Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 037

Mestbeleid

Nr. 158

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 12 augustus 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 1 juli 2015 overleg
gevoerd met Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken en
Staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu over landbouw
inclusief mestbeleid.
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.)
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-33037-158
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

1

Voorzitter: De Caluwé
Griffier: De Vos
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: De Caluwé, Dijkgraaf,
Dikkers, Geurts, Graus, Lodders en Ouwehand,
Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken en Staatssecretaris
Mansveld van Infrastructuur en Milieu, die vergezeld zijn van enkele
ambtenaren van hun ministerie.
Aanvang 9.33 uur.
De voorzitter: Goedemorgen, dames en heren. Welkom bij dit overleg. Ik
heet de Staatssecretaris van Economische Zaken en de Staatssecretaris
van Infrastructuur en Milieu welkom. Er zijn op dit moment vier partijen
aanwezig. We hebben tot 12.00 uur en dan moeten we ook echt klaar zijn.
We hebben een spreektijd van vijf minuten afgesproken. Ik begrijp dat de
leden veel inbreng hebben. Ik wil daarom graag met u twee interrupties
afspreken om er een beetje tempo in te houden.
Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Lodders van de VVD.
Mevrouw Lodders (VVD): Voorzitter. Laat ik met de actualiteit beginnen.
De Nederlandse land- en tuinbouw vormen een belangrijke economische
pijler. De sector zorgt voor banen en is goed voor 60% van het handelsoverschot. De sector is innovatief en efficiënt. Ondernemers dienen de
ruimte te krijgen om te ondernemen. Ze zijn niet gebaat bij allerlei
beperkende wet- en regelgeving.
Gisteren verscheen het Landbouw-Economisch Bericht 2015 van het LEI
(Landbouw Economisch Instituut). Het aantal mensen dat werkzaam is in
de land- en tuinbouwsector is in 2014 met ruim 2% gedaald, het sectorinkomen is gedaald met 8,5% en de totale bijdrage van de land- en
tuinbouw aan de Nederlandse economie is met bijna 8% ook lager dan
vorig jaar. In een artikel in Boerderij Vandaag geeft het LEI aan dat met
deze cijfers het effect van het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid
(GLB) op een mogelijk versnelde afname van het aantal bedrijven, nog
niet goed is in te schatten.
Dit zijn geen cijfers om trots op te zijn. Integendeel. De toenemende
regeldruk heeft gevolgen voor de sector en past niet bij de ambitie om de
economie te stimuleren en de werkgelegenheid te laten groeien. Op welke
wijze gaat de Staatssecretaris de Nederlandse land- en tuinbouw helpen
om ervoor te zorgen dat beperkende wet- en regelgeving beslecht wordt,
zodat er ruimte ontstaat voor groei? Ik krijg hierop graag een reactie.
Ik wil op een aantal zeer diverse onderwerpen ingaan. Allereerst de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), een belangrijk loket voor
ondernemers. Boeren dienden voor 15 mei de gecombineerde opgave in
te vullen. Het loket heeft de afgelopen periode niet naar behoren
gefunctioneerd. De Staatssecretaris heeft gelukkig, mede naar aanleiding
van de aandacht van de Kamer, besloten om de termijn te verlengen,
maar de frustratie bij ondernemers is er niet minder om. Ik ben een
middag aangeschoven om te zien wat er bij het invullen komt kijken. Een
ondernemer is uren bezig om de percelen in te kleuren en de gegevens in
te vullen. Bellen om een toelichting, een foutmelding, opnieuw beginnen;
dit vergt uren die een ondernemer niet bezig is met zijn core business:
ondernemen. Er wordt veel informatie gevraagd. Wat gaat de Staatssecretaris doen om ervoor te zorgen dat RVO beter gaat functioneren? Ik merk
nog wel op dat de mensen achter het loket zeer bereidwillig zijn. Hoe gaat
zij ervoor zorgen dat onder andere bij gewijzigd beleid de uitwerking
duidelijk is voordat het beleid ook daadwerkelijk geïmplementeerd wordt?
De waterzuivering in de glastuinbouw is vorige week al aan de orde
geweest tijdens het waterdebat, waar de Minister van Infrastructuur en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

2

Milieu het onderwerp naar dit debat verwezen heeft. Op 18 maart 2014
heeft de Kamer de motie-Bosman/Lodders (27 858, nr. 251) aangenomen,
waarin de regering verzocht werd om samen met de glastuinbouw en de
waterbeheerders te zoeken naar een realistische tijdsplanning om
afvalwater van glastuinbedrijven zodanig te zuiveren dat de normoverschrijdingen worden teruggebracht. De zuivering dient haalbaar en
betaalbaar te zijn voor de sector, ook in tijd. De voorgestelde aanpak is dat
geenszins. Ik wees in het begin van mijn betoog op de knellende
regelgeving. Waarom voert de Staatssecretaris deze motie niet uit? Ik heb
begrepen dat het bestuurlijk overleg nog gaande is. Graag krijg ik een
toelichting van de Staatssecretaris en de bevestiging dat de motie ook
daadwerkelijk uitgevoerd wordt.
Afgelopen maandag was ik als toehoorder aanwezig bij het door de
Staatssecretaris van Economische Zaken georganiseerde Boerenforum.
Dat was een zeer interessante discussie over bodem en bodemvruchtbaarheid, waarin diverse suggesties zijn gedaan. Onderwerpen als
kringloop, evenwichtsbemesting, fosfaatproblematiek, maar ook een meer
regionale aanpak voor het halen van normen met betrekking tot bijvoorbeeld de grondwaterkwaliteit kwamen aan bod. Graag vraag ik de
Staatssecretaris om de Kamer te informeren hoe zij wil omgaan met de
gedane suggesties en op welke wijze zij de sector meer ruimte gaat geven
voor maatwerk.
Tijdens deze bijeenkomst kwam ook een brief van LTO (Land- en
Tuinbouworganisatie) en de akkerbouwvakbond ter sprake. Kan de
Staatssecretaris aangeven hoe zij wil omgaan met de brief waarin de
akkerbouwsector vraagt om de uitwerking van equivalente maatregelen
met betrekking tot het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn? Vanuit het
ministerie is aangegeven dat er voor 1 juli duidelijkheid zou komen.
De Nederlandse veehouderij heeft veel dieren en de daarbij behorende
mestproductie. Mest is volgens veel linkse partijen en milieuorganisaties
niet alleen vies, maar ook een ramp voor milieu en mens. Maar deze
partijen realiseren zich niet dat waardevolle stoffen, zoals stikstof en
fosfaat, noodzakelijk zijn voor het groene leven op aarde. Mest zouden we
dus als waardevol artikel moeten zien. De sector is in staat om vanuit
mest mineralenconcentraat te maken en er fosfaat aan te onttrekken. Dat
is een prachtige innovatie die door deze partijen zou moeten worden
toegejuicht. Ook Brussel staat deze innovatie niet toe. We hebben er al
vaker over gesproken. Samen met mijn collega Jan Huitema heb ik een
open brief aan Frans Timmermans geschreven en dit voorbeeld genoemd
met het verzoek om de Nederlandse innovatie niet langer te frustreren.
Hoelang gaat het nog duren voordat deze belemmeringen worden
weggenomen?
De voorzitter: Wilt u afronden?
Mevrouw Lodders (VVD): Ja, ik ga afronden. Mijn vraag is nog hoe het
staat met de vergunningverlening voor de mestverwerkingscapaciteit. We
stellen regels maar de capaciteit blijft achter. Hier krijg ik graag een reactie
op van de Staatssecretaris.
Mijn allerlaatste punt gaat over de PAS (Programmatische Aanpak
Stikstof), al staat dit onderwerp niet op de agenda. De PAS is vandaag van
kracht geworden. Kan de Staatssecretaris aangeven of het programma
AERIUS werkt en beschikbaar is? En kan ze reageren op de beleidsregel
dat een stal na vergunning binnen drie maanden gevuld moet zijn met
dieren? Dit is schier onmogelijk als je omwille van diergezondheid je stal
wilt vullen met dieren vanuit eigen aanwas. Waar komt deze gedachte
vandaan?
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Ruim een jaar geleden hebben wij
gesproken over de resultaten van de onderhandelingen over het vijfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

3

actieprogramma. Het CDA was daarover ontevreden. We hebben de
Staatssecretaris toen verzocht om verder te onderhandelen met de
Europese Commissie. Helaas waren we de enige partij die daarom vroeg.
Met het bekend maken van het vijfde actieprogramma kwamen er al apen
uit de mouw. Onder andere het verbod op gebruik van fosfaat uit
kunstmest was geheel nieuw en werd door de Staatssecretaris afgedaan
als een technisch puntje. Ook de voortzetting van de productierechten
voor varkens en pluimvee kwamen uit de onderhandelingen naar boven.
Naar het zich nu laat aanzien is de Staatssecretaris ook nog met oude
cijfers naar Brussel getogen. Op basis van nu 13 en 9 jaar oude cijfers zijn
blijkbaar gebruiksnormen vastgesteld. Ik vind dit schokkend. Door
verbeterde gewassen kan er voor een heel aantal gewassen een hogere
opbrengst worden gerealiseerd. Kan de Staatssecretaris dit bevestigen?
Ik concludeer verder op basis van een rapport van Praktijkonderzoek Plant
& Omgeving dat voor een aantal gewassen meer mest had mogen
worden uitgereden als er actuelere gegevens waren gebruikt. Ik krijg
graag een reactie en een opheldering van de Staatssecretaris.
De gebruiksnormen in het actieprogramma zijn nu zeker niet meer te
wijzigen? Vooral voor de teelt van snijmaïs, prei en spinazie op zand en
van suikerbieten op klei had met de nieuwe opbrengstcijfers de gebruiksnorm voor stikstof 20% hoger kunnen zijn. Een evenwichtige bemesting
maakt goede gewasopbrengst en behoud van bodemvruchtbaarheid
mogelijk. Ondertussen nemen de zorgen over de vruchtbaarheid van de
bodem toe en wordt vastgesteld dat de mineralen in de bodem afnemen.
Ik heb het daar al vaker over gehad met de Staatssecretaris. Ik hoop niet
dat zij bewust met achterhaalde cijfers naar Brussel is gegaan. Laten we
vooruit kijken en proberen om maatwerk voor een vruchtbare bodem en
goede teelten mogelijk te maken.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Hoor ik de heer Geurts nu zeggen dat hij onze
Staatssecretaris ervan verdenkt om met verkeerde informatie en met een
andere agenda naar Brussel te zijn gegaan? Dat vind ik buitengewoon
kwalijk.
De heer Geurts (CDA): Ik heb letterlijk gezegd dat ik hoop dat de
Staatssecretaris niet bewust met achterhaalde cijfers naar Brussel is
gegaan. Ik vraag daar opheldering over. Ik heb gerefereerd aan een
rapport waaruit blijkt dat er cijfers van 13 en 9 jaar oud zijn gebruikt voor
de gebruiksnormen. We weten dat de gewassen in de tussentijd een veel
hogere opbrengst hebben en dus ook meer mineralen uit de grond
trekken. Op basis van nieuwe cijfers had dan ook 20% meer stikstof
toegediend kunnen worden.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Wat zou dan de agenda van de Staatssecretaris moeten zijn om – om met de woorden van de heer Geurts te spreken
– met achterhaalde cijfers naar Brussel te gaan? Zou zij niet het beste met
de sector voorhebben? Is dat wat de heer Geurts suggereert?
De heer Geurts (CDA): U maakt er meer van dan ik gezegd heb. Volgens
mij bent u nu de Staatssecretaris aan het beschuldigen. Ik doe dat niet. Ik
heb gezegd dat ik ervan uitga dat er niet bewust met achterhaalde cijfers
naar Brussel is gegaan. Feit is echter wel dat er met achterhaalde cijfers
naar Brussel is gegaan.
De voorzitter: Vervolgt u uw betoog.
De heer Geurts (CDA): Al een jaar lopen er gesprekken over equivalente
maatregelen. De sector heeft ontzettend zijn best gedaan om met
voorstellen te komen voor equivalente maatregelen die mogelijk zijn
binnen het vijfde actieprogramma. Deze voorstellen liggen sinds april bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

4

het ministerie, maar ik heb nog geen reactie gezien van de Staatssecretaris. Kan zij toezeggen dat ze deze voorstellen ten behoeve van de
bodemvruchtbaarheid gaat inwilligen? Kan ze de Kamer hierover vandaag
informeren?
De Staatssecretaris heeft zich ingespannen voor het Boerenforum over
onder andere de bodemvruchtbaarheid. Ik hoor graag van haar welke
wensen zij daar te horen heeft gekregen van de deelnemers. Ik meen dat
er nog een verslag komt; dat hebben we bij de Landbouw- en Visserijraad
vastgesteld. Maar misschien kan ze al een inkijkje geven. Ik kan u
verblijden, Staatssecretaris: ik heb ook nog een paar wensen. Tijdens een
vorig algemeen overleg vroeg ik al om een plan van aanpak om beslagen
ten ijs te komen bij het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn. Is de
Staatssecretaris hier al mee bezig? Zoals ik aan het begin van mijn betoog
al zei, zijn er wel aanmerkingen te maken op het resultaat en de te late
totstandkoming van het huidige actieprogramma. Laten we dat nu anders
doen. Een plan voor de wijze waarop we toewerken naar maatwerk en de
wijze waarop we nu al pilots kunnen doen voor een betere benutting, zou
veel betekenen voor de Nederlandse agrarische sector. Wil de Staatssecretaris hiermee aan de slag gaan met de sector?
Ik vraag me verder af hoe het nu staat met het toestaan van kunstmestvervangers. De pilots lopen al jaren en zijn op mijn verzoek met een aantal
deelnemers uitgebreid. Het wordt nu tijd om door te pakken. Het kabinet
haakt aan bij de discussie over de circulaire economie, maar ik denk dat er
meer nodig is. Verwachten de bewindspersonen dat de Europese
Commissie binnenkort met nieuwe voorstellen voor een aanpassing van
de Nitraatrichtlijn en de EU-Meststoffenverordening komt? Zo niet, hoe
willen zij de hervorming van deze richtlijn en het belang van een
mineralenconcentraat als vervanging van kunstmest dan gaan
agenderen? Kortom, wat is de planning van het kabinet?
Ik heb nog een heel ander punt. Mijn fractie was erg verbaasd over de
brief van vorige week van Staatssecretaris Mansveld waarin staat dat het
verplichte zuiveringsrendement voor glastuinders wordt verhoogd.
Collega Lodders heeft daar net ook aan gerefereerd. Ik kan dan ook een
deel van mijn tekst overslaan. Ik heb dit punt vorige week in het algemeen
overleg over water ook met de Minister proberen te bespreken, maar zij
verwees mij naar Staatssecretaris Mansveld. Gelukkig is zij vandaag hier.
Waarom is het zuiveringsrendement opeens van 75% naar 95% verhoogd,
zonder overeenstemming met Economische Zaken, zo verwacht ik, en de
sector? Deze verhoging weegt niet op tegen de kosten van twee jaar
uitstel. Graag hoor ik van beide Staatssecretarissen hoe zij hiertegen
aankijken en of ze bereid zijn om hier nog eens met de sector naar te
kijken.
Het CDA hoort positieve geluiden over de constructieve houding van het
ministerie bij de aanpak van nieuwe muizenplagen. Dit steunen wij van
harte. Kan de Staatssecretaris de Kamer informeren over het toestaan van
rotenciden bij sommige teelten?
Ik ga een beetje van de hak op de tak, maar dat komt ook door de veelheid
aan onderwerpen.
De voorzitter: Wilt u afronden, alstublieft?
De heer Geurts (CDA): Ik ga afronden. Er ligt nog een vraag aan de
Staatssecretaris van Economische Zaken over een gespreide betaling van
de superheffing. Het antwoord zou voor de zomer naar de Kamer komen.
Als ik naar de temperaturen van dit moment kijk, dan hebben we de
zomer bereikt.
Afrondend heb ik nog een vraag over de afzet van varkensmest. In het
veld hoor ik dat er problemen zijn. Een van de oorzaken die zijn genoemd,
is het toenemende aanbod van rundveemest. Wat weet de Staatssecretaris hierover? Gaat ze iets ondernemen? Er is een roep vanuit de sector,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

