Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 286

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 december 2009
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 bestond
er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 23 juli 2009 inzake het onderzoek vrijwillige bewonersbijdrage in AWBZ-instellingen (Kamerstuk 29 689, nr. 269).
De op 25 september 2009 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met
de door de staatssecretaris bij brief van 18 december 2009 toegezonden
antwoorden hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

1

Samenstelling:
Leden: Agema (PVV), Timmer (PvdA), Sap
(GL), De Roos-Consemulder (SP), De Vries
(CDA), Kant (SP), Joldersma (CDA), Smilde
(CDA), Van Miltenburg (VVD), Schippers
(VVD), Koşer Kaya (D66), Schermers (CDA),
Wolbert (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van
Gerven (SP), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD),
Leijten (SP), Van der Veen (PvdA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU),
Harbers (VVD), Van der Vlies (SGP) en
Willemse-van der Ploeg (CDA).
Plv. leden: De Mos (PVV), Arib (PvdA),
Halsema (GL), De Wit (SP), Ormel (CDA), Van
Velzen (SP), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Vietsch (CDA), Verdonk (Verdonk),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Van der
Ham (D66), Omtzigt (CDA), Vermeij (PvdA),
Heerts (PvdA), Langkamp (SP), De Krom
(VVD), Thieme (PvdD), Luijben (SP), Gill’ard
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Neppérus (VVD),
Van der Staaij (SGP) en Uitslag (CDA).

KST139364
0910tkkst29689-286
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de staatssecretaris

blz.
2
7

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretaris en het bijbehorende onderzoek naar
de vrijwillige bewonersbijdrage. Eerder hebben deze leden in een debat
met de staatssecretaris de vrijwilligheid van deze bijdragen benadrukt.
Daarnaast hebben genoemde leden toen ook als wens geuit dat instellingen over vrijwillige bijdragen overeenstemming bereiken met de cliëntenraden. Helaas vraagt maar in tweederde van de instellingen het
bestuur om een advies over de aanvullende diensten. De leden van de
CDA-fractie vinden dat veel te weinig en zijn van oordeel dat in alle instellingen de cliëntenraden hierbij actief betrokken moeten worden. Hoe gaat
de staatssecretaris dat bewerkstelligen en is een adviesrecht daarvoor
afdoende?
De terugkerende vraag is wat onder aanvullende diensten kan worden
begrepen. De staatssecretaris stelt terecht dat iedereen recht heeft op via
de AWBZ verzekerde zorg van een kwaliteit volgens de normen voor
verantwoorde zorg. Daaraan voegt de staatssecretaris toe dat de basiszorg op orde moet zijn. Research voor Beleid stelt op pagina 7: «Meerdere
instellingen en cliëntenraden melden echter in de case studies dat voor
hen niet zonder meer helder is welke diensten wel en welke diensten niet
onder de AWBZ-aanspraak vallen». Wat verstaat de staatssecretaris in dat
licht onder basiszorg? Kan naar het oordeel van de staatssecretaris die
afweging aan de instellingen en hun cliëntenraden worden overgelaten?
Zo ja, worden zij daarin ondersteund? Zo ja, hoe?
Kan de staatssecretaris het opvallende onderscheid tussen de sector
verpleging en verzorging en de sector geestelijke gezondheidszorg in de
mate waarin aanvullende diensten worden aangeboden ook verklaren? En
welke conclusies verbindt de staatssecretaris daaraan, zo vragen de leden
van de CDA-fractie.
Bijna één op de vijf instellingen weet niet of hun beleid schriftelijk is vastgelegd. Een opvallende en veelzeggende uitkomst. Kan de staatssecretaris
dit verklaren, zo vragen de leden van de CDA-fractie. En deelt de staatssecretaris het oordeel dat de medezeggenschap, de schriftelijke vastlegging
en de voorlichting over aanvullende diensten niet vrijblijvend kunnen zijn?
Zo ja, hoe gaat de staatssecretaris dat bewerkstelligen?
De staatssecretaris stelt dat een bijdrage voor aanvullende diensten in
principe alleen vrijwillig kan zijn. Waarom «in principe»? Is de staatssecretaris met de leden van de CDA-fractie van oordeel dat de afname van de
aanvullende dienst en daarmee de bijdrage vrijwillig moet zijn? Hoe gaat
de staatssecretaris dat bewerkstelligen? Is de staatssecretaris bereid om
daarbij te leren van de gedragscode voor schoolkosten, waarbij ook
sprake is van een vrijwillige ouderbijdrage en schoolbesturen en ouderorganisaties hun gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben genomen?
Wat vindt de staatssecretaris van het feit dat uit het rapport blijkt dat er
relatief grote verschillen bestaan tussen de laagste en hoogste bijdrage
die door instellingen aan hun cliënten worden gevraagd voor soms
dezelfde typen diensten? En hoe verhouden de relatief hoge eigen
bijdragen zich tot de hoogte van de zak- en kleedgeldgrens? Kunnen
bewoners op die grens zich die hoge bijdragen wel veroorloven, terwijl
sommige aanvullende diensten onontkoombaar lijken (zoals waskosten),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

2

zo vragen de leden van de CDA-fractie. Bestaat er daarmee geen gevaar
van sociaal isolement?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretaris inzake het onderzoek naar de vrijwillige bewonersbijdragen in AWBZ-instellingen. Deze leden zijn van mening
dat de basiskwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen zonder
meer goed moet zijn en op maat en dat hierbij de normen van verantwoorde zorg een leidraad dienen te zijn. Genoemde leden vinden dat als
die basis goed is, en cliënten aanvullende wensen hebben, zij deze
aanvullende diensten tegen een eventuele betaling ook moeten kunnen
krijgen. Zij hebben nog enkele vragen aan de staatssecretaris over het
onderzoek naar de vrijwillige bewonersbijdrage in AWBZ-instellingen.
De leden van de PvdA-fractie lezen in het rapport over de vrijwillige bewonersbijdrage in AWBZ-instellingen, dat op basis van dit onderzoek het niet
mogelijk is om uitspraken te doen over wat de gemiddelde cliënt in een
AWBZ-instelling per maand kwijt is aan diensten die buiten de AWBZaanspraak vallen. Onderzoekers geven aan dat het wel mogelijk is om dit
inzichtelijk te maken maar dat daarbij een andere onderzoeksopzet noodzakelijk is. Deze leden willen graag weten of de staatssecretaris van plan is
om alsnog een aanvullend onderzoek te laten uitvoeren naar wat de
gemiddelde cliënt in een AWBZ-instelling per maand kwijt is aan diensten
die buiten de AWBZ-aanspraak vallen.
Genoemde leden zijn, net als de staatssecretaris, van mening dat er op
vele vlakken ruimte is voor verbetering. Deze leden lezen dat de staatssecretaris van plan is om met de sector te bespreken in hoeverre cliëntenraden meer betrokken kunnen worden bij de voorwaarden waaronder
aanvullende diensten worden aangeboden. In hoeverre vinden deze
gesprekken al plaats met de sector en wat zijn de uitkomsten van deze
gesprekken? De leden van de PvdA-fractie lezen dat 18% tot 81% van de
instellingen de aanvullende dienst bekostigen door middel van een
bijdrage van cliënten indien zij van deze dienst gebruik maken. Zij vragen
wat de wetenschappelijke houdbaarheid is van de onderzoeksresultaten
als dergelijke marges worden gehanteerd.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de staatssecretaris vindt dat de
bijdrage die voor aanvullende diensten wordt gevraagd «in principe alleen
vrijwillig kan zijn». Deze leden vragen of uitleg gegeven kan worden over
wat hiermee precies wordt bedoeld.
De leden van de fractie van de PvdA lezen in het onderzoek dat er opvallende verschillen zijn te vinden tussen instellingen in de hoogte van het
bedrag dat zij vragen aan cliënten voor aanvullende diensten. De staatssecretaris geeft aan in overleg te gaan met de sector over de grote verschillen in bijdragen die voor aanvullende diensten gevraagd worden. Hebben
deze gesprekken al plaatsgevonden? Zo ja, wat was de inzet van deze
gesprekken en wat zijn de uitkomsten van deze overleggen? Verder lezen
deze leden dat binnen de sectoren verpleging en verzorging en geestelijke
gezondheidszorg recreatieve diensten de meest aangeboden aanvullende
dienst is. Zij horen graag of dagactiviteiten ook hieronder vallen.
Genoemde leden constateren dat de hoogte van de bijdrage in de meerderheid van de instellingen gelijk is voor alle cliënten. Theoretisch gezien
zou het dus kunnen voorkomen dat een cliënt een bijdrage betaalt voor
iets waar hij/zij geen gebruik van maakt. Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze constatering? Deelt de staatssecretaris de mening dat dit in
strijd is met het principe van een pluspakket?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat het voor meerdere instellingen en
cliëntenraden niet zonder meer helder is welke diensten wel en welke
diensten niet onder de AWBZ-aanspraak vallen. Deze leden vragen of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

