Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2011 (32500-V);
- het wetsvoorstel Slotwet en jaarverslag
Ministerie van Buitenlandse Zaken 2009 (32360-V);
- het jaarverslag van Buitenlandse Zaken
(32360-V, nr. 3);
- het rapport bij het jaarverslag van Buitenlandse
Zaken 2009 (32360-V, nr. 4), en over:
- de motie-Dikkers over openbaar maken van afspraken
met ontvangende landen (32500-V, nr. 23);
- de motie-Dikkers over een jaarlijkse evaluatie van het
coherentiebeleid (32500-V, nr. 24);
- de motie-Dikkers c.s. over handhaven van 0,8% bnp
voor ontwikkelingssamenwerking (32500-V, nr. 25);
- de motie-Dikkers c.s. over de beloningsstructuur bij
VN-instellingen (32500-V, nr. 26);
- de motie-Dikkers over terugdringen van de hulpafhankelijkheid (325900-V, nr. 27);
- de motie-Dikkers over de effecten van de verschillende
vormen van hulp op de armoedebestrijding (32500-V,
nr. 28);
- de motie-Dijkhoff over een minder gefragmenteerde
structuur bij de medefinancieringsorganisaties (32500-V,
nr. 29);
- de motie-Dijkhoff over beëindiging van ontwikkelingssamenwerkingsbeleid door lagere overheden (32500-V,
nr. 30);
- de motie-Dijkhoff/Dikkers over niet langer verdubbelen
van donaties bij inzamelingsacties (32500-V, nr. 31);
- de motie-Dijkhoff/Ferrier over ontkoppeling van
hiv/aidsbeleid en SRGR-beleid (32500-V, nr. 32);
- de motie-Irrgang/Dikkers over aanscherping van de
transparantierichtlijn voor Europese multinationale
ondernemingen (32500-V, nr. 33);
- de motie-Ferrier c.s. over proactief uitvoeren van
resolutie 1325 van de Veiligheidsraad (32500-V, nr. 34);
- de motie-Ferrier over coherentie in verband met
duurzame ontwikkeling (32500-V, nr. 35);
- de motie-Ferrier over ontwikkelen van een duurzame
lokale economie (32500-V, nr. 36);
- de motie-Hachchi over behoud van de unieke Nederlandse aanpak bij aidsbestrijding onder kwetsbare
groepen (32500-V, nr. 37);
- de motie-Hachchi c.s. over een Europees actieplan om
resolutie 1325 te concretiseren (32500-V, nr. 38);
- de motie-El Fassed c.s. over maatregelen tegen de
invoer van illegaal gewonnen grondstoffen (32500-V,
nr. 39);
- de motie-El Fassed/Hachchi over een tender gericht op
vrouwen en hun rechten (32500-V, nr. 40);
- de motie-Voordewind over stapsgewijs invoeren van de
bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking (32500-V,
nr. 42);
- de motie-Voordewind over handhaven van de norm van
minimaal 0,7% bnp (32500-V, nr. 43);
- de motie-Voordewind over minimaal 15% van het
ontwikkelingshulpbudget voor onderwijs (32500-V, nr.
44);
- de motie-Voordewind over tegengaan van belastingontwijking (32500-V, nr. 45);
- de motie-Voordewind over geen sectorale steun aan
Rwanda (32500-V, nr. 46);

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

- de motie-Voordewind over het initiatief voor duurzame
handel (32500-V, nr. 47);
- de motie-Voordewind over duurzaam geproduceerde
huismerkproducten van supermarkten (32500-V, nr. 48);
- de motie-Van der Staaij c.s. over substantieel blijven
investeren in (beroeps)onderwijs (32500-V, nr. 49).
De (algemene) beraadslaging wordt hervat.
©
De heer Timmermans (PvdA): Voorzitter. Tja, wat zeg je
in de tweede termijn van zo’n debat? Normaal gesproken
trek je dan conclusies, maar dat is hier nauwelijks
mogelijk. De minister van Buitenlandse Zaken heeft zijn
beleid in de grondverf gezet en de komende maanden
zullen uitwijzen of het waterverf of olieverf is. Wij zullen
hem op zijn daden beoordelen. Wij zullen kijken naar de
voorstellen waar hij mee komt. In mijn eerste termijn heb
ik aangegeven wat de kaders zijn waarbinnen wij dat
zullen beoordelen. Het belang van mensenrechten is
daarbij voor ons heel groot. Het beoordelen van de
plannen rond zijn ministerie zullen wij constructief maar
kritisch doen. Ik zeg dit met zo veel nadruk, omdat ook
bij dit debat weer is opgevallen dat deze minister, wil hij
een meerderheid in deze Kamer hebben, op cruciale
momenten van de oppositie steun zal moeten krijgen. Ik
wil hem bij deze gelegenheid zeggen dat hij wel kan
rekenen op een open mind bij de PvdA-fractie, maar niet
op altijd maar steun als hij in de moeilijkheden komt. Dat
is niet een open uitnodiging om altijd maar bij ons te
komen shoppen.
Met een mengeling van afgrijzen en mededogen heb
ik geluisterd naar de bijdrage van de PVV-fractie aan dit
debat. Mededogen, omdat ik gemerkt heb dat de
woordvoerder van de PVV-fractie oprecht gelooft dat wij
afstevenen op een oorlog met de islam. Als je denkt dat
er een oorlog komt, ga je die natuurlijk ook zelf
voorbereiden. Vandaar ook de inzet op een mogelijke
aanval op Iran. Afgrijzen, omdat ik merk dat daarbij
stellingen worden betrokken die zo in strijd zijn met de
uitgangspunten van het internationaal recht, zo in strijd
met de waarden van de Nederlandse samenleving, dat ik
mij afvraag of de PVV-fractie wel denkt aan het belang
van Nederland en de Nederlanders of dat zij alleen maar
gefixeerd blijft op het redden van Israël. Ook voor de
PvdA-fractie is het een grondrecht voor de mensen die in
Israël wonen dat zij binnen veilige grenzen kunnen
wonen, maar wij geloven niet in de onvermijdelijkheid
van oorlog. Wij geloven ook niet in de onvermijdelijkheid
van een strijd tussen het Westen en de islam. De strijd
vindt plaats in het hart van de islam, en de bondgenoten
van het Westen zijn de gematigde moslims. Je kunt jezelf
geen slechtere dienst bewijzen dan die mensen weg te
zetten als aanhangers van een fascistische ideologie.
Doordat dit kabinet steun heeft gezocht bij de fractie die
dit verspreidt, heeft het kabinet in het buitenland een
hoop uit te leggen. Mede namens collega Pechtold dien
ik een motie in die daarop ingaat. Wij willen weten welke
diplomatieke inspanningen nodig zijn om het beeld van
Nederland nog enigszins overeind te houden bij partners
die wij nu en in de toekomst keihard nodig zullen
hebben.

15 december 2010
TK 35

35-83

Timmermans

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de aanwezigheid van de PVV in het
centrum van de Haagse macht zonder regeringsdeelname moeilijk uit te leggen is in het buitenland, onder
meer omdat de PVV, waarvan de steun onontbeerlijk is
voor het minderheidskabinet, juist op het gebied van het
buitenlands beleid een afwijkend standpunt inneemt en
alle ruimte krijgt dat te ventileren;
van mening dat deze afwijkende houding in het beste
geval betekent dat Nederland onophoudelijk incidenten
moet repareren in de internationale betrekkingen, maar
in het slechtste geval langdurige schade voor Nederland;
overwegende dat de extra inspanningen van de regering
om zowel de gedoogconstructie als de openlijk verkondigde afwijkende meningen van de PVV op het gebied
van het buitenlands beleid ongetwijfeld de nodige extra
kosten met zich brengen;
verzoekt de regering, in kaart te brengen wat de
financiële meerkosten zijn van het herstel van de
opgelopen imagoschade, het repareren dan wel in stand
houden van de internationale relaties, alsmede de extra
inspanningen die ambassades moeten leveren als gevolg
van deze gedoogconstructie, en de Kamer hierover te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Timmermans en Pechtold. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 79 (32500-V).
De heer Timmermans (PvdA): In mijn eerste termijn heb
ik, enigszins refererend aan het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, gezegd dat
het onderscheid vervaagt tussen de actoren in de
klassieke diplomatie en die in de moderne wereld. De
strikte scheiding tussen natiestaten en internationale
organisaties enerzijds en ngo’s, grote sportkoepels, grote
bedrijven en andere actoren anderzijds, vervaagt. Die
nieuwe spelers in het internationale spel zouden aan
dezelfde regels van transparantie en afrekening moeten
voldoen als wij verwachten van staten en gewone
internationale organisaties. Om dat te doen in het
bedrijfsleven hebben wij het Ruggie Framework erg
nodig. Ik heb gezien, en ik dank hem daarvoor, dat de
minister van Buitenlandse Zaken positief heeft gereageerd op de suggestie van de PvdA- en de CDA-fractie
om op dat vlak de komende tijd echt meters te maken.
Wij begroeten dat en vinden dat mooi. Daarom zal ik
daarover de Kamer niet om een uitspraak vragen.
Op het andere gebied, een grotere mate van afrekenbaarheid van nieuwe actoren in het internationale
speelveld, is de reactie van het kabinet zeer afhoudend.
Dat moeten ze zelf maar doen, zegt het. Onze ontwikkelingsorganisaties doen dat al heel goed zelf. Die weten
dat ze met publiek geld werken, dus leggen graag

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

publiek verantwoording af over wat ze doen. Maar er
bestaan ook organisaties als het IOC, de FIFA en de
UEFA, die met heel veel geld werken dat gewoon van
burgers komt, maar die niet of nauwelijks naar buiten toe
verantwoording afleggen over wat ze doen. Ik verwijs
alleen naar de discussie over het vaststellen waar het
volgende wereldkampioenschap voetbal zal plaatsvinden.
Een stel oude mannen in een zaal en niemand weet of
daarmee al of niet veel geld uit Rusland gemoeid is. Er
zijn allerlei vermoedens. Niemand kan het bewijzen. Ik
vind dat burgers er recht op hebben dat dit soort
organisaties, die een belangrijke rol spelen in de
internationale politiek, verantwoording aflegt. Vandaar
deze motie, mede namens de heer Pechtold.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat non-gouvernementele internationale
organisaties (ngo’s), inclusief sportkoepels en -bonden,
een steeds grotere rol op het wereldtoneel spelen,
waardoor het verschil met internationale organisaties
minder duidelijk wordt;
constaterende dat het bij het vergroten van de invloed
van ngo’s, het vergroten van de verantwoordingsplicht
van sommige ngo’s, met name op het vlak van sport,
onevenredig is achtergebleven;
constaterende dat de verplichting tot transparantie,
rechtsstatelijkheid en openbare afrekenbaarheid wel van
toepassing is op staten en de gevestigde internationale
organisaties en eveneens dikwijls reeds van toepassing
is op tal van ngo’s die actief zijn op het vlak van
ontwikkelingssamenwerking;
van mening dat deze verplichting tot transparantie,
rechtsstatelijkheid en openbare afrekenbaarheid in
toenemende mate ook voor ngo’s zou moeten gelden;
verzoekt de regering, het initiatief te nemen in EU- en/of
VN-verband om te komen tot een gedragscode inzake de
wijze waarop ngo’s, inclusief sportkoepels en -bonden
intern en extern verantwoording afleggen, zodat zij gaan
voldoen aan gerechtvaardigde eisen van transparantie,
rechtsstatelijkheid en openbare afrekenbaarheid,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Timmermans en Pechtold. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 80 (32500-V).
De heer Timmermans (PvdA): Tot slot herhaal ik het
volgende, omdat het voor mijn fractie wezenlijk is. Wij
zullen het kabinet op daden beoordelen. Op punten die
cruciaal zijn voor het Nederlands belang, kan het kabinet
rekenen op steun van de PvdA-fractie als de keuzen die
het kabinet maakt overeen komen met de grote lijnen die
wij ons in het buitenlandbeleid voorstellen. Wij rekenen
erop dat het kabinet afstand neemt van opvattingen die

15 december 2010
TK 35

35-84

Timmermans
in de Kamer worden geuit en in strijd zijn met basale
regels van het internationaal recht en het fatsoen. Dat is
voor ons ook een voorwaarde voor constructieve
samenwerking met het kabinet. Wij vragen dat niet om
hier nationale politiek van te maken. Integendeel. Wij
vragen dat omdat Nederland ons lief is, omdat het
belang van Nederland bij ons hoog in het vaandel staat
en omdat wij een naam te verliezen hebben in het
buitenland. Die naam moeten wij koesteren.
©
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen,
maar ik heb niet alle antwoorden even goed begrepen.
De staatssecretaris heeft mij niet kunnen overtuigen van
de meerwaarde van de Wereldbank en de IDA ten
opzichte van de andere kanalen. Ik ben benieuwd wat
daarachter zit, want het lijkt alsof er een deal is gesloten
waarin de staatssecretaris heeft toegezegd, absoluut niet
te zullen beknibbelen op de bijdrage aan de Wereldbank.
Ik snap dat niet. Als je kijkt naar effectiviteit, heeft ook de
Wereldbank nog een slag te maken. Maar op het
vasthouden van de staatssecretaris aan het beleid van de
Wereldbank krijg ik graag nog een toelichting.
Ontwikkelingslanden krijgen een sigaar uit eigen doos,
met de verschuiving van klimaatgelden naar het MFS.
Het hele ontwikkelingsbeleid is natuurlijk constant een
sigaar uit eigen doos, als je het uit het ene potje haalt en
naar het andere potje brengt, maar dat is bij het
klimaatgeld nadrukkelijk pijnlijk, omdat we ons ook niet
houden aan de 0,1% die internationaal is afgesproken
voor milieu- en klimaatactiviteiten.
Ik heb ook niet helemaal begrepen welke informatie de
staatssecretaris heeft toegezegd. Een nota op het gebied
van coherentie van beleid en een nota over economische
investeringen? Ik heb geloof ik gehoord dat ik die krijg,
maar het kan ook zijn dat de staatssecretaris heeft
gezegd dat hij ons die informatie bij Voorjaarsnota zal
doen toekomen. Dat zou ik rijkelijk laat vinden. Ten slotte
heb ik de staatssecretaris goed gehoord: geen kind hoeft
de klas uit door de bezuiniging. Ik word daarover graag
frequent geïnformeerd.

zij voor betaald en daar controleert de Kamer haar op.
Maar daar staat het belang van vrijheid niet tegenover.
Een tweede punt dat ik naar voren haal – een kernpunt
in de vorige begroting, zeer adequaat door deze regering
opgepakt – is selectiviteit. Nederland heeft een goede
naam: wij doen altijd overal alles, en dat zelfs nog heel
behoorlijk, maar wat zouden wij effectief zijn als we daar
selectiever in zouden zijn, en daarin werkelijk prioriteiten
zouden stellen. Dat is trouwens ook een van de rode
draden in het hier terecht waarderend besproken
WRR-rapport. Ik ben blij dat de regering daarvoor in
ieder geval een aanzet probeert te ontwikkelen. Uiteraard
zullen we dan ruzie gaan maken over welke prioriteiten
worden gesteld, maar ik heb liever prioriteiten waar we
ruzie over kunnen maken, dan geen prioriteiten, zelfs op
het gevoelige punt van mensenrechten. Ook daar zijn wel
degelijk prioriteiten te stellen waar Nederland naam,
invloed en greep op heeft. Ik herhaal vanuit liberale kant
opnieuw: de vrijheid van meningsuiting, die vaak ook
een soort basisvrijheid is om weer andere democratische
vrijheden te bevorderen.
Ik heb in eerste termijn een paar zorgen uitgesproken,
waarop deels adequaat is gereageerd. Ik heb er behoefte
aan om daarover nog een enkele motie in te dienen. Ik
begin met een motie over de grondstoffenproblematiek,
die door de minister van Buitenlandse Zaken is behandeld.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat kritieke mineralen, waaronder alle
zeldzame aardmetalen, essentieel zijn voor onze
innovatieve, duurzame industrie;
overwegende dat door de toegenomen vraag van
opkomende economieën relatieve schaarste van deze
grondstoffen sterk toeneemt;
overwegende dat schaarste van deze grondstoffen een
destabiliserend effect kan hebben op de wereldeconomie
en dat internationale afspraken hierover gewenst zijn;

©
De heer Nicolaï (VVD): Voorzitter. Dank aan deze beide
bewindspersonen voor de beantwoording. Wat mij
betreft was het een verstandige beantwoording. Hier en
daar was ze voorzichtig, maar ook dat is misschien niet
onverstandig, zoals het belang van het herstel van
vertrouwen van de wereld in Nederland, na het
Afghanistandebacle. Ik ben heel blij met de toezegging
van het kabinet dat wij in januari een betekenisvolle – de
minister heeft dat letterlijk zo gezegd – invulling
tegemoet mogen zien van de motie-Peters/Pechtold over
politietraining met militaire beveiliging in Afghanistan.
Ik ben ook blij met de wijze waarop de uitgangspunten
van het buitenlands beleid geformuleerd en toegelicht
zijn. Ik haal twee punten naar voren. Kernpunt voor mij,
en altijd voor liberalen, is dat mensenrechten niet
tegenover nationaal belang staan. De VVD staat voorop –
ik loop daar niet voor weg, daarin sta ik ook voorop – bij
het benadrukken dat Nederlands buitenlands beleid altijd
als leidraad het Nederlandse belang moet hebben, want
daar staan wij voor, daar zit de regering voor, daar wordt

verzoekt de regering, voor de zomer van 2011 te komen
met een notitie aangaande het integrale Nederlandse
beleid ten aanzien van grondstoffenzekerheid, in het
bijzonder met betrekking tot zeldzame aardmetalen,
waarin wordt aangegeven:
1. hoe deze grondstoffenzekerheid zal worden bevorderd;
2. hoe een stabiel investeringsklimaat in de producerende landen zal worden bevorderd, met aandacht voor
anticorruptie, duurzame extractie, versterking van het
lokaal bestuur en transparantie van financiële stromen,
mede met het oog op de concurrentiepositie van het

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

Buitenlandse Zaken (begroting)

overwegende dat China meer dan 90% van de zeldzame
aardmetalen produceert en in het recente verleden dit als
strategisch drukmiddel heeft gebruikt;
overwegende dat een aantal kritieke mineralen veelal op
weinig duurzame wijze wordt gedolven in conflictgebieden en fragiele staten;

35-85

Nicolaï
Nederlandse bedrijfsleven;
3. tot welke bijstelling dit moet leiden wat betreft het
nationaal en Europees buitenlandbeleid en het nationaal
economisch beleid (met betrekking tot substitutie,
diversificatie en recycling),
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Nicolaï en Ormel. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 81 (32500-V).

systeem een effectiever buitenlands beleid kan worden
gevoerd over de grens. Ik vind het echter niet aan de
Kamer om dit soort bijna organisatorische afwegingen
mede te maken. Ik dien een motie hierover in, omdat ik
denk dat het goed is om de minister te laten zien dat ook
deze nieuwe Kamer het kabinet langs de eerder
besproken lijnen aanmoedigt en oproept om snel met
een uitwerking te komen.
Motie
De Kamer,

De heer Nicolaï (VVD): Een tweede zorg die ik heb
verwoord in mijn eerste termijn, betrof alles rond
WikiLeaks en de consequenties daarvan. Ik had hier
eigenlijk drie zorgen over. De eerste is dat dit een
aanleiding voor regeringen, uiteraard andere dan de
Nederlandse, kan zijn om te tornen aan de vrijheid van
internet en pers. De tweede is de zorg over onze eigen
beveiliging. De minister heeft daar geruststellende
woorden over gesproken, maar dat is mij niet genoeg.
Helemaal veilig is het namelijk nooit. De derde is de zorg
dat hierdoor juist de open en openhartige communicatie
in het internationale verkeer verkleind wordt, wat wij ook
niet moeten willen. Daarom dien ik een motie in.

overwegende dat het wenselijk is op korte termijn het
postennetwerk op nieuwe leest te schoeien langs de
lijnen van de motie-Nicolaï c.s. van 18 november vorig
jaar;
verzoekt de regering, met een uitwerking te komen zoals
verzocht in die motie en deze voor 1 maart 2011 aan de
Kamer te zenden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Nicolaï, Ormel, Pechtold, Timmermans, El Fassed, Van
der Staaij, Voordewind, Van Bommel en Thieme.
Zij krijgt nr. 83 (32500-V).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de WikiLeaksaffaire duidelijk heeft
gemaakt dat hogere eisen gesteld moeten worden aan
de beveiliging van de vertrouwelijkheid van het
diplomatieke verkeer;
overwegende dat internet- en persvrijheid van fundamentele waarde zijn voor een vrije samenleving;
verzoekt de regering, in internationaal verband de
vrijheid van internet en pers te blijven bevorderen;
verzoekt de regering, zich te beraden op de technische
beveiliging en classificatie van het Nederlandse
diplomatieke verkeer en daarover de Kamer voor de
zomer van 2011 te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Nicolaï, Ormel, Kortenoeven, Pechtold, Timmermans, El
Fassed, Voordewind, Van der Staaij, Van Bommel en
Thieme.
Zij krijgt nr. 82 (32500-V).
De heer Nicolaï (VVD): Mijn derde en laatste punt en ook
zorg, betreft het postennetwerk. De minister heeft daarop
gereageerd. Ik ben blij met de inhoudelijke reactie die hij
nu al heeft gegeven. Ik was wel enigszins verrast, zo zeg
ik er tussen haakjes bij, dat hij aankondigde dat de
bezuinigingen voor het merendeel niet op het postennetwerk neerslaan, maar in Den Haag. Ik ben er namelijk
echt van overtuigd dat met minder geld en een beter

Tweede Kamer

gehoord de beraadslaging,

Buitenlandse Zaken (begroting)

De heer Nicolaï (VVD): Ik sprak over het belang van het
herstel van het vertrouwen van de wereld in Nederland,
maar ik wil afsluiten met het omgekeerde: het belang
van het herstel van het vertrouwen van Nederland in de
wereld. De grote buitenwereld, de globalisering, is geen
tsunami die ons land dreigt te overspoelen. Het
buitenland is een zee van mogelijkheden en kansen,
zeker voor een ondernemend en zeevarend land als
Nederland.
©
De heer Dijkhoff (VVD): Voorzitter. Ik zal twee korte
puntjes aanroeren. Allereerst wil ik het hebben over
begrotingssteun. Na het debatje met de staatssecretaris
bleef bij mij het gevoel hangen dat we niets kunnen
zeggen als we niets geven, terwijl we niet veel durven te
zeggen als we wel iets geven. Ik ben echter wel gevoelig
voor het argument dat afbouwen zorgvuldig moet
gebeuren en dat je een betrouwbare partner moet zijn. Er
liggen al amendementen en moties over bijvoorbeeld
Rwanda. Hoeveel van de sectorsteun aldaar ligt juridisch
vast en hoeveel niet? Dat zou ik graag van de staatssecretaris horen. Daarmee voorkomen we dat we hem voor
een voldongen feit plaatsen of voor het blok zetten.
Daarnaast zou ik van de staatssecretaris graag meer
duidelijkheid willen over de 10 mln. Dat geld was er eerst
niet, maar is er nu opeens wel. Verwacht de staatssecretaris dat de Kamer zelf met amendementen komt voor
een nuttige besteding van de beschikbare 10 mln.? Of
komt er overnight nog een nota van wijziging waarop
eventueel kan worden gereageerd? Dat is mij nog niet
helemaal duidelijk.

