Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2265

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 januari 2021
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
25 januari 2021. Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om middels
dit verslag te voldoen aan toezeggingen die ik deed tijdens het Algemeen
Overleg Raad Buitenlandse Zaken van 21 januari 2021 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2263).
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2265
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 25 JANUARI 2021
Introductie
Op maandag 25 januari 2021 vond de Raad Buitenlandse Zaken plaats in
Brussel. De Minister van Buitenlandse Zaken heeft namens het kabinet
deelgenomen. Onder Current Affairs sprak de Raad over de verdeling van
vaccins buiten de Unie, Rusland/Navalny, de trans-Atlantische relatie
(onder andere met betrekking tot Iran/JCPOA en veiligheid in de
Golf-regio), Turkije, Egypte, Bosnië en Herzegovina, Hongkong, de Hoorn
van Afrika (Ethiopië,Tigray en de grens met Soedan) en Venezuela.
Daarnaast hadden de leden van de Raad een uitwisseling met de Japanse
Minister van Buitenlandse Zaken, Toshimitsu Motegi, over de Indo-Pacific
en regionale veiligheid in Azië.
Op de agenda stond klimaat- en energiediplomatie. Tot slot spraken de
Ministers tijdens de lunch over de betrekkingen tussen de EU en het
Verenigd Koninkrijk op het gebied van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) en het Gemeenschappelijk Veiligheidsen Defensiebeleid (GVDB).
Current Affairs
Verdeling vaccins buiten de Unie
In het kader van de wereldwijde COVID-19 pandemie sprak de Raad over
de toegang tot vaccins buiten de Unie en de rol van de Europese Unie
daarbij. COVAX blijft een leidend initiatief voor wereldwijde toegang tot
vaccins. De Hoge Vertegenwoordiger (HV) constateerde echter dat de
operationalisering van COVAX tijd vergt. In dit kader pleitten meerdere
lidstaten voor aanvullende actie vanuit de EU om op korte termijn
partnerlanden te ondersteunen met vaccins via het EU Vaccine Sharing
Mechanism, zoals voorgesteld in de Commissiemededeling van 19 januari
«A united front to beat COVID-19». Verscheidene leden van de Raad
vroegen daarbij specifiek aandacht voor de regio’s in de nabijheid van de
EU, waaronder de Westelijke Balkan en het Oostelijk Partnerschap.
Sommige lidstaten wezen juist op het belang van een eerlijk en gelijk
speelveld voor alle regio’s, en met name ook de lage inkomenslanden in
Afrika; niet alleen vanuit morele overwegingen maar ook vanuit strategische en economische belangen. Tot slot wezen meerdere lidstaten op de
moeilijkheden rondom het doneren van vaccins in de beginfase van de
nationale vaccinatiestrategieën.
Rusland/Navalny
De Raad stond uitgebreid stil bij de arrestatie van oppositieleider Aleksej
Navalny bij diens terugkeer naar Moskou op 17 januari jl. en riep
nogmaals dringend op tot zijn onmiddellijke vrijlating. Daarnaast hekelden
de leden van de Raad, waaronder Nederland, het geweld van de
Russische autoriteiten afgelopen weekend en uitten zorgen over de
verslechterende mensenrechtensituatie en de krimpende ruimte voor het
maatschappelijk middenveld in Rusland. Veel lidstaten, waaronder
Nederland, onderstreepten dat indien Navalny niet wordt vrijgelaten
verdere sancties niet zijn uitgesloten. De HV kondigde aan ter voorbereiding op de Europese Raad van 25 en 26 maart 2021 een bezoek aan
Moskou te brengen. Verscheidene lidstaten waaronder Nederland spraken
hun steun uit voor dit bezoek, opdat de EU een stevige boodschap kan
overbrengen aan de Russische autoriteiten, ook ten aanzien van MH17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

