Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 826

Samenvoeging van de gemeenten Nuth,
Onderbanken en Schinnen

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 6 maart 2018
Inhoudsopgave
1.
2.
2.1.
2.2.
3.

Inleiding
Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
Draagvlak
Interne samenhang
Financiële aspecten

1
2
2
3
3

1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de opmerkingen van de
leden van de fracties van de VVD en de ChristenUnie en de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van het CDA, D66, GroenLinks
en de SP in het verslag. Bij de beantwoording van de vragen heb ik zoveel
mogelijk de volgorde van het verslag aangehouden. In een enkel geval
heb ik vragen samengenomen omdat zij hetzelfde onderwerp raken.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom het herindelingsadvies en
de bijbehorende reactienota niet als bijlagen bij de memorie van
toelichting zijn opgenomen. Anders dan in voorgaande jaren heeft de
regering ervoor gekozen het herindelingsadvies aan de Minister van BZK,
dat strikt genomen geen deel uitmaakt van het wetsvoorstel, op digitale
wijze beschikbaar te stellen. Bij deze keuze speelt een rol dat herindelingsadviezen de afgelopen jaren omvangrijker zijn geworden en veelal van
een groot aantal bijlagen worden voorzien, met een totale omvang van
soms honderden pagina’s. Het meezenden van deze documenten in
fysieke vorm leidt op verschillende momenten in het wetgevingsproces
tot een papierproductie die niet past in het streven van de rijksoverheid
om papierverspilling tegen te gaan. Om ervoor te zorgen dat de Kamers
en anderen van de herindelingsadviezen en de achterliggende stukken
kennis kunnen nemen, is ervoor gekozen deze documenten, in aanvulling
op de beschikbaarstelling via gemeenten en provincies, op www.rijksoverheid.nl te publiceren.

kst-34826-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 826, nr. 5

1

2. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de inwoners, maatschappelijke organisaties en de lokale politiek van de betreffende gemeenten
betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het herindelingsvoorstel. De wijze waarop inwoners en organisaties betrokken zijn
geweest, is beschreven in het logboek van de gemeenten Nuth, Onderbanken en Schinnen, dat als hoofdstuk 9 in het herindelingsadvies is
opgenomen. Dat logboek bevat een beschrijving van de activiteiten die de
drie gemeenten hebben ondernomen om bij burgers en maatschappelijke
organisaties het maatschappelijk draagvlak te peilen en te stimuleren. De
gemeenten hebben onder meer de bewoners en maatschappelijke
organisaties betrokken bij het opstellen van de visie op de nieuwe
gemeente. Ook bij de naamgeving hebben inwoners een belangrijke stem
gehad.
2.1. Draagvlak
De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen, verwijzend naar het
aantal zienswijzen uit de kernen Hulsberg en Schimmert, of het
maatschappelijk draagvlak in die kernen is verbeterd door de inspanningen van de gemeente Nuth om het draagvlak daar te vergroten. De
gemeenten Nuth, Onderbanken en Schinnen hebben gezamenlijk tussen
15 september en 16 november 2017 in alle kernen van de te vormen
gemeente Beekdaelen dorpsbijeenkomsten gehouden om inwoners mee
te laten denken over de nieuwe gemeente. Uit de verslagen van deze
bijeenkomsten blijkt dat in de kernen Hulsberg en Schimmert constructief
en positief is meegedacht door de inwoners.1 Bovendien kenschetsen de
gemeenten de opkomst in deze kernen als hoog. Daaruit valt af te leiden
dat het draagvlak voor de herindeling in de kernen Hulsberg en
Schimmert is toegenomen ten opzichte van de periode waarin het
herindelingsontwerp ter inzage lag.
Verder vragen de leden van de D66-fractie of er opties zijn verkend om de
kernen Hulsberg en Schimmert bij een andere gemeente te voegen. In de
raad van de gemeente Nuth bestaat een voorkeur om de gemeente
ongedeeld op te laten gaan in een nieuwe gemeente. De gemeente
Valkenburg aan de Geul heeft evenwel een alternatief voorgesteld,
namelijk om de kernen Hulsberg en Schimmert op te nemen in een te
vormen grote «Heuvellandgemeente»2. Voor een dergelijke grote
gemeente bestaat volgens de provincie Limburg in de regio echter geen
draagvlak. Een grenscorrectie, zoals de gemeente Valkenburg aan de Geul
als alternatief suggereerde, is niet mogelijk. Het inwonertal van de beide
kernen (gezamenlijk ongeveer 7.500 inwoners) is substantieel groter dan
10% van het inwonertal van Nuth (ongeveer 15.000) en van Valkenburg
aan de Geul (ongeveer 16.500), waardoor er op grond van de Wet
algemene regels herindeling geen sprake kan zijn van een grenscorrectie
(artikel 1, eerste lid, onder d). Naast het ontbrekende draagvlak is van
belang dat het perspectief voor de nieuwe gemeente Beekdaelen in
termen van bestuurskracht, duurzaamheid en evenwichtige regionale
verhoudingen negatief zou worden beïnvloed als de kernen Hulsberg en
Schimmert geen onderdeel van de nieuwe gemeente zouden uitmaken.

