Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 243

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 februari 2014
In het bijgevoegd Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) 35 staat dat
het dreigingsniveau «substantieel» blijft en dat de jihadistische dreiging
de dominante reden blijft daarvoor. Vooral het feit dat Nederlanders
gestaag aansluiting blijven zoeken en vinden bij aan Al-Qa’ida gelieerde
strijdgroepen in Syrië en (in geringere mate) aan het terugkeren zijn, is
onverminderd ernstig. De contraterrorisme beleidsaanpak is dan ook
primair gericht op het indammen van de dreigingen die hier mogelijk uit
voortkomen. Ook op andere vormen van links-, dierenrechten- of
rechtsextremisme, blijven de betrokken partners alert. Hier wordt het
staand beleid voortgezet van strafrechtelijke onderzoek waar mogelijk, en
van adviesverlening, security awareness vergroting en deskundigheidsbevordering waar nodig.
De toenemende invloed van extremistische groepen in de oorlog in Syrië
is buitengewoon zorgwekkend. Het zou evenwel een vertekend beeld
geven om de revolutie tegen de repressie van het Syrische regime hiertoe
te reduceren. Het gros van de gewapende oppositiegroepen streeft niet
een jihadistische agenda na.1 Jihadistische strijdgroepen vormen een
kleine minderheid, die zich van de andere strijdgroepen in Syrië onderscheiden in dat het hen niet alleen te doen is om het verdrijven van het
regime van Assad. De jihadistische strijdgroepen hebben een veel breder
vijandsbeeld en beschouwen de oorlog die zij in Syrië voeren als
onderdeel van een mondiale, verdedigende strijd tegen gepercipieerde
«vijanden van de islam», waartoe zij – in hun terminologie – rekenen:
afvallige, islamvijandige leiders in de islamitische wereld, verraders,
sjiieten, Joden en kruisvaarders (westerse machten, waaronder dus
Nederland). Zij stellen hun extremistische versie van een islamitische
rechtsorde in de gebieden die zij veroveren in, met als gevolg dat de
bewoners zwaar lijden onder de haat en het geweld tegen een ieder die de
1

kst-29754-243
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Zie over de «actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten» de recente brief onder
deze titel van de Minister van Buitenlandse Zaken (18 december 2013, Kamerstuk 32 623, nr.
121).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 243

