Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 840

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het
Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van
Strafrecht BES met het oog op de verruiming
van de mogelijkheden tot strafrechtelijke
aanpak van huwelijksdwang, polygamie en
vrouwelijke genitale verminking

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 18 november 2011
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave

1
Samenstelling:
Leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Arib, K.
(PvdA), Çörüz, C. (CDA), Roon, R. de (PVV),
voorzitter, Brinkman, H. (PVV), Vermeij, R.A.
(PvdA), ondervoorzitter, Raak, A.A.G.M. van
(SP), Thieme, M.L. (PvdD), Gesthuizen,
S.M.J.G. (SP), Dibi, T. (GL), Toorenburg, M.M.
van (CDA), Peters, M. (GL), Berndsen, M.A.
(D66), Nieuwenhuizen-Wijbenga, C. van (VVD),
Schouw, A.G. (D66), Marcouch, A. (PvdA),
Steur, G.A. van der (VVD), Recourt, J. (PvdA),
Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Helder,
L.M.J.S. (PVV), Bruins Slot, H.G.J. (CDA),
Taverne, J. (VVD) en Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Dijkgraaf, E. (SGP), Bouwmeester,
L.T. (PvdA), Bochove, B.J. van (CDA), Dille,
W.R. (PVV), Elissen, A. (PVV), Smeets, P.E.
(PvdA), Kooiman, C.J.E. (SP), Ouwehand, E.
(PvdD), Karabulut, S. (SP), Tongeren, L. van
(GL), Smilde, M.C.A. (CDA), Voortman, L.G.J.
(GL), Pechtold, A. (D66), Burg, B.I. van der
(VVD), Koşer Kaya, F. (D66), Kuiken, A.H.
(PvdA), Liefde, B.C. de (VVD), Spekman, J.L.
(PvdA), Azmani, M. (VVD), Bontes, L. (PVV),
Koopmans, G.P.J. (CDA), Dijkhoff, K.H.D.M.
(VVD) en Slob, A. (CU).

kst-32840-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Algemeen
Maatregelen ter versterking en verruiming van het strafrechtelijk
instrumentarium
Strafbaarstelling van huwelijksdwang
Rechtsmacht
Polygamie
Verjaring
Artikelsgewijze toelichting
Artikel I, onderdeel D
Artikel II
Tenslotte

1
6
7
9
10
10
10
10
11
11

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
het Wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het
Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht BES met het
oog op de verruiming van de mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak
van huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale verminking. Het
huwelijk tussen twee mensen moet altijd worden aangegaan uit vrije wil.
De vrijheid van het individu is hier absoluut en daar mag niet aan getornd
worden. Hierbij wijzen deze leden erop dat de vrije keuze tot het aangaan
van een huwelijk een fundamenteel beginsel is van het Nederlandse
huwelijksrecht dat als zodanig ook is neergelegd in artikel 11 van het
Verdrag geldigheid huwelijken. Vrouwen die naar Nederland komen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

1

gezinshereniging of gezinsvorming krijgen soms te maken met
polygamie, eergerelateerd geweld en huwelijksdwang. Huwelijksdwang
laat diepe sporen na bij degene die het overkomt. Naar de mening van
voornoemde leden is dit een ontoelaatbare vorm van misbruik van het
individu. Daarom zijn zij verheugd dat dit wetsvoorstel dit aan wil pakken,
de strafbaarstelling van huwelijksdwang aanscherpt en in het verlengde
hiervan bij polygamie de rechtsmacht verruimd zodat vaker kan worden
ingegrepen. Deze leden hebben nog een aantal vragen en een enkele
opmerking.
De leden van de VVD-fractie merken op dat huwelijksdwang actief moet
worden tegengegaan en dat om die reden huwelijken tussen neef en nicht
in beginsel moeten worden verboden. Gesloten neef/nichthuwelijken en
daaraan gelijk te stellen relaties en partnerschappen mogen niet meer
worden geaccepteerd als grond voor toelating in Nederland. Deze leden
vragen hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot de aangekondigde verscherping van de glijdende schaal?
De regering meldt in de memorie van toelichting dat huwelijksdwang over
het algemeen een verborgen vorm van dwang is. Hoe kan ervoor worden
gezorgd dat mensen die hiervan het slachtoffer zijn makkelijker aangifte
doen? Zijn er cijfers bekend over het aantal aangiftes van huwelijksdwang? Het wetsvoorstel zorgt voor een verder aanscherpen van de
strafbaarheid van huwelijksdwang. Zullen de handhaving en controle ook
worden aangescherpt? Zo ja, hoe zal dit worden vormgegeven? De leden
van de VVD-fractie merken ten aanzien van (intensievere) controles op dat
artikel 16, vierde lid, van de Gezinsherenigingsrichtlijn controles zijn
toegestaan. Kan de regering dit bevestigen? Ook ten aanzien van de
genitale verminking vragen deze leden hoe de aangiftebereidheid kan
worden vergroot en handhaving controles kunnen worden aangescherpt.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zij onderkennen de problematiek
omtrent de verschijnselen huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke
genitale verminking en zijn van mening dat verruiming van de mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van eerdergenoemde verschijnselen op
zijn plaats is. Tegelijkertijd vragen deze leden of de keuzes die in het
wetsvoorstel zijn gemaakt, effectief genoeg zijn voor de benodigde
bescherming van slachtoffers. Om die reden hebben zij nog enkele vragen
en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het in beeld brengen
van de omvang van het verschijnsel huwelijksdwang noodzakelijk is voor
het formuleren en uitvoeren van effectief beleid ter zake. Om die reden
vragen zij waarom een eenduidig en volledig beeld van de aard en
omvang van het verschijnsel huwelijksdwang tot op heden ontbreekt.
Voorts lezen voornoemde leden in de memorie van toelichting dat de
regering eerst en vooral wil inzetten op preventieve maatregelen teneinde
huwelijkdwang te voorkomen. Die maatregelen liggen op het terrein van
voorlichting, bewustwording, mentaliteitsverandering, deskundigheidsbevordering en vroegsignalering. In dat kader verwijst de regering in de
toelichting naar de brief van de toenmalige minister van Justitie van
30 juni 2010. Deze leden zijn echter van mening dat een eenduidige
uiteenzetting ontbreekt van de preventieve maatregelen waar de regering
op wil inzetten ontbreekt. Graag vernemen zij op welke wijze precies de
preventieve maatregelen zullen worden ingezet en vragen daarbij een
indeling te maken naar de diverse terreinen zoals hierboven beschreven.
De leden van de PvdA zijn verder van mening dat signaalwerking, waar
dat in preventieve zin aan de aanpak van huwelijksdwang kan bijdragen,
van groot belang is. In dat verband vragen deze leden of de regering, nu
zij een specifieke delictsomschrijving respectievelijk een gekwalificeerde
vorm van dwang voor een effectieve aanpak van mensenhandel nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

