Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 871

Implementatie van richtlijn nr. 2012/13/EU van
het Europees Parlement en de Raad van 22 mei
2012 betreffende het recht op informatie in
strafprocedures (PbEU L 142)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel strekt tot implementatie van richtlijn nr. 2012/13/EU van
het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2012 betreffende het recht
op informatie in strafprocedures (PbEU L 142) (hierna: de richtlijn).
Ingevolge artikel 11 van de richtlijn rust op de lidstaten de verplichting de
richtlijn vóór 2 juni 2014 in nationale regelgeving om te zetten. In de
bijlage bij deze memorie van toelichting is een transponeringstabel
opgenomen waarin de voorgestelde implementatie van de onderscheiden
artikelen uit de richtlijn schematisch is weergegeven.
Kort gezegd bevat de richtlijn minimumregels met betrekking tot het recht
op informatie van verdachten in strafprocedures. In de richtlijn worden
drie verschillende vormen van informatie onderscheiden:
a) informatie over bepaalde strafvorderlijke rechten die de verdachte
toekomen in een strafprocedure (artikelen 3 en 4 van de richtlijn);
b) informatie betreffende het strafbare feit waarvan de verdachte wordt
verdacht en de tenlastelegging (artikel 6 van de richtlijn); en
c) informatie die in het strafdossier is vervat (artikel 7 van de richtlijn).
Het verstrekken van deze informatie draagt bij aan het waarborgen van
het recht van de verdachte op een eerlijk proces. Wanneer een verdachte
tijdig wordt gewezen op de rechten die hem toekomen, zal hem dat
helpen zijn rechten waar nodig daadwerkelijk in te roepen. Ook het
informeren van de verdachte over de beschuldiging en het tijdig toegang
verlenen tot de processtukken die zich in het strafdossier bevinden, zijn
van belang om de verdachte in staat te stellen zijn verdediging voor te
bereiden.
Naast de hierboven genoemde vormen van informatie in het kader van
het strafproces, bevat de richtlijn ook een bepaling die ertoe strekt dat een
persoon die is aangehouden met het oog op de uitvoering van een
Europees aanhoudingsbevel schriftelijk wordt geïnformeerd over
bepaalde rechten die hem toekomen in de overleveringsprocedure
(artikel 5 van de richtlijn).

kst-33871-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

1

In het algemeen voldoet de Nederlandse rechtspraktijk en het Wetboek
van Strafvordering aan de eisen van een eerlijk proces, zoals neergelegd
in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mensen
en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) en de uitleg die daaraan
door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: EHRM) is
gegeven. Daarbij gaat het primair om de rechten die de verdachte uit dien
hoofde toekomen. Bij de implementatie van deze richtlijn gaat het in de
kern over het informeren van de verdachte omtrent diens rechten die hem
reeds uit hoofde van bestaande wetgeving of jurisprudentie toekomen.
Het gevolg daarvan is dat de richtlijn slechts tot een beperkte en relatief
eenvoudige wijziging van het wetboek behoeft te leiden.
De richtlijn maakt onderdeel uit van een pakket aan maatregelen die
beogen een gelijkwaardig niveau van rechtsbescherming van verdachten
in de lidstaten van de Europese Unie te bevorderen. Nadere uitwerking
van de fundamentele rechten van verdachten, die met name hun
oorsprong vinden in het EVRM, beoogt bij te dragen aan een efficiënte
strafrechtelijke samenwerking binnen de Europese Unie. Deze maatregelen zijn aangekondigd in de in 2009 vastgestelde Routekaart ter
versterking van de procedurele rechten van verdachten en beklaagden in
strafprocedures (PbEU 4 december 2009, C 295), die later onderdeel is
gaan uitmaken van het Stockholmprogramma (PbEU 4 mei 2010, C 115).
De onderhavige richtlijn is het tweede instrument dat ter uitwerking van
de routekaart tot stand is gekomen. Het eerste instrument dat tot stand
kwam, is de richtlijn 2010/64/EU betreffende het recht op vertolking en
vertaling in strafzaken. Die richtlijn is geïmplementeerd in de wet van
28 februari 2013 tot implementatie van richtlijn nr. 2010/64/EU van het
Europees Parlement en de Raad van 20 oktober 2010 betreffende het recht
op vertolking en vertaling in strafprocedures (PbEU L 280) (Stb. 2013, 85)
die op 1 oktober 2013 in werking is getreden.
Het wetsvoorstel is in concept voor advies voorgelegd aan de Raad voor
de rechtspraak (Rvdr), het openbaar ministerie (OM), de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), de Nederlandse Orde van Advocaten
(NOvA) en de Korpschef van de politie (politie). In zijn algemeenheid
onderschrijven de adviesorganen de strekking van dit wetsvoorstel en de
daaraan ten grondslag liggende richtlijn1. Tegelijkertijd hebben de
adviesorganen een aantal inhoudelijke opmerkingen gemaakt die in het
hiernavolgende zullen worden besproken. Op enkele punten hebben de
adviezen geleid tot aanpassing van het conceptwetsvoorstel en de
memorie van toelichting.
2. Verhouding tot het EVRM
De bepalingen uit de richtlijn vinden voor een belangrijk deel hun
oorsprong in het EVRM, in het bijzonder in artikel 5 betreffende het recht
op vrijheid en veiligheid en artikel 6 betreffende het recht op een eerlijk
proces. In diverse overwegingen in de preambule van de richtlijn wordt
dit verband benadrukt. Overweging 42 bepaalt daarbij dat de bepalingen
van de richtlijn die overeenkomen met de door het EVRM gewaarborgde
rechten, dienen te worden uitgelegd en uitgevoerd in overeenstemming
met die rechten zoals uitgelegd door het EHRM. Dit betekent dat de
rechtspraak van het EHRM van belang is voor de interpretatie van de
bepalingen uit de richtlijn.
De in de artikelen 3 en 4 van de richtlijn neergelegde verplichtingen om
een verdachte te informeren over bepaalde essentiële rechten die hem
toekomen in het strafproces, sluiten aan bij de jurisprudentie van het
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

2

EHRM waaruit blijkt dat de gerechtelijke autoriteiten gehouden zijn
positieve maatregelen te treffen teneinde te waarborgen dat het in
artikel 6 EVRM verankerde recht op een eerlijk proces wordt nageleefd.
Van de autoriteiten wordt een actieve houding verwacht om ervoor te
zorgen dat de verdachte op de hoogte is van zijn rechten, in het bijzonder
van het recht op bijstand van een raadsman en van de mogelijkheden van
gesubsidieerde rechtsbijstand. Zie EHRM 10 augustus 2006, Padalov tegen
Bulgarije, nr. 54784/00, § 54; EHRM 27 maart 2007, Talat Tunç tegen
Turkije, nr. 32432/96, § 61 en EHRM 11 december 2008, Panovits tegen
Cyprus, nr. 4268/04, § 72–73.
Ook het in artikel 6 van de richtlijn neergelegde recht om te weten
waarvan men wordt verdacht en waartegen men zich dient te verdedigen,
sluit aan bij het in het EVRM neergelegde recht dat een ieder tegen wie
een vervolging is ingesteld, onverwijld in een taal die hij verstaat en in
bijzonderheden op de hoogte moet worden gesteld van de aard en de
reden van de tegen hem ingebrachte beschuldiging, en dat hij over
voldoende tijd en faciliteiten dient te beschikken om zijn verdediging voor
te bereiden (artikel 6, derde lid, onderdelen a en b, EVRM). Uit de
rechtspraak van het EHRM blijkt dat de autoriteiten de verdachte hierover
actief moeten informeren. Niet kan worden volstaan met het passief ter
beschikking stellen van informatie, zonder dat dit expliciet onder de
aandacht van de verdachte is gebracht. Hoeveel informatie moet worden
gegeven en de mate van detail zal afhangen van de fase waarin de
strafprocedure zich bevindt en de aard en complexiteit van de zaak. Dit
moet mede worden beoordeeld in het licht van artikel 6, derde lid,
onderdeel b, EVRM waarin is bepaald dat de verdachte over voldoende
tijd en faciliteiten moet beschikken om zijn verdediging te kunnen
voorbereiden. Zie EHRM 25 juli 2000 Matttoccia tegen Italië, nr. 23969/94,
§ 65 resp. § 60.
Uit de rechtspraak van het EHRM volgt bovendien dat wanneer in de loop
van de strafprocedure wijzigingen optreden in de beschuldiging, de
verdachte hiervan tijdig op de hoogte moet worden gesteld zodat hij bij
de voorbereiding van zijn verdediging daarmee rekening kan houden
(EHRM 9 oktober 2008 Abramyan tegen Rusland. nr. 10709/02, § 34–36).
Daarnaast kan worden gewezen op het in artikel 5, tweede lid, EVRM
neergelegde recht dat personen die zijn aangehouden moet worden
meegedeeld waarom zij van hun vrijheid zijn beroofd. In simpele en
niet-technische bewoordingen dient de verdachte te worden geïnformeerd
over de juridische en feitelijke gronden voor zijn aanhouding zodat hij,
wanneer hij daartoe aanleiding ziet, de rechtmatigheid van zijn
aanhouding en vrijheidsbeneming kan aanvechten (EHRM 30 augustus
1990, Fox, Campbell en Hartley tegen het Verenigd Koninkrijk,
nrs. 12244/86; 12245/86; 12383/86, § 40).
Ook het recht op toegang tot processtukken, neergelegd in artikel 7 van de
richtlijn, sluit aan bij de rechtspraak van het EHRM met betrekking tot het
recht op een eerlijk proces. Uit die rechtspraak kan worden afgeleid dat
het EHRM van oordeel is dat het recht op kennisneming van processtukken een essentiële voorwaarde vormt om een procedure op tegenspraak te voeren. In beginsel dienen de vervolgende autoriteiten alle
relevante informatie, zowel belastend als ontlastend, ter beschikking te
stellen aan de verdediging (EHRM 27 oktober 2004 Edwards en Lewis
tegen het Verenigd Koninkrijk, nrs. 39647/98 en 40461/98). Dit is echter
geen absoluut recht, zo blijkt bijvoorbeeld uit de zaak Jasper. Daarin
bepaalde het Hof dat zich in een strafzaak strijdige belangen kunnen
voordoen, zoals de noodzaak tot bescherming van de nationale veiligheid
of een getuige, die moeten worden afgewogen tegen het belang van de
verdediging om van alle processtukken kennis te kunnen nemen. Indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

