Jaarverslag 2022
Jaarverslag 2022 1

Samenvatting
In het RIEC-LIEC jaarverslag 2022 brengen de Regionale Informatie- en
Expertisecentra (RIEC’s) en het Landelijk Informatie- en Expertisecentrum
(LIEC) verslag uit over hun resultaten in 2022. In het jaarverslag staan de
belangrijkste resultaten van RIEC-LIEC op het gebied van de regionale,
landelijke en internationale aanpak en de versterking en doorontwikkeling
van de aanpak en het bestel. Hierbij ligt de nadruk op de gezamenlijke
resultaten van het RIEC-LIEC-bestel. Voor uitgebreide informatie over de
resultaten van de individuele RIEC’s kunt u de regionale jaarverslagen
raadplegen.

Het RIEC-LIEC-bestel
De RIEC’s en het LIEC ondersteunen bij de aanpak van georganiseerde en
ondermijnende criminaliteit in Nederland. Dit doen zij door het vergroten
van de bewustwording van de problematiek bij de overheid en private
partijen, het ondersteunen en versterken van de samenwerking binnen de
overheid en met publieke en private partners en het delen van kennis en
expertise op het gebied van de bestuurlijke en integrale aanpak van
ondermijnende criminaliteit. De RIEC’s en het LIEC hebben daarvoor
regionale, landelijke en internationale instrumenten ontwikkeld.

Versterking aanpak ondermijnende criminaliteit
Ondermijnende criminaliteit in Nederland is een groeiend probleem dat
zich voortdurend ontwikkelt, zowel in uitingsvormen als in volume en
internationale reikwijdte. Het gaat gepaard met een parallelle criminele
economie en vormt een serieuze bedreiging voor de veiligheid en
integriteit van onze Nederlandse samenleving en rechtsstaat. Om die
reden maakte het kabinet Rutte III een speerpunt van de versterking van de
integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit. Voor de aanpak van
georganiseerde, ondermijnende criminaliteit is inmiddels jaarlijks
structureel € 694 mln. beschikbaar. Daarnaast wordt vanaf 2022 ook met
incidenteel geld (€ 375 mln. verdeeld over zes jaar) de aanpak versterkt.
Met de extra toegekende structurele gelden die vanaf 2022 beschikbaar
kwamen voor de regionale aanpak, zijn in de eerste plaats succesvolle
projecten uit de incidentele versterkingsprogramma’s 2019-2021

doorgezet en breder uitgerold. Daarnaast zijn er nieuwe projecten gestart.
Ook wordt er vanaf 2022 structureel geïnvesteerd in de versterking van het
RIEC-LIEC-bestel.

Belangrijkste resultaten van het RIEC-LIEC-bestel in 2022
Regionale resultaten

Casusoverleg
De RIEC’s hebben in 2022 aan ruim 1300 integrale casussen gewerkt.
De meest voorkomende thema’s in de casussen waren witwassen,
georganiseerde hennepteelt/drugs en specifiek regionale thema’s.

Bibob-ondersteuning
De RIEC’s hebben het afgelopen jaar meer dan 600 keer geadviseerd over
de inzet van de Wet Bibob. De adviezen zien zowel toe op
interventieadviezen, als adviezen die in het kader van de uitvoering van de
Wet Bibob door het RIEC zijn afgegeven aan bestuursorganen.

Ondermijningsbeelden en (fenomeen)onderzoeken
In 2022 zijn, naast onderzoeken naar specifieke geografische gebieden
zoals havens, bedrijventerreinen en luchthavens, verdiepende (fenomeen)
onderzoeken gedaan naar onder andere jeugdige ondermijners/jonge
aanwas, synthetische drugs en risico’s op ondermijning in specifieke
branches, zoals de juweliers- en de kozijnenbranche.

Gebiedsgebonden aanpak en aanpakken vrijplaatsen
Op basis van signalen die kunnen duiden op ondermijning zijn ook in 2022
nieuwe gebieden als handhavingsknelpunt aangewezen. Een voorbeeld
hiervan is weerbare sierteelt (RIEC Amsterdam-Amstelland en RIEC Den Haag).

Afpakken en ongebruikelijk bezit
In 2022 werd er door de RIEC’s onder andere gewerkt met afpakteams, zijn
intelligence tools ontwikkeld om witwasconstructies bloot te leggen,
integrale platformen (‘afpakpleinen’) ingericht waar structureel wordt
samengewerkt en is de aanwezige kennis over afpakken vergroot.
Jaarverslag 2022 2

Ook hebben de RIEC’s geïnvesteerd in het aanjagen van bestuurlijk
afpakken door gemeenten en provincie.

Landelijke resultaten

Landelijk loket Bestuurlijke Signalen
Bij het LIEC is het Landelijk loket Bestuurlijke Signalen ingericht. In 2022
zijn via het LIEC twee bestuurlijke signalen bij de verantwoordelijke
ministeries ingediend. Het eerste is begin mei ingediend en ziet op
gegevensuitwisseling met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO). De indieners zijn nog in afwachting van de reactie van de betrokken
ministers. Het tweede is medio mei ingediend en gaat over misbruik van de
Nederlandse visum- en asielprocedure door personen met de Iraanse
nationaliteit. Begin december is hierop de reactie van de minister van
Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
ontvangen. Daarnaast is eind juni de reactie ontvangen op een eind 2021
ingediend bestuurlijk signaal over de behoefte aan een (landelijk) register
voor (technische) voertuiggegevens zoals e-SIM en/of IMEI-gegevens.

Landelijke aanpak fenomenen
De Landelijke Fenomeentafels (LFT’s) zijn in 2021 officieel van start gegaan.
In 2022 waren de LFT Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s) en LFT
Ondermijning in de vastgoedketen operationeel. In 2021 is ook gestart met
de verkenning rond de mogelijkheden tot oprichting van een LFT Transport
en Logistiek. Ontwikkelingen in 2022 hebben ertoe geleid dat er op dit
thema voor een verdiepend onderzoek naar de meerwaarde gekozen is.

Kennisplatform Ondermijning
In november 2020 is het Kennisplatform Ondermijning (verder: KPO)
gelanceerd. In 2022 is de kennisbank verder gevuld met praktische
documenten en nieuwe initiatieven. Vanaf dit jaar is de overgang van het
KPO naar het LIEC als beheersorganisatie ingezet en zal het platform
worden doorontwikkeld. Eind 2022 hadden bijna 3000 van de professionals
binnen de ondermijningsaanpak zich op het KPO geregistreerd; dit is een
stijging van circa 800 ten opzichte van 2021.

Next Level
Via de landelijke werkwijze Next Level werken de RIEC’s en het LIEC
gezamenlijk aan het verbeteren, initiëren en uitvoeren van producten en
diensten. Zo heeft bijvoorbeeld de Werkplaats E-learning eind 2022 op
verzoek van de RIEC-LIEC-hoofden een leermodule ‘RIEC-convenant en
privacyprotocol’ opgeleverd.

Specialistische ondersteuning aan de RIEC’s
Het LIEC biedt als netwerkorganisatie specialistische ondersteuning aan de
RIEC’s. Zo bood het LIEC de RIEC’s ook in 2022 communicatieadvies en –
producten, juridisch advies, organiseerde het LIEC verschillende
evenementen en bijeenkomsten en verzorgde het LIEC de ICT-systemen.
Voorbeelden van deze specialistische ondersteuning zijn de door het LIEC
georganiseerde evenementen, zoals de burgemeestersbijeenkomsten over
de OMG’s en over ondermijning in de vastgoedketen. Juridisch advies werd
in 2022 onder andere gegeven bij verschillende juridische procedures zoals
verzoeken op basis van de Wet Open Overheid (WOO) en de Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG). Ook werd er dit jaar door het
LIEC onder meer juridisch beleidsmatige inbreng geleverd op nieuwe weten regelgeving, bijvoorbeeld op het Besluit gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden.

Internationale resultaten
Het pilotproject EURIEC is een samenwerking tussen Nederland, België en
de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen. Dit project is in 2019 opgericht
en in 2021 verlengt tot 2023. Het EURIEC speelt een belangrijke rol in de
samenwerking tussen de drie landen op het gebied van bestuurlijke
aanpak. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het ondersteunen en adviseren van
onder andere de RIEC’s bij grensoverschrijdende samenwerking met de
buurlanden.
Naast samenwerking met buurlanden en binnen Europa zijn in 2022
belangrijke stappen gezet om het RIEC Caribisch Nederland op te richten.
Meer hierover leest u in paragraaf 3.3 van het jaarverslag.

Resultaten van versterken en doorontwikkelen

Versterking regionale aanpak
De toegekende structurele versterkingsgelden worden onder andere
gebruikt om eerdere incidentele versterkingsprojecten voort te zetten of
verder te brengen en nieuwe projecten te starten, maar ook om het
RIEC-LIEC-bestel zelf te versterken. In paragraaf 3.4 van het jaarverslag treft
u voorbeelden aan van de versterkingen die door de RIEC’s in 2022 zijn
gerealiseerd of in gang zijn gezet.

Versterking RIEC-LIEC-bestel
De strategische agenda is voor RIEC-LIEC voor 2021-2023 het kader
waarbinnen het bestel wordt versterkt en doorontwikkeld. Daarbinnen
wordt gefocust op vier strategische doelen, te weten: eenduidige integrale
informatiepositie, één sterke en weerbare overheid, weerbare samenleving
en een professionele RIEC-LIEC-organisatie. Deze strategische doelen
Jaarverslag 2022 3

worden uitgevoerd via de vormgeving van een aantal portefeuilles. Het
RIEC-LIEC-hoofdenoverleg is hiervoor opdrachtgever en bepaalde RIEChoofden zijn opdrachtnemer. Uitvoering en ondersteuning is belegd bij
medewerkers van het LIEC en de RIEC’s, wat soms ook vorm krijgt in een
werkgroep of Next Level Werkplaats. Deze portefeuilles zijn vooral gericht
op een kwaliteitsverbetering van het RIEC-LIEC-bestel (waaronder ook
meer uniformering in aanpak en uitvoering) en het samenbrengen en
versterken van de expertisefunctie op deze onderwerpen. Dit gebeurt
samen met de partners waar mogelijk.
Eind 2021 is een eerste start gemaakt met de portefeuilles en in 2022 is
deze werkwijze verder ontwikkeld en uitgebouwd. Hieronder vindt u een
overzicht van enkele resultaten van de portefeuilles die onder de vier
strategische doelen vallen.

Eenduidige informatiepositie
De modus operandi van de ondermijnende criminaliteit vernieuwt zich
doorlopend. Dit vraagt om een robuust, wendbaar en goed toegerust
overheidsnetwerk met een goede informatiepositie. Het RIEC-LIEC-bestel kan
hier van groot nut zijn, omdat zij een platform is waar informatiedeling door
partners mogelijk is. Onder de portefeuille integrale informatiepositie
werken de RIEC’s en het LIEC aan analyseproducten die als een wegwijzer
kunnen dienen voor het nemen van besluiten met betrekking tot de aanpak
van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. In 2022 resulteerde dit
onder andere in een beschrijving van vier deeltrainingen voor analisten en
onderzoekers en het verkrijgen van financiering hiervoor. Hierdoor kan het
trainen van de analisten en onderzoekers in 2023 aanvangen.

Weerbare samenleving
RIEC-LIEC streeft ernaar de weerbaarheid van de samenleving tegen
verschillende vormen van ondermijnende criminaliteit te vergroten. We
doen dat onder andere door ons te richten op het vergroten van
bewustwording en weerbaarheid van burgers, (semi)overheidsorganisaties
en private partijen. Binnen de strategische doelstelling weerbare
samenleving richten wij ons primair op de portefeuilles aanpak
mensenhandel, mainports, voorkomen jonge aanwas en aanpak criminele
geldstromen. Hieronder enkele voorbeelden van activiteiten en resultaten
die in 2022 onder deze portefeuilles uitgevoerd en behaald zijn:
• In de portefeuille mensenhandel lag de nadruk dit eerste jaar vooral op
het in kaart brengen en delen van de expertise en activiteiten tussen de
RIEC’s. Dit is bijvoorbeeld gebeurd door de fenomeenbeelden van de
RIEC’s te inventariseren en te bekijken of er kansen liggen voor
samenwerking.
• Binnen de portefeuille jonge aanwas is een eenduidige definitie jonge

aanwas voor alle RIEC’s opgesteld. Dit initiatief heeft onder andere tot
doel dat de projectleiders gebruik kunnen maken van elkaars projecten
om zo de onderlinge samenwerking uit te kunnen breiden.
• De portefeuille criminele geldstromen bevond zich in 2022 nog in de
voorbereidende fase. Eind 2022 is besloten om de specifieke
meerwaarde van een portefeuille criminele geldstromen te verkennen.
Hiertoe zal in 2023 een bijeenkomst met de RIEC’s georganiseerd
worden om te inventariseren welke lopende initiatieven en knelpunten
er op dit thema zijn. Mede op basis van de uitkomsten van die
inventarisatie zal de focus van de portefeuille nader vormgegeven
worden en zullen de doelstellingen voor deze portefeuille worden
geformuleerd.

Eén sterke overheid
RIEC-LIEC streeft naar een weerbare overheid die criminelen niet
ongemerkt faciliteert en die inzicht heeft in eventuele zwakke plekken in
de eigen organisatie en deze adequaat aanpakt. Binnen deze strategische
doelstelling concentreert RIEC-LIEC zich binnen de portefeuille bestuurlijke
weerbaarheid primair op de weerbaarheid van het regionale en lokale
bestuur. Hiertoe werden onder meer bewustwordingsbijeenkomsten
georganiseerd en instrumenten ontwikkeld. Zo is bijvoorbeeld de methode
‘bestuurlijk afpakken’ gerealiseerd die gemeenten helpt bij het verhogen
van de financiële weerbaarheid.

Professionele organisatie
Om effectief te kunnen blijven ondersteunen en de samenwerkende
partners te helpen om expertise en instrumenten doorlopend te
vernieuwen, moeten de RIEC’s en het LIEC zelf robuust, wendbaar en goed
toegerust zijn en blijven. Onder de noemer professionele organisatie werkt
RIEC-LIEC onder drie thema’s samen aan een robuust en effectief RIEC-LIECbestel:
• Binnen de portefeuille actualisatie werkprocessen wordt er samen met
de landelijke partners (Openbaar Ministerie, politie, Belastingdienst,
NLA en RIEC-LIEC) toegewerkt naar een eenduidige werkwijze voor een
aantal integrale werkprocessen binnen het RIEC. Dit resulteerde onder
meer in een beschreven werkwijze integraal samenwerken die van
toepassing is op de werkprocessen integrale casusaanpak en
handhavingsknelpunten.
• De structurele versterking en verdere professionalisering van de RIEC’s en
het LIEC bracht ook de verantwoordelijkheid met zich mee om
gezamenlijk tot een efficiënte en toekomstbestendige samenwerking te
komen. Hier liggen een duidelijke positionering en uitstraling aan ten
grondslag. Vanuit de portefeuille sterk merk werkten de RIEC’s en het LIEC
in 2022 aan een RIEC-LIEC merkidentiteit en richtlijnen voor een huisstijl.
Jaarverslag 2022 4

• Het verzamelen, delen en analyseren van informatie is een kernactiviteit
voor het RIEC-LIEC-bestel. De techniek achter de huidige
informatievoorziening in het RIEC-LIEC-bestel is verouderd en kan in de
toekomst onvoldoende blijven voorzien in de combinatie van groei,
vernieuwing, privacy, transparantie en beveiliging. In 2020 is besloten
om de informatievoorziening te vernieuwen in een samenwerking
tussen RIEC-partners. Onder de portefeuille vernieuwing
informatievoorziening is in 2022 onderzocht en bepaald welke
functionaliteit gewenst is voor het vervangen van het bestaande
RIEC-IS. Realisatie van de nieuwe informatievoorziening zal plaatsvinden
in samenwerking met overheidspartners en commerciële partijen.

Jaarverslag 2022 5

Inhoud

1

2

3

Samenvatting 

2

Voorwoord

7

Het RIEC-LIEC-bestel

9

Versterking van aanpak ondermijnende criminaliteit

12

Activiteiten en resultaten

15

1.1
1.2
1.3

Wat we doen
Samenwerking
Over de samenwerking tussen partners

2.1

Landelijke versterking van de aanpak 2018-2022
2.1.1	Intensivering en versterking aanpak en regionale versterking 
2.1.2 Breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit
2.2	Landelijke versterking van de aanpak in 2022 en verder 
3.1

3.2

3.3
3.4

Regionale instrumenten en resultaten 
3.1.1 Reguliere instrumenten
3.1.2 Afpakken en ongebruikelijk bezit
3.1.3 Cijfermatige resultaten
Landelijke instrumenten en resultaten 
3.2.1 Landelijk loket Bestuurlijke Signalen
3.2.2 Landelijke aanpak fenomenen 
3.2.3 Kennisplatform Ondermijning 
3.2.4 Next Level
3.2.5 Shared service-taken ten behoeve van de RIEC’s 
Internationale instrumenten en resultaten 
Resultaten versterken en doorontwikkelen
3.4.1. Eenduidige informatiepositie
3.4.2 Weerbare samenleving
3.4.3. Eén sterke overheid
3.4.4. Professionele organisatie

9
9
9

12
12
13
13

15
15
18
18
22
22
24
26
26
27
29
31
33
35
40
41

Voorwoord
Voor u ligt het RIEC-LIEC jaarverslag 2022. Hierin leggen de tien Regionale
Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) en het Landelijke Informatie- en
Expertisecentrum (LIEC) verantwoording af over hun werkzaamheden van
het afgelopen jaar.
2022 stond in het teken van de toekomst, waarin de in 2021 toegekende
structurele gelden een belangrijke rol spelen. Dit geeft een dubbel gevoel.
Enerzijds geeft het vrijgemaakte budget aan dat de urgentie van ons werk
onverminderd hoog is. De georganiseerde ondermijnende criminaliteit in
ons land verhard en is in onze hele maatschappij verweven. Dit vraagt om
een robuust, wendbaar en goed toegerust RIEC-LIEC-bestel, dat
meebeweegt met de ontwikkelingen in het veld, criminele processen
duurzaam verstoort en de samenleving weerbaar maakt.
Anderzijds konden we ons in 2022 meer dan ooit op de verduurzaming van
deze taken richten. Het vrijkomen van de structurele gelden is essentieel
om onze kennis en expertise duurzaam in te zetten in de
ondermijningsaanpak. In de eerste plaats door succesvolle projecten uit de
versterkingsprogramma’s 2019-2021 door te zetten en breder uit te rollen.
Hiermee is in de afgelopen jaren een basis gelegd om verdere uitbreiding
van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit een halt toe te roepen.
Daarnaast werden nieuwe projecten gestart. Op organisatorisch niveau
werd geïnvesteerd in de vaste capaciteit van de RIEC’s en het LIEC.
Beschikbare expertise wordt hiermee beter geborgd. Ook is er structureel
geïnvesteerd in de verdere ontwikkeling van een toekomstbestendige
informatievoorziening van de RIEC-partners. De aandacht is, kortom,
verlegd van een tijdelijke versterking, naar een structurele aanpak op
lokaal, regionaal, landelijk en internationaal niveau.

samen vooruit te kijken werken we aan een toekomstbestendige integrale
aanpak. Samen weten en kunnen we zoveel meer. Niet alleen binnen ons
eigen bestel, maar zeker ook door daarbuiten samen op te treden.
Zoals elk jaar is het RIEC-LIEC jaarverslag mede gebaseerd op de informatie
uit de jaarverslagen van de RIEC’s. In dit jaarverslag ligt de nadruk op de
gezamenlijke resultaten van RIEC-LIEC en onze doorontwikkeling.
Belangrijke onderdelen hiervan zijn de inzet van de regionale
versterkingsgelden bij de RIEC’s en de strategische agenda van RIEC-LIEC,
dat tot uitvoering komt in een aantal portefeuilles. U leest hier meer over
in hoofdstuk 3. Daarnaast wordt er in paragraaf 3.4 ook een kleine inkijk
gegeven in de regionale resultaten van de afzonderlijke RIEC’s. Hier vindt u
van ieder RIEC een voorbeeld van een resultaat van de structurele
versterkingsgelden en een specifiek initiatief dat een relatie heeft met één
van de thema’s van de portefeuilles van de strategische agenda. Voor een
compleet beeld op regionaal niveau kan ik u de jaarverslagen van de RIEC’s
van harte aanbevelen.
Om de werkzaamheden en resultaten van RIEC-LIEC meer inzichtelijk te
maken hebben we in dit jaarverslag weer een aantal stappen gezet in het
toepassen van de methode Rijker Verantwoorden. Met onder andere
concrete voorbeelden uit de praktijk willen voor u zichtbaar maken hoe
onze strategie naar de uitvoering wordt vertaald.
Ik wens u veel leesplezier!
Nadine Vaes
Hoofd LIEC

Niet alleen de criminele wereld is in beweging, ook het landschap waarin
het RIEC-LIEC-bestel opereert verandert. Bijvoorbeeld met de komst van
het Programma Directoraat-Generaal Ondermijning (DGO), de Nationale
Samenwerking tegen Ondermijnende Criminaliteit (NSOC) en het
Strategisch Kennis Centrum (SKC). Dit biedt voor alle partners binnen de
ondermijningsaanpak een goede aanleiding om de eigen opgaven, kennis,
kwaliteiten en verantwoordelijkheden te her profileren. Door ook hier
Jaarverslag 2022 7

Oorspronkelijk zijn Zeeland-West-Brabant en Oost-Brabant twee RIEC regio's.
Samen met beide Actiecentra (ZWB en OB) en de Taskforce vormen beide RIEC’s
sinds 2020 Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland.