2

noch wenselijk vindt, nader kan ingaan op de andere wegen waarlangs
duidelijk gaat worden dat huwelijksdwang verboden en strafbaar is.
Voornoemde leden zijn van mening dat de aanscherping van de regels
belangrijk is maar onvoldoende resultaat biedt wanneer er niet tevens op
een veel intensievere manier wordt ingezet op preventie en signalering.
Bij vermoedens van dreigende achterlating en/of huwelijksdwang dient
onmiddellijk actie ondernomen te worden. Op welke wijze draagt het
voorliggende wetsvoorstel bij aan de deskundigheidsbevordering van
professionals die te maken krijgen met huwelijkdwang? De leden van
PvdA-fractie achten het van belang dat professionals in de toekomst
weten wanneer ze actie moeten ondernemen en welke stappen ze
vervolgens dienaangaande moeten zetten.
Deze leden zijn verder van mening dat het onacceptabel is dat jaarlijks
tientallen, wellicht honderden, leerplichtige kinderen na de zomervakantie
niet naar school terugkeren. In dat verband zijn zij voorstander van een
meer actieve rol voor onderwijsinstellingen in het signaleren van huwelijksdwang en achterlating van kinderen in herkomstlanden. Voornoemde
leden vragen op welke wijze de regering onderwijsinstellingen gaat
versterken in de signalering van deze verschijnselen.
Deze leden merken op dat de Afdeling advisering van de Raad van State
in haar advies stelt dat zij niet zonder meer overtuigd is van de effectiviteit
van de voorgestelde verruiming van rechtsmacht ter zake van huwelijksdwang en is zelfs van mening dat deze verruiming in het tegendeel kan
verkeren. De leden van de PvdA-fractie delen de mening van de regering
en de Afdeling advisering dat de bewijspositie moeilijk is wanneer
huwelijksdwang zich in het buitenland volstrekt, temeer wanneer het
Openbaar Ministerie (OM) voor het welslagen van een vervolging
afhankelijk is van de medewerking van een land waar anders over de
strafwaardigheid van huwelijksdwang wordt gedacht. Voornoemde leden
vragen in verband met het voorgaande of de regering nader kan ingaan
op de door haar beoogde signaalwerking nu de mogelijkheden tot
bewijsvergaring in dit soort zaken zo goed als afwezig zijn. Ook nu al
wordt Nederland immers te vaak geconfronteerd met landen die niet
willen meewerken aan vervolging en slachtoffers die vervolgens
hulpeloos achterblijven in de landen waar ze uitgehuwelijkt zijn.
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie op welke wijze de regering
personen afkomstig uit landen waar anders wordt gedacht over de
strafwaardigheid van huwelijksdwang zal gaan informeren over de
voorgenomen verruiming van de rechtsmacht ter zake van huwelijksdwang. Dit is naar mening van deze leden belangrijk in verband met het
nulla poenabeginsel. Dat houdt in dat men niet mag worden gestraft voor
het begaan van een feit dat op het moment waarop men het beging niet
strafbaar was. Artikel 7 van het Europees Verdrag tot bescherming van de
Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) behelst
immers mede dat voor de burger de strafbaarheid van feiten voorzienbaar
moet zijn.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van bovengenoemd wetsvoorstel. Naar aanleiding daarvan hebben zij
enkele vragen.
Deze leden merken op dat aangegeven wordt dat een volledig en
eenduidig beeld van de aard en omvang van huwelijksdwang ontbreekt.
Zij begrijpen dat dit voornamelijk ligt aan het feit dat dit soort feiten zich
veelal afspeelt in de beslotenheid van de familiekring en dat de aangiftebereidheid van slachtoffers laag is wegens bijvoorbeeld de vrees voor
uitstoting of erger. Voornoemde leden vragen of een en ander wellicht
tevens iets te maken heeft met de registratie bijvoorbeeld bij de politie.
Welke registratie bestaat er thans in Nederland ten aanzien van gedwongen huwelijken en zijn er mogelijkheden om deze registratie uit te
breiden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