3

strikt noodzakelijk ter bescherming van fundamentele rechten van een
individu of van een zwaarwegend algemeen belang, kan het toegestaan
zijn om bepaalde informatie voor de verdediging achter te houden. Zie
EHRM 16 februari 2000 Jasper tegen het Verenigd Koninkrijk, nr. 27052/95,
§ 52 en EHRM 16 februari 2000 Rowe en Davis tegen het Verenigd
Koninkrijk, nr. 28901/95, § 61. Voor zover het gaat om het tijdelijk
achterhouden van bepaalde processtukken tijdens het vooronderzoek, is
van belang dat uit vaste jurisprudentie van het EHRM volgt dat een
verdachte die is aangehouden en in detentie wordt gehouden, toegang
moet hebben tot in elk geval die processtukken die noodzakelijk zijn om
de rechtmatigheid van de aanhouding en detentie te kunnen aanvechten.
Zie EHRM 30 maart 1989 Lamy tegen België, nr. 10444/83, § 29; EHRM
13 februari 2001 Schöps tegen Duitsland, nr. 25116/94, § 44; en EHRM
13 februari 2001 Garcia Alva tegen Duitsland, nr. 23541/94, § 39. De tekst
van artikel 7 van de richtlijn is op de hierboven aangehaalde jurisprudentie gebaseerd.
Op grond van het voorgaande kan worden geconcludeerd dat de
bepalingen uit de richtlijn voor het overgrote deel zijn geïnspireerd op de
artikelen 5 en 6 van het EVRM zoals uitgelegd door het EHRM of daarop
voortbouwen. Uitzondering hierop vormt artikel 5 van de richtlijn dat
betrekking heeft op het verstrekken van informatie over bepaalde rechten
aan personen die zijn aangehouden op basis van een Europees aanhoudingsbevel met het oog op hun overlevering. Uit de rechtspraak van het
EHRM volgt namelijk dat procedures tot uitlevering of overlevering niet
vallen onder de reikwijdte van artikel 6 EVRM (EHRM 16 april 2002,
Peñafiel Sagado tegen Spanje, nr. 65964/01). Omdat deze richtlijn is
opgesteld in het licht van het bevorderen van de strafrechtelijke samenwerking tussen de lidstaten van de Europese Unie, was het wenselijk en
geboden om ook een bepaling op te nemen die ertoe strekt personen die
zijn aangehouden op basis van een Europees aanhoudingsbevel, te
informeren over de belangrijkste rechten die hun toekomen in de
overleveringsprocedure.
3. Inhoud van de richtlijn en voorgestelde implementatie
3.1 Onderwerp en toepassingsgebied van de richtlijn
Artikel 1 van de richtlijn beschrijft zeer beknopt wat het onderwerp van de
richtlijn is, namelijk het vastleggen van voorschriften met betrekking tot
het recht op informatie van verdachten of beklaagden over hun rechten in
strafprocedures en over de tegen hen ingebrachte beschuldiging en het
recht op informatie van personen tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd ten aanzien van hun rechten. Deze bepaling behoeft
geen implementatie in nationale regelgeving.
In artikel 2 is het toepassingsgebied van de richtlijn beschreven. Kort
gezegd is de richtlijn van toepassing vanaf het moment dat een persoon
door de bevoegde autoriteiten van een lidstaat in kennis is gesteld van het
feit dat hij verdacht wordt van het plegen van een strafbaar feit tot de
definitieve vaststelling dat de verdachte het ten laste gelegde feit al dan
niet heeft begaan. Ingevolge artikel 2, tweede lid, is de richtlijn niet van
toepassing op de buitengerechtelijke afdoening van lichte strafbare feiten.
In overweging 17 van de preambule is aangegeven dat het hierbij
bijvoorbeeld kan gaan om verkeersovertredingen die op grote schaal
worden begaan. De richtlijn is daarentegen wel van toepassing op de
procedure voor de strafrechter indien tegen een buitengerechtelijk
opgelegde sanctie bezwaar bij een in strafzaken bevoegde rechtbank kan
worden aangetekend en de betrokkene hiervan gebruik maakt. Eenzelfde
bepaling is opgenomen in de richtlijn betreffende het recht op vertolking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

4

en vertaling. In de daarbij behorende implementatiewetgeving is bepaald
dat onder buitengerechtelijke afdoening van lichte strafbare feiten moet
worden verstaan de uitvaardiging van strafbeschikkingen wegens
overtredingen. Bij de implementatie van de voorliggende richtlijn zal
echter van deze uitzondering op het toepassingsbereik geen gebruik
worden gemaakt. Op het moment van staandehouding of aanhouding
wegens een overtreding is namelijk lang niet in alle gevallen – op dat
moment – duidelijk of deze overtreding daarna buitengerechtelijk of via
een dagvaardingsprocedure zal worden afgedaan. Bovendien acht ik
gewenst dat iedere verdachte die wordt aangehouden, een mededeling
van rechten wordt verstrekt, ook de verdachte die wegens een overtreding
wordt aangehouden die daarna buitengerechtelijk wordt afgedaan.
3.2 Het recht op informatie over bepaalde rechten in strafprocedures
De artikelen 3 en 4 van de richtlijn hebben betrekking op het informeren
van verdachten over bepaalde essentiële rechten die hun toekomen in de
strafprocedure. Artikel 3 heeft betrekking op zowel aangehouden als
niet-aangehouden verdachten; artikel 4 heeft alleen betrekking op
aangehouden verdachten. Ingevolge artikel 3 dient een verdachte
mondeling of schriftelijk te worden geïnformeerd over het recht om zich
door een raadsman te laten bijstaan, het recht om in bepaalde gevallen
aanspraak te kunnen maken op gesubsidieerde rechtsbijstand, het recht in
kennis gesteld te worden van de beschuldiging, het recht op vertolking en
vertaling en het zwijgrecht. Wanneer de verdachte is aangehouden, dient
hij, zo volgt uit artikel 4 van de richtlijn, een schriftelijke mededeling van
rechten te ontvangen. In de Engelse tekst van de richtlijn wordt dit een
«Letter of Rights» genoemd. Deze mededeling van rechten bevat
informatie over de hiervoor genoemde rechten alsmede over het recht op
toegang tot de processtukken, het recht om de consulaire autoriteiten en
een derde op de hoogte te stellen van de vrijheidsontneming en de
mogelijkheid om dringende medische hulp te krijgen. Voorts dient in de
schriftelijke mededeling van rechten ook informatie te worden
opgenomen over de tijd gedurende welke de verdachte in hechtenis mag
worden gehouden alvorens hij aan een gerechtelijke autoriteit moet
worden voorgeleid en over de mogelijkheden om de rechtmatigheid van
de aanhouding aan te vechten, herziening van de detentie te bekomen of
om voorlopige invrijheidsstelling te verzoeken. In bijlage I bij de richtlijn is
een model voor een dergelijke schriftelijke mededeling van rechten
opgenomen. Lidstaten kunnen dit model gebruiken wanneer zij een
nationale versie opstellen. Zij zijn daartoe echter niet verplicht.
De informatie die aan de verdachte moet worden verstrekt, betreft
informatie over de rechten «zoals die van toepassing zijn op grond van
het nationale recht». Het gaat derhalve om de verstrekking van informatie
over de geldende nationale regelgeving.
Nu het recht om geïnformeerd te worden over een aantal belangrijke
rechten als een van de drie kernpunten van de richtlijn kan worden
aangemerkt en bepalingen hierover in het huidige Wetboek van Strafvordering ontbreken, acht ik het geboden het Wetboek van Strafvordering op
dit punt aan te vullen. De wijzigingen voorgesteld in artikel I van dit
wetsvoorstel strekken daartoe. In de artikelsgewijze toelichting wordt
daarop nader ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

5

3.3 Het recht op informatie over bepaalde rechten in overleveringsprocedures
Artikel 5 van de richtlijn heeft betrekking op personen die zijn aangehouden op basis van een Europees aanhoudingsbevel en wier overlevering door een andere lidstaat is gevraagd. Op grond van dit artikel moet
aan een persoon die is aangehouden op basis van een Europees
aanhoudingsbevel een schriftelijke mededeling van rechten worden
verstrekt waarin informatie is opgenomen over bepaalde rechten die hem
toekomen ingevolge de nationale regelgeving betreffende de overleveringsprocedure. In artikel 5 is, anders dan in de artikelen 3 en 4 van de
richtlijn, niet bepaald over welke rechten de opgeëiste persoon in ieder
geval moet worden geïnformeerd. Het staat de lidstaten dus vrij de
mededeling van rechten naar eigen inzicht op te stellen. In bijlage II bij de
richtlijn is een model opgenomen dat de lidstaten kunnen gebruiken bij
het opstellen van hun nationale mededeling van rechten. De in dat model
genoemde rechten kunnen als voorbeeld dienen voor de rechten
waarover de opgeëiste persoon zou kunnen worden geïnformeerd.
Artikel II van dit wetsvoorstel bevat voorstellen tot aanvulling van de
Overleveringswet die strekken tot implementatie van artikel 5 van de
richtlijn. In de artikelsgewijze toelichting wordt op deze voorstellen
ingegaan.
3.4 Het recht om geïnformeerd te worden over de verdenking en
beschuldiging
Artikel 6 van de richtlijn bevat bepalingen over het informeren van een
verdachte over de verdenking die tegen hem is gerezen, de reden voor
zijn aanhouding en over de beschuldiging waartegen hij zich in zijn
strafzaak zal dienen te verdedigen, ofwel de tenlastelegging.
Artikel 6, eerste lid, bepaalt dat de verdachte wordt geïnformeerd over het
strafbare feit waarvan hij wordt verdacht of beschuldigd. Deze informatie
dient onverwijld te worden verstrekt en «zo gedetailleerd als noodzakelijk
is om het eerlijk verloop van de procedure en de daadwerkelijke uitoefening van de rechten van de verdediging te waarborgen». Overweging 28
van de preambule geeft hieraan nadere invulling. Zo geldt de verplichting
tot verstrekking van gedetailleerde informatie voor zover het lopende
onderzoek daardoor niet wordt geschaad. Ten aanzien van de vraag
wanneer de informatie moet worden verstrekt, bepaalt overweging 28 dat
dit uiterlijk voor het eerste officiële verhoor dient te geschieden.
Artikel 6, tweede lid, bevat de verplichting om een verdachte die is
aangehouden of gedetineerd, te informeren over de redenen van zijn
aanhouding of detentie met inbegrip van het strafbare feit waarvan hij
wordt verdacht.
In de praktijk wordt een verdachte bij aanvang van zijn verhoor verteld ten
aanzien van welk strafbaar feit hij als verdachte is aangemerkt. Ook
wanneer een verdachte wordt aangehouden, wordt hem medegedeeld in
verband met welk strafbaar feit hij is aangehouden. In het Wetboek van
Strafvordering ontbreken thans bepalingen met deze strekking. Ter
implementatie van de onderhavige richtlijn worden in het voorgestelde
artikel 27c, eerste en derde lid, Sv bepalingen met deze strekking
opgenomen.
Artikel 6, derde lid, van de richtlijn heeft betrekking op de tenlastelegging
en bepaalt dat uiterlijk op het moment «dat het gerecht wordt verzocht
een beslissing te nemen over de gegrondheid van de beschuldiging» de
verdachte gedetailleerde informatie wordt verstrekt over de beschuldiging, met inbegrip van de aard en de wettelijke kwalificatie van het
strafbare feit alsmede de aard van de beweerde betrokkenheid van de
verdachte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