Jaarverslag 2022 8

1
Het RIEC-LIEC-bestel
1.1

Wat we doen

De tien Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) en het Landelijk
Informatie- en Expertisecentrum (LIEC) ondersteunen bij de aanpak van
georganiseerde en ondermijnende criminaliteit in Nederland. Dit doen zij door:
• Het vergroten van het bewustzijn over de problematiek bij de overheid
en private partijen.
• Het ondersteunen en versterken van samenwerking binnen de overheid
en met private partners.
• Het delen van kennis en expertise op het gebied van de bestuurlijke en
integrale aanpak1 van ondermijnende criminaliteit.
Het landelijk vastgestelde ‘Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en
Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding
Handhavingsknelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen2 (verder:
RIEC-LIEC-convenant) geeft invulling aan de samenwerking tussen de
publieke partners. Meer informatie over de reguliere inzet van onze regionale,
landelijke en internationale instrumenten leest u in hoofdstuk 3.1-3.3.

1.2

Samenwerking

Het RIEC-LIEC-bestel vormt een landelijk dekkend netwerk in de aanpak
van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Aangezien de
georganiseerde ondermijnende criminaliteit vrijwel altijd haar wortels op
lokaal niveau in de samenleving heeft, begint een aanpak van dit soort
criminaliteit in principe altijd lokaal. Elk RIEC werkt binnen regionale
grenzen en onder aansturing van een zelfstandige regionale stuurgroep3.
In de integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit wordt strafrechtelijke
opsporing en vervolging door politie en justitie gecombineerd met bestuurlijke en
fiscale middelen. De aanpak is gericht op de inzet van preventieve bestuursrechtelijke, privaatrechtelijke, fiscale en/of strafrechtelijke instrumenten.
2
Het convenant is te vinden op www.riec.nl
3
Ieder RIEC wordt bestuurd door een regionale stuurgroep RIEC met daarin een
afvaardiging van de partners. Deze stuurgroepen overlappen in sommige regio’s
(gedeeltelijk) met de sturing van regionale veiligheidssamenwerkingsverbanden,
lokale driehoeksoverleggen of regionale bestuurlijke overleggen.
1

De RIEC’s vormen het samenwerkingsplatform voor de regionale partners.
Aanvullend stellen zij in gezamenlijkheid handhavingsadviezen op en
bevorderen projectmatige bestuursrechtelijke, strafrechtelijke en fiscale
afstemming van interventies met regionale partners.
De rol van het LIEC is het ondersteunen van de de RIEC’s en van de
landelijke partners door het verkennen, verbinden en versterken van dit
netwerk bij de ondermijningsaanpak. Dat bereikt het LIEC door regio en
land, beleid en uitvoering te verbinden en kennis en expertise ter
beschikking te stellen aan het netwerk. Op deze wijze stelt het LIEC het
netwerk nog beter in staat om op lokaal, regionaal en (inter)nationaal
niveau ondermijnende criminele processen systeemgericht en duurzaam te
verstoren en de samenleving weerbaarder te maken tegen ondermijning.
Bij regio-overstijgende criminaliteitsproblemen, zoals bij criminele
motorbendes, coördineert het LIEC de landelijke aanpak via de Landelijke
Fenomeentafels (zie hiervoor de Landelijke Aanpak Fenomenen in
hoofdstuk 3.2). Het LIEC geeft daarbij specialistische ondersteuning aan de
RIEC’s, onder andere op het gebied van juridisch advies, communicatie en
informatievoorziening.

1.3

Over de samenwerking tussen partners

De RIEC’s en het LIEC bevorderen en ondersteunen de samenwerking
tussen de volgende convenantpartners:
• Gemeenten
• Provincies
• Belastingdienst (waaronder de onderdelen MKB en Toeslagen4)
• Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD)
• Douane
• Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA)
• Politie
• Koninklijke Marechaussee (KMar)
• Openbaar Ministerie (OM, waaronder arrondissementsparketten,

4

Toeslagen is convenantpartner, maar kan vanuit het wettelijk kader gezien (nog)
geen informatie verstrekken.

Jaarverslag 2022 9

Landelijk Parket en Functioneel Parket)
• Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
• Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
• Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
Het LIEC voert met overheidsorganisaties regelmatig oriënterende
gesprekken over toetreding tot het RIEC-LIEC-convenant. Ook werkt
RIEC-LIEC steeds meer samen met het bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties om de maatschappelijke weerbaarheid in zijn geheel te
vergroten. Zie daarvoor onder meer paragraaf 3.2 onder Landelijke
Fenomeentafels en paragraaf 3.4 onder Weerbare samenleving.
Daar waar sprake was van overlap in onderwerpen en thema’s, zoals bij
gebiedsgebonden aanpakken en fraude, is in 2022 samengewerkt met de
Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI)5.

1.4

Integrale samenwerking in de praktijk

In dit hoofdstuk is de structuur rond de integrale samenwerking in
RIEC-LIEC verband beschreven. Maar hoe vertaalt dit zich naar de praktijk
en wat zijn de ervaringen van onze partners? We vroegen burgemeester
Sybrand Buma van gemeente Leeuwarden naar zijn kijk op integrale
aanpak en de samenwerking met RIEC-LIEC.

Sybrand Buma over integraal samenwerken
Het RIEC-LIEC-convenant draagt bij aan de integrale aanpak van
georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Op lokaal, regionaal en
landelijk niveau gaan partijen met elkaar in gesprek om kennis en
expertise te delen en interventies af te stemmen. Dat dit een
waardevolle en soms ook ingewikkelde opgave is weet Sybrand Buma
als geen ander. Als burgemeester van Leeuwarden, voorzitter
stuurgroep RIEC Noord-Nederland, lid van de stuurgroep LIEC en
SBO-lid is hij betrokken bij verschillende niveaus waarop integraal
wordt samengewerkt.

5

De LSI werkt aan het voorkomen en terugdringen van belasting- en premiefraude,
toeslagenfraude, uitkeringsfraude, overtredingen van arbeidswetgeving en
daarmee samenhangende misstanden.

Wat zijn de basisvoorwaarden voor een succesvolle integrale
samenwerking?
“Het eerste is het gezamenlijke doel definiëren: waarvoor zitten we
samen bij elkaar? Wat willen we bereiken? En het tweede is je inleven
in de positie van de ander. Je zit met verschillende partners aan tafel,
die allemaal hun eigen aansturing hebben en dus met een ander beeld
aan tafel kunnen zitten. Dan kan je twee dingen doen: je kan zeggen
‘ik vind dit’, of je kan meedenken met wat de ander daarin moet
leggen. Ik ben altijd erg van het tweede en volgens mij kom je dan ook
het verst.”
Jaarverslag 2022 10

Kijkend naar de integrale samenwerking in de aanpak van
georganiseerde ondermijnende criminaliteit: wat voegt RIEC-LIEC
hieraan toe?
“De grootste winst is dat je met heel verschillende spelers aan tafel
bezig bent met dat ene doel. Iedereen zit er positief in en ziet het
belang. Met de RIEC-LIEC samenwerking kun je niet elke vorm van
criminaliteit weghalen. Maar je kan wel degelijk structuren
onderuithalen en grenzen stellen. En dan heb je de specifieke
RIEC-taken. De ondermijningsbeelden die gemaakt worden zijn heel
waardevol. Maar ook bepaalde casussen, die hebben we hier
bijvoorbeeld gehad op het gebied van verloederde recreatieterreinen
en vastgoed. Je kunt hiermee een focus aanbrengen in jouw specifieke
gebied. Dat werkt goed.”
Wat betekent de in 2022 toegekende structurele versterking voor
RIEC-LIEC voor de integrale samenwerking in de aanpak van
georganiseerde ondermijnende criminaliteit?
“Dat is echt een gouden kans om het naar een nog hoger professioneel
niveau te brengen. En ik voel dat dat ook aan het gebeuren is. In het
noorden gaan we nu werken met flexibele teams die gemeenten gaan
ondersteunen met uitvoeringswerk waar gemeenten soms niet aan
toekomen. Zoals Bibob-beleid maken. Maar ook de handhaving op
bijvoorbeeld drugspanden. En in de versterkingsgelden zit ook het
structureel maken van incidenteel geld voor medewerkers. Die dreigden
we allemaal te verliezen, wat al lang van tevoren onrust geeft. Het heeft
een enorme rust en stabiliteit gegeven. En je kan echt bouwen.”
Wat is het belangrijkste dat u zelf heeft geleerd op het gebied van
integraal samenwerken?
“Uiteindelijk is elkaar kennen en elkaars motieven goed doorgronden
het belangrijkste. Als je je laat meeslepen door de casuïstiek, dan lijkt
in de hectiek soms het besef te verdwijnen dat we verschillend zijn,
maar hetzelfde doel voor ogen hebben. Dan loopt het vast. Dus je
moet elkaar regelmatig zien en even de zaken doornemen. Hoe zien
we het, wat willen we doen? Zodat je samen weet: dit is belangrijk en
we willen samen dat doel bereiken. Dan kan je heel ver komen.”
Het hele interview met Sybrand Buma over integraal samenwerken is dit
najaar in het online RIEC-LIEC magazine Code Geel te lezen.

Jaarverslag 2022 11

2
Versterking van aanpak ondermijnende criminaliteit
Dit hoofdstuk gaat in op de versterking van de aanpak van ondermijnende
criminaliteit door het kabinet, RIEC-LIEC-partners en RIEC-LIEC.

2.1

Landelijke versterking van de aanpak 2018-2022

Ondermijnende criminaliteit in Nederland is een groeiend probleem dat
zich voortdurend ontwikkelt, zowel in uitingsvormen als in volume en
internationale reikwijdte. Het gaat gepaard met een parallelle criminele
economie en vormt een serieuze bedreiging voor de veiligheid en
integriteit van onze Nederlandse samenleving en rechtsstaat. Om die
reden maakte het kabinet Rutte III een speerpunt van de versterking van de
integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit. Voor de aanpak van
georganiseerde, ondermijnende criminaliteit is inmiddels jaarlijks
structureel € 694 mln. beschikbaar. Daarnaast wordt vanaf 2022 ook met
incidenteel geld (€ 375 mln. verdeeld over zes jaar) de aanpak versterkt6.

2.1.1	Intensivering en versterking aanpak en regionale
versterking
Sinds 2018 krijgt RIEC-LIEC jaarlijks middelen voor het versterken van
intelligence- en analysecapaciteit. Daarnaast heeft het ministerie van
Justitie en Veiligheid (JenV), in het kader van de incidentele
versterkingsgelden, vanaf 2018 extra middelen beschikbaar gesteld voor de
uitvoering van versterkingsplannen met focus op de illegale drugsindustrie.
En de daarmee gepaard gaande verwevenheid van onder- en bovenwereld
en de bijbehorende criminele geldstromen7.
Met de extra toegekende structurele gelden die vanaf 2022 beschikbaar
kwamen voor de regionale aanpak, zijn in de eerste plaats succesvolle
projecten uit de versterkingsprogramma’s 2019-2021 doorgezet en breder
uitgerold. Daarnaast zijn er nieuwe projecten gestart. Voorbeelden van
dergelijke projecten van de regionale versterkingsplannen staan
beschreven in hoofdstuk 3 van dit jaarverslag. Op deze manier is er de
afgelopen jaren een basis gelegd om de verdere uitbreiding van de

6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 29 911, nr. 379.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2017-2018, 29 911, nr. 212.

georganiseerde ondermijnende criminaliteit een halt toe te roepen.
Daarnaast wordt er vanaf 2022 structureel geïnvesteerd in de versterking
van het RIEC-LIEC-bestel8. Daarmee is de aandacht verschoven van de
tijdelijke aard en impact van de (op projecten gerichte)
versterkingsbeweging, naar een meer structurele versterking die zowel
lokaal, regionaal, landelijk als internationaal een bredere impact nastreeft.9
Met het onderzoek ‘Koers bepalen’ heeft het Wetenschappelijk Onderzoeken Documentatiecentrum (WODC) in de periode 2019-2022 onderzocht
hoe deze versterkingsbeweging zich heeft ontwikkeld10. In dit onderzoek
zijn bij een selectie van de versterkingsprojecten de succes- en faalfactoren
opgetekend. Algemeen kan worden gezegd dat duidelijk blijkt dat er met
veel betrokkenheid en enthousiasme wordt samengewerkt om de aanpak
van ondermijning te versterken. De noodzaak hiervoor wordt breed
onderkend. De onderzochte versterkingsprojecten hebben de ingezette
koers bekrachtigd. Desondanks blijkt het zeer moeilijk om duurzame
vormen van samenwerking in de ondermijningsaanpak op te zetten.
Eind 2022 is ook de ‘Monitor bestuurlijke aanpak van georganiseerde
criminaliteit’ uitgebracht waarin de ontwikkelingen sinds 2016 zijn
onderzocht11. Hierbij oog hebbend voor aandachtspunten voor
de toekomst.
Het onderzoek komt tot de volgende zeven hoofdconclusies:
1. Het bewustzijn van gemeenten van de aanwezigheid van
georganiseerde criminaliteit is verder versterkt, maar nog niet
organisatiebreed aanwezig.
2. De bestuurlijke en organisatorische verankering is verstevigd, maar de
kwaliteit en continuïteit van de lokale organisatie blijft kwetsbaar.

Zie hiervoor bijlage 1, Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 29 911, nr. 348
Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 29 911, nr. 379.
10
Koers bepalen. Over de lessen van de versterking aanpak georganiseerde drugscriminaliteit’. WODC, 2022.
11
Monitor bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit. De stand van zaken
in 2022’. WODC, 2022
8
9

Jaarverslag 2022 12

3. De samenwerking in RIEC-verband is geprofessionaliseerd en zeer
divers.
4. De informatiepositie van gemeenten is de achilleshiel bij de
doorontwikkeling van de bestuurlijke aanpak.
5. Er is een kentering te zien in de aanpak van zaakgericht naar preventie.
6. De heroriëntatie op de bestuurlijke aanpak vraagt ook om een
heroriëntatie van het strafrecht en het Rijk.
7. Er is een aanscherping nodig van de beleidstheorie achter de
bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit.

toetreders brengen hun eigen dynamiek, opgaven, kwaliteit, kennis,
inzichten, verantwoordelijkheden en informatiebehoeften met zich mee.
Een uitstekende aanleiding voor de partners binnen de ondermijningsaanpak
om de onderlinge samenwerking in de nieuwe constellatie te bezien.
Ook voor het RIEC-LIEC-bestel betekent deze nieuwe werkelijkheid een
verandering. Er ontstaan nieuwe samenwerkingsvormen, het deelnemers­
veld in verschillende gremia verandert en door nieuwe inzichten en
analyses kunnen andere keuzes in de aanpak worden gemaakt. Het LIEC
stimuleert en faciliteert de samenhang in deze nieuwe samenwerking.
Op die manier worden ook de behoeften van de partners in het netwerk
geïdentificeerd en versterkt. Daarnaast worden knelpunten en kansen in
de samenwerking gesignaleerd met als doel deze samen met de partners
weg te nemen of te benutten. Door permanent te anticiperen op
veranderingen en ontwikkelingen binnen het landschap van ondermijning,
is de vernieuwde integrale aanpak toekomstbestendig.

2.2	Landelijke versterking van de aanpak in 2022 en
verder

2.1.2 Breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit
Al meer dan 10 jaar werken overheidsorganisaties samen binnen de 10
Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) om ondermijnende
criminaliteit zo effectief mogelijk aan te pakken. De RIEC’s betrekken bij de
integrale aanpak ook branches, ondernemers en inwoners. Deze integrale
samenwerking en informatiedeling is één van de sleutels tot het succesvol
en duurzaam verstoren van de criminele industrie en het aanpakken en
voorkomen van ondermijning. Het LIEC biedt daarin een platform waar al
deze netwerkpartners elkaar kunnen ontmoeten en kunnen samenwerken
en waar zij informatie, kennis en ervaring kunnen delen. Op die manier
ontstaat er overzicht en krijgt de gezamenlijke aanpak op het gebied van
regio-overstijgende fenomenen vorm, dit gebeurt bijvoorbeeld door middel
van de Landelijke Fenomeentafels (LFT´s). Dit is een gewaardeerde en
beproefde werkwijze. Echter, met de recente komst van onder andere het
Programma Directoraat-Generaal Ondermijning (DGO), de Nationale
Samenwerking tegen Ondermijnende Criminaliteit (NSOC) en het
Strategisch Kennis Centrum (SKC) verandert het landschap. Deze nieuwe

De versterking van de aanpak na 2022 zal nog nader vorm moeten worden
gegeven, maar een aantal elementen zijn al wel bekend. Zo wordt er door de
genoemde structurele investeringen in het RIEC-LIEC-bestel in de eerste
plaats geïnvesteerd in vaste capaciteit van de RIEC’s. Hierdoor kan de
beschikbare expertise op het gebied van onder andere privacywetgeving,
beleidsadvies, intelligence en communicatie (afhankelijk van de regionale
behoefte) beter worden geborgd. Ook wordt – deels structureel en deels
incidenteel – extra geïnvesteerd in de verdere ontwikkeling van de
informatievoorziening van de partners. Op deze manier wordt, binnen de
kaders voor informatiebeveiliging en privacy, de informatie-uitwisseling en
effectieve samenwerking tussen partners op een toekomstbestendige wijze
gefaciliteerd. Hierbij wordt ook aangesloten op maatschappelijke ontwikke­
lingen op dit gebied die hun weerslag hebben op dit lastige en belangrijke
onderwerp. Meer specifiek is voor informatiedeling in 2022 ook aandacht
geweest door de uitvoering van de motie Michon-Derkzen c.s.12 die opriep
om knelpunten rond informatiedeling in de ondermijningsaanpak in beeld te
brengen. Hiervoor is o.a. door het LIEC samen met de RIEC’s en partners
vanuit het bestel een eerste inventarisatie gemaakt.

12

Motie Michon-Derkzen c.s. Bestrijding georganiseerde criminaliteit. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2021-2022, 29 911, nr. 365.

Jaarverslag 2022 13

Verder zal ook de ingezette doorontwikkeling van het LIEC worden
versterkt. Zo wordt er de komende jaren voorzien in voldoende capaciteit
voor de reguliere ondersteunende taken die qua volume toenemen, zoals
advisering op het terrein van beleid en juridische vraagstukken (privacy),
informatievoorziening en communicatie. Daarnaast wordt er ook verder
ingezet op versterking en uitvoering van de kennis- en expertisefunctie,
zoals via de Landelijke Fenomeentafels (LFT’s), borging en doorontwikkeling
van de Organized Crime Field Labs (OCFL) en het Kennisplatform
Ondermijning (KPO). In hoofdstuk 3 worden een aantal van deze
onderdelen verder toegelicht.

