Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 277

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2016
Voor werknemers is het verhalen van schade opgelopen door een
beroepsziekte of bedrijfsongeval vaak een lang en complex proces. Het
belangrijkste knelpunt is doorgaans het vaststellen van het causale
verband tussen werk en ziekte. De kosten hiervoor lopen zowel voor de
werknemer als de werkgever op door een stapeling van deskundigenrapporten. De (rechterlijke) procedure wordt dan lang, duur, onoverzichtelijk,
en emotioneel vaak zwaar voor het slachtoffer. Slachtoffers claimen mede
daarom uiteindelijk vaak geen schadevergoeding, en beëindigen het
proces voortijdig1. De rekening komt dan bij het slachtoffer en de
samenleving terecht en niet bij de veroorzaker. Door een betere
procesgang moet de rekening vaker en sneller bij de veroorzaker terecht
komen.
Op 12 oktober 2015 heb ik u geïnformeerd over een rapport van Price
Waterhouse Coopers (PWC)2. Daarin is een aantal mogelijkheden
uitgewerkt voor het instellen van onafhankelijke medische beoordeling
om het proces van het verhalen van schade bij beroepsziekten en
bedrijfsongevallen te versnellen. Ik heb bij de aanbieding ervan aan uw
Kamer aangegeven dat over de uitkomsten van dat rapport nog
gesproken wordt met werkgevers en werknemers. Ook zouden de
juridische mogelijkheden van een onafhankelijke instantie en een
gespecialiseerde rechter verder worden verkend. Ik heb toegezegd u in het
tweede kwartaal van 2016 nader te informeren over de uitkomsten en
eventuele vervolgstappen.
In de afgelopen periode heeft overleg plaatsgevonden met werknemers
en werkgevers, deskundigen op het gebied van schadeverhaal, en

1

Hugo Sinzheimer Instituut. Werkgeverskosten in verband met arbeidsgerelateerde schade:
bestuurlijke boetes en civielrechtelijke aansprakelijkheid», 2011.
2
Kamerstuk 25 883, nr. 262

kst-25883-277
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 883, nr. 277

1

belanghebbende organisaties als het Verbond van Verzekeraars, het FNV
Bureau Beroepsziekten en de Raad voor de Rechtspraak.
Als eerste wil ik u informeren over de juridische mogelijkheden van de
inrichting van een onafhankelijke instantie en de optie van een gespecialiseerde rechter waarvan ik in mijn brief van 12 oktober melding maakte.
Over deze punten heeft overleg plaatsgevonden met de Raad voor de
Rechtspraak. Deze heeft allereerst terecht aangegeven dat het consulteren
van zelfgekozen deskundigen, en de vrije gang naar de rechter altijd
mogelijk moet blijven. Een onafhankelijke medische instantie kan geen
bindende uitspraken doen. De toegang tot de rechter is een grondrecht.
Wat betreft de gespecialiseerde rechter, in het PWC rapport nog genoemd
is als mogelijke oplossing, geeft de Raad aan dat deze in feite al bestaat,
en wijst daarbij op ontwikkelingen op het terrein van de behandeling van
letselschadezaken. Alle rechtbanken werken sinds enkele jaren met in
letselschade gespecialiseerde rechters en ondersteuning. Het oordelen
over de causaliteit is echter ook in de nieuwe werkwijze complex omdat
de onderliggende informatie vaak van onvoldoende kwaliteit is voor de
rechter om een verantwoord oordeel te kunnen geven over de causaliteit.
In die zin onderschrijft de Raad het belang van onafhankelijke en
deskundige oordeelsvorming over de causaliteit om dit (deel)geschil
efficiënt en goed op te kunnen lossen.
De Raad herkent dat het proces van schadeverhaal bij beroepsziekten
moeizaam verloopt. Dat wordt volgens de Raad niet veroorzaakt doordat
geschillen niet beslecht zouden kunnen worden maar doordat wederzijds
geaccepteerde expertise inzake de vaststelling van een beroepsziekte voor
partijen onvoldoende beschikbaar is. Dit beeld van de Raad werd
bevestigd in gesprekken met diverse deskundigen op het terrein van
schadeverhaal. Het is tot nog toe niet mogelijk gebleken voor private
partijen om voor dit soort vragen een private voorziening in te richten die
adviezen geeft die boven alle twijfel verheven zijn. In de gesprekken met
de Raad en de deskundigen kwam ook aan de orde dat de situaties bij
beroepsziekten en bedrijfsongevallen nogal verschillen. Bij ongevallen is
er over het algemeen veel minder discussie over de vraag of de schade
gerelateerd is aan het werk. Dit type letselschade wijkt in principe niet af
van andere soorten van letselschade, en zou daarmee aan de private
sector gelaten kunnen worden.
Ik onderschrijf de voornoemde conclusies van de Raad en de deskundigen
en wil deze benutten voor het uitwerken van de inrichting van een
instelling gericht op onafhankelijke medische beoordeling bij beroepsziekten. De instelling kan zich richten op datgene wat door betrokkenen als
grootste knelpunt wordt ervaren: het geven van adviezen bij individuele
gevallen over de causaliteit tussen de beroepsuitoefening en de ziekte.
Hiervoor is hoogwaardige expertise nodig over het ontstaan van
beroepsziekten. De instelling geeft een advies over de medische en
arbeidshygiënische aspecten van het geschil3. Dit advies is de basis voor
verdere al dan niet buitengerechtelijke besprekingen over het schadeverhaal tussen de betrokken partijen. De instantie positioneert zich als een
Expertise Centrum Causaliteit Beroepsziekten (ECCB).4
3