6

In de Nederlandse situatie gaat het hierbij om de informatie die aan de
verdachte wordt verstrekt op het moment dat de strafzaak aanhangig
wordt gemaakt bij de rechtbank. De strafzaak wordt aanhangig gemaakt
op het moment dat de dagvaarding aan de verdachte wordt betekend
(artikel 258, eerste lid, Sv). De dagvaarding bevat de informatie die
ingevolge artikel 6, derde lid, van de richtlijn aan de verdachte moet
worden verstrekt. Artikel 261, eerste en tweede lid, Sv bepaalt dat in de
dagvaarding een opgave wordt gedaan van het feit dat ten laste wordt
gelegd met vermelding omstreeks welke tijd en plaats het zou zijn begaan
alsmede de wettelijke kwalificatie, dat wil zeggen de wettelijke
voorschriften waarbij het feit is strafbaar gesteld. Ook moeten de
omstandigheden waaronder het feit zou zijn begaan in de dagvaarding
worden vermeld. De betrokkenheid van de verdachte bij het ten laste
gelegde feit, dat wil zeggen of hij als dader, medepleger of medeplichtige
wordt vervolgd, maakt eveneens onderdeel uit van de dagvaarding. Gelet
hierop voldoet de geldende regelgeving reeds aan hetgeen in artikel 6,
derde lid, is bepaald zodat aanvullende implementatieregelgeving niet
nodig is.
Artikel 6, vierde lid, van de richtlijn bepaalt dat wanneer wijzigingen
optreden in de informatie die aan de verdachte is verstrekt met betrekking
tot de verdenking en de tenlastelegging, de verdachte hierover onverwijld
moet worden geïnformeerd voor zover dit nodig is om een eerlijk verloop
van de procedure te waarborgen. Deze bepaling moet worden gelezen in
samenhang met overweging 29 uit de preambule. Daarin wordt gepreciseerd dat het in artikel 6, vierde lid, gaat om wijzigingen waardoor de
positie van de verdachte wezenlijk is veranderd. In dat geval dient de
verdediging zodanig tijdig van de wijziging van de eerder verstrekte
informatie in kennis te worden gesteld dat de rechten van de verdediging
daadwerkelijk kunnen worden uitgeoefend. Van een wezenlijke verandering van de positie van de verdachte kan sprake zijn indien een
dagvaarding aan de verdachte is betekend en de officier van justitie de
daarin opgenomen tenlastelegging wil wijzigen. Indien het onderzoek ter
terechtzitting nog niet is aangevangen en de officier van justitie wijziging
van de eerder door hem uitgebrachte dagvaarding noodzakelijk acht, zal
hij die dagvaarding op grond van artikel 266 Sv kunnen intrekken en een
nieuwe, gewijzigde dagvaarding aan de verdachte betekenen. Gelet op de
termijn van ten minste tien dagen die op grond van artikel 265 Sv in acht
moet worden genomen tussen het betekenen van de dagvaarding en de
aanvang van het onderzoek ter terechtzitting, wordt voldaan aan de eis
van de richtlijn de verdediging tijdig in kennis te stellen van een dergelijke
wijziging.
Als het onderzoek ter terechtzitting eenmaal is aangevangen, is intrekking
van de dagvaarding niet meer mogelijk. Wijziging van de tenlastelegging
zal dan slechts kunnen geschieden op grond van artikel 313 Sv. Indien de
rechtbank de door de officier van justitie gevorderde wijziging van de
tenlastelegging toewijst, wordt op grond van artikel 314, eerste lid, Sv een
afschrift van de gewijzigde tenlastelegging of in ieder geval van de
wijziging aan de verdachte verstrekt. Ingevolge artikel 314, tweede lid, Sv
wordt het onderzoek ter terechtzitting zo nodig voor bepaalde tijd
geschorst.
Gelet op het voorgaande voldoet de geldende regelgeving reeds aan
hetgeen artikel 6, vierde lid, van de richtlijn bepaalt zodat aanvullende
implementatieregelgeving niet nodig is.
3.5 Het recht op toegang tot processtukken
In artikel 7 van de richtlijn zijn voorschriften opgenomen die betrekking
hebben op het recht op kennisneming van processtukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

7

Het eerste lid van dit artikel bepaalt dat wanneer een verdachte is
aangehouden en vervolgens in verzekering of voorlopige hechtenis wordt
gesteld, de stukken betreffende de zaak die in het bezit zijn van de
bevoegde autoriteiten en die essentieel zijn om de rechtmatigheid van de
aanhouding, de inverzekeringstelling of de voorlopige hechtenis overeenkomstig het nationale recht te kunnen aanvechten, ter beschikking worden
gesteld van de aangehouden verdachte of diens raadsman.
Het tweede lid van artikel 7 bepaalt kort gezegd in meer algemene zin dat
de verdachte of diens raadsman tijdig toegang moet hebben tot alle
belastende en ontlastende bewijsstukken waarover de bevoegde
autoriteiten beschikken teneinde de verdediging te kunnen voorbereiden.
Artikel 7, derde lid, verduidelijkt dat toegang tot deze stukken uiterlijk
moet worden verleend op het moment dat het gerecht wordt verzocht een
beslissing te nemen over de gegrondheid van de beschuldiging. Zoals in
het voorgaande reeds is aangegeven, wordt hiermee gedoeld op het
moment dat de strafzaak aanhangig wordt gemaakt bij het gerecht.
In het vierde lid van artikel 7 zijn de gronden opgenomen die kunnen
leiden tot het definitief onthouden van de kennisneming van bepaalde
processtukken, dat wil zeggen ook na het tijdstip waarop de strafzaak
aanhangig is gemaakt bij het gerecht. Toegang tot bepaalde processtukken kan op grond van deze bepaling worden geweigerd indien door
die toegang het leven of de grondrechten van een derde ernstig in het
gedrang zouden kunnen komen dan wel indien het weigeren van die
toegang strikt noodzakelijk is ter bescherming van een zwaarwegend
algemeen belang, zoals wanneer door die toegang een lopend onderzoek
zou kunnen worden geschaad of de nationale veiligheid van de lidstaat
waar de strafprocedure wordt gevoerd ernstig zou kunnen worden
bedreigd. Een besluit om toegang tot processtukken aan de verdachte of
diens raadsman te weigeren, moet worden genomen door een gerechtelijke autoriteit of ten minste zijn onderworpen aan toetsing door een
gerechtelijke autoriteit.
Ten slotte bepaalt artikel 7, vijfde lid, dat toegang tot processtukken
kosteloos moet worden verschaft. Overweging 34 van de preambule
verduidelijkt dat deze bepaling onverlet laat dat kosten voor eventuele
kopieën van het dossier of voor het verzenden van een afschrift in
rekening mogen worden gebracht.
De Nederlandse regeling betreffende de kennisneming van processtukken
is neergelegd in de artikelen 30 tot en met 34 van het Wetboek van
Strafvordering. Bij wet van 1 december 2011 tot wijziging van het
Wetboek van Strafvordering in verband met de herziening van de regels
inzake processtukken, de verslaglegging door de opsporingsambtenaar en
enkele andere onderwerpen (Stb. 601), die op 1 januari 2013 in werking is
getreden, is deze regeling geactualiseerd. Deze regeling houdt het
volgende in. Hoofdregel is dat aan de verdachte in elk geval vanaf het
eerste verhoor na aanhouding op verzoek de kennisneming van processtukken wordt toegestaan. Dit is bepaald in artikel 30, eerste lid, Sv. Op
grond van artikel 30, derde lid, Sv kan de officier van justitie de verdachte
kennisneming van bepaalde stukken tijdelijk onthouden indien het belang
van het onderzoek dit vordert. Echter, op het moment dat de dagvaarding
in eerste aanleg aan de verdachte is betekend, moet de officier van justitie
de kennisneming van alle processtukken aan de verdachte toestaan, met
uitzondering van die stukken waarvan de voeging op grond van
artikel 149b Sv achterwege is gebleven. Op grond van artikel 149b Sv is de
officier van justitie bevoegd bepaalde stukken, indien dit noodzakelijk is in
verband met de zwaarwegende belangen genoemd in artikel 187d Sv, niet
te voegen. Een vergelijkbare bepaling is opgenomen in artikel 34, vierde
lid, Sv dat van toepassing is op de situatie waarin de verdediging verzoekt
om kennisneming en, wanneer relevant, voeging van bepaalde stukken.
Ook in dat geval kan de officier van justitie, indien noodzakelijk in verband

