polen
De laatste vraag ging over het contact met Polen over de FinCEN-files.
Naar aanleiding van de berichtgeving heb ik contact gehad met mijn
Poolse ambtgenoot en hebben mijn medewerkers contact gehad met
ambtenaren van het Poolse ministerie. Ik heb in het contact mijn zorgen
uitgesproken over de berichtgeving. Verder hebben mijn Poolse collega
en ik vastgesteld dat de aanpak van witwassen ons beider aandacht heeft.
Het laatste hebben we beiden ook onderstreept tijdens de Ecofin van
4 november jl. Uit de verdere ambtelijke contacten is gebleken dat Polen
al bezig was met aanscherping van haar anti-witwasregels en op korte
termijn hiervoor met aanvullende wetgeving komt.
Tot slot benadruk ik dat de aanpak van witwassen continue aandacht blijft
vragen. Vanuit dat belang heb ik naar aanleiding van de berichtgeving
rond de FinCEN-files de toezichthouders om informatie gevraagd.
Ondanks dat de informatie in de berichtgeving niet goed te verifiëren is,
sterken de signalen mij in de inzet die ik op Europees niveau heb naar
meer harmonisatie van regelgeving en een Europese toezichthouder. Een
belangrijk deel van mijn aandacht op dit dossier zal in de komende
periode hierop gericht zijn.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 545, nr. 125

3