5

met name van de Nederlandse Vakbond Varkenshouders en de vakgroep
LTO, om noodvergunningen om de capaciteit voor verwerking op te
schroeven en om aan de slag te kunnen gaan met extra verwerking. Ik
krijg hierop graag een reactie.
De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Ik begin ook met de bodemvruchtbaarheid en kortheidshalve sluit ik mij aan bij hetgeen de collega’s op dit
punt heel goed naar voren hebben gebracht. Ik ben natuurlijk ook
benieuwd naar de recentheid van de cijfers die de Staatssecretaris
gebruikt, maar ik neem aan dat ze daarover een goed verhaal heeft. Dat
wacht ik rustig af.
Ik heb drie concrete punten ten aanzien van die bodemvruchtbaarheid.
Het eerste punt betreft de equivalente maatregelen. Mijn collega’s
noemden die ook al. De ondernemers kunnen daarmee met hogere
opbrengsten meer mest aanwenden. LTO heeft daarvoor een onderbouwd
pakket klaarliggen. Mag de sector hiermee aan de slag? En is uitbreiding
van de pilot voor bedrijfseigen derogatie mogelijk? Ik krijg hierover graag
duidelijkheid.
Dierlijke mest wordt wat ons betreft te veel over één kam geschoren. Bij
mestbewerking en gebruik van innovatieve technieken bij mestopslag en
aanwending, zoals beluchten en verdunnen, kan het gewas veel meer
mineralen opnemen. Dat betekent simpelweg minder uitspoeling. Het zou
goed zijn als graslandbedrijven die geheel gebruik maken van deze mest,
meer dierlijke mest uit mogen rijden. Is dat mogelijk? Ik pleit ook voor
meer mogelijkheden om organische stoffen aan te voeren. Dat kan
bijvoorbeeld door de fosfaatvrije voet bij compost uit te breiden naar
dierlijke mest met een hoog gehalte aan organische stof of door een
hogere fosfaatnorm bij aanvoer van extra organische stof. Het nadeel van
uitspoeling op korte termijn weegt niet op tegen het voordeel van het
vasthouden van mineralen op lange termijn. Ik vraag de Staatssecretaris
om met deze punten aan de slag te gaan en daar straks op te reageren.
We kunnen ook een belangrijke slag maken als akkerbouwers en
melkveehouders beter samenwerken. Akkerbouwers weten meer van de
bodem en melkveehouders meer van koeien. Ruwvoerproductie door de
akkerbouwer in ruil voor rundveemest levert een win-winsituatie op.
Duurzame samenwerking met bijvoorbeeld een gezamenlijke KringloopWijzer wordt door de regelgeving echter niet gestimuleerd. Dat moet wat
ons betreft echt anders. De Staatssecretaris heeft toegezegd dat ze
hierover met de sector in overleg zou gaan. Ik hoor graag wat de stand
van zaken is en wat er te rapporteren is over het verloop van dat proces.
We willen wel graag dat op dit punt echt doorgepakt wordt. Een groep
boeren en experts rond de KringloopWijzer heeft voorgesteld om een
meerjarig samenwerkingsverband tussen een melkveehouder en een
akkerbouwer voor de Mestwet als één bedrijf te beschouwen.
Oud-minister Veerman heeft ook zo’n voorstel gedaan. Het zou mooi zijn
als de Staatssecretaris dat voorstel overneemt. Is zij daartoe bereid en wil
zij daarvoor bijvoorbeeld experimenteerruimte geven?
Tot slot nog enkele losse punten. In de eerste plaats het gebruik van
spuiwater als kunstmestvervanger. Ik heb begrepen dat dit ook onder het
fosfaatkunstmestverbod voor derogatiebedrijven valt. Dat kan toch niet de
bedoeling zijn? Wil de Staatssecretaris dit rechtzetten?
In de tweede plaats zijn voor het binnenhalen voor de derogatie verschillende pilotprojecten voor mineralenconcentraten in de wachtstand gezet.
Destijds begrepen we dat, maar dat begint nu wel te knellen. Ik begreep
bijvoorbeeld van Biogasinstallatie Achterhoek dat afspraken zijn gemaakt
over afzet van het mineralenconcentraat in de omgeving. De kunstmestvervanging is onderdeel van het bedrijfsplan, maar ze kunnen nu niet
verder. Ik heb begrepen dat nog overleg met Brussel wordt gevoerd. Ik
hoor graag wat de stand van zaken is en of verdere actie van de Staatssecretaris mogelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

6

In de derde plaats heb ik de vraag of een stikstofboekhouding voor
mesthandelaren een optie is. We proberen met zijn tegen te gaan dat mest
in het zwarte circuit verdwijnt. Ik vind dit een zorgelijk punt. De Staatssecretaris heeft dat ook diverse malen gezegd. Ik vind dat we nu een keer
onze nek moeten uitsteken, want hier lijden de goeden echt onder de
slechten en dat zou niet moeten kunnen. Ik vraag de Staatssecretaris
daarom of dit een optie is. Het moet natuurlijk wel werkzaam zijn en niet
tot bureaucratie leiden. Ik zou daar weleens een uitwerking van willen
zien.
Ik sluit mij wat betreft de zuivering in de kassen en dergelijke aan bij de
vragen van de heer Geurts. Ik hoor graag van Staatssecretaris Mansveld
wat zij daarop te zeggen heeft.
Last but not least complimenteer ik de Staatssecretaris ermee dat
vandaag de PAS in werking is getreden. Daar is veel inzet op gepleegd. Nu
horen we vanmorgen wel het nieuws dat Brabant een deel van haar
bedrijven op een streng stikstoprantsoen heeft gezet. In bepaalde regio’s
mogen uitbreidende bedrijven helemaal geen extra stikstof meer
veroorzaken. Maar de PAS was toch juist bedoeld om ontwikkelruimte te
geven?
De voorzitter: Dank u wel. Precies binnen de tijd. U hebt nog twee
seconden over.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Dan gebruik ik die twee seconden
maar om het kabinet en de Staatssecretaris een compliment te geven. Dit
is het laatste algemeen overleg over landbouw voor het reces. Het lijkt mij
goed om even terug te blikken. Het is een bewogen jaar geweest, zowel
voor de sector als voor het kabinet. Ik wil in ieder geval de Staatssecretaris van Economische Zaken bedanken voor haar inzet. Die was niet
gering: Mestwet, Melkveewet, Natuurwet, reorganisatie NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit), GLB-onderhandelingen, derogatie,
positieflijst, circusdieren, tot en met de veldmuis. Dit alles heeft onze
Staatssecretaris ter hand genomen. Daar hebben we bewondering voor
en daar zijn we heel blij mee.
Ik snap dat er in onze commissie altijd de strijd is tussen de VVD en het
CDA over wie het meest boervriendelijk is. Ik wil collega Geurts toch even
zeggen dat hij het CDA geen dienst bewijst door hier de suggestie te
wekken dat de Staatssecretaris bewust met verkeerde, achterhaalde
informatie naar Brussel is gegaan. Dat vind ik echt geen pas hebben.
Er zijn nog wat losse eindjes en doorlopende dossiers waar ik in dit
algemeen overleg graag aandacht voor wil vragen. Zo zijn wij bezorgd
over de overschrijding van het fosfaatplafond door de melkveehouderij.
We begrijpen dat de Staatssecretaris druk in overleg is met de sector om
tot een oplossing te komen. We kijken uit naar de brief die, neem ik aan,
binnenkort zal komen en die duidelijkheid moet bieden aan de sector,
maar ook aan ons. Wat ons betreft houdt het systeem waar de Staatssecretaris nu met de sector over onderhandelt, in ieder geval in dat er
rekening wordt gehouden met de grondgebondenheid van de
melkveesector, met het gegeven dat extensieve boeren meer ruimte
moeten hebben dan intensieve boeren en dat er ruimte moet zijn voor
weidegang. Wij kijken uit naar de brief.
We zijn recentelijk op werkbezoek geweest bij een fabriek voor de
verwerking van kippenmest in Moerdijk. De fabriek, die de kippensector
hard nodig heeft om van het mestoverschot af te komen, draait voor
75%-80% op subsidie. De kosten van de verwerking van kippenmest wordt
dus voor het overgrote deel gedragen door de Nederlandse belastingbetaler. Doordat de afschrijving op de fabriek in de eerste jaren met de
MEP-subsidie (Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie) geregeld is, is de
verwachting dat men in de toekomst wellicht met minder subsidie toekan.
Dat is echter van veel meer factoren afhankelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

7

Wij vragen ons af of de maatschappelijke lasten van de kippensector,
zoals dierziekten, fijnstof en dierwelzijnsproblemen, opwegen tegen de
economische baten die de export van kippenvlees en eieren meeneemt.
Wij willen dat weleens voorgerekend zien. Ik vraag de Staatssecretaris om
op papier te zetten hoe die sectoren zich qua baten en lasten maatschappelijk verhouden. Wat zijn naar verwachting de maatschappelijke kosten
van de mestverwerking van varkens- en koemest? Wat kost de intensieve
veehouderij de samenleving nou eigenlijk? Dat is mijn concrete vraag, die
eigenlijk best groot is. Wegen de inkomsten die wij hebben dankzij de
agrarische sector op tegen de maatschappelijke lasten? Je ziet dat de
sectoren steeds meer intensiveren. De melkveesector heeft dat recentelijk
ook weer laten zien. Dat is nogal een druk op het milieu in ons kleine land.
Hoe staat het verder met het gesjoemel van de mestvergisters? Uit de
controle van de NVWA bleek dat bijna 30% van het digestaat niet klopt.
Dat zijn schrikbarende cijfers. We lezen dat de NVWA de controles heeft
verhoogd. Daar zijn we blij mee. We geven ook graag complimenten aan
de NVWA, via de voorzitter en via de Staatssecretaris, want we vinden het
goed dat ze de controles intensiveert. We hebben daar wel twee vragen
over. We willen graag weten welke bedrijven in de fout zijn gegaan. We
zijn met het Ministerie van VWS bezig om veel meer openheid te krijgen
over de bedrijven waar de NVWA boetes aan uitdeelt. Visbedrijf Foppe is
er daar een van. Dat is hier echter ook van belang. Is er zicht op dat de
namen van deze bedrijven openbaar worden gemaakt? De afnemers van
het digestaat willen tenslotte ook wel weten of het vervuild is of niet.
De Staatssecretaris schrijft in een brief dat bedrijven die gebruik willen
maken van producten van de C-lijst gecertificeerd moeten worden. Kan zij
uitleggen om welke certificering het gaat en hoe dat proces werkt? Als dat
te veel behelst, vind ik het prima om die informatie in een brief te krijgen.
Ik wil daar voor mijn eigen begrip graag inzicht in hebben.
Ik kan mij herinneren dat er een evaluatie zou komen van de POR-regeling
(Regeling ontheffing productierechten Meststoffenwet). Wellicht heb ik die
gemist, maar hoe staat het daarmee?
We hebben een agendapunt toegevoegd gekregen van een andere
commissie en dat gaat over de waterzuiveringsnorm in de glastuinbouw.
Deze norm zou aanvankelijk op 1 januari 2016 op 75% worden gezet en in
2020 op 95%, maar nu gaat de norm in 2018 in een keer naar 95%. We zijn
blij dat we die 95% eerder halen, maar we maken ons wel zorgen over het
feit dat men nu langer de tijd heeft om toe te groeien naar die 95%. We
zijn tevreden dat het zuiveringsrendement vervroegd wordt, maar we
maken ons wel ernstige zorgen over de neonicotinoïden die in ons water
terechtkomen. Aangezien er sinds mei 2014 een zuiveringsplicht is voor
middelen op basis van de werkzame stof imidacloprid zouden wij graag
zien dat het kabinet per 1 januari 2016 al een zuiveringsplicht instelt voor
neonicotinoïden, thiacloprid, thiamethoxam en acetimiprid, zoals nu ook
al het geval is imidacloprid.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. De Partij voor de Dieren wil
aandacht vragen voor de bodem. Dit is het Jaar van de Bodem. We
hebben het kabinet gevraagd om uiteen te zetten wat het doet voor de
bodem. De bodem is namelijk letterlijk de grond van ons bestaan. We zijn
ervan afhankelijk voor ons voedsel, energie, drinkwater. De natuur kan
niet zonder. We wonen er bovenop. Maar in plaats van de bodem te
koesteren, putten we hem uit, schrapen we hem weg en gebruiken we
hem als afvalverwerker. In onze hebzucht plegen we roofbouw op de
aarde en daarmee ondermijnen we onze eigen toekomst. Wereldwijd
worden gezonde bodems bedreigd door ontbossing, groeiende steden,
vervuiling en onverantwoord landgebruik. De FAO (Food and Agriculture
Organization) stelt dat door het huidige tempo van bodemdegradatie de
eerste levensbehoeften voor toekomstige generaties in gevaar komen. Dat
is niet mis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