Bij het vaststellen van de causaliteit tussen gezondheidsklachten en werk wordt eerst de
causaliteit op medische gronden vastgesteld. Wanneer de medische causaliteit op basis van
medische informatie niet kan worden vastgesteld, kan er toch sprake zijn van juridische
causaliteit. Er kan nog wel sprake zijn van juridische causaliteit indien de blootstelling aan
risicofactoren tijdens het werk heeft plaatsgevonden, en die blootstelling tot de gezondheidsklachten heeft kunnen leiden.
4
Partijen zijn niet verplicht hun zaak aan het ECCB voor te leggen. Het advies van het ECCB is
ook niet bindend, maar dient wel met alle waarborgen omkleed te zijn. Het staat partijen altijd
en zonder meer vrij hun geschil aan de rechter voor te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 883, nr. 277

2

Draagvlak bij de belangenorganisaties is een voorwaarde voor deze
instantie om effectief te kunnen (blijven) opereren. Het gezag van de
instantie zal afhangen van het belang dat de stakeholders toekennen aan
de adviezen van de instantie. Indien de rechterlijke macht bijvoorbeeld
van opvatting is dat adviezen van deze instelling van voldoende niveau
zijn dan heeft dit een «sturende werking» en loont het voor partijen niet
om geschillen verder op de spits te drijven en nog meer rapporten van
andere deskundigen aan de rechter voor te leggen. De rechter kan in
voorkomende gevallen de partijen ook voorstellen van de instantie
gebruik te maken.
Tegen deze achtergrond is met de belanghebbende partijen gesproken
over de inrichting en werkwijze van de instelling. Daarbij zijn ondermeer
de volgende punten aan de orde geweest die naar mijn oordeel belangrijke onderdelen kunnen zijn van de inrichting en werkwijze van een
instantie:
a. De toegang tot de instantie zou moeten open staan voor die werknemers en (voormalig) werkgevers (c.q. verzekeraars) die zich gezamenlijk tot de instantie wenden nadat de werknemer een claim bij een
werkgever heeft ingediend. Het is aan de partijen om te beslissen of zij
de vraag betreffende de causaliteit willen voorleggen aan de instantie
of dat zij een geschil voorleggen aan de rechter. Ingeval zij zich tot de
instantie wenden dan stellen zij alle relevante informatie beschikbaar5.
Zo nodig kan de instantie om aanvullende informatie vragen of (met
instemming van beide partijen) nader onderzoek (laten) uitvoeren6. De
bescherming van de privacy en het medische beroepsgeheim zijn
verder leidende principes.
b. Deze instantie draagt zorg voor het geven van een advies over de
causaliteit. Het advies is bedoeld als basis voor de partijen voor
verdere – al dan niet buitengerechtelijke – besprekingen over het
verhalen van schade.
c. Wat betreft de betrokkenheid van de werkgevers, werknemers, en de
overheid bij de oprichting van de instantie kan het Instituut Asbestslachtoffers mogelijk als voorbeeld dienen. Overwogen kan worden
een convenant op te stellen van stakeholders en overheid waarbij de
sociale partners zitting hebben in het bestuur van de instelling (het
expertise centrum).
d. Ook de werkwijze en inrichting van het Instituut voor Asbestslachtoffers (IAS) kan een referentiepunt zijn voor de instantie. Dat betekent
een kleine staf met een coördinerende en monitorende rol. De
processen ten aanzien van de intake en de oordeelsvorming over de
causaliteit worden extern georganiseerd. De keuze van deskundigen
voor de intake en de keuze voor deskundigen voor de diagnostiek bij
beroepsziekten kan mede worden gebaseerd op ervaringen en
bevindingen van het Verbond van Verzekeraars en het Bureau
Beroepsziekten.
e. Er moet er in de beginfase ruimte zijn voor de nodige flexibiliteit. De
verantwoordelijkheid voor de bestuurlijke aansturing en de financiering van de instelling ligt in eerste instantie bij de werkgever en
werknemers.
f. De intake van een verzoek zal voor een belangrijk deel geprotocolleerd
zijn en kan ook in opdracht van het ECCB worden uitgevoerd. Dit geldt
5