Jaarverslag 2022 14

3
Activiteiten en resultaten
RIEC-LIEC werkt op drie typen thema’s, te weten:
• landelijk spelende thema’s;
• focusgebieden die per regio kunnen verschillen;
• portefeuilles op thema’s waarvan de RIEC-LIEC-hoofden hebben bepaald
dat zij deze gezamenlijk willen doorontwikkelen.
Dit jaarverslag focust met name op de gezamenlijke doorontwikkeling in
de RIEC-LIEC-portefeuilles, (paragraaf 3.4). Deze portefeuilles zijn vooral
gericht op een kwaliteitsverbetering van het RIEC-LIEC-bestel (waaronder
ook meer uniformering in aanpak en uitvoering) en het samenbrengen en
versterken van de expertisefunctie op deze onderwerpen. Dit gebeurt
samen met de partners waar mogelijk.
De reguliere werkzaamheden van RIEC-LIEC ten behoeve van de aanpak van
de georganiseerde criminaliteit zijn gericht op de volgende thema’s:
• mensenhandel en –smokkel;
• georganiseerde hennepteelt;
• fraude en misbruik binnen de vastgoedsector;
• witwassen en daaraan gerelateerde vormen van financieel-economische
criminaliteit;
• andere per regionale stuurgroep RIEC te bepalen verschijningsvormen
van georganiseerde criminaliteit. Dit zijn de regionale
handhavingsknelpunten.
Een intensievere en versterkte integrale aanpak van georganiseerde
ondermijnende criminaliteit vraagt om het stellen van de juiste prioriteiten
binnen deze thema’s en het maken van de juiste keuzes. Dat kan alleen op
basis van voldoende relevante informatie. Daarbij is een compleet en actueel
beeld van het probleem onmisbaar. De regionale, landelijke en internationale
instrumenten die RIEC-LIEC tot zijn beschikking heeft, geven de
samenwerkende partners zicht op en inzicht in de problematiek, trends en
fenomenen. Dit stelt de samenwerkende partners in staat goed te kunnen
prioriteren en gericht, proactief en preventief op te treden als één overheid.
In paragraaf 3.1 t/m 3.3 staan de reguliere regionale, landelijke en
internationale instrumenten en resultaten opgenomen. Omdat de
georganiseerde misdaad zich permanent blijft doorontwikkelen, wordt dit

ook gevraagd van de integrale aanpak. In paragraaf 3.4 staat op welke wijze
RIEC-LIEC werkt aan het verder versterken en doorontwikkelen van de aanpak.

3.1

Regionale instrumenten en resultaten

De belangrijkste reguliere werkzaamheden en resultaten van het RIEC
staan hieronder beschreven. Aan het einde van deze paragraaf treft u twee
tabellen met de cijfermatige resultaten over 2022 aan. Voor meer
informatie over de regionale resultaten kunt u de regionale jaarverslagen
van de RIEC’s raadplegen.

3.1.1

Reguliere instrumenten

Casusoverleg
De samenwerkende partners binnen de RIEC’s voeren casusoverleggen voor
het bepalen en uitvoeren van gezamenlijke strategieën voor de uitoefening
van hun wettelijke taken en de inzet van hun wettelijke bevoegdheden.
De aanleiding voor het voeren van een casusoverleg kan zijn gelegen in een
signaal dat door één of meer deelnemers wordt ingebracht in het RIEC, in
opschaling vanuit de activiteiten van het aanwijzen en analyseren van
handhavingsknelpunten of in het verrichten van een gebieds- of
thematische scan. Het casusoverleg gebeurt met ondersteuning van het
RIEC-bureau, in de vorm van een informatieoverleg waaraan betrokken
partners deelnemen of in de vorm van een thematische werkgroep.
Het casusoverleg resulteert in een interventie-advies. Dit advies wordt
gebruikt om te bepalen of interventie noodzakelijk is. Daarnaast wordt
bepaald of interventie in afstemming tussen bepaalde deelnemers moet
gebeuren, welke deelnemers betrokken moeten zijn, welke deelnemer
verantwoordelijk is voor de te verrichten interventie of interventies en tot
slot wie de coördinatie daarvan op zich neemt.

Jaarverslag 2022 15

Bibob-ondersteuning

Ondermijningsbeelden en (fenomeen)onderzoeken

Het RIEC ondersteunt het bestuur bij de toepassing van de Wet Bibob.
Dit gebeurt op verschillende manieren en is onder andere afhankelijk van
de behoefte van de betreffende gemeente. De RIEC’s ondersteunen
bestuursorganen door:
• Beleidsadvisering: de RIEC’s delen hun expertise met het bestuur en
geven desgevraagd advies, bijvoorbeeld over het formuleren van het
Bibob-beleid of de toepassing van de Wet Bibob. Bij beleidsadvisering
worden geen persoonsgegevens uitgewisseld.
• Informatie-uitvraag: het RIEC adviseert het bestuursorgaan bij het
uitvragen of opvragen van informatie bij andere convenantpartners die
het bestuursorgaan nodig heeft in zijn Bibob-onderzoek.
• Ondersteuning Bibob-proces: het RIEC biedt desgevraagd
ondersteuning bij de uitvoering van het Bibob-onderzoek of de
Bibob-toets van het bestuursorgaan.
• Signaalfunctie: naar aanleiding van de door het RIEC verkregen
informatie uit een integrale casusanalyse adviseert het RIEC een
bestuursorgaan over de toepassing van de Wet Bibob ter zake van een
eerder verstrekte vergunning.
Om de samenwerking tussen partners te vergroten en relevante
ontwikkelingen en knelpunten te bespreken, organiseert het LIEC diverse
afstemmingsmomenten tussen het Landelijk Bureau Bibob, de RIEC’s en
relevante convenantpartners wanneer de agendapunten hier aanleiding
toe geven. Verder is het LIEC in afstemming met de RIEC’s nauw betrokken
bij wetgevingstrajecten. Het LIEC bewaakt in dit kader de uitvoerbaarheid
van nieuwe regelgeving en attendeert de wetgever indien nodig op
gesignaleerde knelpunten. Meer informatie over de juridische
ondersteuning van het LIEC vindt u in paragraaf 3.2.

De RIEC’s stellen regelmatig nieuwe ondermijningsbeelden en verdiepende
(fenomeen)onderzoeken op. De beelden en onderzoeken zijn opgebouwd
uit informatie, kennis en expertise van de RIEC-partners. Ze geven de
samenwerkende overheidspartners op lokaal niveau zicht op en inzicht in
diverse vormen van ondermijnende criminaliteit, dragen bij aan de
bewustwording van georganiseerde criminaliteit en maken het mogelijk
om de aanpak beter te richten, gerichter vervolgonderzoek te doen en
concrete interventies uit te voeren. Een ondermijningsbeeld of (fenomeen)
onderzoek kan ook de aanleiding zijn voor het starten van een RIEC-casus.
In 2022 zijn, naast onderzoeken naar specifieke geografische gebieden
zoals havens, bedrijventerreinen en luchthavens, verdiepende (fenomeen)
onderzoeken gedaan naar onder andere jeugdige ondermijners/jonge
aanwas, synthetische drugs en risico’s op ondermijning in specifieke
branches, zoals de juweliers- en de kozijnenbranche.

Jaarverslag 2022 16

Gebiedsgebonden aanpak en aanpakken vrijplaatsen
Een deel van de ondermijnende criminele activiteiten is gebiedsgebonden.
RIEC’s focussen zich daarom veelal op specifieke locaties of sleutelplaatsen.
Dat zijn gebieden of knooppunten die kwetsbaar zijn voor criminaliteit,
zoals sommige winkelstraten. Daarnaast ligt de focus op gebieden die
kenmerken van vrijplaatsen vertonen zoals haven- en winkelgebieden,
bedrijventerreinen, woonwagencentra en vakantieparken. In het kader van
de aanpak van vrijplaatsen droeg een aantal RIEC’s en het LIEC onder meer
bij aan de uitvoering van de nieuwe nationale Actie-agenda vakantieparken
2021-2022. De Actie-agenda is een samenwerking van gemeenten,
provincies, maatschappelijke organisaties en het Rijk. De Actie-agenda kijkt
naar kansen die deze parken bieden voor bijvoorbeeld de regionale

economie en het functioneren van de woningmarkt, maar pakt ook
eventuele uitwassen en problematiek van de vakantieparken aan.
Een gebiedsgebonden aanpak wordt gestart op basis van een
handhavingsknelpunt. Een handhavingsknelpunt is een door een regionale
stuurgroep RIEC aangewezen persoon, groep van personen, gebied of
branche, waarover bij de deelnemers van het RIEC dusdanige aanwijzingen
zijn dat de geldende wet- en regelgeving structureel niet wordt nageleefd,
wat duidt op verschijningsvormen van georganiseerde ondermijnende
criminaliteit. Deze aanwijzing maakt het partners mogelijk om onder het
RIEC-LIEC-convenant integraal samen te werken en informatie te delen.
Handhavingsknelpunten kunnen vanwege de regionale verscheidenheid per

Jaarverslag 2022 17

RIEC verschillend zijn. Dit in tegenstelling tot de landelijke thema’s die aan
het begin van dit hoofdstuk benoemd zijn. Deze zijn voor elk RIEC gelijk.
Ook in 2022 zijn op basis van signalen die kunnen duiden op ondermijning
nieuwe gebieden als handhavingsknelpunt aangewezen. Een voorbeeld
hiervan is de bloemenveiling (RIEC Amsterdam-Amstelland en RIEC Den Haag).

3.1.2 Afpakken en ongebruikelijk bezit
Door het afpakken van crimineel verkregen vermogen en de aanpak gericht
op ongebruikelijk en onverklaarbaar bezit wordt voorkomen dat criminele
winsten - bijvoorbeeld via witwassen - hun weg vinden naar de
bovenwereld. Het afpakken kan zowel strafrechtelijk (transactie,
ontneming, geldboete, verbeurdverklaring, schadevergoedingsmaatregel),
fiscaalrechtelijk (opleggen en innen van belastingaanslagen en boetes) als
bestuursrechtelijk (stopzetten en terugvorderen van uitkeringen, toeslagen
en subsidies, intrekken van vergunningen en terugvorderen van
openstaande vorderingen). Deze aanpak raakt (individuele) criminelen in
de portemonnee en doorbreekt de ogenschijnlijke onaantastbaarheid.
Met de regionale versterkingsgelden en specifiek door het ministerie van
JenV geoormerkte incidentele afpakgelden, zijn in 2019 in de regio’s
projecten gestart voor het strafrechtelijk, fiscaal en bestuurlijk ‘afpakken’
van crimineel vermogen. De ervaringen die binnen de RIEC’s hiermee zijn
opgedaan worden geborgd binnen de organisaties van de betreffende
partners binnen deze samenwerkingen. Afgelopen jaren werd gewerkt met
afpakteams, zijn intelligence tools ontwikkeld om witwasconstructies bloot
te leggen, integrale platformen (‘afpakpleinen’) ingericht waar structureel
wordt samengewerkt en is de aanwezige kennis over afpakken vergroot.
Ook hebben de RIEC’s geïnvesteerd in het aanjagen van bestuurlijk afpakken
door gemeenten en provincie. Dit deden zij bijvoorbeeld door het in kaart
brengen van de omvang van openstaande vorderingen of door het instellen
van een pilot met als doel het daadkrachtiger innen van openstaande
vorderingen op ondermijnende debiteuren. In tabel 2 hieronder worden de
resultaten hiervan per RIEC weergegeven.

3.1.3 Cijfermatige resultaten
Vanaf 2018 rapporteren de RIEC’s de cijfermatige resultaten aan de hand
van de stappen in het werkproces van de integrale casusbehandeling. Dat
maakt dat de cijfermatige verantwoording leesbaarder is en meer inzicht in
de resultaten geeft. De RIEC-bureaus hanteren verschillende methodieken
om te komen tot de cijfers en/of gebruiken vooralsnog verschillende
systemen voor de registratie van cijfermatige resultaten. Daarom vooraf de
opmerking dat een een-op-een vergelijking tussen de aantallen en cijfers
tussen de RIEC’s onderling en met andere jaren lastig te maken is. Alleen al

omdat de inzet van de partners binnen de RIEC’s zich niet beperkt tot de
RIEC-casussen, kunnen de beschikbare cijfers ook maar een deel van de
resultaten laten zien. Het tekstuele jaarverslag van de RIEC’s geeft wat dat
betreft een completer beeld. De aantallen en cijfers en de totalen per
rubriek beogen een indicatie van de resultaten te zijn. De gerapporteerde
aantallen en bedragen zijn door de regionale stuurgroepen goedgekeurd.
De vernieuwing van de informatievoorziening van het RIEC-LIEC-bestel
beoogt mede om een eenduidiger registratie van de cijfermatige resultaten
mogelijk te maken. Zie daarvoor paragraaf 3.4.4 onder Portefeuille
vernieuwing informatievoorziening. Omdat de cijfermatige resultaten dus
geen volledig beeld geven, worden deze toegelicht met voorbeelden die
achter deze cijfers schuilgaan. Zo kan bijvoorbeeld een casus tot meerdere
interventies leiden of kan er juist besloten worden dat er geen interventies
noodzakelijk zijn. Hierdoor is het niet mogelijk om een groot aantal
casussen of interventieadviezen gelijk te stellen aan veel concrete
resultaten. Ter illustratie van de concrete resultaten die een RIEC-casus kan
opleveren enkele voorbeelden uit 2022:
• Naar aanleiding van een RIEC-casus werd begin 2022 met meerdere
RIEC-partners een grote integrale controle uitgevoerd van woningen en
horecaondernemingen. Er werden verschillende misstanden
aangetroffen zoals vormen van arbeidsuitbuiting, woonfraude en
illegale prostitutie. Partners hebben boetes en naheffingsaanslagen
opgelegd en tijdens hercontroles is nagegaan of de eigenaar zich nu aan
de wet houdt.
• In een casus op het gebied van zorgfraude viel op dat een bedrijf zeer lage
personeelskosten had tegenover exorbitante winsten. Een zorgaanbieder
is vooral actief om zichzelf te verrijken, terwijl de zorg aan kwetsbare
personen zeer ondermaats blijkt te zijn. Zo incasseerde het bedrijf corona
steungelden, zonder dat er sprake was van omzetverlies. Het netwerk
rondom deze aanbieder is bekend in de drugsproductie. Er worden
contante stortingen en opnames gedaan, met ook andere opvallende
transacties. Opgemerkt wordt dat er sprake is van gefingeerde
dienstverbanden. Gezamenlijk onderzoek leidt ertoe dat de inhuur door
de gemeenten wordt opgezegd en cliënten worden overgeplaatst naar
andere zorgaanbieders. Er wordt voor ruim een miljoen euro aan
aanslagen opgelegd door de Belastingdienst. De gemeenten vorderen
onterecht verkregen zorggeld terug. De Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd start een onderzoek en stelt de aanbieder onder verscherpt
toezicht. Uiteindelijk staakt het zorgbureau haar activiteiten.
• In een regio kwamen negen signalen over OMG’s binnen. Deze signalen
hadden betrekking op acht verschillende clubs en werden ingediend
door zeven verschillende regiogemeenten. Bij vijf van de acht signalen
was sprake van een samenkomstlocatie of clubhuis. Op drie van deze
Jaarverslag 2022 18

locaties is geïntervenieerd door de desbetreffende gemeente. De andere
twee samenkomstlocaties zijn succesvol beëindigd na de inzet van
onder meer het bestuurlijk instrumentarium.
In de tabellen hieronder vindt u een overzicht van het aantal casussen en
Bibob-adviezen voor 2022.

RIEC NoordNederland

Taskforce-RIEC
BrabantZeeland

RIEC OostNederland

RIEC
Rotterdam

0

0

0

0

0

2

0

0

0

2

2

Totaal aantal behandelde RIEC-casussen

97

68

57

103

168

53

243

450

84

1323

a

Voortgekomen uit ondermijningsbeelden

0

0

0

0

5

0

0

0

5

b

Ingebracht door gemeenten

20

28

40

38

36

29

67

266

24

548

c

Ingebracht door OM

5

2

0

0

1

4

3

2

1

18

d

Ingebracht door politie

55

29

10

61

79

15

141

71

47

508

e

Ingebracht door Belastingdienst

7

3

2

3

7

8

13

3

4

50

f

Ingebracht door overige partners

10

6

5

1

5

3

19

4

8

61

3

Aantal maal dat een thema speelde in een
RIEC-casus

a

Mensenhandel en/of smokkel

12

10

10

13

12

12

11

22

4

106

b

Georganiseerde hennepteelt/drugs

8

25

23

41

55

13

83

179

14

441

c

Witwassen

28

34

38

63

77

35

56

138

17

486

d

Vastgoed

5

21

15

7

0

14

*

7

10

79

e

OMG's

1

3

1

0

*

2

16

8

1

32

f

Regionale thema's

40

34

10

57

41

36

77

134

1

430

4

Totaal aantal interventieadviezen n.a.v. RIECcasussen

gg*

302

*

162

502

133

gg*

gg*

gg*

1099

a

I. Bestuurlijk

gg*

115

43

37

143

52

24

414

Totaal

RIEC NoordHolland

Totaal opgeleverde ondermijningsbeelden

RIEC Limburg

1

RIEC
AmsterdamAmstelland

RIEC MiddenNederland

RIEC Den Haag

Tabel 1: Operationele resultaten RIEC’s

II. Bibob

nvt*

122

nvt*

57

2

108

gg*

622

b

Strafrechtelijk

gg*

32

20

23

74

27

5

181

c

Fiscaal

gg*

33

45

20

110

20

11

239

d

Overige adviezen

gg*

0

16

25

97

34

2

174

* gg: geen gegevens, nvt: niet van toepassing.

87

246

Jaarverslag 2022 19

Toelichting tabel 1: Operationele resultaten RIEC's
ad 1
Binnen RIEC Rotterdam wordt gebouwd aan dynamische
ondermijningsbeelden. Zoals de naam al doet vermoeden, gaat
het hier om dynamische, groeiende beelden die leiden tot
tussenproducten en niet tot één eindproduct. Uit deze
doorlopende beelden ontstaan weer beelden op sub-thema’s.
ad 1

In een aantal RIEC’s zijn eerder ondermijningsbeelden
opgeleverd voor alle gemeenten, deze RIEC’s geven daarom het
aantal 0 aan.

ad 1 F

Onder Overige partners heeft RIEC Rotterdam ook de casussen
gerekend wanneer deze voortkwamen uit een
handhavingsknelpunt. Vaak is dan één van de betrokken
partners de inbrenger, maar doet hij dit namens een integrale
werkgroep waaraan meerdere partners deelnemen.

ad 2

ad 3 c

Voor RIEC Midden-Nederland en RIEC Limburg geldt dat het
aantal ziet op witwassen en financiële malversaties.

ad 3 d

Binnen Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland is vastgoed geen
losstaand thema; het wordt daarom niet apart geregistreerd.

ad 3 e

Het RIEC Noord-Holland registreert casuistiek per RIEC-thema.
OMG's is geen RIEC-thema, maar een handhavingsknelpunt.
Daarom wordt casuistiek over OMG's geregistreerd onder 3f.

ad 3 f

Voor RIEC Noord-Holland geldt dat hieronder regionale thema's,
overige thema's en casuistiek die voortvloeit uit
handhavingsknelpunten worden geregistreerd.

ad 4

Hier staat het totaal aan interventieadviezen dat de RIEC’s in het
verslagjaar hebben afgegeven. Dit kunnen ook adviezen zijn
n.a.v. RIEC-casussen van voorgaande jaren en er kunnen
meerdere adviezen volgen uit een casus. Het aantal onder 4
hoeft daarom niet overeen te komen met dat onder 2.

Hier staat het totaal aantal casussen dat, conform het
werkproces ‘Integrale casusaanpak’ in het verslagjaar behandeld
zijn. Een casus kan daardoor in meerdere jaren worden geteld.

Niet in alle regio's kan het totaal aan interventieadviezen
(volledig) geregistreerd worden; derhalve is het daar niet
opgenomen.

Bij RIEC Limburg omvat dit totale aantal zowel casus- als
fenomeenverzoeken.
Bij RIEC Oost-Nederland is het totaal aantal behandelde
casussen hoger dan de optelsom van de ingediende signalen per
partner in 2022. Dit komt omdat in het totaal ook casussen zijn
meegenomen die al langer dan alleen in 2022 lopen.
ad 2 a

Niet in alle regio's kan (volledig) geregistreerd worden hoeveel
casussen voortvloeien uit ondermijningsbeelden; derhalve is het
daar niet opgenomen.

ad 2 a -f

Casussen kunnen door meerdere partners ingebracht zijn. Het
totaal aantal van 2 onder a-f hoeft niet te corresponderen met
het aantal onder 2.

ad 3

In een casus kunnen meerdere thema’s hebben gespeeld. Het
totaal aantal van 3 onder a-f hoeft niet te corresponderen met
het aantal onder 3.

ad 3 b

Sommige RIEC’s registreren hennep apart, andere RIEC’s
registreren drugs als verzamelbegrip (dus inclusief hennep).

ad 4 a-d

Hier staat welke soorten interventies zijn geadviseerd. Het
totaal aantal hiervan hoeft niet te corresponderen met het
aantal onder 4, omdat er meerdere soorten interventies in een
afgegeven interventieadvies kunnen worden geadviseerd.
Bij RIEC Oost-Nederland zijn diverse interventieadviezen
gegeven op verschillend detailniveau (van dossiercontrole en
advies tot pandsluiting tot projectvoorstellen en
witwasonderzoeken). Hierdoor is vergelijk tussen de
verschillende adviezen niet representatief en zijn cijfers
derhalve niet opgenomen.
Binnen Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland worden de aantallen
van interventieadviezen niet meer bijgehouden, omdat de
scheiding tussen informatiefase en uitvoeringsfase niet meer
zwart-wit is.