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

8

met de in artikel 187d Sv genoemde zwaarwegende belangen, de voeging
of kennisneming weigeren. In beide gevallen (artikel 149b Sv en artikel 34,
vierde lid, Sv) behoeft de officier van justitie de machtiging van de
rechter-commissaris. Gelet op het voorgaande is aanvullende regelgeving
ter implementatie van artikel 7 van de richtlijn niet nodig.
De NVvR heeft in haar advies aangegeven te vrezen dat in de praktijk
discussie kan ontstaan over de uitleg van het begrip processtuk, gelet op
de definitie van artikel 149a, tweede lid, Sv waarin wordt verwezen naar
de stukken die redelijkerwijs van belang zijn voor de ter terechtzitting door
de rechter te nemen beslissingen, en dientengevolge over de vraag van
welke stukken de verdediging tijdens het voorbereidend onderzoek kennis
kan nemen. Die vrees deel ik niet. De omschrijving van het begrip
processtukken in artikel 149a, tweede lid, Sv houdt naar mijn stellige
overtuiging voldoende rekening met de dossiervorming in het vooronderzoek. Bij dit begrip is de wetgever er welbewust van uitgegaan dat
dossiervorming een dynamisch proces is waarbij het dossier ter terechtzitting als eindperspectief geldt. De stukken die tijdens het vooronderzoek
worden geproduceerd, worden beoordeeld op hun relevantie in de fase
waarin het onderzoek zich op dat moment bevindt met een vooruitblik op
hun betekenis voor de rechterlijke besluitvorming naar aanleiding van het
onderzoek ter terechtzitting. Dat alle relevante stukken die van belang zijn
om de rechtmatigheid van de aanhouding en de aansluitende inverzekeringstelling te toetsen tot processtukken behoren – een vraagpunt
waarover de NVvR discussie in de praktijk mogelijk achtte –, is dan ook
naar mijn mening volstrekt duidelijk. Voorts geldt dat deze stukken in het
vooronderzoek zo snel mogelijk moeten worden gevoegd zodat de
verdediging daarvan kan kennisnemen. Overigens ligt hier ook een belang
voor het openbaar ministerie; met een incompleet dossier zullen positieve
rechterlijke beslissingen met betrekking tot de rechtmatigheid en de
voortzetting van de preventieve vrijheidsbeneming weinig kansrijk zijn.
De NOvA heeft in haar advies aangegeven van oordeel te zijn dat de
regeling van artikel 30 Sv aanpassing behoeft, gelet op de formulering
van artikel 7, eerste lid, van de richtlijn. Artikel 7, eerste lid, van de richtlijn
bepaalt dat wanneer een verdachte is aangehouden en vervolgens in
verzekering of voorlopige hechtenis wordt gesteld, de processtukken die
essentieel zijn om de rechtmatigheid van de aanhouding en de inverzekeringstelling of voorlopige hechtenis te kunnen aanvechten ter beschikking
worden gesteld aan de aangehouden verdachte of diens raadsman. De
NOvA is van oordeel dat deze bepaling zo moet worden gelezen dat de
bedoelde stukken aan de verdachte moeten worden verstrekt, ook als hij
daar niet om heeft verzocht. Omdat het uitgangspunt van de regeling van
artikel 30 Sv e.v. is dat de verdachte kan kennisnemen van processtukken
wanneer hij daar om verzoekt, is de NOvA van oordeel dat deze regeling
zou moeten worden aangepast. Het oordeel van de NOvA dat artikel 7,
eerste lid, van de richtlijn zo moet worden gelezen dat daaruit een
verplichting van de lidstaten volgt tot spontane verstrekking aan de
verdachte van de genoemde stukken, deel ik niet. Ter beschikking stellen
– in de Engelse taalversie «are made available» – moet in dit verband
worden gelezen als de mogelijkheid bieden ervan kennis te kunnen
nemen. Een dergelijke interpretatie ligt ook in de rede omdat in de andere
leden van artikel 7 evenmin een verplichting tot spontane verstrekking van
processtukken kan worden gelezen. Daarin wordt immers steeds
gesproken van «toegang verlenen tot» («shall have access»). Deze
interpretatie sluit ook aan bij de rechtspraak van EHRM die, gelet op
overweging 42 van de preambule, van belang is voor de wijze waarop de
richtlijn moet worden geïmplementeerd. De genoemde overweging
bepaalt namelijk dat de bepalingen van de richtlijn die overeenkomen met
door het EVRM gewaarborgde rechten, dienen te worden uitgelegd en ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

9

uitvoer gelegd in overeenstemming met deze rechten, zoals die zijn
ontwikkeld in de desbetreffende rechtspraak van het EHRM. Ik wijs in dit
kader op de zaken Lamy tegen België (EHRM 30 maart 1989, nr. 10444/83,
§ 29), Schöps tegen Duitsland (EHRM 13 februari 2001, nr. 25116/94, § 44)
en Garcia Alva tegen Duitsland (EHRM 13 februari 2001 nr. 23541/94, § 39).
In deze zaken heeft het EHRM bepaald dat uit artikel 5, vierde lid, EVRM
volgt dat de verdediging toegang («access») dient te hebben tot die
processtukken die noodzakelijk zijn om de rechtmatigheid van de
aanhouding en detentie te kunnen aanvechten. Een verplichting tot
spontane verstrekking aan de verdachte van die processtukken kan uit
deze rechtspraak evenwel niet worden afgeleid. Voor de goede orde wijs
ik ten slotte nog op het feit dat artikel 21, eerste lid, van het Besluit orde
van dienst gerechten bepaalt dat aan de raadslieden van verdachten in
strafzaken zo spoedig als mogelijk is afschriften worden toegezonden van
processtukken waarvan de kennisneming wettelijk is toegestaan.
Over de implementatie van artikel 7, vierde lid, van de richtlijn betreffende
het definitief onthouden van processtukken kan nog het volgende worden
opgemerkt. Alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden is het mogelijk
bepaalde processtukken niet te voegen en aldus de kennisneming daarvan
definitief, dat wil zeggen ook na aanvang van het onderzoek ter terechtzitting, aan de verdachte te onthouden. Dit is geregeld in de artikelen 34,
vierde lid (na verzoek van de verdediging tot voeging of kennisneming
van de stukken), en 149b Sv (op eigen initiatief van de officier van justitie).
Deze voorschriften maken het mogelijk dat voeging van bepaalde
processtukken of gedeelten daarvan achterwege kan worden gelaten
indien dit noodzakelijk is met het oog op de in artikel 187d Sv genoemde
belangen. Van de genoemde belangen is sprake wanneer door openbaarmaking van de informatie (a) een getuige ernstige overlast zal ondervinden of in de uitoefening van zijn ambt of beroep ernstig zal worden
belemmerd, (b) een zwaarwegend opsporingsbelang wordt geschaad of
(c) het belang van de staatsveiligheid wordt geschaad. Deze belangen
sluiten aan bij de in artikel 7, vierde lid, genoemde belangen op grond
waarvan toegang tot processtukken definitief kan worden geweigerd.
Deze belangen zijn: (a) indien het leven of de grondrechten van een
andere persoon ernstig in het gedrang zouden kunnen komen of ter
bescherming van een zwaarwegend algemeen belang, zoals (b) het
belang van een lopend onderzoek of (c) de nationale veiligheid. Hoewel de
tekst van artikel 187d, eerste lid, onderdeel a, Sv («een getuige ernstige
overlast zal ondervinden of in de uitoefening van zijn ambt of beroep
ernstig zal worden belemmerd») anders is geformuleerd dan de tekst van
artikel 7, vierde lid, van de richtlijn («indien het leven of de grondrechten
van een andere persoon ernstig in het gedrang zouden kunnen komen»)
wordt met eerstgenoemd voorschrift zonder meer aan de implementatieverplichting van artikel 7, vierde lid, van de richtlijn voldaan. Aan
artikel 187d, eerste lid, onderdeel a, Sv ligt ten grondslag de bescherming
van grondrechten van een getuige, zoals het recht op eerbiediging van de
persoonlijke levenssfeer (artikel 8 EVRM), het recht op veiligheid (artikel 5,
eerste lid, EVRM) en het recht op onaantastbaarheid van het lichaam
(artikel 11 Grondwet). Bedoelde weigeringsgrond specificeert voor de
toepassing van de Nederlandse strafvordering de gevallen waarin het
leven of de grondrechten van een andere persoon ernstig in het gedrang
zouden kunnen komen, hetgeen reden kan vormen de toegang tot de
processtukken niet toe te staan.
Indien de officier van justitie op grond van de genoemde artikelen
voeging van bepaalde stukken achterwege wil laten, behoeft hij de
machtiging van de rechter-commissaris. Deze rechterlijke toetsing is van
belang in verband met de laatste volzin van artikel 7, vierde lid, van de
richtlijn. Daarin is bepaald dat de beslissing tot weigering toegang tot
processtukken te verlenen moet worden genomen door een gerechtelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

10

autoriteit of ten minste zijn onderworpen aan toetsing door een gerechtelijke autoriteit.
De NVvR heeft in haar advies opmerkingen gemaakt over het verschil in
formulering en reikwijdte tussen de in artikel 7, vierde lid, van de richtlijn
genoemde belangen enerzijds en de in de relevante bepalingen uit het
Wetboek van Strafvordering genoemde belangen anderzijds. Daarbij
verwijst de NVvR naar de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel
dat heeft geleid tot de Wet herziening regels betreffende de processtukken
in strafzaken en in het bijzonder naar de discussie omtrent het verschil
tussen de in artikel 34, vierde lid, Sv bedoelde belangen op grond
waarvan kennisneming van bepaalde processtukken definitief aan de
verdachte kan worden onthouden («ernstige overlast ondervinden of in de
uitoefening van ambt of beroep ernstig worden belemmerd») en de in
artikel 32, tweede lid, Sv bedoelde belangen («bescherming van de
persoonlijke levenssfeer») op grond waarvan de verdachte de verstrekking
van een afschrift van een processtuk kan worden onthouden en welk
belang eerder zal kunnen worden aangenomen dat het belang van
ernstige overlast. De NVvR gaf aan te vrezen voor onduidelijkheid of
interpretatieverschillen in de praktijk, gelet op de verschillende formuleringen. Die vrees deel ik niet. Artikel 32, tweede lid, Sv en de daarin
genoemde belangen zijn voor de implementatie van artikel 7, vierde lid,
van de richtlijn niet relevant. Artikel 32, tweede lid, Sv ziet immers op de
mogelijkheid de verstrekking van een afschrift van bepaalde processtukken waarvan – het zij benadrukt – de kennisneming is toegestaan, te
weigeren, terwijl artikel 7, vierde lid, van de richtlijn en de eerdergenoemde artikelen 34, vierde lid, en 149b Sv betrekking hebben op de
mogelijkheid kennisneming en voeging van stukken bij de processtukken
tegen te gaan. De verstrekking van afschriften is in die omstandigheden
uiteraard al helemaal niet aan de orde. Voor een correcte implementatie
van de richtlijn is de vraag van belang of de in de Nederlandse regelgeving genoemde belangen op grond waarvan de officier van justitie de
kennisneming van stukken aan de verdachte definitief kan onthouden
overeenkomen met of vallen binnen de belangen genoemd in artikel 7,
vierde lid, van de richtlijn. Het antwoord op die vraag luidt, gelet op het
voorgaande bevestigend.
3.6 Overige bepalingen uit de richtlijn
Artikel 8, eerste lid, van de richtlijn bepaalt dat wanneer informatie op
grond van de artikelen 3 tot en met 6 van de richtlijn aan de verdachte is
verstrekt, dit moet worden geregistreerd volgens de registratieprocedure
waarin het nationale recht van de betrokken lidstaat voorziet. Dit artikel
moet worden gelezen in samenhang met overweging 35 van de
preambule waarin is bepaald dat dit niet dient te leiden tot bijkomende
verplichtingen om nieuwe mechanismen in te voeren of tot aanvullende
administratieve lasten.
Diverse bepalingen uit het Wetboek van Strafvordering en andere
regelingen zijn relevant in verband met de implementatie van dit artikel. In
de eerste plaats kan worden gewezen op de in artikel 152, eerste lid, Sv
neergelegde algemene verbaliseringsplicht. Deze houdt onder meer in dat
ten spoedigste proces-verbaal wordt opgemaakt van hetgeen door de
opsporingsambtenaren tot opsporing is verricht of bevonden. Daarnaast
kan worden gewezen op enkele bijzondere verbaliseringsplichten zoals
artikel 29, derde lid, Sv waarin is bepaald dat de cautie – de mededeling
voorafgaand aan het verhoor dat de verdachte niet tot antwoorden is
verplicht – in het proces-verbaal moet worden opgenomen. In de
Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor van het openbaar ministerie
(Stcrt. 2010, 4003) is voorts bepaald dat de mededeling aan verdachte
betreffende het recht een raadsman te consulteren in het proces-verbaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

