Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 511

Beleidsdoorlichting Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Nr. 23

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 september 2017
Conform de uitwerking (Kamerstuk 34 000, nr. 52) van de motie Harbers
(Kamerstuk 34 000, nr. 36) informeer ik u via deze brief over de opzet en
vraagstelling van de beleidsdoorlichting van artikel 25 (Emancipatie). Deze
beleidsdoorlichting zal in 2018 aan uw Kamer worden aangeboden.
Beleid en doelstelling van artikel 25
Artikel 25 betreft het bevorderen van emancipatie. In 2017 luidt het
begrotingsartikel als volgt: «Het realiseren van gendergelijkheid en
gelijkheid wat betreft seksuele oriëntatie, genderidentiteit en geslachtskenmerken in de Nederlandse samenleving. Dit dient te geschieden op in
ieder geval de terreinen: onderwijs, veiligheid, gezondheid, arbeidsmarkt,
media, politiek, recht en leefvormen.»
Om gendergelijkheid en gelijkheid wat betreft seksuele oriëntatie,
genderidentiteit en geslachtskenmerken te realiseren, richt het beleid zich
op het wegnemen van belemmeringen voor twee doelgroepen: 1) meisjes
en vrouwen en 2) lesbiënnes, homoseksuelen, biseksuelen, transgender
en intersekse personen (LHBTI’s). In het emancipatiebeleid ligt de nadruk
op het verbeteren van hun positie op de arbeidsmarkt, het vergroten van
de veiligheid en sociale acceptatie en het tegengaan van stereotiepe
denkbeelden en rolpatronen.
Als Minister van Emancipatie ben ik niet alleen verantwoordelijk voor
specifiek beleid gericht op het wegnemen van achterstanden van vrouwen
en LHBTI’s, maar heb ik tevens een coördinerende rol in het meenemen
van genderaspecten in relevant beleid van andere departementen
(gendermainstreaming).

kst-31511-23
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 511, nr. 23

1

De volgende instrumenten worden ingezet om de beleidsdoelstelling te
bereiken: wet- en regelgeving, het verstrekken van subsidies, lokaal beleid
regisseren, monitoren van ontwikkelingen en het ontsluiten van kennis en
expertise.
Afbakening en scope
De beleidsdoorlichting zal de periode 2014 tot en met 2017 beslaan en
sluit daarmee aan op de laatste beleidsdoorlichting die 19 december 2014
aan uw Kamer is toegezonden.
In die periode is de formulering van begrotingsartikel 25 gewijzigd.
Hoewel de doelstelling in essentie niet is gewijzigd (zie de omschrijving
onder «beleid en doelstelling van artikel 25»), zal in de beleidsdoorlichting
getoetst worden aan de meest recente formulering van het begrotingsartikel. De terreinen media, politiek, recht en leefvormen zullen niet apart
aan bod komen, omdat het begrotingsartikel pas sinds 1 januari 2017 deze
terreinen benoemt. Deze beleidsaanpassing is te pril om mee te nemen in
de beleidsevaluatie.
De budgettaire omvang van begrotingsartikel 25 bedraagt in 2017 15
miljoen euro. In de beleidsdoorlichting zal ongeveer 85 procent van de
uitgaven van begrotingsartikel 25 worden doorgelicht. Onderstaande tabel
geeft een beeld van wat het beslag van deze doorlichting is.
Artikel 25 (bedragen x € 1.000)
Begroting 2015 exclusief DUO