1

ideologie niet navolgt. Het is dan ook niet verrassend dat de andere
oppositionele strijdgroepen zich nu keren tegen deze extremisten. De
Nederlanders die daar naartoe vertrekken worden nu beschoten door de
mensen die ze voorgaven te willen helpen. Ook de niet aflatende
propaganda oorlog, inclusief bedreigingen tegen andersdenkenden en
tegensprekers, vormt een inherent onderdeel van deze jihadistische strijd.
Geweld wordt hierbij tevens ingezet als legitimerings- en rekruteringsmiddel.
De Nederlandse jihadgangers zijn op dit moment voetsoldaten voor deze
strijd. Het is belangrijk te beseffen dat deze personen vaak al voor vertrek
kortere of langere periode in jihadistische kringen verkeerden, zowel in de
offline als de online werkelijkheid. Het is essentieel om deze bredere
dreigingscontext te betrekken bij de beoordeling en aanpak van de
geweldsdreiging die uitgaat van teruggekeerde jihadgangers. Dit is de
uitdaging waar de Nederlandse contra-terrorismepartners voor staan.
In de beleidsbrieven bij de voorgaande dreigingsbeelden heb ik de lijnen
uiteengezet waarlangs we de aanpak onverminderd vormgeven. De
aandacht richt zich hierbij op jihadgangers en vooral terugkeerders. De
voortgang hiervan heb ik ook tijdens het Algemeen Overleg met uw
Kamer op 19 december jl. toelicht (Kamerstuk 29 754, nr. 241). In dit AO
heb ik toegezegd uw Kamer op de hoogte te houden van de voortgang op
de genomen maatregelen. Hierover kan ik u het volgende melden:
• Het wetsvoorstel inzake de verruiming van de mogelijkheid tot
ontneming en de gronden voor verlies van het Nederlanderschap bij
terroristische activiteiten is in consultatie geweest (conform de motie
Dijkhoff c.s. Kamerstuk 29 754, nr. 224). Het wetsvoorstel wordt nu
gereed gemaakt voor verzending aan de Raad van State.
• De mogelijkheden om het gebruik van reisgegevens nationaal te
kunnen uitbreiden en de internationale samenwerking hierop worden
bezien. Uw Kamer ontvangt hierover in het voorjaar een brief.
• Bij gegronde vermoedens dat iemand in het buitenland handelingen
gaat verrichten die een bedreiging vormen voor Nederland (aansluiting bij Al-Qaida strijdgroepen) kan het paspoort van een persoon
vervallen worden verklaard (conform art. 23 van de Paspoortwet). Dit
is inmiddels elf keer gebeurd; andere gevallen zijn in behandeling. Ook
in een reclasseringstraject is een dergelijke maatregel mogelijk.
• Ook de Sanctieregeling terrorisme 2007-II, waarmee op last van de
Minister van Buitenlandse Zaken financiële tegoeden van een persoon
kunnen worden bevroren, is reeds in vier gevallen toegepast. Verdere
cases worden nu besproken.
• Van alle bekende jihadgangers zijn de uitkeringen stopgezet. Ook
andere vormen van toelagen worden waar mogelijk gekort of gestopt.
• Er lopen verschillende operationele politieonderzoeken, waaronder
naar mogelijke ronselaars. Van enkele minderjarigen is op basis van
het jeugdrecht de uitreis tegengehouden. Zij zijn onder toezicht gesteld
en/of in gesloten jeugd-inrichtingen geplaatst.
• Het Landelijke Parket zet zoveel mogelijk in op strafrechtelijke
vervolging, waarbij prioriteit wordt gegeven aan minderjarigen en aan
relevante zaakskenmerken, zoals vuurwapengevaarlijkheid of ernstige
radicalisering. In oktober jl. deed de rechter uitspraak over twee
personen met jihadistische uitreisplannen. Eén is veroordeeld voor
poging tot moord (maar ontslagen van rechtsvervolging wegens
ontoerekeningsvatbaarheid); de ander is veroordeeld voor het
voorbereiden van brandstichting en het verspreiden van opruiende
teksten.
• Onder coördinatie van de NCTV wordt doorlopend stevig geïnvesteerd
in de lokale aanpak. In alle relevante gemeenten worden maatwerkinterventies afgesproken in multidisciplinaire casusoverleggen. Experts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 243

2

•

•

staan lokale partners bij; ambtenaren, wijkagenten en andere
eerstelijnswerkers zijn getraind in signalering en interventie. Om het
onderwerp bij alle gemeenten in het vizier te krijgen, wordt een
praktische gids ontwikkeld die ondersteunt bij de aanpak (in april
gereed). Gemeenten worden hiervan op de hoogte gesteld, onder
meer via de VNG (dit conform de toezegging aan Uw Kamer dd.
19 december jl.).
Ik spreek regelmatig met collega’s van EU-lidstaten die ook met de
problematiek van jihadgangers te maken hebben. Bij deze informele
kopgroep worden ook derde landen als de Verenigde Staten, Canada,
Australië en (op termijn) Turkije en Marokko betrokken. Binnen het
Global Counterterrorism Forum (GCTF) neemt Nederland samen met
Marokko een leidende rol om het onderwerp «foreign terrorist
fighters» aan de orde te stellen. Hiertoe vond op 19 en 20 februari in
Den Haag een eerste bijeenkomst plaats (in een reeks van drie) met 27
westerse en niet-westerse landen.
Ook bilateraal wordt de samenwerking gericht versterkt. Turkije en
Nederland spraken onlangs af de politiesamenwerking te versterken bij
het tegengaan van de dreiging die uitgaat van reisbewegingen van
jihadisten van en naar Syrië. Dit gebeurt onder meer door hierover in
2014 een Memorandum of Understanding (MoU) te sluiten.