8

De Partij van de Dieren vindt dan ook dat er niet genoeg aandacht kan zijn
voor het belang van een gezonde bodem. Daarom hebben we de
Staatssecretaris gevraagd om in dit jaar van de bodem ons een brief te
sturen over wat zij gaat doen om hem vruchtbaar en gezond te houden.
De brief kwam en staat op ons verzoek vandaag op de agenda, maar stelt
helaas teleur. De Staatssecretaris erkent weliswaar dat erosie, roofbouw,
verstoring van ecosystemen en achteruitgang in opbrengend vermogen
van landbouwbodems vooral in internationaal perspectief een groot
probleem zijn – dat is waar – maar zij vergeet daar de rol van Nederland in
te noemen. Dat is des te wranger nu de brief over het achterblijven van
het overstappen op RTRS-soja (Round Table on Responsible Soy) in de
Nederlandse veehouderij ook op de agenda van dit algemeen overleg
staat. Juist onze enorme import van soja voor veevoer, en overigens ook
van palmolie, zorgen voor erosie, roofbouw en verstoring van ecosystemen. Wij putten de aarde aan de andere kant van de wereld uit voor
onze vee-industrie en onze lekkere trek. En dan hebben we ook nog het lef
om die soja en palmolie verantwoord en zelfs duurzaam te noemen. Het is
giftige gentech soja. Die kun je niet duurzaam noemen. Zeker in het licht
van de bodemerosie – waar de Staatssecretaris zich ook zorgen over zegt
te maken – zou ik graag een reactie willen op dat punt.
Wat de Staatssecretaris ook vergeet in de bodembrief is goed te kijken
naar de Nederlandse bodem en dan vooral naar het effect van de enorm
intensieve landbouw daarop, want ook in Nederland is de bodem een
zorgenkindje aan het worden. We vergiftigen met kunstmest, dierlijke
mest die vol met antibioticaresistente bacteriën kunnen zitten, zware
metalen en landbouwgif. Ooit was de Flevopolder de vruchtbaarste grond
van Europa. In enkele decennia heeft Nederland echter de mooiste tuin
van Europa verknoeid, zo stelt de Wetenschappelijke Raad voor Integrale
Duurzame Landbouw en Voeding. Door onverantwoord bodemgebruik,
gericht op hoge productie en kortetermijnwinsten, zo staat in dat rapport,
is de vruchtbare grond er in één generatie vrijwel doorheen gejaagd. De
raad doet concrete aanbevelingen onder de noemer van bodemdegradatie
en diepploegen naar integrale duurzame productie in Flevoland. Het
belangrijkste punt daarbij: de focus op korte termijn in de keten geeft
weinig ruimte voor het behoud van bodemvruchtbaarheid op de lange
termijn. Ik wil de Staatssecretaris vragen om de inbreng van VVD, CDA en
SGP op dit punt over te slaan en naar de raad te luisteren. Ik zou graag
zien dat ze in gesprek gaat met de raad over de bodem en voor het einde
van dit bodemjaar een concrete strategie aan de Kamer te presenteren om
de bodem in ons land te beschermen tegen die focus op de korte termijn.
Intensieve landbouw maakt echt meer kapot dan je lief is. Dat geldt helaas
niet alleen voor de bodem, maar ook voor een gezonde leefomgeving. De
langverwachte evaluatie van het nut en de risico’s van c0-vergisting is er
eindelijk. De conclusies: c0-vergisting draagt nauwelijks bij aan de
productie van energie, maar heeft wel een hoge prijs. Financieel draagt de
belastingbetaler de helft van de kosten via de subsidie die wordt gegeven,
die nota bene bedoeld was om duurzame energie op te wekken. Door het
illegaal mengen van niet toegestane afvalstoffen met
c0-vergistingsmaterialen en mest kunnen milieubelastende stoffen als
zware metalen op landbouwgrond terecht komen. Bij illegaal gebruik van
slachtafval als c0-vergistingsmateriaal, is er een risico op verspreiding van
pathogenen en het toch al grote mestoverschot stijgt nog meer doordat er
via c0-vergisting nog meer fosfaat wordt toegevoegd. Er wordt nog steeds
grootschalig gefraudeerd in de sector. En last maar zeker niet least:
omwonenden betalen een hoge prijs. De stankoverlast van biogas, de
mestopslagen, de c0-vergistingsmaterialen en het digestaat is echt niet
mals. Het is dan ook nogal wiedes dat aanvragen van vergunningen voor
vergistingsinstallaties veel bezwaarschriften opleveren. Het rapport
concludeert droog: de maatschappelijke acceptatie van c0-vergisting is
gedaald in de voorbije tien jaar, vooral bij omwonenden. En toch worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

9

deze installaties alleen maar groter. De Partij voor de Dieren vraagt het
kabinet nogmaals: stop hier toch mee!
Dan mijn laatste punt, ook onder de noemer intensieve landbouw maakt
meer kapot dan je lief is, de enorme vervuiling van ons oppervlaktewater
met landbouwgif, waaronder heel veel neomixen, zoals imidacloprid,
waarvan we weten dat ze bijdragen aan de hoge sterfte onder bijen,
vlinders, vogels en ga zo naar door. Een aangenomen motie voor een
verbod op de neomixen wordt niet helemaal uitgevoerd, omdat daar
volgens de Staatssecretaris juridisch haken en ogen aan zitten. Er zouden
eerst minder vergaande maatregelen genomen moeten worden, zoals
waterzuivering in de gladtuinbouw.
De voorzitter: Wilt u afronden?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Mijn laatste zin, voorzitter. Hoe moet de
voorgenomen maatregel om die waterzuivering twee jaar te vertragen,
worden gezien in het licht van de argumentatie die de Staatssecretaris zelf
voortdurend geeft waarom die motie niet zou kunnen worden uitgevoerd,
omdat je eerst minder vergaande maatregelen zou moeten nemen
voordat je een verbod kan instellen? Ik krijg graag een uitgebreide reactie
op dit punt.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Er is helemaal niets mis met onze grond,
maar wij meten te veel. Als je een keer koorts meet bij een kind dan hoeft
dat niet te betekenen dat het een hersenvliesontsteking heeft. Zo kan er
ook wel eens iets raars in de grond gemeten worden, maar dat wil niet
zeggen dat er iets met onze grond aan de hand is. Er is helemaal niets aan
de hand. We zijn totaal aan het doorslaan in Nederland.
Ik vraag de Staatssecretaris hoe het staat met de uitvoering van de motie
van het lid Graus over het extraheren van de zeer schaarse fosfaten. Wij
hebben namelijk juist veel meer fosfaten nodig. We moeten de boeren dus
niet opleggen om de fosfaten te verminderen. Fosfaten zijn een primaire
levensbehoefte, voor mens en voor dier, want ze binden zuurstof. We
krijgen in de toekomst een tekort aan fosfaten. De mijnen in Marokko
raken uitgeput en China levert ze ons niet meer. Die houden ze voor eigen
volk. Dat had ik als PVV’er eens moeten zeggen: eigen volk eerst! Maar in
China doen ze het.
De sector gaat zich houden – dat snappen wij niet van de sector, moet ik
eerlijk zeggen – aan die fosfaatreductie. En waarom als een en ander
geëxtraheerd gaat worden? Daar heb ik toezeggingen van de Staatssecretaris over en daar is een breed aangenomen Kamermotie over. Ik snap er
dan ook niets van dat de sector zich zo onder druk laat zetten en zich zo
gek laat maken. Daar moeten dus af en toe ook andere mensen voor
komen te staan, want ze zijn blijkbaar niet capabel om dit te weerstaan.
Ook wat het water betreft, slaan we door. Alle goede bacteriën gaan
overal uit, ook uit het water. Ik heb samen met mijn fractievoorzitter een
werkbezoek gebracht. Op het IJsselmeer kun je tot op de bodem kijken,
maar de vissen overleven niet zonder de goede bacteriën en zonder algen.
De vogels kunnen nu ook tot op de bodem kijken en eten daardoor veel
meer vis dan ze nodig hebben.
Ik wil van de Staatssecretaris nog het volgende weten. We hebben via een
LTO-afdeling gehoord dat diverse metingen aantonen dat de gronden
meer produceren dan er aan bemesting wordt toegediend. Heeft de
Staatssecretaris deze berichten ontvangen en ziet ze mogelijkheden om de
plaatsingsruimte op diverse gronden te verhogen?
Het belangrijkste is dat er een beter verdienmodel komt. Hoe staat het
daarmee? Dit is een algemeen overleg over landbouw. Op dit punt is ook
een motie-Graus aangenomen. Ik wil graag weten wat de stand van zaken
is en hoe het staat met een beter verdienmodel, want dat is dé oplossing
om het dierenwelzijn te vergroten en de boeren te helpen zodat ze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

10

mogelijk wat minder diertjes per boerderij hoeven te houden. Ze zijn
namelijk gedwongen om ze te houden. Ze moeten gewoon per dier meer
verdienen. Dan zijn de boeren blij en zijn wij blij. De consument is dan
uiteindelijk ook blij, tenminste meer dan 80% daarvan.
Ik denk dat ik het hiermee heb gehad, want het meeste is al gezegd. Ik wil
nog even één zaak bij de Staatssecretaris onder de aandacht brengen. Dit
is namelijk de laatste keer dat ik haar spreek voor het zomerreces. Ik heb
de afgelopen maanden meerdere malen gezegd dat nu eens moet worden
gestopt met het maaien in broedseizoenen, als er jonge diertjes zijn. De
Staatssecretaris deelt dit met mij. Ik zie haar nu ook ja knikken. Ik heb
weer een foto en een filmpje gemaakt – ik zal die de Staatssecretaris via
mijn persoonlijk assistent sturen – waarop te zien is dat zwanen worden
weggemaaid. Ik heb dat filmpje zelf gemaakt, het staat in mijn telefoon.
Dat kan natuurlijk niet, maar het blijft gewoon doorgaan. Dit was in de
gemeente Rotterdam, in de Hongkongstraat. Ik reed daar toevallig langs
en ik zag het. Er zijn zwaantjes gesneuveld en een heel nest was kapot.
Dat moet stoppen! Ik snap niet dat daar niets aan gebeurt. De gemeenten
moet worden aangepakt. Als gemeenten daarmee doorgaan, dan moeten
ze worden gekort op het Gemeentefonds. Dit is pure dierenbeulerij. Dat
kunnen we niet toestaan. Dus korten op het Gemeentefonds!
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Ik wil beginnen met een opmerking
over het gebrek aan inzet om de import van dure soja tegen te gaan.
Nederland heeft als veevoerimporteur een belangrijk aandeel in de
ontbossing, milieuvervuiling en mensenrechtenschendingen in het
Amazonegebied. Erkennen de Staatssecretarissen hun verantwoordelijkheid in dezen? De Round Table on Responsible Soy werd indertijd als
halfzacht gezien en nu zegt de Staatssecretaris: we gaan steunen op de
nog zachtere Europese standaard VVAK (Voedsel- en Voederveiligheid
Akkerbouw). Is zij zich ervan bewust dat deze verder onder het niveau van
de afgesproken sociale en ecologische RTRS-criteria ligt en bijvoorbeeld
nog steeds ontbossing toestaat? Zet de Staatssecretaris nog steeds in op
het niveau van het RTRS of laat ze deze criteria vallen? Wat is de streefdatum en wat gaat de Staatssecretaris precies doen in Europa?
We zitten diep in de shit, laat ik het zo maar eens formuleren. De staatsecretaris is druk doende met het mestdossier, maar ik heb de indruk dat het
haar compleet door de vingers glipt. Er was 172,3 miljoen kilogram fosfaat
in 2014 en het wordt snel meer als we de kranten en de cijfers mogen
geloven. De melkveestapel zou met 1% per maand groeien. Klopt dat? Is
dat de bedoeling? Als dat zo doorgaat, kan men de mest onmogelijk meer
kwijt en moeten we constateren dat de mestmarkt op hol is geslagen. De
melkveehouderij is door haar fosfaatplafond heen en schiet nu door het
totale fosfaatplafond heen. Kan het zijn dat we eigenlijk al boven de
afgesproken grens zitten? Er is een onzekerheidsmarge van één miljoen.
De overbelasting met mest is een zware belasting voor het milieu, je krijgt
een overspannen mestmarkt en het risico dat er met mest wordt gefraudeerd neemt op die wijze hand over hand toe. De vraag is hoe de
Staatssecretaris dit ziet en hoe zij de mestfraude gaat aanpakken.
Het had eigenlijk boerenbevrijdingsdag moeten zijn. Jarenlang hebben
LTO en de Europese boerenorganisatie Copa-Cogeca keihard gelobbyd
om van de melkquotering af te komen, maar dat was niet zozeer voor de
60% kleinere en grondgebonden bedrijven, maar meer voor de grote
groeiers. Op 1 april was de boerenbevrijdingsdag, maar ik denk dat we nu
toch wel mogen zeggen dat er een enorme kater is ontstaan na het feest
op die dag. We zien namelijk een daling van de melkprijs met op dit
moment 25%. Die is dus ingezakt als een plumpudding. Wat is dan, nog
geen drie maanden na de afschaffing van de quotering, weer de reflex van
de Europese boerenorganisatie? Mag ik even vangen, want de melkprijs is
zo laag. Moeten we niet gewoon constateren dat dit het failliet is van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

11

neoliberale denken en de mesthopen van Paars, om het zo maar eens te
noemen?
Iedereen weet dat de SP geen voorstander was van het loslaten van de
melkquotering, omdat dat zou leiden tot prijsschommelingen en prijsdalingen en dat dat weer zou leiden tot een nieuwe shakeout van met name
kleinere bedrijven. Iedereen is als een gek bezig geweest met uitbreiden
om mee te kunnen profiteren van de gouden bergen. En wat zien we nu?
De prijs stort in en bedrijven komen in de problemen. En wie gaat dat
bepalen? Dat zijn de banken en de banken kijken niet naar de kleine,
grondgebonden bedrijven, maar juist naar de grote, want daar hebben ze
veel geld in gestopt en die moeten dan ook overeind gehouden worden.
Wat gaat de Staatssecretaris doen? Gaat zij boeren die het goed doen
voortrekken ten opzichte van boeren die het slecht doen? Gaat zij dat
toetsen aan grondgebondenheid en weidegang? Gaat zij voorkomen dat
koeien letterlijk uitgemolken worden vanwege de maximalisatie van de
melkproductie? Gaat zij regionalisering bevorderen? Wil ze megastallen
voorkomen? Ik wil de Staatssecretaris ook vragen om te kijken naar de
gedachte van oud-minister Veerman, die pleitte voor een verbond tussen
akkerbouwers en melkveehouders om zo de kringloop weer tot stand te
brengen.
Afrondend, want ik zie dat mijn tijd verstreken is.
De voorzitter: U bent inderdaad door uw tijd heen.
De heer Van Gerven (SP): Wil de Staatssecretaris ook ingaan op het
artikel van de Dutch Dairymen Board – een organisatie die niet lobbyde
tegen de melkquotering – waarin staat dat ten aanzien van het fosfaatplafond onbehoorlijk bestuur is gepleegd door het kabinet en dat dat
consequenties zal hebben? Men praat dan over mogelijke schadevergoedingen en dergelijke. Hoe ziet de Staatssecretaris dit?
Mevrouw Lodders (VVD): De heer Van Gerven vraagt aan de Staatssecretaris een reactie op de uitspraak van de heer Veerman over contracten
tussen veehouders en akkerbouwers. Hoe kijkt SP aan tegen contracten
tussen veehouders en akkerbouwers om de kringloop te sluiten?
De heer Van Gerven (SP): De SP is een groot voorstander van regionale
samenwerkingsverbanden. De heer Dijkgraaf en anderen hebben
bijvoorbeeld over het mestvraagstuk gezegd: probeer nou een kringloop
tot stand te brengen in bijvoorbeeld in een straal van 20 of 30 kilometer.
Daarbij kunnen akkerbouwers natuurlijk ook een rol spelen. De kern is dat
de natuurlijke kringloop zo veel mogelijk moet worden gestimuleerd en
tot stand worden gebracht. De ideeën van de heer Veerman liggen in die
lijn. We hebben daar dan ook zeker sympathie voor, maar het is niet
voldoende, omdat we ook tot een soort totaalplafond moeten komen voor
het hele land. Vandaar dat wij een voorstander waren van bijvoorbeeld
een quotering of dierrechtenstelsel om het voor het geheel goed te
regelen.
Mevrouw Lodders (VVD): Dat laatste is dan weer jammer, want daarmee
denk ik dat de SP toch de kop in het zand steekt en zich achter de dijken
terugtrekt als het gaat om voedselproductie. We staan op dat punt voor
een enorme opgave. Ik hoop dat we de SP kunnen vinden als het gaat om
het sluiten van die kringloop, want ik denk dat daar ontzettend veel
toegevoegde waarde ligt, niet in de laatste plaats als het gaat om de
bodem en de bodemvruchtbaarheid. Datgene wat je aan de bodem
onttrekt, zul je ook weer moeten toevoegen. Ik hoop dus dat ook die
kringloopgedachte op de warme sympathie van de SP kan rekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