Jaarverslag 2022 20

ad 4 a II

Het totaal aantal bij RIEC Limburg betreft integrale rapportages
en interventieadviezen vanaf invoering Integraal Intelligence
Overleg medio maart 2021. Afzonderlijke thema's worden niet
apart geregistreerd. Bij RIEC Limburg zijn onder het kopje
´Overige adviezen´ de integrale adviezen meegenomen.

Toelichting tabel 2: Totaalbedrag integraal afgepakte gelden
ad 1-3

Bij RIEC Limburg zijn de werkelijke afpakbedragen vele malen
hoger. Echter is dit niet in deze cijfers terug te zien, omdat zij
niet altijd de informatie ontvangen van de partners.

Hier staat het aantal interventieadviezen met de strekking dat
de Wet Bibob kan worden ingezet en het aantal adviezen dat in
het kader van de uitvoering van de Wet Bibob door het RIEC in
het verslagjaar is afgegeven aan bestuursorganen.
Ondersteuning van gemeenten in de uitvoering van de Wet
Bibob is een specifieke RIEC-taak. Bibob-adviezen worden in
Limburg niet apart geregistreerd maar zijn onderdeel van
bestuurlijk advies (4.a.I). Het RIEC Amsterdam Amstelland
vervult geen adviserende expertrol op het gebied van
(opgeschaalde) Bibob (-dossiers). Voor RIEC Rotterdam zijn er in
2022 geen inteventieadviezen inhoudende dat de Wet Bibob
kan worden toegepast geregistreerd.

ad 1

Dit betreft het totaalbedrag van alle fiscale, strafrechtelijke en
bestuurlijke maatregelen die in RIEC-verband zijn opgelegd in
het verslagjaar (opgelegde aanslagen, ontnemingsmaatregelen,
bestuurlijke boetes etc.).
Het bedrag bij RIEC Rotterdam bestaat voor het grootste deel uit
gelden die door het Integraal Afpakteam ConfisQ geregistreerd zijn
en waarop door het OM beslag is gelegd. In 2022 is door ConfisQ
voor een bedrag van €4.237.116,50 beslag gelegd. Beslag wordt
incasso zodra dat beslag/vermogen is opgenomen in een
(onherroepelijke) rechterlijke uitspraak of wanneer er afstand is
gedaan van crimineel geld/vermogen middels een
transactie(overeenkomst) of strafbeschikking. Door ConfisQ is in
2022 €3.057.245 geïncasseerd. Dit bedrag is in deze tabel niet
meegerekend, omdat daarbij deels sprake is van overlap met het
geregistreerde beslag. In kolom 2 en 3 zijn de bedragen zoals
gerapporteerd door de Belastingdienst vermeld. Deze bedragen
zijn in kolom 1 bij het door ConfisQ geregistreerde beslag opgeteld.

Tabel 2: Totaalbedrag integraal afgepakte gelden

RIEC AmsterdamAmstelland

1. Integraal
opgelegd

2. Geïnd en/of
verrekend

3. Aanslagen
waar geheel/
gedeeltelijk
beslag voor is
gelegd

*

€ 451.000,00

€ 299.000,00

RIEC Den Haag

€ 4.086.067,00

RIEC Limburg

*

RIEC MiddenNederland
RIEC Noord-Holland
RIEC NoordNederland
Taskforce-RIEC
Brabant- Zeeland
RIEC Oost-Nederland

€ 4.380.362,00

Niet in alle regio's kan dit bedrag (volledig) geregistreerd
worden; derhalve is het daar niet opgenomen. De bedragen voor
alle regio’s zijn overigens wel meegenomen in de landelijke
cijfers van de Belastingdienst/directie MKB. Door verschillen in
regionale registratie is het niet mogelijk de cijfers in deze tabel
één op één te vergelijken met de landelijke cijfers van de
Belastingdienst/directie MKB.

€ 216.000,00 € 3.870.067,00
€ 99.621,00
€ 64.000,00

€ 417.000,00

€ 1.230.953,00

€ 616.980,00

€ 1.647.000,00

€ 525.000,00 € 1.092.000,00

*

€ 3.021.000,00 € 25.509.000,00

*

€ 4.742.000,00 € 4.134.000,00

RIEC Rotterdam

€ 4.237.116,50

Totaal

€ 14.350.545,50 € 13.406.819,00 € 35.938.047,00

€ 3.057.245,00

In RIEC Noord-Nederland geldt voor bestuurlijke maatregelen
dat alleen het totale bedrag bekend is. Bestuurlijke maatregelen
zijn in kolom 2 en 3 niet meegenomen.
ad 2

Dit betreft bedragen die de Belastingdienst/directie MKB naar
aanleiding van de opgelegde aanslagen heeft ontvangen via
betalingen en/of verrekeningen. Door uit te gaan van de
daadwerkelijk geïnde en/of verrekende bedragen wordt een zo
zuiver mogelijk beeld gegeven van de resultaten van de fiscale
interventies in het kader van de LIEC/RIEC-samenwerking.

Jaarverslag 2022 21

Niet in alle regio's kan dit (volledig) geregistreerd worden;
derhalve is het daar niet opgenomen. De bedragen voor alle
regio’s zijn overigens wel meegenomen in de landelijke cijfers
van de Belastingdienst/directie MKB. Door verschillen in
regionale registratie is het niet mogelijk de cijfers in deze tabel
één op één te vergelijken met de landelijke cijfers van de
Belastingdienst/directie MKB.
ad 3

De Belastingdienst/directie MKB communiceert in een aantal
regio's de aanslagen waarvoor beslag is gelegd, zoals
opgenomen onder 3. Het beslag dient tot extra zekerheid en kan
gezien worden als potentieel inbare bedragen. Zodra het beslag
wordt uitgewonnen zijn de betaalde en/of verrekende bedragen
terug te vinden onder de geïnde bedragen.
Niet in alle regio's kan dit bedrag (volledig) geregistreerd
worden; derhalve is het daar niet opgenomen. De bedragen voor
alle regio’s zijn overigens wel meegenomen in de landelijke
cijfers van de Belastingdienst/directie MKB. Door verschillen in
regionale registratie is het niet mogelijk de cijfers in deze tabel
één op één te vergelijken met de landelijke cijfers van de
Belastingdienst/directie MKB.

ad 2 + 3

Een aantal regionale kantoren van de Belastingdienst/directie
MKB voeren werkzaamheden uit voor verschillende RIEC’s. Als
gevolg van deze uitsplitsing over de RIEC’s verschillen een aantal
van de registraties in tabel 2 met die van de landelijke cijfers van
de Belastingdienst/directie MKB.

3.2

Landelijke instrumenten en resultaten

In deze paragraaf staan enkele belangrijke resultaten van de landelijke
instrumenten beschreven.

3.2.1 Landelijk loket Bestuurlijke Signalen
Bij het LIEC is het landelijk loket Bestuurlijke Signalen ingericht. Alle
publieke instanties die betrokken zijn bij de aanpak van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit kunnen een bestuurlijk signaal indienen. Met
een bestuurlijk signaal vragen de indieners aandacht bij de
verantwoordelijke bewindspersonen voor structurele knelpunten,
kwetsbaarheden en omissies in onder meer beleid of regelgeving,
waardoor gelegenheid wordt geboden tot het plegen van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit. Indien mogelijk geven zij de betrokken
bewindspersonen ook aanbevelingen mee voor het oplossen van de
knelpunten en kwetsbaarheden. Het LIEC geeft de indieners bij het
opstellen en indienen van een bestuurlijk signaal procesmatige
begeleiding. Als het onderwerp van het signaal aansluit bij een van de
RIEC-thema’s, kan een RIEC inhoudelijk bijdragen. Het LIEC biedt vervolgens
de signalen aan de bewindspersonen van betrokken departementen aan.
In 2022 zijn via het LIEC twee bestuurlijke signalen bij de verantwoordelijke
ministeries ingediend. Het eerste is begin mei ingediend en ziet op
gegevensuitwisseling met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
De indieners zijn nog in afwachting van de reactie van de betrokken ministers.
Het tweede is medio mei ingediend en gaat over misbruik van de
Nederlandse visum- en asielprocedure door personen met de Iraanse
nationaliteit. Begin december is hierop de reactie van de minister van
Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
ontvangen. Bovendien is eind juni de reactie ontvangen op een bestuurlijk
signaal over de behoefte aan een (landelijk) register voor (technische)
voertuiggegevens zoals e-SIM en/of IMEI-gegevens, dat eind december
2021 was ingediend bij de minister van Justitie en Veiligheid, de minister
van Economische Zaken en de minister van Infrastructuur en Waterstaat.

Jaarverslag 2022 22

Bestuurlijk signaal ‘Misbruik van de Nederlandse visum- en
asielprocedure door personen met de Iraanse nationaliteit’
Het bestuurlijk signaal ‘Misbruik van de Nederlandse visum- en
asielprocedure door personen met de Iraanse nationaliteit’ is door het
Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM)
ingediend bij de minister van Buitenlandse Zaken en bij de
staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. De aanleiding voor het
indienen van het bestuurlijk signaal was de signalering door het EMM
van een sterke toename in 2018 van het aantal asielaanvragen van
Iraniërs in Nederland. Een groot deel van deze asielzoekers is op basis
van een door Nederland afgegeven kort verblijf visum (hierna: kvv)
Nederland ingereisd. Het vermoeden van het EMM is dat het kvv,
wanneer de visumhouders eenmaal in Nederland zijn, in bepaalde
gevallen wordt misbruikt voor het aanvragen van een asielvergunning
gericht op permanent verblijf. Uit onderzoek van het EMM is gebleken
dat sprake is van georganiseerde mensensmokkel van structurele aard:
personen met de Iraanse nationaliteit worden door zakelijke
dienstverleners tegen betaling geïnstrueerd hoe zij een onjuiste
voorstelling van zaken kunnen geven om de visum- en asielprocedure
in Nederland te misbruiken.
Het EMM heeft geconstateerd dat door de direct betrokken
overheidsorganisaties, binnen hun beperkte interventie­
mogelijkheden, al diverse maatregelen genomen zijn om het
geconstateerde misbruik te voorkomen dan wel te bestrijden. Door
deze maatregelen en de reisbeperkingen als gevolg van COVID-19 is
het aantal asielaanvragen van Iraniërs dat voorafgegaan is door een
door Nederland afgegeven kvv sinds 2019 aanzienlijk gedaald, aldus
het EMM. Het EMM stelt echter dat het percentage Iraanse
asielzoekers dat Nederland met een kvv is ingereisd nog steeds relatief
hoog is, omdat ook wordt ingereisd met kvv’s die niet door Nederland
maar andere Schengenlanden zijn afgegeven. Bovendien ziet de IND
recent personen met andere dan de Iraanse nationaliteit met een kvv
Nederland inreizen en hier asiel aanvragen.
Met het bestuurlijk signaal verzoekt het EMM de minister van
Buitenlandse Zaken (BZ) en de staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid om twee aanbevelingen door te voeren. Allereerst om
misbruik van de Nederlandse visum- en asielprocedure in den brede,
ook door andere nationaliteiten, zoveel mogelijk te voorkomen, is er
behoefte aan het intensiveren van informatie-uitwisseling tussen BZ
en de IND. Structurelere, op wekelijkse basis, uitwisseling van
asieldata, in overeenstemming met de privacywetgeving AVG, maakt

het mogelijk trends vroegtijdig te onderkennen en onderzoek naar
eventueel misbruik te doen.Zodat er zo snel mogelijk maatregelen
genomen kunnen worden om misbruik zo veel mogelijk te voorkomen
of te bestrijden, aldus het EMM. Ten tweede, waar misbruik van de
Nederlandse visum- en asielprocedure reeds wordt bestreden, door de
facilitators die zich schuldig maken aan mensensmokkel waar
mogelijk te vervolgen, wordt aanbevolen om ook actief ruimte te
zoeken binnen bestaande wettelijke kaders voor de vervolging van
asielzoekers die zich schuldig maken aan frauduleuze handelingen.
In zijn reactie op het signaal geeft de staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid, mede namens de minister van Buitenlandse zaken, onder
meer aan dat ze de ontwikkeling van het relatief hoge percentage
Iraanse asielzoekers dat Nederland met een kort verblijf visum (kvv)
inreist, inclusief de asielaanvragen op basis van kvv die door andere
Schengenlanden zijn afgegeven, zullen aankaarten in relevante
Brusselse overleggen waarbij vertegenwoordigers van alle
Schengenlanden aansluiten. De aantallen personen die een andere
dan de Iraanse nationaliteit hebben, zoals de door het EMM meer
specifiek benoemde Egyptische en Oegandese nationaliteit, die met
een door Nederland afgegeven kvv Nederland inreizen en hier
vervolgens asielaanvragen zijn, op basis van de data waarover het
ministerie van Buitenlandse Zaken op dit moment beschikt, niet
opmerkelijk en er zijn daarbij geen opvallende of afwijkende
ontwikkelingen te zien.
Verder geeft de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, mede
namens de minister van Buitenlandse zaken, aan dat de eerste
aanbeveling van het EMM om de informatie-uitwisseling tussen BZ en
de IND te intensiveren wordt onderschreven door de IND en BZ en dat
zij stellen dat de privacywetgeving hierbij moet zijn geborgd. Om het
gezamenlijke belang te adresseren heeft de IND ook een aantal
maatregelen voorgesteld, aldus de staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid, mede namens de minister van Buitenlandse zaken.
De tweede aanbeveling van het EMM om de bestaande wettelijke
kaders verder te verkennen om ook asielzoekers die zich schuldig
maken aan frauduleuze handelingen strafrechtelijk te vervolgen,
wordt op dit moment niet opportuun bevonden. Bovendien bestaat al
de mogelijkheid om een asielvergunning te weigeren of in te trekken
indien de vreemdeling onjuiste gegevens heeft verstrekt dan wel
gegevens heeft achtergehouden.

Jaarverslag 2022 23

3.2.2 Landelijke aanpak fenomenen

Ontwikkelingen en resultaten Landelijke Fenomeentafels

Het LIEC faciliteert de landelijke aanpak van fenomenen via Landelijke
Fenomeentafels (LFT’s). Dit is een samenwerkingsvoorziening naar initiatief
van het brede offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit
(BOTOC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. LFT’s richten zich op
het versterken van de aanpak van regio-overstijgende fenomenen van
georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Deze versterking ziet toe op
het duurzaam tegengaan van het misbruik van legale structuren met het
doel om bij te dragen aan een weerbare maatschappij. Binnen de LFT
werken zowel publieke als private partijen integraal samen aan drie
resultaten:
• Het vergroten van kennis en expertise over de ondermijningsaanpak.
• Het signaleren en adresseren van knelpunten in de aanpak.
• Het creëren van nieuwe handelingsperspectieven tegen de
ondermijnende criminaliteit.

LFT Ondermijning in de vastgoedketen
In de LFT Ondermijning in de vastgoedketen worden de publieke- en
private krachten gebundeld. Dit zorgt ervoor dat de overheid en de
vastgoedsector weerbaarder worden tegen georganiseerde
ondermijnende criminaliteit. Voor dit thema geldt dat structurele
aandacht en samenwerking nodig is om tot de gewenste
veranderingen te komen. Daarom werkt het LIEC-LFT met partners aan
acties die helpen om misbruik van het vastgoed door de
georganiseerde misdaad te voorkomen en terug te dringen.
In het voorjaar van 2022 is onder coördinatie van het LIEC de opdracht
van deze LFT geformuleerd en door het Landelijk Strategisch Overleg
(LSO) bekrachtigd. Er is vervolgens een start gemaakt met de uitvoering
van verschillende acties die een langdurigere inzet vragen, zoals
knelpunten in wet- en regelgeving, rond gegevensdeling en bepaalde
gelegenheidsstructuren. Maar ook zijn concrete handelings­
perspectieven ontwikkeld en verspreid zodat de ondermijningsaanpak
wordt versterkt. Zo is een artikel geschreven om gemeenten alert te
maken op de eerste signalen van ondermijningsrisico’s voor gemeenten
bij het realiseren van opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen. Het
artikel biedt handvatten hoe hiermee om te gaan. Daarnaast is een
burgemeestersbijeenkomst georganiseerd met als doel deze
bestuurders bewuster te maken van vastgoedcriminaliteit en hun rol in
het tegengaan en voorkomen hiervan. Verder is een tool13 — die is

De LFT’s zijn in 2021 officieel van start gegaan. In 2022 waren de LFT
Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s) en LFT Ondermijning in de
vastgoedketen operationeel. In 2021 is ook gestart met de verkenning rond
de mogelijkheden tot oprichting van een LFT Transport en logistiek.
Ontwikkelingen in 2022 hebben ertoe geleid dat er op dit thema voor een
verdiepend onderzoek naar de meerwaarde gekozen is.

13

Deze tool is ontwikkeld door TNO en de gemeenten Amstelveen en Diemen met
ondersteuning van de provincie Noord-Holland. De tool is, na inloggen, beschikbaar
via het Kennisplatform Ondermijning.

Jaarverslag 2022 24

ontwikkeld om spookbewoning te detecteren — landelijk beschikbaar
gesteld op het Kennisplatform Ondermijning (KPO), zodat alle
gemeenten hier gebruik van kunnen maken. Zo biedt de LFT een nieuw
handelingsperspectief waarmee gemeenten het misbruik van woningen
nog effectiever kunnen detecteren en aanpakken. Hiermee versterkt de
LFT de aanpak en komt het gezamenlijke doel in de strijd tegen
georganiseerde, ondermijnende criminaliteit weer een stap dichterbij.
Het LSO-lid namens RIEC-LIEC:
“In de regio´s en uitvoeringspraktijk zien we vanuit de RIEC’s dat
vastgoed een belangrijke rol speelt voor criminelen voor hun
bedrijfsvoering - bijvoorbeeld drugsproductie, mensenhandel - en ook
om hun crimineel vermogen te investeren of wit te wassen. Door
vervolgens vanuit deze kennis en ervaringen via de samenwerking
binnen de LFT te kijken hoe we knelpunten kunnen oplossen of nieuwe
barrières kunnen realiseren, versterken we de landelijke aanpak en leidt
dit hopelijk tot minder misbruik van de vastgoedketen. In 2022 hebben
we hiervoor vanuit de LFT de eerste stappen met elkaar gezet”. Naast de
bijdrage van een aantal RIEC’s aan de LFT, hebben de RIEC’s vanuit hun
afzonderlijke regionale prioriteiten in 2022 verschillende projecten
gedraaid, producten ontwikkeld (handreikingen, tools) en is gewerkt
aan meer bewustwording rond ondermijning in de vastgoedketen.
Bijvoorbeeld door (voorlichtings)bijeenkomsten en webinars.

LFT Outlaw Motorcycle Gangs (OMG)
In 2022 bestond de LFT OMG tien jaar. De LFT OMG is een voorbeeld
voor integraal samenwerken doordat er sprake is van een landelijke
integrale aanpak Outlaw Motorcycle Gangs/Outlaw Gangs (OMG/OG).
Ook in 2022 is er door het LSO OMG gewerkt aan het uitvoeren en
verbeteren van deze landelijke integrale aanpak OMG/OG.