3

De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij zien dit als een van de uitwerkingen van de in het
regeerakkoord aangekondigde hardere aanpak van huwelijksdwang. Vrije
huwelijkskeuze is in Nederland een groot goed en het is belangrijk dat dit
ook wordt doorvertaald in wetgeving. Deze leden zijn met de regering van
oordeel dat huwelijksdwang in flagrante strijd is met de Nederlandse en
internationale rechtsorde. Zij wijzen in dat verband op artikel 16, tweede
lid, van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties). Daarin
staat dat een huwelijk kan slechts worden gesloten met de vrije en
volledige toestemming van de aanstaande echtgenoten.
De leden van de CDA-fractie zijn van oordeel dat de werking van het
wetsvoorstel niet moet worden overschat. Het strafrecht is geen panacee
voor de bestrijding van huwelijksdwang en genitale verminking. Het is
bewijsrechtelijk ingewikkeld om strafvervolging in Nederland te laten
slagen. Bovendien moet de aangiftebereidheid bij vrouwen die te maken
hebben gehad met huwelijksdwang of genitale verminking, niet te hoog
worden ingeschat.
Deze leden zijn dan ook van oordeel dat voor huwelijksdwang en genitale
verminking bij uitstek geldt dat voorkomen beter is dan genezen c.q.
straffen. Voor genitale verminking spreekt dat voor zich, maar voor
huwelijksdwang geldt hetzelfde. Het is onaanvaardbaar dat jonge
islamitische vrouwen die met hun familie meegaan op vakantie naar
bijvoorbeeld Marokko, aldaar uitgehuwelijkt worden achtergelaten. Het
strafrechtelijke huis mag met onderhavig wetsvoorstel dan wel op orde
gebracht zijn, maar daarmee wordt dit soort schrijnende toestanden nog
niet voorkomen.
De leden van de CDA-fractie vragen aandacht voor de problemen
waarmee islamitisch (al dan niet gedwongen) gehuwde vrouwen te
maken hebben als zij willen scheiden. Het is bekend dat de sharia weinig
op heeft met vrouwenrechten. Vrouwen die, onwetend dan wel onder
druk, instemmen met het toepassen van islamitisch familierecht, kunnen
in grote problemen komen. Een moslima die van haar Marokkaanse man
scheidt, kan, als het huwelijk naar islamitisch recht geldig blijft, niet veel
beginnen als haar ex-echtgenoot de kinderen meeneemt naar Marokko.
Voor deze vrouwen staat de weg naar de Nederlandse rechter open.
Laatstgenoemde kan de vrouw dwingen om ook medewerking te verlenen
aan een scheiding naar religieus recht. Daarvan is zij echter lang niet altijd
op de hoogte. Is de regering bereid om niet alleen het strafrecht inzake
huwelijksdwang op orde te brengen, maar ook breed in te zetten op
voorlichting- en bewustwordingsmaatregelen?
Voornoemde leden vinden het buitengewoon belangrijk dat islamitische
vrouwen ervan op de hoogte zijn dat zij zich kunnen wenden tot de
Nederlandse rechter als zij te maken hebben met een echtgenoot die
weigert medewerking te verlenen aan een scheiding volgens islamitisch
recht. Tot voorbeeld moge strekken de Pakistaanse vrouw waarover
weekblad Vrij Nederland in maart dit jaar berichtte. Zij sleepte haar
echtgenoot voor de rechter, omdat ze naar islamitisch recht van hem
wilde scheiden. Hij bleek uitsluitend met haar gehuwd te zijn voor een
verblijfsvergunning. Zodra hij recht had op zelfstandig verblijf, liet hij zich
scheiden voor de burgerlijke stand, maar hij weigerde dat ook voor de
islamitische wet te doen. De vrouw vond het echter belangrijk ook
religieus van hem te scheiden, omdat ze anders het risico liep om
gestenigd te worden als ze zich weer in Pakistan zou vertonen. Bovendien
zou ze zich alleen na een volledige scheiding los kunnen maken van de
schaamte over haar huwelijksverleden. De Nederlandse rechter dwong
haar ex uiteindelijk om mee te werken aan ontbinding van het religieuze
huwelijk, op straffe van een dwangsom van € 50 000. Deze leden hebben
groot respect voor dergelijke geëmancipeerde vrouwen. Is de regering
bereid met kracht in te zetten op voorlichting en bewustwording? Kan zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

