Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

791
Vragen van het lid Krol (50PLUS/Baay-Timmerman) aan de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn Sport over de berichten «Mantelzorger niet in
beeld» en «Mantelzorgers voelen zich soms zwaar belast» (Ingezonden
11 november 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 9 december 2014).
Vraag 1
Kent u de berichten «Mantelzorger niet in beeld»1 en «Mantelzorgers voelen
zich soms zwaar belast»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het bericht dat veel gemeenten mantelzorgers helemaal
niet in beeld hebben?
Antwoord 2
De zorg en ondersteuning die mantelzorgers aan naasten bieden is onmisbaar. Vanwege deze waardevolle bijdrage is het kabinetsbeleid erop gericht
dat gemeenten mantelzorgers vroegtijdig in beeld krijgen en indien nodig
integraal maatwerk in de ondersteuning aan cliënt en diens mantelzorger
bieden.
Daartoe is in de Wmo 2015 de positie van de mantelzorger verstevigd.
Voortaan dient de gemeente bij de beoordeling van een melding van een
behoefte aan ondersteuning de situatie van de cliënt én die van de mantelzorger integraal te bezien. De gemeente betrekt daarbij wat redelijkerwijs de
mogelijkheden en ondersteuningsbehoefte van de mantelzorger zijn. Op die
manier komt de mantelzorger en diens belastbaarheid eerder in beeld bij
gemeenten.
Daarnaast zijn gemeenten op basis van de Wmo 2015 vanaf 1 januari a.s.
belast met de jaarlijkse waardering van mantelzorgers. Deze taak zal eraan
bijdragen dat gemeenten mantelzorgers in een vroeg stadium in beeld

1
2

ah-tk-20142015-791
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

NOS op 7 november 2014
Nu.nl, 10 november 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

krijgen. In het afgelopen voorjaar hebben het Ministerie van VWS en de VNG
– in samenwerking met Mezzo – een informatiekaart «Mantelzorgwaardering»
uitgebracht waarin wordt aangegeven hoe gemeenten de toegang tot de
waardering voor mantelzorgers gestalte kunnen geven3.
Verder heeft het Ministerie van VWS op 11 november jl. – in samenwerking
met de VNG en veldpartijen als Mezzo en NOV – een notitie «Mantelzorgondersteuning is de basis» uitgebracht, met daarin aandachtspunten voor
gemeenten bij de vormgeving van de mantelzorgondersteuning. Gemeenten
worden onder meer suggesties aangereikt voor hoe ze mantelzorgers in de
nieuwe situatie, vanaf 1 januari 2015, goed kunnen bereiken4.
Vraag 3
Wat is uw reactie op het onderzoek van de GGD’en, het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS), waaruit blijkt dat het veelal 50-plussers zijn die mantelzorg verlenen?
Antwoord 3
Zoals ook blijkt uit het bericht op nu.nl van 10 november jl. betreft het hier
een onderzoek uit 2012. Er zijn geen actuele cijfers beschikbaar omtrent de
omvang van informele zorg die door 50-plussers wordt verleend. Eind 2015
levert het SCP, naar aanleiding van de motie van het lid Bergkamp c.s. van
11 december 20125, een kwantitatief onderzoek op naar de huidige stand van
zaken van informele zorg, waarin wordt meegenomen wat de omvang en de
belasting van mantelzorg voor mantelzorgers is.
Uit eerder onderzoek van het SCP volgt dat het aandeel in de bevolking dat
mantelzorg geeft, het hoogst is tussen de 45 en 65 jaar6. De oververtegenwoordiging van deze leeftijdscategorie wil niet zeggen dat jongeren of
ouderen minder bereid zouden zijn mantelzorg te verlenen. De verklaring
hiervoor ligt in het gegeven aan wie de meeste mantelzorg wordt verleend,
namelijk ouders en schoonouders, en in het gegeven dat de groep 45–64
jarigen in de bevolking relatief groot is.
Vraag 4 en 5
Wat is uw reactie op het bericht dat 85-plussers gemiddeld maar liefst 24 uur
per week mantelzorg verlenen?
Wat is uw reactie op het onderzoeksresultaat dat met het stijgen van de
leeftijd het gemiddeld aantal mantelzorguren toeneemt?
Antwoord 4 en 5
Dat met het stijgen van de leeftijd het gemiddeld aantal mantelzorguren
toeneemt wordt volgens het SCP vooral verklaard doordat ouderen meestal
mantelzorg verlenen aan hun partner. Het relatief hoge aantal uren mantelzorg dat 85-plussers verlenen, wordt eveneens hierdoor verklaard. De hulp
aan partners/huisgenoten in het dagelijkse leven is gemiddeld intensiever dan
de hulp aan bijvoorbeeld ouders of vrienden.7
Vraag 6
Bent u het ermee eens dat het een kwetsbare situatie is wanneer ouderen
zoveel mantelzorg verlenen, gezien het feit dat met het stijgen van de leeftijd
ook het risico op uitval toeneemt?
Kunt u uw antwoord toelichten?

