Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

869
Vragen van de leden Van Raan (PvdD), Diks (GroenLinks), Bouali (D66) en
Van de Hul (PvdA) aan de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingszaken over de moord op de Braziliaanse activist Paulo Paulino
Guajajara (ingezonden 7 november 2019).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken) en van Minister Kaag
(Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen
28 november 2019).
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat de Braziliaanse activist Paulo Paulino Guajajara van de
Guajajara-stam in zijn gebied Araribóia is vermoord door illegaal opererende
houthakkers?1
Antwoord 1
Wij hebben de berichten in de pers gelezen dat Paulo Paulino Guajajara is
vermoord. Het lijkt zeer waarschijnlijk dat illegaal opererende houthakkers
betrokken waren bij zijn dood, hoewel wij dat niet kunnen bevestigen.
Vraag 2
Bent u op de hoogte van het feit dat Sônia Guajajara, van dezelfde stam als
Paulo Paulino Guajajara, lid is van een delegatie van Braziliaanse inheemse
leiders die ten tijde van de moord bezig was met een bezoek aan Europa om
aandacht te vragen voor het lot van de Braziliaanse inheemse stammen?
Antwoord 2
Ja. Sonia Guajajara en haar delegatie zijn op 30 oktober 2019 ontvangen op
het Ministerie van Buitenlandse Zaken en hebben daar een uitvoerige
gedachtewisseling gehad met ambtenaren van verschillende betrokken
directies over de situatie van de inheemse bevolking in Brazilië.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat het geweld tegen de inheemse bevolking van Brazilië
alsook illegale landdiefstal van inheemse bevolking sinds de verkiezing van
president Bolsonaro is toegenomen?

1

ah-tk-20192020-869
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

«Inheemse activist gedood: «Wij betalen met ons leven voor jullie handelsverdrag»«, Trouw,
2 november 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Betrouwbare statistieken ontbreken, maar het lijkt er inderdaad op dat het
geweld tegen, en landdiefstal van, de inheemse bevolking zijn toegenomen
sinds de verkiezing van president Bolsonaro. Het lijdt weinig twijfel dat
sommige uitspraken van de president over de Amazone en over de inheemse
bevolking door delen van de Braziliaanse bevolking als een vrijbrief hiertoe
kunnen worden opgevat. Overigens was geweld tegen en illegale landdiefstal
van de inheemse bevolking ook vóór de verkiezing van president Bolsonaro
al een groot probleem.
Vraag 4
Wat vindt u van de opstelling van Bolsonaro tegenover de oorspronkelijke
bevolking van Brazilië?
Antwoord 4
In Brazilië lijkt een klimaat te ontstaan waarin illegale ontbossing, illegale
activiteiten in de Amazone en acties tegen de inheemse bevolking zich in
toenemende mate in een sfeer van straffeloosheid kunnen voltrekken. Dat zou
een zeer ernstige ontwikkeling zijn, die wij nauwgezet proberen te volgen.
Vraag 5
Hoe duidt u de oproep van Sônia Guajajara, die voorstelt om de invoer van
producten uit conflictgebieden te verbieden?
Antwoord 5
De oproep van Sônia Guajajara is begrijpelijk. Nederland blijft in de politieke
dialoog met Brazilië en in multilaterale fora nadrukkelijk aandacht vragen
voor deze problematiek, ondersteunt milieuactivisten en landrechtenverdedigers worden ondersteund, en wijst bedrijven actief op de risico’s van invoer
van producten uit gebieden waar grote landconflicten spelen. Het kabinet
verwacht van Nederlandse bedrijven dat zij maatschappelijk verantwoord
ondernemen volgens de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, en wijst bedrijven hier gevraagd en ongevraagd op, juist ook in Brazilië.
Het is aan bedrijven zelf om via een proces van gepaste zorgvuldigheid
IMVO-risico’s in kaart te brengen en maatregelen te treffen bij eventuele
misstanden.
Vraag 6
Op welke wijze beziet u het handerlsverdrag tussen de EU en Mercosur in het
licht van de grove mensenrechtenschendingen alsook de zware wissel op
klimaat in Brazilië?
Antwoord 6
Eerder heeft het kabinet in zijn brief aan uw Kamer d.d. 2 juli jl.2 over de
voortgang van de uitvoering van de motie van de leden Koopmans en
Snijder-Hazelhoff over de onderhandelingen met de Mercosur-landen
aangegeven dat het kabinet de balans zal opmaken van de voor- en nadelen
van het nog goed te keuren EU-Mercosur Associatieakkoord als alle daartoe
noodzakelijke stukken beschikbaar zijn. De Kamer zal over het standpunt van
het kabinet worden geïnformeerd voordat de Raad besluit over het akkoord.
Vraag 7
Welke acties gaat u concreet ondernemen in het licht van uw eigen constatering dat «in Brazilië een klimaat lijkt te ontstaan waarin illegale ontbossing,
illegale activiteiten in de Amazone en acties tegen de inheemse bevolking
zich in toenemende mate in een tendens van straffeloosheid kunnen
voltrekken»?3
Antwoord 7
Nederland bespreekt de zorgwekkende situatie van de Amazone en van de
inheemse bevolking bij alle mogelijke gelegenheden met de Braziliaanse
overheid. Nederland zal zijn zorgen blijven overbrengen. Juist omdat de

2
3

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1187.
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 521

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

betrekkingen tussen Nederland en Brazilië goed en intensief zijn, is het
mogelijk een dialoog hierover te voeren. Ook binnen de EU brengt Nederland
dit onderwerp geregeld ter sprake, teneinde te bezien wanneer en hoe de EU
Brazilië hierop kan aanspreken.
In multilateraal verband vraagt het kabinet aandacht voor de specifieke
risico’s voor milieu en landrechtenverdedigers in verklaringen en resoluties
over mensenrechtenverdedigers en over de ruimte voor het maatschappelijk
middenveld. Daarnaast zet het kabinet zich in om in relevante resoluties van
de Mensenrechtenraad te benadrukken dat bedrijven een grote verantwoordelijkheid hebben in het respecteren van mensenrechten en het voorkomen van
negatieve effecten voor mensenrechtenverdedigers, waaronder milieuactivisten.
In het subsidiebeleidskader voor het centrale Mensenrechtenfonds is onder
het thema mensenrechtenverdedigers een expliciete verwijzing naar milieu en
landrechtenverdedigers opgenomen. Projecten van Justice & Peace en
Frontline Defenders die op deze prioriteit financiering ontvangen, bieden
wereldwijd bescherming en training aan mensenrechtenverdedigers. Ook
milieu en landrechtenverdedigers uit Brazilië kunnen daarvoor in aanmerking
komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3