11

moet worden opgenomen. Artikel 589 Sv verplicht tot het opmaken van
een akte van uitreiking wanneer de dagvaarding met de daarin
opgenomen tenlastelegging aan de verdachte wordt betekend.
In aansluiting hierop wordt voorgesteld om in artikel 27c, vijfde lid, te
bepalen dat in het proces-verbaal melding wordt gemaakt van de
mededeling van rechten. Deze bepaling sluit aan bij de huidige praktijk
waarin in het proces-verbaal niet alleen, zoals hierboven is aangegeven,
wordt vermeld of de verdachte mondeling is geïnformeerd over het recht
om een raadsman te consulteren, maar tevens of de verdachte hierover
schriftelijke informatie heeft ontvangen.
Artikel 8, tweede lid, van de richtlijn bepaalt dat de verdachte of diens
raadsman de mogelijkheid moet hebben het verzuim of de weigering
informatie te verstrekken overeenkomstig de richtlijn aan te vechten. In
verband met dit artikel is overweging 36 van de preambule relevant
waarin is gepreciseerd dat het recht om verzuim of weigering informatie
te verstrekken aan te vechten de lidstaten niet verplicht te voorzien in
specifieke beroeps- of beklagprocedures waarin het verzuim of de
weigering kan worden aangevochten. Dit betekent dat ter uitvoering van
artikel 8, tweede lid, de mogelijkheid van het voeren van verweer in de
strafzaak en het instellen van een gewoon rechtsmiddel volstaat.
Daarnaast kan worden gewezen op het feit dat het Nederlandse strafprocesrecht een specifiek rechtsmiddel kent voor de situatie dat een officier
van justitie de kennisneming van bepaalde processtukken aan de
verdachte onthoudt op grond van artikel 30, derde lid, Sv. Daartegen kan
op grond van artikel 30, vierde lid, Sv een bezwaarschrift worden
ingediend bij de rechter-commissaris.
Over de consequenties van het niet-naleven van de verplichting de
verdachte op zijn rechten te wijzen, kan nog het volgende worden
opgemerkt. Uit de vaste rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat het niet
naleven van de cautieplicht ertoe leidt dat de na dit verzuim afgelegde
verklaring van de verdachte in beginsel niet voor het bewijs mag worden
gebezigd, tenzij de verdachte geacht mag worden door dit verzuim niet in
zijn belang te zijn geschaad (HR 16 april 2013, LJN BY5706, NJ 2013/310).
Ook wanneer een aangehouden verdachte niet in de gelegenheid is
gesteld om voorafgaand aan zijn eerste verhoor een raadsman te
consulteren terwijl hij over dit recht niet of onvoldoende is geïnformeerd,
leidt dit er in beginsel toe dat de verklaring van de verdachte van het
bewijs moet worden uitgesloten (HR 30 juni 2009, LJN BH3079, NJ
2009/349). Ten aanzien van het recht op vertolking en vertaling kan
worden opgemerkt dat het verzuim de verdachte over dit recht te
informeren geen gevolgen behoeft te hebben, zolang de verdachte die de
Nederlandse taal niet of onvoldoende beheerst bijstand van een tolk heeft
ontvangen en heeft begrepen waarvan hij wordt beschuldigd en
waartegen hij zich ter terechtzitting dient te verdedigen. In de overige
gevallen, bijvoorbeeld in het geval de aangehouden verdachte wel
mondeling op zijn rechten is gewezen, maar de schriftelijke informatie die
ingevolge het voorgestelde artikel 27c, tweede lid, Sv aan de aangehouden verdachte moet worden verstrekt, niet aan hem is uitgereikt, staat
het ter beoordeling van de rechter te bepalen of een eventueel verweer
met betrekking tot het verzuim de verdachte op de voorgeschreven wijze
over zijn rechten te informeren in het concrete geval moet worden
gehonoreerd en welke gevolgen daaraan eventueel dienen te worden
verbonden.
Artikel 9 van de richtlijn spoort de lidstaten aan degenen die verantwoordelijk zijn voor de opleiding van politiefunctionarissen, de leden van de
rechterlijke macht en justitieel personeel betrokken bij strafprocedures te
voorzien in passende opleiding met betrekking tot de doelstellingen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

12

de richtlijn. Deze bepaling behoeft voor Nederland geen nadere regelgeving. Zowel in de opleiding van de politie, als in de opleiding voor de
rechterlijke macht en de ondersteuning daarvan wordt aandacht besteed
aan de procedures die ter uitvoering van deze richtlijn moeten worden
gevolgd.
Artikel 10 van de richtlijn bevat een zogenoemde non-regressieclausule
waarin is bepaald dat de artikelen uit de richtlijn niet mogen worden
uitgelegd als een afwijking of beperking van de rechten of waarborgen die
voortvloeien uit andere internationale instrumenten zoals het Handvest
voor de grondrechten van de Europese Unie en het EVRM, die een hoger
beschermingsniveau bieden. In dit verband kan worden gewezen op
artikel 94 Grondwet waarin is neergelegd dat de wettelijke voorschriften
geen toepassing vinden indien deze onverenigbaar zijn met een ieder
verbindende bepalingen van verdragen.
4. Financiële consequenties en administratieve lasten
De financiële consequenties van dit wetsvoorstel bestaan voornamelijk uit
eenmalige kosten voor het opstellen van de schriftelijke mededeling van
rechten, vertaling daarvan in de meest voorkomende vreemde talen en
het beschikbaar stellen daarvan aan de politie en andere opsporingsambtenaren via de daarvoor geëigende kanalen. Deze kosten worden geraamd
op 25.000 euro en komen ten laste van de begroting van het Ministerie
van Veiligheid en Justitie. Bij het opstellen van de mededeling van rechten
zal de bestaande «Salduz-folder» – dit is een folder die in begrijpelijke taal
het recht op consultatiebijstand voorafgaand aan het politieverhoor, de
mogelijkheden voor gesubsidieerde rechtsbijstand en het zwijgrecht
uitlegt ten behoeve van de aangehouden verdachte – als basis dienen.
Dit wetsvoorstel leidt niet tot administratieve lasten voor burgers en
bedrijven, aangezien het wetsvoorstel geen bepalingen bevat die
verplichtingen voor burgers of bedrijven inhouden. Het wetsvoorstel
bevat evenmin bepalingen die leiden tot overbodige bureaucratie voor de
politie of andere opsporingsambtenaren, het openbaar ministerie of de
rechtspraak. Op grond van de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor
dienen opsporingsambtenaren in het proces-verbaal te relateren dat de
aangehouden verdachte voorafgaand aan het politieverhoor is gewezen
op zijn recht een raadsman te consulteren. De verbaliseringsplicht die in
het voorgestelde artikel 27c, vijfde lid, Sv is opgenomen, en die ertoe
strekt in het proces-verbaal aan te geven dat de verdachte op zijn rechten
is gewezen, vormt hiervan in feite een wettelijke codificatie.
De NVvR heeft in haar advies aangegeven een werklastverzwaring voor
het openbaar ministerie te verwachten als gevolg van de regeling
betreffende de processtukken in strafzaken. Die verwachting deel ik niet.
Voorop kan worden gesteld dat het onderhavige wetsvoorstel geen
wijziging aanbrengt in de op 1 januari 2013 in werking getreden regeling
betreffende de processtukken. Voorts merk ik op dat de werkzaamheden
waaraan de NVvR refereert voornamelijk werkzaamheden betreffen die
het openbaar ministerie ook op grond van de oude regeling betreffende
de processtukken reeds uitvoerde. Het openbaar ministerie zet deze
werkzaamheden dus gewoon voort. Nieuw is de regeling op grond
waarvan de officier van justitie de rechter-commissaris om een
machtiging moet verzoeken, indien hij voornemens is bepaalde processtukken wegens zwaarwegende belangen niet te voegen. Van deze
regeling verwacht ik evenmin een wezenlijke werklastverzwaring, nu de
toepassing daarvan beperkt zal blijven tot zeer uitzonderlijke gevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

13

Uit het advies van de politie blijkt dat in de politiepraktijk al grotendeels
aan de richtlijn wordt voldaan en dat slechts op enkele punten een kleine
praktische aanpassing nodig is.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Onderdeel A (artikel 27c Sv)
In het voorgestelde artikel 27c Sv wordt uitvoering gegeven aan de
artikelen 3, 4 en 6, eerste en tweede lid, van de richtlijn. Hieronder worden
de verschillende leden van het voorgestelde artikel 27c Sv toegelicht.
Eerste lid
Het eerste lid bepaalt in de eerste volzin dat een verdachte bij zijn
staandehouding of aanhouding wordt medegedeeld ter zake van welk
strafbaar feit hij als verdachte is aangemerkt. iermeWanneer de verdachte
na zijn aanhouding op grond van artikel 57 Sv in verzekering wordt
gesteld of op grond van artikel 63 Sv door de rechter-commissaris in
bewaring wordt gesteld, geschiedt dit op basis van een schriftelijk bevel
waarin naast het strafbare feit ter zake waarvan de betrokkene als
verdachte is aangemerkt, ook de grond voor de vrijheidsbeneming wordt
omschreven. Aldus wordt uitvoering gegeven aan artikel 6, tweede lid,
van de richtlijn.
De eerste volzin van het eerste lid betreft een codificatie van de huidige
praktijk. Een verdachte wordt thans reeds bij zijn staandehouding en
aanhouding meegedeeld ter zake van welk strafbaar feit hij als verdachte
is aangemerkt.
De tweede volzin van het eerste lid betreft verdachten die niet zijn staande
gehouden of aangehouden. Deze verdachten dient uiterlijk voor hun
eerste verhoor te worden meegedeeld ter zake van welk strafbaar feit zij
als verdachte zijn aangemerkt. Dat zal kunnen plaatsvinden in de brief
waarin zij worden uitgenodigd om op het politiebureau te verschijnen om
te worden verhoord. De tweede volzin (en de eerste volzin wat betreft de
staande gehouden verdachte) geeft uitvoering aan artikel 3, eerste lid,
onder c, in verbinding met artikel 6, eerste lid, van de richtlijn. Deze
bepalingen strekken er, kort gezegd, toe te verzekeren dat ook verdachten
die niet zijn aangehouden, voorafgaand aan het eerste verhoor worden
geïnformeerd over het strafbaar feit ter zake waarvan zij als verdachte zijn
aangemerkt.
De politie wijst er in haar advies op dat het soms niet mogelijk is om een
verdachte bij zijn aanhouding zijn rechten mee te delen, bijvoorbeeld
wanneer de verdachte bewusteloos wordt afgevoerd of in een zodanige
psychische toestand verkeert dat het onmogelijk is tot hem door te
dringen. Wanneer de aangehouden verdachte niet in staat is de
mededeling te vernemen, behoeft deze mededeling pas te worden gedaan
wanneer de verdachte daartoe weer wel in staat is. Anders dan in het
advies van de politie is gesteld, meen ik dat geen bijstelling van de
voorgestelde wettelijke bepaling nodig is om in die gevallen de
mededeling kunnen uitstellen. Een redelijke uitleg van de bepaling brengt
mee dat uitstel in die gevallen is toegestaan. De door de politie in haar
advies aangereikte tekstsuggesties voor die bijstelling (inhoudende dat de
mededeling «onverwijld» na aanhouding moet worden gedaan, dan wel
moet worden gedaan bij de aanhouding «of in ieder geval zo spoedig
mogelijk daarna») hebben bovendien als nadeel dat de mededeling ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