3

staatssecretaris van plan is om duidelijk te communiceren naar het veld
wat wel of niet onder de AWBZ-aanspraak valt. Zo vragen zij bijvoorbeeld
of het wassen van beddengoed wel of niet onder een aanvullende dienst
behoort te vallen. Deze leden vragen ook of cliënten ervoor kunnen kiezen
hun beddengoed niet te laten wassen.
Enkele instellingen stellen dat de bijdragen die cliënten dienen te betalen
dusdanig laag zijn dat het overbodig is een maximale bijdrage per maand
te hanteren. De leden van de fractie van de PvdA horen graag of de staatssecretaris een verklaring heeft voor de verschillen tussen instellingen.
De leden van de PvdA-fractie delen de mening van de staatssecretaris dat
aanvullende diensten of pluspakketten niet mogen leiden tot uitholling
van de basiszorg. Deze leden hebben door middel van de motie Wolbert
(Kamerstuk 30 597, nr. 71) de regering verzocht te stimuleren dat instellingen pas overgaan tot het aanbieden van pluspakketten wanneer hun
eerste verantwoordelijkheid, het bieden van kwalitatief goede basiszorg
volgens vastgesteld zorgplan, op orde is. Deze leden vragen of uiteengezet kan worden op welke wijze hiervoor zorg gedragen wordt.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben het rapport van Research voor Beleid
goed gelezen en komen tot de conclusie dat dit een eerste aanzet is voor
een stevige discussie over de (vrijwillige) bijdrage in zorginstellingen.
Genoemde leden vinden de zogenaamde vrijwillige bijdragen een teken
dat de tweedeling in de zorg toeslaat en vrezen voor de toegankelijkheid
van de zorg. Maar zeker vrezen zij voor de toegankelijkheid van kwaliteit
van leven voor mensen die in een zorginstelling verblijven. Deze leden
wijzen erop dat mensen al een heel hoge eigen bijdrage betalen voor de
zorg die zij krijgen in de instellingen en dat er velen zijn die per maand
weinig geld overhouden voor sociale participatie. Erkent de staatssecretaris dat zeker ook met de discussie over pluspakketten sprake is van
klassenzorg? De leden van de SP-fractie missen in de begeleidende brief
van de staatssecretaris bij het rapport politieke oordelen. Deze leden zijn
van mening dat «het onder de aandacht brengen» van de instellingen niet
voldoende is. Deelt de staatssecretaris deze mening?
De leden van de SP-fractie vragen of de staatssecretaris wil ingaan op het
stijgen van de bijdragen ten opzichte van 2006. De echte beleidswijziging,
namelijk dat het wassen van kleding per 1 januari 2009 uit de AWBZ is
gehaald, kan volgens deze leden niet de verklaring zijn voor de stijging op
andere terreinen. Is het mogelijk dat de staatssecretaris hierover een
bespiegeling kan geven? Kan het zijn dat instellingen naar mogelijkheden
zoeken om kosten steeds meer door te berekenen aan bewoners omdat er
te weinig financiering is voor zaken als verzekeringen, rechtsbescherming,
eten en drinken buiten de maaltijden, alarmering enz. Deelt de staatssecretaris de mening dat hier sprake is van (mogelijke) wildgroei?
Voorts vragen de leden van de SP-fractie de staatssecretaris om in te gaan
op de vraag wat vrijwillig is. Deelt de staatssecretaris de mening dat het
laten wassen van kleding en beddengoed geen keuze is? In hoeverre
oordeelt de staatssecretaris dan dat het hier een vrijwillige bijdrage
betreft? Acht de staatssecretaris het voorstelbaar dat bijvoorbeeld
ouderen wekelijks hun was gaan doen bij hun kinderen? Erkent de staatssecretaris dat er mensen zijn die in instellingen wonen die geen andere
keuze hebben dan gebruik te maken van wassen in de instelling, omdat er
bijvoorbeeld geen naasten zijn of omdat er naasten zijn die ver weg
wonen?
De leden van de SP-fractie vragen wat de staatssecretaris vindt van de
vrijwilligheid van betalen voor extra eten en drinken buiten de reguliere
maaltijden. Erkent de staatssecretaris dat er situaties zijn waarbij het
rekenen van een bijdrage voor consumpties buiten de maaltijden om een
schrijnend beeld geeft van de verschraling in de zorg? Vindt de staatsse-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

4

cretaris dat bijvoorbeeld een oranje tompoes op Koninginnedag niet
gewoon bij kwaliteit van leven dient te horen? Hoort bijvoorbeeld een
paaseitje in de paastijd gewoon bij kwaliteit van leven? Hoort een gebakje
op iemands verjaardag er gewoon bij zodat dit niet zou moeten worden
afgerekend? Erkent de staatssecretaris dat het doorberekenen van dit
soort kosten juist een enorme tweedeling in de hand werkt, en de deelname beperkt van mensen die geen geld hebben voor dit soort normale
zaken?
Wat vindt de staatssecretaris van de definitie maaltijd? Behoort daar fruit,
melk en een toetje bij? Zo ja, kan de staatssecretaris dan ingaan op de
vele geluiden die de leden van de SP-fractie horen dat mensen daarvoor
extra moeten betalen? Zo nee, waarom vindt de staatssecretaris dit er niet
bij horen? Deze leden betreuren het dat uit het rapport niet is op te maken
wat er nu wel en niet onder de consumpties buiten de reguliere maaltijden wordt verstaan en zij verzoeken de staatssecretaris om hier nader
onderzoek naar te doen. Vindt de staatssecretaris het bijvoorbeeld acceptabel dat mensen op warme dagen voor extra drinken moeten gaan
betalen? Kortom, genoemde leden willen de schaal van dit doorberekenen
aan bewoners weten en het oordeel van de staatssecretaris waar de grens
ligt.
De leden van de SP-fractie constateren dat er tussen de verzorgings- en
verpleeghuizen een groot verschil is in de hoogte van de bijdragen. Kan
de staatsecretaris daar eens op ingaan? Wat is hiervan de oorzaak? Is het
wenselijk dat mensen die meer zorgbehoevend zijn meer worden belast?
Vindt de staatssecretaris dit ethisch kloppen? En hoe oordeelt de staatssecretaris in dit geval over de vrijwilligheid van de bijdragen? Hebben zeer
zorgbehoevende mensen wel een mogelijkheid om het anders te organiseren?
De leden van de SP-fractie vinden het schokkend dat er in 80% van de
gevallen geen maximum gesteld wordt aan de «vrijwillige» bijdrage. Hoe
oordeelt de staatssecretaris hierover? Kan een instelling maar blijven
doorberekenen? Hoe zou de staatssecretaris reageren als blijkt dat instellingen iets elementairs als wc-papier gaan doorberekenen? Hoe zou de
staatssecretaris reageren als instellingen voor schoonmaakwerkzaamheden op kamers bijdragen gaan vragen?
Hoe oordeelt de staatssecretaris over de keuzevrijheid als blijkt dat maar
20% van de instellingen de regelingen schriftelijk aan bewoners kenbaar
maakt? Zou de staatssecretaris graag geconfronteerd worden met een
rekening achteraf? Hoe oordeelt de staatssecretaris over het feit dat cliëntenraden in een derde van de gevallen niet geadviseerd hebben, dan wel
geïnformeerd worden? Vindt de staatssecretaris hier een gesprek met de
sector werkelijk voldoende? Kan dit antwoord worden toegelicht?
Is het mogelijk te onderzoeken of zorginstellingen via de «vrijwillige»
bijdragen winst maken? Zo nee, waarom niet?
Tot slot willen de leden van de SP-fractie vragen of de staatssecretaris de
mening deelt dat met het invoeren van de zorgzwaartepakketten juist de
deur is opengezet naar nog meer mogelijkheden om bewoners te
belasten. Met de pakketten zijn zaken als ontspanning en beweging, het
vieren van feestdagen of het organiseren van gezamenlijke uitjes volledig
geschrapt uit de zorg. Kan de staatssecretaris eens ingaan op de consequenties die zij ziet voor de kwaliteit van leven voor mensen die op de zaken kleedgeldnorm zitten in relatie met de «vrijwillige» bijdragen? Deze
leden verzoeken de staatssecretaris het antwoord inhoudelijk toe te
lichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