12

De heer Van Gerven (SP): De VVD en de SP verschillen erover van
mening dat Nederland de hele wereld moet voeden. Mevrouw Lodders
heeft weleens gezegd: de export moet verdubbelen naar het niveau van
Amerika. Dat is volstrekt idioot. Dat kan niet. We zijn een klein land en we
moeten zuinig zijn op de grond die we hebben en die moeten we goed
benutten. Er zitten gewoon fysieke grenzen aan. Ons standpunt is dat we
niet nog meer voedsel moeten exporteren, maar dat we onze kennis
moeten exporteren om het voedselvraagstuk in de wereld op te lossen.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik wil hier even op reageren. Ik heb niet gepleit
voor een verdubbeling van de export. De VVD is van mening dat wij de
eerste voedselexporteur van de wereld kunnen worden. Daar hebben we
echt geen verdubbeling voor nodig. Overigens constateer ik dat de heer
Van Gerven geen antwoord geeft op mijn vraag over de kringloopgedachte binnen de landbouw.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik probeer het ook nog even. Ik vind het een
mooi voorstel, waar we het eerder ook over hebben gehad. We hebben
eerder ook samen opgetrokken op dit dossier. De Staatssecretaris zal wel
een goed antwoord geven, maar mocht dat niet zo zijn, is de heer Van
Gerven dan bereid om in een motie vast te leggen dat we dat nu eindelijk
gaan doen? We praten er nu wel al lang over, maar we moeten het ook
een keer regelen.
De heer Van Gerven (SP): De heer Dijkgraaf moet nu toch iets preciezer
zijn. Wij zijn een voorstander van lokale kringlopen en dat boeren
bijvoorbeeld in een straal van 20, 30 kilometer elkaar op die manier
steunen. Maar dat alleen is niet voldoende om het vraagstuk in zijn
totaliteit in Nederland op te lossen. We hebben namelijk waarschijnlijk een
te grote productie, waardoor we te veel dieren hebben en een te groot
mestoverschot enzovoort. Dat lokale aspect vind ik dus prima, maar we
zullen ook dat andere moeten regelen. Dus wat ons betreft is het en-en.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik heb niet de illusie dat je in deze Kamer of in
welke kamer van de wereld dan ook, met één motie de hele problematiek
oplost. Maar de heer Van Gerven maakt het nu wel lastig, als ik hetgeen
hij zegt tenminste zo zou moeten interpreteren dat we die dingen in één
motie aan elkaar moeten koppelen. Ik snap dat de heer Van Gerven vanuit
zijn overtuiging zegt: we hebben ook andere problemen die we moeten
oplossen. Maar als we wachten totdat we alle problemen hebben opgelost
en dan pas het voorstel van de heer Veerman gaan volgen, dan kan het
nog wel eens heel lang duren. Versta ik de heer Van Gerven goed dat hij
zegt dat hij haast wil maken en dat dit in ieder geval geregeld moet
worden? Dat moet uiteraard binnen bepaalde randvoorwaarden. Er zal
iets over kilometers in moeten staan en wat mij betreft moet het meerjarig
zijn en moeten het geen kortetermijncontracten zijn. Over dat soort dingen
kunnen we het wel hebben. Is de heer Van Gerven het daarmee eens?
De heer Van Gerven (SP): Als wij dat goed kunnen opschrijven, staan wij
zeker sympathiek tegenover die lokale poot. Ik heb dat ook aangegeven.
We moeten beide doen, maar wij zijn er een groot voorstander van als een
boer, een producent zijn eigen mestprobleem oplost en zelf komt tot een
sluitende kringloop, een grondgebonden kringloop.
De voorzitter: Dan zijn wij bij dezen aangekomen bij het eind van de
eerste termijn van de zijde van de Kamer. De Staatssecretaris heeft
aangegeven een paar minuten nodig te hebben om haar antwoord voor te
bereiden.
De vergadering wordt van 10.16 uur tot 10.22 uur geschorst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

13

De voorzitter: Ik geef voor de eerste termijn van de kant van de regering
het woord aan de Staatssecretaris van Economische Zaken. Ik stel voor
drie interrupties te hanteren, die u dan zelf mag verdelen over beide
Staatssecretarissen.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik zal zo eerst een paar algemene
opmerkingen maken, met name naar aanleiding van het LandbouwEconomisch Bericht. Vervolgens heb ik het blok mest, het blok GLB en als
laatste het blok overig.
Ik wil beginnen met de kanttekeningen die door mevrouw Lodders werden
gemaakt naar aanleiding van de uitkomsten van het heel recent naar
buiten gekomen Landbouw-Economisch Bericht. Hoe gaan wij verder met
het stimuleren van de ontwikkelingen in de sector? Op welke wijze zullen
we zo veel mogelijk ruimte bieden en zorgen voor minder regeldruk? Ik
denk dat het goed is om ook tegen mevrouw Lodders te zeggen dat zij
vergat aan te geven dat de export wederom is gestegen. We zijn niet
alleen tweede exporteur gebleven, maar we hebben in de afgelopen
maanden, in het afgelopen jaar ook heel veel nieuwe markten voor onze
producten geopend. Dus onder het motto frappez toujours wordt er wel
degelijk heel hard gewerkt om voor de land- en tuinbouwsector, maar
overigens ook voor de visserij, deuren te openen.
Ik heb de Kamer recent geïnformeerd over de uitvoering van de door
mevrouw Lodders ingediende motie. Daar is ook al een debat over
geweest. Vorige week hebben we in een overleg over de maatwerkaanpak
regeldruk gesproken. Ik heb toen ook toegezegd dat de stappen die tot nu
toe gezet zijn, in mijn ogen de eerste stappen zijn en dat we in 2016 zeker
weer een nieuwe sectorronde willen doen om te kijken waar men nu
tegen aanloopt. Ik zal straks nog uitgebreider ingaan op het thema
bodemvruchtbaarheid en de uitkomsten van het Boerenforum. Als het
kan, doen we ook zaken met mensen die individueel goede suggesties
doen. Dus op het moment dat er naar aanleiding van de praktijk
voorstellen komen waar we iets mee kunnen, pakken we dat op.
Dan het blok mest. Ik denk dat het goed is om met de heer Geurts te
beginnen. Ik ben niet bewust met verkeerde cijfers naar Brussel gegaan. Ik
zou ook niet weten waarom ik dat zou doen. De onderhandelingen over de
derogatie waren al lastig genoeg. Dat heeft te maken met het feit dat we
niet te weinig mest hebben, maar eigenlijk heel veel, te veel ook als je kijkt
naar de Nitraatrichtlijn. Wat zullen dan ook elke keer vragen om meer
mest dan gemiddeld te mogen uitrijden. Dat doe ik heel graag op basis
van actuele cijfers, maar die moeten dan wel voorhanden zijn. Wat is er
hier nu aan de hand? In een rapport – u hebt mij daarover ook gevraagd
naar aanleiding van de equivalentie – dat de WUR in opdracht van LTO
heeft uitgevoerd, wordt geconcludeerd dat in het WOG-WOD model, dat is
gebruikt om de maatregelen van het vijfde actieprogramma door te
rekenen, niet de meest actuele cijfers over gewasopbrengsten waren
opgenomen. Die waren toen niet bekend bij de WUR. Dat was dus geen
onwil of iets dat men bewust heeft gedaan. Dat heeft EZ ook niet gedaan
op het moment dat het vijfde actieprogramma werd gemaakt. Dat is ook al
weer een aantal jaren geleden, zoals u weet. Overigens denk ik dat het
voor het begrip belangrijk is om hier vast te stellen dat niet duidelijk is wat
de eventueel andere opbrengst voor invloed heeft op de gebruiksnormen.
Het probleem is namelijk dat wij met name in het zuiden van het land
gewoon nog bij lange na niet zitten op die norm van 50 ml uit de
Nitraatrichtlijn. Die wordt daar overschreden. Daarom is een aanscherping
van de normen nodig.
Ik ben bereid om te bezien of het nodig en mogelijk is om tussentijds met
die nieuwe cijfers aan de slag te gaan en te bekijken of die ofwel nu al
kunnen worden meegenomen, dan wel dat die een basis bieden voor het
zesde actieprogramma. Ik zal zo meer zeggen over de equivalente
pakketten, want daar willen we heel graag mee aan de slag. Het is dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

14

geen kwestie van iets niet willen of het bewust als het ware anders
voorspiegelen dan het is. Het is opgekomen naar aanleiding van een
onderzoek dat gebruikt is voor die equivalente pakketten. Dat was ook
voor de WUR nieuw. Zo is het dus gegaan.
De heer Dijkgraaf (SGP): Het was weliswaar een punt van de heer
Geurts, maar ik heb er naar aanleiding van het antwoord toch een vraag
over. De Staatssecretaris zegt: misschien moeten we tussentijds wat doen.
Het is echter, hoe je het ook wendt of keert, wel zorgelijk dat je bij
sommige onderdelen 11 jaar of 13 jaar achter de feiten aanloopt. Soms is
dat verklaarbaar omdat het hele proces jaren duurt. Bedoelt de Staatssecretaris nu te zeggen: we gaan kijken of we dat stelselmatig kunnen
updaten? We moeten natuurlijk wel van de meest recente beschikbare
data uit kunnen gaan.
Staatssecretaris Dijksma: Ik denk dat dat inderdaad verstandig is, maar ik
wil daar wel bij zeggen – dit is een kleine winstwaarschuwing – dat dit niet
betekent dat men daarmee meer mest mag uitrijden. Het lijkt er nu op
alsof er iets gevonden is, waarmee je misschien toch nog het vijfde
actieprogramma te lijf kan gaan, maar het probleem is dat we op
bepaalde plekken in het land niet voldoen aan de norm. Dat feit blijft
helaas. Als we dat oplossen, hebben we een heel andere discussie, maar
dan hebben we natuurlijk ook de derogatieproblematiek niet meer op die
manier voorliggen. Ik denk echter dat het heel goed is om je er elke keer
weer van te vergewissen of we de meest recente cijfers hebben.
Overigens maakt dat niet in alle gevallen het leven makkelijker. Dat wilde
ik er wel even bij zeggen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat is helder. De Staatssecretaris geeft het
voorbeeld van Limburg. Er zijn natuurlijk ook voorbeelden te geven van
regio’s waar het wel goed zit. Daar zou dan mogelijk wel ruimte kunnen
zijn. Ik begrijp de Staatssecretaris nu zo: we gaan gewoon de meest
recente cijfers pakken en kijken wat dat voor consequenties heeft. Zij geeft
daarbij de winstwaarschuwing dat dat niet zal betekenen dat er overal
ruimte is, maar waar ruimte is, kan erop ingezet worden.
Staatssecretaris Dijksma: Er is natuurlijk al bij de toekenning van de
laatste derogatie in die zin iets bijzonders gebeurd dat de differentiatie
waar door het veld, terecht, om gevraagd is, ook een feit is geworden. Op
plekken in het land waar men beter voldoet aan de norm, mag men ook
een grotere hoeveelheid mest uitrijden. Je ziet dus dat het denken in
Brussel ook steeds meer gericht wordt op een veel preciezer beleid, in
plaats van op generiek beleid. Uit het Boerenforum kwam als boodschap
naar voren, maar dat blijkt ook uit de wens om met equivalente pakketten
te werken, dat we daar waar dat mogelijk is en we het goed kunnen
onderbouwen, we dat ook moeten doen.
Misschien is het goed om eerst het een en ander te zeggen over de
equivalente maatregelen. De akkerbouwsector heeft drie equivalente
maatregelen voor ogen. Maatregelen kwalificeren als equivalente
maatregel op het moment dat er een wetenschappelijke onderbouwing en
een adequate borging beschikbaar is. Dat wordt nu beoordeeld. We
hebben ook steeds gezegd: op het moment dat dat bewijs geleverd kan
worden, gaan wij ermee naar de Commissie om het in het pakket
opgenomen te krijgen. Kortom, ik wil heel graag meewerken, maar dat
betekent wel dat er niet alleen maar één rapport van de WUR moet liggen.
Het punt is dat maatregelen niet alleen gebaseerd moeten zijn op een
analyse die wetenschappelijk onderbouwd is, maar dat de effecten ook
nog moeten worden doorgerekend. Dat hebben we ook gedaan met de
maatregelen van het vijfde actieprogramma. Het is dus belangrijk dat in
dit geval LTO ook zelf de handschoen oppakt. Daarvoor staan zij aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

15

lat. De heer Geurts zei tegen mij dat ik voor de zomer duidelijkheid zou
moeten geven en dat de temperatuur al oploopt. Ik hoop niet in deze zaal,
maar buiten wel. Gisteren heeft LTO een bericht ontvangen over de
voortgang en mijn bereidheid om mee te werken, maar ook over die zaken
waarvan wij hebben vastgesteld dat daar nog enkele huiswerktaakjes
moeten worden gedaan. Het is niet zo dat het departement dat doet.
Iedereen moet wel in zijn rol blijven.
Dan de noodvergunningen voor mestafzet. Daar vroeg de heer Geurts
naar, maar voor mestafzet is geen vergunning nodig. Ik hoor dat het om
mestverwerking gaat. Daar ligt dan het misverstand. Wij hebben de
capaciteit steeds in de gaten gehouden. We bekijken die ook nu weer voor
volgend jaar. We hebben echt nog meer capaciteit in de aanbieding dan
volgens de normen noodzakelijk is. Ik zie de berichten ook, maar ik denk
dat het goed is dat we daar dan met elkaar over in gesprek komen. De
provincies zijn inderdaad bevoegd om vergunningen te verlenen. We zien
dat het makkelijker is om bestaande verwerkingsinstallaties meer
capaciteit te geven, dan om helemaal out of the blue ergens nieuwe
capaciteit te stichten. Wij zijn al in gesprek met bijvoorbeeld de provincie
Noord-Brabant – daar is het probleem feitelijk het grootst – om ook voor
de toekomst voldoende capaciteit te genereren. Dat gaat dan dus vooral
over capaciteit waarvan wij weten dat die in de toekomst nodig is. Het is
dus niet zo dat er op dit moment een gebrek aan capaciteit is. Die
gegevens heb ik in ieder geval niet.
De heer Geurts (CDA): De Staatssecretaris ging snel over op een nieuw
onderwerp. Dank voor het laatste antwoord, maar ik wil toch even
terugkomen op die equivalente pakketten. Bij de vijfde nitraatafspraken
zouden equivalente maatregelen toegestaan kunnen worden. We zijn nu
ruim een jaar verder en er ligt een aantal verzoeken op het ministerie. Ik
haal er even een paar zinnen uit. Het moet goed onderbouwd zijn en het
bewijs moet geleverd zijn. Dat heb ik meteen de vraag: wanneer is het
goed en op welke termijn? We kunnen namelijk wel blijven onderzoeken.
Ik heb hier het rapport waar de Staatssecretaris het ook over had. Dat
rapport is van februari 2015 en daar staat in dat stikstofgebruiksnormen
aangepast kunnen worden. Wat voor onderzoek is er dan nog meer nodig
om die gebruiksnormen aan te passen? Ik zie u kijken, voorzitter, want dit
is een lange interruptie, maar daar kan ik ook niets aan doen, want het is
een technisch onderwerp. Mijn concrete vraag aan de Staatssecretaris is
op welke termijn hier duidelijkheid over komt.
Staatssecretaris Dijksma: Nu loopt de temperatuur wat op. Ik zal
proberen kalm te blijven. Het is niet zo dat wij degenen zijn die het bewijs
moeten leveren. Dat weet LTO ook, want dat is van begin af aan helder
geweest. Als je een equivalent pakket wilt, dan lever je zelf het verhaal aan
en dan niet alleen een analyse van «dit zijn de goede maatregelen», maar
ook een concrete doorrekening van de individuele maatregelen en het
effect. Dat hebben wij ook laten doen voor alle maatregelen die in het
vijfde actieprogramma zitten. Dat moet de sector doen. Dat weet men ook.
Het is nu dus niet een kwestie van de bal doorschuiven. Op het moment
dat die twee kwesties opgelost zijn, kunnen wij met het pakket naar
Brussel. Dat hebben we ook op andere momenten voor andere pakketten
gedaan. Het is dus echt geen kwestie van onwil of vertragen, het is een
kwestie van zorgen dat je je act together hebt en dan ga ik mijn act wel
doen aan de tafel waar dat nodig is. Dat is hoe het werkt.
De heer Geurts (CDA): De temperatuur loopt bij mij niet op. Ik ben de
kalmte zelf. Ik zal ook iets trager gaan spreken, misschien dat dat helpt.
De voorzitter: Dat helpt niet als het gaat om de tijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

