Rondetafelgesprek Tweede Kamer over de ontwerpAMvB’s onder de Omgevingswet 10 oktober 2016
Inbreng RIVM

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
T 030 274 91 11
F 030 274 29 71
info@rivm.nl

De regels die in de ontwerp-AMvB’s voor de uitvoering van de Omgevingswet zijn
opgenomen beogen het instrumentarium te bieden voor het bereiken van de
doelstellingen van de Wet. Daarbij is een gelijkwaardig beschermingsniveau ten
opzichte van de huidige regels het uitgangspunt geweest. Daarnaast zijn voor een
beoordeling van de AMvB’s de ambities relevant die het Rijk in andere
(beleids-)documenten heeft geformuleerd.
Het RIVM constateert dat het Rijk als gevolg van de gemaakte stelselkeuzes voor
het bieden van een gelijkwaardig beschermingsniveau meer afhankelijk is
geworden van de keuzes van medeoverheden. De Wet beoogt meer beleidsruimte
voor lokale en regionale overheden, vormgegeven in het bieden van de
bevoegdheid tot het stellen van eigen regels (omgevingswaarden) en in het
bieden van flexibiliteit bij het hanteren van normen die van rijkswege zijn gesteld.
Sommige normen zijn hard (‟in acht te nemen‟), andere zijn zachter (‟rekening
te houden met‟, ‟te betrekken bij‟).
Samen met de medeoverheden kan daardoor in beginsel een gelijkwaardig
beschermingsniveau worden gehaald, maar daarvoor is geen garantie.
Het Rijk heeft in diverse beleidsdocumenten ambities geformuleerd ten aanzien
van de kwaliteit van de leefomgeving. Te denken valt o.a. aan de beleidsbrief
Modernisering Milieubeleid (maart 2014). De Omgevingswet wordt door de
wetgever gezien als het instrument om die ambities te realiseren. Ook voor het
realiseren van de ambities is het Rijk afhankelijk van de andere overheden. Nu de
AMvB’s geen (juridische) waarborgen bieden, zijn andere interventies nodig,
waarbij het Rijk vanuit zijn stelselverantwoordelijkheid zou moeten acteren. In
het navolgende zijn daartoe enkele aanbevelingen geformuleerd.
Maak doelen en ambities operationeel
De doelbepaling van de Ow en de beleidsambities bevatten abstracte begrippen
zoals ‟duurzame ontwikkeling‟, ‟gezondheid‟ en ‟een goede omgevingskwaliteit‟.
Om als overheden tot een gezamenlijk resultaat te komen is eenduidigheid in en
overeenstemming over ambities nodig. Het traject voor de totstandkoming van de
Nationale Omgevingsvisie (NOVI) kan worden ingezet om die afstemming te
bereiken.
Onder de ambitie ten aanzien van gezondheid moet niet alleen
gezondheidsbescherming maar ook gezondheidsbevordering worden verstaan. De
huidige normen voor geluid en lucht zijn niet toereikend om de ambitie van
gezondheidsverbetering te bereiken. Ook de bescherming van de gezondheid is
niet gegarandeerd met de huidige normen. Als de wetgever er voor kiest om niet
via normstelling de gezondheidsambities binnen bereik te brengen, zijn andere
interventies nodig als samenwerkingsafspraken en convenanten.

Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 1 van 2

Investeer in kennis en de ontwikkeling van integrale
(afwegings)methodieken
De AMvB’s vragen – onder meer door de verbrede reikwijdte van het
omgevingsplan - dat (leefomgevings)aspecten meer in samenhang (integraal)
worden bezien. Om te komen tot een integrale beoordeling en optimale verdeling
van de (milieu)gebruiksruimte zijn meer geïntegreerde indicatoren geschikter dan
sectorale normen. Kennis is nodig om methodieken te ontwikkelen op basis
waarvan geïntegreerde afwegingen gemaakt kunnen worden.
Voor het aspect gezondheid wordt van lokale overheden verwacht dat zij
verantwoorde afwegingen maken, zonder dat zij daarvoor adequate instrumenten
tot hun beschikking hebben. Een afweeginstrument op basis van het criterium
DALY (Disability Adjusted Life-Years)1 kan hiervoor een oplossing zijn. Het Rijk
kan hierbij ondersteunen door gezondheidsgerelateerde data breed toegankelijk
te maken.
Het is in algemene zin aan te bevelen de kennisbehoefte in kaart te brengen en
kennisarrangementen op te zetten die tijdig in de behoefte voorzien. Te denken
valt aan expertisecentra en leeromgevingen.
Promoot het instrument ‟programma‟ als lerend instrument
Het instrument ‟programma‟ is een kansrijk instrument dat ingezet kan worden
om ambities waar te maken. Een programma biedt de mogelijkheden om
(milieu)doelen te bereiken door een breed scala aan maatregelen in te zetten en
concreet en zichtbaar te maken wat de resultaten zijn. Voor ambities die niet zijn
vertaald in een omgevingswaarde geldt geen programmaplicht. Het Rijk zou het
instrument ‟programma‟ als lerend instrument moeten promoten. Zodanig dat de
uitvoeringspraktijk het programma ziet als een kansrijk instrument in de
beleidscyclus, om ambities waar te maken.
Organiseer monitoring en zorg voor tijdige bijsturing
Tenslotte is monitoren essentieel om inzichtelijk te maken in hoeverre de
beleidsambities bereikt worden: een feedbackmechanisme op lokaal en regionaal
niveau om zicht te houden op het realiseren van de eigen ambities zoals
vastgelegd in de omgevingsvisies en -plannen en als instrument aan de
achterkant om de voortgang in het bereiken van rijksambities te kennen.
Monitoring moet georganiseerd worden. Er zijn goede voorbeelden van
samenwerking door monitoring van het rijk, samen met lokale overheden. Zoals
het huidige landelijke luchtmeetnet, waar de regio Rijnmond en de gemeente
Amsterdam een belangrijke bijdrage leveren. Die rol van lokale overheden kan
een goede aanvulling zijn op de inspanningen van het Rijk. Maar het is de vraag
of gemeenten over het geheel genomen voldoende middelen (geld, kennis en
instrumenten) hebben dit te doen. Het is van belang dat het Rijk hierbij
ondersteuning biedt. De praktijk lijkt echter een andere kant op te gaan, op
rijksniveau vermindert de inzet op monitoring. De kosteneffectiviteit daarvan is
niet aangetoond. Immers, het ‟achteraf repareren‟ van beleidsverliezen die niet
tijdig kunnen worden gezien en ondervangen, kost ook geld.

1

De DALY is een door de WHO ontwikkelde maat die gezondheidsverlies kwantificeert. Daarbij spelen de jaren

verloren door vroegtijdige sterfte en de jaren geleefd met ziekte een rol.
Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 2 van 2