14

zou kunnen worden uitgesteld in de gevallen waarin de verdachte wel in
staat is de mededeling bij zijn aanhouding te vernemen. Dat acht ik niet
gewenst.
Onder verwijzing naar overweging 28 van de preambule, heeft de Rvdr in
zijn advies opgemerkt van oordeel te zijn dat de verdachte reeds bij zijn
aanhouding gedetailleerde informatie omtrent het strafbare feit ter zake
waarvan hij is aangehouden, zou moeten ontvangen. Die informatie zou al
op dat moment voldoende geconcretiseerd en geïndividualiseerd moeten
zijn. Dit oordeel deel ik niet. Overweging 28 van de preambule stelt dat
met het oog op een eerlijk verloop van de procedure en op de daadwerkelijk uitoefening van de rechten van de verdediging, de omschrijving van
het strafbare feit waarvan de persoon wordt verdacht of beschuldigd, met
inbegrip van, indien bekend, tijd en plaats en de mogelijke wettelijke
kwalificatie van het vermeende strafbare feit, in voldoende detail moet
worden verstrekt, rekening houdend met de fase waarin de strafprocedure
zich bevindt. Overweging 28 heeft betrekking op het gehele artikel 6 van
de richtlijn waarbij de zinsnede «rekening houdend met de fase waarin de
strafprocedure zich bevindt» cruciaal is. Immers op het moment dat het
opsporingsonderzoek is afgerond en de dagvaarding wordt uitgebracht,
zal de tenlastelegging in voldoende detail, met inbegrip van elementen als
het tijdstip en de plaats van het gepleegde strafbare feit en de wettelijke
kwalificatie, aan de verdachte moeten worden kenbaar gemaakt zodat hij
in staat wordt gesteld zijn verdediging voor te bereiden. In het vroege
stadium van de aanhouding gelden minder strenge eisen voor de
informatieplicht. Uit de rechtspraak van het EHRM valt af te leiden dat bij
de vrijheidsbeneming van de verdachte de eisen die gesteld worden aan
de motivering daarvan zwaarder worden naar mate de tijd vordert.
Bovendien geldt dat in de situatie dat de aanhouding plaatsvindt bij
ontdekking op heterdaad, op het moment van de aanhouding gedetailleerde informatie nog niet voor handen zal zijn.
De opmerkingen van de NOvA dat de aangehouden verdachte bij zijn
aanhouding niet alleen moet worden meegedeeld ter zake van welk
strafbaar feit hij als verdachte is aangemerkt, maar ook moet worden
gewezen op de maximale duur van de preventieve vrijheidsbeneming
alvorens de verdachte voor een gerechtelijke autoriteit zal worden geleid
(artikel 4, tweede lid, onderdeel d, van de richtlijn) en de mogelijkheden
om de rechtmatigheid van de aanhouding of detentie aan te vechten of
om te verzoeken om (voorlopige) invrijheidsstelling (artikel 4, derde lid,
van de richtlijn) onderschrijf ik volledig. De verdachte zal hierover, zoals
artikel 4 van de richtlijn voorschrijft, schriftelijk worden geïnformeerd in
de mededeling van rechten die hem op grond van het derde lid na zijn
aanhouding onverwijld en in ieder geval voorafgaand aan zijn eerste
verhoor zal worden uitgereikt.
Tweede lid
Het tweede lid heeft betrekking op het informeren van verdachten die niet
zijn aangehouden, over de hun toekomende rechten. Daarmee wordt
uitvoering gegeven aan artikel 3 van de richtlijn voor zover het gaat om
het verstrekken van informatie over bepaalde essentiële rechten aan
verdachten die niet zijn aangehouden. Uit artikel 3 van de richtlijn vloeit
voort dat ook verdachten die niet zijn aangehouden, moeten worden
gewezen op het recht om zich te laten bijstaan door een raadsman en op
de bevoegdheid om te verzoeken om toevoeging van een raadsman
(artikel 28, eerste lid, Sv), het recht op bijstand van een tolk (vierde lid) en
het zwijgrecht (artikel 29, tweede lid, Sv). Deze informatie dient mondeling
of schriftelijk te worden te worden verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

15

Ten aanzien van het moment waarop de niet-aangehouden verdachte
moet worden geïnformeerd over zijn rechten merk ik het volgende op. Uit
artikel 3 van de richtlijn in verband met overweging 19 van de preambule
volgt dat de bedoelde informatie onverwijld en uiterlijk voorafgaand aan
het eerste officiële verhoor moet worden verstrekt. Overweging 19 bepaalt
dat met het oog op de praktische en daadwerkelijke uitoefening van de
genoemde rechten de informatie in de loop van de procedure onverwijld
moet worden verstrekt, uiterlijk voorafgaand aan het eerste officiële
verhoor van de verdachte door de politie of een andere bevoegde
autoriteit.
In het aan de adviesorganen voorgelegde conceptwetsvoorstel was
voorgesteld de verplichting een niet-aangehouden verdachte op zijn
rechten te wijzen te beperken tot de gevallen waarin een verdachte wordt
uitgenodigd vrijwillig op het politiebureau te verschijnen om een
verklaring af te leggen of wanneer de verdachte telefonisch wordt
gehoord. De Rvdr en de NOvA hebben ten aanzien van deze wijze van
implementatie opgemerkt dat zich ook andere situaties kunnen voordoen
waarin sprake is van een officieel verhoor van de verdachte en waarin de
verdachte dus op zijn rechten zou moeten worden gewezen. Voorbeelden
die zijn genoemd, zijn: een verdachte die in het ziekenhuis is opgenomen
en aldaar wordt verhoord, een verdachte die tijdens een doorzoeking in
zijn woning wordt verhoord en verdachten die op straat worden verhoord.
Deze opmerkingen hebben aanleiding gegeven het oorspronkelijke
voorstel op dit punt in heroverweging te nemen. Teneinde te voorkomen
dat situaties die onder de reikwijdte van artikel 3 van de richtlijn vallen,
niet door het wetsvoorstel zouden zijn gedekt, wordt voorgesteld aan te
knopen bij het eerste verhoor van de verdachte, ongeacht waar dit
verhoor plaatsvindt.
De politie ziet geen toegevoegde waarde van het op straat mededelen van
rechten wanneer de verdachte, nadat hem enkele vragen zijn gesteld om
te controleren of hij de mogelijke dader is van bijvoorbeeld een tasjesroof,
vervolgens wordt aangehouden en overbracht naar het politiebureau. In
die situatie kan de aangehouden verdachte zijn rechten immers worden
meegedeeld bij gelegenheid van de voorgeleiding aan de hulpofficier van
justitie, aldus de politie. Het op straat mededelen van rechten aan de
staande gehouden verdachte heeft, anders dan de politie veronderstelt,
echter toegevoegde waarde in veelvoorkomende gevallen waarin na
staandehouding met een bekeuring wordt volstaan. In die gevallen wordt
de verdachte ter plaatse veelal vragenderwijs op zijn gedrag aangesproken, hetgeen al snel neerkomt op een verhoor. Ik teken daarbij aan
dat verdachten aan wie op straat vragen worden gesteld over hun
betrokkenheid bij een strafbaar feit, op basis van de geldende Nederlandse regelgeving (artikel 29, tweede lid, Sv) reeds moeten worden
gewezen op één van de hun toekomende rechten: het zwijgrecht.
Overigens merk ik voor de duidelijkheid op dat geen mededeling van
rechten hoeft te worden gedaan wanneer een persoon ten aanzien van
wie (nog) geen redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit
bestaat, op straat wordt gecontroleerd, en die dus geen verdachte is. De
richtlijn en dit wetsvoorstel kennen alleen rechten toe aan personen die
verdachte zijn.
Ten aanzien van de praktische implementatie van deze bepaling geldt het
volgende. Op grond van de richtlijn kunnen de lidstaten kiezen
niet-aangehouden verdachten mondeling of schriftelijk op hun rechten te
wijzen. Ook het tweede lid biedt deze keuzemogelijkheid door bij
niet-aangehouden verdachten niet een van de beide manieren van
informeren voor te schrijven. Afhankelijk van de concrete situatie zal de
politie kunnen kiezen voor mondelinge of schriftelijke informatiever-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