15 december 2010
TK 35

35-86

©
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Over Afghanistan
was NRC-columnist Ben Knapen buitengewoon duidelijk.
Hij geloofde niet in Afghanistan, net als de voorzitter van
de Europese Raad. Hij zei ook dat onze aanwezigheid
daar werd gebaseerd op gegoochel met argumenten.
Vandaag zien we dat hij gelijk had. De minister van
Buitenlandse Zaken zei: we zitten daar om Afghanistan te
helpen. De woordvoerder van de VVD zei: nee, we zitten
daar om wereldwijde veiligheid te bevorderen en voeren
strijd tegen het terrorisme. Dat is gegoochel met
argumenten. Dat is vandaag wederom aangetoond. Veel
duidelijker zijn de 22 Afghanistandeskundigen die op
13 december een open brief aan president Obama
schreven in de Britse krant The Telegraph. Zij bepleiten
dialoog en onderhandeling met de leiding van de taliban
in Pakistan en zij bepleiten een staakt-het-vuren. Ik denk
dat langs die lijn zou moeten worden gehandeld.
Ik heb in eerste termijn gesproken over de wapenwedloop in het Midden-Oosten. Ik heb het kabinet opgeroepen om de Verenigde Staten te wijzen op de criteria die
we in Europa hebben voor wapenexport. Dat zijn zinnige
criteria die de steun van mijn fractie krijgen. Het mag van
ons allemaal een tandje scherper en strenger, bijvoorbeeld inzake leverantie aan gebieden die als spanningsgebied worden aangemerkt of waar de mensenrechten
worden geschonden. Het Midden-Oosten wordt op dit
moment volgepompt met Amerikaanse wapens. Dat is
een probleem. De wapenreductie in het Midden-Oosten
moet gestalte krijgen, of het nu gaat om nucleaire
wapens of om andere massavernietigingswapens.
Daarover is gesproken bij de herzieningsconferentie van
het Non-proliferatieverdrag. In het slotdocument zijn
daarover dingen gezegd. De internationale conferentie
met landen van het Midden-Oosten in 2012 zal een hele
toer worden. Nederland kan en moet eraan bijdragen om
daarvan een succes te maken, al was het maar omdat wij
onszelf zien als juridische hoofdstad van de wereld. We
zijn gastland van het OPCW en van andere instellingen
die juist op dit punt actief willen zijn. We zijn gidsland in
dezen en moeten die rol hoog houden. Daarom dien ik
de volgende motie in.

verzoekt de regering, bij alle landen van het MiddenOosten actief en sterk aan te dringen op medewerking en
deelname aan de internationale conferentie zoals
bedoeld in het slotdocument van de toetsingsconferentie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Bommel. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 84 (32500-V).
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Ik heb gesproken
over de moeizame relatie die wij, gezien de geschiedenis,
hebben met Indonesië. Ik heb ook gesproken over de
erkenning van 17 augustus als onafhankelijkheidsdag. Ik
heb gelezen wat het kabinet daarover meedeelt in de
schriftelijke beantwoording: wel aanvaarding, geen
erkenning. Vandaar de volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de betrekkingen met Indonesië nog
steeds lijden onder de problemen bij de onafhankelijkheid van dat land;
overwegende dat de Nederlandse regering in 2005 inzag
dat Nederland in 1945 fouten heeft gemaakt, waardoor
Nederland aan de verkeerde kant van de geschiedenis
kwam te staan;
constaterende dat daarmee 17 augustus 1945 als
onafhankelijkheidsdag is aanvaard maar niet erkend;
verzoekt de regering, over te gaan tot erkenning van
17 augustus 1945 als datum van de onafhankelijkheid
van Indonesië,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Bommel. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 85 (32500-V).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

constaterende dat argwaan en wantrouwen een ernstige
belemmering kunnen zijn bij een succesvolle conferentie;

De heer Van Bommel (SP): Ik heb ook gesproken over
Iran. Hierop heb ik weer schriftelijk antwoord gekregen.
Heeft de minister of zijn staf nu wel of niet contact
gezocht met de VS over de levering van brandstof aan
Iran Air? Bedrijft NRC Handelsblad ufojournalistiek of
heeft het gewoon de waarheid geschreven? Dat is de
kern van mijn vraag in eerste termijn. Graag krijg ik
hierop antwoord.
Over Suriname heb ik een vraag gesteld met
betrekking tot de belangrijke toescheidingsovereenkomst,
die rechten van Surinaamse Nederlanders regelt. Ik dien
daarover de volgende motie in, omdat ik het antwoord
over de impasse niet bevredigend vind.

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

constaterende dat een wapenwedloop gaande is in het
Midden-Oosten;
constaterende dat het slotdocument van de herzieningsconferentie van het Non-proliferatieverdrag van 2010
besloot tot het houden van een conferentie met alle
staten van het Midden-Oosten teneinde te komen tot een
Midden-Oosten dat vrij is van kernwapens en andere
massavernietigingswapens;

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-87

Van Bommel

gehoord de beraadslaging,

internationaal recht optreden met geweld tegen een land
dat wij op andere wijze moeten dwingen om zich te
houden aan de internationale rechtsorde. Ik constateer
wel dat Henk en Ingrid, die vroegen om oppositie tegen
dit kabinet, er gratis oorlogshitserij bij krijgen. Dat
betreur ik.

constaterende dat er een impasse is in het overleg over
de toescheidingsovereenkomst waarin rechten staan
beschreven van Surinaamse Nederlanders in Suriname;

De voorzitter: Het woord is nu aan de heer Irrgang. Het
zal heel kort moeten zijn, mijnheer Irrgang, want uw
collega heeft alle tijd van u beiden opgemaakt.

van mening dat het van belang is dat er duidelijkheid
komt over de toekomst van de afspraken uit de
toescheidingsovereenkomst;

©

Motie
De Kamer,

verzoekt de regering, spoedig het overleg over de
toescheidingsovereenkomst met Suriname te hervatten
en de Kamer in de eerste helft van 2011 te rapporteren
over de resultaten daarvan,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Bommel. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 86 (32500-V).
De heer Van Bommel (SP): Aan het einde van mijn
bijdrage heb ik gesproken over de AVVN. Deze heeft
2011 uitgeroepen tot het jaar voor mensen van Afrikaanse afkomst. Nederland is geen voorstander van
VN-resoluties die aandacht voor bepaalde thema’s
vragen. Resolutie 64/169 is echter wel aangenomen. Dan
is het beschamend om te constateren dat Nederland, dat
zijn Gouden Eeuw mede baseerde op slavernij van
mensen van Afrikaanse afkomst, geen plannen maakt om
in 2011 uitvoering te geven aan genoemde resolutie. Ik
roep de regering op, dat alsnog, zij het in bescheiden
vorm of hoe dan ook, toch te doen.
Ik rond af. In eerste termijn heb ik bij interruptie
gesproken over de plannen van de PVV om aan te
dringen op bombardementen op Iran. In 2007 sprak de
heer Wilders in een commissie over precisiebombardementen op nucleaire installaties in Iran. Hij noemde dat
″onvermijdelijk″. Op 10 oktober 2007 sprak de heer
Wilders in de buitenlandcommissie zijn steun uit voor
eventuele preventieve militaire acties tegen Iran. Op
19 juni 2008 was er de motie-De Roon/Wilders waarin de
regering werd verzocht om met de Israëlische regering in
contact te treden en ″aan te bieden dat Nederland
openstaat voor een eventueel Israëlisch verzoek tot hulp
en steun bij de voorbereiding en/of uitvoering van een
dergelijke preventieve aanval″. Gisteren sprak de heer
Kortenoeven namens de PVV-fractie wel degelijk zelf over
bombarderen. Ik citeer hem letterlijk uit het stenogram:
″Ik kom nu op het bombarderen van Iran. Het heeft
allemaal te maken met de ’necessity of need’. Op een
gegeven moment zul je actie moeten ondernemen. Wij
hebben gezien dat sancties niet werken en dat Iran zich
geen snars aantrekt van wat er allemaal aan economische sancties tegen dat land is losgelaten.″ Dat is een
oproep tot geweld aan het adres van Iran. De PVV maakt
wel vaker een draai, of het nu gaat om de JSF, de
pensioengerechtigde leeftijd of andere zaken. Wij zijn
daaraan inmiddels gewend. Ik ben blij dat ook een draai
kan worden gemaakt als het gaat om het buiten het

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

De heer Irrgang (SP): Voorzitter. Ik zal heel kort zijn. In
de bestrijding van hiv/aids heeft Nederland een
belangrijke rol gespeeld. Dat is een groot succes. Dat
hoef ik niet te herhalen; ik heb dit al vaak benoemd. Er
zijn amendementen ingediend van 20 mln. die duidelijk
een meerderheid gaan halen. Dat lijkt in ieder geval een
redelijke verwachting. Er zijn ook amendementen om de
gehele korting ongedaan te maken. Ik ben er niet gerust
op hoe de afloop van de stemmingen daarover zal zijn.
Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het bnp in 2011 wellicht hoger uitvalt
dan geraamd;
constaterende dat door de koppeling van het ontwikkelingsbudget aan het bnp dit zou leiden tot een hoger
ontwikkelingsbudget;
verzoekt de regering, deze extra bestedingsruimte te
gebruiken voor hiv/aidsbestrijding in ontwikkelingslanden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Irrgang. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 87 (32500-V).
De heer Irrgang (SP): Over de mogelijkheid om dat te
dekken door middel van een kleinere bijdrage aan de
Wereldbank, zullen de staatssecretaris en ik het
waarschijnlijk niet eens worden. Ik houd echter staande
dat dit wel degelijk tot de mogelijkheden behoort. Dat is
een politieke keuze waarvoor een meerderheid van de
Kamer kan kiezen. Voor de kwaliteit van de Wereldbank
als donor verwees de staatssecretaris naar het rapport
dat ik hier heb. De Wereldbank scoort in dit rapport heel
goed op transparantie. De staatssecretaris zei dit terecht.
De Wereldbank scoort ook goed op efficiency. Dat wordt
in hetzelfde rapport bekeken. Maar wie scoorde in
hetzelfde onderzoek het beste op efficiency, beter nog
dan de Wereldbank? Dat is The Global Fund voor de
bestrijding van hiv/aids en malaria. Dit kan de staatssecretaris beschouwen als een stemadvies aan de gehele
Eerste en Tweede Kamer.

15 december 2010
TK 35

35-88

©
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik bedank beide
bewindslieden voor hun antwoorden in eerste termijn.
Wij zijn nu aan het einde gekomen van twee lange
dagen, waarin wij hebben gesproken over het buitenlands beleid van Nederland en waarin wij als het ware de
eerste contouren geschetst hebben. Ik moet de minister
bedanken omdat hij aanvankelijk leek te wiebelen op een
tweepoot, maar nu nadrukkelijk de driepoot heeft
overgenomen. Hij noemde het zelfs ″het krukje van
Ormel″. Als de minister dan toch een metafoor wil
gebruiken, heb ik liever de ″driepoot van Ormel″. Dat
klinkt wat vriendelijker.
Stabiliteit en veiligheid is een duidelijke poot. De
minister heeft dat aangegeven. Welvaart en werkgelegenheid is een duidelijke poot. De minister heeft dat
benoemd. Daarnaast, en dat is niet de derde, maar een
evenredige poot, noem ik de mensenrechten en de
internationale rechtsorde. Collega Timmermans zei dat je
eigenlijk niet in poten moet denken omdat alles met
elkaar verweven is. Dat ben ik met hem eens, maar om
toch structuur te geven aan het buitenlands beleid van
Nederland vind ik zo’n driepoot een goede zaak. Het siert
de minister dat hij het beeld van de driepoot overneemt.
Tijdens het debat heb ik aandacht gevraagd voor de
situatie rond de piraterij. Ook heb ik er mijn zorgen over
uitgesproken dat wederom piraten in Nederland berecht
gaan worden, terwijl wij keer op keer pleiten voor een
regionaal tribunaal in de buurt van Somalië om de
piraten te berechten. Wij denken in ieder geval dat het
steeds maar weer naar Nederland halen van piraten geen
goede zaak is. Daarom dien ik de volgende motie in.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Ormel, Van der Staaij, Voordewind en Nicolaï. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 88 (32500-V).
De heer Ormel (CDA): De minister heeft de contouren
geschetst van de herziening van het postennetwerk. De
eerste contouren bevallen mij wel. De minister spreekt
van de mogelijke sluiting van tien ambassades of
consulaten. Hij spreekt ook over bezuinigingen die met
name terechtkomen bij het ministerie, in Den Haag dus.
De minister spreekt ook van een opdracht van versobering. Het postennetwerk, dat van zo’n groot belang is
voor de Nederlandse economie en voor de Nederlandse
driepoot, zal dus grotendeels in stand blijven. Wij vinden
ook, gehoord het rapport van de Wetenschappelijke Raad
voor het Regeringsbeleid, dat de specifieke expertise in
niches waarover het regeringsbeleid schrijft, nadrukkelijk
in de ambassades vertegenwoordigd moet zijn. Daarom
dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat dit kabinet voedsel en water heeft
benoemd als prioriteiten in het ontwikkelingsbeleid;
constaterende dat het WRR-rapport ″Aan het buitenland
gehecht″ een pleidooi houdt voor de keuze van een
aantal strategische thema’s waarop Nederland onderscheidend kan zijn;

Motie
overwegende dat de komende bezuinigingen bij de
posten moeten worden ingevuld aan de hand van
duidelijke strategische beleidskeuzes;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Nederlandse krijgsmacht een
belangrijke bijdrage levert aan de stabiliteit van de
internationale rechtsorde en aan de beveiliging van
handelsroutes door de inzet in de wateren rond Somalië;
constaterende dat de Nederlandse krijgsmacht steeds
vaker problemen ondervindt om opgepakte piraten in de
landen rond Somalië te laten berechten;

overwegende dat met de inzet op voedsel en water
gebruik kan worden gemaakt van Nederlandse kennis die
in het buitenland kan worden ingezet;
verzoekt de regering, de bestaande deskundigheid bij de
posten op het gebied van voedsel en water strategisch te
coördineren en waar nodig uit te breiden, zodat
Nederland op deze terreinen onderscheidend is,
en gaat over tot de orde van de dag.

constaterende dat ook landen weigerachtig zijn gebleken
in het berechten van piraten die zich schuldig hebben
gemaakt aan piraterij ten aanzien van eigen onderdanen;
van mening dat er alleen sprake van kan zijn dat piraten
in Nederland worden berecht als er Nederlandse
onderdanen, Nederlandse koopvaardijschepen of
schepen varend onder Nederlandse vlag door piraten zijn
bedreigd;
verzoekt de regering, geen piraten meer in Nederland te
berechten in die gevallen waarbij geen aantoonbaar
Nederlands belang in het geding is,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Ormel en Nicolaï. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 89 (32500-V).
De heer Ormel (CDA): De CDA-fractie heeft bovendien
nog twee amendementen ingediend. Ik heb daar in
eerste termijn al iets over gezegd. Ik neem aan dat de
bewindslieden in tweede termijn nog een oordeel
daarover uitspreken.
Voorzitter. Ik sluit af met twee zaken. Allereerst bedank
ik collega Timmermans voor zijn faire opstelling in dit
debat. De CDA-fractie begrijpt volledig dat de oppositie
niet zomaar in alles mee kan gaan met het kabinet en dat
ze daar iets voor terug verwacht. Tegelijkertijd geeft de

15 december 2010
TK 35

35-89

Ormel
heer Timmermans nadrukkelijk aan oog te hebben voor
het internationale belang van Nederland en het kabinet
op zijn daden te beoordelen. Dank daarvoor.
De CDA-fractie neemt met nadruk afstand van het
alomvattende dreigingsbeeld van de islam over de
wereld, zoals dat gisteren is verwoord. Johan Huizinga
schreef in zijn beroemde boek In de schaduwen van
morgen zijn beroemde eerste zin: ″Wij leven in een
bezeten wereld. En wij weten het.″ Hij schreef dit in het
midden van de financiële crisis, aan het begin van de
dertiger jaren van de vorige eeuw. Zijn uiteindelijke
conclusie was dat wij eigenlijk met name te maken met
een morele crisis. Ook nu hebben we te maken met
diverse crises. We hebben te maken met een financiële
crisis, een ecologische crisis, maar ook met een morele
crisis en met een wereldwijde dreiging van terrorisme
die, het moet genoemd worden, met name veroorzaakt
wordt door moslimfundamentalisten.
Ik wijs echter op enkele decennia geleden, toen wij
ook te maken hadden met een dreiging van terrorisme,
toen de Baader Meinhoffgroep heel Duitsland op zijn kop
zette. Maar dat maakt niet iedere provo of iedere Duitser
met een baard tot een terrorist. We hadden te maken
met het terrorisme van de Rode Brigade. Maar dat
maakte nog niet iedere linkse Italiaan tot een terrorist.
We hadden in Nederland te maken met treinkapingen.
Maar dat maakte nog niet van iedere medeburger van
Molukse afkomst een terrorist. Zo hebben wij nu te
maken met moslimterrorisme, vanuit Al Qaida, vanuit
Hamas en vanuit sommige delen van de Taliban. Maar
dat maakt nog niet iedere moslim tot een terrorist.
Sterker nog, de moslims in deze wereld lijden waarschijnlijk het meest van het terrorisme van moslimfundamentalisten. De identiteit van Nederland en van Europa,
de waarden die wij verdedigen, daar behoort in ieder
geval niet de waarde toe van oog om oog, tand om tand.
Dat is geen christelijk uitgangspunt.
Als wij de Universele Verklaring van de Rechten van
de Mens en de Vier Vrijheden – de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van religie, de vrijheid van gebrek, de
vrijheid van vrees – niet meer koesteren, komen wij in
een zelfbevestigende voorspelling. Dan komen wij in een
spiraal van angst en vernedering. Dan komen wij in een
wereld die wij niet willen, maar die wij zelf oproepen.
Er zijn crises genoeg, maar er zijn ook kansen genoeg.
Wij kunnen de ecologische crisis aan. Wij moeten daar
veel voor veranderen. Wij kunnen de financiële crisis aan
en zullen daar harde offers voor moeten brengen, maar
er liggen kansen voor Nederland en voor de Europese
Unie. Laten wij die nu niet verstieren door een soort
middeleeuwse angst en door een zelfbevestigende
angstvoorspelling.

koord en regeerakkoord, de PVV de vrijheid moet hebben
om op te roepen tot militaire actie tegen Iran?
De heer Ormel (CDA): Ik had het over de vier vrijheden.
Daar behoort ook de vrijheid van meningsuiting toe,
zeker in dit huis. Ik heb nadrukkelijk, namens de
CDA-fractie, afstand genomen van de opvattingen en het
wereldbeeld zoals die gisteren zijn verkondigd. Wij
hebben allemaal de heer Kortenoeven gefeliciteerd met
zijn maidenspeech. Dat was vanwege het feit dat het zijn
maidenspeech was en, wat de CDA-fractie betreft, niet
vanwege de inhoud. De daarin verkondigde mening
delen wij niet. Vanavond heb ik nadrukkelijk gezegd hoe
wij daarover denken.
De heer Van Bommel (SP): Dat was niet mijn vraag. Ik
weet dat het CDA, op dit moment althans, niet voor het
bombarderen van Iran is. Dat heeft de heer Ormel wel
eens eerder gezegd. Dat is op zich niet het nieuws van
de dag. Het nieuws is dat de PVV daar nu ook niet meer
vóór is; althans, dat standpunt is vandaag betrokken.
Zodat wij weten waar wij aan toe zijn, vraag ik de heer
Ormel of het regeerakkoord en het gedoogakkoord als
volgt moeten worden uitgelegd. Houdt de visie op de
islam ook in dat de PVV het standpunt kan betrekken, en
daar ook de vrijheid in kan hebben dat dit door het CDA
wordt gedoogd, om te pleiten voor het bombarderen van
Iran, buiten het internationaal recht om?
De heer Ormel (CDA): De PVV gaat over haar eigen
woorden, zoals de CDA-fractie ook over haar eigen
mening gaat. Voor de CDA-fractie zijn Iran en de
nucleaire opbouw van Iran wel degelijk een dreiging. Wat
daarmee te gebeuren staat, valt nog helemaal te bezien.
Op dit moment vinden wij nadrukkelijk dat er totaal geen
sprake moet zijn van bombarderen of wat dan ook.
Sterker nog: wij vinden dat Iran op zijn schreden terug
moet keren en dat Iran moet voldoen aan de eisen van
het IAEA en aan de eisen van het verdrag waaronder ook
zijn handtekening staat.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter ...
De voorzitter: Nee, mijnheer Van Bommel.
De heer Van Bommel (SP): Dat is geen antwoord. Twee
keer heb ik gevraagd naar de uitleg van het regeerakkoord en het gedoogakkoord ...
De voorzitter: Nee, u gaat over uw eigen vragen en de
heer Ormel over zijn eigen antwoorden.
De heer Van Bommel (SP): Ik kom daarop terug.

