Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

30 977

AIVD

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2008
Bij deze informeer ik u over de ontwikkeling van de informatiehuishouding van de AIVD zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg van
23 april 2008 over het rapport van de Commissie van Toezicht betreffende
de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) naar aanleiding van de
moord op de heer Th. Van Gogh (TK 2007–2008, 29 854, nr. 22).
De CTIVD heeft aangegeven dat in de jaren 2003 en 2004 van een goede
en gedegen informatiehuishouding – met betrekking tot het onderzoek
naar de Hofstadgroep – geen sprake was. Daarbij noemt de CTIVD expliciet de terugvindbaarheid van documenten, het uitvoeren van zoekslagen
en het in onderlinge samenhang bekijken en analyseren van opgeslagen
informatie in de toen bestaande informatiehuishouding. Deze tekortkomingen die de CTIVD in haar onderzoek heeft signaleerd waren in algemene zin eveneens door de Commissie Bestuurlijke Evaluatie AIVD
(Commissie Havermans) geconstateerd in november 2004, namelijk dat de
ontwikkeling van de informatiehuishouding van de AIVD op dat moment
geen gelijke tred had gehouden met de snelle groei van de hoeveelheid
informatie die de AIVD moet kunnen verwerken.
Kenmerken informatiehuishouding AIVD
Voor een inlichtingen- en veiligheidsdienst bestaat het primaire werkproces bijna volledig uit het verwerken van informatie. Vandaar dat de
AIVD voor een goede taakuitvoering moet kunnen beschikken over een
effectief, efficiënt en veilig informatiesysteem.
In de afgelopen jaren is de hoeveelheid informatie die de AIVD moet
verwerken sterk toegenomen als gevolg van een grotere mate van operationaliteit, maar ook door de aansluiting op commerciële- en overheidsdatabanken, de implementatie van internet-onderzoek, SIGINT-informatiestromen en de sterk gestegen hoeveelheid informatie van zowel
buitenlandse collega-diensten als van binnenlandse samenwerkings-

KST121414
0708tkkst30977-10
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 977, nr. 10

1

partners. De operationele taakopdracht maakt bovendien dat de technologie van de AIVD minstens op het niveau moet zijn van zijn mogelijke
onderzoekssubjecten. Hierdoor is de AIVD verwikkeld in een permanente
technologische competitie, waarbij de AIVD continu moet innoveren en
anticiperen op nieuwe technologische ontwikkelingen in de informatiemaatschappij.
Doelstellingen met betrekking tot vernieuwing van de informatiehuishouding
Mede naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie Havermans is in 2005 het ontwikkelprogramma Prospect 2007, Ontwikkelprogramma AIVD voor Kwaliteit en Groei geformuleerd.1 Een belangrijk
onderdeel van dit ontwikkelprogramma werd gevormd door de modernisering van de informatiehuishouding van de AIVD. De concrete doelen
van deze moderniseringsslag waren en zijn:
• Het realiseren van één informatiepositie. Dit houdt in dat de AIVD
op ieder gewenst moment een overzicht moet kunnen genereren van
alle relevante informatie over een bepaald onderwerp of persoon
waarover de dienst beschikt.
• Bevordering van informatie-uitwisseling binnen de dienst (workflowmanagement). Dit betekent dat werkprocessen beter op elkaar
moeten aansluiten en dat de uitwisseling van informatie daarbij door
geautomatiseerde hulpfuncties moet worden ondersteund.
• Vernieuwing basissystemen digitale dossiervorming. De basissystemen van de AIVD voor digitale dossiervorming moeten worden
vernieuwd.
• Verbetering van de informatie-architectuur. Door middel van een
goede informatie-architectuur moet er voor gezorgd worden dat de
nieuw te ontwikkelen informatiesystemen goed op elkaar aansluiten en
met het oog op toekomstige ontwikkelingen gemakkelijk aangepast en
uitgebreid kunnen worden.
• Verbetering van de aansluiting op externe gegevensbestanden.
Resultaten tot nu toe (2005–2007)

1

De vernieuwing van de informatiehuishouding van de AIVD is ingezet als onderdeel
van met het meerjarig ontwikkelprogramma
Prospect 2007. Over het ontwikkelprogramma
Prospect 2007 is de Tweede Kamer meerdere
malen geïnformeerd in brieven over de
Jaarplannen van de AIVD en in de Jaarverslagen van de AIVD (onder meer TK
2005–2006, 29 876, nr. 10 en TK 2006–2007,
30 977, nr. 1).

