Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 839

Jeugdzorg

Nr. 75

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 november 2010
Hierbij informeer ik u over de voortgang van de acties uit het Afsprakenkader jeugdzorg 2010–2011 tussen Rijk en IPO. Deze voortgangsrapportage gaat over het eerste half jaar dat het afsprakenkader geldt. Deze
brief is gebaseerd op de informatie die ik op 1 oktober jl. van de
provincies heb ontvangen.
Met het Afsprakenkader (bijlage bij TK 2009–2010, 31 839, nr. 24) willen de
provincies en ik een trendbreuk in de jeugdzorg bereiken. Preventie en
lichtere zorg moeten meer accent krijgen. Er moet meer efficiency in de
tweedelijns-, zwaardere zorg komen. Zo moeten wij ervoor zorgen dat
kinderen die zorg nodig hebben deze daadwerkelijk krijgen. Hiervoor
bieden rijk en provincies een duidelijk financieel kader.
Met de uitvoering van deze afspraken zetten provincies en rijk het
komende jaar een stap op weg naar een nieuw stelsel van zorg aan
jeugdigen, zoals dat in het regeerakkoord is voorzien. Op de uitwerking
van het regeerakkoord kom ik binnenkort terug.
Initiatieven gemeenten
In de beoogde trendbreuk spelen de gemeenten een belangrijke rol. Over
de vorderingen, die de gemeenten maken heb ik u geïnformeerd (brief
over het project Samenwerken voor de jeugd, TK 2009–2010, 31 001,
nr. 91). Ook daarna is er goede voortgang geboekt. De ontwikkeling van
de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG) gaat gestaag door. De doelstelling –
alle gemeenten hebben een CJG aan het eind van 2011 – komt concreet in
zicht. Dat biedt een goede basis voor de versterking van het preventieve
jeugdbeleid en de doorontwikkeling van de CJG’s tot een «front office»
van de jeugdzorgketen.
Een andere belangrijke mijlpaal is de Verwijsindex Risicojongeren (VIR).
Daarop zijn nu bijna alle gemeenten aangesloten. Met het gebruik van de
VIR voorkomen hulpverleners dat zij langs elkaar heen werken.
Ook de regionale aanpak van kindermishandeling heeft nu in alle regio’s
vormgekregen.

kst-31839-75
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 839, nr. 75

1

VWS en de VNG gaan ook in 2011 verder met het ondersteunen van de
gemeenten bij de ontwikkeling van deze initiatieven.
Samenwerking tussen provincies en gemeenten
Provincies zijn op diverse manieren aan de slag gegaan om – samen met
de gemeenten – de eerstelijnszorg te versterken en de efficiency in de
provinciale jeugdzorg te verbeteren. Soms zijn concrete resultaatsafspraken gemaakt. Een mooi voorbeeld is de provincie Gelderland. Deze
provincie heeft met alle gemeenten convenanten afgesloten. Zo wordt
afstemming gevonden tussen het jeugdbeleid van de gemeenten en het
jeugdzorgbeleid van de provincie. Er zijn bijvoorbeeld afspraken gemaakt
over het realiseren van de Centra voor Jeugd en Gezin, de inzet van
Bureau Jeugdzorg en het wegwerken van wachtlijsten.
Om de provincies te helpen de samenwerking met gemeenten te
versterken hebben Rijk en IPO twee afspraken gemaakt.
Ten eerste laten wij deskundigen onderzoeken welke lichte pedagogische
problematiek valt onder preventieve zorg (WMO/CJG, «eerstelijnszorg»)
en welke ernstige problematiek valt onder de geïndiceerde jeugdzorg
(«tweedelijnszorg»). Hiermee gaan we binnenkort starten. Dat zullen wij
nu gaan doen in de context van de stelselwijziging in de jeugdzorg, zoals
bepaald in het regeerakkoord.
Ten tweede hebben wij afgesproken dat provincies de mogelijkheid
krijgen om de doeluitkering jeugdzorg te gebruiken voor compensatie van
gemeenten, die er in slagen een lagere instroom in de provinciale
jeugdzorg te realiseren. De Wet op de jeugdzorg verhindert dit nu. In het
wetsvoorstel CJG is hiervoor wel de benodigde ruimte gecreëerd. Ik hoop
dat de Tweede Kamer snel met de behandeling van dit wetsvoorstel
begint.
Efficiency jeugdzorg
Om de efficiency in de jeugdzorg te vergroten hebben provincies en VWS
op de volgende punten voortgang geboekt.
Ten eerste willen wij de indicatiestelling vereenvoudigen. Ambulante zorg
kan zonder indicatiebesluit worden geleverd. Dat is de provincies in juli
2010 bekend gemaakt. De provincies gaan hiermee in 2011 – met een
aantal pilots – aan de slag.
Ten tweede pakken provincies de knelpunten bij de doorstroming van
jongeren aan. In Haaglanden werkt men bijvoorbeeld met de «Persoonlijke Overdracht». Zo worden in één keer met de cliënt, het Bureau
Jeugdzorg en de Jeugd en Opvoedhulp (de zorgaanbieder) de informatie
over de problematiek uitgewisseld en de behandeldoelen opgesteld. Dat
scheelt tijd, irritatie en misverstanden.
Ten derde proberen provincies de druk op de residentiële zorg te
verminderen door een groter gebruik van pleegzorg en gezinshuizen. Dit
is een succesvolle aanpak. Er is overal een toename van pleegzorg, in de
meeste gevallen gepaard gaand met een afname van residentiële zorg.
Sommige provincies vinden innovatieve oplossingen, bijvoorbeeld door
het ontwikkelen van aanbod op het snijvlak van residentiële zorg en
pleegzorg (Noord-Holland) of een wervingscampagne voor pleegzorg
gericht op allochtone pleegouders (Limburg). Deze trend kan worden
versterkt als de pleegzorgvergoeding wordt verhoogd. Daartoe is onlangs
een wetsvoorstel ingediend.
Ten vierde gaan Friesland, Overijssel en Limburg aan de slag op het
raakvlak van de jeugdzorg, de jeugd-ggz, de jeugd-lvg en/of het speciaal
onderwijs. Deze provincies starten pilots om inzicht te krijgen in de
knelpunten en oplossingen waar zorgaanbieders tegenaan lopen bij het
intersectoraal samenwerken. Samen met het IPO monitor ik deze pilots,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 839, nr. 75