2

Trans-Atlantische relatie, incl. Iran/JCPOA en veiligheid in de Golf-regio
Daags na de inauguratie van President Joe Biden op 20 januari jl. sprak de
Raad tevens over de toekomstige trans-Atlantische relatie, onder meer in
relatie tot Iran en het JCPOA. Een groot aantal lidstaten waaronder
Nederland onderschreef het belang van de trans-Atlantische relatie
vanwege de gedeelde waarden en belangen en noemden daarbij
handelsbeleid, klimaat, multilateralisme, de implementatie van het JCPOA
en de relatie met China als prioritaire dossiers. Nederland wees in dit
verband als enige lidstaat onder meer op de recente uitspraken van de VS
over genocide op Oeigoeren in China. Een aantal landen benadrukte tot
slot het belang van een proactieve houding van de EU ten aanzien van de
VS. Zoals ook Nederland reeds onderstreepte vergt een versterking van de
trans-Atlantische betrekkingen een actieve inzet en grotere investering
van de EU, alsook een betere coördinatie tussen de verschillende EU
instellingen.
Turkije
De HV koppelde kort terug over zijn gesprek met de Turkse Minister van
Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavuşoğlu, dat plaatsvond op 21 januari jl. De
HV verwelkomde de recente positieve stappen van Turkije zoals het
terugtrekken van boor- en exploratieschepen, maar onderstreepte daarbij
ook het belang om deze veranderingen te consolideren. Hierbij
benadrukte Borrell het voortdurende belang van een constructieve rol van
Turkije in de regio en commitment ten aanzien van hervormingen van de
rechtsstaat en mensenrechten. Een groot aantal lidstaten drukte uit
waarde te hechten aan blijvende dialoog en een positieve agenda.
Daarnaast werd benadrukt dat de conclusies van de Europese Raad van
afgelopen december, inclusief met betrekking tot aanvullende sancties,
nog van toepassing zijn. De Raad zal de voorbereiding van additionele
listings voortzetten.
Egypte
De Raad besprak de mensenrechtenontwikkelingen in Egypte en de
EU-Egypte samenwerking in den brede. De mensenrechtensituatie in
Egypte baart vele lidstaten zorgen. De HV refereerde daarbij specifiek aan
het 5-jarig jubileum van de ontvoering en marteling van de Italiaanse
student Regeni in Egypte en betreurde het feit dat Egypte deze zaak
gesloten heeft. Ook Nederland ging in op de zeer zorgelijke mensenrechtensituatie in Egypte en benadrukte dat de EU wapenexportcriteria strikt
nageleefd dienen te worden. Ook benadrukten verscheidene leden van de
Raad, waaronder Nederland, het belang van conditionaliteit bij steun van
de EU aan Egypte.
Bosnië en Herzegovina
De HV informeerde de Raad over de huidige situatie ten aanzien van de
opvang van migranten in Bosnië en Herzegovina (BiH) en de acties van de
EU tot dusver. De situatie blijft zeer schrijnend en de humanitaire crisis
duurt voort. De HV benadrukte dat de Bosnische autoriteiten hun
volledige verantwoordelijk moeten nemen. De EU inspanningen blijven
erop gericht om de BiH autoriteiten te bewegen om lange termijn
oplossingen te realiseren.
Hongkong
De Raad besprak ook de actuele ontwikkelingen in Hongkong naar
aanleiding van aanhoudingen van prodemocratische politici en activisten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