3

De informatiekaart «Mantelzorgwaardering» is te raadplegen op http://www.invoeringwmo.nl/
sites/default/files/Informatiekaart%20mantelzorgwaardering.pdf
De notitie is te raadplegen op: http://www.invoeringwmo.nl/bibliotheek/
mantelzorgondersteuning-de-basis%E2%80%99-%E2%80%93-gemeentelijke-ondersteuningvan-mantelzorg
5
Kamerstuk 33 400 XVI, nr. 100.
6
SCP-onderzoek «Informele zorg in Nederland», een literatuuronderzoek naar mantelzorg en
vrijwilligerswerk in de zorg, juni 2013.
7
SCP-onderzoek «Een overzicht van de steun van en aan mantelzorgers» 2009 en SCP-onderzoek
«Mantelzorg uit de doeken» april 2010.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 6
De kans op overbelasting is relatief groot voor mensen die een partner of
kind verzorgen. Dat geldt echter zowel voor ouderen als andere leeftijdscategorieën mantelzorgers die een partner of kind verzorgen. Wel geldt bij
ouderen dat zijzelf mogelijk gezondheidsproblemen hebben en daardoor
moeite kunnen hebben met het geven van mantelzorg.
Voor het voorkomen van overbelasting is van belang dat de gemeente bij het
onderzoek naar een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning, wat
betreft de mogelijkheden voor mantelzorg, uitgaat van wat redelijkerwijs van
de desbetreffende mantelzorger mag worden verwacht. Leeftijd speelt daarbij
een rol, maar ook aspecten als de aard van de relatie en de situatie waarin de
cliënt en de mantelzorger zich op dat moment bevinden.
Het integraal kijken naar de situatie van de cliënt en de mantelzorger, zoals
uitgangspunt in de Wmo 2015, stelt de gemeente in staat de mantelzorger
goed toe te rusten zodat deze zijn informele zorgtaken goed kan volhouden.
Hierbij is goed respijtbeleid door gemeenten van belang. Het tijdelijk
overnemen van de totale zorg ter ontlasting van de mantelzorger, ook bij de
oudere mantelzorger, zorgt ervoor dat de mantelzorger even op adem kan
komen. Het kan gaan om zorg die buitenshuis of aan huis wordt georganiseerd, zoals dagopvang of begeleiding thuis in de vorm van een thuishulp.
Zoals ik in mijn voortgangsbrief «informele zorg» van 11 november jl.8 heb
aangekondigd, laat ik momenteel een onderzoek uitvoeren naar werkbare
elementen van goede praktijkvoorbeelden op het terrein van respijtzorg. De
verkregen inzichten met betrekking tot hoe gemeenten voor verschillende
doelgroepen passende respijtzorg kunnen organiseren, waaronder de oudere
cliënt en/of mantelzorger, worden meegenomen in de nieuwe handreiking
respijtzorg die VWS en VNG begin 2015 uitbrengen.
Vraag 7
Realiseert u zich dat door uitval van de mantelzorger twee mensen de dupe
worden, met menselijk leed en hogere zorgkosten tot gevolg? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 7
De regering realiseert zich dat het vroegtijdig in beeld krijgen van mantelzorgers waarbij overbelasting dreigt, van belang is om overbelasting en
eventuele uitval van de mantelzorger te voorkomen.
Naast integraal maatwerk richting cliënt en mantelzorg door gemeenten, is
een goed samenspel tussen de informele en de formele zorg hiervoor van
wezenlijk belang. Het programma «In voor Mantelzorg», wat door mij wordt
gefinancierd met € 4 miljoen van de € 11 miljoen aan extra middelen voor
2014 ten behoeve van de uitvoering van de motie van de leden Van der Staaij
c.s.9, richt zich op het verbeteren van de samenwerking tussen beroepskrachten en mantelzorgers. Het programma waaraan 80 zorgaanbieders in de
ouderen- en gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, ziekenhuizen,
revalidatiecentra, thuiszorg en crosssectorale eerstelijns samenwerkingsverbanden deelnemen, dient te resulteren in duurzame en voor de mantelzorger
merkbare verbeteringen in de ondersteuning. Verder bevat de op 15 september jl. opgeleverde Toekomstagenda Informele Zorg en Ondersteuning
waarover ik u eveneens in bovengenoemde voortgangsbrief bericht, tal van
acties de die de deelnemers uit de zorg- en welzijnketen de komende periode
inzetten om een goed samenspel op de werkvloer te bevorderen. Zo zal ActiZ
bevorderen dat haar leden de mantelzorger goed betrekken bij de bespreking
van het zorg(leef)plan met de cliënt.
Vraag 8
Bent u het ermee eens dat er dringend actie nodig is van gemeenten om alle
mantelzorgers in beeld te krijgen en te houden, niet in het minst de oudere
mantelzorgers, en waar nodig actief te ondersteunen? Welke acties gaat u
hierin ondernemen?