2

die uiteraard van groot belang zijn voor de verdere uitwerking van de
voornemens over het stelsel van de jeugdzorg uit het regeerakkoord.
Ten vijfde stimuleren provincies hun zorgaanbieders om «evidence
based» en «practise based» methoden te gebruiken. De provincies doen
dit op verschillende manieren. Zo gebruikt Drenthe uitsluitend «evidence
based» methoden. In andere provincies loopt of start effectonderzoek, of
wordt aangesloten bij wat landelijk bekend is over bewezen effectieve
methoden. Het Nederlands Jeugdinstituut beoordeelt met steun van VWS
de bewezen effectiviteit van de methoden en beheert een database met
effectieve interventies, die voor iedereen toegankelijk is.
Ten zesde is begonnen met de toepassing van methoden om slimmer te
werken, zoals de Doorbraakmethode. Bij de Bureaus Jeugdzorg en in de
jeugd-ggz zijn hiermee mooie resultaten geboekt. Doorlooptijden en
wachtlijsten zijn verkort en de kwaliteit van de zorg is verbeterd. Na het
succes in de jeugd-ggz ondersteun ik nu ook experimenten bij provinciale
jeugdzorgaanbieders om deze methode te gebruiken. Zo voer ik de motie
van Dézentjé Hamming uit (TK 2008–2009, 29 815, nr. 195).
Tenslotte heeft het IPO de knelpunten in kaart gebracht die provincies
ervaren bij de uitstroom van jeugdigen uit de geïndiceerde jeugdzorg. De
provincies zijn hierover ook in overleg met de gemeenten. In de stadsregio Amsterdam bestaat bijvoorbeeld het voornemen om het urgentiebeleid in de volkshuisvesting aan te passen, zodat jeugdzorgjongeren
makkelijker kunnen instromen in een zelfstandige woning.
Toegankelijkheid jeugdzorg
Aan alle kinderen moet de zorg wordt geboden die nodig is, waarbij:
• aan kinderen bij wie de veiligheid in het geding is en kinderen in
crisissituaties direct de geïndiceerde zorg wordt geboden;
• de inzet is dat kinderen binnen negen weken worden geholpen. Langer
wachten kan als dat volgens Bureau Jeugdzorg voor de betreffende
jongere inhoudelijk verantwoord is.
Dit is in het Afsprakenkader vastgelegd.
De uitvoering van deze afspraken geeft een gemengd beeld. Tabel 1 geeft
een overzicht van het totaal aantal jeugdigen die wachten op zorg
(peildatum 1 juli 2010). Er is een onderscheid gemaakt tussen bruto- en
nettowachtlijsten. Op de brutowachtlijst staan alle jongeren die geen zorg
ontvangen zoals aanvankelijk geïndiceerd door het Bureau Jeugdzorg.
Meer dan de helft van die jongeren ontvangt wel een andere vorm van
(jeugd)zorg. Op de nettowachtlijst staan jongeren die nog helemaal geen
zorg ontvangen. Dat is dus minder dan de helft. Er is tevens aangegeven
dat Bureau Jeugdzorg het bij 18 jongeren onverantwoord vindt dat zij
langer dan negen weken geen zorg hebben ontvangen (peildatum
1 september 2010).
Tabel 1

Totaal (brutowachtlijsten)
– ontvangt al een vorm van provinciale
jeugdzorg
– ontvangt geen provinciale jeugdzorg
(nettowachtlijsten)
Totaal nettowachtlijsten
– waarvan onverantwoord wachten volgens
Bureau Jeugdzorg
1