De veronderstelling is dat het dossier alle beschikbare en relevante informatie omvat die de
claim onderbouwen. Verder is het van belang dat ook de informatie van de bedrijfsarts hierbij
betrokken wordt. Diens oordeel vormt een belangrijk element in het dossier, en kan er voor
zorgen dat de uitgaven voor diagnostiek ook laag kunnen blijven.
6
Een belangrijk punt is dat veel slachtoffers niet in staat zijn een goed deskundigenrapport te
bekostigen; zeker zolang de aansprakelijkheid niet vaststaat. Een werkwijze moet worden
overwogen waarbij uitgaven worden voorgeschoten of diensten «om niet» worden
aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 883, nr. 277

3

ook voor de feitelijke uitvoering van het onderzoek ten aanzien van de
causaliteit. Het is nodig voor elke beroepsziekte een deskundigenregister in te richten waarvan de leden kunnen bogen op draagvlak van de
stakeholders. De selectie van deskundigen is op persoonsniveau en
geschiedt door het EBBC. Bij de uitvoering van het onderzoek moet
rekening worden gehouden met de normen en standaarden waaronder
die van het medisch beroepsgeheim en de privacy.
g. Vanwege de onzekerheden rondom de instantie met betrekking tot het
aantal te leveren adviezen, de mogelijkheid voor het geven van
«onbetwiste adviezen» en de effectiviteit van de instantie, kan
overwogen worden om de instantie vooralsnog voor een periode van
5 jaar in te richten die als proefperiode kan dienen. Na 5 jaar dient een
besluit te worden genomen over de voortzetting ervan. Een tussenevaluatie kan plaatsvinden na 2,5 jaar.
Ik wil voor de duidelijkheid benadrukken dat op dit moment er nog geen
overeenstemming is met de sociale partners. Zij zijn echter wel bereid de
gesprekken langs de bovenstaande lijnen voort te zetten. Mijn bericht aan
uw Kamer over de gesprekken is bedoeld als tussenrapportage.
Behalve dat de hiervoor genoemde punten in mijn opvatting belangrijk
zijn voor de mogelijke inrichting en werkwijze van zo’n instantie, dient
aanvullend ook een aantal operationele vragen te worden beantwoord.
Dat betreft ondermeer:
• een nauwkeuriger inschatting van de workload; bijvoorbeeld het
proces van te verwachten aanmeldingen, de acceptatie en de
afhandeling;
• de vraag of een nieuwe instantie moet worden ingericht of dat de taak
aan een bestaande instantie kan worden toebedeeld;
• het scherper in beeld brengen van mogelijkheden voor het (fasegewijs)
inrichten van deskundigenregisters met «erkende» deskundigen voor
(categorieën van) beroepsziekten;
• de verwachte financiële uitgaven van de instantie, de benodigde
financieringsbronnen, en nadere afspraken daarover;
• en daarnaast ook opties over de inrichting van de organisatie, inclusief
het vastleggen van rapportage- en verantwoordingsmechanismen7.
Het is van belang al deze vragen zo spoedig mogelijk te beantwoorden om
ze daarna ook met de sociale partners te kunnen bespreken. Ik zal hiervoor
een opdracht verstrekken en verwacht de rapportage in het najaar 2016.
Afhankelijk van de uitkomsten van de rapportage en de verdere gedachtevorming over de eventuele inrichting van een instantie overweeg ik om
daarna – bij wijze van tussenstap – een bestuurlijk adviseur aan te stellen
die met de betrokken stakeholders spreekt, en rapporteert over het
draagvlak van de instantie bij de stakeholders. Mogelijk kan daarna een
gezamenlijk besluit met de stakeholders worden voorbereid. Ik verwacht
de Kamer begin 2017 nader te informeren.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

7

Leidraad Deskundigen in Civiele Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 883, nr. 277

4