Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3922
Vragen van het lid Sjoerdsma (D66) aan de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking over het bericht «Berucht Chinees
veiligheidsministerie gebruikt Nederlandse software die emoties leest»
(ingezonden 18 juli 2019).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken (ontvangen 10 september 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Berucht Chinees veiligheidsministerie
gebruikt Nederlandse software die emoties leest»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat twee Nederlandse technologiebedrijven emotieherkenningssoftware hebben geleverd aan de Chinese staat? Klopt het dat deze bedrijven
deze software hebben geleverd aan het Chinese Ministerie van Openbare
Veiligheid en aan de Chinese politieacademie? Kunt u toelichten vanaf
wanneer deze bedrijven aan de Chinese staat emotieherkenningssoftware
leveren?
Antwoord 2
Het bedrijf stelt in het bericht dat er een levering heeft plaatsgevonden van
het product aan het Chinese Ministerie van Openbare Veiligheid. Het product
is, aldus Noldus, een samenwerking van de bedrijven Noldus en Vicar Vision
– het gaat om één gezamenlijke levering van de twee bedrijven. Het bedrijf
geeft aan dat de software geschikt is voor het herkennen van emoties op
individuele gezichten – en niet identiteit – en daarmee is deze volgens Noldus
niet geschikt voor surveillance.

1

ah-tk-20182019-3922
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://decorrespondent.nl/10307/berucht-chinees-veiligheidsministerie-gebruikt-nederlandsesoftware-die-emoties-leest/317002092-cae75d58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het dat het Chinese Ministerie van Openbare Veiligheid verantwoordelijk is voor hightech surveillance die leidt tot privacyschendingen van Chinese
burgers? En klopt het ook dat ditzelfde ministerie ook verantwoordelijk is
voor de ernstige onderdrukking van de Oeigoeren in Xinjiang?
Antwoord 3
Er zijn verschillende Chinese overheidspartijen betrokken bij de (digitale)
surveillancesystemen die in het land zijn opgetuigd. Vast staat dat het
Ministerie van Openbare Veiligheid één van die partijen is. Ook bij de
surveillance, de veiligheidsmaatregelen en de internering van moslimminderheden in heropvoedingscentra in Xinjiang speelt het ministerie – en de
provinciale afdeling voor openbare veiligheid – waarschijnlijk een rol.
Vraag 4, 5
Bent u bekend met de plannen van de Chinese staat om in 2020 alle naar
schatting 200 miljoen openbare beveiligingscamera’s te integreren tot één
groot videosurveillancesysteem, dat gekoppeld wordt aan gezichtsherkenningssoftware en een database met persoonlijke gegevens over alle 1,4
miljard Chinezen? Wat is uw mening over deze plannen?
Bent u op de hoogte van de berichtgeving van mensenrechtenorganisaties2
die waarschuwen dat China surveillance-technologie inzet tegen iedereen die
uit de pas loopt, zoals activisten, dissidenten en minderheden (één miljoen
Oeigoeren)?3
Antwoord 4, 5
Berichten over dergelijke plannen zijn mij bekend. Zoals eerder aangegeven
in antwoorden op vragen van het lid Ploumen (1 juli jl., kenmerk 2019Z12806)
in het kader van Chinese plannen voor een nationaal sociaal kredietsysteem
ziet het kabinet risico’s voor de fundamentele vrijheden, privacy en mensenrechten van Chinese burgers en buitenlandse personen die zich in China
bevinden. In Xinjiang is reeds sprake van diepgaande schendingen van
privacy en andere mensenrechten door middel van geavanceerde surveillancetechnieken. Er zijn ook indicaties dat gezichtsherkenningssoftware buiten
Xinjiang wordt ingezet om burgers te monitoren en categoriseren. Dit vormt
een risico voor bepaalde etnische en/of religieuze groepen, mensenrechtenverdedigers en activisten van wie bekend is dat zij om hun (volgens
internationale mensenrechtenverdragen legale) opvattingen, religie en/of
gedragingen in China kunnen worden vervolgd of onderdrukt.
Vraag 6
Bent u het eens dat het onwenselijk is wanneer door Nederlandse bedrijven
ontwikkelde en verkochte software wordt ingezet om bevolkingsgroepen te
onderdrukken en mensenrechten te schenden?
Antwoord 6
Inzet van Nederlandse technologie voor het onderdrukken van bevolkingsgroepen of het schenden van mensenrechten acht het kabinet in alle gevallen
onwenselijk. Nederlandse bedrijven die inspelen op de Chinese vraag naar
geavanceerde technologie dienen zich te allen tijde rekenschap te geven van
mogelijke ongewenste toepassingen van geleverde producten door Chinese
afnemers. Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor toepassen van due
diligence. Zij dienen rekening te houden met de mogelijkheid dat Chinese
partners een aandeel hebben in de totstandkoming van surveillancesystemen
die beperking van fundamentele vrijheden van Chinese burgers tot gevolg
hebben. In het geval van vergunningplichtige dual-usegoederen wijst de
Nederlandse regering een vergunning af, indien er zorgen bestaan ten
aanzien van het eindgebruik in relatie tot mensenrechtenschendingen.