De heer Van Bommel (SP): Vandaag, nog voor dit debat,
hoorde ik in dit gebouw dat er vanuit de coalitiepartijen,
ook vanuit het CDA, druk is uitgeoefend op de PVVfractie, om een terugtrekkende beweging te maken ten
aanzien van de mededeling van gisteren dat Iran met
militair geweld aangepakt zou moeten worden. Weet de
heer Ormel daar iets van?
De heer Ormel (CDA): Nee, daar weet ik niets van.
De heer Van Bommel (SP): Vindt de heer Ormel dat,
binnen de afspraken die er gemaakt zijn in het gedoogak-

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

De voorzitter: Het woord is aan de heer El Fassed.
De heer El Fassed (GroenLinks): Ik wil iets anders weten.
Het is duidelijk dat het CDA en GroenLinks en andere
partijen het belang van Matra inzien. Daarom hebben wij
ook een amendement ingediend. De dekking van het
amendement van de heer Ormel komt deels uit goed
bestuur. Goed bestuur is nu net in ontwikkelingslanden
belangrijk voor het opzetten van belastingsystemen, voor
corruptiebestrijding en voor de economische ontwikkeling. Is de heer Ormel bereid om samen met mij nog
eens naar de dekking te kijken of om anders de

15 december 2010
TK 35

35-90

Ormel
staatssecretaris te vragen om met een voorstel te
komen?
De heer Ormel (CDA): Wij hebben nadrukkelijk een keuze
gemaakt en wij weten dat het heel moeilijk is – dat weet
u ook – om nog ergens middelen te vinden. Wij hebben
geprobeerd met dit amendement een dekking te vinden.
Dit doet weliswaar een beetje pijn bij derde landen, maar
die pot is behoorlijk groot. In feite smeren wij met de
maatregelen voor goed bestuur, zoals Matra, de pijn van
de bezuinigingen uit over meer landen. Wat dat betreft
hoop ik dat de GroenLinksfractie ook over deze bezwaren
heen kan stappen en dit amendement wil steunen.
©
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording van de vragen. De
CDA-fractie is heel tevreden dat zowel op hiv/aids als op
het medefinancieringskanaal de pijn wat verzacht zal
worden. Ik hoop van harte dat de staatssecretaris dat ook
meteen bij nota van wijziging in de begroting kan
opnemen zodat er ook duidelijkheid is richting de
organisaties die dat betreft.
Ik ben gerustgesteld ten aanzien van een nette afbouw
van het onderwijs. Nederland gaat niet weg zolang er
nog kinderen de school binnen wandelen die verwachten
daar onderwijs te krijgen. Wij zullen de regering volgen
en goed in de gaten houden dat dit ook echt zo gebeurt.
We hebben het over Suriname gehad. De heer Van
Bommel heeft een motie ingediend waarin hij met name
vraagt om informatie over de toescheidingsovereenkomst. Mijn fractie heeft behoefte aan bredere informatie. Ik maak van deze gelegenheid gebruik om de
regering te verzoeken de Kamer een update te sturen
over de ontwikkelingen aangaande de relatie tussen
Suriname en Nederland, want beide landen hebben een
nieuwe regering. Ik verzoek de regering in die update
speciaal de stand van zaken op te nemen ten aanzien van
de toescheidingsovereenkomst en de ontwikkelingen op
het gebied van de twinningfaciliteit. Het zou fijn zijn als
we die informatie begin volgend jaar zouden kunnen
hebben, zodat we met de regering kunnen debatteren
over de relatie met Suriname.
De heer Van Bommel (SP): Ik heb beide onderwerpen in
eerste termijn aan de orde gesteld. Ik heb in tweede
termijn een motie ingediend. De regering heeft op beide
punten een schriftelijk antwoord geleverd. Daar heeft
mevrouw Ferrier ook kennis van kunnen nemen. Wat
betreft de twinning komt volgend jaar een evaluatie.
Omdat eerst dat hele proces doorlopen moet worden,
gaat dat niet zo snel. Over de toescheidingsovereenkomst heb ik een motie ingediend. Mag ik mevrouw
Ferrier alsnog uitnodigen die motie mede te ondertekenen? Dat kan nog. Dan ben ik ervan overtuigd dat we dat
verzoek ook daadwerkelijk kunnen realiseren.

met de regering over praten. Dat reikt verder dan de
motie van de heer Van Bommel. Ik blijf dus bij mijn
verzoek aan de regering om uitgebreidere informatie
over de ontwikkelingen op het gebied van de relatie
tussen Suriname en Nederland; een zakelijke, maar
betrokken relatie.
De heer Van Bommel (SP): Ik steun het verzoek van
mevrouw Ferrier. Ik zie ook dat haar verzoek verder gaat
dan mijn motie. Toch denk ik dat het van belang is mijn
motie staande te houden gezien de schriftelijke beantwoording van het kabinet. Omdat mevrouw Ferrier een
verzoek doet dat verder gaat dan mijn motie, denk ik dat
ik zeker mag rekenen op steun van de CDA-fractie. Dat is
dus ook mijn concrete vraag: gaat zij deze motie
steunen?
Mevrouw Ferrier (CDA): Dat weet ik nog niet.
De heer Pechtold (D66): Ik ken mevrouw Ferrier al jaren
als een zeer betrokken Kamerlid als het om ontwikkelingssamenwerking gaat. Zojuist heeft zij weer 10 mln.
kunnen bijdragen aan een pot voor hiv/aids waar 9 mld.
in zit. Dat is altijd te weinig. Ik vraag haar ook om een
oordeel over haar gedoogpartner, de heer Driessen, die
gisteren het hakken op de ontwikkelingssamenwerking
graag verder stimuleerde en als opdracht aan dit kabinet
meegaf. Ik doe niets af aan de intenties van mevrouw
Ferrier en aan de 10 mln., maar ondertussen moet zij dat
soort geluiden gedogen. Graag krijg ik haar reactie.
Mevrouw Ferrier (CDA): Om te beginnen, hebben wij,
om de pijn op hiv/aids te verzachten, een amendement
van 20 mln. ingediend dat mede is ondertekend door de
collega’s Dijkhoff en Voordewind. Ik ben erg blij met het
gebaar van de staatssecretaris van zojuist om de pijn van
50 mln. op het medefinancieringskanaal dat voor de
CDA-fractie van grote waarde is, ook te verzachten met
10 mln. Ik verwacht een nota van wijziging daarop.
Het antwoord dat ik gegeven heb op een vraag van
mevrouw Dikkers tijdens het debat op 6 december
jongstleden, herhaal ik nu. In deze Kamer gaat iedere
partij over haar eigen woorden en haar eigen visie op de
verschillende beleidsterreinen. Het grote belang dat het
CDA, de christendemocratie, hecht aan ontwikkelingssamenwerking is meer dan bekend. Het stamt allereerst uit
solidariteit en betrokkenheid bij de medemens, maar ook
uit dat welbegrepen eigenbelang. Ontwikkelingssamenwerking gaat vandaag de dag immers om de grote
vragen die ons allemaal betreffen. Dat er hier in de
Kamer partijen zijn die daar compleet anders over
denken, is voor de verantwoordelijkheid van die partijen.
De woorden van die partijen zijn niet voor mijn
verantwoordelijkheid. Ik sta hier om de visie van het CDA
uit te dragen. Daar kan men mij op aanspreken.

Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb nadrukkelijk om bredere
informatie gevraagd. Ik weet dat de eindevaluatie van de
twinningfaciliteit in 2012 komt. Ik ben wel geïnteresseerd
in hoe het er nu voor staat en wat de ontwikkelingen zijn
op dat gebied. Daarom blijf ik bij mijn verzoek aan de
regering om bredere informatie, zoals eigenlijk te doen
gebruikelijk is. Dat weet de heer Van Bommel ook. Een
keer per jaar krijgen wij een update en kunnen we daar

De heer Pechtold (D66): Dat is zo. Dit is een reparatietje
van 10 mln. dat echter helemaal niet nodig was geweest.
Dit is het wegkijken als Total Request voor het eerst geen
geld zal krijgen. Dit is het gedogen van een lawaai, een
geroeptoeter, over iets dat voor mevrouw Ferrier zo
dierbaar is en waar zij zich zo gedreven voor inzet,
namelijk ontwikkelingssamenwerking. Mevrouw Ferrier
kan niet zeggen dat het een ander geluid is. Ondanks de
reparatie van 10 mln. was het misschien nog wel meer
geweest als mevrouw Ferrier dit niet had gedoogd. Het

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-91

Ferrier
gaat mij niet om het geld voor Total Request, maar om
de foute symboliek van het van tevoren al aankondigen
dat een actie niet gesteund zal worden. Mevrouw Ferrier,
u hebt goede intenties, maar u gedoogt dit.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik ga in op de reparatie van 10
mln. Vorig jaar heeft mijn fractie een notitie uitgebracht
waarin zij aangeeft dat het hoog tijd is voor een
werkelijke modernisering van het ontwikkelingsbeleid.
Die houdt in dat er nieuwe keuzes gemaakt moeten
worden. Bij de uitvoering van het beleid, bij het maken
van keuzes, is het natuurlijk niet verwonderlijk dat
bepaalde sectoren posterioriteiten worden. Dit doet pijn.
Die pijn kun je echter voor een deel verzachten. Dit heeft
dus niets te maken met een coalitie of met gedogen. Dit
heeft daar echt niets mee te maken. Ik ben het volledig
eens met deze staatssecretaris wat Total Request betreft
... Ik hoor dat het Serious Request is.
De heer Pechtold (D66): Het was mijn fout. Ik zei het
verkeerd en op die manier legde ik mevrouw Ferrier de
naam verkeerd in de mond. Wij herstellen dit samen. Het
is Serious Request.
Mevrouw Ferrier (CDA): Het is inderdaad Serious
Request. Ik ben het volledig eens met de staatssecretaris
dat het op dit moment niet aangelegen is om de
opbrengst van Serious Request te verdubbelen. Dat is
mooi en leuk als daarvoor de financiële ruimte bestaat,
maar die is er niet. Wij hebben twee dagen lang gezien
hoe de Kamer schraapt, krabt en zoekt naar een paar
miljoenen om her en der de pijn te verzachten van de
keuzes die gemaakt moeten worden. Ik wijs er met
nadruk op dat de waarde van Serious Request niet
gelegen is in de verdubbeling, maar in de grote
betrokkenheid van de Nederlandse samenleving bij
problemen ver weg. Daar gaat het om en niet om een
verdubbeling.
De voorzitter: Kunnen er kortere vragen gesteld worden
en ook kortere antwoorden gegeven worden?
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter, dit zijn aangelegen
vragen.
De voorzitter: Ik begrijp het, maar er komt nog meer
vanavond.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik heb een heel korte vraag.
Kan collega Ferrier haar politieke oordeel over de
Wereldbank geven? De staatssecretaris wil namelijk niet
zo graag daarop bezuinigen, maar op aids, dat mevrouw
Ferrier heel belangrijk vindt, en op het maatschappelijk
middenveld wel.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik zal proberen om heel kort te
antwoorden, hoewel dat lastig is. De Wereldbank doet an
sich goed werk. Ik zie ook dat de Wereldbank zich ervan
bewust is dat zij ook niet op de oude weg kan doorgaan.
Men is bezig met een veranderingsslag. Ik sta dus
positief tegenover de Wereldbank an sich. Ik kijk er
kritisch-positief naar. Iets anders is IDA en de steun die
wij daaraan geven. Ik ben mij er zeer van bewust dat wij
daarover afspraken maken en dat het voor ons in de
Kamer heel gemakkelijk is om te roepen: wij halen dat
geld eruit omdat wij daar andere dingen mee willen

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

doen die wij op dit moment belangrijker vinden. Het is
helaas niet zo simpel dat wij zomaar uit die ruif kunnen
pakken. Ik heb het al eerder gezegd: wat wij er nu
uithalen, hebben wij op een ander moment niet meer.
Dat lijkt mij geen wijsheid, zeker gezien hetgeen ons de
komende jaren te wachten staat.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Is collega Ferrier het met mij
eens dat het een politieke keuze is om juist op IDA meer
te willen inzetten?
Mevrouw Ferrier (CDA): Het is een keus die te maken
heeft met betrouwbaarheid van een land dat in de
internationale gemeenschap een rol wil blijven spelen.
Daar ben ik ook gevoelig voor.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Vindt mevrouw Ferrier het
dan niet buitengewoon spijtig dat wij daar wel een
betrouwbare partner willen zijn, maar niet een betrouwbare partner willen zijn voor al die mensen die afhankelijk zijn van Nederland waar het gaat om aids?
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik ben het niet eens met
mevrouw Dikkers. Wat aids betreft heeft Nederland zich
jarenlang een zeer betrouwbare partner getoond, ook
een partner die veel geeft. Nederland toont zich nog
steeds een betrouwbare partner, zij het met minder
middelen. Ik hoop van harte dat de input en de visie van
Nederland op dezelfde manier zullen worden uitgedragen, ook al is het bedrag dat wij beschikbaar stellen
minder dan voorheen.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb nog twee
korte vragen aan collega Ferrier. De een gaat nog een
keer over Serious Request. U bent voorzitter van het
Meerpartijeninitiatief HIV/Aids.
Mevrouw Ferrier (CDA): Nee, ik ben vicevoorzitter.
De heer Voordewind (ChristenUnie): U, ik en collega
Irrgang hebben ons jarenlang ingezet voor aids. Nu komt
er een particuliere actie voor aidswezen, wat ons
allemaal erg aan het hart gaat. Ik heb u via Kamervragen
opgeroepen van de regering een bescheiden symbolische bijdrage te vragen omdat verdubbeling blijkbaar
niet mogelijk is. Zelfs die bescheiden vraag wijst u af.
Dat vind ik heel erg jammer, maar u krijgt nog een kans
om daarop te reageren.
Ik heb nog een tweede vraag over de ODA-criteria. U
hebt gezegd daaraan niet te morrelen en dat heeft uw
minister van Financiën op het grote partijcongres ook
gezegd: wij gaan niet morrelen aan die ODA-criteria. Wat
lees ik in de schriftelijke beantwoording? Wij gaan ons
krachtig inzetten om die ODA-criteria zodanig op te
rekken dat wij, ik citeer, ″delen van vredesmissies kunnen
gaan betalen uit ODA-armoedebestrijding″. Wat is nu uw
reactie na dat congres waarvan een derde u toen
steunde?
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik blijf bij mijn standpunt dat de
waarde van Serious Request niet gelegen is in een
verdubbeling. Ik vind het ontzettend jammer dat hier in
de Kamer wordt gedaan alsof de inzet van de organisatoren van Serious Request en van de Nederlandse burgers,
die een enorme betrokkenheid tonen, niet veel voorstellen als er niet verdubbeld wordt. Ik werp dat verre van

15 december 2010
TK 35

35-92

Ferrier
mij, ik vind dat een verkeerde opstelling. Het gaat niet
om de verdubbeling.
Het CDA staat voor 0,7% van het bruto nationaal
product, conform de internationale criteria. Ik pleit er
altijd voor om over die internationale criteria te blijven
praten. De heer Voordewind weet net als ik dat er nu
zaken onder ODA vallen waarvan hij en ik ons afvragen
of die onder armoedebestrijding vallen. Het gaat mij
erom dat Nederland pas zijn beleid kan veranderen op
het moment dat de internationale gemeenschap nieuwe
criteria heeft vastgesteld. Dat je dat ter discussie stelt en
dat je daarbij een bepaalde inzet hebt, vind ik prima.
Zolang het niet geaccepteerd is door de OESO-landen, is
het niet het beleid en daar staan wij voor. Dingen ter
discussie stellen, is natuurlijk nooit verkeerd.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Het is natuurlijk
een cirkelredenering dat je je altijd zult houden aan de
ODA/DAC-criteria en dat je ze niet wilt oprekken.
Tegelijkertijd horen wij de staatssecretaris hier antwoorden dat hij ze wel wil oprekken. U zit in een soort draai
waar u zelf misschien niet uitkomt. Ik kan alleen maar
constateren dat uw fractie ook instemt met de inzet van
deze staatssecretaris dat die ODA-criteria moeten worden
opgerekt en dat wij misschien hele delen van vredesmissies – ik kijk alleen even naar Afghanistan – straks
moeten betalen onder armoedebestrijding. Dat had ik
niet van u verwacht, want wij hebben juist samen
gestreden om die vervuiling van het ODA-budget tegen
te gaan. Dat begrijp ik niet. Ik vraag nogmaals uw reactie
daarop.

gebeurt niet. Ik sta niet te slapen en de meeste van mijn
CDA-collega’s en leden van mijn partij slapen ook niet.
Wij zijn bijzonder wakkere mensen. Niemand heeft ons
een rad voor ogen gedraaid. Wat de minister van
Financiën daar heeft gezegd, is precies wat ik hier voor
de zoveelste keer herhaal: zaken worden ter discussie
gesteld. U doet net alsof er staat: wat er ook gezegd
wordt in de OESO/DAC, Nederland vindt dat bepaalde
zaken vanaf heden ODA zijn. Dat staat er niet. Zaken
worden ter discussie gesteld. Ik mag van harte hopen –
ik weet zeker dat de heer Voordewind dat ook hoopt –
dat bijvoorbeeld EKI en de eerstejaarsopvang asielzoekers daar ook weer eens ter discussie worden gesteld.
Naar mijn bescheiden mening – maar goed, ik ben niet
de internationale gemeenschap; die heeft het woord
daarop en niet ik – hoort dat niet onder armoedebestrijding.
©

Mevrouw Ferrier (CDA): Dat geef ik niet toe, want het

De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Ik dank de minister
en zijn staatssecretaris voor de beantwoording in de
eerste termijn bij de eerste begroting van Buitenlandse
Zaken die wij met de nieuwe Kamer behandelen. Maar
zoals een collega net al formuleerde, sta ik hier met
gemengde gevoelens. Het is nu natuurlijk niet het
moment om er definitieve uitspraken over te doen hoe
het buitenlands beleid van deze twee bewindslieden eruit
zal zien. Maar de minister van Buitenlandse Zaken heeft
zijn visitekaartje – heel bewust, neem ik aan – in
geautoriseerde interviews al afgegeven. Voor mij was dat
in de voorbereiding van vandaag toch voorzien van een
aantal belangrijke signalen, waarvan ik vandaag na de
eerste termijn moet vaststellen dat de minister niet in
staat is geweest om op al die punten mijn zorgen weg te
nemen.
Als hij onaangenaam wordt geconfronteerd met een
kop in de krant dat diplomaten aan rustiek tijdverdrijf
doen, kan hij proberen dat in een heel college van
decennia en misschien wel eeuwen neer te zetten; het is
onnodige schade. Dadelijk met de steun die er ook van
mijn fractie zal zijn om over het postennetwerk na te
denken, heeft hij juist die betrokken mensen, jong en
oud, hard nodig om die nieuwe visie neer te zetten.
De minister heeft een preoccupatie met transAtlantische verhoudingen en creëert daarmee toch weer
een soort gevoel alsof je moet kiezen tussen de
samenwerking in Europa of andere bondgenootschappen. Vandaag heb ik nog te weinig gehoord dat de
minister de waarden van de afgelopen decennia kan
verdedigen, maar toch ook meer enthousiasme kan
opbrengen voor wat er in de landen om ons heen, in de
samenwerking die wij in de afgelopen 60 jaar gevonden
hebben, mogelijk is.
Dan het verhaal over Israël en het Midden-Oosten.
Vandaag werd het maar herhaald en herhaald en
herhaald: dat Israëlbashen. Ook mijn fractie neemt daar
grote afstand van. Ook mijn fractie betreurt het dat dat
debat deze zaal wordt ingezogen: het is niet alleen een
probleem in het Midden-Oosten, maar het leidt via
Slotervaart en weet ik het allemaal hier in de Kamer tot
onnodige tegenstellingen. Uiteindelijk zit dat de positie
van deze minister en de kracht die Europa naast de VS
zal moeten formuleren in het vinden van een oplossing
zonder partij te kiezen, maar als een soort scheidsrechter
het proces te benaderen, in de weg.