5

Vragen en opmerkingen van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretaris over de vrijwillige bewonersbijdrage
in AWBZ-instellingen en het bijbehorende onderzoek. Zij hebben daar nog
een aantal vragen bij.
De staatssecretaris geeft aan dat de basiszorg op orde moet zijn. Met de
grote verschillen in bewonersbijdragen in de verschillende AWBZ-instellingen rijst bij de leden van de SGP-fractie de vraag op welke manier de
basiszorg gerealiseerd moet worden zonder dat er sprake is van «verwenzorg». Met name als men vergelijkt tussen verschillende AWBZ-instellingen, kan dit punt duidelijk mee gaan spelen. In de ene instelling krijgt men
wassen/stomen voor 25 euro, terwijl in de andere instelling 50 euro moet
worden betaald. Aan de ene kant raakt dit niet zozeer de basiszorg, maar
is dit ook weer zo lineair aan de basiszorg verbonden, dat dit ook niet los
van elkaar gezien kan worden. Graag ontvangen de leden van de SGPfractie hierop een heldere reactie. Is de staatssecretaris het met deze leden
eens dat allereerst duidelijk moet zijn voor alle betrokkenen welke activiteiten wel en niet onder de AWBZ-aanspraak vallen? Hoe ziet de staatssecretaris de relatie tussen de vrijwillige bewonersbijdrage enerzijds, en het
gegeven dat veel dingen binnen de zorgzwaartepakketten ook nog onduidelijk zijn anderzijds, onder andere wat daar nu precies onder valt en wat
niet? Erkent de staatssecretaris dat duidelijkheid op dit punt voorwaarde
nummer één is voordat verder gesproken kan worden over aanvullende
activiteiten?
Aan het onderzoek hebben niet alle zorgaanbieders uit de gehandicaptenzorg hun medewerking verleend. Kan de staatssecretaris toelichten hoe
representatief dit onderzoek daarmee is, zo vragen de leden van de
SGP-fractie. Hoe groot is de kans dat er een vertekend beeld is ontstaan
doordat bijvoorbeeld instellingen met hoge eigen bijdragen voor aanvullende diensten niet hebben meegewerkt aan het onderzoek?
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de staatssecretaris wil voorkomen dat instellingen in deze onzekere tijden (mede naar aanleiding van
de invoering van de ZZP-financiering) de extra activiteiten als melkkoe
gaan gebruiken om de eigen reserves op te bouwen. Duidelijkheid wat
betreft financiën (buiten de extra activiteiten om) is dan ook cruciaal.
Graag ontvangen zij hierop een reactie.
De leden van de SGP-fractie plaatsen vraagtekens bij het verbinden van
bepaalde eisen aan de vrijwillige bewonersbijdragen; het argument hiervoor is dat de ene AWBZ-instelling totaal andere wensen kan hebben dan
een andere AWBZ-instelling. Dit geldt ook voor AWBZ-instellingen die
cliënten opnemen met dezelfde dominante grondslag, bijvoorbeeld een
verstandelijke handicap. De ene woonlocatie heeft ouder wordende bewoners, terwijl een andere woonlocatie met name jonge cliënten heeft met
een ontwikkelingsgerichte benadering. Deelt de staatssecretaris de
mening dat het per sector vastleggen van tarieven om de genoemde
redenen de vrijheid ondergraaft met betrekking tot vrijwillige bewonersbijdragen? Hoe gaat de staatssecretaris daarmee om?
Het voorgaande wil echter niet zeggen dat er maar sprake van wildgroei
moet zijn. Wat vindt de staatssecretaris ervan om per sector een soort
richtlijn/kader aan te geven wat als richtlijn gebruikt kan worden bij het
vaststellen van vrijwillige bijdragen, zo vragen de leden van de SGPfractie. Daaruit volgend moet iedere instelling in een zorgovereenkomst
vastleggen wat er van de cliënt wordt verwacht met betrekking tot extra
activiteiten en de bijdrage hieraan. De cliënt is dan op de hoogte en onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

6

schrijft dit ook door middel van een handtekening. Op welke manier denkt
de staatssecretaris erover na voor welke aanspraken vrijwillige bewonersbijdragen gevraagd mogen worden? Graag vernemen deze leden hierop
een reactie.
Op welke manier worden cliëntenorganisaties betrokken bij het vaststellen
van de hoogte van de eigen bijdragen, zo vragen de leden van de
SGP-fractie. Op welke manier wordt daarbij rekening gehouden met de
draagkracht van de cliënt? Hoe wordt rekening gehouden met de resterende koopkracht van de cliënt, zodat die nog kan blijven participeren in
de samenleving? In het verlengde van de voorgaande vragen: welke visie
heeft het kabinet op het punt van het verstrekken van bijzondere bijstand
voor bewoners van AWBZ-instellingen?
Bij een aantal instellingen wordt van iedere cliënt een bijdrage verwacht,
ongeacht of hij/zij gebruikt maakt van die dienst. De leden van de
SGP-fractie zouden er een warm voorstander van zijn dat ook de kwetsbare cliënt uit een AWBZ-instelling de vrijheid krijgt om van een dienst
gebruik te maken en daar dan ook voor te betalen, maar ook de vrijheid
heeft om daar geen gebruik van te maken en daar dus ook niet voor hoeft
te betalen. Hierin speelt ook het sociale netwerk van de cliënt een rol. Als
de cliënt beschikt over een groot sociaal netwerk dat extra activiteiten
voor hem/haar verzorgt, moet het volgens de leden van de SGP-fractie
niet de bedoeling van de instelling zijn om dit over te nemen. Graag
ontvangen deze leden op dit punt de visie van de staatssecretaris.

II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Reactie van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport op vragen van de vaste commissie staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport naar aanleiding van het
onderzoek vrijwillige bewonersbijdrage in de AWBZ-instellingen
(Kamerstuk 26 689, nr. 269).
Alvorens in te gaan op de vragen van diverse fracties hecht ik eraan om
een paar algemene opmerkingen te maken over de vrijwillige bewonersbijdrage. Het onderzoek laat zien dat veel instellingen extra diensten
aanbieden. Zij vragen daar in veel gevallen een bijdrage voor van de
bewoners. Het aanbieden van aanvullende diensten is al jarenlange praktijk. Ik vind het belangrijk dat instellingen deze extra diensten aanbieden.
Zonder dat was er geen kapsalon, een eigen tv op de kamer, een verzekeringspakket of een wijntje bij het eten. Zorginstellingen spelen al jaren in
op de behoefte van de cliënt door extra diensten aan te bieden. Ik
verwacht dat zorgaanbieders in de toekomst ook steeds meer de vraag
van de cliënt centraal stellen; dit zullen zij meenemen in de reguliere zorg
maar ook in het aanbieden van extra diensten. Ik vind dat in principe geen
slechte ontwikkeling, maar er zijn wel grenzen.
Ik ben met de Kamer van mening dat instellingen geen diensten tegen
betaling mogen aanbieden die tot de verzekerde zorg behoren. In eerdere
debatten en brieven over pluspakketten en vrijwillige eigen bijdragen
wordt er gesproken van basiszorg. In het Besluit zorgaanspraken zijn de
aanspraken van een cliënt geregeld. De AWBZ-zorg moet voldoen aan de
normen voor verantwoorde zorg. Deze normen zijn neergelegd in de
Kwaliteitswet. Verantwoorde zorg is volgens artikel 2 van de Kwaliteitswet «zorg van goed niveau, die in ieder geval doeltreffend, doelmatig en
patiëntgericht wordt verleend en die is afgestemd op de reële behoefte
van de patiënt.» De normen van verantwoorde zorg zijn algemeen van
aard. Deze vinden hun invulling op het individuele niveau in de instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

7

Met cliënten worden in de bespreking over het zorgplan afspraken gemaakt hoe de zorg er uit moet zien, in aansluiting op de reële behoefte
van de cliënt. Dit is de juiste plek om invulling te geven aan algemene
aanspraken, omdat juist op dit niveau recht kan worden gedaan aan de
wensen en behoeften van de cliënt. Ook op instellingsniveau worden er
beslissingen genomen over de invulling van de zorg de cliëntenraad heeft
bijvoorbeeld adviesrecht over voedingsaangelegenheden van algemene
aard en het algemeen beleid op het gebied van de veiligheid, de gezondheid of de hygiëne en ontspanningsactiviteiten voor cliënten. Besluiten
over het aanbod en prijs van dergelijke aanvullende producten en diensten vallen onder het verzwaard adviesrecht van de cliëntenraad. Ik vind
het belangrijk dat als een instelling extra diensten aan wil bieden tegen
betaling zij deze pakketten in goed overleg met de cliëntenraad vaststelt.
Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van instelling en cliëntenraad
om hier zorg voor te dragen.
Met de zorgzwaartebekostiging is voor het eerst duidelijk geworden
hoeveel budget instellingen voor een cliënt beschikbaar hebben. Instellingen moeten eerst goed doordenken wat dit voor hun zorgprocessen
betekent en niet lukraak tal van extra diensten aanbieden. Ik vind het
belangrijk dat instellingen naar cliënten transparant zijn welke zorg ze
bieden en voor welke diensten extra’s worden gevraagd. In de brochure
van het CVZ «Daar hebt u recht op in een AWBZ-instelling» wordt informatie gegeven waar de cliënt recht op heeft1. Zo staat omschreven dat de
AWBZ-instelling de energiekosten betaalt en de schoonmaakspullen. De
instelling zorgt voor televisies, radio’s of cd-spelers in gemeenschappelijke ruimten. Als de bewoner zelf één van deze apparaten wil, betaalt de
bewoner zelf. Het zorgkantoor ziet erop toe dat de instelling in het behandelplan de zorg aan de cliënt levert waar deze volgens de AWBZ (zoals
beschreven in de brochure) recht op heeft.
In het «Onderzoek Vrijwillige bewonersbijdrage» is nog een vrijwillige
bijdrage opgenomen voor het wassen van beddengoed. In een voetnoot
op pagina 31 van het rapport werd al gemeld dat sprake was van een
nieuwe waskostenregeling waarin het wassen van beddengoed in AWBZinstellingen onder de verstrekking valt. In bijgevoegde brochure van het
CVZ is deze verandering opgenomen. Dit betekent dat instellingen geen
vrijwillige bijdrage meer mogen vragen voor de waskosten van beddengoed.
CDA

1

De brochure is als bijlage bijgevoegd.