8
9

Kamerstuk 30 169, nr. 38.
Kamerstuk 33 750-XVI, nr. 43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Het kabinet vertrouwt erop dat gemeenten zich bewust zijn van het belang
om mantelzorgers goed te ondersteunen. Gemeenten hebben er alle belang
bij dat (dreigende) overbelasting vroegtijdig wordt gesignaleerd en wordt
voorkomen dan wel bestreden. Dit komt het welbevinden van de cliënt ten
goede en mantelzorg voorkomt of beperkt vaak de noodzaak voor de
gemeenten om duurdere vormen van ondersteuning in te zetten.
Gemeenten dienen in hun beleidsplan aan te geven op welke wijze mantelzorgers worden ondersteund. Ter uitvoering van het plan dienen gemeenten
algemene maatregelen te treffen die mantelzorgers goede ondersteuning
bieden opdat zij hun mantelzorgtaken goed kunnen verrichten, zoals het
inrichten van een steunpunt voor mantelzorgers en/of het organiseren van
lotgenotencontact voor mantelzorgers.
Medio 2014 heeft het kabinet, in het kader van de extra middelen Van der
Staaij c.s., 6 miljoen via een decentralisatie-uitkering aan gemeenten
overgemaakt. Dit bedrag is bestemd voor gemeenten die, vooruitlopend op
het in werking treden van de Wmo 2015, in 2014 al activiteiten inzetten ter
verbetering van de ondersteuning van mantelzorgers. Begin volgend jaar
organiseer ik samen met de VNG een praktijkdag mantelzorg voor gemeenten
waar goede praktijkvoorbeelden zullen worden gepresenteerd, onder andere
betreffende de ondersteuning van de oude mantelzorger.
Verder heb ik samen met partijen uit de zorg- en welzijnketen en gemeenten
(waaronder Mezzo en ouderenorganisaties als CSO en ANBO) de Toekomstagenda Informele Zorg en Ondersteuning opgesteld. Deze agenda bevat tal
van actiepunten die de deelnemers de komende periode gaan uitvoeren en
die er onder meer toe strekken een goede ondersteuning van mantelzorgers
op gemeentelijk niveau te bevorderen. Zo zal GGZ Nederland samen met
Mezzo en de VNG werken aan een beter ondersteuningsaanbod voor
mantelzorgers van GGZ-patiënten. Ook zijn goede praktijkvoorbeelden in
beeld gebracht, zoals het sociaal wijkteam in de Hoogeveense wijk De Weide
dat actief kwetsbare ouderen bezoekt, samen met hen mogelijkheden en
ondersteuningsbehoeften inventariseert en indien nodig zorgt voor ondersteuning op maat. Het komende jaar zal ik het proces rondom de toekomstagenda blijven faciliteren door partijen periodiek bij elkaar te laten komen
om zowel de agendapunten als de onderlinge samenwerking waar nodig te
actualiseren.
Vraag 9
Bent u zich ervan bewust dat het grotere beroep dat op mantelzorgers wordt
gedaan door het snijden in het budget voor zorg en ondersteuning een groot
risico met zich meebrengt op overbelasting, met alle maatschappelijke
gevolgen van dien?
Antwoord 9
Door maatwerk van de gemeente kan na invoering van de Wmo 2015 beter
worden aangesloten op de behoeften van de cliënt en diens mantelzorger.
Het integraal kijken naar een cliënt en zijn netwerk stelt gemeenten in staat
om de mantelzorger die dit echt nodig heeft, op maat toe te rusten. Gemeenten kunnen op basis van de Wmo 2015 zorg- en ondersteuningsbehoeften
passender oplossen dan in de huidige situatie, dichterbij en meer samen met
de burger en zijn omgeving. Hierdoor zullen gemeenten respijtzorg effectiever
en efficiënter kunnen organiseren.
Overigens zullen gemeenten vanaf 2015 structureel 11 miljoen extra middelen
voor de ondersteuning van mantelzorgers onvangen. Ik verwacht met deze en
de bestaande middelen gemeenten in staat te stellen mantelzorgers waar
nodig op maat te ondersteunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4