1

2

https://www.beekdaelen.nl/beekdaelen/actueel-nieuws-ons_42992/item/ons-beekdaelen-makenwe-samen_222562.html.
De gemeente Valkenburg aan de Geul heeft niet concreet gemaakt hoe een Heuvellandgemeente zou moeten worden samengesteld, maar onder de heuvellandgemeenten worden
doorgaans begrepen: Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Vaals en Valkenburg aan de Geul.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 826, nr. 5

2

De leden van de SP-fractie vragen of een meerderheid van de inwoners
voor de herindeling is en, indien er geen burgerraadpleging heeft
plaatsgevonden, waarom daarvoor niet is gekozen. Zoals hierboven reeds
is aangegeven, blijkt uit recente inwonersbijeenkomsten dat het draagvlak
voor deze herindeling in Hulsberg en Schimmert sterk is toegenomen. Uit
deze ontwikkeling in combinatie met het zeer geringe aantal zienswijzen
uit Onderbanken, Schinnen en de andere kernen van Nuth, valt af te
leiden dat een meerderheid van de inwoners positief staat tegenover de
herindeling. Er heeft geen burgerraadpleging plaatsgevonden in de vorm
van een referendum. De raden van Nuth, Onderbanken en Schinnen
hebben ervoor gekozen het maatschappelijk draagvlak voor de herindeling op andere wijzen te peilen en te bevorderen, zoals uiteengezet is in
het logboek van de gemeenten. De inwoners zijn onder meer geraadpleegd tijdens verschillende bijeenkomsten in de drie gemeenten. Deze
wijze van raadplegen past binnen de ruimte die aan de gemeenteraden
wordt gelaten om af te wegen op welke wijze de inwoners het beste
geraadpleegd kunnen worden over de wenselijkheid van een gemeentelijke herindeling.
2.2. Interne samenhang
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe de toegankelijkheid
en bereikbaarheid van belangrijke voorzieningen gewaarborgd blijft. Zoals
de regering in de memorie van toelichting reeds heeft aangegeven, is de
opgave van het behouden van (maatschappelijke) voorzieningen voor de
gemeenten Nuth, Onderbanken en Schinnen een van de belangrijkste
redenen geweest om het voorstel tot herindeling te doen. De drie
gemeenten hebben gezamenlijk geconstateerd dat het door dalende
bevolkingsaantallen voor hen individueel steeds moeilijker wordt om in
de kernen het voorzieningenniveau op peil te houden. Door de krachten te
bundelen ontstaan kansen op schaalvoordelen en zijn er meer mogelijkheden om voorzieningen te bundelen, zodat de voorzieningen (financieel)
levensvatbaar en bereikbaar blijven en de kernen vitaal en leefbaar
blijven.
3. Financiële aspecten
De leden van de SP-fractie vragen waarop de verwachting is gebaseerd
dat de structurele verlaging van de algemene uitkering wordt opgevangen
door de te verwachten vermindering van de bestuurskosten en andere
efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie. De verlaging van de
algemene uitkering houdt vooral verband met het wegvallen van het vaste
bedrag dat iedere gemeente ontvangt. In de huidige situatie ontvangt elk
van de drie gemeenten dit bedrag; na de herindeling is dat alleen de
nieuwe gemeente. De verwachting dat tegenover deze verlaging een
structurele financiële besparing staat, is onder meer gebaseerd op het
gegeven dat de nieuwe gemeente minder bestuurders zal tellen (van drie
naar één burgemeester, gemeentesecretaris en griffier; minder
wethouders). De mogelijke efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie
houden verband met het samenvoegen van de verschillende organisaties
en het kunnen voorzien in meer specialistische functies. In welke mate
dergelijke efficiencyvoordelen worden behaald, hangt vanzelfsprekend af
van de sturing daarop door de nieuwe gemeente.
Op grond van de maatstaf herindeling krijgen de gemeenten voor de
kosten om de herindeling te realiseren (frictiekosten) een uitkering uit het
gemeentefonds, die over een periode van vijf jaar wordt uitgekeerd. Het
vorige kabinet heeft deze maatstaf verruimd. In dit geval gaat het om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 826, nr. 5

3

uitkering van ongeveer € 10,5 miljoen. Het ligt niet in de lijn der
verwachting dat er incidentele of structurele financiële tekorten ontstaan
als gevolg van de herindeling.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 826, nr. 5

4