3

waaronder (voormalige) volksvertegenwoordigers. Huidig Beneluxvoorzitter België sprak mede namens Nederland en Luxemburg ernstige
zorgen uit over deze verdere aantasting van de rechtsstaat in Hongkong,
en riep op tot coördinatie van responsmaatregelen met likeminded
partners alsook tot hervatting van de gestructureerde dialoog met
Hongkong, op voorwaarde dat daarbij alle zorgen besproken kunnen
worden.
Hoorn van Afrika (Ethiopië, Tigray en grens met Soedan)
De Hoge Vertegenwoordiger verwees naar de verontrustende situatie in
de Hoorn van Afrika, met name met betrekking tot de aanhoudende crisis
in Ethiopië, en benadrukte daarbij dat een verdere escalatie van het
conflict naar de omliggende regio (o.a. Soedan) te allen tijde voorkomen
moet worden. Lidstaten deelden zijn zorgen. De Finse Minister van
Buitenlandse Zaken zal binnenkort namens de HV een bezoek aan de regio
brengen waarbij de zorgen, met name het gebrek aan humanitaire
toegang, dringend onder de aandacht gebracht zullen worden bij de
autoriteiten.
Venezuela
De Raad stond kort stil bij de Venezolaanse parlementsverkiezingen van
6 december jl. en de daaruit voortvloeiende situatie en nam tevens
conclusies aan. De Raad beschouwt de verkiezingsuitkomst niet als
representatief voor de wil van het Venezolaanse volk en roept op om
middels politieke onderhandelingen te komen tot democratische lokale-,
parlements- en presidentsverkiezingen. De Raad ziet de in 2015 gekozen
oppositieleden, in het bijzonder Juan Guaidó, als bevoorrechte gesprekspartners. Zij zullen wat Nederland betreft een belangrijke rol moeten
spelen in het vinden van een democratische en inclusieve oplossing van
de diepe politieke crisis in het land. De EU staat klaar om het democratische proces te ondersteunen, bijvoorbeeld door verkiezingswaarnemingsmissies. Tevens roept de Raad op tot ongehinderde toegang voor
humanitaire hulp en staat de EU klaar om persoonsgerichte sancties in te
stellen tegen mensenrechtenschenders en individuen verantwoordelijk
voor de ondermijning van de democratie. Nederland zet samen met EU in
op maximale steun voor de democratische oppositie.
Videoconferentie met de Japanse Minister van Buitenlandse
Zaken Toshimitsu Motegi over Indo-Pacific en regionale veiligheid
In aanloop naar de EU-Japan top sprak de Raad met de Japanse Minister
van Buitenlandse Zaken, Toshimitsu Motegi, over de Indo-Pacific regio en
regionale veiligheid in Azië. Motegi lichtte de Japanse visie op een «Free
and Open Indo-Pacific» (FOIP) toe. Japan verwelkomde de Indo-Pacific
visies van enkele Lidstaten, waaronder Nederland, en de EU-discussies
over de Indo-Pacific. Daarnaast benadrukte Motegi het belang van
verdieping van de samenwerking met de EU op thema’s als connectiviteit,
maritieme veiligheid, klimaat en digitalisering. De HV benadrukte dat de
EU en Japan gelijkgestemde partners zijn. Het partnerschap is sterk, ook
economisch, mede door de EU-Japan strategische partnerschapsovereenkomst (SPA) en economische partnerschapsovereenkomst (EPA). De Hoge
Vertegenwoordiger benadrukte tevens dat 2021 een cruciaal jaar zal zijn
voor multilaterale samenwerking, onder andere op het gebied van de
pandemie en gevolgen ervan, rules-based multilateral order en klimaat in
aanloop COP26. Veel Lidstaten benadrukten het belang van samenwerking
in de Indo-Pacific om diverse redenen, waaronder veiligheid, multilateralisme en handel. Ook werd het belang van connectiviteit onderstreept.
Nederland intervenieerde namens het triovoorzitterschap (bestaande uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

