Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 553

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 september 2020
Inleiding
Mensen met dementie verliezen in toenemende mate hun cognitieve
vaardigheden. Dit heeft grote invloed op niet alleen het leven van de
mens met dementie, maar ook op zijn naasten. Iemand met dementie
heeft steeds meer ondersteuning en zorg nodig. Er is op dit moment nog
geen genezing voor dementie.
In Nederland zijn nu ongeveer 280.000 mensen met dementie. De huidige
prognose is dat dit aantal stijgt tot ongeveer 420.000 in 2030 en 520.000 in
2040. De zorgkosten voor dementie zullen navenant stijgen: van € 6,6 mld.
in 2015 naar € 15,6 mld. in 20401. Dementie ontwikkelt zich daarmee tot
de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland en tot de duurste
aandoening.
Als het vervolg op het Deltaplan Dementie (2013–2020) zond ik u op
3 december 20192 de hoofdlijnen van de Nationale Dementiestrategie
2021–2030. Met deze brief stuur ik u de uitwerking van deze hoofdlijnen3.
Uitgangspunt in deze strategie is de missie: Mensen met dementie en hun
naasten kunnen als waardevol lid van onze samenleving functioneren en
goede ondersteuning en zorg ontvangen. Er wordt voldoende wetenschappelijk onderzoek gedaan naar mogelijke preventie, behandeling en
genezing van dementie.
Opzet van de Nationale Dementiestrategie 2021–2030
De strategie krijgt vorm in drie hoofdthema’s:
– «Dementie de wereld uit»
1

Een samenhangend beeld van dementie en dementiezorg; Kerncijfers, behoeften, zorgaanbod
en impact; Themarapportage van de Staat van Volksgezondheid en Zorg, 2018
Kamerstuk 25 424, nr. 491
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2

kst-25424-553
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 553

1

– «Mensen met dementie tellen mee»
– «Steun op maat bij leven met dementie»
Voor de gehele strategie zijn vier doorsnijdende thema’s geformuleerd,
die bij elk hoofdthema betrokken worden: innovatie, jonge mensen met
dementie, internationaal en communicatie.
«Dementie de wereld uit»
Doelen hierbij zijn:
– In 2025 is er voor elke persoon met dementie een diagnose op maat en
een behandeling gericht en afgestemd op deze persoon beschikbaar.
– In 2025 is er meer zicht op welke oorzaken leiden tot de overige 60%
dementiegevallen, ervan uitgaande dat circa 40% van de dementiegevallen voorkomen had kunnen worden door leefstijlfactoren. In 2030 is
het streven dit beeld compleet te hebben.
In het onderzoeksprogramma Memorabel is sinds 2013 ingezet op
onderzoek naar alle aspecten van dementie. De komende jaren wil ik met
een onderzoeksprogramma meer focus en synergie binnen het dementieonderzoek realiseren. Dit betekent onder andere financiering van
baanbrekend onderzoek van topcentra, gespecialiseerd in dementieonderzoek, en van multidisciplinaire consortia. Het ultieme doel is
genezing en voorkomen van dementie. Daarnaast zet het onderzoek in op
het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met dementie,
onder andere door onderzoek in de topsector Lifesciences & Health en de
implementatie van innovatieve zorgconcepten. Samenwerking en
afstemming met andere onderzoeksinitiatieven, nationaal en internationaal, is cruciaal om het uiteindelijke doel «dementie de wereld uit» te
bereiken.
In een nieuw onderzoeksprogramma zetten we in op:
– Fundamenteel onderzoek door investering in topcentra die ruimte
krijgen voor meerjarige studies en het opzetten van samenwerkingsverbanden.
– Gerichte stimulans van onderzoek naar diagnostiek in gespecialiseerde
centra.
– Risicoreductie in de vorm meer kennis van de invloed van leefstijlfactoren, maar ook onderzoek naar mogelijkheden om op andere
manieren dementie te voorkomen of in een vroeg stadium, voordat er
klinische symptomen zijn, te behandelen.
– De integratie van onderzoek, zorg en onderwijs door de ontwikkelde
kennis rond dementie in het onderwijs van professionals een duidelijke
plek te geven.
– Communicatie van onderzoeksresultaten, in het bijzonder de invloed
van leefstijl op het ontstaan van dementie.
Binnen de begroting van VWS heb ik ruimte gevonden voor de verdubbeling van het dementieonderzoeksbudget. Over een periode van vier jaar
zal dit budget stijgen van € 8 mln. per jaar naar € 16 mln. vanaf 2024.
«Mensen met dementie tellen mee»
De doelen zijn:
– In 2030 heeft 80% van de thuiswonende mensen toegang tot een
ontmoetingscentrum voor mensen met dementie in de nabijheid van
hun eigen woning. Hier krijgt men het aanbod van zinvolle activiteiten.
– In 2025 is het aantal «dementievrienden» verdubbeld naar 750.000
personen. De nadruk ligt hierbij op jongeren en het daadwerkelijk hulp
bieden door dementievrienden aan mensen in de buurt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 553