16

De heer Geurts (CDA): Dan zal ik iets accelereren. Hoe kan ik dit als
Kamerlid controleren? We zien in rapporten dat er stikstofgebruiksnormen
aangepast kunnen worden. De Staatssecretaris geeft aan dat de bal bij de
sector ligt. Hoe kan ik als Kamerlid dan controleren hoe snel het gaat en of
het ook nog sneller kan?
Staatssecretaris Dijksma:
Ik denk dat de sector u goed gehoord heeft. De heer Geurts heeft haast.
Dat is uitstekend, want hoe eerder wij met pakketten naar Brussel kunnen,
hoe beter. Ik ga echter niet de maatregelen laten doorrekenen. Dat moet
de sector doen. Zo liggen de verhoudingen. Zij willen iets en dan moeten
zij leveren. Volgens mij kunnen zij dat heel goed.
Ik ga nu over naar het Boerenforum. Mevrouw Lodders heeft het als
toehoorder meegemaakt en de heer Geurts sprak er ook over. Ik zal de
Kamer uiteraard een verslag sturen; dat hebben wij de eerste keer ook
gedaan. Ook de deelnemers zullen een verslag krijgen, want wij proberen
alle concrete voorstellen die op tafel komen – in dit geval over hooibalen
in het open veld – van een antwoord te voorzien. Wij hebben gemerkt dat
met name de akkerbouwers specifiek beleid willen dat hen individuele
ruimte biedt om in bepaalde gevallen of gebieden meer stikstof of fosfaat
te kunnen gebruiken. Daar kwam het in de basis op neer. Er is ook
duidelijk gemaakt dat de bodem veel meer is dan nitraat, fosfaat en
bijvoorbeeld kalium. Mevrouw Ouwehand heeft ons dat vandaag ook nog
eens duidelijk gemaakt. Opvallend is dat er ook grote behoefte bestaat
aan meer kennis en aan het delen van kennis. Dit bleek ook nog na afloop
van het Boerenforum. Op basis van alles wat is opgemerkt, zullen wij
verder het gesprek met de Kamer voeren.
Verschillende leden hebben gevraagd naar de onderhandelingen over de
derogatie met betrekking tot het mineralenconcentraat, want daar gaan
wij voor. Ik ben blij met de brief van mevrouw Lodders en de heer
Huitema aan Commissaris Timmermans. Derogatie voor mineralenconcentraat is naar mijn mening bij uitstek een voorbeeld van better
regulation. Als je dat ergens kunt laten zien, is het wel op dit punt. Ik heb
dit overigens ook laten weten. Het is goed dat wij daar van alle kanten
druk op zetten. Ik ben ook met een uitgebreide lobby bezig, zowel bij de
Commissie als bij het Europees parlement, om daarvoor meer steun te
krijgen. Ik heb de indruk dat de Commissie nu langzaam begint te
bewegen, de goede kant op.
Men heeft ons in het voorjaar aanvullende vragen over het mineralenconcentraat gestuurd en wij hebben die kortgeleden beantwoord. Wij zullen
de onderhandelingen met de Commissie binnenkort voortzetten. Ik zal de
Kamer informeren als er ontwikkelingen zijn. De inzet is erop gericht om
de komende twee jaar sowieso de pilot uit te breiden. Verder streven wij
naar opname in het zesde actieprogramma via een derogatie. Een
permanente oplossing hiervoor in de Nitraatrichtlijn zou nog beter zijn.
Dat is het ultieme doel.
De vraag is gesteld of wij al bezig zijn met de voorbereiding van het zesde
actieprogramma. Thans wordt gewerkt aan een evaluatie van de
Meststoffenwet, die input kan leveren voor dat zesde programma. Ik zal
daarover uiteraard overleggen met het bedrijfsleven. Daarna komt het
vanzelf weer bij de Kamer terecht.
De heer Dijkgraaf heeft aandacht gevraagd voor een aantal innovaties. Zo
heeft hij gevraagd naar technieken bij het uitrijden van mest met
beluchting. De effecten daarvan zijn heel divers, voor zover wij nu kunnen
overzien. De effectiviteit is nog onduidelijk, maar wij kunnen dit soort
technieken inderdaad toetsen via de topsectoren. Ik heb recent ontheffing
verleend voor een andere techniek, van het Green Duo, om bovengronds
mest uit te rijden met gebruik van water. Het effect daarvan kan nu
uitgebreid worden getest. Ik meen dat dit veelbelovend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

17

De heer Dijkgraaf heeft daarnaast gevraagd naar het gebruik van
spuiwater. Dit product wordt gewonnen bij de zuivering van stallucht. Als
het product een beperkte hoeveelheid fosfaat bevat, kan het ook op
derogatiebedrijven worden gebruikt. Daar hangt het dus wel vanaf.
De heer Dijkgraaf heeft verder gevraagd naar de stikstofboekhouding. Ik
heb vanmiddag bestuurlijk overleg met LTO en de vervoerders. Dit
onderwerp staat op de agenda, want wij verkennen de mogelijkheden om
de mestboekhouding te versterken. Stikstof is lastig te gebruiken als basis
voor de handhaving, want het heeft de eigenschap dat er onvermijdbare
verliezen zijn. Het is moeilijk om dat in de peiling te houden. Het lijkt beter
om een zogenaamde massabalans te voeren. Daar wordt nu naar
gekeken. Ook in het kader van de handhaving zijn wij hiermee bezig.
Ik kom bij verschillende vragen van de leden die hebben gesproken over
de aanpak van mestfraude. Ik heb de Kamer een uitgebreide brief
gestuurd waarin een aantal maatregelen wordt voorgesteld. Ik noem de
verplichte AGR/GPS bij het transport van vaste mest; er wordt dus niet
meer gereden met een losse koffer. Over de onafhankelijke monsterneming van de vaste mest wordt vanmiddag in het bestuurlijk overleg
gesproken. Verder werken wij aan verbetering van de verantwoordingsbalansen bij met name de intermediairen. Wij hebben afspraken gemaakt
over gegevensuitwisseling met Duitsland en Vlaanderen. Daarnaast
hebben wij afspraken gemaakt over een pilot voor een nieuwe techniek
van mestbemonstering via infrarood.
Voor het draagvlak is het belangrijk dat wij de handhaving stevig op orde
hebben. De NVWA heeft extra geld gekregen om dit te kunnen doen. Ik
schrik soms ook van hetgeen ik tegenkom. Wij bespreken dit voortdurend.
De heer Dijkgraaf zei terecht dat de goeden hier onder de kwaden leiden.
Wij zitten hier dan ook bovenop.
De heer Van Gerven (SP): Ik heb nog vragen over de mestfraude. Heeft
de Staatssecretaris de indruk dat de risico’s groter zijn dan pakweg twee
jaar geleden? De Staatssecretaris heeft op 20 november 2014 een brief
aan de Kamer geschreven. Het AGR/GPS-systeem zou op 1 januari
geregeld moeten zijn, maar het was niet op orde en de Staatssecretaris
heeft toen tot 1 april uitstel verleend. Is het systeem nu wel op orde?
Staatssecretaris Dijksma: In de brief aan de Kamer is daar uitgebreid op
ingegaan en ook op de reden voor het uitstel. De techniek was nog niet
beschikbaar, maar die wordt nu ingevoerd. Dit betekent dat wij na de
zomer kunnen beginnen met de handhaving. Ik kan niet zeggen dat het
een paar jaar geleden gemakkelijker was om te controleren of fraude
tegen te gaan dan nu of dat wij door de gewijzigde wetgeving in een
lastiger parket zitten. Wij realiseren ons steeds meer dat het nodig is om
te handhaven. Als je een meldpunt start voor welk onderwerp dan ook,
dan tekent zich aanvankelijk een enorme stijging van het aantal meldingen
af. Zo is het hier ook gegaan. Wij hebben het steeds bewuster «in the
picture». Wij werken ook aan maatregelen die het net om de criminelen –
want zo zie ik hen die hiermee in de weer zijn – moeten sluiten. De
afgelopen twee jaar is daartoe heel veel werk verzet, ook in het bestuurlijk
overleg met bijvoorbeeld de landen om ons heen die het zat zijn dat zij
met illegale mestlozingen, ook uit Nederland, worden geconfronteerd. Ik
kan in ieder geval vaststellen dat hiervoor van onze kant veel meer
aandacht is gekomen in de afgelopen jaren.
De heer Van Gerven (SP): Zou de Staatssecretaris nog kunnen ingaan op
mijn eerste vraag of zij een beeld heeft van de omvang van de
mestfraude? Ik vraag dit ook omdat duidelijk is dat het systeem staat of
valt met de mate waarin wordt gefraudeerd. Als dat een hoog percentage
is, gaat het systeem natuurlijk onderuit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

18

Staatssecretaris Dijksma: Ik zal proberen dit goed te beantwoorden. Wij
hebben geen percentage in beeld, maar wij hebben wel een steeds beter
beeld van de manieren waarop de fraude plaatsvindt. Die informatie zit
voor een deel ook bij het Openbaar Ministerie en de opsporende dienst
van de NVWA en die moet daar voorlopig blijven, gelet op waar wij mee
bezig zijn. Ik hoop dat de heer Van Gerven daar begrip voor heeft.
Nu kom ik bij het thema van mestvergisting en van de co-vergisters.
Mevrouw Ouwehand is daar kritisch over en dat begrijp ik ook wel. Het
beeld dat in de praktijk naar voren kwam, is niet goed. Daarom hebben wij
gezegd dat er op een paar punten actie moet worden ondernomen.
Anders dan mevrouw Ouwehand denk ik echter wel dat wij co-vergisting
nodig hebben, ook op langere termijn, als onderdeel van de verduurzaming van onze mestverwerking. In 2014 zijn er 45 inspecties geweest: 27
daarvan waren akkoord, 6 waren nog niet afgerond en 12 waren niet
akkoord. Wij hebben de inspecties doorgezet. Ik heb begrip voor het feit
dat mevrouw Dikkers pleit voor het openbaar maken van de namen van
bedrijven. Wij hebben dit in algemene zin opgepakt met de NVWA, maar
het openbaar maken van individuele overtredingen bij vergisters stuit nu
nog op juridische problemen. Ik verwijs naar de privacywetgeving waar
wij vaker tegenaan lopen. Wij delen de overtredingen uiteraard met alle
handhavingsdiensten, ook met de regionale uitvoeringsdiensten. Op
langere termijn zullen wij in bredere zin steeds meer openbaar moeten
maken. In de vleessector heeft VION besloten om de inspectierapporten
online te zetten. Dat is een goed gebaar, want daarmee krijgen wij geen
juridische problemen met de privacywetgeving. De sector laat dan zelf
zien dat hij transparant wil zijn. Dit goede voorbeeld kan wat mij betreft
door velen worden gevolgd.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik dank de Staatssecretaris voor haar
antwoord. Dit is helder, maar wij zouden ook graag zien dat de afnemer
van het digestaat waarbij de overtreding is geconstateerd, wordt
geïnformeerd over het feit dat er een overtreding is geconstateerd. Anders
weet hij niet of hij een goed product heeft ontvangen en wat hij op zijn
land heeft gebracht. De Staatssecretaris zegt dat zij bij de openbaarmaking van deze gegevens tegen de privacywetgeving aanloopt. De
Minister van VWS zegt dat ook geregeld. Ik zou wel eens willen weten
welke privacywetgeving dat is en wat zij kunnen doen om dit aan te
pakken. Ik mis die informatie. Er is niets zo zuiverend voor de sector als
een fatsoenlijke naming and shaming. Betrokkenen willen niet op een
lijstje terechtkomen dat voor het publiek beschikbaar is. Dat zal straks ook
helpen bij de handhaving.
Staatssecretaris Dijksma: Ik stel voor dat wij op het laatste punt
terugkomen als wij in bredere zin praten over de NVWA, keuren,
handhaven en het toezicht. Ik zal daarop dan op dat moment terugkomen
in een brief aan de Kamer.
Het basisprincipe zou moeten zijn dat een afnemer het moet weten als een
product ondeugdelijk is. Ik zal uitzoeken hoe dit hier functioneert en wat
de mogelijkheden zijn. Ik kom hierop terug.
Mevrouw Dikkers heeft gevraagd hoe de certificering van de zogenaamde
G-lijst werkt. Aan bedrijven in de co-vergistingssector wordt gevraagd om
de stoffen op die G-lijst te certificeren. Die stoffen worden getoetst op
zware metalen en organische microverbindingen. Als de stof voldoet aan
de algemene eisen van het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet, kan hij
worden gebruikt. Deze certificering wordt opgenomen in de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet die volgens de planning op 1 januari aanstaande
ingaat.
De heer Dijkgraaf en andere sprekers hebben gevraagd hoe wij nu verder
gaan in het overleg met de melkveehouderij over de kringloop en de wijze
waarop wij de kringloop tussen de melkveehouders en akkerbouwers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