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

Mevrouw Ferrier (CDA): Ik sta hier gewoon rechtop, ik
voel mij absoluut in geen enkele draai. Conform het
CDA-verkiezingsprogramma en conform het regeerakkoord van deze coalitie besteedt Nederland 0,7% van het
bnp aan ontwikkelingssamenwerking conform de
OESO/DAC-criteria. Dat daarover wordt gesproken, is niet
verkeerd. De heer Voordewind doet alsof er staat dat
Nederland sowieso zelf gaat bepalen dat vredesmissies
en allerlei andere zaken onder ODA moeten worden
geschoven. Het enige wat er staat, is dat wij bepaalde
zaken ter discussie gaan stellen met onze collega’s bij de
OESO/DAC. Nogmaals, dat is alleen maar goed. De
wereld verandert, zaken veranderen; laten wij er vooral
over discussiëren. Er staat dat alleen als iets volgens de
OESO/DAC ″official development aid″ is, wij dat als ODA
kunnen bestempelen. Zover is het nog niet, de discussie
moet nog aangegaan worden. Dus mijnheer Voordewind,
loopt u toch niet op de zaken vooruit.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Misschien mag ik
collega Ferrier toch echt wakker maken. Er staat hier
zwart op wit dat er gestreefd zal worden naar een
wijziging van de ODA-criteria, zodat de vredesoperaties
onder de DAC/OESO-criteria kunnen vallen. Ik vind het
goed dat u maar naar voren blijft dromen dat het nog
steeds niet is gebeurd, maar ik constateer alleen dat uw
minister van Financiën, minister De Jager, dan het hele
congres in slaap heeft gesust met de woorden: let op
mijn woorden, er wordt niet gerommeld aan de
ODA-criteria. Daarmee heeft hij het congres een rad voor
ogen gedraaid, want hier zien wij het namelijk gewoon
gebeuren. Dat moet u ook gewoon toegeven.

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-93

Pechtold
Die letterlijke tekst over dat krukje, die driepoot of hoe
je het ook noemt – je loopt er slecht mee en ik weet niet
of het in het pakket zit – had vandaag gecorrigeerd
kunnen worden. Dat had makkelijk gekund, zonder dat
dat als een draai of wat dan ook had worden neergezet.
Met veiligheid en welvaart zijn de mensenrechten
onlosmakelijk een drie-eenheid. Dat behoeft geen
prioritering, sterker nog, het is heel slecht om dat te
doen. Dat lezen wij toch letterlijk in die tekst? Als je
keuzes voor die derde prioriteit maakt, kunnen middelen
en inzet anders liggen.
Dat zijn visitekaartjes die betekenen dat D66 heel
scherp naar deze minister zal kijken, naar de manier
waarop het in de praktijk gaat uitpakken. De klap op de
vuurpijl – buitenlands beleid is er voor Nederland en de
Nederlanders – vind ik simplistisch. Je praat gevoelens
aan bij mensen die niets met Europa hebben, die denken
dat alles achter die dijken een probleem is. Daarom
vandaag geen definitief oordeel over de manier waarop
mijn fractie zich zal verhouden tot deze bewindslieden.
De inmiddels symbolische uitgestoken hand mag geen
vanzelfsprekendheid aan de andere kant zijn. Ik heb het
woord ″fatsoen″ gebruikt: het fatsoen van de oppositie. Ik
besef dat het absoluut geen politiek woord is, maar
misschien heb ik het daarom ook bewust gebruikt. De
minister mag niet uitgaan van het fatsoen van oppositiepartijen. Hij mag er niet van uitgaan dat door zijn
instabiele geheel, met name op het buitenlands beleid,
met name op ontwikkelingssamenwerking, met name als
het gaat om Europa, wij keer op keer klaarstaan om onze
hand uit te steken, terwijl wij vanuit het vak van de PVV
het gestrekte been voor onze knieën krijgen. Van dat
fatsoen mag de minister niet als vanzelfsprekend
uitgaan. En dat vraagt van hem heel wat diplomatie.
Wat heeft vandaag ons meer gebracht? De heer
Voordewind stelde dinsdag terecht vragen over Rwanda.
Er mag geen materiaal naar Rwanda gaan voordat deze
Kamer goed de kans heeft gehad om met de minister de
politieke afweging, naast de juridische, te maken. Die
toezegging hebben wij vandaag klip-en-klaar gekregen.
Dan Serious Request. Mevrouw Ferrier hing maar aan
dat verdubbelen, maar in het eerste jaar ging het
helemaal niet om verdubbelen. Het ging om een
symbolisch bedrag. Ik zou bij wijze van spreken nog
liever hebben gehad dat in de Trêveszaal de pet
spontaan was rondgegaan en er een paar tientjes waren
uitgekomen die gemeend waren, dan een verdubbeling
betaald met belastinggeld. Maar voordat de publieke
actie überhaupt is gestart aankondigen ″wij doen dat
niet″, dat is foute symboliek, mijnheer de staatssecretaris. Ik ben het met een van de dj’s, Corton, eens. Doe dan
inderdaad maar niet mee. Hij is om die uitspraak
gekapitteld, maar ik snap het. Als je geeft, geef je omdat
je het meent. Dat heeft niets te maken met verdubbeling
want die bedragen zijn uiteindelijk symbolisch voor het
totaalprobleem. Het gaat om het gevoel dat is gecreëerd
onder mensen in Nederland en een kabinet dat een foute
symboliek toont voordat de actie überhaupt is gestart.
Dan spreek ik niet over verdubbeling.
Voorzitter, ik kom aan mijn laatste seconden, want ik
zie u naar de apparatuur kijken. Gedogen heeft in het
geval van het buitenland geen betrekking op de
PVV-fractie richting de regering, maar op de regering
richting wat wij moeten aanhoren. Ik vind dat de heer
Van Bommel heel goed de ontwikkelingen van de
afgelopen jaren rond Iran heeft doorgenomen. De

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

D66-fractie wil een buitenlandbeleid dat, in de traditie
van Nederland, internationaal gericht is omdat wij zaken
hierheen halen die wij hier niet hebben, maar ook omdat
wij anderen gunnen wat wij hier hebben opgebouwd:
vrijheden en mensenrechten. Daarop zal mijn fractie de
komende maanden, jaren, zo lang het onzalige avontuur
van dit kabinet duurt, met name deze bewindslieden zeer
sterk in de gaten houden.
©
De heer Kortenoeven (PVV): Voorzitter. Mijn fractie wil
niet de Palestijnen de zee indrijven, zoals de heer
Pechtold valselijk beweert. Wij willen wel de leugenachtige veilingmeesters van ″dhimmi 66″ de zee indrijven.
Het is verschrikkelijk wat er over ons wordt verteld. De
aantijgingen tegen mijn voorzitter zijn verschrikkelijk. Ik
voel mij ook persoonlijk in mijn goede eer en mijn goede
naam aangetast door de ″verwenselijke″ zaken die met
name door de heer Pechtold aan ons adres zijn gericht.
Het gaat ons om de mensen. Het gaat ons, de
PVV-fractie, om de mensenrechten.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter.
De heer Kortenoeven (PVV): Misschien mag ik even
mijn blokje afmaken? Dat heb ik u net ook laten doen.
De heer Van Bommel (SP): Nee, voorzitter. Ik vind het
ongepast wanneer aan het adres van collega’s bedreigingen worden uitgesproken.
De heer Kortenoeven (PVV): Bedreigingen?
De heer Van Bommel (SP): U wilt ″dhibi 66″ de zee
indrijven.
De heer Kortenoeven (PVV): ″Dhimmi 66″.
De heer Van Bommel (SP): ″Dhimi 66″, nou ja, dan zat ik
er maar een letter naast. Wie bedoelt u daarmee?
De heer Kortenoeven (PVV): U hebt precies gehoord
wat ik bedoel. De heer Pechtold heeft iets gezegd over
onze intenties en dat waren valse uitspraken. Als hij dat
soort uitspraken doet, veroorloof ik mij om hem een
koekje van eigen deeg te geven. U mag daaraan ook
meedoen als u wilt. U mag het beamen, u mag ertegenin
gaan, u mag alles doen, mijnheer Van Bommel, maar,
voorzitter, ik wil nu graag mijn blokje afmaken over de
wezenlijke zaken waarover wij vandaag horen te spreken
De voorzitter: Maar de heer Van Bommel mag zijn
tweede vraag stellen.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter, ik doe een beroep
op u als voorzitter wanneer dit soort uitspraken over
collega’s wordt gedaan. Ik neem het dan maar op voor
de collega van de D66-fractie aan wie deze bedreiging
wordt richting. Ik doe een beroep op u als voorzitter om
conform het Reglement van Orde aan de heer Kortenoeven te vragen deze bedreiging terug te nemen.
De voorzitter: Volgens de wijziging van het Reglement
van Orde een aantal jaren geleden, is het aan de heer
Pechtold om een persoonlijk feit te laten aantekenen als

15 december 2010
TK 35

35-94

Kortenoeven
hij daarop prijs stelt. Het is niet aan de voorzitter om
correcties aan te brengen op uitgesproken teksten.
De heer Pechtold (D66): Ik dank collega Van Bommel
voor het adresseren van dit punt. Ik heb geen behoefte
aan een persoonlijk feit. Ik zal de komende jaren met de
heer Kortenoeven op de inhoud en op de feiten
debatteren.
De heer Ormel (CDA): De heer Ahmadinejad had het
over het de zee indrijven van alle joden. Wij distantiëren
ons daar zeer verre van als het een partij in het
Nederlandse parlement betreft.
De heer Kortenoeven (PVV): Het gaat ons om de
mensenrechten, om de slachtoffers van ideologieën, en
ook om de islamitische slachtoffers van ideologieën.
Ik beaam wat de heer Ormel heeft gezegd, namelijk
dat de meeste slachtoffers van de islam moslims zijn. Ik
zou kunnen verklappen – dat doe ik niet – wat ik in mijn
vrije tijd soms doe voor mensen die zich uit die
omarming willen losmaken, de brieven die wij krijgen uit
dit land van mensen die zijn gevlucht naar Nederland, en
hier weer moeten vluchten voor de ideologie waarover ik
het had. Ik ben ook betrokkene bij al die zaken. Mijn
jeugdvriendje Rolf Kloppenburg, met wie ik ben
opgegroeid – hij was gereformeerd, ik Nederlandshervormd – werd in 1996 doodgeschoten door Hamasterroristen, omdat hij een jood was geworden.
Voorzitter. Vergeef mij mijn emotionele uitingen. Het
gaat om zware zaken, en zoals gezegd voel ik mij ook
persoonlijk aangesproken, met name door de heer
Pechtold. Mijn figuurlijke tegenwicht moet niet al te
serieus worden opgevat, maar ik wilde hem toch een
koekje van eigen deeg geven.
Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Ik ben niet
helemaal tevreden, maar daar kom ik nog op. De
minister citeerde Henry Kissinger. Tot vorige week was
ook ik een fan van ″Dear Henry″. ″Diplomacy″ staat
prominent op mijn boekenplank. Maar vorige week bleek
dat de joodse voormalige minister van Buitenlandse
Zaken van de Verenigde Staten een kille realist was.
Tegen Richard Nixon heeft hij destijds verklaard: en als
ze in de Sovjet-Unie de joden in de gaskamers stoppen,
is dat niet ons probleem. Diezelfde Kissinger probeerde
Amerikaanse wapenleveranties aan Israël te vertragen,
toen de joodse staat in 1973 voor zijn voortbestaan
streed. Tijdens die oorlog, de Jom Kippoeroorlog, kwam
er zonder voorbehoud hulp voor Israël uit Nederland. Het
waren Henk Vredeling en Bram Stemerdink, minister en
staatssecretaris van Defensie van de Partij van de Arbeid,
die toen vliegtuigen vol materieel en munitie naar Israël
stuurden. Zij namen die vernietigingsdreigementen wel
serieus. Ik zou, na wat over Kissinger bekend is
geworden, aarzelen om hem te citeren.
Naar aanleiding van de opmerking dat Nederland
moet investeren in relaties met opkomende machten,
heb ik gevraagd hoe de regering dat ziet met betrekking
tot het radicale islamitische machtsblok. Daar heb ik nog
geen antwoord op gekregen. Ik hoop dat de minister ons
daarin wil verlichten. Verder heb ik gevraagd of de
regering het bestaan ontkent van een conflict met het
politieke programma van de radicale islam. Ik deed dat
naar aanleiding van een wat schokkend citaat van
mijnheer Maududi. Ik heb ook gevraagd welke cultuuruitingen door de Nederlandse ambassades in Sudan en

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

Saudi-Arabië worden uitgedragen. De regering heeft
gezegd dat culturele uitwisseling met die landen niet tot
de prioriteiten behoort – beide landen behoren niet tot
de prioriteitslanden – maar ik vraag me dan af wat er
dan wel aan culturele presentie van Nederland is. Zijn
dat die klompen en die tulpen? Of is dat inderdaad
Mulisch, en misschien iets moois als Wagner?
De minister sprak in zijn eerste termijn over de export
uit de Gazastrook. In dat kader refereerde hij aan de
Palestijnse Autoriteit. Maar in die strook heerst Hamas,
een beweging die alle joden wil vernietigen. Alle joden,
alle joden, alle joden in Tel Aviv, Jeruzalem, maar ook in
Ashkelon en Rotterdam. Met welke autoriteit spreekt de
minister over de export uit Gaza? Met Fatah en de
Palestijnse Autoriteit van Abbas, of met Hamas?
De minister en ik hebben een bijzondere verwantschap. Ik wens hem de wijsheid toe die past bij zijn
verantwoordelijke taak en die past in deze tumultueuze
en gevaarlijke tijd. De geschiedenis is als lood op onze
schouders.
De heer Timmermans (PvdA): Naar welke bijzondere
verwantschap verwijst u, mijnheer Kortenoeven?
De heer Kortenoeven (PVV): Dat mag ik u wel verklappen, mijnheer Timmermans. Ik ben bekend met de
minister. Wij hebben een paar goede gesprekken
gevoerd. Wij delen bepaalde waarden en bijvoorbeeld
onze liefde voor het land Israël. Daar hebben wij een
bepaalde verwantschap aan te ontlenen, denk ik.
De heer Timmermans (PvdA): In welke zin is dat
relevant voor de politieke stellingname die u hier kiest?
De heer Kortenoeven (PVV): Ik wil laten zien dat ik de
minister een warm hart toedraag en hem tegelijkertijd als
een politiek instituut moet betitelen. Dat is soms moeilijk.
Wij zijn ook mensen en ik heb harde dingen gezegd. Ik
wens de minister niet voor niets wijsheid toe. Ik denk dat
hij die nodig heeft in deze vreselijk moeilijke tijd waarin
wij leven. Het is een warme wens van één lid van de
Tweede Kamer; zo kunt u dat zien. Hebt u daar bezwaren
tegen?
De heer Timmermans (PvdA): Ik heb daar geen enkel
bezwaar tegen. Ik stel de vraag omdat ik mij tijdens uw
betoog, naarmate het langer duurde, afvroeg namens
wie u hier eigenlijk spreekt. Volgens mij zijn wij hier in
de Nederlandse volksvertegenwoordiging en zijn wij
gekozen door de Nederlandse kiezers om de belangen
van Nederland te dienen. Ik heb u nog geen woord over
de belangen van Nederland of over Nederland horen
zeggen, mijnheer Kortenoeven. Een verwantschap met
een ander land gun ik iedereen. Ik heb ook verwantschappen met andere landen, zoals andere landen
waarin ik ben opgegroeid of waarmee ik mij verbonden
voel. Ons doel hier en onze functie hier is echter het
dienen van het belang van Nederland en de Nederlanders. Ik wil dat nog een keer benadrukken omdat wij niet
in Israël wonen, ook al gun ik iedereen een diepe
verbondenheid met dat mooie land.
De heer Kortenoeven (PVV): Uiteraard ben ik hier om de
belangen van Nederland te dienen. Primair voor alles
wat wij hier doen, is natuurlijk Nederland. Er zit echter
een aantal randzaken rond de behartiging van de

15 december 2010
TK 35

35-95

Kortenoeven
belangen van de Nederlandse Staat. Ik heb daar gisteren
een klein halfuur over uitgeweid. In het belang van de
Nederlandse samenleving en de Staat der Nederlanden
heb ik gewezen op de bedreigingen die de Staat en de
instituten daarvan bedreigen. Ik heb gewezen op de
bedreiging die er bestaat voor de internationale
rechtsorde, waarvan Nederland onderdeel is en die
Nederland zegt te willen verdedigen. Ik denk dat het heel
relevant is wat ik heb gezegd, gisteren en vandaag.
Voorzitter, ik wil u niet langer ophouden. Ik heb nog
een aantal moties, die ik in het kader van mijn betoog wil
indienen. Als u mij dat toestaat, zal ik dat nu doen.
De voorzitter: Gezien de tijd, verzoek ik u dat in hoog
tempo te doen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het in oktober 60 jaar geleden is dat
het leger van de Volksrepubliek China het vreedzame
Tibet binnenviel;
overwegende dat de Volksrepubliek China het grondgebied van Tibet inmiddels 60 jaar bezet houdt en dat de
politieke rechten en de mensenrechten van de Tibetanen
systematisch door de Chinese bezetter worden geschonden;
verzoekt de regering, er bij de Volksrepubliek China op
aan te dringen, de bezetting van Tibet te beëindigen,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Kortenoeven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 92 (32500-V).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Iraanse president Mahmoud
Ahmadinejad herhaaldelijk heeft opgeroepen tot de
gewelddadige vernietiging van de Joodse staat Israël;
verzoekt de regering, te bevorderen dat de
VN-Veiligheidsraad bewerkstelligt dat Mahmoud
Ahmadinejad voor het Internationaal Strafhof in Den
Haag wordt gedaagd wegens het aanzetten tot oorlog en
het met vernietiging bedreigen van een lidstaat van de
Verenigde Naties,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Kortenoeven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 93 (32500-V).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Kortenoeven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 91 (32500-V).

overwegende dat Jeruzalem al ruim 3000 jaar de
politieke en religieuze hoofdstad van het Joodse volk is;
overwegende dat de Joodse staat Israël uitdrukking geeft
aan het zelfbeschikkingsrecht van het Joodse volk;
overwegende dat ondeelbaar Jeruzalem de hoofdstad
van de staat Israël is;

Motie

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de Nederlandse ambassade in 1980
onder Arabische druk is verplaatst van Jeruzalem naar
Tel Aviv;

overwegende dat strijdkrachten van Turkije in 1974 het
eiland Cyprus binnenvielen;

verzoekt de regering, de ambassade van Nederland terug
te verplaatsen naar de hoofdstad van Israël: Jeruzalem,

overwegende dat Turkije sindsdien op illegale wijze het
noorden van Cyprus bezet houdt;

en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

overwegende dat geheel Cyprus op 1 mei 2004 lid werd
van de Europese Unie;
constaterende dat Turkije met de bezetting van NoordCyprus een deel van een lidstaat van de EU bezet houdt;

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Kortenoeven en Wilders. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 94 (32500-V).

en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Pechtold (D66): Ik heb nog even nagedacht over
zojuist. Ik vind dat parlementariërs niet alleen zelf, maar
ook onderling verantwoordelijk zijn voor het fatsoen en
de sfeer in dit parlement. Omdat de heer Kortenoeven
zelf aangaf dat het onderwerp hem emotioneerde, vraag
ik hem het volgende. Is hij bereid om na het reces een

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

verzoekt de regering, er bij de Turkse regering op aan te
dringen de bezetting van Noord-Cyprus te beëindigen,

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-96

Kortenoeven
gesprek met mij te hebben over de emoties die hij
kennelijk zo sterk heeft en over de gedrevenheid die ik
heb om te blijven benoemen wat ik hier de afgelopen
vier à vijf jaar letterlijk en feitelijk van zijn partijleider heb
gehoord?
De heer Kortenoeven (PVV): Uiteraard ben ik van harte
bereid om met collega Pechtold een goed gesprek te
hebben, als collega’s onder elkaar en met respect voor
elkaars overtuigingen en gedrevenheid.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 97 (32500-V).
Motie
De Kamer,

©
gehoord de beraadslaging,
De heer Driessen (PVV): Voorzitter. Ik bedank allereerst
de bewindslieden voor hun antwoorden. Helaas bevielen
ze me niet allemaal. Zo is het belachelijk dat die linkse
subsidieslurpers toch zomaar uit het niets voor 10 mln.
minder worden gekort. Ik heb vijf moties. Laat ik ze direct
voorlezen.

verzoekt de regering, zich in Europees verband hard te
maken voor het stoppen van alle EU-ontwikkelingshulp,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 98 (32500-V).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie

verzoekt de regering, alle partnerlanden die lid zijn van
de Organisatie van de Islamitische Conferentie (OIC) als
partnerland te schrappen,

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering, behoudens eventuele noodhulp,
alle ontwikkelingshulp aan Suriname te stoppen,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 95 (32500-V).

gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 99 (32500-V).