4

in kaart brengen in welke preventieve maatregelen er op dit moment al
wordt voorzien? Zijn er over (de preventie van) bovengenoemde zaken
contacten met islamitische organisaties?
De leden van de CDA-fractie zouden voorts graag van de regering willen
weten of zij bereid is zich in te spannen om de aangiftebereidheid voor
delicten als huwelijksdwang en genitale verminking te vergroten. Deze
misdrijven spelen zich vaak in de geslotenheid van de familiekring af.
Schaamte, angst of zelfs onwetendheid weerhouden veel slachtoffers van
het doen van aangifte. Zulks is voor het welslagen van strafvervolging
nochtans onontbeerlijk. Kan de regering aangeven welke maatregelen zij
neemt om de aangiftebereidheid te vergroten?
Voornoemde leden vragen verder aandacht voor de motie-Van der
Burg/Van Toorenburg, genoemd in de brief van de voormalige minister
van Justitie (Kamerstukken II 2009/10, 32 123 XVIII, nr. 57). In de motie
werd aandacht gevraagd voor salafistische imams die stelselmatig
proberen integratie tegen te werken door het uitdragen van zeer
orthodox-islamistische standpunten, vooral gericht op jongeren. Hoe
probeert de regering te voorkomen dat jonge vrouwen hierin meegesleept
worden?
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Zij delen het belang van de bestrijding van huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale verminking. Zij hebben
hierover de volgende vragen en opmerkingen.
Deze leden zijn het eens met het feit dat er bij de bestrijding van
huwelijksdwang ook een rol voor het strafrecht is weggelegd. De regering
tekent zelf echter al aan dat de opsporing en vervolging van huwelijksdwang complex is, omdat het zich vaak afspeelt in de verborgenheid en
beslotenheid van families, vaak in andere landen waar dit niet strafbaar is.
Van andere maatregelen dan die in het strafrecht mag veel meer worden
verwacht. Hoe staat het op dit moment met de voorlichting op scholen
over de risico’s van gedwongen achterlating in het land van herkomst,
bewustwording en vroegsignalering? Worden jonge meiden die uitgehuwelijkt dreigen te worden nu beter beschermd? Wordt jeugdzorg
inmiddels eerder ingeschakeld bij signalen van gedwongen achterlating in
het buitenland?
Voornoemde leden constateren dat ook het OM, de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) en de Nederlandse Orde van
Advocaten (NOvA) er op wijzen dat van de inzet van het strafrecht niet al
te veel mag worden verwacht. De bewijspositie van het OM is erg lastig,
zeker als het andere land waarin de dwang heeft plaatsgevonden niet
meewerkt.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Deze leden steunen in beginsel de beoogde verruiming van
de mogelijkheden tot de strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang,
maar hebben hierbij nog enkele kritische vragen en opmerkingen alvorens
in te kunnen stemmen met voorgestelde wijziging.
Deze leden steunen de wens van de regering eerst en vooral in te zetten
op preventieve maatregelen. Zij zijn evenwel van mening dat een
verwijzing naar de brief van 30 juni 2010 van de toenmalige minister van
Justitie niet voldoende inzicht biedt betreffende zowel de voortgang als de
adequaatheid van deze maatregelen. Daarbij merken deze leden op dat in
de genoemde brief gewezen wordt op enkele nog uit te voeren dan wel te
realiseren maatregelen, zoals specifieke voorlichting in het buitenland.
Graag ontvangen voornoemde leden een recenter inzicht in de voortgang
van aangekondigde maatregelen, waar mogelijk ondersteund door een
evaluatie van concrete resultaten. Daarenboven menen deze leden dat
onderhavig voorstel onvoldoende cijfermatig is onderbouwd. Graag
ontvangen zij een overzicht van de ontwikkeling van het aantal zaken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