2

https://www.hrw.org/news/2017/11/19/china-police-big-data-systems-violate-privacy-targetdissent
3
https://www.nytimes.com/2019/04/14/technology/china-surveillance-artificial-intelligence-racialprofiling.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 7
Hebben Nederlandse technologiebedrijven een vergunningsplicht voor export
van software die gebruikt kan worden voor gezichtsherkenning en emotieherkenning die ook ingezet kan worden voor predictive policing?
Antwoord 7
Nee.
Vraag 8
Op welke wijze voert Nederland op dit moment exportcontrole uit op
cybersurveillance technologie? Wordt deze export aan een mensenrechtentoetsing onderworpen? Zo ja, op welke wijze? Voldoet deze controle naar uw
oordeel om te voorkomen dat deze technologie ingezet kan worden om de
mensenrechten te schenden?
Antwoord 8
Bepaalde cybersurveillancegoederen en -technologieën staan ingevolge het
potentiële gebruik in civiele of militaire toepassingen onder exportcontrole.
Dit geldt bijvoorbeeld voor de verkoop van technologie voor de ontwikkeling
van intrusion software, software die gebruik maakt van kwetsbaarheden in
systemen. Deze goederen zijn opgenomen in de controlelijst van de Europese
dual-useverordening. Een bedrijf dat binnen de EU gevestigd is, is verplicht
voor het exporteren van deze goederen en technologie buiten de EU een
vergunning aan te vragen. Nederland keurt vergunningaanvragen af indien er
zorgen bestaan ten aanzien van het eindgebruik in relatie tot mensenrechtenschendingen. Nederland spant zich internationaal in om aanvullend cybersurveillancegoederen in relatie tot mensenrechtenschendingen onder exportcontrole te brengen. Een voorbeeld hiervan zijn interceptie- en
monitoringsystemen die veelal gebruikt worden door inlichtingendiensten. In
het Wassenaar Arrangement vergt dit consensus van alle deelnemende
landen.
Vraag 9, 10
Kunt u uiteenzetten wat de laatste stand van zaken is bij de herziening van de
Europese dual-use verordening inzake de uitbreiding van exportcontrole op
cybersurveillance goederen? Kunt u dit nader toelichten met uw appreciatie
en de Nederlandse inzet?
Bent u het eens dat Nederlandse cybersurveillance technologie aan exportcontrole zou moeten worden onderworpen, en dat een mensenrechtentoets
hier onderdeel van uit zou moeten maken? Bent u het eens dat dergelijke
exportcontrole op Europees niveau zou moeten gelden?
Antwoord 9, 10
Nederland steunt de uitbreiding van exportcontrole op cybersurveillance
goederen in relatie tot mensenrechtenschendingen in de herziening van de
dual- useverordening. De in 2016 begonnen onderhandelingen in de Raad
over de herziening van de dual-useverordening zijn moeizaam verlopen.
Grootste discussiepunt in de onderhandelingen was voornoemde controle
van cybersurveillancetechnologie. In december 2018 is gebleken dat geen
gekwalificeerde meerderheid voor het onder controle brengen van cyber
surveillance kon worden behaald om tot een Raadspositie te komen. Gelet op
deze langdurige patstelling in de Raad en de gedeelde verantwoordelijkheid
van de lidstaten om tot een eensgezind standpunt te komen, is de Raad in
juni 2019 een mandaat overeengekomen tot onderhandeling met het
Europese parlement. In dit mandaat is niet voorzien in aanvullende exportcontroleregelgeving op cybersurveillance technologie via de dualuseverordening.
Het is teleurstellend dat er geen overeenstemming in de Raad was om te
komen tot een positie, waarbij de toevoeging van cybersurveillance technologie in relatie tot mensenrechtenschendingen is opgenomen. Nederland heeft
zich hier zowel in de Raad als bilateraal actief voor ingezet en betreurt dat er
op dit moment onvoldoende draagvlak voor is in de Raad. Nederland zal zich
ervoor inzetten dat het onderwerp in de toekomst op de agenda blijft.
Het is onwenselijk nu vooruit te lopen op de nog onbekende uitkomst van het
onderhandelingstraject tussen de Europese Raad, Europees parlement en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Europese Commissie op het gebied van exportcontrole op bepaalde typen
cybersurveillancegoederen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4