De resultaten die zijn geboekt zijn divers. Een eerste mooi resultaat in
2022 voor de LFT OMG is de uitspraak van de Hoge Raad geweest.
Zij hebben een civiel verbod voor de Hells Angels MC uitgesproken.
Hiermee is de oudste motorclub in Nederland nu verboden, omdat zij
worden aangemerkt als een criminele organisatie.
Verder is door de landelijke werkgroep gewerkt aan een herijking van
de strategie voor de landelijke integrale aanpak OMG/OG. Het concept
hiervan is in december 2022 opgeleverd. De herijking was nodig
omdat mede door de landelijke integrale aanpak het fenomeen OMG/
OG is veranderd en vernieuwd. Wil de landelijke integrale aanpak
OMG/OG blijvend effect hebben, dan moet haar strategie
meebewegen met het fenomeen en de organisatie van de aanpak.
In de organisatie van de aanpak spelen de RIEC-samenwerkings­
verbanden een grote rol. De RIEC’s en de handhavingsknelpunten
OMG/OG zijn cruciaal in de aanpak, omdat daardoor vroegtijdig kan
worden gereageerd en interventies kunnen worden ondernomen.
Om tot de herijking te komen zijn er door het LIEC twee strategie­
dagen georganiseerd, waarbij gebruik is gemaakt van analyse­
technieken zoals die bij defensie gebruikelijk zijn. Daarnaast is
gewerkt aan het updaten van de handreikingen van de landelijke
integrale aanpak OMG/OG. Deze updates zijn nodig omdat in deze
handreikingen de geleerde lessen, handelingsperspectieven, en tips en
trucs worden beschreven. In het kader van het delen van kennis en
expertise is dit een belangrijk element om te komen tot samen leren
in integraal samenwerken.
Tenslotte heeft het LIEC, zoals gebruikelijk, een Burgemeesters­
bijeenkomst georganiseerd voor de LFT OMG. Bij deze bijeenkomst
hield de voorzitter van het LSO een vlammend betoog met daarin de
oproep aan zijn collega-burgemeesters “geef OMG/OG geen vrijplaats”
om vervolgens nogmaals het belang van integraal samenwerken en
aanpakken te benadrukken. Dat de voorzitter van het LSO daarin niet
alleen staat, bleek uit het verhaal van een collega-burgemeester over
het sluiten van een clubhuis van een OMG in zijn gemeente. Of zoals
één van de workshopleiders het formuleerde “bij het fenomeen OMG
moet je het gras kort houden en kort op de bal spelen”.

Jaarverslag 2022 25

3.2.3 Kennisplatform Ondermijning

LFT Transport en Logistiek in oprichting
In 2021 heeft de Stuurgroep LIEC ingestemd met de fenomeenkeuze
transport en logistiek voor de derde LFT. In maart 2022 is vervolgens
besloten om de toegevoegde waarde van een LFT op dit thema verder
te onderbouwen vanuit maatschappelijke meerwaarde en mogelijke
innovaties/interventies die de LFT zou kunnen opleveren. Met het
operationeel worden van het SKC in de zomer van 2022 is besloten dat
SKC, NSOC en LIEC op dit thema gaan samenwerken. Deze partners
hebben in september besloten om samen met het ministerie van JenV
een projectgroep met de naam Hollandia’ te starten. In deze
projectgroep wordt een antwoord gezocht op de vraag welke
meerwaarde een LFT Transport en Logistiek heeft. Daarnaast verkent
de projectgroep de bij de afzonderlijke partners lopende strategische
thema’s op het gebied van transport en logistiek en hebben de
partners draagvlak gevonden op de samenwerking rondom
inhoudelijke thema’s. Naar verwachting wordt de LFT Transport en
Logistiek in het najaar van 2023 operationeel.
Naast deze landelijke ontwikkelingen is ook een aantal RIEC’s
regionaal actief op het thema transport en logistiek. Voorbeelden
hiervan zijn het Programma Weerbare Sierteelt en gebiedsgebonden
aanpakken op verschillende ( jacht)havens en watergebonden locaties.

Het online Kennisplatform Ondermijning (KPO) is een centraal online
platform voor de samenwerkende partners, waar professionals binnen de
ondermijningsaanpak snel kennis kunnen vinden en ervaringen kunnen
delen. De kennisdocumenten op het KPO bevatten nadrukkelijk geen
subject- of andersoortige persoonsgegevens. In 2022 is de kennisbank
verder gevuld met praktische documenten en nieuwe initiatieven zoals
bijvoorbeeld de door TNO ontwikkelde ‘tool spookbewoning’ en de online
leermodule ‘Privacy & Convenant’. Vanaf dit jaar is de overgang van het
KPO naar het LIEC als beheersorganisatie ingezet en zal het platform verder
worden doorontwikkeld. Eind 2022 hadden bijna 3000 van de professionals
binnen de ondermijningsaanpak zich op het KPO geregistreerd; dit is een
stijging van circa 800 ten opzichte van 2021.

3.2.4 Next Level
De Next Level werkwijze draagt bij aan een laagdrempelig, proactief en
hecht netwerk tussen de RIEC’s en het LIEC. In de Next Level-werkplaatsen
werken de RIEC’s en het LIEC aan het verbeteren, initiëren en uitvoeren van
producten en diensten. De in de Next Level-werkplaats gemaakte
producten, diensten en instrumenten zijn voor alle regio’s beschikbaar.
Er zijn twee soorten werkplaatsen: tijdelijke werkplaatsen die worden
opgezet voor een specifieke opdracht en structurele werkplaatsen waar
langdurige samenwerking op nodig is.
De volgende tijdelijke werkplaatsen waren in 2022 actief:
Interventiematrix, Handleidingen & Bronnenboek, Weerbare Overheid,
Bibob, E-learning en Poortwachters.
Structurele werkplaatsen zijn:
Integrale Beveiliging, Communicatie, Oogsten en Borgen van geleerde
lessen en de redactieraad van het Kennisplatform ondermijning (KPO).

Jaarverslag 2022 26

Een aantal voorbeelden van producten van verschillende werkplaatsen zijn:
• De Werkplaats Handleidingen & Bronnenboek stelde in samenwerking
met de betrokken organisaties handleidingen op voor het gebruik van
informatie van TRACK, iCOV, FIU en BFT. Deze zijn gedeeld met de
RIEC-partners en staan op het Kennisplatform Ondermijning (KPO).
• De Werkplaats Interventiematrix heeft een integraal interventieoverzicht
opgesteld. Dit bleek een grotere opdracht dan gedacht, door de vele
interventies en het verifiëren daarvan bij de RIEC-partners die wilden
meewerken. Omdat verificatie van het gehele overzicht (nog) niet
mogelijk was, is ervoor gekozen om het interventieoverzicht in eerste
instantie alleen intern binnen de RIEC’s te gebruiken. Mogelijk dat hier in
2023 een vervolg aan wordt gegeven, zodat het overzicht breder
inzetbaar is.
• De Werkplaats E-learning heeft eind 2022 op verzoek van de RIEC-LIEChoofden een leermodule ‘RIEC-convenant en privacyprotocol’ opgeleverd.
In samenwerking met het LIEC en op basis van het beschikbaar gestelde
budget hebben de juristen van de RIEC’s Noord-Hollland, Den Haag en
Amsterdam-Amstelland een praktijkgerichte leermodule ontwikkeld in de
vorm van een interactieve pdf. Het doel van deze leermodule is het
bevorderen van de kennis over het RIEC-convenant, privacyprotocol en
inherent daaraan de privacyregels. De leermodule is geschreven voor
nieuwe medewerkers, verbonden aan het RIEC-samenwerkingsverband.
Deze module is ook te gebruiken door bestaande medewerkers, zodat zij
na het doorlopen van de leermodule (verbeterd) in staat zijn om
rechtmatig en effectief hun werk te doen. Dit is ook van essentieel belang
voor het publieke vertrouwen in de overheid. De module is geplaatst op
het besloten gedeelte van het KPO en is na inloggen hier te downloaden.
• De Werkplaats Bibob heeft de toolkit tweede tranche Bibob opgeleverd,
met daarin enkele factsheets over de wetswijziging, een handreiking
informatiedeling met de Belastingdienst en een nieuw model
beleidsregel voor het toepassen van de Wet Bibob. Deze toolkit staat op
het besloten gedeelte van het KPO en is na inloggen hier te downloaden
Sinds eind 2021 wordt Next Level ook ingezet voor de uitvoering van de
strategische agenda. In hoofdstuk 3.4 vindt u meer informatie over de
uitvoering van deze agenda en de rol van een aantal werkplaatsen hierbij.

Evenementen

3.2.5 Shared service-taken ten behoeve van de RIEC’s

Daarnaast is in 2022 juridisch beleidsmatige inbreng geleverd op nieuwe
wet- en regelgeving. In dit kader is aan het Ministerie van Justitie en
Veiligheid input gegeven op het Besluit gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden. Dit besluit geeft nadere invulling aan het
wetsvoorstel Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden
(WGS). Dit wetsvoorstel beoogt de juridische basis onder de
gegevensverwerking door de RIEC’s in de toekomst te versterken. Het
wetsvoorstel ligt op dit moment ter behandeling voor aan de Eerste Kamer.

Het LIEC biedt specialistische ondersteuning aan de RIEC’s. Zo bood het LIEC
de RIEC’s ook in 2022 communicatieadvies en –producten, juridisch advies,
organiseerde het LIEC verschillende evenementen en bijeenkomsten en
verzorgde het LIEC de ICT-systemen.

Het LIEC organiseerde in 2022 verschillende landelijke bijeenkomsten en
evenementen. Voorbeelden hiervan zijn de jaarlijkse RIEC-LIECmedewerkersdag, in het voor- en najaar een burgemeestersbijeenkomst over
de OMG’s, een burgemeestersbijeenkomst over ondermijning in de
vastgoedketen, de maandelijkse (online) koffie-brandstofbijeenkomsten voor
medewerkers van de RIEC’s, LIEC en partners, een webinar over Trade based
money laundering-automotive in samenwerking met het CCV en een
bijeenkomst over ondermijning in samenwerking met Taskforce-RIEC
Brabant-Zeeland en TNO.

Juridische ondersteuning
Eén van de belangrijkste randvoorwaarden voor de informatie-uitwisseling in
het RIEC-LIEC-bestel is privacybescherming en de rechtmatigheid van
gegevensverwerkingen en uitwisseling van persoonsgegevens. De RIEC’s en
het LIEC hebben de taak de partners te adviseren over de mogelijkheden van
veilige en rechtmatige informatiedeling onder het RIEC-LIEC-convenant en
de randvoorwaarden en waarborgen daarbij. Dit vraagt veel inzet en vergt
continu onderhoud.
Er is in dit kader ook weer in 2022 de nodige juridische ondersteuning en
advies verleend bij verschillende juridische procedures. Dan gaat het
bijvoorbeeld om de verzoeken op basis van de Wet Open Overheid (WOO) en
de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) die bij de RIEC’s en de
convenantpartners worden ingediend. Op basis van deze wetten mag
iedereen overheden vragen om documenten over een bepaald onderwerp
openbaar te maken dan wel inzage te krijgen in verwerkte persoons­
gegevens. De RIEC’s en het LIEC vervullen een begeleidende rol in de
afhandeling van dit soort verzoeken. Voorts zijn partners bijvoorbeeld
geadviseerd betreffende de mogelijke juridische instrumentaria die ingezet
kunnen worden in het kader van de aanpak van ondermijning. Denk aan de
mogelijkheden die de Algemene Plaatselijke Verordening aan gemeenten
in dit kader biedt zoals het sluiten van panden in verband met verstoring
van de openbare orde en de invoering van een (exploitatie)
vergunningplicht.

Jaarverslag 2022 27

Voorts hebben de RIEC’s en het LIEC ook verschillende trajecten betreffende
de borging en naleving van bestaande (privacy)wet- en regelgeving samen
met de partners opgepakt. Zo is samen met de landelijke partners een
werkgroep gevormd om een blauwdruk gegevensbeschermings­
effectbeoordeling (GEB) op te stellen die door de RIEC’s als basis kan dienen
voor het opstellen van hun GEB. De verwachting is dat de blauwdruk GEB
Integrale Casusaanpak in 2023 gereed zal zijn.
Daarnaast is een juridische handleiding opgesteld voor het gebruik van het
RIEC-IS systeem en zijn de signaalformulieren, die als startpunt dienen van
verschillende RIEC-werkprocessen, juridisch aangescherpt. Verder is in dit
kader gestart met het opstellen van een protocol voor de uitvoering van de
informatieplicht die ingevolge de AVG op de partners berust en is er een
E-learning over het privacyprotocol ontwikkeld die ervoor moet zorgen dat
met name nieuwe medewerkers voldoende kennis krijgen van de wijze
waarop (op grond van de bestaande privacyregelgeving) persoonsgegevens
worden verwerkt door de RIEC’s.
Tenslotte is in 2022 nog de nodig juridische advisering verleend bij de
verschillende initiatieven die er binnen het bestel lopen op het gebied van
vernieuwing van informatievoorziening. Denk hierbij aan het Programma

Vernieuwing IV (PIV) en het Project Kennisplatform Ondermijning. Dit
gebeurt in nauwe afstemming met de partners en moet ervoor zorgen dat
deze systemen voldoende privacyproof worden ontwikkeld en ingericht. In
dit kader wordt ook gekeken naar de aanbevelingen die voortvloeien uit
het rapport van de Erfgoedinspectie over de naleving van de Archiefwet
binnen het RIEC-samenwerkingsverband. Deze zien onder meer toe op het
regelen van de verantwoordelijkheden, selectie instrumentarium,
afspraken voor archivering en het waarborgen van duurzame
toegankelijkheid van de informatie.

Communicatie
In 2022 droegen de RIEC’s en het LIEC op het gebied van communicatie
gezamenlijk bij aan uniformiteit in uitstraling en boodschap. Sinds 2022
hebben alle RIEC’s ten minste één eigen communicatieadviseur. Vanuit elk
RIEC en het LIEC neemt een communicatieadviseur deel aan de landelijke
Werkplaats Communicatie. De werkplaats stelt communicatielijnen vast en
er vindt afstemming plaats waar de RIEC’s en het LIEC elkaar in hun
communicatiewerkzaamheden kunnen ondersteunen. Daarnaast werken de
communicatieadviseurs er gezamenlijk aan nieuwe communicatie­middelen.
Zo werden in 2002 de communicatietoolkits Zorgfraude & Zorgcriminaliteit,
ondermijning buitengebied en risicolocaties opgeleverd, in aanvulling op de
Jaarverslag 2022 28

reeds bestaande toolkits. De communicatietoolkits zijn te vinden op het KPO.
Het LIEC beheert en onderhoudt de RIEC-LIEC website en de RIEC-LIEC
accounts op Twitter en LinkedIn. Een aantal RIEC’s heeft daarnaast ook hun
eigen social media accounts. Onder hoofdredactie van het LIEC en in
samenwerking met de RIEC’s zijn in 2022 drie edities van Code Geel
uitgebracht; het online magazine over georganiseerde ondermijnende
criminaliteit. Het magazine is primair gericht op burgemeesters, maar sluit
aan op de informatiebehoefte van alle partners in de aanpak van
ondermijning. Het LIEC nam, namens RIEC-LIEC, deel aan het
Communicatieoverleg GOC (Georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit).

3.3

Internationale instrumenten en resultaten

Criminaliteit houdt zich niet aan landsgrenzen. Om te voorkomen dat
criminelen onder de radar blijven is een goede samenwerking over de
grenzen heen van groot belang. Het gaat hierbij niet alleen over
informatiedeling tussen landen, maar ook over bijvoorbeeld kennis over
elkaars instanties, werkwijze en bevoegdheden en kennis over nieuwe
criminaliteitsfenomenen die zich mogelijk over de grens kunnen
verplaatsen. Dit is vooral een urgent probleem in relatie tot onze directe
buurlanden, omdat daar dit waterbedeffect het snelst plaatsvindt.

overschrijdende casuïstiek met de buurlanden. Daarnaast identificeert en
agendeert het EURIEC knelpunten in wetgeving rond de grens­
overschrijdende samenwerking, werken zij aan het vergroten van het
bewustzijn over de noodzaak van grensoverschrijdende samenwerking en
zetten zij structurele grensoverschrijdende overlegplatformen op.
Het LIEC ondersteunt de internationale samenwerking in EU-verband
onder meer door deelname aan het Europees Netwerk voor Bestuurlijke
Aanpak. Dit netwerk heeft tot doel de bestuurlijke aanpak in EU-landen te
promoten en de internationale samenwerking te stimuleren.
Niet alleen de samenwerking van de RIEC’s en het LIEC met Europese landen
is in ontwikkeling. Er zijn in 2022 ook belangrijke stappen ondernomen om
het RIEC Caribisch Nederland op te richten. Lees voor meer informatie
Voorbereiding start RIEC Caribisch Nederland en eerste activiteiten.

De RIEC’s zijn zich in toenemende mate bewust van deze problematiek.
Inmiddels hebben alle RIEC s en het LIEC een contactfunctionaris
internationaal die als eerste aanspreekpunt fungeert. Deze contact­
functionarissen komen enkele keren per jaar samen om ervaringen uit te
wisselen en knelpunten te bespreken. De mate van internationale
samenwerking verschilt per RIEC en is mede afhankelijk van de ligging van
het RIEC ten opzichte van de landsgrenzen. In alle gevallen geldt dat de
internationale samenwerking een wezenlijk ander karakter heeft dan de
samenwerking binnen Nederland. De samenwerking met andere landen ziet
op het bespreken van informatie over zaken als criminaliteitsfenomenen,
bevoegdheden en beleid en methodes van aanpak. Bij sommige RIEC’s is de
samenwerking meer ad hoc op basis van voorkomende casussen, terwijl in
andere RIEC’s er vaste samenwerkingsvormen zijn en er bijvoorbeeld
structurele grensoverschrijdende expertplatforms en internationale
informatiepleinen met het buurland zijn opgericht.
Het EURIEC is een pilotproject voor samenwerking tussen Nederland,
België en de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen dat in 2019 werd
opgericht en in 2021 werd verlengd tot 2023. Het EURIEC speelt een
belangrijke rol in de samenwerking tussen de drie landen op het gebied
van bestuurlijke aanpak. Eén van de taken van het EURIEC is het
ondersteunen en adviseren van onder andere de RIEC’s bij grens­
Jaarverslag 2022 29

Voorbereiding start RIEC Caribisch Nederland en eerste
activiteiten
In het bijzijn van de minister van Justitie en Veiligheid is op 17 januari
2023 het Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en Geïntegreerde
Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding handhavings­
knelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen voor het RIEC
Caribisch Nederland getekend en is hiermee het samenwerkings­
verband officieel gestart. Na in 2021 en 2022 onderzoek naar de
haalbaarheid van een RIEC in Caribisch Nederland te hebben verricht en
in de praktijk met de partners de samenwerking is beproefd werd een
driejarenplan opgesteld en een beroep gedaan op ondermijningsgelden.
De minister van Justitie en Veiligheid heeft deze aanvraag in juli 2022
gehonoreerd. Samen met de beheersorganisatie voor het RIEC CN, het
Openbaar Lichaam Bonaire, is en wordt gewerkt aan de inrichting en de
verdere opbouw van het samenwerkings­verband en het bureau RIEC
CN. Een stuurgroep en operationele werkgroep zijn al vanaf 2021
opbouwend actief. De leden van de stuurgroep RIEC CN hebben voor de
projectperiode vier thema’s als prioriteit benoemd, namelijk:
vastgoedcriminaliteit, mensenhandel/mensensmokkel, criminaliteit
lucht- en zeehavens en ondermijnende criminaliteit binnen horeca.
Drugs en witwassen hebben de aandacht binnen de vier genoemde
thema’s. Het programma voorziet in zowel een preventieve als een
repressieve aanpak. De partners van het RIEC CN zijn de openbare
lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, het Openbaar Ministerie BES,
het Korps Politie Caribisch Nederland, Koninklijke Marechaussee,
Belastingdienst en Douane CN, RCN-unit Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, Immigratie en naturalisatiedienst CN, Financial
Intelligence Unit en de Kustwacht Carib. Het RIEC CN sluit aan bij het
Europees Nederlandse RIEC-LIEC-samenwerkings­verband en kijkt naar
verschillende vormen van ondersteuning door het LIEC. Met de
bestuurlijke en integrale aanpak draagt het samenwerkingsverband
RIEC CN bij aan een veiliger Caribisch Nederland.

ondermijnende criminaliteit en welke invloed dit kan hebben op
een maatschappij.
Over een aantal ondernemingen waren er aanwijzingen en signalen
dat er mogelijk sprake was van ondermijnende criminaliteit. In het
kader van toezicht en handhaving en kennis en ervaring opdoen
hebben de leden van de werkgroep een aantal gezamenlijke
interventies uitgevoerd. Het betrof multidisciplinair optreden waarbij
iedere partner de eigen bevoegdheden toepaste. Zowel de
voorbereidingen, de interventies zelf en de nazorg leverden verbeter­
punten voor de toekomst op. Deze verbeterpunten zijn meegenomen
in het driejarenplan voor het RIEC CN. Het plan, met de vijf
samenhangende pijlers kennis en expertise, intelligence en analyse,
weerbaarheid, slagkracht en samenwerking, moet de komende jaren
leiden tot een structurele en effectievere aanpak van ondermijnende
criminaliteit. De door de leden van de operationele werkgroep RIEC CN
en hun organisaties uitgevoerde interventies hebben zicht gegeven op
onder andere mogelijke vormen van mensenhandel (arbeids­
uitbuiting), overtredingen vreemdelingen­wetgeving, illegale
prostitutie, onduidelijke financiële geldstromen en accijns­
overtredingen. De bevindingen hebben aanleiding gegeven tot het
opleggen van sancties, herstel van situatie, verbetering in de
werkprocessen en het houden van nadere controles.
Uitspraak van de partners: “deze integrale en multidisciplinaire acties
moeten we vaker doen; het geeft ons meer en beter zicht op de
werkwijzen van ondernemingen, wij voelen ons veiliger tijdens deze
controles, het rendement van de in te zetten capaciteit wordt beter en
de samenwerking wordt er sterker door.”