Het Prospect-programma is conform planning eind 2007 afgerond. Ten
aanzien van de doelstellingen op het gebied van één informatiepositie,
architectuur en externe databestanden zijn de volgende resultaten
geboekt.
• De AIVD heeft een nieuwe technische basis gekregen die volgens
architectuur is opgezet en waarmee de informatiehuishouding
toekomstvast kan worden doorontwikkeld. Tevens zijn de werkprocessen van de AIVD beschreven en beter op elkaar aangesloten. Hiermee
is aan een belangrijke voorwaarde voldaan voor een gecoördineerde
verdere ontwikkeling van de informatiehuishouding.
• Door integratie van gegevensbestanden is de doorzoekbaarheid verbeterd en zijn er nieuwe geautomatiseerde analysefuncties gerealiseerd
om de groeiende informatiestromen op een efficiënte en zorgvuldige
manier te verwerken. Deze resultaten hebben een directe bijdrage
geleverd aan het oplossen van de knelpunten die de CTIVD in haar
rapport heeft gesignaleerd.
• Door intensivering van de samenwerking met de partners in de
veiligheidsketen is de aansluiting op externe gegevensbestanden
uitgebreid en verbeterd. Naast justitiële gegevens en politiegegevens
is ook de aansluiting op gegevensbestanden van private partijen uitgebreid.
• Voorts is mede in het kader van de nieuwe huisvesting van de AIVD
een aantal fysieke en technische maatregelen getroffen om de
informatiebeveiliging te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 977, nr. 10

2

De doelstelling om de informatiehuishouding in alle opzichten geheel te
vernieuwen is echter, zoals ik eerder heb aangegeven, te groot en te
complex gebleken om binnen de eerder geraamde periode van drie jaar te
kunnen worden afgerond.1 Met name bij de invoering van de beoogde
technische infrastructuur kwamen fundamentele technische vragen naar
voren die nog niet zijn opgelost.
Verder is het tempo van de invoering van de nieuwe digitale dossiervorming- en workflowmanagement-systemen mede afhankelijk van de inzet
van medewerkers die hiertoe uit het operationele proces moeten worden
onttrokken. Tot slot is al geruime tijd sprake van een zeer krappe arbeidsmarkt voor hoog gekwalificeerde ICT’ers.
Nog te behalen resultaten (2008–2009)
Inmiddels heeft de dienstleiding van de AIVD besloten tot de inrichting
van een projectdirectie Informatiemanagement, die als taak heeft om
binnen twee jaar de continuïteit, de betrouwbaarheid en de beschikbaarheid van de huidige ICT-voorzieningen binnen de AIVD te garanderen en
om de noodzakelijke vernieuwing van de ICT-voorzieningen onder regie te
realiseren en in beheer te nemen.
Om het tekort aan gekwalificeerd ICT-personeel op te heffen zijn inmiddels
verschillende wervingsacties gestart. Daarnaast wordt voor de AIVD een
nieuw functiewaarderingsstelsel ingevoerd dat het mogelijk maakt om
hoog gekwalificeerde ICT-ers een meer marktconform salaris te bieden.
Deze maatregelen hebben weliswaar effect maar lijken vooralsnog niet
voldoende om aan de wervingsbehoefte voor 2009 te kunnen voldoen.
Bij de vernieuwingen die tot eind 2009 nog zullen worden doorgevoerd,
wordt voortgebouwd op de technische basis en de architectuur die met
het Prospectprogramma zijn neergezet. Deze technische basis wordt
gekenmerkt door integratie van gegevensbestanden en het beperken van
de beheerslast door gebruik te maken van generieke componenten. Met
een aantal korte implementatieprojecten zullen de nieuwe systemen voor
digitale dossiervorming en workflowmanagement naar de verschillende
onderdelen van het primaire werkproces worden uitgerold.
Hierbij wordt de systematiek van portefeuillemanagement gehanteerd
waarbij als eerste die vernieuwingsprojecten worden uitgevoerd die de
meest directe bijdrage leveren aan de strategische organisatiedoelstellingen. Dat betekent dat één integrale vernieuwing van de systemen voor
alle werkprocessen niet langer een doelstelling is die door de AIVD wordt
nagestreefd.
De projecten die in 2008 zullen worden opgeleverd zijn:
• het Bravo-systeem voor de ondersteuning van de dossiervorming en
het werkproces voor de uitvoering van veiligheidsonderzoeken. Dit
systeem draagt bij aan de verkorting van de doorlooptijd van veiligheidsonderzoeken.
• het VICTIS-systeem voor de verbetering van de dossiervorming en het
werkproces van de CT-Infobox. Door middel van dit systeem kan de
doorlooptijd en de werklast bij het doen van naslagen in de databanken van aangesloten deelnemers in de CT-Infobox worden teruggebracht.