Helaas vraagt maar in tweederde van de instellingen het bestuur om een
advies over de aanvullende diensten. De leden van de CDA-fractie vinden
dat veel te weinig en zijn van oordeel dat in alle instellingen de cliëntenraden hierbij actief betrokken moeten worden. Hoe gaat de staatssecretaris dat bewerkstelligen en is een adviesrecht daarvoor afdoende?
Het CDA geeft aan dat instellingen in te weinig gevallen advies vragen aan
cliëntenraden over de aanvullende diensten (in tweederde van de gevallen).
Besluiten over prijs en omvang van aanvullende diensten vallen volgens
de WMCZ onder het verzwaard adviesrecht. Bij meningsverschillen tussen
cliëntenraden en instellingen over de uitvoering van de WMCZ is de
landelijke Commissie van Vertrouwenslieden scheidsrechter. In de nieuwe
Wet cliëntenrechten zorg (Wcz) wordt de invloed van cliëntraden vergroot.
In het wetsvoorstel krijgt de cliëntenraad op dit punt een instemmingsrecht. Daarnaast is in het wetsvoorstel opgenomen dat de IGZ toezicht
gaat houden op de naleving van de medezeggenschapsregels.
In de tussentijd zal ik met LOC en brancheorganisaties bespreken hoe kan
worden bevorderd dat instellingen en cliëntenraden nog meer met elkaar
in overleg treden over de aanvullende diensten. Begin november heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

8

VWS overleg gevoerd met brancheorganisaties en cliëntenorganisaties
over pluspakketten. Hier is de afspraak gemaakt dat partijen met elkaar in
december verder in gesprek gaan over het bieden van transparantie in het
veld rondom aanvullende diensten. Hierbij zal ook aandacht worden
besteed aan de positie van de cliëntenraad.
Wat verstaat de staatssecretaris in dat licht onder basiszorg? Kan naar het
oordeel van de staatssecretaris die afweging aan de instellingen en hun
cliëntenraden worden overgelaten? Zo ja, worden zij daarin ondersteund?
Zo ja, hoe?
Hiervoor heb ik al uiteengezet wat ik onder basiszorg versta. De basiszorg
krijgt een invulling op het niveau van de instelling. De afweging wat basiszorg is in concrete gevallen behoort, binnen de grenzen van de normen
van verantwoorde zorg, tot de verantwoordelijkheid van de instelling. Er
zijn echter zaken die onbetwistbaar tot de basiszorg behoren, zoals een
ontbijt of ondersteuning om uit bed te komen. Een hulpmiddel bij het
vaststellen van wat wel en wat niet bij de basiszorg behoort is de
brochure «Daar hebt u recht op in een AWBZ-instelling» uitgebracht door
het CVZ. Deze richtlijn omschrijft heel duidelijk voor welke producten en
diensten de instelling moet zorgen en voor welke diensten een bijdrage
gevraagd mag worden. Voor zowel cliënten, cliëntenraden en instellingen
bevat deze brochure nuttige informatie. De brochure is tot stand gekomen
in overleg met alle betrokken partijen. Het CVZ heeft de brochure aan alle
instellingen toegestuurd. Veel instellingen geven de brochure aan hun
cliënten. Daarnaast is de brochure in veelvoud aan het LOC verzonden,
zodat de brochures uitgedeeld kunnen worden onder cliëntenraden.
Cliëntenraden kunnen bij vragen over aanvullende diensten terecht bij het
LOC.
Kan de staatssecretaris het opvallende onderscheid tussen de sector
verpleging en verzorging en de sector geestelijke gezondheidszorg in de
mate waarin aanvullende diensten worden aangeboden ook verklaren? En
welke conclusies verbindt de staatssecretaris daaraan, zo vragen de leden
van de CDA-fractie.
De mate waarin aanvullende diensten worden aangeboden is mede afhankelijk van de behoefte die onder bewoners bestaat. In de verpleeg- en
verzorgingshuizen is meer vraag naar dergelijke producten dan in de
geestelijke gezondheidszorg.
De staatssecretaris stelt dat een bijdrage voor aanvullende diensten in
principe alleen vrijwillig kan zijn. Waarom «in principe»?
Aanvullende diensten zijn pakketten die iets extra zijn bovenop de basiszorg. Het is aan de bewoner van een instelling om van dergelijke diensten
gebruik te willen maken. Vrijwilligheid staat dus voorop, een instelling
moet wel zeer goede redenen hebben om een aanvullende dienst
verplicht op te leggen.
Is de staatssecretaris met de leden van de CDA-fractie van oordeel dat de
afname van de aanvullende dienst en daarmee de bijdrage vrijwillig moet
zijn?
Ja, de aanvullende diensten zijn een aanvulling op de noodzakelijke zorg.
Ik ben er niet op tegen dat zorgaanbieders vanuit een servicegedachte
aanvullende diensten aanbieden, maar de bewoners moeten in principe
daar zelf over kunnen beslissen. Hiermee wordt de persoonlijke keuze aan
mensen die in intramurale instelling verblijven (net zoals bij een ander)
overgelaten.
Hoe gaat de staatssecretaris dat bewerkstelligen?
In het debat met de Kamer over de klassenzorg/basiszorg van 2 juni 2009
heb ik gezegd dat ik geen bezwaar heb tegen pluspakketten, met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

9

nadruk op plus. Het moet dus een aanvulling zijn op de basiszorg. Het
zorgkantoor houdt toezicht en ziet erop toe dat de gecontracteerde zorgzwaartepakketten daadwerkelijk worden geleverd. Hiermee krijgt de differentiatie van de zorg een stimulans.
Is de staatssecretaris bereid om daarbij te leren van de gedragscode voor
schoolkosten, waarbij ook sprake is van een vrijwillige ouderbijdrage en
schoolbesturen en ouderorganisaties hun gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben genomen?
De gedragscode schoolkosten is een mooi initiatief vanuit vertegenwoordigers van ouders, schoolbesturen en schoolleiders om samen te stimuleren dat scholen de schoolkosten transparanter maken. In het gesprek
met de sector zal ik de gedragscode als inspiratiebron ter sprake brengen.
Veldpartijen hebben aangegeven te hechten aan transparantie naar
cliënten. Ik vind het echter van belang dat de sector zelf een dergelijke
gedragscode onderschrijft.
Wat vindt de staatssecretaris van het feit dat uit het rapport blijkt dat er
relatief grote verschillen bestaan tussen de laagste en hoogste bijdrage
die door instellingen aan hun cliënten worden gevraagd voor soms
dezelfde typen diensten?
Uit het rapport blijkt dat er inderdaad verschillen zijn in de bijdrage die
van cliënten voor aanvullende diensten worden gevraagd. Nadere bestudering van de cijfers heeft mij geleerd dat instellingen bij de omschrijving
van dezelfde dienst niet hetzelfde leveren. Ook blijkt dat het bijna niet
voorkomt dat één instelling met al zijn bijdragen in de hoogste klassen
valt. In slechts een zeer beperkt aantal instellingen wordt een bijdrage
gevraagd voor meer dan drie diensten. Dit geeft wel aan dat instellingen
transparanter kunnen zijn bij de aanvullende diensten. Voor de mensen in
een intramurale instelling moet duidelijk zijn waar de bijdrage precies
voor gevraagd wordt en wat de prijs is. Dit heeft VWS recent met de
sector besproken. Branches en de cliëntenorganisaties trokken gezamenlijk de conclusie dat meer transparantie over aanvullende diensten aan
cliënten wenselijk is. In december gaan brancheorganisaties en cliëntenorganisaties en VWS verder in gesprek over het bieden van transparantie
rondom aanvullende diensten.
En hoe verhouden de relatief hoge eigen bijdragen zich tot de hoogte van
de zak- en kleedgeldgrens? Kunnen bewoners op die grens zich die hoge
bijdragen wel veroorloven, terwijl sommige aanvullende diensten onontkoombaar lijken (zoals waskosten), zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Bestaat er daarmee geen gevaar van sociaal isolement?
In de eigen bijdrage regeling wordt aangesloten bij de normen die gelden
voor personen die verblijven in een inrichting, zoals deze worden vastgesteld door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in de Wet
werk- en bijstand. Daarmee is het minimum van het vrij besteedbaar
inkomen intramuraal gewaarborgd binnen de overige sociale wetgeving.
Dit minimum vormt het uitgangspunt voor het bepalen van de hoogte van
het zak- en kleedgeld. Bovenop dit minimum krijgen alle 65-plussers en
wajong-ers (circa 90% van de populatie) nog een extra toeslag. Per
1 januari 2009 heb ik daarnaast nog een korting op de eigen bijdrage
ingevoerd van 16% voor alle 65-minners en 8% voor alle 65-plussers. Door
deze maatregelen geldt nu voor de reguliere populatie dat zij meer overhoudt dan de bijstandnorm, zoals deze is vastgesteld door het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Slechts een klein deel van de
intramurale populatie is aangewezen op zak- en kleedgeld. Hierbij gaat het
om een vangnet-voorziening, voor mensen die geen andere bron van
inkomsten hebben. Gemeenten hebben verder de vrijheid om maatwerk
te leveren met ondersteuning via de bijzondere bijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