19

kunnen versterken. Ik denk dat de suggestie, die al eerder bij de AMvB
grondgebonden groei naar voren is gekomen, inderdaad serieus moet
worden opgepakt. Over dit onderwerp wordt dan ook gesproken. Ik heb in
eerder overleg gezegd dat het uitgangspunt moet zijn dat grond maar bij
één bedrijf kan horen. Zo kan worden voorkomen dat wij mest letterlijk
zien weglekken en uit het systeem verdwijnen, terwijl het wel geproduceerd is, maar ook dat er twee keer Europese subsidie wordt opgestreken
voor hetzelfde stuk grond. Wij moeten met een positieve grondhouding
naar al die voorstellen kijken om de aanvoer van ruwvoer enerzijds en het
afzetten van dierlijke mest anderzijds in de regionale kringloop te
versterken. Dat is waardevol en het past ook bij het uitgangspunt van de
circulaire economie. Daar zijn wij allen voor en het is van belang om ook
op dit punt met de sector aan de slag te gaan. Wij bespreken de KringloopWijzer en wij hebben het dan ook over de pilot fosfaatevenwichtsbemesting. Het streven is erop gericht om tot een geborgd systeem te
komen dat evenwichtsbemesting nastreeft.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dit zijn in ieder geval mooie woorden en daar
bedoel ik niets negatiefs mee, maar ik mis het tijdpad dat hierbij hoort. De
heer Van Gerven en ik vinden het prima als de Staatssecretaris dit oppakt,
maar wij blijven zitten met de vraag of dit op korte termijn tot actie zal
leiden. Wanneer wordt die ambitie omgezet in daden?
Staatssecretaris Dijksma: Ik zal proberen om de Kamer daar voor de kerst
een voorstel voor te doen. Dan hebben wij een deadline, maar ook nog de
tijd om daaraan verder te werken. Wij hebben elkaar dan in ieder geval
gevangen in de tijd.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik had mijn vraag eigenlijk willen bewaren tot
na het blokje over mest, maar hij sluit hierbij aan. Ik heb in mijn inbreng al
gezegd dat de meeste opmerkingen over het mestbeleid negatief belicht
zijn. Ik hoor te vaak dat wij te veel dieren hebben en te veel mest. De heer
Graus spreekt over de gouden grondstof. Ik mis de positieve benadering
en de aandacht voor de kansen voor innovatie waar Nederlandse
ondernemers groot in zijn. Innovatie zit de Nederlanders in de genen,
maar die benadering mis ik een beetje. Bij het serieus oppakken van een
kringloop en van hetgeen in het Boerenforum naar voren is gebracht, mag
best wel wat meer ambitie worden getoond. Dat geldt ook voor de
uitwerking van de equivalente maatregelen. Ik zeg dit niet alleen tegen de
Staatssecretaris, want de sector is daar ook nadrukkelijk verantwoordelijk
voor. Ik roep de Staatssecretaris op om die stap nog voor de behandeling
van de begroting te zetten, opdat wij daar tijdens die behandeling het
debat over kunnen voeren. Wij kunnen dan wellicht stappen zetten voor
volgend jaar. Ik roep de sector op met de vraag hoe kan worden verklaard
dat equivalente maatregelen zo lang boven de markt blijven hangen.
Waarom duurt het zo lang voordat die routeagenda wordt bepaald en
waarom duurt het zo lang voordat daarover wordt gesproken?
Staatssecretaris Dijksma: Ik wil best mijn best doen om te kijken of het
eerder kan, maar ik weet niet of dit de kwaliteit van de voorstellen ten
goede komt. Ik denk dat er heel veel innovatie is in Nederland. Via de
topsectoren wordt ook voortdurend gevraagd of wij die willen steunen in
projecten. Dit gebeurt ook in de praktijk. Het herwinnen van stoffen uit
mest hoeft niet alleen maar een negatieve connotatie te hebben, maar wij
zijn nog niet zover dat er een dragend systeem is ontstaan. Ik neem het op
voor iedereen die hiermee aan de slag is, want het is niet eenvoudig om
zo’n equivalentpakket tot op de laatste puntjes nauwkeurig uitgerekend te
krijgen. Daarvoor is veel actie nodig en dat vraagt nogal wat van de
mensen die daarmee bezig zijn. Het vraagt ook om creativiteit. Ik ben
positief gestemd, omdat wij in ieder geval al zover zijn dat iedereen dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

20

wil. Ik ben van mening dat wij met de equivalentie ook al veel verder zijn
dan veel landen om ons heen. Wij moeten onszelf dus ook niet tekort
doen.
Dit neemt niet weg dat wij heel veel mest hebben en het probleem
daarvan is dat het naast het feit dat het een aantal goede stoffen levert die
wij voor de bodem nodig hebben, er ook voor zorgt dat er te veel nitraat
in het grondwater zit. De waterschappen hangen niet voor niets regelmatig aan de bel. De heer Graus zegt terecht dat wij zorgvuldig moeten
omgaan met dat kostbare fosfaat, maar het wordt wel uit de mijnen in
Marokko gehaald omdat wij kunstmest willen gebruiken. Ik ben het zeer
eens met degenen die zeggen dat wij moeten nagaan hoe wij de kans die
het herwinnen van stoffen biedt, beter kunnen aangrijpen. De heer Graus
heeft gevraagd naar de uitvoering van de motie over het extraheren van
fosfaat. Wij zijn daarmee bezig. Ik zal er zo nog iets meer over zeggen.
Mevrouw Lodders (VVD): Dit is misschien wat ik probeer te zeggen: het
komt toch weer terug op het aantal dieren en de hoeveelheid mest. Zeker,
wij lopen voorop in de innovatie. Nederland is ook niet voor niets de
tweede exporteur van voedsel in de wereld. Nederland staat niet voor
niets wereldwijd aan de top van de landbouw. Laten wij die kansen
aangrijpen en ervoor zorgen dat wij die positie versterken, want wij staan
nu eenmaal voor die grote opgave.
De heer Graus zal nog wel ingaan op de opmerkingen van de Staatssecretaris over fosfaat, maar dat is wel de kern van het probleem. Wij proberen
nu al acht jaar om kunstmest te vervangen door een concentraat, maar
dat is blijkbaar nog steeds niet mogelijk. Hoe kan dat worden verklaard?
Staatssecretaris Dijksma: In mijn verhaal zal altijd een balans te vinden
zijn. Ik begrijp dat mevrouw Lodders liever wat meer overhelt naar de
positieve kant van de mestdiscussie. Ik zit in het midden, omdat ik veel
mogelijkheden zie. Noblesse oblige, als je ergens veel van hebt en dat
heeft een keerzijde, dan moet je vooraan willen staan om het op te lossen.
Dat kunnen wij ook. Als er een land is dat bij uitstek geschikt is om op dit
terrein stappen te zetten, is dat Nederland. Omdat wij daarmee ver
vooruitlopen, zie je dat zelfs de Commissie nog af en toe wat achteraan
hobbelt op dit onderwerp. Kennelijk heeft zij de circulaire economie nog
niet in optima forma tot haar eigen uitgangspunt gemaakt. Wij zetten wel
stappen. Ik heb net al iets gezegd over de manier waarop wij tegen de
onderhandelingen aan kijken. Het is niet waar dat die muurvast zitten of
dat er in de afgelopen periode – in ieder geval sinds mijn aantreden –
geen beweging in het dossier is gebracht. Wij hebben echter ook te
maken met milieunormen en wij hebben een taak om ervoor te zorgen dat
wij de wereld die wij in bruikleen hebben, een beetje beter achterlaten dan
wij haar aantroffen. Die balans zit ook in het mestbeleid. Dat klopt en,
eigenwijs als ik ben, blijf ik dat toch nog maar even volhouden.
De heer Graus (PVV): Eigenlijk zijn homines sapientes rare wezens. Alles
wat wij in de natuur hebben, willen wij chemisch maken. Laat die dieren
toch baggeren. Ik heb nooit om kunstmest gevraagd. Laat die dieren
onbeperkt urineren en baggeren. Dat is het beste wat er is voor de grond.
Wij kunnen de fosfaten recyclen en dat is ideaal. De Staatssecretaris zegt
nu dat het onze schuld is dat wij bij Marokko moeten aankloppen voor die
fosfaten. Ik ben het daar niet mee eens, want ik wil helemaal geen
kunstmest. Daar zou de Kamer ook eens achteraan moeten gaan. Wij
hebben dat bruine goud. Hetzelfde geldt voor medicatie. Wij hebben
prachtige planten die wij voor medicatie kunnen gebruiken, maar in plaats
daarvan maken wij chemische varianten. Wij zijn eigenlijk heel rare
wezens. Ter kennisgeving: wij zijn de enige zoogdieren die na de
zoogperiode nog melk drinken. Tok, tok, tok, tok.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

21

Staatssecretaris Dijksma: Ik twijfel waarop ik zal ingaan. Ik zal ingaan op
een onderwerp waarover ik het niet eens ben met de heer Graus. Alles
waar je «te» voor zet, is niet goed. Dierlijke mest onbeperkt over de akkers
uitrijden, zal op een gegeven moment ook tot problemen leiden. Wij zijn
het echter wel eens over het zo langzamerhand uitbannen van kunstmest.
Ik kan niet uitleggen dat wij heel veel dierlijke mest hebben en dat het,
door allerlei regelgevingskwesties, noodzakelijk is om kunstmest van ver
te halen met alle ecologische gevolgen van dien. Als wij de mest die in
Nederland wordt geproduceerd, zouden mogen bewerken en kunnen
aanwenden als een alternatief voor kunstmest, zouden wij onszelf, veel
anderen en de bodem een dienst bewijzen. Dat het zo moeizaam gaat op
dit dossier, is echt niet het gevolg van desinteresse of veronachtzaming.
Helaas heeft nog niet iedereen die circulaire economie zo in zijn genen
zitten dat hij stappen wil zetten, maar die zullen worden gezet, daar ben ik
echt van overtuigd. Ik hoop ook dat ik degene ben die de doorbraak in
Brussel op dit punt mag forceren. Ik zal daar alles aan doen. Ik ben het
met de heer Graus eens dat wij van die kunstmest af moeten. In de
mindset van de Nederlandse boeren moet ook nog het een en ander
gebeuren, want zij moeten er ook vanaf willen. Ik denk dat veel boeren dat
ook graag willen als zij kans zien om dat te doen.
Dan was ik het ook met de heer Graus eens dat fosfaat een onmisbare stof
is voor het leven op aarde. Europa is een importeur van fosfaat. De
Commissie heeft fosfaat als een kritisch ruw materiaal geclassificeerd.
Collega Mansveld en ik werken in het Ketenakkoord Fosfaatkringloop
samen met partijen om de recycling van fosfaat verder vorm te geven. Ik
heb gehoord dat de Kamer daarover zeer binnenkort een brief zal
ontvangen.
De heer Graus (PVV): Op welke termijn kunnen wij die brief tegemoet
zien?
De voorzitter: Ik denk dat mevrouw Mansveld daarover gaat. Ik kijk naar
de tijd en naar het aantal blokjes dat nog moet worden behandeld.
Staatssecretaris Dijksma: De volgende blokjes zijn wat kleiner.
De voorzitter: Wij ronden nu het blokje mest af en gaan dan snel door.
Staatssecretaris Dijksma: Ik doe mijn best met de mest. Er is gevraagd
hoe het staat met de bodemkwaliteit. Doordat er geen staat van de
kwaliteit van de bodem is bijgehouden, kunnen wij daarover ook geen
algemene uitspraak doen. Dit is niet voor niets het jaar van de bodem,
want bodem en bodemkwaliteit staan in toenemende mate in de
belangstelling. De bodemkwaliteit staat mondiaal inderdaad onder grote
druk door verzilting, erosie, verdichting en vervuiling. Uit onderzoek blijkt
dat bij de teelt van maïs een achteruitgang van de bodemkwaliteit lijkt op
te treden, maar bij de andere teelten zijn daarvoor geen aanwijzingen. De
bodemkwaliteit wordt natuurlijk door een groot aantal eigenschappen
bepaald.
In Nederland zijn voor de meting van de chemische toestand van de
bodem adviezen over de bepaling van de hoogte van bijvoorbeeld
mineralenbemesting, bekalking of aanvoer van organische stof. Die
meting is meestal gebaseerd op één factor. Je ziet dat er voor de
biologische en fysische aspecten nauwelijks indicatoren zijn. Om een lang
verhaal kort te maken: tijdens het Boerenforum hebben wij gezegd dat wij
eigenlijk nog te weinig weten over dat terrein. Er is dus echt aanleiding
om na te denken over de vraag hoe wij onze kennis op dat bredere terrein
van de bodem kunnen verhogen. Ik kom hier in reactie op het Boerenforum op terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

22

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik denk dat wij wel veel weten, in ieder
geval voldoende om in actie te komen. De Flevopolder is een schrikbarend
voorbeeld. Het was eens de vruchtbaarste grond van Europa, maar daar is
bijna niets meer van over. Ik hoor mevrouw Lodders al weer roeptoeteren,
maar de Wetenschappelijke Raad voor Integrale Duurzame Landbouw en
Voeding trekt deze conclusie. Dit lijkt mij een gezagwekkender orgaan dan
de VVD-fractie.
Is de Staatssecretaris bereid om met de raad in gesprek te gaan en om
nog dit jaar een concrete strategie aan de Kamer te sturen om de
bodemvruchtbaarheid en de gezondheid van de bodem te beschermen
tegen de kortetermijndynamiek waar de raad voor waarschuwt? Dat is de
analyse van het probleem daar en volgens mij kunnen wij daarmee aan de
slag.
Staatssecretaris Dijksma: Nogmaals, ik zal mij breed laten informeren
over de mogelijkheden om toch meer gegevens boven water te krijgen. Ik
zal op een later moment bezien op welke wijze ik dat zal doen. Wij zullen
dan met verschillende partijen het gesprek moeten aangaan. Er is wel
aanleiding om daar toch nog eens beter naar te kijken. Daarover zijn wij
het eens. Ik kom hierop terug.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dank. Mijn tweede vraag was of de
Staatssecretaris bereid is – zoals zij in haar brief schrijft – om de Nederlandse rol in de internationale ontwikkelingen te duiden. De bodemgezondheid en bodemvruchtbaarheid staan wereldwijd onder druk. De
import van soja en palmolie heeft ook bodemeffecten. Ik ben van mening
dat het kabinet daar tot nu toe te weinig duiding aan heeft gegeven.
Staatssecretaris Dijksma: Ik zal op dat onderwerp terugkomen in mijn
laatste blok.
De heer Van Gerven heeft een heel betoog gehouden over de toekomst
van de melkveehouderij. Het is uitermate verleidelijk om daarover nu met
hem het hele debat te voeren. Ik ben op dit moment met de sector in
gesprek naar aanleiding van cijfers die uit het early warning systeem van
de zuivelketen komen.
Daaruit blijkt dat het aantal koeien tussen april 2014 en april 2015
inderdaad is gegroeid met 1,7%. Dat is overigens geen 1% per maand. Wij
zien ook dat wij het fosfaatplafond gaan doorbreken en dat vraagt om
acties. Het glipt ons niet door de vingers, zoals wordt gesuggereerd, maar
het is wel noodzakelijk om iets te doen. Ik zal de Kamer daarover op
relatief korte termijn een uitgebreide brief met voorstellen sturen en ik zal
daarin ingaan op de vraag wat ons te doen staat. Vermoedelijk zullen wij
daarna nog uitgebreid het debat voeren. Ik ga daar op voorhand vanuit.
De voorzitter: Kunt u hier een termijn aan verbinden?
Staatssecretaris Dijksma: Op zeer korte termijn. Ik heb deze week nog
bestuurlijk overleg over dit onderwerp, dus de Kamer zal die brief niet
meer voor het begin van het reces ontvangen. Ik wil die verwachtingen
wat temperen. Ik zag ergens al de datum van 1 juli voorbijkomen, maar
dat is het vandaag al. Dat zal niet lukken, maar ik doe mijn best om die
brief binnen enkele dagen op te stellen.
Mevrouw Lodders heeft naar aanleiding van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid een vraag gesteld over de gecombineerde opgave. Zij is
van mening dat het invullen daarvan veel tijd kost. Zij heeft gezegd wat
RVO naar haar mening beter kan doen om de uitwerking van het nieuwe
beleid tijdig helder te krijgen. Zodra er duidelijkheid was over de
voorwaarden van de Europese Unie, heeft RVO daarover gecommuniceerd. Nieuw beleid betekent inderdaad dat er meer tijd nodig is voor de
invulling. Dat is vervelend, maar waar. Naar verwachting zal het echter na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