De Kamer,

©

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering, alle subsidies aan ICCO te stoppen
indien ICCO nog meer asielzoekers naar Nederland haalt,

De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Ik bedank
beide bewindslieden voor de antwoorden in eerste
termijn. Wat vooral opvalt, is het gemis van elan als het
gaat om mensenrechten. Voorganger Verhagen had dat
elan, maar ik mis het bij deze minister van Buitenlandse
Zaken. Het is mij opnieuw duidelijk geworden dat dit
kabinet uit is op een verschraling van het internationaal
beleid. Dat is af te lezen aan het gemak waarmee
zogenoemd eigenbelang bovenaan wordt gezet, en dus
niet het gemeenschappelijk belang van een stabiele
wereld. Dit is desastreus voor een open economie als de
onze. Beide bewindslieden bezigen struisvogelpolitiek
door zich achter de dijken te verschuilen met de kop in
het veen. Dit kabinet bezuinigt fors en in rap tempo,
zonder na te denken over de gevolgen, laat staan die te
overzien.
Internationale samenwerking, zoals ook in het
WRR-rapport wordt bepleit, is een noodzaak. Nederland
kan zich internationaal onderscheiden door ondernemingszin, duurzaamheid, mensenrechten, transparantie
en eerlijke handel voorop te stellen, maar kiest ervoor
om zo veel mogelijk thuis te blijven, en dat terwijl de

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

verzoekt de regering, ontwikkelingsorganisaties te
verbieden subsidiegelden door te sluizen naar antisemitische organisaties op straffe van een subsidiestop,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 96 (32500-V).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-97

El Fassed
crisis waarvan wij hier in Nederland de gevolgen
merken, juist een internationale aanpak vergt.
De minister wil opzichtig afstappen van een buitenlands beleid gestoeld op idealen en loopt het liefst met
een grote boog om mensenrechten heen, terwijl het in
ons eigen belang en in het belang van de bv Nederland
is om juist de mensenrechten hoog in het vaandel te
houden. Stabiliteit en veiligheid zijn vereisten voor
duurzame economische ontwikkeling en zijn niet alleen
te realiseren door de rechten van burgers voorop te
stellen. Daarbij zullen wij gebruik moeten kunnen maken
van alle instrumenten die wij hebben op het gebied van
diplomatie, defensie en ontwikkelingssamenwerking. Dat
geldt niet alleen voor Afghanistan, waarover de minister
wat betreft de 3D-benadering mooie verhalen verkondigt,
maar dat geldt ook voor Afrika en het Midden-Oosten.
Het geldt ook in Sudan, zo zou ik graag tegen de heer
Ormel willen zeggen. Hoewel ik zijn betrokkenheid bij
Sudan op prijs stel, begrijp ik niet dat hij deze niet
vertaalt in de noodzaak om juist in Sudan de drie d’s
onverminderd te blijven inzetten. Ontwikkelingssamenwerking is daarbij heel belangrijk. Sudan staat op een
kruispunt. Wij kunnen invloed hebben op de richting die
het land opgaat. Ik roep de staatssecretaris dan ook op
om Sudan wel degelijk een prioriteitsland te maken in
zijn nieuwe beleid. Daartoe roep ik niet alleen de
staatssecretaris op maar ook de minister van Buitenlandse Zaken.
Van echte keuzes die de effectiviteit van ons beleid
bevorderen, is GroenLinks een groot voorstander. Een
vereiste om de juiste keuzes te maken, is een coherente
benadering; niet de holle woorden van de coalitie maar
een goed afgestemd beleid, hier en daar. Ook dat is in
ons eigen belang.
Gisteravond las ik in de NRC over het stelen en
onteigenen van landbouwgronden in Afrika. Dat vindt
onder andere door China en Saudi-Arabië op grote
schaal plaats. Dit zorgt niet voor economische ontwikkeling van Afrikaanse landen of burgers, maar vooral voor
meer eten en biomassa in het Midden-Oosten. Ik heb
inmiddels tijdens het WGO van de staatssecretaris
begrepen dat hij zich zal inzetten voor kleine boeren in
ontwikkelingslanden. Daarnaast zou ik hem willen vragen
om ook duidelijk afstand te nemen van deze landroof. Dit
kan niet zijn wat hij bedoelt met het ondersteunen van
het bedrijfsleven.
De etalage van bv Nederland staat vol met mooie
producten en technologieën op het gebied van duurzaamheid, landbouw en design. Onze baggeraars krijgen
over de hele wereld opdrachten en de door ons
geproduceerde medicijnen staan in ziekenhuizen in tal
van landen. Het Nederlandse bedrijfsleven zal blij zijn
met de aandacht van de minister voor zijn belang, maar
zal de eerste zijn om te erkennen dat alleen door een
brede inzet op ontwikkeling, mensenrechten en goed
bestuur nieuwe afzetmarkten kunnen ontstaan.
Voor ons soort economie is een stabiele wereld
essentieel. In postconflictlanden zijn voor de aanpak van
straffeloosheid de opbouw van justitie en vrouwenrechten uitermate belangrijk. In veel landen zijn het juist
mensenrechtenverdedigers die de ruimte proberen te
scheppen voor stabiliteit en economische ontwikkeling.
Nieuwe digitale ontwikkelingen zoals sociale media
brengen een wezenlijke verandering in de manier waarop
mensen in ontwikkelingslanden en oorlogsgebieden
kunnen communiceren met de buitenwereld en in de

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

mogelijkheden daarvoor. Het is belangrijk dat iedereen
een stem heeft en die vrij kan uiten. Het is minstens zo
belangrijk dat er ook mensen naar luisteren.
Mensenrechtenverdedigers die de regering ondersteunt, kunnen gevaar lopen omdat zij worden bedreigd.
Als zij in levensgevaar komen en geen enkele andere
uitweg meer hebben, kunnen zij enorm worden geholpen
met een korte verblijfsperiode buiten hun eigen land,
waardoor de dreigende situatie kan worden doorbroken.
Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering de ambitie heeft, een
vooraanstaande speler te blijven op het gebied van
mensenrechten, en projecten van mensenrechtenverdedigers wereldwijd ondersteunt;
constaterende dat de mensenrechtenverdedigers die de
regering ondersteunt, gevaar kunnen lopen omdat zij
worden bedreigd, en om die reden soms belemmerd
worden in hun werk;
constaterende dat mensenrechtenverdedigers in
levensgevaar enorm geholpen kunnen zijn met een korte
verblijfsperiode buiten hun eigen land, waardoor de
dreigende situatie kan worden doorbroken en ze een
veilige terugkeer kunnen regelen;
verzoekt de regering, aan te sluiten bij het Shelter City
Initiative en bijbehorende procedures voor noodvisa in te
voeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
El Fassed, Pechtold, Voordewind, Van Bommel, Timmermans en Thieme.
Zij krijgt nr. 100 (32500-V).
De heer El Fassed (GroenLinks): Iedereen heeft recht op
vrije meningsuiting en nieuwsgaring. Helaas zijn er
weinig mogelijkheden om de naleving van deze rechten
te controleren. Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in het Handvest van de VN en in het
Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke
rechten is vastgelegd dat iedereen recht heeft op vrije
meningsuiting en nieuwsgaring en dat deze rechten dus
ook voor het internet van kracht zijn;
constaterende dat er bijna geen mogelijkheden zijn om
de naleving van deze rechten te controleren;

15 december 2010
TK 35

35-98

El Fassed
verzoekt de regering, zich in te zetten om in VN-verband
onderzoek te doen naar toetsings- en nalevingsmechanismen voor het recht op vrije meningsuiting en nieuwsgaring, met bijzondere aandacht voor het internet,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
El Fassed en Nicolaï. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 101 (32500-V).
De heer El Fassed (GroenLinks): Nieuwe digitale media
en technologieën bieden ongekende mogelijkheden voor
mensenrechtenverdedigers, maar ook voor de onderdrukking van hun werk. Daarom dien ik de volgende
motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat nieuwe media en technologieën
ongekende mogelijkheden bieden voor mensenrechtenactivisten, maar ook voor de onderdrukking daarvan;
constaterende dat het aantal landen waar media worden
gecensureerd en internetgebruikers worden bestraft in
2010 sterk is toegenomen;

Arabië, Algerije en Kazachstan ambieert, maar dat daar
structureel mensenrechtenschendingen plaatsvinden;
verzoekt de regering, binnen het Mensenrechtenfonds
meer en bijzondere aandacht te geven aan mensenrechten en mensenrechtenverdedigers in prioritaire energielanden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid El
Fassed. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 103 (32500-V).
De heer El Fassed (GroenLinks): Het is duidelijk dat het
maatschappelijk middenveld bij de bezuinigingen de
grootste klap krijgt. Via het maatschappelijk middenveld
en de vele mensenrechtenverdedigers die daarvan steun
krijgen, worden overheden aangesproken op hun gedrag.
GroenLinks is daarom zeer ontstemd over de onterechte
en onevenredige bezuinigingen op het MFS-subsidiekader. Dat is ook de reden waarom wij hierover een
amendement hebben ingediend. Mocht de bezuiniging
toch doorgang vinden, dan wil GroenLinks op zijn minst
bereiken dat de kwaliteit van de aanvragen leidend is bij
de toewijzing van de korting. Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,

constaterende dat Nederlandse ambassades mensenrechtenverdedigers wereldwijd ondersteuning bieden aan
de hand van het EU-handboek voor mensenrechtenverdedigers;
verzoekt de regering, zich in te zetten het EU-handboek
voor mensenrechtenverdedigers uit te breiden met
specifieke richtlijnen en informatie over nieuwe media,
technologieën en internet,

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat bij de toekenning van MFS II-subsidies
aan maatschappelijke organisaties de kwaliteit van de
aanvragen leidend was;
constaterende dat door de regering is besloten om bij
het MFS-subsidiekader een extra korting van 12,5% door
te voeren;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid El
Fassed. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 102 (32500-V).
De heer El Fassed (GroenLinks): De regering zoekt naar
verbreding van de relatie met energielanden. In die
landen vinden echter veel mensenrechtenschendingen
plaats. GroenLinks wil de garantie dat de regering
hiervoor voldoende aandacht blijft houden. Daarom dien
ik de volgende motie in.
Motie

verzoekt de regering, bij de toewijzing van deze of
mogelijk andere kortingen de kwaliteit van de aanvragen
leidend te laten zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid El
Fassed. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 104 (32500-V).
De heer El Fassed (GroenLinks): Tot slot dien ik twee
moties in die bij een eerder VAO over toetreding
ingediend hadden moeten en die ik mede namens
collega Braakhuis indien.

De Kamer,
Motie
gehoord de beraadslaging,
De Kamer,
overwegende dat de regering verbreding en verdieping
van de relatie met prioritaire energielanden als Saudi-

gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-99

El Fassed
overwegende dat volledige medewerking van Servië aan
het Joegoslaviëtribunaal een harde voorwaarde is voor
verdergaande Europese samenwerking met Servië;

El Fassed en Braakhuis. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 106 (32500-V).

overwegende dat de manier waarop Servië de opsporing
van Mladic, Hadzic en andere verdachten van oorlogsmisdaden aanpakt, volgens het decemberrapport van
hoofdaanklager Brammertz onder de maat is;

©

verzoekt de regering om binnen de Raad te bepleiten dat
de EU maximale druk op Servië gaat uitoefenen om de
operationele capaciteit voor het opsporen van verdachten van oorlogsmisdaden maximaal te verhogen;
verzoekt de regering voorts om binnen de Raad te
bepleiten dat de EU daarbij operationele steun aan
Servië aanbiedt en dat de EU deze steun zou kunnen
financieren uit een Europees hunt fund dat gevuld wordt
met bestaande middelen die gereserveerd zijn voor
landen met een EU-toetredingsperspectief,

De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank
de bewindslieden voor hun toezeggingen, met name hun
toezegging om het MFS-amendement van collega Van
der Staaij en mijzelf te steunen. Ik ben daar blij om. Dank
ook voor het benadrukken dat de mensenrechten
gelijkwaardig behandeld zullen worden ten opzichte van
de twee andere pijlers. Ik ben ook blij dat de minister
positief staat tegenover het amendement over hiv/aids. Ik
had eerder een amendement voor 20 mln. ingediend,
maar ik heb mij uiteindelijk aangesloten bij collega
Ferrier.
Ik eindig met een aantal moties om een aantal dingen
nog scherp te krijgen van het kabinet.

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
El Fassed en Braakhuis. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 105 (32500-V).

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering met kracht de relevantie
van de richtlijnen voor ODA onder de OECD-DAC ter
discussie wil stellen;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat langslepende bilaterale geschillen
tussen lidstaten van de Europese Unie en potentiële
toetreders, zoals het conflict tussen Griekenland en
Macedonië over de naam van dat laatste land, de
besluitvaardigheid van de Europese instellingen
ondergraven;
overwegende dat zo veel mogelijk moet worden
voorkomen dat nieuwe toetreders de besluitvorming
binnen de EU gijzelen teneinde bilaterale geschillen met
potentiële toetreders in hun voordeel te beslechten;
overwegende dat de oplossing van dit soort geschillen
ligt in serieus overleg en aanvaarding van onafhankelijke,
bindende arbitrage door EU-landen en potentiële
toetreders en dat dit ook past binnen de Europese geest;
verzoekt de regering, binnen de Raad ervoor te pleiten
dat de Europese Unie een actievere rol gaat spelen bij de
oplossing van bilaterale (grens)geschillen tussen
EU-lidstaten en potentiële toetreders en verzoekt de
regering om de Europese Commissie te vragen
uitgebreid verslag te doen van de voortgang in het
beslechten van bilaterale grensgeschillen en van de
opstelling van de betrokken regeringen en parlementen
daarin, in het bijzonder waar het kandidaat-lidstaat
Kroatië betreft,

constaterende dat de regering deze discussie nog dit jaar
wil starten en bij de High Level Meeting in het voorjaar
2011 wil afronden;
overwegende dat het van belang is dat de Kamer op de
hoogte is van de inhoud van de plannen om deze
richtlijnen ter discussie te stellen;
verzoekt de regering om een beleidsbrief over de visie
van het kabinet met betrekking tot de noodzaak en de
wijze van verruiming van de OECD-DAC richtlijnen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 107 (32500-V).
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb een paar
moties, maar het kan zijn dat ik na de reactie van de
bewindslieden er weer een aantal intrek. Dat geldt
misschien ook voor de volgende motie over de uitfasering van het onderwijsprogramma.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden

constaterende dat de voorgenomen vermindering van
het aantal bilaterale partnerlanden en de verlaging van
de begroting voor onderwijsprogramma’s zal betekenen

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

en gaat over tot de orde van de dag.

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-100

Voordewind
dat in een substantieel aantal partnerlanden en voormalige partnerlanden de steun aan onderwijsprogramma’s
zal worden afgebouwd;

te hebben aan een dergelijk hoofdstuk en dat de
onderhandelingen hierover daarom niet erg ver
gevorderd zijn;

constaterende dat de regering niet aan kapitaalvernietiging wil doen en grote waarde hecht aan betrouwbaar
donorschap;

overwegende dat het ontbreken van een dergelijke
paragraaf de bestaande grote sociale ongelijkheid en
milieuproblemen in India sterk dreigt te vergroten;

verzoekt de regering, een kader met heldere criteria op te
stellen, op basis waarvan het behoud van behaalde
resultaten centraal staat bij de uitfasering in partnerlanden, en dit kader aan de Kamer voor te leggen,

van mening dat het ontbreken van een dergelijk
hoofdstuk onwenselijk zou zijn daar het duurzaamheidhoofdstukken in andere EU handelsoverkomsten zou
ondermijnen;

en gaat over tot de orde van de dag.

overwegende dat de 250 miljoen zogenaamde Dalits nog
altijd massaal gediscrimineerd en uitgebuit worden en
dat India het grootste aantal werkende kinderen ter
wereld kent;

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Voordewind, Van der Staaij en Dikkers. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 108 (32500-V).
De heer Voordewind (ChristenUnie): Een van mijn
vragen uit eerste termijn is niet beantwoord. Ik heb die
maar in een motie vervat. Ik heb ook nog een motie over
India.

verzoekt de regering, zich in Europees verband sterk te
maken voor een robuust duurzaamheidshoofdstuk, waar
onder andere ingezet wordt op het terugdringen van
kinderarbeid, het verbeteren van de positie van Dalits, de
beschikbaarheid van medicijnen voor hiv/aids en een
geschillenbeslechtingmechanisme, en geen genoegen te
nemen met een sterk afgezwakt compromis,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 110 (32500-V).

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat Iran volhardt in haar nucleaire
ambities en daarmee verschillende VN Veiligheidsraadsresoluties negeert;
overwegende dat het Verenigd Koninkrijk daarom de
export van de zogenaamde dual-usegoederen heeft
verboden in aanvulling op de EU-sancties;

De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb nog een
motie over Rwanda en de uitlevering van informatie.
Motie
De Kamer,

verzoekt de regering, in navolging van het Verenigd
Koninkrijk de eventuele export van dual-usegoederen
vanuit Nederland per direct stop te zetten en zich hier
ook in EU-verband hard voor te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 109 (32500-V).

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er een inval is gedaan in het huis van
de familie Ingabire op verzoek van de Rwandese regering
op basis van het VN-verdrag antiterrorisme;
constaterende dat het VN-verdrag antiterrorisme alleen
van toepassing is indien er geen sprake is van een
politiek proces;
overwegende dat volgens artikel 6 EVRM geen juridische
medewerking verleend mag worden aan staten waar
geen sprake is van een eerlijk proces;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de EU in onderhandeling is met India
over een vrijhandelsverdrag en dat zij voornemens is,
een duurzaamheidshoofdstuk op te nemen waarin
duurzame ontwikkeling en fundamentele arbeidsrechten
centraal staan;

verzoekt de regering, voordat ingewonnen informatie
over de zaak Victoire Ingabire wordt afgegeven aan de
Rwandese regering, de Kamer hierover te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Voordewind en Irrgang. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 111 (32500-V).

constaterende dat India heeft aangegeven, geen behoefte

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

15 december 2010
TK 35

35-101

Voordewind
ingediend en waarvoor ook breder in de Kamer steun
was. Ik heb de dekking aangepast conform hetgeen de
staatssecretaris heeft aangegeven. Het gewijzigde
amendement is inmiddels als nr. 90 ingediend.
Tot slot dien ik een motie in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er concrete plannen zijn om in het
voorjaar van 2011 vanuit Nederland een zogenaamde
″vredesvloot″ te laten vertrekken naar de Gazastrook;

Motie

van mening dat dit initiatief een nodeloze provocatie
jegens Israël betreft;

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat verschillende Nederlandse organisaties
zich bij dit initiatief hebben aangesloten;
overwegende dat de Gazastrook nog altijd wordt
bestuurd door Hamas welke de vernietiging van de staat
Israël nastreeft en zijn eigen bevolking stelselmatig
onderdrukt;
van mening dat een dergelijk initiatief diametraal staat
op het beleid van de Nederlandse regering en dat
ondersteunende organisaties hiervoor geen eventueel
ontvangen subsidiegeld zouden moeten kunnen
gebruiken;
verzoekt de regering, de mogelijkheden te onderzoeken
om te voorkomen dat deze vloot vanuit Nederland kan
vertrekken;
verzoekt de regering tevens, te onderzoeken of een of
meerdere ondersteunende organisaties (in)direct subsidie
van de Nederlandse overheid ontvangen en de Kamer
hierover te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

constaterende dat er een bijzondere historische band en
betrokkenheid bestaat tussen Nederland en de Papoeabevolking in Indonesië;
overwegende dat Nederland de nationale soevereiniteit
en territoriale integriteit van Indonesië respecteert;
overwegende dat in Papoea de mensenrechtensituatie
onverminderd precair blijft en nog steeds personen met
opvattingen die afwijken van de regeringspolitiek worden
opgesloten of mishandeld;
verzoekt de regering, in internationaal verband initiatieven te ondernemen die moeten leiden tot een open en
constructief overleg met Indonesië over de situatie in
Papoea met als inzet het stoppen van de schending van
mensenrechten, en de Kamer daarover nader te
rapporteren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van der Staaij, Voordewind, Ormel, Van Bommel, Nicolaï,
Kortenoeven, Thieme, El Fassed, Timmermans en
Pechtold.
Zij krijgt nr. 113 (32500-V).

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 112 (32500-V).

De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter, excuus dat hij
iets langer dan een minuut duurde, maar er stonden ook
zo veel namen onder mijn motie!