1

TK 2007–2008, 28 954-23, lijst van vragen en
antwoorden, vraag 32.

Beide projecten dragen bij aan de realisatie van de andere doelstellingen
m.b.t. de informatiehuishouding. Wanneer deze projecten zijn opgeleverd
komt er weer ontwikkelcapaciteit vrij om andere vernieuwingsprojecten
op te pakken. In de periode tot eind 2009 zal daarbij de nadruk liggen op
de ondersteuning van het inlichtingenproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 977, nr. 10

3

Kwaliteitsborging
ICT-projecten zijn vanwege hun samenhang met de bestaande informatiehuishouding en de interactie met de werkprocessen in de organisatie vaak
complex. Om er voor te zorgen dat de ICT-projecten tijdig en conform
specificaties hun resultaten opleveren heeft de AIVD een interne kwaliteitsborgingsaanpak ingericht, in lijn met de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer aangaande lessen uit ICT-projecten bij de overheid.
Naast de interne kwaliteitsborging kunnen aspecten van de ICT-vernieuwingsprojecten ook extern gecontroleerd worden door de accountantsdienst van het ministerie van BZK en de Algemene Rekenkamer.
In aanvulling daarop zullen de ICT-vernieuwingsprojecten bovendien
onderworpen worden aan een periodieke externe audit door Het Expertise
Centrum (HEC). HEC zal in de periode tot eind 2009 een driemaandelijkse
review uitvoeren op de organisatie van de vernieuwingsprojecten, de
interne kwaliteitsborging en de inhoudelijke resultaten en voortgang,
gelet op de doelstelling om de knelpunten in de informatiehuishouding
van de AIVD voor eind 2009 op te lossen.
Tot slot
Voor een adequate taakuitoefening van de AIVD is het noodzakelijk dat
ook na 2009 de informatiehuishouding van de AIVD zich blijft vernieuwen
om mee te kunnen gaan met technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Inmiddels is echter wel een goede toekomstvaste architectuur
neergezet en een technische basis waarin noodzakelijke vernieuwingen
ook na 2009 nog goed kunnen worden ingepast. Naast deze architectuur
zullen ook de technische infrastructuur, de beheersorganisatie van de
AIVD en de financiële kaders moeten meegroeien om de nieuwe systemen
te kunnen accommoderen. Ik noem hier met name de groei in de benodigde opslagcapaciteit voor digitale gegevens en de noodzaak om de
bedrijfsvoering, die nagenoeg volledig afhankelijk is van de geautomatiseerde systemen, optimaal te beschermen tegen calamiteiten en andere
externe bedreigingen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 977, nr. 10

4