23

verloop van tijd minder tijd kosten. Dit blijft een belangrijk punt voor ons.
Wij hebben Phil Hogan, de Commissaris, zien acteren op dit onderwerp.
Hij heeft gezegd dat het allemaal simpeler moet en wij zullen dat tijdens
het Nederlandse voorzitterschap van de Raad propageren. Dit zal dan een
belangrijk thema zijn, want boeren zijn geen boekhouders. In deze kwestie
zijn zij dat meestal wel en daarom moeten wij daarover op de trom slaan.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik begon mijn inbreng met een verwijzing naar
het LEI-rapport en de knellende regels en voorwaarden die worden
gesteld. De invulling van de gecombineerde opgave is daarvan een mooi
voorbeeld. Een perceelgrootte moet tot vier cijfers achter de komma
worden ingevuld. Ik heb begrepen dat de RVO met ondernemers spreekt
over kwesties waarin de verschillen per vierkante meter als probleem
worden benoemd. Dat kan natuurlijk simpeler door niet met vier cijfers
achter de komma te werken maar in plaats daarvan af te ronden tot één of
twee cijfers achter de komma. Zou dat niet een grote toegevoegde waarde
zijn voor ondernemers? Dit is een detail, maar ik begrijp er niets van dat
mensen op het ministerie daarmee bezig zijn.
Staatssecretaris Dijksma: Nogmaals, ik ben het ermee eens dat dit een
hele verbetering zou zijn, maar dit moet in Brussel worden geregeld.
Mevrouw Lodders (VVD): Het gaat om de Nederlandse uitwerking.
Staatssecretaris Dijksma: Nou, ik moet bezien of dat zo is. Ik zal dit
nakijken. Ik merk dat er vaak dingen worden gevraagd, zeker voor
percelen. Dit leidde er eerder toe dat wij in het kader van de vergoeding
niet alle landschapselementen konden toevoegen, omdat het dan een
administratieve hel zou zijn geworden. Ik ben het hiermee eens en ik zal
dit nagaan, want als het simpeler kan dan moet dat ook.
Mevrouw Lodders (VVD): Het is zelfs zo erg dat het ene programma tot
vier cijfers achter de komma gaat, maar dat die gegevens niet kunnen
worden gebruikt voor een andere opgave doordat dat programma maar
tot twee cijfers achter de komma gaat. Het is eigenlijk van de gekke dat ik
hier mijn interruptie aan moet wagen, maar Nederland kan wel iets doen
aan dit soort zaken. Natuurlijk moet het goed zijn. Ik vraag de Staatssecretaris niet om met de Franse slag te werk te gaan, maar om een goede
invulling van onze eigen programma’s. Rond de cijfers af op een vierkante
meter, maar niet op centimeters achter de komma.
Staatssecretaris Dijksma: Ik heb die oproep goed verstaan. Ik zal zien wat
ik kan doen. Als ik het niet kan veranderen, laat ik dat de Kamer ook weten
en ook waarom het niet kan.
Dan kom ik bij de PAS die vandaag in werking is getreden. Ik zag op de
sociale media dat de usual suspects die vanaf het begin een mening over
de PAS hadden, al na een paar uur tot de conclusie kwamen dat hij niet
werkt. Dat is niet waar. De PAS is vandaag in werking getreden en AERIUS
is sinds vannacht actief. Wij hebben ons echter meteen gerealiseerd dat er
aanleiding is om de rekencapaciteit te vergroten. Dat is vanochtend
gebeurd. Er zijn ook meldingen gedaan om ruimte voor ontwikkeling aan
te vragen en er zijn diverse pdf’s gemaakt die nodig zijn voor het
aanvragen van een vergunning.
Vervolgens is erop gewezen dat er op sommige plekken in het land geen
ontwikkelruimte is. Dat heeft ook te maken met keuzes die provincies
maken. Overigens waren die keuzes voor een deel al van tevoren bekend.
Dat is dus geen geheim of iets wat nu plotseling naar voren komt. Zo
heeft de provincie Brabant ervoor gekozen om vannacht bij de start van
de PAS beleidsregels te publiceren. Daarmee stelt men op bepaalde
gebieden grenzen. Dat is een afweging die de provincie maakt. Ik zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

24

uiteraard kijken wat de gevolgen zijn van die regels. Ik ben eventueel
bereid om de Kamer daarover op een bepaald moment, wat later in de
tijd, te informeren. De provincies gebruiken hun beleidsruimte natuurlijk
ook om ontwikkelingen te sturen. Het is vanaf het begin ook de bedoeling
geweest dat zij die ruimte hebben.
De voorzitter: Mijnheer Dijkgraaf, dit is uw derde en daarmee laatste
interruptie tijdens dit overleg.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat geeft mij een rustig gevoel.
Ik snap de afweging die Brabant maakt, maar die heeft eigenlijk niets te
maken met de Programmatische Aanpak Stikstof. Die was bedoeld om
iets te doen aan het probleem van de stikstof, maar Brabant gebruikt die
nu voor andere doeleinden. Wat vindt de Staatssecretaris ervan dat de
PAS wordt gebruikt om andere doelen te bereiken?
Staatssecretaris Dijksma: Het lijkt mij niet verstandig om op zo’n manier
in te gaan op de beleidsregels van de provincie; het lijkt mij verstandiger
om dit op schrift te doen. De provincies hebben beleidsruimte, ook los van
de PAS, om bepaalde ontwikkelruimte wel of niet mogelijk te maken. Daar
kiezen zij soms ook voor met het oog op bijvoorbeeld de bescherming van
de bevolking in heel drukke gebieden. Ik denk dat de appreciatie waar de
heer Dijkgraaf om vraagt, beter later en op schrift kan komen als wij de
gelegenheid hebben gehad om die beleidsregels goed tot ons te nemen.
Ik wil dit niet «from scratch» doen. Dat vind ik niet verstandig en ook niet
netjes naar de collega bestuurders.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat is prima. Ik citeer nog even de gedeputeerde van Brabant; ik neem aan dat hij goed geciteerd is. In Boerderij
Vandaag staat: «Wij geven op deze manier een duidelijk signaal af dat het
ons ernst is met het terugdringen van de overlast die mensen in Zuidoosten Midden-Brabant ondervinden.» Dat snap ik, maar dat is iets heel
anders dan de doelstelling van de PAS. Het is echter een prima voorstel
van de Staatssecretaris om hier later schriftelijk op in te gaan als de
beleidsregels bekend zijn. Is zij bereid om dat voor het einde van het reces
te doen?
Staatssecretaris Dijksma: Dat lijkt mij prima, dat moet lukken.
De voorzitter: Wilt u afronden? Ik weet dat er veel vragen zijn gesteld.
Staatssecretaris Dijksma: Ik doe mijn best.
Namens mijn departement is op 10 juni met alle betrokken partijen
overleg gevoerd over de muizenaanpak. Wij hebben de Kamer afgelopen
maandag een brief gestuurd over de stand van zaken. Het komt er
eigenlijk op neer dat wij nu kijken wat mogelijk is.
Ik kom nu bij de opmerkingen over de ambitie van de sector voor 100%
verantwoorde soja in 2015. De Nederlandse sectoren hebben zich voor die
verduurzaming ingespannen, maar de intentie van 100% verantwoorde
soja is niet bereikt. De zuivelverwerkers hebben de verantwoorde soja
opgenomen in de inkoopvoorwaarden; dat zijn de Round Table on
Responsible Soy (RTRS)-criteria. Voor de ketens voor pluimvee en varkens
moet de prikkel uit de supermarkten komen. Wij hebben wel een aantal
stevige gesprekken gevoerd met verschillende partijen. De supermarkten
hebben mij recent gegarandeerd dat uiterlijk eind 2015 alle producten die
zij verkopen, voldoen aan de RTRS-criteria. Ik zal hen daaraan houden.
Het is wel een punt van zorg dat die ambities niet worden gehaald bij de
vlees- en eierproductie voor de export. Dat heeft ook te maken met de
prijs die elders ter wereld wordt betaald voor dit soort producten. Je moet
dit natuurlijk wel verdisconteren in de prijs, want anders komen de kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

25

alleen bij de boer terecht. Dan kom ik bij de heer Graus met zijn breed
gedeelde motie over het verdienmodel. Wij mogen de prijs voor extra
verduurzaming niet uitsluitend bij één partij in de keten neerleggen. Dat is
bij export heel wat ingewikkelder te realiseren dan in Nederland, maar ik
acht het van belang dat wij daar aandacht voor hebben bij de afzetmarkten. De inspanningen van de sector om tot een Europees geaccepteerd criterium te komen, zijn een positieve ontwikkeling. Ik zal mijn
landbouwcollega’s erop aanspreken dat het echt van belang is dat wij dit
gaan doen. Samen met Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zullen wij ook grootverbruiker China hierop aanspreken.
Mevrouw Dikkers heeft gevraagd naar de evaluatie van POR, maar ik heb
een dergelijke evaluatie niet toegezegd. Ik kan in een verslag over de
Landbouwraad wel een overzicht geven van de manier waarop de POR
uiteindelijk is uitgedeeld.
Mevrouw Dikkers heeft verder een omvangrijke vraag gesteld over
maatschappelijke lasten en baten. Zij noemde de pluimveesector en
Moerdijk als voorbeeld. Ik zal een poging doen om hier kort op te
reageren. Sectoren leveren een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse
economie. Daarvoor gelden wettelijke eisen, die zijn vaak Europees, en
door een gefaseerde aanscherping van die eisen worden de negatieve
effecten die economische ontwikkeling ook met zich kan brengen
bijvoorbeeld voor het milieu, stapsgewijs teruggedrongen. Wij moeten
bedrijven natuurlijk wel in de gelegenheid stellen om hun investeringen
terug te verdienen. Dit is ook een belangrijk thema bij het vraagstuk van
de soja. Wij investeren in en stimuleren investeringen van verdergaande
maatregelen. Dit blijkt ook uit de Monitor duurzame stallen die wij
gisteren aan de Kamer hebben gestuurd. Ik ben er geen voorstander van
om een breed onderzoek naar baten en lasten te laten doen, ook gelet op
onze beperkte capaciteit. Wij moeten zo veel onderzoeken doen en op een
gegeven moment hebben wij daar de middelen niet meer voor.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Wij horen geregeld geluiden over de
zegeningen van de export of van de bijdrage die de agrarische sector
levert. Daar zijn wij blij mee en trots op, want het zijn hardwerkende
ondernemers. Er is echter een keerzijde die wordt gedragen door de
Nederlandse belastingbetaler. Ik zou graag voor de komende begrotingsbehandeling weten hoe ik dit moet wegen en of er sprake is van
evenwicht. Dat kan ik nu niet beoordelen.
Staatssecretaris Dijksma: Dat is natuurlijk ook een politieke afweging.
Daarvoor kan mevrouw Dikkers allerlei gegevens verzamelen en op basis
daarvan haar oordeel vormen. Het lijkt mij niet nuttig en ook niet
gemakkelijk om daarvoor nu nog weer een uitgebreide studie op te zetten.
Ik wil dat maar niet doen.
Wij zijn bezig met de motie van de heer Graus over het verdienmodel. Wij
zijn bijvoorbeeld in gesprek met de varkenssector en de tuinbouwsector.
Er wordt gewerkt aan herstructurering en verbetering van het verdienmodel. Dit hangt samen met de mogelijkheden. De Kamer heeft recent
met de Minister gesproken over de ACM en de mogelijkheden voor
verduurzaming ondanks de marktwerkingsmaatregelen. Wij zullen hier na
het reces op terugkomen.
De heer Graus (PVV): Ik heb er alle vertrouwen in dat de Staatssecretaris
ermee bezig is, maar ik kom hier eens in de zo veel maanden op terug om
te informeren naar de stand van zaken. Dit gaat iedere consument, iedere
boer en ieder dier aan. Betrekt de Staatssecretaris de retailers ook bij haar
gesprekken, want daar zit het probleem?
Staatssecretaris Dijksma: Ja, ik betrek ze daarbij, maar het is niet waar
dat daar uitsluitend het probleem zit. Het is echt complexer dan dat. Met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

26

de pilot eerlijke handelspraktijk hebben wij het mogelijk gemaakt dat
mensen een procedure kunnen starten als er eenzijdig bijvoorbeeld
prijsverlagingen worden doorgevoerd. Wij doen er echt alles aan om
mensen en partijen in de sector in de gelegenheid te stellen om daar werk
van te maken als dit speelt. Wij voeren brede gesprekken over de
verduurzaming en de prijs die daarvoor moet worden betaald; de retail is
daarbij. Ik heb de indruk dat zij hun rol ook op zich nemen. Ik verwijs naar
initiatieven voor de introductie van bijvoorbeeld nieuwe kipproducten. Je
zou het wel de «kip van overmorgen» kunnen noemen. Het is te simpel
om te zeggen dat het de schuld van de supermarkt is. Het is gemakkelijk
om zo te denken, maar het is niet helemaal waar.
De heer Graus (PVV): Het is een feitelijke constatering dat de boeren
relatief niet altijd meer krijgen voor hun producten. In de afgelopen
decennia is de inflatie misschien af en toe wel verdisconteerd, maar voor
de rest gaan de retailers met de prijzen omhoog. Zij pakken het grote geld,
terwijl de boeren altijd de klos zijn en daardoor ook de consument.
Bovendien lijdt het dierenwelzijn eronder. Wij leggen het de boeren op en
dan moeten wij de boeren er ook voor betalen.
Staatssecretaris Dijksma: Ik deel het uitgangspunt dat de boer moet
kunnen terugverdienen wat hij investeert in dierenwelzijn en verduurzaming. Daarover bestaat geen verschil van mening. Op tal van dossiers
werken wij daar met elkaar aan. Zo zijn wij breed met allerlei partijen in de
varkenshouderij in gesprek over de vraag hoe wij het verdienmodel voor
de individuele varkenshouder kunnen verbeteren. Daar hoort soms ook
een omslag bij in de wijze waarop en de markt waarvoor wordt geproduceerd. Dat kost tijd, want dat is niet eenvoudig te realiseren. Hier wordt nu
met man en macht aan gewerkt door een groot aantal partijen. Dit geldt
ook voor de tuinbouw. Ik ben daar niet pessimistisch over. Ik vind het heel
goed dat dit nu gebeurt.
Het laatste punt waarop ik wil reageren, is het maaibeleid. Provincies en
gemeenten moeten de Flora- en faunawet handhaven. Daarin is een
verbod op schadelijk handelen opgenomen ter bescherming van
inheemse diersoorten. De wetgeving is daar dus duidelijk over. Maaien is
wel toegestaan en daarvoor is ook geen gedragscode opgesteld. Wel is in
het gemeenschappelijk landbouwbeleid de mogelijkheid van een subsidie
voor beschermende maatregelen voor weidevogels voorzien via het
agrarisch natuurbeheer. Dat is iets anders dan het maaibeleid in de stad
waarop het voorbeeld betrekking had. Gemeenten moeten goed opletten.
Dan doen de boeren ook: voordat zij gaan maaien, checken zij hun grond
waardoor zij nesten kunnen ontdekken. Je zou toch denken dat dit in de
steden ook mogelijk moet zijn.
De voorzitter: De heer Graus voor zijn derde interruptie.
De heer Graus (PVV): Ik dank de Staatssecretaris dat zij op deze vraag wil
antwoorden in een debat dat hier eigenlijk niet over gaat. De foto bevat
een tijdcode die aangeeft dat ik een voorbeeld gaf van enkele dagen
geleden. Boeren houden er wel rekening mee, maar als zij dat per ongeluk
een keer niet doen, worden zij gepakt. De gemeenten lappen echter alles
aan hun laars. Dit gebeurt overal, hoor, ook in mijn gemeente daar in het
zuiden. De Staatssecretaris van dierenwelzijn zou eens met haar vuist op
tafel moeten slaan. Als de gemeenten zich moedwillig schuldig blijven
maken aan dierenmishandeling, moeten zij worden gekort op het
Gemeentefonds. Wie niet horen wil, moet voelen. Ik moet ook een boete
betalen als ik iets niet doe wat de wet voorschrijft. Ik vind dat de
gemeenten ook maar eens boeten moeten gaan betalen.
De voorzitter: Uw vraag is duidelijk, dank u wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