©

©

De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik wil graag de
bewindslieden danken voor de beantwoording. De
SGP-fractie zal ook de beleidsvoornemens van deze
bewindslieden onafhankelijk en constructief tegemoet
treden. Ik mag daar ook wel het woord ″ontspannen″ aan
toevoegen, als het gaat om het in het buitenland
uitleggen van het verschil tussen parlement en regering.
Ik vind het eigenlijk winst als zo’n gezond constitutioneel
principe breed wordt verspreid over deze wereld.
Inhoudelijk dank ik de minister voor zijn toezegging
om op onze nota over geloofsvervolging terug te komen
in de brief voorafgaand aan het AO over godsdienstvrijheid. Wij hebben ook waardering voor wat de staatssecretaris heeft gezegd. Wij houden nog wel wat wensen
over op het terrein van ontwikkelingssamenwerking; dat
weet hij. Wij hebben echter waardering voor de
tegemoetkomingen op terreinen waarop amendementen
door de Kamer zijn ingediend. Ik noem het amendement
over hiv/aids, waarin mevrouw Ferrier het voortouw had,
en het amendement dat ik met collega Voordewind heb

Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Ik dank beide
bewindslieden voor hun antwoorden in eerste termijn. Ik
heb in deze twee dagen wel met enige ergernis moeten
luisteren naar een debat waarin het vooral ging over het
eigenbelang, zoals de belangen van ons bedrijfsleven en
de eigen werkgelegenheid, terwijl we ons als burgers
van een internationaal georiënteerd land juist wereldburgers zouden moeten voelen. Daarbij zouden de belangen
van de planeet centraal moeten staan. Ik ben ervan
overtuigd dat je juist via die aanvliegroute ook werkt aan
het eigen geluk.
Ik vind het belangrijk dat we gaan nadenken over de
invloed van Nederland op het buitenland, met name wat
betreft milieuvervuiling en grondstoffengebruik. Ik heb
met de minister van Buitenlandse Zaken een interessant
debat gevoerd over de vraag in hoeverre economie en
ecologie hand in hand gaan. Ik merk bij de minister zeker
dat hij oog heeft voor de ecologie, al zou je dat niet
zeggen als je kijkt naar het regeerakkoord. Ik zie het dan
ook als een pril begin, als iets wat nog moet worden

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-102

Thieme
aangemoedigd. Om duidelijk de oproep te doen vanuit
de Kamer dat het ons ernst is met het verminderen van
de ecologische voetafdruk van Nederland in het
buitenland, dien ik de volgende motie in.

overwegende dat de nu gerezen twijfel niet nadelig zou
mogen uitwerken voor met uitzetting bedreigde
vluchtelingen en/of asielzoekers;
verzoekt de regering, binnen drie maanden een plan van
aanpak te presenteren voor zodanige verbetering van de
ambtsberichten dat die weer boven twijfel verheven
mogen worden geacht,

Motie
De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering zich in het buitenland wil
inzetten voor het behoud van de Nederlandse welvaart,
vrijheid en veiligheid;
constaterende dat verkleining van het Nederlands
aandeel in de internationale milieugebruiksruimte
noodzakelijk is;
verzoekt de regering, bij haar buitenlandbeleid voortdurend te streven naar verkleining van de ecologische
voetafdruk van Nederland in het buitenland,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Thieme, Ormel, El Fassed, Timmermans, Voordewind,
Van der Staaij en Pechtold.
Zij krijgt nr. 114 (32500-V).
Mevrouw Thieme (PvdD): Mijn fractie heeft in eerste
termijn aangegeven tegen militaire aanwezigheid in
Afghanistan te zijn. Wij vinden het daarom van belang
een reactie te geven op wat er tijdens dit debat naar
buiten kwam. De rechterlijke macht vindt de ambtsberichten over de veiligheid in Afghanistan en Irak van de
minister van Buitenlandse Zaken namelijk niet meer
betrouwbaar, ook naar aanleiding van de berichten die
via WikiLeaks naar buiten zijn gebracht. Dat lijkt me
genoeg reden voor een herbezinning op de vraag of de
uitzetting van Irakezen en Afghanen nog wel kan
doorgaan. Ik heb begrepen dat de minister bezig is een
nieuw ambtsbericht te formuleren. In hoeverre kan het
uitzettingsbeleid doorgang vinden? Moet dat niet even
bevroren worden? Ik wil hierover een motie indienen
omdat het van groot belang is dat ambtsberichten
betrouwbaar genoeg zijn, zodat de rechterlijke macht
daarover een oordeel kan vellen.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 115 (32500-V).
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik verzoek de regering dus om
op korte termijn, liefst deze week nog, te komen met een
brief waarin zij ingaat op het feit dat de rechterlijke
macht geen vertrouwen meer heeft in ambtsberichten en
op de vraag in hoeverre zij bereid is de uitzetting van
Irakezen en Afghanen on hold te zetten.
De voorzitter: Daarmee komen we aan het einde van de
tweede termijn van de Kamer. De bewindslieden hebben
gevraagd om een schorsing ter voorbereiding van de
beantwoording. Ik verzoek hen de antwoorden vooral te
geven aan de hand van de ingediende moties en om in
korte bewoordingen scherp te adviseren. Ik wil de leden
erop wijzen dat ik hen niet bij elk negatief advies over
een motie bij de interruptiemicrofoon wil zien staan. Dat
lukt echt niet. Ik wil proberen er vlot doorheen te komen.
Bij andere debatten is die advisering vaak schriftelijk
gegaan. Dat lukt nu niet, want we willen er morgen over
stemmen. Ik denk dat het verstandig is dat we het
afmaken, maar ik wil niet te ver de nacht in gaan.
De vergadering wordt van 23.30 uur tot 23.58 uur
geschorst.
De voorzitter: Ik heropen de vergadering. Dat kan nog
net vandaag. De bewindslieden zullen zo meteen, na een
korte algemene opmerking, de moties langslopen. Er zijn
nu twee cijferreeksen in omloop: de nummering van 1
tot en met 36 en de definitieve nummering. Wij hebben
een conversielijst gemaakt. Ik zal dus af en toe even een
nummer er tussendoor gooien om ervoor te zorgen dat
het in het verslag en voor de leden zelf helder is welk
advies bij welk definitief nummer hoort.
©

Motie

overwegende dat ambtsberichten in situaties die
betrekking hebben op vraagstukken van leven en dood
boven elke twijfel verheven dienen te zijn voor wat
betreft de correctheid van de gemelde omstandigheden;

Minister Rosenthal: Voorzitter. Allereerst dank ik de
geachte afgevaardigden voor hun inbreng in de tweede
termijn. Ik zal heel kort een paar opmerkingen maken
over de punten die zij, los van het indienen van moties,
in de tweede termijn hebben ingebracht.
Ik heb goed gehoord dat de heer Timmermans met
een open mind de standpunten van de regering over het
buitenlands beleid zal beoordelen. Ik dank hem daarvoor.
Daar gaat het mij precies om. Ik zeg dit ook tegen de
heer Pechtold met betrekking tot zaken zoals de NAVO en
het vredesproces in het Midden-Oosten. De heer
Pechtold sprak in dit verband over het fatsoen, terwijl het
voor mij gaat om een open mind met argumenten over
en weer.

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er binnen de rechterlijke macht gerede
twijfels zijn gerezen met betrekking tot ambtsberichten
die aangaven dat derde landen waarheen uitzetting werd
overwogen als ″veilig″ werden aangemerkt;

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-103

Rosenthal
De heer Timmermans heeft het zelf ook gehad over het
Nederlands belang. Hij acht dat van groot belang. Hij zal
de regering wat dat betreft op haar daden beoordelen en
op de resultaten van het beleid.
De heer Nicolaï heeft de motie-Peters/Pechtold
gememoreerd. Ik zeg nogmaals dat voor de Nederlandse
regering geldt dat het bij een politietrainingsmissie in
Afghanistan gaat om de stabiliteit en de stabilisering in
Afghanistan. Ik zie dit een-op-een met stabiliteit in de
regio, ook in PakAf, Pakistan-Afghanistan, en in de rest
van de wereld. Voor de Nederlandse regering geldt dit
een-op-een. Daarover moet geen misverstand bestaan.
De mensenrechten en het nationaal belang dat samenloopt met het beleid voor de mensenrechten en de
prioriteit, de vrijheid van meningsuiting, zijn cruciaal. De
heer Van Bommel stelde ook een vraag over Afghanistan. Ik meen dat ik met mijn opmerking voor de heer
Nicolaï inmiddels de vraag van de heer Van Bommel
beantwoord heb.
Ik kom nu bij de vraag van de heer Van Bommel over
de kwestie rond de kerosine en Iran. Hij vroeg of er
contact is geweest met de Verenigde Staten. Er is
inderdaad contact geweest over de details van de
sanctiewetgeving. Er is echter geen advies daarover
gevraagd. Er is alleen informatief contact geweest. Ik zeg
het zoals het is geweest. Daar mag ook geen misverstand over bestaan.
Ik kom nu bij de inbreng van de heer Ormel. Wat de
regering betreft, staat de driepoot van Ormel. De
gelijkwaardigheid van de pijlers staat; ook dat moge
duidelijk zijn. Graag wil ik in één minuut nog één keer de
lijnen benoemen die de Nederlandse regering in dit
verband hanteert. Ik heb die in de eerste termijn al
uitvoerig besproken, maar herhaal die nu. Als wij
spreken over onvervreemdbare rechten in het kader van
de mensenrechten, raak je de bottomline, zoals de heer
Timmermans het formuleerde. Die bottomline is er voor
de Nederlandse regering. Wij doen dus geen concessies
met betrekking tot het treffen van mensen in wrede
regimes. Wij doen verder geen concessies bij marteling
en doodslag om politieke redenen. Wij doen ook geen
concessies bij het aanpakken van mensenrechtenschenders, bijvoorbeeld vanuit Iran. Wij verdedigen mensenrechtenverdedigers. Dat komt ook tot uitdrukking in de
motie van de heer El Fassed, die ik straks positief zal
bejegenen.
Tegelijkertijd zeg ik nogmaals dat er voor de Nederlandse regering voor het mensenrechtenbeleid geen
opgeheven vingertje zal zijn, er niet overal achteraan
gelopen zal worden en ook gekeken zal worden naar de
instrumentele kant in de richting van de andere twee
pijlers, dat de driepoot van de heer Ormel om gelijkwaardigheid gaat – dat is net even iets anders dan gelijkheid –
en dat ook in het mensenrechtenbeleid selectiviteit en
vooral doeltreffendheid als toegevoegde waarde cruciaal
zullen zijn.
Dan heeft de heer Ormel twee amendementen
ingediend. Eén daarvan gaat over de ondersteuning met
2 mln. van de verdere justitieopbouw in de Palestijnse
gebieden. Ik wil dat amendement graag overnemen, ik
accepteer dat. Hetzelfde geldt voor het amendement over
Matra conform de opmerkingen die ik eerder over Matra
heb gemaakt. Dat wil ik er wel bij gezegd hebben.
Dan heb ik waarachtig van mevrouw Ferrier een vraag
gekregen over de notitie over Suriname. Zakelijke en

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

betrokken relatie, zegt zij. In de loop van het voorjaar zal
de Kamer een notitie ter zake kunnen tegemoet zien.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik begrijp de minister niet
helemaal. Hij wilde een amendement overnemen.
Bedoelde hij dat letterlijk in de procedurele zin, of
bedoelde hij positief adviseren?
Minister Rosenthal: Ik adviseer positief.
De heer Van Bommel (SP): Mag ik de woorden van de
minister over de notitie over de relatie Suriname zo
opvatten dat hij daarmee ook de uitspraak in mijn motie
omarmt? Of gaat dat te ver en komt hij er straks nog op
terug?
Minister Rosenthal: Ik kom daar graag straks op terug.
De heer Pechtold had in tweede termijn opmerkingen
over de rol die moet worden gespeeld in het vredesproces in het Midden-Oosten. Ik zie zijn mededeling als een
ondersteuning van het beleid van de Nederlandse
regering. Wij proberen daar zo veel mogelijk evenwicht
te bewaren. De heer Pechtold had problemen met de
twee ankers voor het Nederlands buitenlands beleid
waarover ik het heb gehad – dat staat nog even los van
de multilaterale kant – namelijk de EU en de NAVO, maar
ik herhaal dat het voor de Nederlandse regering van
groot belang is om voortdurend te kijken naar het
rendement van bilaterale relaties en de multilaterale
relaties voor een deel in die bilaterale kant te betrekken.
Wij zoeken voortdurend naar datgene in de relaties met
andere landen, in bondgenootschappen en in partnerschappen, waarmee het Nederlands belang het meest
gediend zal zijn.
De heer Kortenoeven heeft twee punten geformuleerd.
In de eerste plaats sprak hij over conflicten met radicale
stromingen, met de radicale islam. De Nederlandse
regering is alert op fundamentalistische extreme kanten
van iedere maatschappelijke of politieke stroming, in de
Islam of in welke religieuze of andersoortige groepering
dan ook. De islam is niet het enige waar de aandacht
naar uit moet gaan.
Over zijn vraag naar cultuuruitingen in de richting van
Sudan en Saudi-Arabië kan ik melden dat de Nederlandse regering geen culturele zaken heeft. Het zijn wat
dat betreft geen prioritaire landen, zoals dat heet.
De heer Timmermans (PvdA): Ik neem aan dat de
minister antwoord heeft gegeven op de punten van de
heer Kortenoeven, want hij is nu weer een stapje verder.
Minister Rosenthal: Ja, ik ben door de punten van de
heer Kortenoeven heen.
De heer Timmermans (PvdA): Dan wil ik ook aan de
minister vragen, net zoals ik aan de heer Kortenoeven
vroeg: voelt hij ook een bijzondere verbondenheid met
de heer Kortenoeven? Waaruit bestaat dan, mocht hij die
voelen, die bijzondere verbondenheid?
Minister Rosenthal: Ik sta hier als minister van
Buitenlandse Zaken. Wij hebben een beleid uitgestippeld
met betrekking tot het Midden-Oosten, om die koe maar
even bij de horens te vatten. Ik heb gezegd wat de lijn
van de Nederlandse regering is en dat is de wijze waarop

15 december 2010
TK 35

35-104

Rosenthal
ik in de relatie met welke landen dan ook in het
Midden-Oosten sta.
De heer Timmermans (PvdA): Ik probeer in mijn
woorden te zeggen wat ik meen dat de minister zegt: of
er sprake is van een bijzondere verbondenheid of niet,
het staat mijn oordeelsvorming over de situatie en mijn
positie namens de Nederlandse regering niet in de weg.
Minister Rosenthal: Ik sta hier als minister van
Buitenlandse Zaken – ik heb dat nadrukkelijk de hele dag
tot uiting gebracht – om het Nederlandse belang ook in
het buitenland te bevorderen. Daarbij hoort vrede- en
veiligheidsbevordering daar waar het niet pluis is. Dat is
de inzet voor de Nederlandse regering en dus ook voor
mij met betrekking tot het vredesproces in het MiddenOosten. Daar gaat het eerst en vooral in alle opzichten
om een evenhanded, een evenwichtige, benadering. Die
evenwichtige benadering moet ons uiteindelijk daar
brengen waar wij willen wezen: vrede in dat gebied.
De heer Timmermans (PvdA): Ik vond het belangrijk dit
op te helderen, want de heer Kortenoeven deed het
voorkomen alsof de bijzondere verbondenheid tussen
hem en de minister ertoe zou leiden dat de minister
meer genegen zou zijn, zijn standpunten te volgen. De
minister heeft dat toegelicht. Mijn conclusie is dat hij
uiteraard gewoon staat achter het beleid dat door de
Nederlandse regering is afgesproken.
Minister Rosenthal: Ik zeg op dit late uur toch even dat
ik wat verbaasd ben. Ik moet nog even piekeren over het
feit dat de heer Timmermans dat in enigerlei opzicht van
zijn kant in een vragende vorm heeft gebracht. Dat zeg ik
dan toch even. Mag ik het gezegd hebben?
Ik ga door met opmerkingen van de heer El Fassed
over Sudan. Hij heeft er een vraag over gesteld die, bij
wijze van uitzondering, niet in een motie is vervat. Dat
klopt toch? Over de situatie in Sudan is wat het
referendum op 9 januari betreft het oordeel van diegenen
die er net zijn geweest en die de afgelopen dagen
hebben teruggerapporteerd, bijvoorbeeld in Brussel: het
kon nog erger, het kon nog slechter. Er zijn grote zorgen
over het referendum Abyei; geen misverstand daarover.
Er gaan veel middelen vanuit Nederland in de richting
van Sudan, financieel en trouwens ook personeel; dat
moet niet onderschat worden. Ik mag daaraan toevoegen
dat wij succes hebben gesorteerd met onze oproep aan
de EU op basis van algemeen overleg met de Tweede
Kamer voor het ophogen van het aantal EU-waarnemers
in dat gebied in januari.
De heer El Fassed (GroenLinks): De reden waarom ik
geen motie heb over Sudan, is dat er vorig jaar een
brede Kamermeerderheid was om Sudan een warm hart
toe te dragen met de aandacht die het verdient. Zelfs in
tijden van bezuinigingen was er een pleidooi om ook
binnen die bezuinigingen goed te kijken naar Sudan,
omdat dat land nu op een kruispunt staat en wij dat
goed in de gaten moeten houden.
Minister Rosenthal: Laten wij er maar van uitgaan dat
de problematiek in Sudan algemeen als een van de
belangrijkste strijdpunten wordt gezien voor de komende
tijden. Dat dit verplichtingen met zich brengt, moge
duidelijk zijn.

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

De woorden van de heer Voordewind over de
gelijkwaardigheid van de pijlers heb ik overgenomen.
De heer Van der Staaij dank ik voor zijn formulering
over de ontspannen en standvastige wijze waarop wij
met zaken van beeldvorming en uitleg omtrent de
situatie van regeer- en gedoogakkoord in het buitenland
moeten omgaan.
Ik dank mevrouw Thieme voor de mededeling dat ook
deze minister gaandeweg een stapje verder zet in de
verbinding economie en ecologie.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik heb ook gevraagd om een
brief van het kabinet over de uitspraken van de
rechterlijke macht over de onbetrouwbaarheid van
ambtsberichten. Ik wil weten welke consequenties dat
heeft voor het uitzettingsbeleid van Irakezen en
Afghanen.
Minister Rosenthal: Ik heb daarover ook een motie van
mevrouw Thieme. In mijn reactie daarop neem ik dit
mee.
Ik kom bij de moties, allereerst die op stuk nr. 79 van
de leden Timmermans en Pechtold over de PVV
enzovoort. Ik ontraad deze motie. De heren Timmermans
en Pechtold maken er een zwaar issue van, maar ik
hanteer steeds de term ″ontspannen en standvastig″. In
mijn eerste termijn heb ik nadrukkelijk naar voren
gebracht dat het met de nodige extra kosten bepaald
meevalt. Het helpt niet erg veel om de regering te vragen
geld te besteden aan het in kaart brengen van de
financiële meerkosten van eventueel herstel van
opgelopen imagoschade enzovoort.
Ik kom op de motie op stuk nr. 80 over de ngo’s. Ik
heb het er even met collega Knapen over gehad en zou
de heer Timmermans willen vragen om deze motie aan
te houden. Wij weten dat het WRR-rapport ook over deze
materie gaat. In de kabinetsreactie zullen wij proberen dit
punt mee te nemen. Ik vraag de indieners om alsdan op
het punt terug te komen.
De heer Timmermans (PvdA): Wij zullen de motie
aanhouden.
De voorzitter: Op verzoek van de heer Timmermans stel
ik voor, zijn motie (23500-V, nr. 80) van de agenda af te
voeren.
Daartoe wordt besloten.
Minister Rosenthal: Voorzitter. Ik verwelkom de motie
op stuk nr. 81 van de leden Nicolaï en Ormel en zie haar
als een ondersteuning van beleid. Het ministerie van
Buitenlandse Zaken zal dit in samenwerking met het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie voortzetten.
Ik kom op de motie op stuk nr. 82 over WikiLeaks met
als eerste ondertekenaar de heer Nicolaï. Deze motie is
ondersteuning van het beleid. Ik ga ermee akkoord.
De motie op stuk nr. 83 vraagt om een notitie over het
postennet. Ik vraag de indieners om het één maand later
te mogen doen. Als dat mag, kan ik er zonder meer in
meegaan.
De heer Nicolaï (VVD): In de vorige motie stond 1 april
2010; deze motie is gericht op 1 april 2011. Ik vind dat
wel mooi.

15 december 2010
TK 35

35-105

Rosenthal
Minister Rosenthal: Goed, ik vermijd voortdurend om te
praten over 1 april. Ik spreek altijd over ″voor april″, want
je weet nooit.
Ik kom bij de motie op stuk nr. 84 van de heer Van
Bommel over de wapenwedloop in het Midden-Oosten.
Dit is ondersteuning van het beleid. Ik ga ermee akkoord.
De motie op stuk nr. 85 van de heer Van Bommel over
erkenning van 17 augustus ontraad ik. Politiek en moreel
ben ik het eens met 17 augustus 1945 als onafhankelijkheidsdag. Juridisch is de klok niet terug te draaien. Het is
een punt dat wij voortdurend heen en weer sturen.
Daarin komt van de kant van de regering op dit moment
geen verandering.
De motie op stuk nr. 86 van de heer Van Bommel gaat
over Suriname en de toescheidingsovereenkomst. De
regering beschouwt de motie als ondersteuning van het
beleid. Nederland staat klaar voor genoemd overleg met
Suriname en hoopt dat Suriname van zijn kant snel met
data voor het overleg zal komen.
Ik kom bij de motie van de leden Ormel, Van der Staaij
en anderen op stuk nr. 88 over de Nederlandse krijgsmacht en de piraterij. Ik verzoek de indieners vriendelijk
om deze motie aan te houden. Ik wil mij hierop beraden
en daarover in overleg treden binnen het kabinet. Dat
heeft mede te maken met het feit dat hier ook justitiële
kanten bij zullen moeten worden betrokken. De reden is
dat het recht zijn loop moet hebben, ook als andere
landen dit niet tot hun verantwoordelijkheid maken. Dat
is tot nu toe de lijn van de regering geweest, althans bij
de laatste kwestie waarover wij hebben gesproken. Ik wil
daar echt met minister Opstelten over kunnen praten en
daarom de motie meenemen naar het kabinet. Ik kom er
nog op terug.