5

huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale verminking in
Nederland.
De leden van de D66-fractie vragen of de genoemde maatregelen in
landen waar deze reeds gemeengoed zijn, het gewenste effect hebben
gesorteerd. Zij ontvangen hiervan graag een overzicht per land alsook een
reactie van de regering.
Voornoemde leden ondersteunen de gedachte van het OM, de NVvR en
de NOvA dat van het strafrecht geen al te hoge verwachtingen gekoesterd
mogen worden, met name wanneer huwelijksdwang zich buiten
Nederland voordoet en derhalve de bewijspositie van het OM beperkter is.
In het verlengde hiervan wijzen deze leden op het derde advies van het
WODC in het rapport «Communicerende grondslagen van extraterritoriale
rechtsmacht». In dat rapport roept het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) op de rechtsmachtbepaling af te stemmen
op de daarvoor beschikbare capaciteit voor opsporing, vervolging en
berechting. Voornoemde leden ontvangen graag een overzicht van de
beschikbare capaciteit op deze terreinen. In het licht van voornoemde
kanttekeningen ontvangen deze leden graag een uiteenzetting over wat
realistische verwachtingen zijn ten aanzien van de aanscherpingen van
het strafrechtelijk instrumentarium voor de aanpak van huwelijksdwang.
Zij pleiten voor terughoudendheid met uitbreiding van het strafrechtelijke
instrumentarium wanneer de handhaafbaarheid niet afdoende kan
worden verwezenlijkt. De leden van de D66-fractie ontvangen daarnaast
graag een reactie op de adviezen 6 tot en met 10 van het WODC betreffende de rechtsmacht over feiten gepleegd in de Europese Unie.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Deze leden steunen het verruimen van de
mogelijkheden tot een strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang,
alsmede polygamie en genitale verminking, maar hebben nog wel enkele
vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel over huwelijksdwang en polygamie. Zij steunen een
strenge strafrechtelijke aanpak van deze delicten, maar hebben wel een
aantal vragen over het voorliggende wetsvoorstel.
Maatregelen ter versterking en verruiming van het strafrechtelijk
instrumentarium
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering meldt dat er naast
huwelijksdwang andere strafwaardige vormen van dwang bestaan,
waarbij de persoonlijke vrijheid van mensen in gevaar komt. Kan de
regering hier een opsomming van geven?
Het voorstel van de regering tot een verlenging van de verjaringstermijn
van huwelijksdwang gepleegd tegen kinderen, kan op instemming van
deze leden rekenen. Zij onderstrepen het argument van de regering dat
aan kinderen extra bescherming moet worden geboden tegen huwelijksdwang. In de memorie van toelichting is te lezen dat wanneer huwelijksdwang in het buitenland plaatsvindt, de bewijspositie van het OM zwakker
is, omdat zij afhankelijk is van de medewerking van andere landen. Heeft
de regering concrete plannen om deze medewerking te bevorderen?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het wetsvoorstel
tevens voorlopige hechtenis mogelijk maakt bij het misdrijf dwang. Deze
leden onderschrijven dat dit noodzakelijk kan zijn bij huwelijksdwang,
maar hebben evenals de Afdeling advisering van de Raad van State
vragen bij het van toepassing verklaren op alle vormen van dwang. In het
nader rapport wordt gesproken over strafwaardige vormen van dwang.
Het kan daarbij evenzeer gaan om ernstige gedragingen, waarbij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

6

persoonlijke vrijheid van mensen en hun psychische en fysieke integriteit
ernstig in het geding kunnen zijn. Voornoemde leden vragen hoe dit in de
wet afgebakend wordt.
Aangezien de ruimere strafmaat ook voor andere vormen van dwang
geldt, vragen deze leden tenslotte ook wat deze maatregel betekent voor
andere vormen van dwang dan huwelijksdwang en de relatie tussen de
impact van de dwang en de hoogte van de straf.
De leden van de SGP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
regering enkele voorbeelden noemt van zaken die onder het delict dwang
vallen. Deze leden vragen de regering om wat meer te verduidelijken hoe
ver de reikwijdte van artikel 284 Wetboek van Strafrecht precies strekt.
Hoe breed moet dit artikel op dit moment geïnterpreteerd worden? Voor
wat voor soort delicten wordt een beroep gedaan op dit artikel?
In dit verband vragen zij of de breedte van het delict het niet wenselijk
maakt om te komen tot een zelfstandige strafbepaling in plaats van de
generieke bepaling. Deze leden vragen of de regering van mening is dat
huwelijksdwang een ernstiger vorm van dwang is dan de andere vormen
van dwang? Wat betekent dit voor de gewenste strafbedreiging?
Strafbaarstelling van huwelijksdwang
De leden van de PvdA-fractie vragen of een specifieke strafbaarstelling
van huwelijksdwang met een hoger strafmaximum niet meer recht doet
aan de gewenste signaalwerking richting de samenleving omtrent de
verwerpelijkheid van huwelijksdwang dan de voorgestelde verhoging van
het strafmaximum voor dwang in zijn algemeenheid.
Deze leden delen de mening dat het gewenst is dat slachtoffers van
huwelijksdwang gedurende bepaalde tijd na het bereiken van de leeftijd
van achttien jaar verzekerd zijn van de mogelijkheid tot het doen van
aangifte. Om die reden onderschrijven deze leden de toepassing van het
bijzondere verjaringsregime. Wel vragen voornoemde leden welke
aanvullende maatregelen de regering voorstaat om de kans op aangifte
door slachtoffers te vergroten. Deelt de regering de zorgen dat slachtoffers mogelijk zullen afzien van het doen van aangifte dan wel het
vroegtijdig melden van een voorgenomen gedwongen huwelijk nu ouders
en naaste familieleden strafrechtelijk vervolgd kunnen worden?
De leden van de PvdA-fractie ondersteunen de wens van de regering om
huwelijksdwang strafbaar te stellen. In de memorie van toelichting lezen
zij echter dat de regering onder huwelijksdwang alleen situaties verstaat
waarin daadwerkelijk zware psychische druk of dreiging met geweld is
uitgevoerd. Deze leden constateren dat daarmee uithuwelijking of
gearrangeerde huwelijken niet strafbaar zijn. Zij vragen of de regering
daarmee niet voorbij gaat aan het feit dat in veel van deze gevallen in feite
ook sprake is van een gedwongen huwelijk, aangezien de huwelijkskandidaten zich feitelijk niet vrij voelen zelf een huwelijkspartner te selecteren
dan wel om niet in te stemmen met het voor hen bedachte huwelijk. Deze
leden zijn van mening dat in de meeste gevallen daarvoor helemaal geen
zware psychische druk nodig is. De familieband, familie-eer of de loyaliteit
aan ouders, leveren op zichzelf al voldoende psychische druk op om van
vrije keuze niet meer te kunnen spreken. Waarom meent de regering dat
zulks niet strafbaar zou moeten zijn?
De leden van de PVV-fractie zien een gedwongen huwelijk als een vorm
van mensenhandel en willen weten of het OM dit ook primair ten laste
legt. Deze leden vragen of bij de beantwoording van deze vraag rekening
kan worden gehouden met hetgeen opgenomen is in artikel 1 sub c van
het Aanvullend verdrag tot afschaffing van slavernij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