2

Iemand met dementie is een waardevol lid van de samenleving en heeft
het recht als zodanig benaderd te worden, zonder vooroordelen of stigma.
Ik wil dat mensen met dementie de mogelijkheid krijgen om overeenkomstig hun wensen en mogelijkheden een rol in de samenleving te
blijven spelen. Dit betekent enerzijds inzet op het bieden van zinvolle
activiteiten voor mensen met dementie. Anderzijds vraagt dit het
bijdragen aan een structurele gedragsverandering bij mensen, zodat
mensen met dementie zich deel van de samenleving voelen.
Hiervoor gaan wij inzetten op:
– Het bieden van mogelijkheden voor mensen met dementie om
bijvoorbeeld vrijwilligerswerk te doen, zoals in Dementalent-projecten,
en om gebruik te maken van ontmoetingscentra voor mensen met
dementie en hun mantelzorgers.
– In samenwerking met Alzheimer Nederland willen we komen tot een
meer structureel trainingsaanbod voor professionals in diverse
sectoren en het brede publiek. Vooral jongeren willen we hierbij
betrekken, op scholen en in intergenerationele samenwerkingsprojecten. Dit laatste komt nu al naar voren in de «sociale benadering
dementie».
«Steun op maat bij leven met dementie»
Belangrijke doelen zijn:
– Zo snel als mogelijk, maar uiterlijk in 2025 werken alle professionals in
elk regionaal dementienetwerk volgens de zorgstandaard dementie,
domeinoverstijgend en persoonsgericht, doelmatig, tijdig en proactief.
– Vanaf 2025 is elk regionaal dementienetwerk geborgd door middel van
vastgelegde samenwerkingsafspraken en structurele financiering.
De afgelopen jaren zijn met het programma Dementiezorg voor Elkaar
stappen gezet in de verdere verbetering van de ondersteuning en zorg
voor mensen met dementie en hun naasten. De komende jaren wil ik deze
ontwikkeling voortzetten, onder andere door:
– Het versterken van de regionale netwerken voor dementiezorg met
daarbij herkenbare zorgteams in de wijk.
– De implementatie van de zorgstandaard dementie.
– Op landelijk niveau de inzet op het verzamelen, verrijken, in stand
houden en verspreiden van kennis over alle aspecten van ondersteuning en zorg voor mensen met dementie en hun naasten. Aandacht
voor persoonsgerichte zorg is hierbij een vanzelfsprekendheid.
Een samenwerkingsverband van de regionale dementienetwerken, hun
overkoepelende organisatie Dementienetwerk Nederland en de landelijke
kennisinstituten gaat de zorgstandaard dementie in elk regionaal netwerk
implementeren. Met de verdere ontwikkeling van het register dementiezorg en -ondersteuning krijgen we een instrument voor kwaliteitsverbetering van de dementiezorg. Met de betrokken partijen gaan we werken
aan een structurele borging en financiering van de regionale dementienetwerken.
Doorsnijdende thema’s
Innovatie
Innovatie is bij alle aspecten van dementie van belang, zowel technologisch als niet-technologisch. We denken hierbij bijvoorbeeld aan gebruik
van technologie bij baanbrekend wetenschappelijk onderzoek. Maar ook
aan het ontwikkelen van innovatieve wijzen waarop mensen met
dementie kunnen blijven meedoen in de samenleving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 553