De heer Ormel (CDA): Ik vraag de regering toch om een
oordeel over deze motie. Wij vinden dit een aangelegen
punt. Wij denken dat deze motie, als ze wordt aangenomen, een aansporing voor de regering kan zijn om in de
notitie die ons bereikt deze motie mee te nemen.
Minister Rosenthal: Ik ben graag bereid om hetgeen in
de motie staat, mee te nemen in onze aanpak van het
postennet, want daarover gaat het. Dan krijgt u daarbij
vanzelf de materie verdisconteerd die de indieners in
deze motie hebben neergelegd. Om dit nu te accepteren,
vind ik wat zwaar in verband met het open vizier
waarmee wij ten eerste het WRR-rapport willen bekijken
en daarover advies willen uitbrengen en waarmee wij ten
tweede naar het postennet gaan kijken, conform de
toezegging aan de heer Nicolaï.
De heer Ormel (CDA): Ik begrijp dat. Ik vraag het oordeel
ook niet nu aan de regering, maar aan mijn collega’s in
de Kamer om als aansporing aan u mee te geven. Ik
begrijp uw pleidooi als ″oordeel Kamer″, wat betekent
dat ik de motie in stemming breng. Dat kan een
aansporing voor de regering zijn om conform de motie
de notitie naar de Kamer te zenden.

Minister Rosenthal: Ik kom bij de motie op stuk nr. 89
van de leden Ormel en Nicolaï over voedsel en water als
prioriteiten in ontwikkelingsbeleid. Ook hier verzoek ik
vriendelijk om de motie aan te houden, weer in het kader
van het WRR-rapport waarin dit volop aan de orde komt.
Ik vraag de motie aan te houden totdat de indieners het
kabinetsstandpunt over het WRR-rapport heeft bereikt
waarin dit is opgenomen.

Minister Rosenthal: Akkoord. Maar wij zullen ons op
allerlei mogelijke punten vrijheidsgraden voorbehouden
met betrekking tot datgene wat we inzake het postennet
zullen moeten doen. Daar mag geen misverstand over
bestaan. Een aansporing wil ik graag aanhoren, maar ik
ben een man van resultaten, ook op dit moment, en of
de aansporing tot het resultaat leidt dat de heer Ormel
voor ogen heeft, is nog de vraag.
Ik kom toe aan de motie op stuk nr. 91 van de heer
Kortenoeven over de Volksrepubliek China en Tibet. Deze
motie ontraad ik. We hebben hier te maken met
strijdigheid met het standpunt inzake territoriale
integriteit. Ik mag erop wijzen dat er wel degelijk veel
aandacht is voor de mensenrechten in China, inclusief
Tibet.
Ik kom toe aan de motie op stuk nr. 92 van de heer
Kortenoeven over Turkije richting Cyprus. Die motie moet
ik ontraden. Ze legt een hypotheek op de evenwichtige
benadering waarin op Europees niveau – zie de
conclusies van de Raad van 13 en 14 december – met
deze materie wordt omgegaan, en waarin het Ankaraprotocol een zware hypotheek legt op het doorlopende
conflict inzake Cyprus.
Ik kom toe aan de motie op stuk nr. 93 van de heer
Kortenoeven over de Iraanse president Ahmadinejad. Die
motie ontraad ik. Ik verwijs naar het schriftelijke
antwoord onder nr. 25. Het is wat dat betreft aan de
VN-Veiligheidsraad om hierover oordelen te vellen en
besluitvorming te plegen. Er is geen rol voor Nederland.
Ik kom toe aan de motie op stuk nr. 94 van de heer
Kortenoeven en de heer Wilders over Jeruzalem. Die
motie ontraad ik. Wij zijn gehouden aan een evenwichtige lijn in het vredesproces in het Midden-Oosten. Deze
motie draagt daar niet toe bij, en werkt dat evenwichtige
proces tegen.
Ik kom toe aan de motie op stuk nr. 100 van de heer El
Fassed c.s. Ik vraag de ondertekenaars vriendelijk de
motie aan te houden. Ik wil haar met collega Leers
bespreken. Ik sta er sympathiek tegenover, en ik heb
begrepen dat dat ook voor de heer Leers geldt. Wij

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

De voorzitter: Ik wil de heer Ormel op dezelfde manier
behandelen als de heer Timmermans.
De heer Ormel (CDA): En dat is?
De voorzitter: Tenzij u zegt dat u de motie wilt
aanhouden.
De heer Ormel (CDA): Ik ben bereid om de motie aan te
houden als wij uiterlijk 1 februari aanstaande een brief
van het kabinet kunnen krijgen met daarin het standpunt
van de regering.
Minister Rosenthal: Akkoord.
De heer Ormel (CDA): Aanhouden.
De voorzitter: Op verzoek van de heer Ormel stel ik
voor, zijn motie (32500-V, nr. 88) van de agenda af te
voeren.
Daartoe wordt besloten.

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-106

Rosenthal
moeten alleen nog even kijken naar de precieze ins and
outs die we eraan kunnen verbinden.
De heer El Fassed (GroenLinks): Als de minister de
Kamer na afloop informeert, wil ik deze motie wel
aanhouden.
De voorzitter: Op verzoek van de heer El Fassed stel ik
voor, zijn motie (32500-V, nr. 100) van de agenda af te
voeren.
Daartoe wordt besloten.
Minister Rosenthal: Dat was de motie waarover ik het
eerder had, dus over mensenrechtenverdedigers et
cetera. Bottomline, nietwaar?
Ik kom toe aan de motie van de heer El Fassed c.s. op
stuk nr. 101 over onderzoek in VN-verband. Op zichzelf
zie ik deze motie als ondersteuning van beleid, maar ik
wil daar wel een ding aan toevoegen. Ik vraag de
indieners – dat is wel heel onheus – om de motie in te
trekken. Ik heb al eerder met de Kamer gedeeld dat er
een initiatief is rond een internetconferentie, precies over
deze materie. Daarbij is ook de VN-rapporteur ter zake
betrokken. De VN is dus al in het spel. Ik kan me ook
voorstellen dat de indieners de motie aanhouden, maar
dit is de lijn die wij volgen. De motie is in zekere zin
ondersteuning van beleid, maar we zijn er in wezen al
mee bezig.
Ik kom toe aan de motie van de heer El Fassed op stuk
nr. 102 over uitbreiding van het EU-Handboek voor
mensenrechtenverdedigers. Wij zien dit als ondersteuning van beleid. Nederland is actief op dit gebied. Bij
volgende actualisering zal Nederland dit zeker bepleiten.
Ik kom toe aan de motie van de heer El Fassed op stuk
nr. 103 over prioritaire energielanden. Wij moeten deze
motie ontraden. Het mensenrechtenfonds is al actief in
meer dan 70 landen, waaronder landen waarmee
Nederland een intensieve energierelatie heeft. De
aanvragen voor het mensenrechtenfonds worden op hun
merites beoordeeld, op waar de steun het hardst nodig
is, waar de mensenrechtenverdedigers het meest in de
knel zitten, en waar onze steun het doeltreffendst is. Dat
beleid wil ik graag vasthouden. Ik wijs er overigens op
dat wij in een algemeen overleg over Kazachstan hebben
gesproken over de geleidelijke, weliswaar minimale,
verbetering van de mensenrechten en dat wij hebben
afgesproken dat er een monitoring zal plaatsvinden van
het jaar van het voorzitterschap van Kazachstan van de
OVSE. Middels deze monitoring zullen de Kamer op
afzienbare termijn mededelingen over Kazachstan
bereiken.
De leden El Fassed en Braakhuis hebben een motie
over Servië ingediend op stuk nr. 105. Wij zien deze
motie als ondersteuning van ons beleid. Wij zitten er
bovenop waar het gaat om de volledige samenwerking
van Servië met het Joegoslaviëtribunaal. Hoofdaanklager
Brammertz was gisteren niet erg positief over wat daar
aan de gang is.

Minister Rosenthal: Ik heb de motie zo niet gelezen. Ik
lees het verzoek om operationele steun aan Servië aan te
bieden en om daar eventueel financiële middelen aan te
verbinden, er staat ″zou kunnen financieren″. Ik
beschouw deze motie als ondersteuning van het beleid
omdat het van groot belang is dat wij alle mogelijke
kanalen benutten om verder te komen met betrekking tot
deze problematiek, niet meer en niet minder.
De heer Timmermans (PvdA): Ik denk dat ik mijn fractie
zal adviseren om tegen deze motie te stemmen. Op het
moment dat je kandidaat-lidstaten de indruk geeft dat de
EU wel zal betalen voor wat zij moeten doen, weet ik
zeker dat zich er nog meer zullen melden. Mijn advies
aan mijn fractie zal dus zijn om hier tegen te stemmen.
De heer El Fassed (GroenLinks): De lezing van de
minister is de juiste interpretatie van de motie.
De heer Ormel (CDA): Ik wil de regering toch verzoeken
om het definitieve oordeel over deze motie nog even in
beraad te houden en daar eventueel schriftelijk op terug
te komen.
Minister Rosenthal: Ik heb de motie niet gelezen als een
bindende oproep om te gaan praten over financiële
steun. Ik heb een verzoek voor het verlenen van
operationele steun gelezen. Zo interpreteer ik de motie
ook. Ik begrijp dat in elk geval de eerste indiener deze
interpretatie deelt, maar ik kan de motie verkeerd gelezen
hebben.
De heer Ormel (CDA): Er staat een verzoek om operationele steun, te financieren uit een Europees huntfund. Met
andere woorden: de financiering van de operationele
steun komt van de EU. Ik sluit mij dan toch aan bij de
woorden van de heer Timmermans, namelijk dat dit een
uitnodiging aan de Serviërs is om lekker achterover te
gaan zitten en de Europeanen te laten jagen op de
oorlogsmisdadigers.
De heer Nicolaï (VVD): Ik was evenzeer verrast als de
andere sprekers hier. Misschien kan dit ook langs een
andere weg worden opgelost, namelijk door de heer El
Fassed te vragen of hij de formulering van zijn motie zo
wil wijzigen dat zij overeenkomt met de formulering die
de regering gebruikt en waarvan hij zegt dat die de
bedoeling van de motie is. Het staat er namelijk nu niet.
De voorzitter: Ik hoop dat de heer El Fassed de
discussie heeft gevolgd.
De heer El Fassed (GroenLinks): Ja, die heb ik gevolgd.
De voorzitter: Dan verwachten wij van hem initiatieven.

De heer Ormel (CDA): Ik heb een vraag over dit advies
van de regering. Wat in deze motie wordt bepleit, is
namelijk dat het jagen door Servië op de verdachten van
oorlogsmisdaden wordt overgenomen door de EU, dat
de EU dat moet gaan betalen. Dat is, voor zover ik weet,
tot nu toe niet het beleid van de EU.

Minister Rosenthal: Akkoord, dan is dat duidelijk. Wij
hebben de motie dus niet gelezen als een bindende
oproep om financiële middelen te gaan hanteren op dit
punt.
Ik kom bij motie op stuk nr. 106, die gaat over
grensgeschillen tussen lidstaten van de Europese Unie
en potentiële toetreders. De regering ontraadt deze
motie. Tot geruststelling van sommigen, zou ik bijna
zeggen. De EU en de Europese Commissie zijn geen
rechters. Arbitrage moet worden overgelaten aan

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-107

Rosenthal
organisaties die daarin gespecialiseerd zijn, bijvoorbeeld
de hoven in Den Haag.
De heer Voordewind heeft motie op stuk nr. 109
ingediend, over stopzetting van de eventuele export van
dual-usegoederen vanuit Nederland. Die motie ontraad
ik. De zaak is al vervat in de VN- en EU-sanctiepakketten.
De motie is daardoor dus overbodig.
Ik kom bij motie-Voordewind op stuk nr. 110, die over
India en het vrijhandelsverdrag gaat. Ik wil het oordeel
over deze motie graag aan de Kamer laten. Vorige week
hebben we het hierover overigens al gehad. Ik meen dat
de regering toen duidelijk heeft gemaakt dat ze, zonder
het opgeheven vingertje te willen hanteren in de richting
van India, wel degelijk probeert om een stap verder te
komen.
Ik kom bij motie-Voordewind/Irrgang op stuk nr. 111,
die gaat over de Rwandese regering en de familie
Ingabire. De regering ontraadt deze motie. Op dit late
moment verbind ik hieraan toch nog een aantal
opmerkingen, die mijn toezegging in eerste termijn
gestand doen. Zoals toegezegd, heb ik contact gehad
met collega Teeven. Mede namens hem kan ik de Kamer
op dit late moment het volgende zeggen. Als eerste is de
Rechtbank Rotterdam aan zet. Die moet beslissen over
de toelaatbaarheid van de overhandiging van documenten aan Rwanda. Als de rechtbank daartoe besluit, gaan
de stukken in de richting van de staatssecretaris van
Justitie. Die zal, alvorens tot doorgeleiding aan de
bevoegde autoriteiten in Rwanda te besluiten, mijn
advies inwinnen. Niet voorzien is dat de Rechtbank
Rotterdam vóór de tweede helft van januari met een
beslissing komt. Dit kan ik namens de heer Teeven
meedelen. Collega Teeven zal de Kamer voorafgaande
aan de beslissing per brief nader informeren over hoe de
strafvorderingskant precies in de wet geregeld is. De
Kamer zal dus niet door enigerlei zaak worden overvallen. Ik erken ruiterlijk dat ik in eerste termijn een
vergissing heb gemaakt. Inmiddels is mij gebleken dat er
geen rechtshulpverdrag met Rwanda is, maar een
intentie tot een uitleveringsverdrag. Dat is net even iets
anders. Ik probeer hier zuiver en precies in te zijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dat is precies wat
ik in de motie vraag. In het dictum staat het verzoek aan
de regering om de Kamer te informeren voordat de
informatie wordt doorgestuurd naar Rwanda. Volgens
mij komt dit overeen met wat de minister nu zegt. Ik
overweeg zelfs om mijn motie in te trekken als de
minister zijn toezegging herhaalt.
Minister Rosenthal: Als wij het op dit moment voor
elkaar krijgen dat u deze motie intrekt, ben ik een heel
tevreden mens.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Als de minister
herhaalt dat de Kamer wordt geïnformeerd over de
uitlevering van informatie naar Rwanda voordat deze
informatie naar Rwanda gaat, dan trek ik mijn motie in.
Minister Rosenthal: Voor je het weet zet ik de heer
Voordewind – hoewel dat mij misschien goed zou
uitkomen – op het verkeerde been. Ik heb gemeld dat de
heer Teeven vóór de beslissing de Kamer per brief nader
zal informeren over de wijze waarop de strafvorderingskant precies in de wet geregeld is. Dat wordt nu
toegezegd. Als de heer Voordewind dat een voldoende

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

waarborg vindt in deze procedure, kan ik hem met reden
vragen om de motie in te trekken.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik kan dit niet
helemaal overzien. Ik begrijp dat in dit geval de
staatssecretaris de Kamer informeert over de strafvorderingszaak aangaande mevrouw Victoire Ingabire.
Minister Rosenthal: Ja.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dan komt het
overeen met het verzoek in de motie. Ik kijk ook even
naar de medeondertekenaar, de heer Irrgang.
De heer Irrgang (SP): Ik begrijp het als volgt. Wij krijgen
informatie over deze zaak. Voordat wij deze informatie
ontvangen hebben, zal deze informatie niet naar Rwanda
gaan. Wij willen niet achteraf informatie krijgen, als de
informatie al naar Rwanda is gegaan.
Minister Rosenthal: We zitten dan in een fase dat er
advies bij mij is ingewonnen. Niet voorzien is dat de
Rechtbank Rotterdam voor de tweede helft van januari
met een beslissing komt. Voordat de beslissing wordt
genomen, krijgt de Kamer per brief nadere informatie
over hoe de zaak in elkaar zit.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Met die formulering kan ik leven. Daarom trek ik mijn motie in.
De voorzitter: Aangezien de motie-Voordewind/Irrgang
(32500-V, nr. 111) is ingetrokken, maakt zij geen
onderwerp van beraadslaging meer uit.
Minister Rosenthal: Ik kom bij de motie op stuk nr. 112,
die over een vredesvloot naar Gaza gaat. De motie lijkt
mij prematuur. Derhalve ontraad ik haar. Ik zeg met
nadruk dat de regering de zaak rond de eventuele
plannen voor een vredesvloot naar Gaza scherp in de
gaten houdt. Ik vind bovendien dat deze initiatieven geen
bijdrage leveren aan een evenwichtige benadering van
het vredesproces. De regering vindt het te prematuur om
te reageren. Het is op dit ogenblik niet aan de orde.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Excuus dat ik
hieraan nog even een duiding geef. De minister was heel
stellig over de digitale intifada. Hij zei dat hij met de
betreffende hulporganisatie, naar ik meen ICCO, gaat
praten om te bekijken of deze de digitale intifada
financiert. Deze motie heeft eenzelfde soort strekking. Ik
gebruik dezelfde woorden als de minister toen gebruikte:
dat het initiatief diametraal ingaat tegen het kabinetsbeleid. Ik verzoek de regering om te bekijken of er indirect
of direct gebruikgemaakt kan worden van overheidssteun
om deze vloot te versturen.
Minister Rosenthal: Ik doe de toezegging dat ik spoedig
op deze zaak terugkom.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik houd de motie
aan, totdat we dit bericht hebben ontvangen.
De voorzitter: Op verzoek van de heer Voordewind stel
ik voor, zijn motie (32500-V, nr. 112) van de agenda af te
voeren.

15 december 2010
TK 35

35-108

Rosenthal
Daartoe wordt besloten.
Minister Rosenthal: Ik kom alsnog bij de bijzondere
historische band en betrokkenheid tussen Nederland en
de Papoeabevolking in Indonesië. Hierover gaat de
motie-Van der Staaij c.s. op stuk nr. 113. Ik wil deze
motie graag aan het oordeel van de Kamer overlaten.
Ten slotte reageer ik op motie-Thieme op stuk nr. 115.
Op dit onderwerp is nader onderzoek nodig. Daar komen
wij op terug. Ik verzoek mevrouw Thieme om de motie
aan te houden, temeer omdat hierover absoluut overleg
met onder anderen collega Leers noodzakelijk is.
De overige moties zijn bij de heer Knapen in onderhoud. Voorzitter, mag ik aan het einde van mijn tweede
termijn in één minuut nog iets zeggen? Ik dank aan het
eind van deze tweede termijn de Kamer nogmaals voor
de vele impulsen die mij en de regering met betrekking
tot de verdere inhoudgeving en de ontwikkeling van het
buitenlands beleid zijn gegeven. Van een aantal fracties
heb ik gehoord, ook van fracties die niet tot de regeringscoalitie behoren, dat zij met een open mind de regering
op haar daden zal beoordelen. Dit is precies wat ik heb
willen uitstralen in dit debat. Wij staan voor effectiviteit
in ons buitenlands beleid. Daar horen resultaten mee te
worden geboekt. Dat de Kamer mij en de regering
daarop zal beoordelen, is wat ons betreft een stimulans
om alle zeilen bij te zetten.
Het is soms een dooddoener, maar het speelt wel:
vandaag de dag gaan buitenlands beleid en Buitenlandse
Zaken niet alleen meer over het buitenland, maar ook
over het binnenland. Net zozeer is binnenland voor ons
allen vandaag de dag buitenland. Dit geldt dwars door
de samenleving heen.

doen op het gebied van hiv/aids? Ik moet de kanttekening maken dat ook de Wereldbank op dat terrein actief
is. Er is daaraan 1,3 mld. besteed in de laatste termijn,
tussen 2005 en 2010.
Mevrouw Dikkers heeft vragen gesteld over nota’s
over coherentie en economische ontwikkelingen. Zij
vroeg of dit allemaal op één hoop zou worden gegooid.
Om misverstanden te voorkomen en geen verwachtingen
te wekken die wij niet kunnen waarmaken, zeg ik toe dat
ik het beleid met betrekking tot economische ontwikkeling aan de Kamer doe toekomen in de uitwerking van de
basisbrief in het voorjaar van 2011. Het beleid met
betrekking tot coherentie voor ontwikkeling zal ik
toelichten in bestaande rapportages, zoals de genoemde
resultatenrapportage en de reactie die wij geven op de
EU-nota over coherentie voor ontwikkeling. Deze EU-nota
verwachten wij in de zomer. Wij zullen er dus uiterlijk in
het najaar op terugkomen.
Mevrouw Dikkers, mevrouw Ferrier en de heer Van der
Staaij hebben gewezen op de bezuinigingen in het
onderwijs en hebben gevraagd hoe wij daarmee moeten
omgaan. ″Geen kind de klas uit door bezuinigingen″, zei
mevrouw Dikkers. Waterdichte garanties over de vele
landen waarin wij actief zijn, kan ik nooit geven. Ik kan
wel zorgvuldig overleggen en voldoen aan een serieuze
inspanningsverplichting, om ervoor te zorgen dat waar er
sprake is van overdracht en uitfasering, de continuïteit
van lopende programma’s niet in gevaar komt.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Krijgen wij van de staatssecretaris te horen op welke plekken het niet lukt? Daar zou
ik graag een overzicht van hebben.

Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. Dank voor alle
opmerkingen in tweede termijn. De afgelopen dagen zijn
bij diverse bijdragen staatslieden, filosofen en historici
de revue gepasseerd. Op dit late tijdstip zal ik mij hieraan
niet bezondigen. Ik wil het wat dichter bij huis houden en
de heer Nicolaï citeren. Hij zei vanavond: ik zie liever
prioriteiten waarover je van mening kunt verschillen dan
geen prioriteiten. Ik heb de afgelopen weken gemerkt dat
iedereen zich hierin kan vinden. We hebben in onze
plannen voor het ontwikkelingsbeleid aangegeven dat we
willen kiezen en focussen. De Kamer heeft twee dingen
laten blijken: dat zij daarin kan meegaan en dat daarbij
stevige pijnpunten aanwezig zijn. Ik heb geprobeerd om
handreikingen te doen om die pijn te verzachten en
tegelijkertijd het adagium van de prioriteiten overeind te
houden. Ik vertrouw erop dat de Kamer ons kritisch blijft
volgen op de weg naar de definitievere keuzes die we
aan het maken zijn.
Ik wil kort even de vragen langslopen, daarna de
amendementen en daarna de moties. Mevrouw Dikkers
kwam nog eens terug op de vraag over de politieke
keuzes en de meerwaarde van de Wereldbank. De
Wereldbank is een belangrijke instelling. Ze is effectief,
transparant en bereikt resultaten. Ze telt nu, na de
financiële crisis, weer meer mee dan in het verleden. Wij
staan voor multilateralisme. Dit betekent dat wij ons niet
achter de dijken terugtrekken. Activiteit binnen de
Wereldbank is daarvan een voorbeeld.
Bestaat er een spanningsveld tussen de Wereldbank
en de activiteiten die wij steunen, doordat wij minder

Staatssecretaris Knapen: Het idee is om ook aan te
geven waar het wel lukt. Ik kom hierop terug als ik mijn
reactie op de moties geef.
De heer Dijkhoff heeft een heel concrete vraag gesteld
over hoe groot de sectorale begrotingssteun aan Rwanda
is. Ik kom dadelijk bij mijn reactie op de amendementen
nog even terug op Rwanda. Het gehele bedrag voor de
justitiële sector dat gepland is voor 2011 is een harde
verplichting. Hier is alleen maar onderuit te komen door
een getekend contract open te breken. Dat is niet iets wat
wij ambiëren.
De vragen over onze aanwezigheid in Sudan zijn al
door de minister beantwoord. Daar hoef ik nu niet meer
bij stil te staan, anders dan door te zeggen dat we begin
volgend jaar bij de Kamer terugkomen met onze
landenkeuze. Het is evident dat de fragiele staten
prioritair zijn. Dat uitgangspunt is de dwarsdoorsnede
van ons beleid.
De heer El Fassed heeft mij gevraagd om iets te
zeggen over de samenwerking met het bedrijfsleven. Dit
mag volgens hem niet betekenen dat bedrijven land
roven van kleine boeren. De laatste tijd wordt hier veel
over geschreven. Onze programma’s richten zich op
armoedebestrijding. Wij willen juist de kleine boeren
opzoeken en ervoor zorgen dat zij zo gaan werken dat zij
meer doen dan alleen voor het eigen gezin zorgen.
Anders zouden ze enorm kwetsbaar worden. De kleine
boeren moeten zo gaan produceren dat ze onderdeel
kunnen worden van een keten. Natuurlijk kopen landen
als China grote landbouwarealen op. Daar is van alles
over te zeggen. Afrikaanse landen hebben tegenwoordig
de keuze met wie ze in zee gaan en hoe ze in zee gaan.
De negatieve kant bestaat uit alle risico’s die dit met zich

Tweede Kamer

15 december 2010
TK 35

©

Buitenlandse Zaken (begroting)

35-109

Knapen
brengt. De positieve kant is dat je geleidelijk bewegingen
ziet van landen als China om een rol te spelen als
stakeholder en niet alleen als shareholder, om verantwoordelijk beleid te voeren en verantwoordelijkheid te
dragen. Dit gaat stap voor stap, maar het is een
interessante ontwikkeling.
Voordat ik de amendementen behandel, wil ik iets
zeggen over Serious Request, hoe symbolisch het ook is.
Onder anderen de heer Pechtold en de heer Voordewind
hebben erover gesproken. Omdat dit een symbool is, kan
het belangrijk zijn. Wat mij betreft heeft de gang van
zaken niets te maken met een kille overheid, maar met
warmte van, voor en door burgers. Laten wij nou leren
dat burgers, dat is de civil society, deze dingen zelf doen.
Er is toch niets mooiers dan een gepassioneerde en
betrokken civil society. Als wij deze kunnen bevorderen
door een keer onder elkaar met de pet rond te gaan, dan
graag. Dat is iets anders dan een overheid die als een
zekere anonymus – want dat is zij – iets bijlegt en op die
manier de civil society er nog eens aan herinnert dat de
civil society het kennelijk alleen niet kan. Acties als deze
ontlenen hun charme, warmte en kracht aan het feit dat
ze van onderop komen en door gepassioneerde burgers
worden gevoerd.
De heer Voordewind (ChristenUnie): De staatssecretaris
voelt hem misschien al aan. Ik pak deze suggestie graag
op. Is de staatssecretaris bereid om met de pet rond te
gaan in de Trêveszaal om te bekijken of er een bijdrage
van de ministers en de staatssecretarissen geleverd kan
worden aan deze fantastische actie, hopelijk op initiatief
van de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking? Mijn fractie heeft het initiatief genomen om met de
pet rond te gaan bij de collega-Kamerleden om een
bijdrage te leveren uit onze eigen zak, niet uit belastinggeld. Zou de staatssecretaris hetzelfde willen doen?
Staatssecretaris Knapen: In de Trêveszaal kan geen
handeling worden verricht zonder overleg met degene
die daar de voorzittershamer hanteert. Met hem wil ik
daar graag over overleggen.
Ik kom bij de amendementen. Een aantal amendementen is besproken in het wetgevingsoverleg. Het
amendement-El Fassed op stuk nr. 68 gaat over de
korting van 5 mln. op het mensenrechtenbeleid. Deze
korting zou volgens het amendement ongedaan gemaakt
moeten worden. Ik ontraad het amendement. Waarom?
Het Mensenrechtenfonds is al gestegen naar 27,5 mln.
Het blijft volgend jaar gelijk. Gegeven alle andere
bezuinigingen betekent dit dat we een extra stapje
moeten zetten. Bovendien kunnen de
OS-partnerlandenfondsen, waar het mensenrechten
betreft, putten uit het Mensenrechtenfonds.
Het amendement op stuk nr. 75 van mevrouw Dikkers
beoogt 5 mln. toe te kennen voor een tender voor een
onderzoek naar de handel en wandel van het bedrijfsleven in ontwikkelingslanden. Ik ontraad dit amendement
en niet alleen vanwege de dekking uit IDA. Via de
medefinancieringsorganisatie en het vakbondsprogramma steunen wij verschillende organisaties die dit
bijhouden: zo is er de IMPACT-alliantie, van Oxfam Novib
en SOMO; de alliantie Fair, Green and Global; de
samenwerking tussen FNV en CNV Internationaal; het
Nationaal Contact Punt voor OESO-richtlijnen voor
multinationale ondernemingen, dat schendingen
registreert. Wij ontraden dus dit amendement.

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

Het amendement van de heer Irrgang op stuk nr. 76
vraagt om de toekenning van 40 mln. aan het Fast Track
Initiative, om een deel van de kortingen ongedaan te
maken. Wij ontraden dit amendement ook, omdat het
haaks staat op de keuzes die we maken, op de middelen
die we beschikbaar hebben en omdat de dekking
wederom gaat via IDA.
Het amendement op stuk nr. 78 gaat over het
stopzetten van een gedeelte van de sectorale steun aan
Rwanda. Zojuist gaf ik al aan dat er sprake is van een
juridische verplichting, en dat je daarvoor een contract
zou moeten openbreken. Wel wil ik hebben gezegd dat
wij op dit moment aanwijsbaar veertien instellingen
ondersteunen: een mensenrechtencommissie, een
ombudsman, de nationale verzoeningscommissie; verder
is de doodstraf in Rwanda afgeschaft en is een wetsvoorstel afgewezen om homoseksualiteit strafbaar te maken.
Dat zijn zaken waarvoor wij hebben kunnen lobbyen. Ook
op inhoudelijke gronden zouden wij deze sectorsteun dus
niet willen schrappen.
Het amendement van de leden Van der Staaij en
Voordewind op stuk nr. 90 gaat over het verzachten met
10 mln. van de bezuinigingen op medefinancieringsorganisaties. Uiteraard ben ik het eens met de strekking
ervan. Ik stel voor om dit, begrotingstechnisch, te
verwerken in een incidentele suppletoire begroting en
die zal ik de Kamer in januari doen toekomen. In het
amendement is sprake van een voorstel voor de
vermindering van klimaatmiddelen. Ons gaat het om het
voorstel om te werken naar een ander betalingsritme van
de ter beschikking staande klimaatmiddelen; daarom
moeten we er ook naar kijken.
De voorzitter: Nu de regering heeft aangeboden om dit
met een incidentele suppletoire begroting te regelen,
verneem ik graag van de indieners wat zij doen met dit
amendement.
De heer Van der Staaij (SGP): Het benutten van het
betalingsritme in plaats van de vermindering lijkt ons op
zich een eenvoudige tekstuele aanpassing. In dat geval
lijkt het mij fraaier om het gelijk op deze manier af te
ronden.
Staatssecretaris Knapen: Ik kan daar heel goed mee
leven, maar ik kan het ook nu meenemen; dan zijn wij er
ook klaar mee.
De heer Van der Staaij (SGP): Dan zal ik de tekst op dat
punt preciseren.
De voorzitter: Het lijkt mij verstandig om daarover nog
even te overleggen, zodat misverstanden kunnen worden
voorkomen.
We gaan over tot de bespreking van de moties.
Staatssecretaris Knapen: Ik ga inderdaad verder met de
moties. Ik noem de nummers die ik heb doorgekregen,
we kijken wel of die kloppen.
In het debat heeft de heer Irrgang een motie ingediend
op stuk nr. 87, die verzoekt om additionele ODAmiddelen als gevolg van een hogere bnp-groei met
voorrang in te zetten voor hiv/aidsbestrijding. Ik ontraad
deze motie. Bij de Voorjaarsnota, bij de eerste suppletoire begroting, krijgt de Kamer een integrale afweging

15 december 2010
TK 35

35-110

Knapen
van de inzet van middelen. Bij die gelegenheid kom ik
erop terug.
De motie van de heer Driessen op stuk nr. 95 vraagt
om partnerlanden te schrappen die lid zijn van de
Organisatie van de Islamitische Conferentie. Ik ontraad
deze motie; dit soort criteria maakt geen onderdeel uit
van onze selectiecriteria voor een ontwikkelingssamenwerkingsrelatie.
De motie van de heer Driessen op stuk nr. 96 vraagt
om het verbieden van het doorsluizen van middelen naar
antisemitische organisaties. De huidige subsidieregelingen verbieden subsidie aan organisaties die in strijd
handelen met de beginselen van het Nederlands
buitenlands beleid. Qualitate qua betreft dit ook steun
aan antisemitische organisaties, dus in die zin is de
motie overbodig. Ik ontraad haar dan ook.
De motie van de heer Driessen op stuk nr. 97 betreft
het stopzetten van de subsidie aan ICCO in verband met
de betrokkenheid daarvan met asielzoekers: die zouden
naar Nederland worden gebracht. De heer Driessen
stelde daar ook een vraag over. Wij onderzoeken de
vandaag in de media gepubliceerde beschuldigingen die
zijn geuit tegen de medewerkers van ICCO. Vooralsnog
hebben wij er geen aanwijzingen voor dat deze
beschuldigingen op waarheid berusten. De motie is in
deze fase voorbarig en ik ontraad haar dus.
In zijn motie op stuk nr. 98 verzoekt de heer Driessen
om ontwikkelingssamenwerking in het kader van de
Europese Unie stop te zetten. Wij ontraden deze motie.
Om tal van redenen, uitvoerig besproken in het
wetgevingsoverleg, hechten wij aan de rol en de
betekenis van de Europese Unie, ook op het gebied van
development, en de slagkracht die daarvan uitgaat.
De motie van de heer Driessen op stuk nr. 99 verzoekt
de regering om alle ontwikkelingshulp aan Suriname te
stoppen. Wij ontraden deze motie. Over enkele jaren,
wanneer de verdragsverplichtingen zullen zijn uitgefaseerd, komen wij terug op hoe wij zullen omgaan met
het partnerland Suriname.
Ik kom bij de motie op stuk nr. 104 van de heer El
Fassed, die vraagt om bij de kortingen op medefinancieringsorganisaties de kwaliteit van de aanvragen leidend
te laten zijn. Wij moeten die motie ontraden, omdat wij
bij de toewijzing een systematiek van transparantie en
evenredigheid hebben gehanteerd en die zullen wij
dienovereenkomstig moeten toepassen wanneer de
bedragen veranderen. Wij kunnen nu dus niet afwijken
van de criteria die wij hebben opgesteld en die deze
zomer de Staatscourant hebben bereikt.
De motie van de heer Voordewind c.s., in de definitieve telling op stuk nr. 108, vraagt om een helder kader
met criteria om te waarborgen dat behaalde resultaten in
het onderwijs gerelateerd aan ontwikkelingssamenwerking, behouden blijven. Ik had een zorgvuldige afbouw al
toegezegd, evenals een inspanningsverplichting om,
waar mogelijk, de continuïteit te waarborgen. We gaan
vooraf geen toetsingskader aanbrengen, wel zal ik de
Kamer achteraf informeren over de uitkomst, zodat zij
daarover haar oordeel kan geven. Daarom ontraad ik
deze motie.
In de motie op stuk nr. 107 verzoekt de heer Voordewind de regering om de Kamer te informeren over de
onderhandelingen betreffende de aanpassingen van de
ODA-richtlijnen, en de specifieke Nederlandse inzet
daarbij. Wij beschouwen deze motie als een ondersteuning van ons beleid en zeggen graag toe dat wij eind

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

februari de Kamer voor de eerste keer zullen berichten
over de overwegingen, inzet en voortgang van de
onderhandelingen.
De motie van mevrouw Thieme op stuk nr. 114
verzoekt de regering om bij haar buitenlandbeleid
voortdurend te streven naar een verkleining van de
ecologische voetafdruk in het buitenland. Wij beschouwen deze motie als ondersteuning van ons beleid en
leggen dit als zodanig ook graag hier neer.
Verder het amendement op stuk nr. 73 van de heer
Van der Ham over de verlaging van de uitgaven voor het
culturele profiel. Hierover hebben wij eerder gesproken.
Wij willen dit amendement ontraden.
Voorzitter, hebben wij nog moties over het hoofd
gezien?
Mevrouw Thieme (PvdD): Ja, een motie en een verzoek.
Ik verwees naar een brief over het uitzettingsbeleid van
Afghanen en Irakezen, naar aanleiding van wat de
rechterlijke macht heeft gezegd over de betrouwbaarheid
van ambtsberichten. En onze motie op stuk nr. 36 ...
De voorzitter: Dat is in de definitieve telling de motie op
stuk nr. 115. Deze heeft de minister al behandeld.
Mevrouw Thieme (PvdD): Sorry, dat heb ik even gemist.
Maar het is dan ook laat.
De heer Ormel (CDA): Mevrouw Thieme, de regering
verzocht u om deze motie aan te houden. Als u dat niet
doet, zou ik alsnog graag een reactie van de regering op
deze motie willen horen; als u de motie aanhoudt, hoeft
de regering die reactie niet te geven.
De voorzitter: Wil de staatssecretaris zijn betoog
afronden?
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Ik wilde de
snelheid niet uit de behandeling van de moties halen,
maar de staatssecretaris zei in zijn reactie op mijn motie
op stuk nr. 104 over de toekenning van de subsidie voor
medefinancieringsorganisaties, dat het ministerie wel
degelijk uitgaat van de kwaliteit van de beoordeling. In
die zin was de motie ook opgesteld.
Staatssecretaris Knapen: Dan even ter verduidelijking
het volgende. Het is gebeurd op basis van kwaliteitscriteria, er zijn punten aan toegekend, daaruit is ten slotte
een weging voortgekomen, die weer heeft geleid tot een
verdeelsleutel. Die verdeelsleutel nemen wij mee,
onafhankelijk van de hoogte van het totaalbedrag. Wij
blijven deze toepassen, omdat we anders niet consistent
zijn met de gemaakte afspraken. Zo moet u het zien: wij
wijken niet af van de kwaliteitstoets die destijds gold,
maar passen deze toe in het verlengde van de daaruit
voortgekomen verdeelsleutel.
Ik kom tot een afronding en op dit late uur is er alle
reden om die kort te houden. Ik heb deze, voor mij
eerste, begrotingsbehandeling zeer gewaardeerd. Bij
Buitenlandse Zaken spreek je nu eenmaal nogal vaak
over onderwerpen waar je maar een beperkte invloed op
hebt, maar die je wel ter harte gaan. De discussie
daarover heeft een soort functie van permanente
natievorming en dat is fascinerend om mee te maken. Ik
verheug mij zeer op de volgende discussie die wij zullen

15 december 2010
TK 35

35-111

Knapen
voeren, over de Staat van de Unie en onze positie in
Europa.
De voorzitter: Tot zover de staatssecretaris. Ziet de
minister noodzaak om een nieuw advies te geven over
de motie op stuk nr. 115?
Minister Rosenthal: Voor alle duidelijkheid: ik meen
deze motie te hebben geadresseerd, met de mededeling
dat nader onderzoek nodig is en dat ik hier zo spoedig
mogelijk op zal terugkomen. Ik verzocht de motie aan te
houden. Daarbij speelt ook dat hierover overleg nodig is,
met collega Leers en sowieso met het kabinet.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik wil deze motie wel
aanhouden, maar mochten er nu zaken spelen rond
Afghanen en Irakezen die dreigen te worden uitgezet
terwijl de ambtsberichten niet betrouwbaar zijn, dan wil
ik van de minister weten in hoeverre hij het uitzettingsbeleid nu even ″on hold″ zet.
Minister Rosenthal: Hierop zeg ik dat ik die zaak eerst
heel snel zal moeten doorspreken met de collegae, om te
bezien of de mededelingen die – als ik het goed heb
begrepen – uit WikiLeaks zijn gekomen, conform de sfeer
zijn waarin degenen die deze ambtsberichten schrijven,
de zaken moeten beoordelen. Ik kan niet nu, op basis van
deze berichten, verstrekkende opmerkingen maken over
het al dan niet ″on hold″ zetten van het uitzettingsbeleid.

dit in het amendement wordt veranderd, dit tot hetzelfde
doel leidt als mevrouw Ferrier voor ogen staat, namelijk
ervoor zorgen dat die 10 mln. daarvoor wordt uitgetrokken. Als het amendement in die zin correct kan worden
gewijzigd, hoeven we deze zaak niet complexer te
maken, in de laatste dagen voor kerst.
De heer Van der Staaij (SGP): Dat is al gebeurd, wij
kunnen snel werken. Hiermee is het volstrekt helder
geworden dat in artikel 6 niet het verplichtingenbedrag
wordt verlaagd, maar alleen het uitgavenbedrag. In de
toelichting wordt vervolgens gesteld dat de dekking niet
wordt gevonden in een vermindering van de klimaatgelden, maar in een aangepast betalingsritme van de
klimaatgelden. Daarmee is volgens mij zowel politiek als
in de vormgeving geheel aan de wensen voldaan. Dank
aan de staatssecretaris voor de bereidwilligheid en ook
dank aan mevrouw Ferrier voor haar steun in eerdere
debatten, zodat we het op deze manier in de Kamer tot
dit resultaat hebben kunnen brengen.
De (algemene) beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Wij stemmen morgenmiddag over de
ingediende amendementen en moties, en over deze
begroting.
Sluiting 01.15 uur

Mevrouw Thieme (PvdD): Aangezien dit, vanwege de
gevaren in die landen, een zaak is van leven of dood, zou
ik wel voor het eind van het jaar een reactie van het
kabinet willen ontvangen op de kwestie dat de rechterlijke macht geen vertrouwen meer heeft in de ambtsberichten, evenals een plan van het kabinet om dit te
verbeteren.
Minister Rosenthal: Ik heb gezegd dat onderzoek
hiernaar nu noodzakelijk is. Dat onderzoek zal plaatshebben. Mochten er zaken zijn die in de richting gaan van
hetgeen in WikiLeaks staat, dan zal dat ongetwijfeld aan
de Kamer bekend worden gemaakt. Ik moet wel zeggen
dat hiervoor vanzelfsprekend afstemming met de
collegae in het kabinet nodig zal zijn.
De voorzitter: Welke consequentie verbindt mevrouw
Thieme aan dit antwoord?
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik houd de motie aan.
De voorzitter: Op verzoek van de mevrouw Thieme stel
ik voor, haar motie (32500-V, nr. 115) van de agenda af te
voeren.
Daartoe wordt besloten.
Mevrouw Ferrier (CDA): Even voor de zekerheid: we
kunnen er dus van op aan dat er een suppletoire nota op
de begroting komt in januari?
Staatssecretaris Knapen: Dat was mijn voorstel, omdat
in het amendement een onjuiste dekking was geformuleerd. Het betrof een technische kwestie: spreek je over
een vermindering, wat vrij wezenlijk is en wat wij niet
willen, of over een kasschuif? Ik heb aangegeven dat als

Tweede Kamer

Buitenlandse Zaken (begroting)

15 december 2010
TK 35

35-112