10

Natuurlijk is ook de prijs die voor een dienst wordt gevraagd belangrijk.
Zoals ik al eerder heb geantwoord hebben de veldpartijen aangegeven te
hechten aan transparantie naar cliënten en de instemming van de cliëntenraad waar het gaat om het pakket van aanvullende diensten en de prijs
die daarvoor gevraagd wordt.
PvdA
De leden van de PvdA willen graag weten of de staatssecretaris van plan
is om alsnog een aanvullend onderzoek te laten uitvoeren naar wat de
gemiddelde cliënt in een AWBZ-instelling per maand kwijt is aan diensten
die buiten de AWBZ-aanspraak vallen.
Hoewel het onderzoek van Research voor Beleid in de eerste plaats was
gericht op de aard en omvang van de vrijwillige bijdrage is ook informatie
opgeleverd over de hoogte van de bijdragen per instelling. Uit deze gegevens blijkt dat als naar het totaal van de bijdrage per instelling per
bewoner wordt gekeken, de verschillen beperkt zijn. Ook zijn er slechts
enkele instellingen die een bijdrage vragen voor meer dan drie diensten.
De uiteindelijke verschillen tussen de bewoners zijn dan ook beperkt. Ik
ben gelet op bovenstaande niet van voornemens aanvullend onderzoek te
laten uitvoeren.
Deze leden lezen dat de staatssecretaris van plan is om met de sector te
bespreken in hoeverre cliëntenraden meer betrokken kunnen worden bij
de voorwaarden waaronder aanvullende diensten worden aangeboden. In
hoeverre vinden deze gesprekken al plaats met de sector en wat zijn de
uitkomsten van deze gesprekken?
Begin november heeft overleg plaatsgevonden tussen VWS en directeuren van cliëntenorganisaties en brancheorganisaties. In dat overleg is
de verhouding tussen basiszorg en pluspakketten aan de orde gekomen.
Eind november heb ik een bestuurlijk overleg waarin ik ook het punt van
de positie van de cliëntenraden aan de orde zal stellen.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat 18% tot 81% van de instellingen de
aanvullende dienst bekostigen door middel van een bijdrage van cliënten
indien zij van deze dienst gebruik maken. Zij vragen wat de wetenschappelijke houdbaarheid is van de onderzoeksresultaten als dergelijke marges
worden gehanteerd.
In het rapport van Research voor Beleid staat dat 18% tot 81% van de
instellingen de dienst bekostigen doormiddel van een bijdrage van
cliënten, indien zij van deze dienst gebruik maken. Zo vraagt 81% van de
instellingen een bijdrage aan cliënten voor uiterlijke verzorging indien zij
van deze dienst gebruik willen maken. En vraagt 18% van de instellingen
een bijdrage voor alarmering als een cliënt van deze dienst gebruik wil
maken, maar het volgens de instelling niet nodig is.
De staatssecretaris geeft aan in overleg te gaan met de sector over de
grote verschillen in bijdragen die voor aanvullende diensten gevraagd
worden. Hebben deze gesprekken al plaatsgevonden? Zo ja, wat was de
inzet van deze gesprekken en wat zijn de uitkomsten van deze overleggen?
Uit het rapport blijkt dat er inderdaad verschillen zijn in de bijdrage die
van cliënten voor aanvullende diensten worden gevraagd. Nadere bestudering van de cijfers heeft mij geleerd dat instellingen bij de omschrijving
van een dezelfde cliënt niet hetzelfde leveren. De crux zit vooral in transparantie over aanvullende cliënten. Begin november heeft VWS een
overleg met directeuren van cliëntenorganisaties en brancheorganisaties
over pluspakketten gevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

11

Verder lezen deze leden dat binnen de sectoren verpleging en verzorging
en geestelijke gezondheidszorg recreatieve diensten de meest aangeboden aanvullende dienst is. Zij horen graag of dagactiviteiten ook hieronder vallen.
Dagbesteding is bedoeld om de zelfredzaamheid te verbeteren en
dagstructuur aan te brengen. Deze zorg behoort tot de basiszorg en de
instelling mag nooit een pluspakket samenstellen met basiszorg (geïndiceerde zorg). Recreatieve diensten worden als ontspanning aangeboden.
Een voorbeeld hiervan is de bingo avond.
Genoemde leden constateren dat de hoogte van de bijdrage in de meerderheid van de instellingen gelijk is voor alle cliënten. Theoretisch gezien
zou het dus kunnen voorkomen dat een cliënt een bijdrage betaalt voor
iets waar hij/zij geen gebruik van maakt. Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze constatering? Deelt de staatssecretaris de mening dat dit in
strijd is met het principe van een pluspakket?
Een bijdrage die gelijk is voor alle cliënten betekent nog niet, dat alle
cliënten de bedragen ook moeten betalen. Het betekent alleen dat de
meeste instellingen een vast bedrag voor een dienst vragen als een cliënt
van deze dienst gebruik wil maken. Het principe blijft voor mij dat basiszorg niet vermengd mag worden met de aanvullende diensten en dat de
cliëntenraad betrokken wordt bij de voorwaarden waaronder aanvullende
diensten worden aangeboden.
Ik ben dus van mening dat de aanvullende diensten een extraatje zijn
bovenop de noodzakelijke zorg en dus in principe vrijwillig zijn. Hiermee
wordt de keuze bij intramuraal verblijvende mensen, net zoals bij ieder
ander, overgelaten aan de mensen zelf en krijgt de differentiatie van de
zorg een stimulans.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat het voor meerdere instellingen en
cliëntenraden niet zonder meer helder is welke diensten wel en welke
diensten niet onder de AWBZ-aanspraak vallen. Deze leden vragen of de
staatssecretaris van plan is om duidelijk te communiceren naar het veld
wat wel of niet onder de AWBZ-aanspraak valt. Zo vragen zij bijvoorbeeld
of het wassen van beddengoed wel of niet onder een aanvullende dienst
behoort te vallen. Deze leden vragen ook of cliënten ervoor kunnen kiezen
hun beddengoed niet te laten wassen.
Zoals ik eerder al heb gemeld is in de brochure van het CVZ «Daar hebt u
recht op in een AWBZ-insteling» beschreven waar een cliënt recht op
heeft. Deze brochure is als bijlage bijgevoegd1. Deze brochure is breed
verspreid onder instellingen en cliëntenraden.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Enkele instellingen stellen dat de bijdragen die cliënten dienen te betalen
dusdanig laag zijn dat het overbodig is een maximale bijdrage per maand
te hanteren. De leden van de fractie van de PvdA horen graag of de staatssecretaris een verklaring heeft voor de verschillen tussen instellingen.
Uit het rapport van Research voor Beleid blijkt dat er inderdaad
verschillen zijn in de bijdrage die van cliënten voor aanvullende diensten
worden gevraagd. Nadere bestudering van de cijfers heeft mij geleerd dat
instellingen bij de omschrijving van een dezelfde dienst niet hetzelfde
leveren. Ook blijkt dat het bijna niet voorkomt dat één instelling met al zijn
bijdragen in de hoogste klassen valt. In slechts een zeer beperkt aantal
instellingen wordt een bijdrage gevraagd voor meer dan drie diensten. Dit
geeft wel aan dat instellingen transparanter kunnen zijn bij de aanvullende
diensten. Voor de mensen in een intramurale instelling moet duidelijk zijn
waar de bijdragen precies voor gevraagd wordt en wat de prijs is. Dit
heeft VWS recent met de sector besproken. Branches en de cliëntenorganisaties trokken gezamenlijk de conclusie dat meer transparantie over
aanvullende diensten aan cliënten wenselijk is. In december zijn branche-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