7

De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering nader in te gaan op de
vraag wanneer een huwelijk onder de delictsomschrijving valt van artikel
284, eerste lid, aanhef en onder 1° van het Wetboek van Strafrecht. Is een
gearrangeerd huwelijk naar het oordeel van de regering altijd een
gedwongen huwelijk? Is iedere vorm van uithuwelijking strafbaar?
De leden van de SP-fractie constateren dat het delict dwang, artikel 284
van het Wetboek van Strafrecht, zeer ruim en algemeen omschreven is.
Ook bij de aanpak van sektes kan dit artikel bijvoorbeeld belangrijk zijn.
Zeer uiteenlopende feitencomplexen kunnen onder dit artikel worden
gebracht, waaronder huwelijksdwang. Deze leden vragen de regering of
nu een generieke strafverhoging voor alle vormen van dwang gerechtvaardigd is en of dit beter kan worden onderbouwd. Met de redenering
dat het uiteindelijk aan het OM en de rechter is om rekening te houden
met de aard en ernst van het misdrijf zouden bij wijze van spreke alle
strafmaxima verhoogd kunnen worden. Graag ontvangen deze leden een
reactie hierop.
De leden van de SP-fractie stellen dezelfde vraag ten aanzien van het
verruimen van de dwangmiddelen, zoals voorlopige hechtenis. Deze leden
vinden het goed dat ten aanzien van huwelijksdwang voorlopige
hechtenis mogelijk wordt. Ook bij andere vormen van dwang kan dit voor
de bescherming van slachtoffers belangrijk zijn of om escalate te
voorkomen. Is het niet te ruim om ten aanzien van alle vormen van dwang
voorlopige hechtenis toe te staan?
Volgens de leden van de D66-fractie wordt de opmerking «Niet-eerbiediging van deze norm kan niet zonder gevolgen blijven» onvoldoende
toegelicht. Deze leden ontvangen dan ook graag een nadere toelichting op
de mogelijke gevolgen voor met name vreemdelingen met een vaste
woon- en verblijfplaats in Nederland.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het voorliggend
wetsvoorstel ingaat op huwelijksdwang. Deze leden vragen of dezelfde
bepalingen ook gelden voor partnerschapsdwang.
De strafbaarstelling van vrouwelijke genitale verminking valt onder de
algemene strafbepalingen inzake mishandeling. Voornoemde leden
vragen of er hierdoor geen risico is dat niet alle vormen van genitale
verminking onder het begrip mishandeling vallen. Deze leden vragen
daarom om een onderbouwing waarom er geen specifieke bepalingen zijn
ten aanzien van vrouwelijke genitale verminking.
De leden van de SGP-fractie merken op dat strafbaarstelling van
huwelijksdwang buiten Nederland begaan niet op voorhand gemakkelijk
te handhaven lijkt. Zij willen graag van de regering horen hoe is vast te
stellen dat dit gebeurd is. Op welke wijze is voldoende bewijsmateriaal te
vinden? Is de enkele aanwezigheid van getuigenverklaringen voldoende of
zijn er meer bewijsmiddelen noodzakelijk? Is er sprake van een delict dat
vervolgd wordt, zodra één van de huwelijkspartners een klacht indient?
De voorgestelde wettekst stelt het delict dwang in het buitenland begaan
alleen strafbaar voor zover dit betrekking heeft op dwang tot het aangaan
van een huwelijk. Graag vernemen voornoemde leden wat de precieze
rechtvaardiging is voor het onderscheid dat hier binnen het delict dwang
wordt gemaakt? Is de afzonderlijke strafbaarstelling in artikel 5 geen reden
om dan ook de huwelijksdwang als zodanig afzonderlijk strafbaar te
stellen? Waarom geldt de strafbaarstelling in het buitenland anders niet
de volle breedte van dit artikel, terwijl wel dezelfde strafmaat geldt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