1-jul-09

1-jan-10

1-jul-10

4 949
1972

1 803
1 083

2 873
1 540

2 974

720

1 333
1 333
181*

Voor dit gegeven geldt peildatum 1 september 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 839, nr. 75

3

In de bijlage vindt u een uitsplitsing van het aantal wachtenden naar
provincies.
In zeven provincies lijken de wachtlijsten sinds 1 januari 2010 onder
controle. Het gaat hierbij om Groningen, Friesland, Drenthe, Flevoland,
Zeeland, Limburg en Haaglanden. Zij hebben op 1 juli 2010 een wachtlijst
van minder dan vijftig wachtenden. Zes provincies laten sinds 1 januari
een sterk stijgende wachtlijst zien, namelijk Overijssel, Utrecht, NoordHolland, Zuid-Holland, Amsterdam en Rotterdam. Daarnaast zijn er twee
provincies, waar de wachtlijst redelijk stabiel maar relatief omvangrijk
blijft. Het gaat hierbij om Gelderland en Noord-Brabant.
De provincies hebben mij desgevraagd laten weten, dat kinderen bij wie
de veiligheid in het geding is en kinderen in crisissituaties nagenoeg altijd
tijdig zorg ontvangen. Dit geldt ook voor kinderen bij wie een crisis
ontstaat, terwijl zij wachten op de geïndiceerde zorg.
Het is een goede zaak dat provincies en jeugdzorgaanbieders alles in het
werk stellen om kinderen op een verantwoorde manier de zorg te bieden,
die zij nodig hebben, ook al is dat niet precies volgens de indicatie van het
Bureau Jeugdzorg. Dat het Bureau Jeugdzorg bekijkt of er sprake is van
onverantwoorde situaties bij kinderen, die geheel geen zorg ontvangen, is
eveneens van groot belang.
Conclusie
Provincies en VWS willen de groei van de vraag naar zware, geïndiceerde
jeugdzorg terugdringen. Daarover hebben wij afspraken gemaakt, die nu
worden uitgevoerd. De rapportage over het eerste half jaar laat zien dat er
door provincies veel is gedaan. Gemeenten hebben eveneens hun verantwoordelijkheid genomen. Dat geeft mij het vertrouwen dat we hiervan
uiteindelijk gunstige effecten op de doelmatigheid en toegankelijkheid van
de jeugdzorg gaan zien. Nieuwe wetgeving, zoals voorgesteld aan het
parlement, is hierbij van groot belang, vooruitlopend op de wetgeving die
nodig is voor de beoogde verandering van het jeugdzorgstelsel.
Provincies slagen er in voor de meeste jongeren zorg te bieden conform
de indicatie van Bureau Jeugdzorg. Waar dit niet lukt, wordt in de meeste
gevallen een alternatief gevonden. Er blijft een groep over die op de
peildatum nog helemaal geen zorg ontvangen, maar dat leidt naar het
oordeel van Bureau Jeugdzorg in verreweg de meeste gevallen niet tot
onverantwoorde situaties. Het is noodzakelijk dat provincies hier vinger
aan de pols houden. Daarover ga ik met de provincies in gesprek.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 839, nr. 75

4

Tabel A: Aantal jeugdigen die langer dan negen weken wachten op zorg
(brutowachtlijsten)
Provincie/gsr
Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Utrecht
Flevoland
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
Amsterdam
Rotterdam
Haaglanden
Totaal

1 jul 2009

1 jan 2010

1 jul 2010

61
63
36
351
885
200
124
346
606
85
942
195
602
369
81

4
23
4
9
549
45
6
172
71
2
559
2
235
97
25

38
32
9
398
461
112
13
251
208
5
586
2
473
239
46

4 946

1 803

2 873

Tabel B: Aantal jeugdigen die een vorm van provinciale jeugdzorg ontvangen
Provincie/gsr
Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Utrecht
Flevoland
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
Amsterdam
Rotterdam
Haaglanden
Totaal

1 jul 2009

1 jan 2010

1 jul 2010

48
26
25
158
416
68
54
85
131
3
504
111
269
43
31

1
16
3
0
386
17
2
100
11
0
341
0
129
62
15

19
13
1
229
295
36
4
147
53
0
335
2
264
118
24

1 972

1 083

1 540

Tabel C: Aantal jeugdigen die wachten zonder dat zij een vorm van provinciale
jeugdzorg ontvangen (nettowachtlijsten)
Provincie/gsr
Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Utrecht
Flevoland
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
Amsterdam
Rotterdam
Haaglanden
Totaal

1 jul 2009

1 jan 2010

1 jul 2010

13
37
11
193
469
132
70
261
475
82
438
84
333
326
50

3
7
1
9
163
28
4
72
60
2
218
2
106
35
10

19
19
8
169
166
76
9
104
155
5
251
0
209
121
22

2 974

720

1 333

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 839, nr. 75

5