12

organisaties en cliëntenorganisaties en VWS verder in gesprek geweest
over het bieden van transparantie rondom aanvullende diensten.
De leden van de PvdA-fractie delen de mening van de staatssecretaris dat
aanvullende diensten of pluspakketten niet mogen leiden tot uitholling
van de basiszorg. Deze leden hebben door middel van de motie Wolbert
(Kamerstuk 30 597, nr. 71) de regering verzocht te stimuleren dat instellingen pas overgaan tot het aanbieden van pluspakketten wanneer hun
eerste verantwoordelijkheid, het bieden van kwalitatief goede basiszorg
volgens vastgesteld zorgplan, op orde is. Deze leden vragen of uiteengezet kan worden op welke wijze hiervoor zorg gedragen wordt.
In het spoeddebat over pluspakketten van 2 juni 2009 heb ik aangegeven
dat ik met mevrouw Wolbert van mening ben dat instellingen zich pas op
pluspakketten moeten richten als zij de basiszorg op orde hebben. AWBZ
aanspraken gaan voor pluspakketten: eerst moet de basis goed staan, dan
is het pas tijd voor de extra’s. In de motie Wolbert heeft u mij verzocht te
stimuleren dat instellingen pas overgaan tot het aanbieden van pluspakketten wanneer hun eerste verantwoordelijkheid, het bieden van kwalitatief goede basiszorg volgens vastgesteld zorgplan, op orde is. Ik wil een
koppeling leggen tussen deze motie en transparantie rondom aanvullende
diensten. Begin november heeft VWS een overleg gevoerd met directeuren van cliëntenorganisaties en brancheorganisaties over pluspakketten. Brancheverenigingen geven aan dat instellingen zich verantwoordelijk voelen voor de basiszorg en dat aanvullende diensten een extra
service zijn. Branches en de cliëntenorganisaties trokken gezamenlijk de
conclusie dat meer transparantie over aanvullende diensten aan cliënten
wenselijk is. In december gaan brancheorganisaties en cliëntenorganisaties en VWS verder in gesprek over het bieden van transparantie rondom
aanvullende diensten. Daarbij wordt de wijze waarop de motie kan
worden uitgevoerd besproken.
SP
Erkent de staatssecretaris dat zeker ook met de discussie over pluspakketten sprake is van klassenzorg? De leden van de SP-fractie missen in de
begeleidende brief van de staatssecretaris bij het rapport politieke
oordelen. Deze leden zijn van mening dat «het onder de aandacht
brengen» van de instellingen niet voldoende is. Deelt de staatssecretaris
deze mening?
Ik deel niet de mening van de SP dat met de discussie over pluspakketten
er sprake is van klassenzorg. In Nederland hebben alle cliënten recht
hebben op basiszorg. Zij kunnen een aanspraak maken op de AWBZ-zorg.
Dit vind ik een belangrijke verworvenheid. Deze zorg is, behoudens enkele
incidenten, goed op orde. Elke dag wordt er in instellingen keihard
gewerkt om de zorg aan de cliënten in instellingen mogelijk te maken. In
ons land zijn we solidair met onze medeburgers die om welke reden dan
ook langdurige zorg nodig hebben. Voor hulp moet vaak een eigen
bijdrage betaald worden, maar deze is inkomensafhankelijk. Het AWBZsysteem is dus gefundeerd op solidariteit. Deze solidariteit strekt echter
niet zo ver dat wij uit algemene middelen alle wensen van ieder individu
in vervulling kunnen laten gaan. Er zijn grenzen aan datgene wat vanuit
het collectief kan en moet worden bekostigd. Ook in het leven buiten
instellingen heeft de een meer en de ander minder middelen te besteden.
En daarbij maken mensen andere keuzes waaraan zij de gelden willen
besteden. Ik vind het niet vreemd dat instellingen geld vragen voor extra
diensten, die niet tot de aanspraken behoren. Ik vind het dan ook
voldoende om bij instellingen onder de aandacht te brengen dat zij pas
aanvullende diensten aanbieden als de basiszorg op orde is. De verantwoordelijkheid voor het aanbieden van extra diensten ligt bij de instelling;
juist de instelling kan het beste inspelen op de vraag van cliënten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

13

De leden van de SP-fractie vragen of de staatssecretaris wil ingaan op het
stijgen van de bijdragen ten opzichte van 2006. De echte beleidswijziging,
namelijk dat het wassen van kleding per 1 januari 2009 uit de AWBZ is
gehaald, kan volgens deze leden niet de verklaring zijn voor de stijging op
andere terreinen. Is het mogelijk dat de staatssecretaris hierover een
bespiegeling kan geven?
De onderzoekers komen in hun rapport tot de conclusie dat meer instellingen aanvullende diensten zijn gaan aanbieden. Meer keuzemogelijkheden voor de cliënt is geen bezwaar, zolang maar aan de randvoorwaarde is voldaan dat het een echte plus is. Over de bekostiging van
aanvullende diensten tussen 2006 en 2008 merken de onderzoekers op dat
dit in het leeuwendeel van de instellingen niet is veranderd. Wijziging in
de bekostiging lijken zich, zo merken de onderzoekers op, vooral voor te
doen bij de dienst wassen/stomen van ondergoed en kleding. In de bekostiging van deze dienst zijn in 43% van de instellingen in de periode tussen
2006 en 2008 wijzigingen opgetreden. Op zich kunnen wijzigingen in de
tarieven voor aanvullende diensten noodzakelijk zijn, maar dan wel in
overleg met de cliëntenraad.
Kan het zijn dat instellingen naar mogelijkheden zoeken om kosten steeds
meer door te berekenen aan bewoners omdat er te weinig financiering is
voor zaken als verzekeringen, rechtsbescherming, eten en drinken buiten
de maaltijden, alarmering enz. Deelt de staatssecretaris de mening dat
hier sprake is van (mogelijke) wildgroei?
In de brochure van CVZ «Daar hebt u recht op in een AWBZ-instelling»
wordt precies omschreven wat tot de basiszorg behoort. Het is dus duidelijk voor het veld wat hieronder valt. De zorgkantoren houden hier ook
toezicht op.
In het debat met de Kamer op 2 juni jongstleden heb ik gezegd dat ik vind
dat een aanbieder die met pluspakketten wil gaan werken dat met de
cliëntenraad moet overleggen. In de nieuwe wet cliënt en kwaliteit van
zorg waarmee wij bezig zijn, wordt de invloed van cliëntraden vergroot.
Voorts vragen de leden van de SP-fractie de staatssecretaris om in te gaan
op de vraag wat vrijwillig is. Deelt de staatssecretaris de mening dat het
laten wassen van kleding en beddengoed geen keuze is?
Zoals ik eerder al heb gemeld staat in de brochure van het CVZ «Daar hebt
u recht op in een AWBZ-instelling» onder het kopje «Wassen, drogen
strijken en stickeren van beddengoed en handdoeken» de aanspraak
beschreven. Deze kosten komen dus niet voor rekening van de cliënt.
In hoeverre oordeelt de staatssecretaris dan dat het hier een vrijwillige
bijdrage betreft?
Aanvullende diensten zijn pakketten die iets extra zijn bovenop de basiszorg. Het is aan de bewoner van een instelling om van dergelijke diensten
gebruik te willen maken. Vrijwilligheid staat dus voorop, een instelling
moet wel zeer goede redenen hebben om een aanvullende dienst
verplicht op te leggen.
Acht de staatssecretaris het voorstelbaar dat bijvoorbeeld ouderen wekelijks hun was gaan doen bij hun kinderen? Erkent de staatssecretaris dat er
mensen zijn die in instellingen wonen die geen andere keuze hebben dan
gebruik te maken van wassen in de instelling, omdat er bijvoorbeeld geen
naasten zijn of omdat er naasten zijn die ver weg wonen?
Zoals ik al eerder heb aangegeven valt het wassen van beddengoed onder
de aanspraak. Voor zaken die niet onder de aanspraak vallen kan de cliënt
een verantwoorde keuze maken. In de brief van 26 juni 2006 (Kamerstuk
31 294 en 31 283, nr. 17) is minister Donner mede namens mij ingegaan
op de hoogte van de eigen bijdrage. De vrij besteedbare ruimte is zodanig
dat de bewoner een verantwoorde afweging kan maken welke aanvul-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