8

Rechtsmacht
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat sterker moet worden
opgetreden tegen huwelijksdwang. Wat dat betreft kunnen zij zich vinden
in het voorstel om het vereiste van dubbele strafbaarheid los te laten ten
aanzien van deze gedraging. Personen die zich in het buitenland schuldig
hebben gemaakt aan huwelijksdwang kunnen zich hier dan niet langer
achter verschuilen. De verruiming van de extraterritoriale rechtsmacht
wordt door deze leden toegejuicht.
De leden van de SP-fractie hebben geen bezwaar tegen de uitbreiding van
de rechtsmacht. De eis dat dit delict ook in het andere land strafbaar
moest zijn was inderdaad een behoorlijke drempel. De vraag is wel wat dit
op gaat leveren. Hoeveel extra strafzaken zal dit naar verwachting
genereren? Nu het andere land het feit huwelijksdwang immers niet
strafbaar heeft gesteld, zal het dan meewerken aan opsporing en
vervolging in Nederland? Hoe vaak is het tot nu toe gelukt om huwelijksdwang bewezen verklaard te krijgen? In hoeveel van deze gevallen heeft
de huwelijksdwang in het buitenland plaatsgevonden? Voornoemde leden
vragen de regering aan te geven welke landen hierbij het meest problematisch zijn. Tevens vragen zij de regering in hoeverre er reeds overleg
plaatsvindt met, dan wel druk wordt uitgeoefend op deze landen om
huwelijksdwang te voorkomen en beter samen te werken op strafrechtelijk
gebieden indien dit toch heeft plaatsgevonden.
De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
regering de uitbreiding van de rechtsmacht onderbouwt met het feit dat er
internationaal steeds meer overeenstemming bestaat over de verwerpelijkheid en strafwaardigheid van huwelijksdwang en dus over de noodzaak
om het verschijnsel aan te pakken. Daarmee zijn deze leden het op zichzelf
eens, maar hoe is zoiets nu te toetsen? Wanneer is er sprake van
voldoende internationale overeenstemming over de verwerpelijkheid en
strafwaardigheid van een verschijnsel om de eis van dubbele strafbaarheid af te schaffen, waarmee de mogelijkheid wordt gecreëerd om
iemand te vervolgen voor iets wat ten tijde van het plegen van het feit niet
strafbaar was in het land waar het gepleegd is? Waarom kan dit nu ten
aanzien van huwelijksdwang en vrouwelijke genitale verminking wel,
maar ten aanzien van polygamie niet worden voorgesteld? Hoe wordt dit
getoetst en afgewogen?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat een onderdeel van
het wetsvoorstel is het vestigen van ruimere rechtsmacht. Voornoemde
leden vragen in het licht van de opmerkingen van de Afdeling advisering
van de Raad van State hoe in andere Europese landen hiermee wordt
omgegaan. In de memorie van toelichting wordt verwezen naar diverse
verdragen maar wordt niet aangegeven hoe deze in andere landen zijn
geïmplementeerd.
Voorgesteld wordt om rechtsmacht te vestigen ten aanzien van huwelijksdwang op grond van het passief personaliteitsbeginsel en ook ten aanzien
van vrouwelijke genitale verminking gepleegd tegen een kind in deze
bescherming te voorzien. Deze leden vragen waarom er niet voor is
gekozen om rechtsmacht te vestigen op grond van het passief personaliteitsbeginsel ten aanzien van alle vrouwelijke genitale verminking,
ongeacht de leeftijd. Voornoemde leden vragen of er verder in het
strafrecht en in voorliggend wetsvoorstel nog onderscheid wordt gemaakt
naar leeftijd ten aanzien van genitale verminking. Zo ja, wat is hiervan de
reden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