4

Nederland, Slowakije en Malta) en Tsjechië. Nederland benadrukte daarbij
dat Japan als gelijkgezinde democratie een belangrijke samenwerkingspartner is voor de EU in de Indo-Pacific. Prioritaire samenwerkingsgebieden zijn onder andere veiligheid, waaronder binnen het maritieme en
digitale domein en economische veiligheid, de versterking van de
internationale rechtsorde en duurzame vrijhandel. Evenals andere
sprekers verwelkomde ook Nederland de recente aankondiging van Japan
om in 2050 broeikasgas-neutraal te willen zijn.
Klimaat en energiediplomatie
Op dezelfde dag dat Nederland de Climate Adaptation Summit (CAS)
organiseerde, sprak de Raad over klimaat- en energiediplomatie. Tevens
nam de Raad Raadsconclusies aan. Met deze Raadsconclusies herbevestigde de Raad dat klimaatdiplomatie een politieke prioriteit voor de EU
blijft en dat keuzes ten aanzien van de energietransitie niet alleen kansen
bieden maar ook geopolitieke veranderingen teweeg brengen. De Raad
benadrukte dat met strategisch en gecoördineerd extern optreden de EU
en haar lidstaten als blok een belangrijke rol kunnen spelen in de strijd
tegen klimaatverandering en op het gebied van adaptatie. Met de
ambitieuze EU doelstellingen en de Europese Green Deal, die een
veelheid aan beleidsterreinen omvat, laat de EU het goede voorbeeld zien.
Het jaar 2021 biedt veel kansen om klimaatambitie concreet te stimuleren,
om een breed gedragen coalitie te vormen, ook met partners buiten de EU
waaronder de VS, China en andere grote spelers, om actief, via diplomatieke dialoog, financiering en steun, structurele vergroening door te
voeren (o.a. via het Action Plan voortvloeiend uit de CAS en in aanloop
naar de COP26 in het VK). De EU heeft in het afgelopen jaar de inspanningen vergroot om landen te motiveren en waar nodig te ondersteunen
met het uitvoeren en verhogen van hun nationale klimaatambities en zal
klimaatactie en de nodige energietransitie zoveel mogelijk centraal stellen
in alle dialogen en samenwerkingsverbanden met derde landen. Ten slotte
onderstreepte Nederland het belang van de inzet in het externe EU-beleid
gericht op het waarborgen van de Europese energiezekerheid, inclusief
blijvende aandacht voor het mitigeren van de risico’s die verbonden zijn
aan wijzigende afhankelijkheden in het energiedomein in relatie tot
externe partners.
AOB
Onder Any Other Business werd gesproken over het operationaliseren van
het Euro-Atlantic Resilience Center in Boekarest, de situatie van de
Hongaarse minderheid in Oekraïne en het bezoek van de Portugese
Minister van Buitenlandse Zaken aan Mozambique namens de HV.
Lunch over EU-VK betrekkingen in relatie tot het GBVB en GVDB
De Raad stond tijdens de lunch stil bij de toekomstige relatie tussen de EU
en het VK op het gebied van buitenlandbeleid, externe veiligheid en
defensie (GBVB en GVDB). In het akkoord tussen de EU en het VK over het
nieuwe partnerschap van 24 december jl. zijn hier geen afspraken over
gemaakt. Enkele artikelen uit het akkoord over het nieuwe partnerschap
zouden wel een goede basis kunnen bieden voor toekomstige samenwerking met het VK op deze terreinen, aldus de Commissie. De HV wees
verder op de reeds in 2019 overeengekomen politieke verklaring tussen de
EU en het VK die goede aanknopingspunten biedt om de toekomstige
GBVB en GVDB samenwerking vorm te geven, zoals onder meer op het
gebied van sancties, terrorismebestrijding en cybersecurity. Meerdere
lidstaten benadrukten het belang van blijvende samenwerking op deze
terreinen, mede gezien onze gedeelde veiligheidsbelangen en strategische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