Eerste resultaten RIEC CN
Tijdens het onderzoek naar de haalbaarheid van een RIEC Caribisch
Nederland is een operationele werkgroep RIEC ingesteld om in de
praktijk gezamenlijk op te trekken in de aanpak ondermijnende
criminaliteit en hierin ervaring op te doen. Vooraf hadden de
verschillende partners aangegeven dat zij als individuele organisaties
te weinig capaciteit hebben om goed en volledig zicht te krijgen op
het in aantal groeiende ondernemingen. Ook speelde de kwets­
baarheid van controlerende ambtenaren een rol, omdat toezicht en
handhaving dikwijls plaatsvindt in een ons-kent-ons-cultuur. Tevens
was er bij de ambtenaren nog onvoldoende bekendheid over
Jaarverslag 2022 30

Versterking regionale aanpak
Zoals in hoofdstuk 2 beschreven, worden de structurele versterkingsgelden
onder andere gebruikt om eerdere incidentele versterkingsprojecten voort
te zetten of verder te brengen en nieuwe projecten te starten. Maar ook
om het RIEC-LIEC-bestel zelf te versterken. Hieronder volgen voorbeelden
van deze versterkingen die door de RIEC’s in 2022 zijn gerealiseerd of in
gang zijn gezet.

RIEC Oost-Nederland
Binnen het samenwerkingsverband RIEC Oost-Nederland is de aanpak van
zorgcriminaliteit al enige tijd een speerpunt. In 2022 is gewerkt aan het
verhogen van het kennisniveau en het doorbreken van handelings­
verlegenheid door onder meer (juridische) expertmeetings, het delen van
ervaringen, trainingen en opleidingen. Daarnaast is de samenwerking met
de benodigde partners verbeterd en is gewerkt aan meer uniformering van
de aanpak door het ontwikkelen van handreikingen en draaiboeken. Dat
beter kijken ook leidt tot meer zien bleek uit de negentien nieuwe signalen
van zorgcriminaliteit die in de informatiepleinen zijn opgepakt. Dat heeft
geleid tot het stopzetten van geldstromen, het terugvorderen van meerdere
miljoenen aan onterecht verkregen zorggelden, fiscale aanslagen van
meerdere tonnen en stopzetten en terugvorderen van uitkeringen. In
minstens zes gevallen zijn de contracten volledig ontbonden en in een aantal
gevallen is de zorgaanbieder zelf gestopt nadat onderzoek werd ingesteld.

RIEC Noord-Nederland

3.4

Resultaten versterken en doorontwikkelen

Zoals eerder beschreven ligt de nadruk in dit jaarverslag vooral op de
versterking en doorontwikkeling die binnen RIEC-LIEC plaatsvond. Twee
belangrijk onderdelen hiervan zijn de regionale versterkingsgelden die
worden ingezet bij individuele RIEC’s en daarnaast de strategische agenda
van RIEC-LIEC waarin de gezamenlijke ontwikkelingsdoelen gesteld zijn.
Beiden komen aan de orde in deze paragraaf.

RIEC Noord-Nederland heeft de middelen voor de regionale versterking,
zoals voorzien in het regionale versterkingsplan, in 2022 nog maar beperkt
ingezet. Deze middelen zijn benut door het Openbaar Ministerie ten
behoeve van twee beleidsmedewerkers RIEC en door de politie voor de
inzet van een analist en projectsecretaris ten behoeve van de RIECsamenwerking. Daarnaast is het RIEC eind 2022, met het vooruitzicht van
de toekenning, gestart met de werving van nieuwe medewerkers voor een
aantal functies, te weten: een programmaregisseur havens, buitengebied
en jonge aanwas, twee projectleiders voor de havens (onder verant­
woordelijkheid van betrokken gemeenten), een kwartiermaker Bestuurlijk
ondersteuningsteam (BOT) en een kwartiermaker internationalisering.

RIEC Midden-Nederland
Het RIEC Midden-Nederland investeerde in de versterking van de
uitvoeringskracht van de 38 gemeenten. Er wordt steeds vaker en
indringender een beroep gedaan op meer bestuurlijk zicht, toezicht en
handhaving als barrières tegen criminele inmenging in de bovenwereld.
Maar men mist vaak capaciteit, expertise of kwaliteit. Daarom helpt het RIEC
hen bij de uitvoering: Team Operationele Versterking (TOV) biedt
Jaarverslag 2022 31

operationele expertise én menskracht. Toezichthouders gaan mee op
controle, juristen schrijven besluiten of gaan mee naar zittingen, Bibobmedewerkers helpen met beleid én in casuïstiek. Daardoor werd eerder,
vaker en grootschaliger opgetreden. In 2022 ondersteunde TOV bij 66
integrale actiedagen, werd 84 keer juridische ondersteuning geboden en
tientallen Bibob-casussen begeleid. Er waren 54 trainingsdagen voor BOA’s,
toezichthouders en juristen en er werd ondersteund bij de oprichting van het
Bestuurlijk Interventieteam Gooi en Vechtstreek. In de workshop ‘Chefsache:
Bob’s Bar’ controleerden 8 burgemeesters een dubieuze horecazaak.

faciliteiten voor informatiedeling en betere bereidheid bij partners om te
delen. Zo is via de training ‘Ronselproof in de haven’ de weerbaarheid van
700 havenmedewerkers vergroot. De medewerkers zijn hierdoor minder
vatbaar voor criminele ronselaars. Ook ging de campagne ‘Wat heb je aan
30.000 euro als daarna…?’ voor de tweede keer live in verschillende
havengebieden. De campagne bereikte online meer dan 56.000 unieke
personen in en rondom de drie zeehavens. Daarnaast zijn advertenties met
signalen van drugscriminaliteit in de havens getoond. Deze zijn in totaal
circa 660.000 keer weergegeven.

RIEC Den Haag

RIEC Noord-Holland

In 2022 hebben de Stuurgroep RIEC en het Regionaal Bestuurlijk Overleg
(RBO) de ‘Ontwikkelstrategie 2023 en verder: Coalitie tegen ondermijning’
vastgesteld. Deze strategie richt zich op het bereiken van maatschappelijk
effect. Door middel van het terugdringen van de invloed van criminele
netwerken in de bovenwereld en de aantrekkingskracht van deze
netwerken op jonge aanwas te verminderen. Ook willen de partners als één
overheid zichtbaar zijn en het vertrouwen in de overheid vergroten, evenals
het bewustzijn van de gevolgen van ondermijnende criminaliteit vergroten.
Om deze maatschappelijke effecten te bereiken, zal de lokale uitvoerings­
kracht worden versterkt en zal er verder worden gewerkt aan de aanpak
van criminele geldstromen en crimineel vastgoed. Ook zal er een
actiegerichte aanpak worden ontwikkeld voor het buitengebied,
bedrijventerreinen en Scheveningen-Haven, en zal er worden ingezet op
het voorkomen van jonge aanwas via het programma Dealbreakers. Het
afgelopen jaar zijn er al stappen gezet in de uitvoering van het regionaal
versterkingsplan.

In 2022 organiseerde het RIEC Noord-Holland in samenwerking met de
Stichting tot Bevordering der Notariële Wetenschap de zogenoemde
Wwft-wandeling door de stad Alkmaar. Dit gebeurde in het kader van het
regionale versterkingsproject ‘Witwassen in de vastgoedsector’. De
Wwft-wandeling staat in het teken van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en is bedoeld om
(kandidaat) notarissen, makelaars en andere poortwachters vertrouwd te
maken met deze wet. De wandeling voert langs locaties waar vastgoed en
georganiseerde criminaliteit samen kwamen. Zo leren de deelnemers aan
de hand van praktijkcasussen welke rol zij spelen in het tegengaan van
witwassen via vastgoed. Ook delen zij tijdens de wandeling hun
ervaringen, waardoor er onderling begrip wordt gekweekt voor elkaars
praktische dilemma’s en manier van handelen. Meer informatie over de
Wwft-wandeling en witwassen via vastgoed is te vinden
op www.integerevastgoedmarkt.nl.

RIEC Limburg
Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland
Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland lanceerde in 2022 samen met de
gemeente Tilburg, politie en Kennispact MBO Brabant een lesprogramma
ondermijning voor mbo-studenten. Onderdeel van het lesprogramma zijn
twee serious games voor studenten en docenten, genaamd ‘Straatschuld’.
Het doel van het lesprogramma en de serious game is om studenten en
docenten bewust van en weerbaar voor de risico’s en verleidingen van
ondermijnende drugscriminaliteit te maken. Het lesprogramma wordt in
2023 verder uitgerold op Mbo’s in Brabant. De onderwijsinstelling Curio is
inmiddels gestart met het lesprogramma.
In navolging op vorig jaar, zette Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland zich samen
met de partners in 2022 in op verschillende speerpunten binnen het thema
Zeehavens. Onder andere op een hoge(re) meldingsbereidheid bij private
partijen, de fysieke beveiliging van haventerreinen, integer personeel in de
zeehavens, hoge(re) zelfredzaamheid bij private partijen en meer

Alle colleges van burgemeester en wethouders van de 31 Limburgse
gemeenten werden uitgenodigd om een middag te sparren over
ondermijning in zijn algemeenheid, maar vooral ook de risico’s voor de
gemeente in het kader van ondermijning. Naast voorlichting over het
thema is ook een escape room ontwikkeld waarbij ze met elkaar met deze
materie aan de slag gingen.

RIEC Rotterdam
Tijdens de voorgaande versterkingsperiode hebben de samenwerkende
partners van het RIEC Rotterdam netwerken opgerold en crimineel
vermogen afgepakt door een meer informatiegestuurde aanpak van
ondermijning, bijvoorbeeld bij de malafide verhuurbranche in deze regio.
In de nieuwe versterkingsperiode wordt deze aanpak verder verdiept en
verbreed naar een integraal intelligencebeeld van alle partners, waaronder
die van de gemeenten. Eind 2022 is in dat verband gestart met een
onderzoek naar de intelligencepositie van gemeenten in deze regio. Een
Jaarverslag 2022 32

solide intelligencebeeld bij gemeenten versterkt de lokale bestuurlijke
aanpak van ondermijning en draagt bij aan het integrale beeld. De focus in
het nieuwe versterkingsprogramma ligt op de aanpak van de cocaïnemarkt
in deze regio. Daartoe brengen zij informatie van de partners bij elkaar,
geven zij die betekenis en zullen zij van daaruit verder kiezen. Daarvoor
gebruiken zij onder andere de methodiek die daarvoor is ontwikkeld in het
voormalig versterkingsprogramma. Dit integrale intelligencebeeld wordt
binnen de grenzen van de privacyregels van de partners vormgegeven.
Op langere termijn realiseren ze aldus een steviger integraal intelligence
beeld over de criminele (cocaïne)netwerken in deze regio. Daardoor kunnen
zij deze netwerken maximaal frustreren en crimineel verdiend vermogen
nog effectiever afpakken.

wordt gefocust op vier strategische doelen, te weten: eenduidige integrale
informatiepositie, één sterke en weerbare overheid, weerbare samenleving
en een professionele RIEC-LIEC-organisatie. Deze strategische doelen
worden uitgevoerd via de vormgeving van een aantal portefeuilles. Het
RIEC-LIEC-hoofdenoverleg is hiervoor opdrachtgever en bepaalde RIEChoofden zijn opdrachtnemer. Uitvoering en ondersteuning is belegd bij
medewerkers van het LIEC en de RIEC’s, wat soms ook vorm krijgt in een
werkgroep of Next Level Werkplaats. Deze portefeuilles zijn vooral gericht
op een kwaliteitsverbetering van het RIEC-LIEC-bestel (waaronder ook
meer uniformering in aanpak en uitvoering) en het samenbrengen en
versterken van de expertisefunctie op deze onderwerpen. Dit gebeurt
samen met de partners waar mogelijk.

RIEC Amsterdam-Amstelland

Eind 2021 is een eerste start gemaakt met de portefeuilles en deze
werkwijze is in 2022 verder ontwikkeld en uitgebouwd. Afgelopen jaar
liepen onder de vier strategische doelen de volgende portefeuilles:
1. Eenduidige informatiepositie: portefeuille integrale informatiepositie;
2. Weerbare samenleving: portefeuille mensenhandel, portefeuille jonge
aanwas, portefeuille criminele geldstromen (in voorbereiding);
3. Eén sterke overheid: portefeuille bestuurlijke weerbaarheid;
4. Professionele organisatie: portefeuille actualisatie werkprocessen,
portefeuille sterk merk, portefeuille vernieuwing informatievoorziening.
Hieronder leest u meer over de activiteiten per portefeuille. Naast de
gezamenlijke resultaten waren ook het LIEC en de RIEC’s afzonderlijk actief
op de portefeuillethema’s. In de kaderteksten treft u voorbeelden aan van
initiatieven van individuele RIEC’s op deze thema’s.

In de regio Amsterdam-Amstelland is in 2022 fors geïnvesteerd in publiekprivate samenwerkingen. Zo is een convenant afgesloten tussen de
gemeente Amsterdam en Syntrus Achmea om gezamenlijk
woningmisbruik door criminelen te voorkomen en aan te pakken. De
uitwerking van het convenant bestaat onder andere uit het verbeteren van
de screening van huurders. Daarnaast is een start gemaakt met het
platform ‘Tafel 020 – Weerbaar Vastgoed’ waarin ook het doel is om
crimineel misbruik van vastgoed in de regio tegen te gaan, samen met
onder andere notarissen, makelaars en vastgoedeigenaren. Aan beiden
trajecten wordt vervolg gegeven in 2023.

Versterking RIEC-LIEC-bestel
In 2021 werd de strategische agenda van RIEC-LIEC voor de periode
2021-2023 opgesteld. In de agenda beschrijft RIEC-LIEC in drie stappen op
welke wijze zij ondermijning de komende jaren nog beter kunnen
aanpakken:
1. Om criminelen een stap voor te blijven, wil RIEC-LIEC de partners helpen
om expertise en instrumenten doorlopend te vernieuwen en
maatschappelijke coalities steeds verder uit te breiden.
2. De versterking van de aanpak van ondermijning in de regio’s met
behulp van de incidentele versterkingsgelden willen we vasthouden en
verstevigen.
3. Een goede informatiepositie is een van de belangrijkste wapens tegen
ondermijning. Door nieuwe analysetechnieken maken we onze
informatiepositie steeds dynamischer. Hiervoor hebben we een veilige
basis nodig, waarin integrale informatie op een rechtmatige wijze
wordt vastgelegd.
De strategische agenda is voor RIEC-LIEC voor 2021-2023 het kader
waarbinnen het bestel wordt versterkt en doorontwikkeld. Daarbinnen

3.4.1. Eenduidige informatiepositie
De georganiseerde ondermijnende criminaliteit opereert van lokaal tot
internationaal. De organisatiestructuur bestaat doorgaans uit fluïde
contacten en samenwerkingsverbanden, waarin de onderwereld nauw
verweven is met de economische en logistieke processen in de
bovenwereld. De modus operandi vernieuwt zich permanent. Dit vraagt
om een robuust, wendbaar en goed toegerust overheidsnetwerk, dat goed
zicht heeft op dit grote en complexe werkveld en de zich steeds
vernieuwende ondermijnende criminele samenwerkingsverbanden en
processen, en daarop snel en effectief kan inspringen. Het RIEC-LIEC-bestel
kan hier van groot nut zijn, omdat zij een platform is waar informatiedeling
door partners mogelijk is. Hierdoor kan worden gekomen tot een robuuste
en uitstekende integrale informatiepositie. Onder de portefeuille integrale
informatiepositie wordt gewerkt aan analyseproducten die als een
wegwijzer kunnen dienen voor het nemen van besluiten met betrekking
tot de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit.

Jaarverslag 2022 33

Portefeuille integrale informatiepositie
In 2022 stonden in het portefeuilleplan integrale informatiepositie zeven
deelprojecten opgenomen waar de projectleiders integrale
informatiepositie van de RIEC’s samen aan werken, waarbij soms ook
andere partners betrokken worden. De onderwerpen zijn:
1. uniformeren en professionaliseren intelligenceproces;
2. eenduidigheid in informatieverwerking;
3. gezamenlijk opleiden en trainen;
4. ondersteunen verbeteren informatiepositie, te beginnen bij de
gemeente;
5. integrale crime scripting;
6. monitoren ontwikkelingen op intelligencegebied;
7. visie op intelligence.
Het uniformeren van het intelligenceproces is in 2022 samen met de
partners uitgewerkt voor de functie van het RIEC, te weten integraal
samenwerken. Het doel van deze uitwerking is dat de RIEC-samen­
werkingsverbanden en de RIEC-bureaus eenduidig gaan werken met
herkenbare processtappen en producten. De professionalisering hangt
samen met de wijze van implementeren, onderhoud en borging die nog
volgen Eenduidigheid in informatieverwerking heeft een tactisch template
opgeleverd in 2022 en kan in 2023 in gebruik worden genomen, zodat er
geleerd kan worden van casuïstieken. Trends en afwijkingen kunnen zo
gesignaleerd worden. Het gezamenlijk opleiden en trainen heeft in 2022
een eerste stap gezet door vier deeltrainingen te beschrijven voor analisten
en onderzoekers en financiering hiervoor te regelen. Hierdoor kan het
trainen van de analisten en onderzoekers in 2023 aanvangen. Over het
ondersteunen bij het verbeteren van de informatiepositie, te beginnen bij
de gemeente, is afgelopen jaar besloten om dat in 2023 op te pakken.
Integrale crime scripting heeft voor het thema synthetische drugs (syndru)
een integraal crime script gemaakt en is begonnen met testen. Monitoren
ontwikkelingen op intelligencegebied heeft een begin gemaakt, maar
geconcludeerd is dat dit vraagt om structurele aandacht. Het werken aan
een visie op intelligence en het uitwerken van enkele aanbevelingen van
Commissie Van der Vlist hebben onder meer vorm gekregen in
deelopdracht 1. Hiertoe is samen met de politie een inventarisatie over
intelligence samenwerking uitgevoerd onder de hoofden van de DRIO en
het RIEC-Bureau. Uitkomsten hiervan zijn meegenomen in deelopdracht 1.
Het LIEC ondersteunt de portefeuille door het voorbereiden van de
overleggen, coördineren van activiteiten en het leveren van expertise op
intelligencegebied. Verder heeft het LIEC een groot deel van de
inventarisatie van de samenwerking hoofden RIEC’s en DRIO-chefs voor
haar rekening genomen. Tot slot heeft het LIEC actief voorstellen ingediend

bij DGO voor het verkrijgen van financiering van de opleidingen om zo te
komen tot eenheid in opvatting in het uitvoeren van het informatieproces.