14

lende diensten afgenomen worden. De kosten die samenvallen met het
wassen van kleding komen onder normale omstandigheden voor rekening
van de cliënt. De instelling en de cliëntenraad moeten hier afspraken over
maken.
De leden van de SP-fractie vragen wat de staatssecretaris vindt van de
vrijwilligheid van betalen voor extra eten en drinken buiten de reguliere
maaltijden. Erkent de staatssecretaris dat er situaties zijn waarbij het
rekenen van een bijdrage voor consumpties buiten de maaltijden om een
schrijnend beeld geeft van de verschraling in de zorg?
De zorg moet voor iedereen hetzelfde zijn, maar als wij willen dat er meer
diversiteit komt, dat ook meer van het gewone leven in de zorg binnenkomt in verpleeg- en verzorgingshuizen en in de gehandicaptenzorg, is er
niets op tegen om daar een extra pakket voor te maken, zolang dat maar
niet ten koste gaat van de basiszorg.
Erkent de staatssecretaris dat er situaties zijn waarbij het rekenen van een
bijdrage voor consumpties buiten de maaltijden om een schrijnend beeld
geeft van de verschraling in de zorg? Vindt de staatssecretaris dat bijvoorbeeld een oranje tompoes op Koninginnedag niet gewoon bij kwaliteit van
leven dient te horen? Hoort bijvoorbeeld een paaseitje in de paastijd
gewoon bij kwaliteit van leven? Hoort een gebakje op iemands verjaardag
er gewoon bij zodat dit niet zou moeten worden afgerekend? Erkent de
staatssecretaris dat het doorberekenen van dit soort kosten juist een
enorme tweedeling in de hand werkt, en de deelname beperkt van
mensen die geen geld hebben voor dit soort normale zaken?
De SP vraagt mij of ik erken dat er situaties zijn waarbij het rekenen van
een bijdrage voor consumpties buiten de maaltijden een beeld geeft van
de verschraling van de zorg. Ik kan mij voorstellen dat cliënten in een
instelling het leuk vinden een taartje of een aardigheidje voor een feestelijke gelegenheid te krijgen. Ik vind het echter een keuze van de instelling
hoe zij met de financiële middelen omgaan. Het kan goed zijn dat instellingen, in overleg met de cliëntenraad, er toe besluiten dat zij andere
zaken belangrijker vinden. Ik meng mij niet in deze afweging. Ik ben van
mening dat het in rekening brengen van extra diensten geen verschraling
van de zorg blootlegt. Er zijn echter wel grenzen aan datgene wat vanuit
de AWBZ kan worden bekostigd, zoals ik hiervoor al heb uiteengezet. Ik
wil niet spreken van tweedeling in de zorg, zoals de SP doet, maar van
diversiteit. Diversiteit is er omdat cliënten verschillend zijn, met hun eigen
individuele zorgbehoeften. Ook in extra diensten zijn er verschillen; de ene
cliënt wil hier wel gebruik van maken en de andere niet.
Wat vindt de staatssecretaris van de definitie maaltijd? Behoort daar fruit,
melk en een toetje bij? Zo ja, kan de staatssecretaris dan ingaan op de
vele geluiden die de leden van de SP-fractie horen dat mensen daarvoor
extra moeten betalen? Zo nee, waarom vindt de staatssecretaris dit er niet
bij horen? Deze leden betreuren het dat uit het rapport niet is op te maken
wat er nu wel en niet onder de consumpties buiten de reguliere maaltijden wordt verstaan en zij verzoeken de staatssecretaris om hier nader
onderzoek naar te doen. Vindt de staatssecretaris het bijvoorbeeld acceptabel dat mensen op warme dagen voor extra drinken moeten gaan
betalen? Kortom, genoemde leden willen de schaal van dit doorberekenen
aan bewoners weten en het oordeel van de staatssecretaris waar de grens
ligt.
De SP vraagt mij wat ik vind van de definitie maaltijd. Conform de normen
van verantwoorde zorg vind ik het van belang dat de maaltijden smakelijk
zijn en dat er voldoende hulp wordt geboden bij het eten. De instelling
zorgt voor het eten van de bewoners. Het gaat dan om de gebruikelijke
voeding die voldoen aan eisen van gezonde voeding: 3 maaltijden per
dag, met voldoende drinken, zoals thee en frisdranken. Daarbij zorgt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

15

instelling ook voor fruit en tussendoortjes. De instelling moet met de
cliëntenraad overleggen welk eten en drinken wordt gegeven. De concrete
geluiden die de SP beschrijft dat mensen voor fruit, melk en een toetje
moeten bijbetalen zijn mij niet bekend. Ik vind het niet nodig een aanvullend onderzoek te doen naar wat er onder consumpties wordt verstaan die
niet onder de reguliere maaltijden vallen. De verantwoordelijkheid voor
het eten ligt, binnen de grenzen van de normen van verantwoorde zorg,
bij de instelling. De instellingen en cliëntenraden moeten met elkaar het
gesprek voeren over de maaltijden en extra consumpties. Ik heb ook niet
de indruk dat cliënten stelselmatig slechte of te weinig voeding krijgen. De
SP stelt de vraag of ik het acceptabel vind dat mensen op warme dagen
voor extra drinken moeten gaan betalen? Ik ga ervan uit dat de instelling
daar op een verantwoorde manier mee omgaat.
De leden van de SP-fractie vinden het schokkend dat er in 80% van de
gevallen geen maximum gesteld wordt aan de «vrijwillige» bijdrage. Hoe
oordeelt de staatssecretaris hierover? Kan een instelling maar blijven
doorberekenen? Hoe zou de staatssecretaris reageren als blijkt dat instellingen iets elementairs als wc-papier gaan doorberekenen? Hoe zou de
staatssecretaris reageren als instellingen voor schoonmaakwerkzaamheden op kamers bijdragen gaan vragen?
Er zijn grenzen aan de mate waarin zaken kunnen worden doorberekend.
De grenzen liggen in de aanspraken met de uitwerking in de zorgplannen
en de normen van verantwoorde zorg. WC-papier en schoonmaakwerkzaamheden komen ten laste van de instelling. In het zzp-tarief is een
bedrag voor deze zaken opgenomen. Ik vind het dan ook niet acceptabel
als hiervoor extra geld wordt gevraagd.
Hoe oordeelt de staatssecretaris over de keuzevrijheid als blijkt dat maar
20% van de instellingen de regelingen schriftelijk aan bewoners kenbaar
maakt?
Begin november heeft VWS overleg gevoerd met brancheorganisaties en
cliënten organisaties over pluspakketten. Partijen geven aan het belang in
te zien van transparantie rondom het aanbieden van zorg, waaronder
aanvullende diensten De sector wil met elkaar de transparantie in het veld
rondom de pluspakketten bespreken. VWS zal dit overleg faciliteren.
Zou de staatssecretaris graag geconfronteerd worden met een rekening
achteraf? Hoe oordeelt de staatssecretaris over het feit dat cliëntenraden
in een derde van de gevallen niet geadviseerd hebben, dan wel geïnformeerd worden?
Het aanbieden van aanvullende diensten dient in overleg te gaan met de
cliëntraden. In de nieuwe wet cliënt en kwaliteit van zorg waarmee wij
bezig zijn, wordt de invloed van cliëntraden ook vergroot.
Vindt de staatssecretaris hier een gesprek met de sector werkelijk
voldoende? Kan dit antwoord worden toegelicht? Is het mogelijk te onderzoeken of zorginstellingen via de «vrijwillige» bijdragen winst maken?
Zo nee, waarom niet?
Het aanbieden van vrijwillige bijdrage en de hoogte van de bijdrage die
daarvoor gevraagd wordt is een zaak van de instelling en de cliëntenraad.
Ik vind het belangrijk om de sector daarop te wijzen. Maar daarnaast wil ik
de positie van de cliëntenraad verbeteren vandaar dat in de nieuwe Wet
cliëntenrechten zorg (Wcz) waarmee wij bezig zijn, de invloed van cliëntraden wordt vergroot.
Tot slot willen de leden van de SP-fractie vragen of de staatssecretaris de
mening deelt dat met het invoeren van de zorgzwaartepakketten juist de
deur is opengezet naar nog meer mogelijkheden om bewoners te
belasten. Met de pakketten zijn zaken als ontspanning en beweging, het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

16

vieren van feestdagen of het organiseren van gezamenlijke uitjes volledig
geschrapt uit de zorg.
Met het invoeren van zorgzwaartepakketten verandert er niets aan de zorg
waarop aanspraak bestaat. Er is dus geen enkele aanleiding om bewoners
meer te belasten. Ik heb geen signalen van cliëntenorganisaties of van
brancheorganisaties ontvangen dat zorgzwaartepakketten er toe leiden
dat er geen feestdagen meer worden gevierd of dat welzijnsactiviteiten
niet meer mogelijk zijn. Integendeel, zorgzwaartepakketten zorgen ervoor
dat instellingen voor mensen met een zwaardere zorgbehoefte meer geld
ontvangen dan voor mensen met een lichtere zorgbehoefte. De zorgzwaartebekostiging is dus geen bezuiniging, maar een herverdeling van
de beschikbare middelen.
Het kan zo zijn dat een instelling moet afbouwen in budget door de invoering van de zorgzwaartebekostiging, maar er zijn ook stijgers. Indien het
budget daalt, dan gebeurt dit in 2009 met maximaal 2% van het oude
budget. Instellingen maken zelf keuzes hoe zij de beschikbare middelen
inzetten en zijn daar zelf verantwoordelijk voor.
Kan de staatssecretaris eens ingaan op de consequenties die zij ziet voor
de kwaliteit van leven voor mensen die op de zak- en kleedgeldnorm zitten
in relatie met de «vrijwillige» bijdragen? Deze leden verzoeken de staatssecretaris het antwoord inhoudelijk toe te lichten.
Het CDA heeft mij een soortgelijke vraag gesteld. Namelijk of mensen in
een instelling zich aanvullende diensten kunnen veroorloven. In antwoord
op de vraag van het CDA heb ik gezegd dat in de eigen bijdrageregeling
wordt aangesloten bij de normen die gelden voor personen die verblijven
in een inrichting, zoals deze worden vastgesteld door het ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid in de Wet werk- en bijstand. Daarmee
is het minimum van het vrij besteedbaar inkomen intramuraal gewaarborgd binnen de overige sociale wetgeving. Dit minimum vormt het
uitgangspunt voor het bepalen van de hoogte van het zak- en kleedgeld.
Bovenop dit minimum krijgen alle 65-plussers en wajong-ers (circa 90%
van de populatie) nog een extra toeslag. Per 1 januari 2009 heb ik daarnaast nog een korting op de eigen bijdrage ingevoerd van 16% voor alle
65-minners en 8% voor alle 65-plussers. Door deze maatregelen geldt nu
voor de gehele reguliere populatie dat zij meer overhouden dan de
bijstandnorm, zoals deze is vastgesteld door het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid.
SGP
De staatssecretaris geeft aan dat de basiszorg op orde moet zijn. Met de
grote verschillen in bewonersbijdragen in de verschillende AWBZinstellingen rijst bij de leden van de SGP-fractie de vraag op welke manier
de basiszorg gerealiseerd moet worden zonder dat er sprake is van
«verwenzorg». Met name als men vergelijkt tussen verschillende AWBZinstellingen, kan dit punt duidelijk mee gaan spelen. In de ene instelling
krijgt men wassen/stomen voor 25 euro, terwijl in de andere instelling
50 euro moet worden betaald. Aan de ene kant raakt dit niet zozeer de
basiszorg, maar is dit ook weer zo lineair aan de basiszorg verbonden, dat
dit ook niet los van elkaar gezien kan worden. Graag ontvangen de leden
van de SGP-fractie hierop een heldere reactie. Is de staatssecretaris het
met deze leden eens dat allereerst duidelijk moet zijn voor alle betrokkenen welke activiteiten wel en niet onder de AWBZ-aanspraak vallen?
Ik ben met de SGP van mening dat het voor betrokkenen – cliënten, instellingen en cliëntenraden – duidelijk moet zijn wat tot de basiszorg behoort.
De richtlijn van het CVZ «daar hebt u recht op in een AWBZ-instelling»
biedt hier een goede basis voor. In het kader van ondersteuning van
cliënten bij de invulling van het zzp en het zorgplan ontwikkelen de gezamenlijke cliëntenorganisaties eind 2009 en begin 2010 verschillende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