9

Polygamie
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de Kamer de in het
regeerakkoord aangekondigde maatregelen ten aanzien van de
aanscherping van de regeling erkenning van polygame huwelijken
tegemoet kan zien. De regering meldt dat de Nederlandse strafwetgeving
van toepassing is op in Nederland gepleegde polygamie en op polygamie
gepleegd door een Nederlander buiten Nederland. De regering is
daarnaast van mening dat vreemdelingen die hier een vaste woon- of
verblijfplaats hebben zich buiten Nederland van polygamie moeten
onthouden. Begrijpen deze leden het goed dat de Nederlandse strafwetgeving van toepassing is op polygamie gepleegd door een vreemdeling in
het buitenland die in Nederland zijn vaste woon- of verblijfplaats heeft?
Kan de regering ten slotte een overzicht geven van landen waar bigamie
en polygamie aanvaardbaar worden geacht?
De leden van de D66-fractie delen de mening dat het niet in de rede ligt
om ter zake van polygamie rechtsmacht te vestigen ten aanzien van
personen die pas na het plegen van dat feit in het buitenland een vaste
woon- of verblijfplaats in Nederland hebben gekregen. Zij vragen hoe de
erkenning van deze huwelijken in de praktijk verloopt en welke problemen
dit eventueel met zich meebrengt.
Voornoemde leden vragen tevens hoe de huwelijksvrijheid versterkt kan
worden middels het aanscherpen van de regeling inzake erkenning
polygame huwelijken. Dit lijkt immers een contradictio in terminis. Tevens
vragen deze leden om een overzicht van de regelingen voor de erkenning
van polygame huwelijken in andere West-Europese landen.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering aangeeft dat het
niet tot de algemeen aanvaarde internationale rechtspraktijk behoort om
polygamie te zien als een strafwaardig misdrijf. Deze leden erkennen dit,
maar vragen zich of er inzicht is te geven in het aantal landen waar
polygamie wel is toegestaan in de wetgeving. Zijn er meer landen waar
polygamie is toegestaan dan landen waar huwelijksdwang geaccepteerd
wordt?
Verjaring
De leden van de SP-fractie constateren dat de verjaringstermijn van
huwelijksdwang wordt verlengd indien dit is gepleegd tegen een
minderjarige. De termijn begint dan pas te lopen bij het bereiken van de
18-jarige leeftijd. Zou juist deze uitbreiding niet ook voor andere vormen
van dwang moeten komen te gelden, bijvoorbeeld ook ten aanzien van
minderjarige slachtoffers van sektes?
Artikelsgewijze toelichting
Artikel I, onderdeel D
De leden van de PVV-fractie lezen dat wordt aangegeven dat in het
huidige strafmaximum op dwang, namelijk negen maanden, de
bijzondere ernst van bepaalde vormen van dwang onvoldoende tot
uitdrukking komt. Waarom komt in een maximumstraf van twee jaar deze
bijzondere ernst wel tot uitdrukking? Waarom volstaat de maximumstraf
van twee jaar voor huwelijksdwang in de beleving van de regering?
De leden van de CDA-fractie steunen de verhoging van de strafmaat van
artikel 284 van het Wetboek van Strafrecht. De vorige minister van Justitie
kondigde hiertoe reeds plannen aan, naar aanleiding van de eerder in dit
verslag genoemde motie-Van der Burg/Van Toorenburg. Huwelijksdwang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

10

is in flagrante strijd met de Nederlandse rechtsorde. De huidige
maximumcelstraf van negen maanden staat naar het oordeel van deze
leden niet in verhouding tot de ernst van dit delict. Het is goed dat dit
zwaardere strafmaximum ook gaat gelden voor andere vormen van
dwang, zoals het uitoefenen van zware druk om af te zien van deelname
aan een inburgeringscursus, of kinderen niet meer naar school te laten
gaan.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat voorgesteld wordt het
wettelijke strafmaximum voor dwang te verhogen van negen maanden
naar twee jaar. Deze leden vragen in verband met de reactie van de NVvR
die wijst op de grote impact van huwelijksdwang om een nadere
onderbouwing van de nieuwe strafmaat.
Artikel II
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een nadere toelichting
betreffende de opmerking over het oogmerk van de eerder in dit verslag
genoemde motie-Van der Burg/Van Toorenburg die betrekking hebben op
de verruiming van strafrechtelijke bescherming tegen gedragingen die in
strafrechtelijke zin als dwang kunnen worden gekwalificeerd, bijvoorbeeld
dwang tot het niet deelnemen aan inburgering of integratie. De indieners
van deze motie menen dat deze verruiming enigszins onderbelicht blijft,
gezien de verdere verhandeling in de tekst over de aanpak van huwelijksdwang en polygamie. Voornoemde leden ontvangen graag een nadere
beschouwing over de concrete implicaties van de voorgestelde
verruiming.
Ten slotte
De leden van de CDA-fractie vragen aandacht voor het feit dat het
onderhavige wetsvoorstel onder meer een wijziging betreft van artikel
3:310, vierde lid, BW. In het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van de
bevrijdende verjaring in het Burgerlijk Wetboek in geval van schade
veroorzaakt door strafbare feiten (32 853) wordt hetzelfde artikel gewijzigd. In de beide memories van toelichting wordt niet naar het andere
wetsvoorstel verwezen. Kan de regering aangeven of er nochtans is
voorzien in een samenloopregeling?
De voorzitter van de commissie,
De Roon
Adjunct-griffier van de commissie,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 840, nr. 5

11