3

Jonge mensen met dementie
Een speciale groep binnen deze strategie zijn de jonge mensen met
dementie. Zij hebben vaak andere vormen van dementie dan mensen
boven 65 jaar. Diagnostiek is, mede door de leeftijd, lastiger omdat niet
altijd aan dementie wordt gedacht. Doordat zij vaak nog een gezin met
thuiswonende kinderen hebben, fysiek sterker zijn en deelnemen aan het
arbeidsproces, stellen zij andere eisen aan ondersteuning en zorg dan hun
oudere lotgenoten.
Internationaal
Dementie raakt de hele wereld. Internationaal staat het Nederlands
dementie-onderzoek en onze dementiezorg in hoog aanzien. Redenen om
in te zetten op internationale samenwerking in onderzoek, bijvoorbeeld
via het wereldwijde Joint Programme Neurodegenerative Diseases
Research, especially Alzheimer’s (JPND). Daarnaast zet ik de samenwerking met verschillende Europese en wereldwijde initiatieven en
organisaties voort om kennis en ervaringen met dementiezorg te delen
met andere landen. Op deze wijze speelt Nederland een betekenisvolle rol
op alle aspecten van het dementiespeelveld.
Communicatie
Communicatie komt terug in alle programma’s van de strategie. Vooral
communicatie over bereikte resultaten, verspreiding van verkregen kennis
en ervaringen, die bijdragen aan de realisatie van onze doelstellingen. Bij
de communicatie wil ik specifieke aandacht voor passende informatie
over de mogelijkheden om het risico op dementie te verkleinen en over de
beschikbare ondersteuning en zorg in de regio.
Uitvoering
Deze Nationale Dementiestrategie krijgt nu gestalte in de uitvoering in
programma’s op de hoofdthema’s met hun doelstellingen. Deze
programma’s starten volgend jaar en krijgen vorm in samenwerkingen
met regionale dementienetwerken, gemeenten, zorgaanbieders, verzekeraars, wetenschappers, kennisinstituten, bedrijfsleven en, niet in de laatste
plaats, mensen met dementie en hun naasten. Al deze partijen betrek ik bij
de uitvoering van de strategie en de onderliggende programma’s en bij
het stellen van nadere doelen, voor korte en lange termijn. In de
programma’s is vanzelfsprekend aandacht voor de doorsnijdende thema’s
innovatie, jonge mensen met dementie, internationaal en communicatie.
Governance
Dementie, en daarmee ook deze strategie met de onderliggende
programma’s, is veelomvattend. Om de uitvoering van de programma’s
van de strategie tot een succes te maken is een eenduidige sturing
tezamen met input cliënt en praktijk belangrijk. Deze governance dient
voor het waarborgen van de onderlinge samenhang van de wijze van
sturen, beheersen en toezicht houden van de Nationale Dementiestrategie
en is gericht op een efficiënte en effectieve realisatie van doelstellingen.
Om de stem van de cliënt en de praktijk goed tot uiting te laten komen stel
ik een klankbordgroep in. Leden kunnen zijn mensen met dementie,
mantelzorgers, professionals werkzaam in dementiezorg en
-ondersteuning en professionals en vrijwilligers werkzaam in sectoren
waar zij regelmatig met mensen met dementie te maken hebben. Deze
klankbordgroep is verantwoordelijk voor het vertalen van signalen uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 553

4

praktijk en, op basis daarvan, het geven van advies aan de regiegroep en
de stuurgroep.
De regiegroep fungeert, onder leiding van de Minister van VWS, als
opdrachtgever en eindverantwoordelijke voor de uitvoering van de
strategie. Leden van de regiegroep zijn gezaghebbende personen uit
verschillende sectoren in de samenleving, die ieder de sector waarin zij
actief zijn, kunnen inspireren en activeren.
Een stuurgroep, gevormd door vertegenwoordigers van de relevante
partijen uit veld en overheid, fungeert als gedelegeerd opdrachtgever.
Daarmee is de stuurgroep verantwoordelijk voor de uitvoering van de
door de regiegroep, met inachtneming van de adviezen van de klankbordgroep, uitgezette strategie, voor het realiseren van de doelstellingen en
voor de bewaking van de voortgang van de strategie.
Deltaplan Dementie
Met de Nationale Dementiestrategie komt een einde aan het Deltaplan
Dementie. Met mijn hiervoor gemelde brief van 3 december 2019 zond ik
u een overzicht van de onder meer door het Deltaplan Dementie behaalde
resultaten. Uit de in mijn opdracht uitgevoerde evaluatie (bijlage)4 komt
naar voren dat het Deltaplan Dementie er in geslaagd een divers palet aan
organisaties aan zich te verbinden en heeft gezorgd voor een grotere
bewustwording rond het thema dementie. Ik ben betrokkenen daar
erkentelijk voor. De drie programma’s binnen het Deltaplan Dementie
(Memorabel, Dementiezorg voor Elkaar, Samen Dementievriendelijk)
waren succesvol. Onduidelijk is echter, zo blijkt uit de evaluatie, of voor de
uitvoering van de programma’s het Deltaplan Dementie noodzakelijk was.
Bij deze programma’s was er een directe subsidierelatie tussen de
programma-uitvoerders en het Ministerie van VWS. Dit resulteerde in
twee afzonderlijke sturingsrelaties, een met (het bestuur van) het
Deltaplan Dementie en een met VWS, wat niet altijd effectief was. Deze
afzonderlijke sturingsrelaties gaven ook onduidelijkheid over de
eindverantwoordelijkheid voor het dementiebeleid. Het aangaan van de
uitdaging waarvoor dementie ons stelt, vraagt om slagvaardig handelen
met korte en heldere lijnen. Ik heb daarom bij de uitvoering van de
Nationale Dementiestrategie gekozen voor een andere, eenduidiger wijze
van sturing, die ik hiervoor heb beschreven.
Tot slot
Met deze brief voldoe ik aan mijn toezegging5 dat ik een uitwerking van de
hoofdlijnen van deze strategie zou toezenden en aan de motie van de
leden Van der Staaij en Ellemeet6 over een langjarig actieplan als vervolg
op het Deltaplan Dementie.
Jaarlijks, voor het eerst in het voorjaar van 2022, ontvangt u een voortgangsrapportage van de Nationale Dementiestrategie 2021–2030.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 25 424, nr. 491
6
Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 80
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 553

5