17

producten. Vragen zoals «wat kan ik met mijn zzp (wat valt er onder)
worden hierin beantwoord, zodat cliënten ook goed het gesprek met de
zorgaanbieder kunnen aangaan over de invulling van hun zzp.
Erkent de staatssecretaris dat duidelijkheid op dit punt voorwaarde
nummer één is voordat verder gesproken kan worden over aanvullende
activiteiten?
Zoals ik al eerder in antwoord op vragen van anderen heb gezegd staat in
de brochure van het CVZ staat precies omschreven wat tot de basiszorg
behoort. Het is dus duidelijk voor het veld wat hieronder valt. De zorgkantoren houden hier ook toezicht op. In het debat met de Kamer op 2 juni
jongstleden heb ik gezegd dat ik vind dat een aanbieder die met pluspakketten wil gaan werken dat met de cliëntenraad moet overleggen. In de
nieuwe wet cliënt en kwaliteit van zorg waarmee wij bezig zijn, wordt de
invloed van cliëntraden ook vergroot.
Hoe groot is de kans dat er een vertekend beeld is ontstaan doordat
bijvoorbeeld instellingen met hoge eigen bijdragen voor aanvullende
diensten niet hebben meegewerkt aan het onderzoek?
In het rapport hebben de onderzoekers een tabel opgenomen waarin het
aantal instellingen in een sector staat en het aantal instellingen dat heeft
geantwoord op de gestelde vragen. De onderzoekers gaan ervan uit dat
de in het rapport beschreven conclusies een goede weerspiegeling geeft
van de aanvullende diensten.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de staatssecretaris wil voorkomen dat instellingen in deze onzekere tijden (mede naar aanleiding van
de invoering van de ZZP-financiering) de extra activiteiten als melkkoe
gaan gebruiken om de eigen reserves op te bouwen. Duidelijkheid wat
betreft financiën (buiten de extra activiteiten om) is dan ook cruciaal.
Graag ontvangen zij hierop een reactie.
In de eerder genoemde brochure van het CVZ staat waar een cliënt recht
op heeft. In het debat met de Kamer heb ik gezegd dat aanvullende diensten nooit een vervanging mogen zijn voor de basiszorg.
In het debat met de Kamer op 2 juni jongstleden heb ik aangegeven dat ik
vind dat een aanbieder die met pluspakketten wil gaan werken dat met de
cliëntenraad moet overleggen. In de nieuwe wet cliënt en kwaliteit van
zorg waarmee wij bezig zijn, wordt de invloed van cliëntraden ook
vergroot.
De leden van de SGP-fractie plaatsen vraagtekens bij het verbinden van
bepaalde eisen aan de vrijwillige bewonersbijdragen; het argument hiervoor is dat de ene AWBZ-instelling totaal andere wensen kan hebben dan
een andere AWBZ-instelling. Dit geldt ook voor AWBZ-instellingen die
cliënten opnemen met dezelfde dominante grondslag, bijvoorbeeld een
verstandelijke handicap. De ene woonlocatie heeft ouder wordende bewoners, terwijl een andere woonlocatie met name jonge cliënten heeft met
een ontwikkelingsgerichte benadering. Deelt de staatssecretaris de
mening dat het per sector vastleggen van tarieven om de genoemde
redenen de vrijheid ondergraaft met betrekking tot vrijwillige bewonersbijdragen? Hoe gaat de staatssecretaris daarmee om?
Ik onderschrijf de mening van de SGP dat het per sector vastleggen van
de tarieven de vrijheid ondergraaft met betrekking tot vrijwillige bewonersbijdrage. Ik wil dan ook niet als staatssecretaris voorschrijven hoe
hoog de eigen bijdragen per dienst mogen zijn. Instellingen moeten de
vrijheid hebben om de prijs vast te stellen, rekening houdend met de
specifieke omstandigheden van die instelling.
Het aanbieden van aanvullende diensten en de voorwaarden waaronder,
moeten wel met de cliëntraden worden besproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

18

Het voorgaande wil echter niet zeggen dat er maar sprake van wildgroei
moet zijn. Wat vindt de staatssecretaris ervan om per sector een soort
richtlijn/kader aan te geven wat als richtlijn gebruikt kan worden bij het
vaststellen van vrijwillige bijdragen, zo vragen de leden van de SGPfractie. Daaruit volgend moet iedere instelling in een zorgovereenkomst
vastleggen wat er van de cliënt wordt verwacht met betrekking tot extra
activiteiten en de bijdrage hieraan. De cliënt is dan op de hoogte en onderschrijft dit ook door middel van een handtekening. Op welke manier denkt
de staatssecretaris erover na voor welke aanspraken vrijwillige bewonersbijdragen gevraagd mogen worden? Graag vernemen deze leden hierop
een reactie.
Ik vind het voorstel van de SGP interessant. Mijn inziens is de duidelijkheid voor de cliënt belangrijk, het voorstel zou hier aan bijdragen. In het
gesprek met de sector zal ik het voorstel als inspiratiebron meenemen. Ik
vind het echter van belang dat de sector een manier vindt die zij zelf
onderschrijft.
Het aanbieden van aanvullende diensten en de voorwaarden waaronder,
dient in overleg te gaan met de cliëntraden. Ik ga ervan uit dat in het
overleg met de cliëntraden ook gesproken wordt over een verantwoording
van de prijs die in rekening wordt gebracht. In de nieuwe wet cliënt en
kwaliteit van zorg waarmee wij bezig zijn, wordt de invloed van cliëntraden vergroot.
Op welke manier worden cliëntenorganisaties betrokken bij het vaststellen
van de hoogte van de eigen bijdragen, zo vragen de leden van de
SGP-fractie. Op welke manier wordt daarbij rekening gehouden met de
draagkracht van de cliënt?
Hoe wordt rekening gehouden met de resterende koopkracht van de
cliënt, zodat die nog kan blijven participeren in de samenleving?
In het verlengde van de voorgaande vragen: welke visie heeft het kabinet
op het punt van het verstrekken van bijzondere bijstand voor bewoners
van AWBZ-instellingen?
In de brief van 26 juni 2006 (Kamerstuk 31 294 en 31 283, nr. 17) is
minister Donner in een brief die mede namens mij naar de Kamer is
gezonden ingegaan op de hoogte van de eigen bijdrage. De vrij besteedbare ruimte is zodanig dat de bewoner een verantwoorde afweging kan
maken welke aanvullende diensten afgenomen worden.
Bij een aantal instellingen wordt van iedere cliënt een bijdrage verwacht,
ongeacht of hij/zij gebruikt maakt van die dienst. De leden van de
SGP-fractie zouden er een warm voorstander van zijn dat ook de kwetsbare cliënt uit een AWBZ-instelling de vrijheid krijgt om van een dienst
gebruik te maken en daar dan ook voor te betalen, maar ook de vrijheid
heeft om daar geen gebruik van te maken en daar dus ook niet voor hoeft
te betalen. Hierin speelt ook het sociale netwerk van de cliënt een rol. Als
de cliënt beschikt over een groot sociaal netwerk dat extra activiteiten
voor hem/haar verzorgt, moet het volgens de leden van de SGP-fractie
niet de bedoeling van de instelling zijn om dit over te nemen. Graag
ontvangen deze leden op dit punt de visie van de staatssecretaris.
Het aanbieden van aanvullende diensten dient de keuzemogelijkheden
van een cliënt te vergroten. Aanvullende diensten zijn pakketten die iets
extra zijn bovenop de basiszorg. Het is zeker niet de bedoeling dat de
cliënt gedwongen wordt om af te zien van activiteiten die via zijn sociaal
netwerk beschikbaar zijn en te betalen voor aanvullende diensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 689, nr. 286

19