Uitgaven
85% doorgelicht

2014

2015

2016

2017

14.703
12.498

15.021
12.768

14.981
12.734

15.313
13.016

Naar aanleiding van de vorige beleidsdoorlichting is het emancipatiebeleid aangepast om de beleidsdoelstelling te bereiken. Bij de vorige
beleidsdoorlichting werden twee risico’s voor de doeltreffendheid
genoemd, namelijk de grote variëteit aan relatief opzichzelfstaande
projecten met een gering beleidsgewicht en de weinig structurele
verankering en integratie van deze projecten in het reguliere overheidsbeleid. In deze beleidsdoorlichting zal onderzocht worden wat de effecten
zijn van de beleidswijzigingen op het bereiken van de beleidsdoelstelling.
Specifiek zal in de beleidsdoorlichting gekeken worden of nieuwe
geïntroduceerde processen en beleidsmaatregelen effectief zijn.
Onderstaande punten verduidelijken de aanpak van de doorlichting:
– doorlichten van processen: de hernieuwde werkwijze gericht op meer
samenhang en verduurzaming van beleidsmaatregelen wordt
doorgelicht. Hierbij wordt o.a. gekeken naar de samenhang tussen
individuele beleidsmaatregelen, de samenwerking met partners en het
mainstreamen van andere beleidsterreinen. Zo is er bijvoorbeeld een
nieuwe subsidieregeling tot stand gekomen waarbij een deel van de
incidentele projectsubsidies is overgegaan naar instellingssubsidies en
waarbij in plaats van losse instellingen te subsidiëren, gekozen is voor
het subsidiëren van partnerschappen. In de beleidsdoorlichting zal
onderzocht worden wat de effecten zijn van deze nieuwe processen
(groene deel diagram).
– doorlichten beleidsmaatregelen: 1) beleidsmaatregelen die nieuw zijn
ten opzichte van de vorige beleidsdoorlichting en bestaande beleidsmaatregelen die in een nieuw proces zijn meegenomen worden
doorgelicht (groene deel diagram). 2) beleidsmaatregelen die reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 511, nr. 23

2

–

doorgelicht zijn en die gestopt zijn, worden niet meegenomen in deze
doorlichting. Daarnaast zullen kleine, incidentele uitgaven onder de
€ 5.000,– niet worden doorgelicht in verband met de geringe omvang
(rode deel diagram).
restcategorie: onder deze categorie valt het deel van de begroting dat
nog moet worden ingevuld voor het resterende deel van 2017–2018 of
uitgaven aan beleidsmaatregelen die nog te pril zijn om door te
kunnen lichten (paarse deel diagram).

Vraagstelling
De volgende vragen staan in de beleidsdoorlichting centraal:
1. Hoe ziet het emancipatiebeleid eruit in de periode 2014–2018 en hoe
heeft zich dat sinds de vorige beleidsdoorlichting (2011–2014)
ontwikkeld?
a. Op welke thema’s is ingezet en in welke vorm? (subsidie,
opdracht, interdepartementale samenwerking, onderzoek, etc.)
b. Welke beleidsmaatregelen zijn gecontinueerd?
c. Welke beleidsmaatregelen zijn niet gecontinueerd en waarom
niet?
d. Welke beleidsmaatregelen zijn nieuw opgepakt en in welke
vorm?
e. Op welke thema’s is er gekozen voor een procesmatig nieuwe
werkwijze?
f.
Welke onderbouwing wordt gegeven voor de opzet van het
emancipatiebeleid in deze periode en de keuzes die daarbij zijn
gemaakt?
2. In hoeverre zijn de conclusies uit de beleidsdoorlichting van 2014
opgevolgd in de beleidsontwikkeling 2014–2018 en tot welke
aanpassingen in het beleid heeft dit geleid?
3. Is in de periode 2014–2018 sprake van doelbereik (d.w.z. het bereiken
van operationele doelen)?
4. Is het beleid in de periode 2014–2018 doeltreffend?
5. Is het beleid in de periode 2014–2018 doelmatig?
Hiertoe zullen de onderzoeksvragen van artikel 3, tweede lid van de
Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek in de beleidsdoorlichting aan bod
komen.
Onderzoeksmethode
Om een goed beeld te kunnen verkrijgen van de doelmatigheid, doeltreffendheid en het doelbereik wordt dit keer gekozen voor de methode van
de realistische evaluatie. Deze is eerder toegepast in de beleidsdoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 511, nr. 23