5

prioriteiten. Een aantal lidstaten onderstreepte daarnaast het belang van
coherentie en EU eenheid in het identificeren van samenwerkingsterreinen waar concrete stappen gezet kunnen worden.
Toezeggingen
Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om te voldoen aan de
toezeggingen die ik tijdens het Algemeen Overleg van 21 januari 2021
deed om schriftelijk terug te komen op vaccins en C-TAP, Artikel 38 van de
veiligheidswet van Hongkong, verplichte sneltesten en de voortgang van
COVAX.
Vaccins en C-TAP
De Europese Commissie en de EU lidstaten steunen het beleid van de
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat erop gericht is om vaccins en
geneesmiddelen beschikbaar te maken voor iedereen en ervoor zorgt dat
intellectueel eigendom niet in de weg staat van eerlijke toegang tot
vaccins voor armere landen en bevolkingsgroepen. Hiertoe bestonden al
verschillende initiatieven, bijvoorbeeld de Medicines Patent Pool (MPP).
Op verzoek van een aantal lidstaten, waaronder Nederland, hebben de
WHO en UNITAID zich ingespannen om deze initiatieven op te stellen voor
COVID-19 gerelateerde gezondheid technologieën, en zijn deze initiatieven
uiteindelijk samengebracht in een speciale COVID-19 Technology Access
Pool (C-TAP).
De WHO heeft de afgelopen maanden consultaties gehad met de private
sector om hen er toe te bewegen kennis en intellectueel eigendom in
C-TAP onder te brengen. U bent al eerder geïnformeerd (Kamerstuk
25 295, nr. 902) over het feit dat verschillende intellectuele eigendomsrechten gratis aan C-TAP zijn aangeboden. Dit geldt echter niet voor
rechten voor vaccins. Dit lijkt eerlijke toegang tot vaccins wereldwijd
echter niet te belemmeren. Uit recente gegevens van COVAX blijkt dat
COVAX er in is geslaagd afspraken te maken met bestaande vaccinproducenten over levering en licenties.
Het kabinet is van mening dat voortdurend goed gekeken moet worden
naar mogelijke knelpunten op het gebied van intellectuele eigendom die
opschaling van productie en betaalbaarheid van COVID-19-vaccins zouden
kunnen belemmeren. Nederland steunt daartoe actief de inzet van de
Commissie om zorgen hierover serieus te onderzoeken en te bekijken of
er op onderdelen pragmatische stappen nodig zijn.
Artikel 38 van de Veiligheidswet Hongkong
Hieronder volgt een nadere toelichting op de interpretatie van artikel 38
van de Nationale Veiligheidswet voor Hongkong, zoals ik reeds al met u
deelde in het verslag Raad Buitenlandse Zaken van 13 juli 2020
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2187).
Artikel 38 van de Veiligheidswet kan, althans in de beschikbare Engelse
tekstversie, zo gelezen worden dat de strafbaarstellingen in de wet
extraterritoriale werking hebben. Uit de wettekst wordt niet volledig
duidelijk of die extraterritoriale werking voor alle strafbaar gestelde feiten
in de Veiligheidswet daadwerkelijk betekenis heeft.
Artikel 29 van de wet beoogt blijkbaar om het beramen van een aantal
nader omschreven feiten door personen vanuit China, Hongkong of
Macau met vreemde mogendheden of met in het buitenland gevestigde
instituten of personen strafbaar te stellen. Onder die categorie feiten hoort
onder meer het op onrechtmatige wijze haat opwekken onder inwoners
van Hongkong tegen het centraal gezag in Hongkong of in China, terwijl
daarbij direct of indirect op enigerlei wijze instructies, financiering of een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