Handreikingen informatiebeelden – Taskforce-RIEC
Brabant-Zeeland
Gemeenten hebben vaak beperkt zicht op wat zich afspeelt in het
buitengebied, op bedrijventerreinen of bijvoorbeeld in winkelcentra.
Deze gebieden vormen met regelmaat een blinde vlek. Omdat gemeenten
niet weten wat er speelt, kunnen zij ook niet de juiste maatregelen of
acties ondernemen. Om gemeenten hierbij te helpen heeft de TaskforceRIEC Brabant-Zeeland in samenwerking met het Lectoraat Ondermijning
van Avans Hogeschool handreikingen informatiebeelden op verschillende
thema’s en gebieden ontwikkeld. Gemeenten kunnen met deze
handreikingen, binnen geldende wetgeving, een informatiebeeld
opbouwen tot op adres- en perceelniveau.
Het doel van de handreikingen is om op zorgvuldige en transparante
wijze tot een informatiebeeld te komen. De gefaseerde manier van
informatieverzameling is in lijn met het Model Privacy Protocol
binnengemeentelijke gegevensdeling. Elke fase binnen het werkproces
bevat een uitgewerkte set gevalideerde indicatoren die kunnen
worden gemeten. De gebruiker – meestal een medewerker van de
afdeling Veiligheid of Toezicht en Handhaving – kan aan de hand van
de eigen beschikbare informatie keuzes maken welke indicatoren hij/
zij kan en wil meten om tot het complete informatiebeeld te komen.
De inzichten uit het opgestelde informatiebeeld worden zowel
preventief als repressief ingezet. Het doorlopen van een dergelijk
werkproces biedt ook een basis voor een bredere gebiedsgerichte
aanpak van ondermijnende criminaliteit binnen gemeenten. Deze
Jaarverslag 2022 34

datagedreven aanpak van ondermijning op bedrijventerreinen heeft
geleid tot het ontvangen van de Ondermijning Innovatie Award 2022.
Vanuit het Project Verhogen Informatiepositie Gemeenten zijn
gemeenten ondersteund die met de handreiking aan de slag wilden.
Deze ondersteuningstrajecten begonnen met een intakegesprek en
eventueel met het afnemen van de Datavolwassenheidsscan
Ondermijning Gemeenten. Ruim twintig gemeenten in de regio
hebben een van de ontwikkelde handreikingen voor het bouwen van
een informatiebeeld toegepast. Een voorbeeld is gemeente
’s-Hertogenbosch, waar vervolgens controles zijn uitgevoerd op
bedrijventerreinen en gemeente Sint-Michielsgestel, die de
handreiking informatiebeeld Buitengebied heeft uitgevoerd.
Alle handreikingen zijn te raadplegen op het Kennisplatform
Ondermijning.

Regionaal Operationeel Bestuurlijk Team – RIEC Rotterdam
Het Regionaal Operationeel Bestuurlijk Team (ROBT) is sinds november
2019 actief in de regio Rotterdam. Het team is opgestart vanuit de
voormalige versterkingsgelden en inmiddels opgenomen in het
nieuwe Versterkingsplan 2023 e.v. van het RIEC Rotterdam.
Het ROBT bestaat uit 6 gespecialiseerde toezichthouders en boa’s en
richt zich op de doorontwikkeling van de operationele
ondermijningsaanpak van 23 gemeenten uit de regio Rotterdam. Het
team bestaat uit toezichthouders met verschillende specialismen:
bijvoorbeeld de automotive sector, recreatie en woonfraude.
Het ROBT ondersteunt gemeenten bij de aanpak van ondermijning
door concrete handvatten aan te bieden gericht op operationele
kennis en het versterken van de informatiepositie. Bijvoorbeeld op een
bedrijventerrein of bij een specifieke onderneming, als er signalen of
vermoedens zijn van ondermijnende criminaliteit. Medewerkers van
de gemeenten werden het afgelopen jaar bij 132 integrale
controledagen begeleid. De gehele controle komt aan bod: briefing,
gesprekstechnieken voor gesprekken met ondernemers, herkennen
van signalen, bevoegdheden, debriefing en afhandeling of opvolging.
Daarnaast nam het ROBT 30 maal namens gemeenten deel aan het
Regionaal Controleteam Prostitutie, dat controles uitvoert op
onvergunde seksinrichtingen.

Om de kennis en expertise van het ROBT duurzaam uit te leren is er
bovendien geïnvesteerd in de ontwikkeling van workshops,
bewustwordingssessies en lesmodules. Door middel van theorie en
fictieve controles krijgen studenten en toezichthouders inzicht in
signalen van ondermijnende criminaliteit en een handelingskader
aangereikt. Vanwege grote interesse worden de lesmodules
momenteel doorontwikkeld tot 5-daagse opleidingen voor boa’s,
toezichthouders maar ook politiemedewerkers. Zo zijn workshops van
het ROBT sinds dit jaar een onderdeel van de Handhaver, Toezicht- en
Veiligheids-MBO opleiding van het Zadkine en Albeda-college, de
politie oriëntatiesessies en opleidingssessies voor net afgestudeerde
politiemedewerkers. In 2022 werden 48 van dergelijke lesdagen
gegeven en er wordt een toename verwacht in 2023. Het ROBT
probeert de lessen en workshops altijd af te stemmen op de aanvrager.
Zo maakt het ROBT gebruik van een escaperoom en escapeboot om
het leren ook een beleving te laten zijn.
Tot slot heeft het ROBT desgevraagd en net als in 2021, voorlichting
gegeven aan andere RIEC’s, bijvoorbeeld via de landelijke analistendag,
samen met RIEC Midden-Nederland en aan Taskforce-RIEC BrabantZeeland. Het ROBT draagt sinds kort ook bij aan een Landelijk Overleg
Uitvoeringsteams RIEC.

3.4.2 Weerbare samenleving
Ondermijnende criminaliteit zorgt voor een gevaarlijke parallelle wereld
die onze rechtsstaat en samenleving infiltreert en aantast. Deze
vermenging van de onder- en bovenwereld gebeurt onder meer door het
rekruteren van kwetsbare mensen en jongeren. Daarnaast worden ook
bedrijven en dienstverleners, vaak zonder dat zij zich dat realiseren,
gebruikt om criminele activiteiten te faciliteren. Voor de effectieve
bestrijding van ondermijning is een brede maatschappelijke aanpak
noodzakelijk. Het is noodzakelijk dat organisaties, private partijen en
individuen zich bewust zijn van de mogelijke risico’s en weten wat zij
kunnen doen wanneer zij, of iemand in hun omgeving, door criminelen
benaderd worden. Daarnaast kunnen zij ook een rol spelen bij het
signaleren van ondermijnende criminaliteit. Het is daarbij van belang dat
signalen herkend worden en dat men weet waar men met een melding
terecht kan. RIEC-LIEC streeft ernaar de weerbaarheid van de samenleving
tegen verschillende vormen van ondermijnende criminaliteit te vergroten.
We doen dat onder andere door ons te richten op het vergroten van
bewustwording en weerbaarheid van burgers, (semi)overheidsorganisaties
en private partijen. Binnen de strategische doelstelling weerbare
samenleving richten wij ons primair op een drietal thema’s, te weten,
Jaarverslag 2022 35

aanpak mensenhandel, voorkomen jonge aanwas en aanpak criminele
geldstromen.

Portefeuille mensenhandel
De portefeuille mensenhandel is in het eerste kwartaal van 2022 van start
gegaan. Dit eerste jaar lag de nadruk op het in kaart brengen en delen van
de expertise en activiteiten tussen de RIEC’s. Dit is bijvoorbeeld gebeurd
door de fenomeenbeelden van de RIEC’s te inventariseren en te bekijken of
er kansen liggen voor samenwerking. Dit heeft geleid tot een proef waarbij
twee RIEC’s nader hebben onderzocht of het mogelijk was om een
gezamenlijk fenomeenonderzoek te doen. Helaas bleek dit niet haalbaar in
verband met beperkingen rond de uitwisseling van informatie tussen
RIEC’s. Daarnaast is ingezet op het verbeteren van de samenwerking met
landelijke partners en stakeholders. Dit heeft onder andere geresulteerd in
deelname van een RIEC-liaison aan overleggen van het Expertisecentrum
Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM). Ten slotte heeft de
portefeuillehouder mensenhandel haar rol als vertegenwoordiger van het
RIEC-LIEC-bestel op landelijk niveau opgepakt. Zo heeft zij namens het
bestel deelgenomen aan de Task Force Mensenhandel en aan de
Stuurgroep die onder regie van het ministerie van Justitie en Veiligheid het
nieuwe programma ‘Samen tegen mensenhandel’ vormgeeft. Het LIEC
heeft de portefeuillehouder ondersteund bij bovenstaande activiteiten.
Daarnaast is er vier keer een bijpraatmoment georganiseerd voor de RIEC’s
en het ministerie van JenV en zorgde het LIEC ervoor dat RIEC’s op de

hoogte waren van relevante landelijke ontwikkelingen en zo nodig input
vanuit de praktijk konden geven. Dit gebeurde onder meer door de RIEC’s te
betrekken bij het traject rond het programma ‘Samen tegen
mensenhandel’ en hen op de hoogte te stellen van zaken als nieuwe
wetgeving en mogelijkheden voor subsidies.
Naast de gezamenlijke aanpak waren de individuele RIEC’s uiteraard ook
actief op de aanpak van mensenhandel. Al naar gelang de aard van de
regionale problematiek verschilde de aanpak per RIEC en richtten de RIEC’s
zich op verschillende vormen van mensenhandel, zoals bijvoorbeeld
arbeidsuitbuiting. In het algemeen concentreerden de RIEC’s zich vooral op
het verbeteren van het zicht op de problematiek, het ondersteunen van
gemeenten bij de aanpak van mensenhandel en ernstige benadeling en
het verbeteren van de samenwerking met de partners. Daarnaast werd er
door de RIEC’s veel geïnvesteerd in het vergroten van kennis en bewustzijn
van signalen van mensenhandel. In verschillende RIEC’s is er daarnaast ook
concrete casuïstiek gedraaid op het gebied van mensenhandel.

Jaarverslag 2022 36

Portefeuille jonge aanwas
In 2022 zijn de regionale versterkingsplannen gemaakt en uitgewerkt in
een uitvoeringsplan per regio. Bijna alle regio’s hebben jonge aanwas
geprioriteerd in de plannen. Met onze partners streven we in onze
gezamenlijke plannen naar een effectieve aanpak op dit thema. Het is
echter een complexe problematiek. We zitten in een fase van
experimenteren, behouden en uitbreiden wat werkt en elkaar
ondersteunen waar nodig, zowel binnen de regio’s als landelijk.

Diverse interventies in de regio’s

Campagne ‘Kijk op Mensenhandel’ – RIEC Den Haag
De campagne ‘Kijk op Mensenhandel’ is door RIEC Den Haag, samen
met het Regionale Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RSIV)
Den Haag en de regio Rotterdam ontwikkeld voor alle gemeenten die
binnen de eigen organisatie willen werken aan bewustzijn rond het
thema mensenhandel. Op de hiervoor ontwikkelde website
http://www.kijkopmensenhandel.nl worden medewerkers van
verschillende afdelingen van gemeenten op laagdrempelige wijze
geïnformeerd over arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting en seksuele
uitbuiting. Zo krijgen medewerkers antwoord op vragen als: wat
kunnen zij signaleren in bepaalde situaties? En welke vragen kunnen
zij stellen in gevallen waarin ze twijfelen of er mogelijk sprake is van
mensenhandel?
Deze campagne heeft als doel bewustwording van functionarissen
binnen de gemeentelijke organisatie te stimuleren. Gemeenten in het
hele land zijn via de RIEC’s gevraagd aandacht te besteden aan de
website op hun intranet. De uitrol van de campagne loopt door in 2023.
De campagne is onderdeel van de inzet van het RIEC Den Haag op het
geprioriteerde thema mensenhandel/arbeidsuitbuiting. De
gemeenten in de regio Den Haag hebben inmiddels allen een
aandachtsfunctionaris. Deze aandachtsfunctionarissen weten RIEC
Den Haag te vinden bij algemene vragen over het thema en bij
concrete of juist zachte signalen. Dit gaat hand in hand met een
betere samenwerking tussen gemeenten, de NLA en RIEC Den Haag.
Dit geeft een signaal af van een georganiseerde overheid die
arbeidsuitbuiting, of de schijn daarvan, niet tolereert en naast
strafrechtelijk ook bestuurlijk en fiscaal de problematiek aanpakt.

De landelijke projectleidersgroep jonge aanwas heeft afgelopen jaar
wederom goed samengewerkt en dit heeft onder andere geresulteerd in
een eenduidige definitie jonge aanwas voor alle RIEC’s. Dit initiatief heeft
onder andere tot doel, dat de projectleiders gebruik kunnen maken van
elkaars projecten om zo de onderlinge samenwerking uit te kunnen
breiden. Naast de genoemde gezamenlijke landelijke samenwerking,
hebben de projectleiders mooie resultaten geboekt in de eigen regio. Een
aantal voorbeelden van projecten/interventies in de verschillende regio’s
zijn: #Alertprogramma14, de communicatiecampagnes15, Film en lespakket
Buit16, website Dealbrekers17, Haltmodules/MBO lesprogramma18,
Beslisboom19, Credible Messengers20 en de Risk Factory21. Dit is slechts een
greep uit de vele interventies die het afgelopen jaar lokaal zijn ontwikkeld,
worden bestendigd in de lopende aanpak en worden uitgeleerd/gedeeld op
aanvraag vanuit andere regio’s.
Voor het komend jaar willen de landelijke projectleiders een visiedocument
opstellen met gezamenlijke doelen voor een samenwerking op jonge
aanwas, waarbij de projectleiders landelijk optrekken in het geheel, maar
waarbij de gemaakte regionale plannen leidend zijn in de uitvoering.
Zij hebben daarbij aandacht voor de verbinding met de Preventie met
Gezag (PmG) gemeenten met een grote uitdaging op jonge aanwas. Maar
ook voor de kleinere niet PmG gemeenten, die in bepaalde wijken kampen
met jonge aanwas in de ondermijnende criminaliteit en hierbij de
slagkracht kunnen gebruiken van de landelijke projectleiders in de regio.
https://www.youtube.com/watch?v=ebr7jdfbljk&t=2s
https://www.crimitalk.nl/ en https://www.crimitest.nl/
16
www.buitindeklas.nl
17
home - dealbreakers
18
Weerbare Samenleving - Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland (taskforce-riec-brabantzeeland.nl)
19
feit of onderbuikgevoel: wat te doen bij drugs op school? - veiligheidscoalitie
20
www.crediblemessengers.nl
21
www.riskfactorytwente.nl
14
15

Jaarverslag 2022 37

Crimitest – RIEC Limburg

Portefeuille criminele geldstromen (in oprichting)

De Task Force Jeugdige Ondermijners voert in 2022 een
communicatiecampagne gericht op Limburgse jongeren en ouders om
te waarschuwen voor de gevaren van ondermijnende criminaliteit,
genaamd www.crimitest.nl.

Eind 2022 is besloten om de specifieke meerwaarde van een portefeuille
criminele geldstromen te verkennen. Hiertoe zal in 2023 een bijeenkomst
met de RIEC’s georganiseerd worden om te inventariseren welke lopende
initiatieven en knelpunten er op dit thema zijn. Mede op basis van de
uitkomsten van die inventarisatie zal de focus van de portefeuille nader
vormgegeven worden en zullen de doelstellingen voor deze portefeuille
worden geformuleerd.

Crimitest 1: Hoe geschikt ben jij om te werken als crimineel?
Een online test die jongeren (op hun telefoon, PC of een ander mobiel
device) kunnen invullen en delen met elkaar. Deze online test heet
Crimitest: jongeren kunnen na het beantwoorden van 10 vragen laten
uitrekenen hoe geschikt zij zijn voor (ondermijnende) criminaliteit. Uit
de test, waarin stilgestaan wordt bij de gevaren van werken in de
criminaliteit, komt een score, een eigen crimi-naam met bijpassend
grappig GIF-je en een begeleidende tekst, waarbij ook gemakkelijk
doorgeklikt kan worden naar het achterliggende platform.
Crimitest 2 richt zich op ouders/ verzorgers, “Bescherm jij je kind
genoeg tegen criminaliteit?”. Een online test die ouders kunnen
afnemen. De campagne geeft ouders/verzorgers een aantal handige
tips. Zo worden signalen genoemd om ouders bewust te maken van
signalen die je kunt opmerken wanneer je kind bij criminaliteit
betrokken is, zoals bijvoorbeeld:
• gedragsverandering;
• het bezitten van meerdere mobiele telefoons;
• onverklaarbaar cash geld;
• duurdere kleding en sieraden.
Van beide testen kunnen de uitkomsten gedeeld worden via
WhatsApp, Snapchat, TikTok, Instagram en andere kanalen.
Jongeren, ouders en professionals
Het achterliggende platform (www.
crimitest.nl) is gericht op jongeren, maar
ook voor ouders en professionals zal er een
pagina beschikbaar zijn. Op deze pagina’s
vinden zij informatie over signalen en
mogelijkheden tot het inschakelen van
hulp bij vermoedens van betrokkenheid bij
ondermijning door een jeugdige. Veel
professionals gebruiken de crimitest als
gesprekstool in het contact met jongeren.
Crimitest 3, het laatste onderdeel van de
communicatiecampagne is momenteel in
ontwikkeling.

De afzonderlijke RIEC’s zijn ook actief op het thema criminele geldstromen.
Enkele voorbeelden hiervan zijn projecten gericht op het intensiveren van
afpakken criminele gelden, een fenomeenonderzoek naar witwassen via
vastgoed en een brede aanpak gericht op underground banking.

Witwassen op vakantieparkenRIEC Oost-Nederland
Er is vermoedelijk vaker sprake van
criminele investeringen in vakantieparken
dan wij denken. Dat is de uitkomst van
het fenomeenonderzoek Criminele
investeringen in vakantieparken, dat in
2022 werd gepubliceerd door RIEC
Oost-Nederland. Ondermijnende
criminaliteit op vakantieparken is al
langer een thema, maar voor criminele
investeringen op vakantieparken is veel
minder aandacht, terwijl de bedragen die hierin omgaan groot zijn,
net als het ondermijnende effect.
Uit het onderzoek bleek dat in Oost-Nederland, maar ook in de rest
van het land, verschillende signalen bestaan van mogelijke criminele
investeerders die vakantieparken opkopen of anderszins misbruiken.
Het investeren in en opkopen van vakantieparken en recreatie­
woningen biedt kansen voor criminelen. Zij kunnen hun zwart
verdiende geld witwassen via de aankoop van één of meerdere
recreatiewoningen of zelfs van een heel vakantiepark. Dat doen ze
bijvoorbeeld door renovatie, herkaveling, exploitatie of doorverkoop
van de woningen, maar ook door het inbrengen van zwart geld in een
goedlopend vakantiepark.

Jaarverslag 2022 38

Investeringen in de recreatiesector kunnen de crimineel bovendien een
positie geven in de bovenwereld, bijvoorbeeld door samen te werken
met de lokale overheid voor de realisatie of renovatie van een
vakantiepark. Omdat dit vaak gunstig is voor de lokale economie en
het toerisme, kan dit leiden tot een minder kritische houding van de
gemeente ten opzichte van de investeerder.
Ook blijkt uit het onderzoek dat veel geld kan worden verdiend door
recreatiewoningen of -parken te gebruiken voor de huisvesting van
arbeidsmigranten of andere kwetsbare doelgroepen, of door
recreatieobjecten in te zetten voor drugsproductie, illegale prostitutie
of de opslag van illegale goederen.
Het onderzoek heeft daarnaast aangetoond dat er nog te weinig zicht
is op dit fenomeen om criminele investeringen te voorkomen of tegen
te gaan. Cijfers over de omvang van dit probleem ontbreken dan ook.
Dit heeft onder meer te maken met:
1. De koop en verkoop van chalets en stacaravans (niet
registergoederen) vindt buiten het zicht van de overheid plaats.
Deze worden immers niet geregistreerd bij het Kadaster.
2. De koop en verkoop van recreatieobjecten kan in contanten
worden gedaan.
3. Als criminelen hun geld in (recreatief) vastgoed investeren en dit
niet op tijd wordt onderkend, dan kunnen zij met dit vastgoed
meer geld verdienen en valt op een gegeven moment niet meer te
achterhalen wat de herkomst van het geld is geweest.
4. Criminele investeringen in vakantieparken staan niet als dusdanig
geregistreerd in de bekende bronnen.
5. Veel gemeenten hanteren geen realistische en consequente lijn in
handhaving op de parken.
Een vervolgonderzoek van RIEC Oost-Nederland zal binnenkort nog
meer inzicht geven in dit probleem.
De publicatie van het onderzoek heeft veel stof doen opwaaien in de
media en het bestuur. In vrijwel alle landelijke en regionale media
verschenen artikelen en reportages over het rapport. Ook was er
aandacht voor in diverse talkshows. Deze aandacht leidde tot moties
en vragen in de Tweede Kamer. Ook hebben verschillende publieke en
private organisaties het thema nu geprioriteerd. Provincies, het CCV en
verschillende banken verkennen momenteel wat zij kunnen betekenen
in de aanpak van dit probleem.