16

strekking. Schriftelijke informatieverstrekking ligt voor de hand in het
geval een persoon schriftelijk wordt uitgenodigd om als verdachte op het
politiebureau te worden verhoord. Zoals in het advies van de politie is
aangegeven, zal de verdachte in de uitnodigingsbrief worden geïnformeerd over het strafbaar feit ter zake waarvan hij als verdachte is
aangemerkt en over de hierboven genoemde rechten. Volgens het advies
van de politie kan bij het voornemen de verdachte telefonisch te horen, dit
verhoor worden aangekondigd in een aan de verdachte gerichte brief
waarin alle relevante informatie kan worden vermeld, waaronder zijn
rechten. Voorafgaand aan een verhoor op straat ligt mondelinge informatieverstrekking voor de hand.
Ten aanzien van de implementatie van artikel 3, eerste lid, onderdeel c,
van de richtlijn, merk ik nog het volgende op. Op grond van deze bepaling
dient een niet-aangehouden verdachte mondeling dan wel schriftelijk te
worden geïnformeerd over het recht te worden geïnformeerd over het
strafbaar feit ter zake waarvan hij als verdachte is aangemerkt. Ik acht het
in de gevallen waarin de verdachte schriftelijk wordt gewezen op zijn
rechten niet bezwaarlijk dit onderdeel in de schriftelijke mededeling van
rechten op te nemen. Dat ligt anders wanneer de verdachte mondeling op
zijn rechten wordt gewezen. Ingevolge het eerste lid wordt de verdachte
immers voorafgaand aan zijn verhoor medegedeeld ter zake van welk
strafbaar feit hij als verdachte is aangemerkt. Naar mijn oordeel ontbreekt
de logica om de verdachte daarnaast nog mede te delen dat hij recht heeft
om geïnformeerd te worden over het strafbare feit ter zake waarvan de
verdenking is gerezen. Die informatie heeft hij immers net ontvangen. Ik
stel daarom voor de implementatie van dit onderdeel van artikel 3 van de
richtlijn te beperken tot de gevallen waarin de verdachte schriftelijk wordt
geïnformeerd over zijn rechten.
Ten slotte wijs ik voor de goede orde nog op het volgende. De richtlijn ziet
alleen op het recht van verdachten te worden geïnformeerd over bepaalde
rechten. De richtlijn bevat geen regels over de wijze waarop de desbetreffende rechten kunnen worden verwezenlijkt. Uit de rechtspraak van het
EHRM (Salduz tegen Turkije, EHRM 27 november 2008, nr. 36391/02, NJ
2009/214) en de daarop gebaseerde rechtspraak van de Hoge Raad (HR
30 juni 2009, LJN BH3079, NJ 2009/349) volgt dat indien een aangehouden
verdachte, naar aanleiding van de verstrekte informatie, voorafgaand aan
het eerste verhoor een raadsman wenst te consulteren, hij binnen de
grenzen van het redelijke hiertoe de gelegenheid moet worden geboden.
Op grond van de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor geldt voorts,
kort gezegd, dat in de zwaardere zaken de politie een raadsman voor de
verdachte zal oproepen. Voor niet-aangehouden verdachten geldt dat zij
op grond van de richtlijn weliswaar moeten worden gewezen op de
mogelijkheid de bijstand van een raadsman in te roepen, maar dat voor
het realiseren van die bijstand de verdachte zelf verantwoordelijk is.
Derde lid
Het derde lid geeft uitvoering aan artikel 4 van de richtlijn. Op grond van
het derde lid zal aan de verdachte die is aangehouden en overgebracht
naar het politiebureau onverwijld en in ieder geval voorafgaand aan zijn
eerste verhoor een schriftelijke mededeling van rechten worden uitgereikt
waarin zijn rechten in begrijpelijke taal staan beschreven. Het betreft de
artikel 4, tweede lid, van de richtlijn bedoelde rechten alsmede de
informatie die op grond van artikel 4, derde lid, van de richtlijn eveneens
in de schriftelijke mededeling van rechten moet worden opgenomen.
Concreet gaat het om informatie over het recht geïnformeerd te worden
over het strafbaar feit ter zake waarvan betrokkene als verdachte is
aangemerkt (onder a), het recht om zich te laten bijstaan door een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

17

raadsman en de bevoegdheid om te verzoeken om toevoeging van een
raadsman, het recht op bijstand van een tolk en op vertaling van bepaalde
essentiële processtukken indien de verdachte de Nederlandse taal niet of
onvoldoende beheerst (onder b), het zwijgrecht (onder c), het recht op
kennisneming van de processtukken (onder d), de termijn waarbinnen de
verdachte, indien hij niet in vrijheid wordt gesteld, voor de rechtercommissaris wordt geleid (onder e) en de mogelijkheden om opheffing of
schorsing van de voorlopige hechtenis te vragen. Daarnaast gaat het om
het recht een derde en, indien van toepassing, de consulaire autoriteiten
van de vrijheidsbeneming op de hoogte te stellen (artikel 27 van de
Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en andere
opsporingsambtenaren respectievelijk artikel 36, eerste lid, onderdeel b,
van het Verdrag van Wenen inzake consulaire betrekkingen) en het recht
op dringende medische zorg (artikel 32 e.v. van de Ambtsinstructie voor
de politie, de Koninklijke marechaussee en andere opsporingsambtenaren). De laatstgenoemde rechten zullen krachtens het derde lid, onder
g, in een algemene maatregel van bestuur worden aangewezen, omdat
het hier gaat om rechten die in het Nederlandse recht niet op het niveau
van de wet zijn vastgelegd.
In het aan de adviesorganen voorgelegde conceptwetsvoorstel was een
enigszins andere opzet gekozen waarbij in de thans toegelichte bepaling
alleen werd verwezen naar die strafvorderlijke rechten die kunnen worden
aangemerkt als essentieel om het recht op een eerlijk proces te
waarborgen. Ten aanzien van de overige rechten waarover de aangehouden verdachte op grond van artikel 4 van de richtlijn schriftelijk moet
worden geïnformeerd, werd voorgesteld de implementatie op feitelijke
wijze vorm te geven, namelijk door in de op te stellen mededeling van
rechten de vereiste informatie op te nemen maar in de wetgeving naar
deze rechten niet expliciet te verwijzen. Deze wijze van implementatie was
mede ingegeven door overweging 38 van de preambule van de richtlijn
waarin is bepaald dat een aantal bepalingen uit de richtlijn praktisch en
doeltreffend kunnen worden geïmplementeerd met verschillende
middelen, waaronder niet-wetgevende maatregelen. Mede naar
aanleiding van de adviezen van de Rvdr en de NOvA op dit punt, stel ik
thans een iets andere benadering voor waarbij in het derde lid zelf en in
de krachtens het derde lid uit te vaardigen algemene maatregel van
bestuur wordt verwezen naar de rechten waarvan schriftelijk mededeling
wordt gedaan, waaronder de rechten waarvoor de Rvdr en de NOvA
expliciet aandacht hebben gevraagd.
In het conceptwetsvoorstel was bepaald dat de aangehouden verdachte
voorafgaand aan zijn eerste verhoor schriftelijk mededeling van zijn
rechten wordt gedaan. Gevolg is gegeven aan het advies van de politie
om deze bepaling meer in lijn te brengen met de richtlijn (te weten
artikel 4, eerste lid, en overweging 19 van de preambule) en met de
praktijk, waarin de aangehouden verdachte na zijn overbrenging naar het
politiebureau bij de voorgeleiding voor de hulpofficier van justitie
mededeling wordt gedaan van zijn rechten. Daartoe is nu bepaald dat
deze mededeling onverwijld en in ieder geval voorafgaand aan het eerste
verhoor moet worden gedaan.
Over de praktische implementatie kan het volgende worden opgemerkt. In
de huidige opsporingspraktijk is een folder beschikbaar (de zogenaamde
Salduz-folder) met informatie ten behoeve van aangehouden verdachten
over het recht een raadsman te consulteren, de mogelijkheden van
gesubsidieerde rechtsbijstand en het zwijgrecht. De tekst van deze folder
zal worden aangevuld opdat deze voldoet aan de eisen die op grond van
de richtlijn in het derde lid zijn neergelegd. In verband met artikel 3,
tweede lid, van de richtlijn, waarin is bepaald dat bij de verstrekking van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

18

informatie rekening wordt gehouden met eventuele specifieke behoeften
van kwetsbare verdachten, merk ik op dat een afzonderlijke folder
beschikbaar is voor minderjarige aangehouden verdachten. De inhoud
van die folder houdt rekening met de bijzondere regels die gelden voor
minderjarige verdachten en het taalgebruik is aangepast aan het
ontwikkelingsniveau van deze specifieke groep.
De Rvdr heeft in zijn advies nog aandacht gevraagd voor de situatie dat
een aangehouden verdachte vanwege ongeletterdheid of een visuele
handicap de inhoud van de schriftelijke mededeling van rechten niet tot
zich kan nemen. Met de Rvdr ben ik van oordeel dat het in de rede ligt de
verdachte in een dergelijk geval mondeling over de inhoud van de
mededeling te informeren. Ik stel voor dit punt aan de orde te stellen bij
het overleg dat met het openbaar ministerie zal plaatsvinden over de als
gevolg van dit wetsvoorstel noodzakelijke aanpassingen van de
Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor. In die aanwijzing zou kunnen
worden bepaald dat in bovengenoemde situatie de verdachte mondeling
in kennis zal worden gesteld van de inhoud van de informatiefolder. In dit
verband wijs ik nog op een zeer praktische oplossing die in Engeland en
Wales is getroffen. Op een website van de overheid zijn de informatiefolders in verschillende talen niet alleen als tekstbestand beschikbaar,
maar tevens als audiobestand dat kan worden afgespeeld voor
verdachten die niet in staat zijn de schriftelijke informatie te lezen
(https://www.gov.uk/notice-of-rights-and-entitlements-a-persons-rights-inpolice-detention).
Vierde lid
Het vierde lid geeft uitvoering aan artikel 4, vijfde lid, van de richtlijn
waarin is bepaald dat de schriftelijke mededeling van rechten dient te
geschieden in een taal die de verdachte begrijpt. Met het oog hierop zal
de op te stellen mededeling van rechten in een aantal veelvoorkomende
vreemde talen worden vertaald.
Is een verdachte aangehouden die noch het Nederlands noch een andere
taal waarin een vertaling beschikbaar is, begrijpt, dan zal hij eerst
mondeling in kennis gesteld worden van zijn rechten via de tolk die in
ieder geval voor het verhoor van de verdachte zal moeten worden
opgeroepen. In dat geval dient de mededeling van rechten echter ook
schriftelijk te worden vertaald ten behoeve van de vreemdtalige verdachte
in een taal die hij begrijpt. Deze vertaling kan vervolgens worden gevoegd
bij de andere reeds bestaande vertalingen en in een voorkomend geval
opnieuw worden gebruikt. Naar aanleiding van opmerkingen van de Rvdr
kan worden verduidelijkt dat het vierde lid niet beperkt is tot de schriftelijke mededeling van rechten bedoeld in het derde lid. Dit betekent dat ook
wanneer de verdachte ingevolge het tweede lid mondeling op zijn rechten
wordt gewezen, dit in een voor hem begrijpelijk taal dient te geschieden
indien hij de Nederlandse taal niet of onvoldoende beheerst. In dit
verband wijs ik op het nieuwe artikel 29a Sv dat op 1 oktober 2013 in
werking is getreden. Daarin is bepaald dat indien een verdachte die de
Nederlandse taal niet of onvoldoende beheerst, wordt gehoord, de
bijstand van een tolk wordt ingeroepen. De opgeroepen tolk zal dan ook
kunnen zorgdragen dat de mededeling van rechten voor de verdachte in
een voor hem begrijpelijke taal wordt vertolkt.
Vijfde lid
Het vijfde lid geeft uitvoering aan artikel 8, eerste lid, van de richtlijn
waarin is bepaald dat de lidstaten erop toezien dat de verstrekking van
informatie wordt geregistreerd volgens de registratieprocedure waarin het
nationale recht voorziet. In paragraaf 3.6. van het algemeen deel van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