Parallel aan de dadergerichte aanpak, richt het kabinet de aandacht ook op
de bredere jihadistische radicalisering in Nederland. De radicaliseringsproblematiek in Nederland krijgt nieuwe dimensies door de complexe
dynamiek in Syrië, maar ook in andere landen in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten, door de schaal waarop jihadreis nu plaatsvindt en door
de oplaaiende mondiale ideologische discussies over deze problematiek.
• De behoefte om beter inzicht te krijgen in deze nieuwe trends is groot.
Momenteel werken de AIVD en NCTV aan een notitie over radicaliseringstendensen in Nederland. Deze notitie in aan het begin van de
lente gereed.
• Bij het AO van 19 december jl. heb ik toegezegd met een brief te
komen over het moslim-fundamentalisme in Nederland. Uw kamer
ontvangt deze brief in het voorjaar.
• Ten aanzien van de verspreiding van de jihadistische ideologie is er
een actief aanpakbeleid. Waar sprake is van haatzaaiing of opruiing
worden zoveel mogelijk strafrechtelijke trajecten gestart. Daarnaast
worden internet providers en websitebeheerders actief geattendeerd
op extremistische boodschappen om hen aan te sporen verantwoordelijkheid te nemen om deze – conform hun eigen gebruikersvoorwaarden – te verwijderen. Aansluitend wordt de samenwerking met
Europese partners verstevigd en de relaties met private internetpartners op nationaal en EU-niveau verstevigd. Nederland speelt hierin
een actieve en aanjagende rol.
• Het vraagstuk van jihadistische radicalisering houdt ook verband met
aspecten van het integratiebeleid, in die zin dat radicalisering mogelijk
een segregerend en polariserend effect heeft in de samenleving en de
aansluiting bij democratische kernwaarden ondermijnt. Met het oog op
de noodzakelijke verbinding tussen het sociale domein en het terrein
van strafrechtelijke handhaving en van openbare orde en veiligheid,
werk ik daarom samen met de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In zijn brief van 2 februari jl. (32 824, nr. 49) meldde de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onder meer de
versterking van de weerbaarheid van individuen en groepen die
mogelijk vatbaar zijn voor jihadistische boodschappen als een van zijn
prioriteiten. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en ik
voeren daartoe inmiddels frequent bestuurlijk overleg met de
burgemeesters van de betrokken gemeenten over de lokale aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 243

3

•

In het Algemeen Overleg van 19 december jl. sprak ik ook met uw
Kamer over de bedreigingen van moslims die zich keren tegen de
jihadgang. Mijn collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid sprak
met enkele van de bedreigde personen en ook de NCTV is in contact
met hen. Het lokaal bestuur is hier alert op en er is een aanpak gericht
op hun veiligheid.

Het DTN35 beschrijft opnieuw de dreiging die voor Nederland uitgaat van
het jihadisme. Hierboven is de actuele voortgang beschreven van de
lopende, concrete maatregelen om de radicale aanwas te verminderen, de
jihadistische uitreis tegen te gaan, en vooral om de risico’s in te dammen
die mogelijk uitgaan van personen die terugkeren uit buitenlandse
strijdgebieden. Deze maatregelen zijn ingebed in een intensieve,
gecoördineerde aanpak over de volle breedte van de contraterrorisme
domeinen, zowel op het nationale als op het internationale domein. Dit
geldt zowel voor het detectiewerk, als voor de inzet op opsporing en
vervolging, als voor de interveniërende bestuurlijke aanpak als voor de
preventieve maatschappelijke inzet. Jihadisme en radicalisering vragen
om een breed, samenhangend en krachtig antwoord. Dit is waar alle
contra-terrorismepartners op dit moment op inzetten.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 243

4