Aanpak criminele geldstromen – RIEC AmsterdamAmstelland
Het RIEC AA richt zich binnen de aanpak van criminele geldstromen op
ondergronds bankieren. Ondergronds bankieren wordt gebruikt voor
het verplaatsen en witwassen van criminele gelden. Crimineel
ondergronds bankieren kan op verschillende manieren plaatsvinden:
door middel van geldhandel, smokkel van bulk cash, trade based
money laundering (TBML) en cryptovaluta.
Afgelopen jaar is een groot succes behaald. Op basis van een
strafrechtelijk onderzoek is in samenwerking met de gemeente
Amsterdam en de Belastingdienst een groot ondergronds bankierennetwerk duurzaam verstoord. Meerdere panden – waarin onder
andere een reisbureau was gevestigd - zijn door de burgemeester
gesloten op basis van openbare orde problematiek rondom witwassen.
Ook is in deze zaak gebruik gemaakt van een TNO Scientist on the Job,
waardoor met een inventieve interventiestrategie maximale impact
op het netwerk is gemaakt.
Naast deze repressieve aanpak, is preventie ook een belangrijk
onderdeel van de ondergronds bankieren aanpak. Een belangrijk
aandachtspunt hierin is om de opgedane kennis over ondergronds
bankieren naar een volgend niveau te tillen. Dit hebben we afgelopen
jaar gedaan door informatie over ondergronds bankieren in een
openbaar kennisdocument te vatten. Het openbare kennisdocument is
gepubliceerd op het KPO. Met dit kennisdocument kan de doelgroep
(politiek, gemeenten, politie, rechterlijke macht, de journalistiek,
financiële instellingen en brancheverenigingen) ondernemingen waar
risico’s zijn voor ondergronds bankieren gaan signaleren en aanpakken.

Jaarverslag 2022 39

3.4.3. Eén sterke overheid
De infiltratie en misbruik van de bovenwereld door criminelen beperkt zich
niet tot bedrijven en burgers, ook de overheid kan een doelwit zijn. Denk
daarbij bijvoorbeeld aan criminelen die een vergunning aanvragen voor het
starten van een bedrijf in de gemeente, of proberen subsidies te krijgen.
Criminelen kunnen proberen besluitvorming in bijvoorbeeld een gemeente
te beïnvloeden of misbruik maken van economische en logistieke
structuren. Om te voorkomen dat de overheid misbruikt wordt, is het van
belang dat diezelfde overheid alert en weerbaar is tegen criminele invloed.
RIEC-LIEC streeft naar een weerbare overheid die criminelen niet
ongemerkt faciliteert en die inzicht heeft in eventuele zwakke plekken in
de eigen organisatie en deze adequaat aanpakt. Binnen deze strategische
doelstelling concentreert RIEC-LIEC zich primair op de weerbaarheid van
het regionale en lokale bestuur.

Portefeuille bestuurlijke weerbaarheid
Bestuurlijke weerbaarheid is voor alle onderdelen van de
overheidsorganisatie van belang. Niet alleen voor het bestuur en de
afdeling veiligheid, maar juist ook voor afdelingen die zich bezighouden
met economische zaken, burgerzaken en het sociaal domein.
De RIEC’s hebben in 2022 ingezet op onder andere:
• Het vergroten van bewustwording bij gemeenten en provincies door
onder andere het organiseren van bijeenkomsten, roadshows en het
geven van trainingen voor zowel ambtenaren als colleges van B&W en
Gedeputeerde Staten en gemeenteraads- en provinciale statenleden.
• Het inzichtelijk maken van de mate van bestuurlijke/ambtelijke
weerbaarheid via bijvoorbeeld weerbaarheidsscans die door de RIEC’s
worden uitgevoerd.
• Het geven van advies en praktische ondersteuning om de weerbaarheid
concreet en effectief te verbeteren.
Hiervoor ontwikkelden de RIEC’s nieuwe instrumenten, handreikingen en
dergelijke en boden zij soms ook directe ondersteuning aan bij de
uitvoering en opvolging van verbeteringen in de weerbaarheid. Zo is
bijvoorbeeld in 2022 de methode ‘bestuurlijk afpakken’ gerealiseerd die
gemeenten helpt bij het verhogen van de financiële weerbaarheid.

lokale overheidsorganisaties tegen deze criminele invloeden. In de eerste
helft van 2022 is met ondersteuning van het LIEC en de RIEC-LIEC
Werkplaats Weerbare Overheid een portefeuilleplan opgesteld. Hierin zijn
enkele doelen en resultaten opgenomen, zoals:
• Het adviseren van gemeenten/provincies/regio´s over het gezamenlijk
realiseren van een ambitieniveau bestuurlijke weerbaarheid om
waterbedeffecten te voorkomen.
• Het inzichtelijk maken van het bestaande aanbod voor gemeenten en
waar nodig doorontwikkelen, zoals onderdelen van de
weerbaarheidsscans die RIEC’s uitvoeren.
• Een gezamenlijke visie rond ondersteuning van kleinere gemeenten
door de RIEC’s. En daarbij het uitwisselen van ervaringen hoe te komen
tot meer uitvoeringskracht door bijv. het inrichten van bestuurlijke
interventie-/ondersteuningsteams.
Medio 2022 is gestart met de uitvoering van deze opdracht. Hiermee
ondersteunen we een van de prioriteiten uit de strategische agenda van
het RIEC-LIEC-bestel: één sterke en weerbare overheid. “Het is voor het
versterken van de landelijke ondermijningsaanpak goed als we in de
toekomst nog meer streven naar een basisniveau van ondersteuning en een
eenduidige dienstverlening die RIEC’s kunnen leveren om de bestuurlijke
weerbaarheid te vergroten. Hierbij wel ook rekening houdend met de
regionale verschillen die er zijn. Zo voorkomen we nog beter dat criminelen
gaten zoeken in de verdediging en zo waterbedeffecten op kunnen treden”,
aldus de landelijk portefeuillehouder.

Flevolandse norm: samen sterk tegen ondermijning – RIEC
Midden-Nederland
In mei 2021 hebben de Flevolandse burgemeesters en de Commissaris
van de Koning hun handtekening gezet onder de Flevolandse norm.
Doel van de norm is om de gemeenten en provincie weerbaarder te
maken tegen ondermijnende criminaliteit. De partners hebben
toegezegd om eind 2022 aan de norm te voldoen. Door beleid af te
stemmen en samen te werken trekken de partners een gezamenlijke
‘muur’ op en voorkomen ze in Flevoland het zogenaamde
waterbedeffect.

De hoofden RIEC hebben in 2022 een landelijke portefeuille bestuurlijke
weerbaarheid ingericht. Deze portefeuille focust zich op het realiseren van
een organisatiebrede benadering en zowel regionale als landelijke
samenwerking22 die zich richt op het weerbaarder maken van regionale en
22

Zoals door deelname aan het programma Weerbaar Bestuur van het ministerie van

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Jaarverslag 2022 40

Vanaf mei 2021 is er door de gemeenten en provincie hard gewerkt
om de ambitiepunten te behalen. In de ambtelijke Districtelijke
Werkgroep Ondermijning, gefaciliteerd door het RIEC MiddenNederland, zijn de resultaten gemonitord en gedeeld. De partners
wisten van tevoren dat de norm op sommige vlakken ambitieus was.
Tijdens de gesprekken in het Districtelijke Veiligheidscollege is door
verschillende burgemeesters ook begrip gevraagd dat sommigen
ambitiepunten later opgepakt worden vanwege onder andere minder
en verschil in capaciteit.
Ondanks dat niet alles gehaald is, kijken de partners met trots terug
op het traject. In totaal is namelijk voldaan aan 83% van de
Flevolandse norm. Er zitten daarin ook geen grote verschillen tussen
de partners, aangezien de lacunes vooral zitten op specifieke
ambitiepunten die moeilijk haalbaar bleken. Vooral op het gebied van
integriteit bleken ambitiepunten te ambitieus, waren er landelijke
ontwikkelingen waar partners geen invloed op hadden of waren
gemeentelijke afdelingen nog niet klaar om van hun vastgestelde
beleid af te wijken. Dit thema blijft een ontwikkelpunt.
Bij de successen mogen we ook wel even stilstaan. Daar hebben
verschillende ambtenaren hard aan gewerkt:
• Alle gemeenten hebben actief gewerkt aan bewustwording
middels trainingen en voorlichtingssessies.
• Alle gemeenten hebben hun toolbox ondermijning gevuld (APV).
• Alle gemeenten zijn aan de slag gegaan met hun Bibob-beleid.
• Alle gemeenten hebben een meldpunt ondermijning.
• Alle gemeenten zijn aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem.
• Alle gemeenten hebben een lokaal ondermijningsoverleg.
• Alle gemeenten zijn in staat om monodisciplinaire controles uit te
voeren.
Daarnaast is er tussen de gemeenten informatie-uitwisseling op gang
gekomen rondom nieuwe aanpakken, draaiboeken, voorbeelden van
raadsvoorstellen, rechtelijke uitspraken en andere zaken die men van
elkaar kan benutten. Dit is geen ambitiepunt uit de Flevolandse norm,
maar een direct gevolg van de goede samenwerking die er is ontstaan
tussen de gemeenten en provincie.
Omdat stilstand leidt tot achteruitgang, is in opdracht van het
Districtelijk Veiligheidscollege besloten om te werken aan een
Flevolandse norm 2.0 waarin de lat weer verlegd gaat worden in het
jaar 2023.

Quickscans Gemeentelijke Weerbaarheid –
RIEC Noord-Holland
Samen met de provincie Noord-Holland en een onderzoeks- en
adviesbureau heeft het RIEC Noord-Holland de Quickscan
Gemeentelijke Weerbaarheid ontwikkeld. In 2021 en 2022 heeft het
RIEC Noord-Holland gemeenten de mogelijkheid geboden om hun
eigen interne weerbaarheid tegen ondermijnende criminaliteit
inzichtelijk te maken. Met behulp van de scan zijn de kwetsbare
processen van verreweg de meeste gemeentelijke organisaties in de
eenheid Noord-Holland in beeld gebracht en is duidelijk geworden
welke risico’s gemeenten lopen om zelf ondermijnd te worden.
Ondersteuningsaanbod gemeenten
Op basis van de uitkomsten en aanbevelingen van de Quickscan
Gemeentelijke Weerbaarheid geeft het RIEC Noord-Holland
gemeenten advies op maat. Zo ondersteunt het RIEC gemeenten bij
het opstellen van een actieplan dat zich richt op het weerbaarder
maken van de ambtelijke organisatie. Het gaat daarin bijvoorbeeld
over bewustwording en de aanpak van kwetsbare werkprocessen,
maar bijvoorbeeld ook om de inrichting van een informatieknooppunt,
waar alle informatie over (mogelijke) ondermijning in een gemeente
samenkomt. Een ander voorbeeld is het inrichten van een overleg
waar medewerkers van verschillende afdelingen van de gemeenten
samen signalen over ondermijning bespreken. Al dit soort zaken zijn
belangrijk om een goede gemeentelijke informatiepositie te kunnen
opbouwen en een effectieve lokale en regionale aanpak van
ondermijnende criminaliteit te kunnen ontwikkelen.

3.4.4. Professionele organisatie
De georganiseerde ondermijnende criminaliteit beschikt over een bijna
ongelimiteerde hoeveelheid (crimineel verkregen) geld en kan daardoor
steeds gebruikmaken van de nieuwste technieken. Maatschappelijke
ontwikkelingen zoals digitalisering en internationalisering maken deze
criminele tussenwereld nog complexer. Dit vraagt om een robuust,
wendbaar en goed toegerust RIEC-LIEC-samenwerkingsverband, dat kan
inspringen op verandering en deze ondermijnende criminele processen
systeemgericht en duurzaam verstoort en de samenleving weerbaar
maakt. Met hun lokale, regionale, nationale en internationale netwerk en
door de ontkleurde structuur zijn de RIEC’s en het LIEC een platform voor
de samenwerking tussen de convenantpartners. Om effectief te kunnen
blijven ondersteunen en de samenwerkende partners te helpen om
expertise en instrumenten doorlopend te vernieuwen, moeten de RIEC’s en
het LIEC zelf ook robuust, wendbaar en goed toegerust zijn en blijven.
Jaarverslag 2022 41

Onder de noemer professionele organisatie werkt RIEC-LIEC onder drie
thema’s samen aan een robuust en effectief RIEC-LIEC-bestel.

Portefeuille actualisatie werkprocessen
Het project actualiseren werkprocessen is onderdeel van de portefeuille
professionele RIEC-LIEC-organisatie. De actualisatie werkprocessen betrof
drie van de vier beschreven werkprocessen op riec.nl, te weten:
1. Integrale casusaanpak
2. Handhavingsknelpunten
3. Wijk- en gebiedsscan/nulmeting
Door de actualisatie op te pakken met de landelijke partners (Openbaar
Ministerie, politie, Belastingdienst, NLA en RIEC-LIEC) wordt gekomen tot
een eenduidige manier van werken. Hierdoor wordt het integraal
samenwerken voor zowel binnen als buiten het bestel voorspelbaar en
transparant. Bovendien is er sprake van duidelijke (informatie)producten.
Verder is deze eenduidigheid noodzakelijk voor het komen tot een adequaat
IV-systeem/-omgeving dat kan communiceren met partner-systemen.
Het resultaat van het project actualisering werkprocessen is een
beschreven werkwijze integraal samenwerken die van toepassing is op 1)
integrale casusaanpak en 2) handhavingsknelpunten. De werkwijze
integraal samenwerken bestaat uit de volgende zeven stappen:
1. Indienen signaal
2. Verkennen
3. Informatie delen & analyseren
4. Adviseren
5. Uitvoeren
6. Evalueren
7. Afsluiten
Iedere stap van de werkwijze is beschreven voor a) inhoud, b) actoren, en c)
input/output. Verder staan er bij de stappen de tips en trucs, wat er moet
worden gelogd en de hulpmiddelen vermeld. Tot slot worden gehanteerde
begrippen gedefinieerd. Op deze wijze wordt in de eerste helft van 2023
gekomen tot een eenduidige interpretatie van de werkprocessen
casusaanpak en handhavingsknelpunten zoals die op riec.nl staan. Tevens
wordt dan bekeken of deze werkwijze ook toepasbaar is voor gebied- en
wijkscan/nulmeting.

Fenomeenonderzoek (cyber)criminele jeugdnetwerken –
RIEC Noord-Nederland
Onder het bestuurlijke focusthema Jonge aanwas en het
handhavingsknelpunt Cybercrime is door RIEC Noord-Nederland een
onderzoek gestart naar de aanpak van (cyber)criminele jeugd­
netwerken in Noord-Nederland. Het zicht op criminele jeugd­
netwerken is de afgelopen jaren verminderd. Er zijn aanwijzingen dat
zulke netwerken hun werkterrein (deels) verleggen. In plaats van
traditionele delicten, plegen ze nu (ook) cybercriminaliteit.
Tegelijkertijd weten we dat cybercriminele jeugdnetwerken nog steeds
sterk lokaal verankerd zijn. Het stelt gemeenten en hun zorg- en
veiligheidspartners voor een uitdaging. Zonder zicht op (cyber)
criminele netwerken is het aanpakken ervan onmogelijk en bovendien
vraagt de aanpak van cybercrime wellicht om nieuwe interventie­
strategieën.
Daarom wordt in Noord-Nederland onderzoek gedaan naar dit
fenomeen. Het onderzoek is nadrukkelijk meer dan een
momentopname. Op basis van de inzichten uit het onderzoek wordt
een methodiek ontwikkeld waarmee lokale veiligheidscoalities ook in
de toekomst zicht kunnen krijgen op cybercriminele jeugdnetwerken.
Daarnaast wordt een handreiking geschreven voor de (integrale)
aanpak ervan. Het onderzoek is geïnitieerd en wordt begeleid door een
consortium van gemeenten, de politie, het OM, het RIEC NoordNederland en vertegenwoordigers vanuit het bank- en telecomwezen.
Vanwege diens specifieke expertise wordt samengewerkt met
wetenschappers van het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit
en Rechtshandhaving (NSCR) en de Haagse Hogeschool. De
( juridische) exercitie om de samenwerking vorm te geven, waarbij het
vooral ging om de voorwaarden waaronder de voor het onderzoek
benodigde informatie-uitwisseling plaats kon vinden, heeft geleid tot
een breder toepasbare werkwijze voor samenwerking met de
wetenschap in RIEC-verband.
De eerste onderzoekshandelingen – literatuurstudie, interviews,
uitvraag partners – zijn verricht en de resultaten van het onderzoek
worden in 2023 verwacht.

Jaarverslag 2022 42

Portefeuille sterk merk

Portefeuille vernieuwing informatievoorziening

De structurele gelden die in 2021 werden toegekend maakten het mogelijk
structureel te investeren in de versterking van het RIEC-LIEC-bestel. De
structurele versterking en verdere professionalisering van de RIEC’s en het
LIEC bracht ook de verantwoordelijkheid met zich mee om gezamenlijk tot
een efficiënte en toekomstbestendige samenwerking te komen. Hier liggen
een duidelijke positionering en uitstraling aan ten grondslag. Om deze
positionering vorm te geven ging in 2022 de portefeuille sterk merk van
start met de hoofden van RIEC Amsterdam-Amstelland en RIEC MiddenNederland als portefeuillehouder. Hun opdracht was om met de RIEC’s en
het LIEC een RIEC-LIEC merkidentiteit en richtlijnen voor een huisstijl te
ontwikkelen. Om deze opdracht te realiseren kreeg in 2022 een extern
bureau de opdracht om een sterke RIEC-LIEC merkidentiteit en nieuwe
huisstijl te ontwikkelen. In 2022 zijn hiervoor in een werkgroep, waarin alle
RIEC’s en het LIEC door een communicatieadviseur werden vertegen­
woordigd, de sterk gedeelde waarden en voorkeuren vastgesteld. Deze
vormen het vertrekpunt voor de collectieve identiteit en de richting voor
concept en huisstijl.

Het verzamelen, delen en analyseren van informatie is een kernactiviteit
voor het RIEC-LIEC-bestel. De mogelijkheden van de informatievoorziening
groeien voortdurend in hoog tempo, maar tegelijk groeien ook de risico’s
op schending van privacy en het ongewenst lekken van informatie. De
techniek achter de huidige informatievoorziening in het RIEC-LIEC-bestel is
verouderd en kan in de toekomst onvoldoende blijven voorzien in de
combinatie van groei, vernieuwing, privacy, transparantie en beveiliging.

In 2023 zal de portefeuille sterk merk de geïnventariseerde gedeelde
waarden, vertrekpunten voor positionering, merkidentiteit een nieuwe
huisstijl opleveren. De communicatieadviseurs van de RIEC’s en het LIEC
stemmen de implementatie en een eenduidige toepassing van de nieuwe
huisstijl af.

Er is een organisatie en besturing voor de vernieuwing van de
informatievoorziening opgezet. Deze besturing weerspiegeld de
samenstelling van het RIEC-LIEC samenwerkingsverband en geeft de
partners binnen het RIEC-LIEC-bestel het vertrouwen dat zij voldoende
betrokkenheid en zeggenschap hebben over de vernieuwing van de
informatievoorziening.

In 2020 is besloten om de informatievoorziening te vernieuwen in een
samenwerking tussen RIEC-partners. Na consultaties en een proof of
concept is in 2022 door inhoudelijk betrokkenen geconcludeerd welke
functionaliteit gewenst is voor het vervangen van het bestaande RIEC-IS.
Vanuit het programma ‘1 smart overheid’, dat aanvankelijk regionaal is
opgezet, worden zoveel mogelijk lessen en resultaten met betrekking tot
gegevensanalyse overgenomen. Met de RIEC-partners is overeenstemming
bereikt over een aanpak voor de vervanging van het bestaande
informatiesysteem.

Realisatie van de nieuwe informatievoorziening zal plaatsvinden in samen­
werking met overheidspartners en commerciële partijen. In 2023 wordt
gestart met aanbesteding en het zoeken naar partners binnen de overheid.

Jaarverslag 2022 43

Colofon
Tekst: RIEC-LIEC
Redactie: LIEC
Foto’s: Foto's: Shutterstock (p.1, p.25, p.26, p.31, p.36), Gemeente Leeuwarden (p.10), Mediatheek Rijksoverheid (p.13 © Belastingdienst,
fotograaf: Joep van Rheenen, p.17 fotograaf: Joep van Rheenen, p.24 © Rijksoverheid, fotograaf: Riesjard Schropp , p.39 fotograaf:
Wim Meurer), RIEC-LIEC (p.8, p.28, p.34, p.37, p.38, p.38)
Vormgeving: Xerox/OSAGE
© juli 2023 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder bronvermelding worden
verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige
vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door print-outs, kopieën, of op welke andere
manier zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Jaarverslag 2022 44