6

andere wijze van steunverlening uit het buitenland wordt ontvangen,
terwijl aan dat handelen vermoedelijk ernstige gevolgen verbonden zijn.
Het is niet mogelijk goed te beoordelen in hoeverre deze strafbaarstelling
een risico oplevert voor eenieder die buiten China kritiek uit op dat land.
Er lijken nogal wat voorwaarden te zijn waaraan moet worden voldaan
voordat een persoon strafbaar kan worden gesteld o.g.v. artikel 29 van de
Veiligheidswet. Het zal uit de praktijk moeten blijken hoe de Chinese en
Hongkongse autoriteiten hiermee zullen omgaan.
Als China of Hongkong in een specifiek geval de uitlevering verzoekt van
een persoon die wordt verdacht van een strafbaar feit onder de Veiligheidswet, dan zal het desbetreffende land moeten beoordelen of
uitlevering plaats kan vinden met inachtneming van de geldende
internationale regelgeving. In de regel moet daarvoor een bilateraal
uitleveringsverdrag tussen China of Hongkong en het desbetreffende
derde land bestaan. Nederland heeft het uitleveringsverdrag met
Hongkong opgeschort, en heeft geen uitleveringsverdrag met China. Het
is gebruikelijk dat in uitleveringsverdragen de nodige waarborgen zijn
opgenomen om te voorkomen dat uitlevering plaatsvindt zonder dat
sprake is van dubbele strafbaarheid, om te voorkomen dat wordt
uitgeleverd indien er sprake is van een politiek misdrijf of om te
voorkomen dat de opgeëiste persoon wordt onderworpen aan discriminatoire vervolging. In het reisadvies voor Hongkong wordt onder «Veiligheidsrisico’s» melding gemaakt van de Nationale Veiligheidswet voor
Hongkong, mede vanwege het feit dat de wet breed is geformuleerd en op
verschillende manieren kan worden uitgelegd, maar eveneens omdat ook
activiteiten buiten Hongkong en uitspraken op sociale media strafbaar
kunnen zijn op basis van deze wet.
Verplichte sneltesten
De verplichte sneltest is een tijdelijke extra maatregel die in beginsel geldt
totdat de quarantaineverplichting voor reizigers die aankomen in
Nederland wettelijk is geregeld. Bij de vaste afwegingsmomenten van de
coronamaatregelen kan het kabinet deze maatregel heroverwegen als
daar aanleiding toe is. Op dit moment geldt deze maatregel voor alle
reizigers uit hoogrisicogebieden die per ferry of vliegtuig naar Nederland
komen. Voor landen en gebieden buiten de EU geldt dat alleen de landen
en gebieden met een (voorwaardelijke) vrijstelling van het
EU-inreisverbod als veilig worden beschouwd.
Voortgang COVAX
Om een eerlijke en wereldwijde toegang tot COVID-19 vaccins te
bewerkstelligen is het multilaterale initiatief COVAX opgericht. COVAX
heeft inmiddels opties op circa 1,3 miljard doses voor de 92 deelnemende
lage- en lage- middeninkomenslanden. De verwachting is dat deze landen
binnen 3 tot 4 maanden kunnen beginnen met vaccineren, mits de
benodigde middelen hiervoor op tijd beschikbaar komen. Zo is er nog
ruim 4 miljard dollar nodig om prioritaire groepen in de allerarmste
landen te vaccineren. Team Europe is met EUR 850 miljoen, waarvan EUR
500 miljoen door de Europese Commissie, de grootste donor van COVAX.
Het kabinet droeg recentelijk EUR 25 miljoen extra bij aan COVAX AMC,
de pijler van COVAX die speciaal is ingericht voor lagere en middeninkomenslanden. Hiermee komt de totale Nederlandse bijdrage aan COVID-19
initiatief van de WHO voor wereldwijde toegang tot diagnostiek en
vaccins op EUR 85 miljoen. Nederland is hiermee de 11e publieke donor
van dit initiatief. Het kabinet streeft ernaar om de verdeling van vaccins
buiten de Unie zoveel mogelijk via, of in afstemming met, COVAX te laten
verlopen en roept de Europese Commissie en EU lidstaten op om
eenzelfde lijn te volgen. Nederland acht het hierbij van belang dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

7

Commissie bijdraagt aan een gelijk en eerlijk speelveld met oog voor de
noden van alle regio’s, met name ook die van de meest kwetsbare landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2265

8