Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2312
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat over lagere prijzen in Duitsland voor dagelijkse
boodschappen en het uitblijven van de grenseffectentoets (ingezonden
14 februari 2023).
Antwoord van Minister Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 18 april 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 1846.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Klant vlucht naar Duitsland»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Vindt u de Europese eenheid belangrijk? Zo ja, kunt u dan duiden waarom de
prijs voor dagelijks boodschappen in België en Duitsland vele malen lager
liggen?
Waarom draait u hardwerkende burgers een poot uit, terwijl de prijzen voor
de dagelijkse boodschappen in Duitsland veel lager liggen door lagere btw en
accijnzen? Kunt u deze vraag gedetailleerd beantwoorden?
Antwoord 2 en 3
Ik vind de Europese eenheid belangrijk. Het vrije verkeer van personen,
goederen en diensten is een groot goed. Met de euro als gezamenlijke munt
kunnen prijzen in verschillende landen gemakkelijker vergeleken worden, wat
de concurrentie tussen bedrijven bevordert en de consument ten goede komt.
Voor de accijnzen kent de EU minimumtarieven. Lidstaten zijn vrij om hogere
accijns te heffen. Zij kunnen hier meerdere redenen voor hebben. De reden
kan bijvoorbeeld budgettair zijn ingegeven, maar kan ook zijn om nationaal
beleid op het terrein van bijvoorbeeld klimaat of preventie te ondersteunen.
Het is niet zo dat de prijzen voor dagelijkse boodschappen over het algemeen
lager liggen in onze buurlanden. Uit cijfers van Eurostat blijkt juist dat
voedsel en niet-alcoholische dranken in Nederland relatief goedkoper zijn dan

1

ah-tk-20222023-2312
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

De Telegraaf, 13 februari 2023, «Klant vlucht naar Duitsland»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

in Duitsland of België in 2021.2 Dat betekent echter niet dat er helemaal geen
prijsverschillen bestaan. Deze worden met name veroorzaakt door factoren
als concurrentie en prijsgevoeligheid, maar ook verschillende accijns- en
btw-tarieven spelen een rol bij de totstandkoming van marktprijzen. Voor
alcoholische dranken geldt dat in Nederland de accijns op bier hoger is dan
in België en Duitsland. Voor wijn is de Nederlandse accijns hoger dan in
Duitsland en fractioneel hoger dan in België. Voor gedistilleerde dranken
geldt dat de Nederlandse accijns hoger is dan in Duitsland, maar weer
substantieel lager is dan in België.3 De verschillen in btw-tarieven voor
dagelijkse boodschappen met onze buurlanden zijn beperkt: 9% in Nederland,
7% in Duitsland en 6% in België.
De accijnzen in omringende landen zijn niet bepalend voor de Nederlandse
accijnstarieven. Wel worden grenseffecten bij wijzigingen in het accijnsbeleid
meegenomen. In beginsel bepalen aanbieders van producten en diensten zelf
hun prijzen en in hoeverre zij belastingverhoging en -verlaging aan hun
klanten doorberekenen.
Vraag 4 en 5
Bent u zich ervan bewust dat in de grensregio hele stukken niemandsland
ontstaan, doordat Nederlanders massaal in het buitenland boodschappen
gaan doen? Bent u op de hoogte van het feit dat de regionale economie
keihard wordt geraakt doordat vrijwel alle mensen uit de grensregio hun
levensmiddelen, verzorgingsproducten, maar ook alcohol in België en
Duitsland halen? Kunt u deze vraag gedetailleerd beantwoorden?
Bent u bekend met het feit dat het voorzieningenniveau wordt uitgehold en
de leefbaarheid ernstig onder druk komt te staan?
Antwoord 4 en 5
Naar aanleiding van de aanpassing van het lage btw-tarief in 2019 heeft het
Institute for Transnational and Euregional cross border cooperation and
Mobility (ITEM) onderzoek gedaan naar de grenseffecten daarvan. De
voornaamste conclusie van dit onderzoek tendeert naar een beperkte impact
van prijsveranderingen op het grensoverschrijdende bestedingsgedrag van
consumenten, gegeven de bestaande prijsverschillen aan weerszijden van de
grens en de vaak ook grote prijsverschillen binnen Nederland (tussen
bijvoorbeeld verschillende supermarktketens).
Empirische studies als deze laten daarnaast zien dat de mate waarin
belastingverhogingen en bijbehorende prijsstijgingen leiden tot grenseffecten
erg afhankelijk is van de context en daarnaast sterk kan verschillen tussen
producten. Er is een grote variatie in de doorberekening van prijsverschillen
door bedrijven aan consumenten: het is erg product-, dienst- en grensstreekafhankelijk.
Grote prijsverschillen tussen binnenlandse supermarkten waarbij de duurdere
supermarkten ondanks de hogere prijzen concurrerend en winstgevend zijn,
impliceren dat niet uitsluitend prijsverschillen bepalend zijn voor het
koopgedrag van consumenten. De keuze van de consument om in Nederland
of in het buitenland aankopen te doen wordt, naast prijsverschillen, beïnvloed
door veel factoren, zoals de openingstijden van winkels, de sfeer, de kwaliteit
van producten en de taal.
Het is duidelijk dat individuele bedrijven in een aantal gevallen concurrentie
ervaren van bedrijven over de grens. Er zijn mij echter geen aanwijzingen
bekend van het ontstaan van hele stukken niemandsland in de grensregio’s.
Ik heb bovendien geen aanwijzingen dat het voorzieningenniveau in
grensregio’s daadwerkelijk wordt uitgehold ten gevolge van prijsverschillen
met de buurlanden, waardoor de leefbaarheid ernstig onder druk zou staan.
Het generieke beeld dat wordt geschetst herken ik niet.

2

Daarnaast laat Eurostat ook zien dat de inflatie in deze landen vergelijkbaar is geweest in 2022.
Daarom zullen de prijzen naar verwachting niet verder uiteen zijn gelopen.
3
Volgens nationale tarieven zoals opgenomen in Taxes in Europe Database. Genoemde vergelijking is op basis van: bieraccijns 12 graden Plato (4,8% alcohol), wijnaccijns niet-mousserende
wijn en gedistilleerd voor 35 volumeprocent alcohol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 6
Wilt u eindelijk werk maken van de lang geleden beloofde grenseffectentest,
waarmee gekeken gaat worden naar het eventuele effect van nieuw beleid
vanuit Den Haag in de grensregio’s, teneinde de concurrentiepositie met de
buurlanden niet verder te verslechteren? Kunt u deze vraag gedetailleerd
beantwoorden?
Antwoord 6
Het kabinet heeft sinds 2021 als verplichte kwaliteitseis in het integraal
afwegingskader (IAK) opgenomen, om bij voorgenomen (nieuw of gewijzigd)
beleid en regelgeving – wanneer aan de orde – ook rekening te houden met
grenseffecten. Ter ondersteuning van deze verplichte kwaliteitseis is een
Leidraad Grenseffecten opgesteld. Nederland is hiermee koploper in Europa.
Conform genoemde leidraad houdt ook het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat bij ontwikkeling van nieuw beleid of wetgeving, herziening
van beleid of wetgeving of bij implementatie van Europees recht rekening
met grenseffecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3