3

lichting integratie van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit 2016, een beleidsterrein met vergelijkbare kenmerken als het
emancipatiebeleid.
Met deze methode wordt de werking van en opbrengsten van het beleid
op een kwalitatieve manier geanalyseerd, aangevuld met kwantitatieve
informatie. Belangrijk hierbij is aandacht voor de beleidstheorie en het
identificeren van werkzame bestanddelen van (onderdelen) van het
gevoerde beleid.
Voor deze onderzoeksmethode is gekozen in verband met de specifieke
kenmerken van het emancipatiebeleid, waaronder:
– De aard van het emancipatiebeleid: emancipatiebeleid kenmerkt zich
door vele afhankelijkheden. Bijvoorbeeld het verhogen van de
arbeidsparticipatie van vrouwen wordt mede beïnvloed door factoren
als economische groei en werkgelegenheid. In de beleidsdoorlichting
is hier rekening mee gehouden door doelbereik toe te voegen en door
voor een focus op processen en beleidsmaatregelen te kiezen in plaats
van de uitkomsten.
– Medeverantwoordelijkheid van andere partijen: emancipatiebeleid
kenmerkt zich door betrokkenheid van veel veldpartijen en departementen die medeverantwoordelijk zijn. Resultaten kunnen vaak alleen
in samenwerking met elkaar bereikt worden. In de beleidsdoorlichting
zal daarom tevens gekeken worden in hoeverre gendermainstreaming
doeltreffend en doelmatig is. Hierbij zal niet zozeer het beleid van
andere departementen of partijen worden doorgelicht, maar gekeken
worden naar de rol van directie emancipatie hierin en de effectiviteit
van de door directie emancipatie ingezette instrumenten.
Bij de beleidsdoorlichting zal gebruik gemaakt worden van de evaluaties
en andere onderzoeken die sinds de vorige beleidsdoorlichting zijn
uitgevoerd. Voorbeelden zijn de vrouwenemancipatiemonitor (SCP en
CBS) en de LHBT-monitor (SCP), de Bedrijvenmonitor (VanDoorneHuiskes), de evaluatie van de zgn. Regenboogsteden (Panteia) en een
evaluatie van hulpverlening aan bi-culturele en levensbeschouwelijke
LHBT’s (Regioplan). Deze evaluaties en onderzoeken zullen als basis voor
het externe onderzoeksbureau dienen om de vragen van de beleidsdoorlichting te beantwoorden. Het onderzoeksbureau krijgt tevens de opdracht
om in kaart te brengen op welke onderdelen van het beleid geen (recente)
evaluaties voorhanden zijn en aanvullend onderzoek nodig is. Het externe
onderzoeksbureau zal deze hiaten waar mogelijk invullen met eigen
onderzoek of ten aanzien van deze hiaten in de beleidsdoorlichting een
aanbeveling doen.
Beleidsopties bij 20% minder middelen
Zoals vereist zal in de beleidsdoorlichting aandacht worden besteed aan
de verschillende beleidsopties wanneer er substantieel (tot 20%)
bezuinigd moet worden op het begrotingsartikel. Tevens zal gekeken
worden naar een 20%-uitbreidingsvariant. Verkend zal worden wat de
effecten zijn van vermindering dan wel verruiming van het budget met
20%. In onderstaande tabel ziet u de gevolgen van 20% verruiming of
bezuiniging op het budget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 511, nr. 23

4

Structureel budget Emancipatie

20% oplopend
20% aflopend

2017

2018

2019

2020

2021

15.313
15.313
15.313

15.313
16.079
14.547

15.313
16.844
13.782

15.313
17.610
13.016

15.313
18.376
12.250

Aanpak en planning
De beleidsdoorlichting zal worden uitgevoerd door een extern onafhankelijk onderzoeksbureau. Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek zal er een onafhankelijke deskundige bij de beleidsdoorlichting
worden betrokken om de kwaliteit van de doorlichting te borgen.
Ik streef ernaar de beleidsdoorlichting voor het einde van 2018 aan uw
Kamer toe te zenden.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 511, nr. 23

5