19

memorie van toelichting is hierop reeds nader ingegaan. Voor de
Nederlandse praktijk betekent dit dat de verbalisant in het proces-verbaal
melding maakt van het feit dat de verdachte de mededeling van rechten
heeft ontvangen.
Onderdeel B (aanvulling artikel 44 Sv)
De in dit onderdeel voorgestelde wijziging is voornamelijk technisch van
aard en sluit aan bij artikel 2, tweede lid, van de richtlijn. In artikel 44,
tweede lid, Sv is bepaald dat de verdachte omtrent de bevoegdheid om
toevoeging van een raadsman te verzoeken onder andere wordt geïnformeerd bij gelegenheid van de betekening van de dagvaarding ter
terechtzitting. Deze informatie wordt op de achterkant van de dagvaarding
weergegeven.
Indien een verdachte een strafbeschikking heeft ontvangen waartegen hij
bezwaar heeft, kan hij op grond van artikel 257e Sv verzet aantekenen. Als
gevolg hiervan wordt de zaak alsnog aan de strafrechter voorgelegd. Voor
de behandeling van het verzet wordt de verdachte schriftelijk opgeroepen.
Ik acht het, mede in het licht van artikel 2, tweede lid, van de richtlijn,
zinvol om in artikel 44, tweede lid, Sv te bepalen dat de verdachte ook bij
de betekening van deze oproeping wordt gewezen op zijn recht op
bijstand van een raadsman. De in dit onderdeel van het wetsvoorstel
voorgestelde wijziging strekt hiertoe.
Artikel II
In dit artikel zijn de voorgestelde wijzigingen in de Overleveringswet
(hierna: Ow) opgenomen die nodig zijn ter implementatie van artikel 5 van
de richtlijn, waarin is bepaald dat een persoon die is aangehouden met
het oog op de uitvoering van een Europees aanhoudingsbevel (hierna:
EAB) een schriftelijke mededeling van rechten zal ontvangen. Zoals in
paragraaf 3.3 van het algemeen deel van deze toelichting reeds is
opgemerkt, zijn de lidstaten vrij te bepalen welke informatie zij in de
mededeling van rechten opnemen. Ik acht het geboden de opgeëiste
persoon in ieder geval te informeren over het recht op bijstand van een
raadsman (artikelen 30 en 62 Ow in verbinding met daarin genoemde
artikelen van Titel III van het Eerste Boek van het Wetboek van Strafvordering), het recht op vertolking en vertaling (artikel 30 Ow in verbinding
met de artikelen 275 en 276 Sv) en het recht om gehoord te worden indien
geen sprake is van een verkorte procedure als bedoeld in Hoofdstuk II,
afdeling 2, § E, van de Overleveringswet (artikel 24 Ow). Naar aanleiding
van het advies van de NVvR is daaraan toegevoegd dat de schriftelijke
mededeling van rechten ook informatie bevat over het recht om een
afschrift van het EAB te ontvangen (artikel 23, derde lid, Ow). Verstrekking
van een afschrift zal in het geval de opgeëiste persoon voorlopig is
aangehouden op basis van een signalering in het Schengen Informatiesysteem (SIS-signalering) uiteraard pas aan de orde kunnen zijn op het
moment dat het EAB van de uitvaardigende lidstaat is ontvangen.
In de tweede volzin van het voorgestelde artikel 17, derde lid, Ow wordt
bepaald dat indien de opgeëiste persoon de Nederlandse taal niet of
onvoldoende beheerst, hem de mededeling van rechten in een voor hem
begrijpelijke taal wordt gedaan. Deze bepaling komt overeen met het
voorgestelde artikel 27c, vierde lid, Sv.
In de Overleveringswet worden twee vormen van aanhouding onderscheiden: de voorlopige aanhouding op basis van een SIS-signalering
welke plaatsvindt in afwachting van een te ontvangen Europees aanhoudingsbevel (geregeld in artikel 17 Ow) en aanhouding op basis van een
ontvangen Europees aanhoudingsbevel (geregeld in artikel 21 Ow). In
beide gevallen is sprake van een aanhouding met het oog op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

20

uitvoering van een Europees aanhoudingsbevel hetgeen betekent dat in
beide gevallen de opgeëiste persoon na zijn aanhouding een schriftelijke
mededeling van rechten dient te ontvangen. De in de onderdelen A en B
van dit artikel voorgestelde wijzigingen van de Overleveringswet strekken
hiertoe.
In het advies van de politie is aangegeven dat de opgeëiste persoon,
evenals bij verdachten het geval is, in de praktijk onverwijld na zijn
aanhouding schriftelijk mededeling van zijn rechten kan worden gedaan.
De opgeëiste persoon wordt daartoe op het politiebureau waarnaar hij na
zijn aanhouding wordt overgebracht, bij zijn voorgeleiding voor de
hulpofficier van justitie op zijn rechten gewezen.
De Rvdr werpt in zijn advies nog de vraag op of in het wetsvoorstel niet
ook een regeling zou moeten worden getroffen voor personen die in
Nederland worden aangehouden op grond van de Wet wederzijdse
erkenning en tenuitvoerlegging vrijheidsbenemende en voorwaardelijke
sancties (Stb. 2012, 333) met het oog op de tenuitvoerlegging in
Nederland van een in het buitenland gewezen vonnis. Terecht wijst de
Raad op het feit dat de richtlijn hierover geen bepalingen bevat. Bij
ontstentenis daarvan dient de opgeworpen vraag dan ook ontkennend te
worden beantwoord. Uit de Aanwijzingen voor de regelgeving (artikel 331
Ar) volgt namelijk dat implementatiewetgeving zich dient te beperken tot
die regels die noodzakelijk zijn voor de implementatie van de desbetreffende EU-regeling (i.c. de richtlijn) en dat geen «extra» nationaal beleid
mag worden meegenomen. Nu de richtlijn geen voorschriften bevat voor
een dergelijke regeling, zullen dergelijke voorschriften evenmin in dit
wetsvoorstel kunnen worden opgenomen.
Artikel III
Het streven is erop gericht dit wetsvoorstel, nadat het is aanvaard en tot
wet is verheven, zo spoedig mogelijk in werking te laten treden doch
uiterlijk op 2 juni 2014, de datum waarop de implementatietermijn
verloopt. Voor de invoering zijn echter een aantal praktische maatregelen
nodig. Hierbij wordt in het bijzonder gedacht aan het elektronisch
beschikbaar stellen van de mededeling van rechten in diverse talen. Het
spreekt voor zich dat het streven erop is gericht deze praktische maatregelen gereed te hebben op het moment dat dit wetsvoorstel tot wet wordt
verheven. Mocht dit echter meer tijd vergen, dan is het wenselijk dat de
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zal plaatsvinden op het moment dat
de maatregelen gereed zijn. Tegen deze achtergrond wordt voorgesteld de
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel te regelen bij koninklijk besluit.
Aldus kan ervoor worden gezorgd dat de beschikbaarheid van de
praktische maatregelen en de inwerkingtreding van de daarop betrekking
hebbende onderdelen van dit wetsvoorstel gelijk opgaan.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

21

BIJLAGE

Transponeringstabel behorende bij de implementatie van de
richtlijn nr. 2012/13/EU van het Europees Parlement en de Raad
van 22 mei 2012 betreffende het recht op informatie in strafprocedures (PbEU L 142)

Artikelrichtlijn

Artikel wetsvoorstel of bestaande wet- of regelgeving

Toelichting en, indien van toepassing, invulling van
beleidsruimte

Art. 1

–

Bepaling betreffende doel; behoeft uit haar aard geen
implementatie

Art. 2 lid 1

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel

Art. 2 lid 2

–

Art. 3 lid 1 sub (a)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
tweede lid, Sv)

Art. 3 lid 1 sub (b)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
tweede lid, Sv)

Art. 3 lid 1 sub (c)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
eerste lid, Sv)

Art. 3 lid 1 sub (d)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
tweede lid, Sv)

Art. 3 lid 1 sub (e)

Artikel 29, tweede lid, Sv

Art. 3 lid 2

–

Art. 4 lid 1

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
derde lid, Sv) en amvb

Art. 4 lid 2 aanhef en
sub (a)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
derde lid, onderdelen a t/m d, Sv)

Art. 4 lid 2 sub (b)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
derde lid, onderdeel g, Sv) en amvb

Art. 4 lid 2 sub (c)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
derde lid, onderdeel g, Sv) en amvb

Art. 4 lid 2 sub (d)

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
derde lid, onderdeel e, Sv)

Art. 4 lid 3

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
derde lid, onderdeel f, Sv)

Art. 4 lid 4

–

Art. 4 lid 5

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
vierde lid, Sv)

Art. 5 lid 1

Artikel II wetsvoorstel (voorgestelde artikelen 17, derde lid,
en 21, eerste lid, Overleveringswet)

Art. 5 lid 2

–

Art. 6 lid 1

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
eerste lid, Sv)

Art. 6 lid 2

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
eerste lid, Sv), en artikelen 59, tweede lid, en 78, tweede lid,
Sv

Art. 6 lid 3

Artikelen 258, 261, eerste en tweede lid, Sv

Art. 6 lid 4

Artikelen 265, 313, 314 Sv

Zie paragraaf 3.1. van het algemeen deel van de toelichting.

Uitvoeringsbepaling; behoeft uit haar aard geen wettelijke
implementatie. Zie overweging 38 preambule.

Uitvoeringsbepaling; behoeft uit haar aard geen wettelijke
implementatie. Zie overweging 38 preambule.

Uitvoeringsbepaling; behoeft uit haar aard geen wettelijke
implementatie. Zie overweging 38 preambule.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

22

Artikelrichtlijn

Artikel wetsvoorstel of bestaande wet- of regelgeving

Toelichting en, indien van toepassing, invulling van
beleidsruimte

Art. 7 lid 1

Artikel 30, eerste lid, Sv

Art. 7 lid 2

Artikelen 30, eerste lid, 137, en 149a, tweede lid, Sv

Art. 7 lid 3

Artikelen 33 en 149a, tweede lid, Sv

Art. 7 lid 4

Artikelen 34, vierde lid en 149b Sv

Art. 7 lid 5

Artikel 7 Besluit processtukken

Art. 8 lid 1

Artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel (voorgestelde artikel 27c,
vijfde lid, Sv) en artikelen 25, eerste lid, 57, derde lid, 152,
eerste lid, 172, eerste lid, 326, eerste lid, en 589 Sv

Art. 8 lid 2

Artikelen 30, vierde lid, en 404 Sv

Art. 9

–

Uitvoeringsbepaling; behoeft uit haar aard geen wettelijke
implementatie.

Art. 10

–

Bepaling betreffende non-regressie; behoeft uit haar aard
geen wettelijke implementatie. Gewezen kan worden
artikel 94 Grondwet waarin is bepaald dat de wettelijke
voorschriften geen toepassing vinden indien deze
onverenigbaar zijn met een ieder verbindende bepalingen
van verdragen.

Art. 11

–

Bepaling betreffende omzetting; behoeft uit haar aard
geen implementatie.

Art. 12

–

Bepaling betreffende verslaglegging; behoeft uit haar aard
geen implementatie.

Art. 13

–

Bepaling betreffende inwerkingtreding; behoeft uit haar
aard geen implementatie.

Art. 14

–

Bepaling betreffende adressaten; behoeft uit haar aard
geen implementatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 871, nr. 3

23