27

Staatssecretaris Dijksma: Volgens mij was dit meer een statement dan
een vraag. De heer Graus wil dat ik met de vuist op tafel sla. Dat wil ik wel
doen, maar dan moet dat wel effectief zijn en betrekking hebben op een
onderwerp waarop ik invloed kan uitoefenen. Dat zal in dit geval
ingewikkeld zijn. Wij kunnen ons netwerk van goede wethouders
misschien eens een keer aanspreken op dit soort onderwerpen. Dat is
wellicht net iets verstandiger dan het in de VNG naar voren te brengen.
Dat is een organisatie en dan zit je niet per se met de mensen aan tafel
voor wie je met de vuist op tafel zou moeten slaan. Dat zie ik niet als een
goede mogelijkheid.
De heer Graus (PVV): We zien toch heel veel gemeentelijke problemen
met dierenwelzijn en zelfs dierenmishandeling. Mogelijk kan de Staatssecretaris ervoor zorgen dat er bij de VNG iemand als aanspreekpunt wordt
aangewezen die gespecialiseerd is in dit soort zaken en dierenwelzijn. Wij
hebben het wel over levende wezentjes. Ik ben het ermee eens dat de
Staatssecretaris – haar kennende – als labrador meer zal bereiken dan als
pitbull. Als zij hiervoor haar charme wil aanwenden, zal mij dat verder
worst zijn. Zij hoeft niet met de vuist op tafel te slaan – dat is misschien
meer mijn manier – maar er moet wel iets gebeuren. Ik hoop dat de
Staatssecretaris het maaibeleid van de gemeenten bij de VNG ter sprake
wil brengen.
Staatssecretaris Dijksma: Ik ga even kijken op welke manier ik dit kan
doen. Ik sprak over de goede wethouders. Dat zijn er een paar honderd
van heel veel gemeenten die hier oog voor willen hebben. Ik denk dat ik
hen daar eens op de een of andere manier op zal aanspreken. Ik zal hen
vragen om daarop te letten. Dat lijkt mij een prima idee en effectiever dan
dit bij de VNG ter sprake te brengen.
De voorzitter: Als laatste heeft de heer Geurts nog een interruptie. Ik
verzoek hem die heel kort te houden.
De heer Geurts (CDA): Ik hoop in ieder geval dat dit niet mijn laatste
interruptie is. Ik kom terug op de Programmatische Aanpak Stikstof. De
heer Dijkgraaf en mevrouw Lodders hebben mij als vrijwilliger aangewezen om dat te doen, omdat ik nog de meeste ruimte had voor interrupties. Wij krijgen via de moderne media aanwijzingen dat de gepubliceerde wettekst van de Natuurbeschermingswet, met name op de
PAS-onderdelen, niet zou corresponderen met de aangenomen wet in de
Kamer. Heel concreet: artikel 19ko is blijkbaar verplaatst en artikel 19kr lijkt
geschrapt. Wil de Staatssecretaris daar zo spoedig mogelijk naar laten
kijken?
Staatssecretaris Dijksma: Ja, dat wil ik doen. Ik begon echter met te
zeggen dat als iets in werking treedt waarvan sommige juristen al een
tijdje vinden dat het nooit in werking had mogen treden, zij alles
aangrijpen om nog eens te zeggen dat het niet zo had moeten gaan. Ik zal
dit uiteraard beantwoorden, maar ik ga ervan uit dat de wet zoals die in
werking is getreden, is opgenomen in onze teksten. Ik wil de «conspiracy»
die al langer rond dit onderwerp hangt, achter me laten.
De heer Geurts (CDA): Ik snap de woorden van de Staatssecretaris en ik
deel die ook. Wij moeten ervoor oppassen dat wij gekke dingen gaan
roepen. Dit lijkt echter een eigen leven te gaan leiden en het lijkt mij goed
om die geluiden de wereld uit te helpen.
Staatssecretaris Dijksma: Dat is volgens mij geen vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

28

De voorzitter: Mijn opmerking was zo bedoeld dat dit de laatste
interruptie van de heer Geurts is in de inbreng van Staatssecretaris
Dijksma.
Wij gaan nu snel over naar het antwoord van de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu, want wij gaan waarschijnlijk om twaalf uur
stemmen. Wij moeten dit overleg dus voor die tijd afronden.
Staatssecretaris Mansveld: Voorzitter. Ik heb de Kamer vorige week een
brief gestuurd over de waterzuivering glastuinbouw. Naar aanleiding van
de motie-Bosman/Lodders zijn wij met een aantal partijen in gesprek
gegaan. Namens beide ministeries is bestuurlijk overleg gevoerd met
LTO, de Unie van Waterschappen, Nefyto, Natuur & Milieu en het Ctgb. Er
is een afspraak gemaakt om een bestuursakkoord af te sluiten dat is
bedoeld om te komen tot een tijdige uitvoering van de zuiveringsplicht
opdat januari 2018 ook echt wordt gehaald. Vanwege het milieubelang zie
ik het liefst dat het afvalwater vanaf vandaag wordt gezuiverd, maar wij
moeten ook oog hebben voor wat wij kunnen realiseren en voor de kosten
van de voorzieningen. Het is in deze tijd niet gemakkelijk om te investeren,
maar ook de glastuinbouwsector moet een bijdrage leveren aan de
verbetering van de waterkwaliteit. In het bestuurlijk overleg is de lijn naar
voren gekomen die ook is verwoord in de brief, namelijk een compromis
tussen enerzijds het milieubelang en anderzijds het economisch belang. Ik
realiseer me dat dit een delicaat evenwicht blijft. Ik heb geen geluiden van
partijen gehoord dat er problemen zijn. Ik ga er daarom vanuit dat het
bestuursakkoord wordt afgesloten.
De voorzitter: Mevrouw Lodders wil haar laatste interruptie in dit overleg
gebruiken.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik zal het kort houden. Ik heb deze motie
medeondertekend. Ik krijg terug dat het bestuurlijk overleg nog niet tot
een akkoord is gekomen. Uit de brief aan de Kamer blijkt dat er weliswaar
is gepleit voor twee jaar vertraging, maar ook dat de norm is verschoven
van 75% naar 95%. Dit is misschien voor 30% van de bedrijven haalbaar.
Dan heb ik het nog niet over betaalbaar en dat was nu net de strekking
van de motie. Ik roep de Staatssecretaris op om terug te gaan naar de
onderhandelingstafel, daar met de sector over te spreken en de Kamer
over de uitkomst te informeren.
Staatssecretaris Mansveld: Ook hierover is met de sector gesproken.
Verder is onderzoek gedaan naar de vraag of het eerst 75% moest zijn en
daarna 95% of direct 95%. De uitkomst daarvan is dat het dezelfde
investeringen betreft. Ik heb al gezegd dat wij een delicaat evenwicht met
partijen hebben bereikt. Er is geen sprake van meer investeren, maar van
compensatie van het uitstel en daarmee is dat evenwicht bereikt. Wij gaan
het bestuursakkoord nu uitwerken met de partijen die aan tafel hebben
gezeten. Ik verwacht dat het na de zomer gereed zal zijn.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik begon mijn betoog met een verwijzing naar
het LEI-rapport, de regelgeving, werkgelegenheid en dergelijke. De
tuinbouwsector staat onder zware druk. Wij hebben in de motie niet voor
niets de woorden «haalbaar» en «betaalbaar» gebruikt. Ik zal mijn
zomerreces gebruiken om in ieder geval een aantal tuinders te bezoeken
en met hen over deze kwestie te spreken. Ik verwacht van de Staatssecretaris dat het zomerreces wordt gebruikt om het bestuursakkoord af te
sluiten, maar dan wel met inachtneming van onze motie. Ik zal hier na het
reces zeker op terugkomen, want die motie over haalbaarheid en
betaalbaarheid is niet voor niets door de Kamer aangenomen. Ik verwacht
dat het kabinet haar uitvoert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

29

Staatssecretaris Mansveld: In de motie wordt de regering verzocht om
een realistische tijdplanning na te streven. Ik heb al gezegd dat ik met de
branche in gesprek zal gaan en met welke partijen ik het gesprek heb
gevoerd. Wij gaan op weg naar een bestuursakkoord met de betreffende
partijen. Het is een delicaat evenwicht en dat betekent dat uiteindelijk alle
partijen hun handtekening onder het akkoord moeten zetten. Zij zullen
allemaal een stukje moeten geven en zij zullen daarmee ook een stukje
krijgen.
Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd hoe de lijn in andere dossiers zich
verhoudt tot het streven naar vrijwillige stappen en de brief waarin de
zuiveringsplicht wordt uitgesteld. Ik ben een voorstander van eigen
initiatief en minder dwang. Als mensen of partijen stappen zetten, moeten
die ook verinnerlijkt zijn. De zuiveringsplicht op 1 januari 2018 is daarvan
een voorbeeld. Die datum is gekozen omdat is gebleken dat een eerder
moment de facto niet haalbaar is voor de sector. Dit is de uitkomst van
een zorgvuldige afweging tussen milieudoelen enerzijds en de uitvoerbaarheid anderzijds. Wat mij betreft staan de doelen hier dus niet ter
discussie. Als in 2018 blijkt dat de doelen in gevaar komen, moet worden
opgeschaald naar dwingender middelen. Juist daarom is het van belang
om het invoeringsmoment ook niet later dan 2018 te bepalen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik zou dat graag wat specifieker willen zien.
Het is allemaal leuk en aardig als partijen samen iets leuks bereiken, maar
het gaat hier niet om een voetbalwedstrijdje in de wijk. Het gaat om
gevaarlijke gifstoffen. De Kamer heeft aan de regering gevraagd om een
Europees moratorium, maar toen dat niet genoeg bleek te zijn, heeft zij de
regering gevraagd om die stoffen nationaal te verbieden. Het kabinet
meldt dan keer op keer aan de Kamer dat dit niet zomaar kan, omdat je
eerst minder vergaande maatregelen moet treffen en het effect daarvan
moet afwachten. Heeft de Staatssecretaris dit sectorakkoord getoetst aan
die lijn? Ik hoef haar vast niet te vertellen dat er een procedure is gestart
tegen het Ctgb om de neonicotinoïden wel snel van de markt te krijgen.
Daar heeft een meerderheid van de Kamer ook om gevraagd aan het
kabinet. Zij heeft het kabinet gevraagd om alles wat mogelijk is te doen
om de motie uit te voeren.
Staatssecretaris Mansveld: Mevrouw Ouwehand suggereert dat het
einddoel verzet wordt, maar dat staat niet ter discussie. Het einddoel is
2023. Het gaat nu over de vraag hoe wij dat einddoel bereiken. Ik heb al
gezegd dat er een delicaat evenwicht is gevonden tussen milieudoelen en
de uitvoerbaarheid door een groep diverse partijen waarbij overigens ook
het Ctgb is betrokken. Het Ctgb is verantwoordelijk voor de technisch
wetenschappelijke beoordeling. Die partijen zijn betrokken, het einddoel
staat niet ter discussie en dit is de weg die ik daarbij volg.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik concludeer hieruit dat de Staatssecretaris
dit niet heeft onderzocht en dat zij geen analyse heeft gemaakt of dit een
minder vergaande maatregel is. Is dit dan nog een argument om die
motie niet uit te voeren? Ik zou denken dat het verstandig is om dat wel te
doen. Ik wijs de Staatssecretaris erop dat in die motie geen sprake is van
een einddoel ergens in 2023. De regering wordt in moties gevraagd om
een nationaal verbod op het gebruik van neonicotinoïden, fipronil en
glyfosaat. Dat zijn harde Kameruitspraken. De Staatssecretaris kan daar
niet zomaar omheen. Zij kan daar niet aan voorbijgaan met de
mededeling: ik heb ergens in 2023 een doel dat ik op deze manier ga
halen.
Staatssecretaris Mansveld: Ik constateer dat wij nu spreken over de
glastuinbouw. Voor de beoordelingen en de toelating van individuele
stoffen en middelen in het kader van zuiveringseisen is het Ctgb aan zet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

30

In het bestuurlijk overleg waaraan het Ctgb en de waterbeheerders ook
deelnamen, is juist overeengekomen om terughoudend om te gaan met
dit type specifieke zuiveringseisen. Het Ctgb is hierbij betrokken, dat doet
de technische beoordeling. Dit zijn de afspraken die wij hebben gemaakt
over het moment waarop de maatregelen in de glastuinbouw worden
genomen.
Hiermee heb ik gelijk de vraag van mevrouw Dikkers beantwoord. Ik ben
hiermee door mijn vragen heen.
De voorzitter: Dames en heren. Er is geen tijd voor een volledige tweede
termijn. Ik begrijp dat een aantal partijen hierover al een mening heeft.
Mevrouw Lodders (VVD): Voorzitter. Een punt van de orde. Wij hebben
inderdaad nog maar beperkte tijd en de stemmingen komen eraan; die
vergen ook de nodige zorgvuldigheid. Daarom stel ik voor om de tweede
termijn van dit overleg na het reces te voeren. Dan kunnen wij het debat
op een serieuze manier afronden. Nu een snelle tweede termijn en dan
een VAO komen naar mijn mening het debat niet ten goede.
De voorzitter: Ik kijk even het rijtje langs.
De heer Van Gerven (SP): Ik vind dat een prima voorstel. Ik wil de
Staatssecretaris nog wel iets meegeven. Zij heeft toegezegd dat zij aan het
begin van het reces de Kamer een brief zal sturen en ik heb daar nog wat
suggesties voor. Ik weet niet of er ruimte is om enkele opmerkingen te
maken die de Staatssecretaris dan kan meenemen?
De voorzitter: Ik geef u 20 seconden om nog iets mee te geven voor die
brief die op korte termijn zal komen.
De heer Van Gerven (SP): Ik heb in mijn eerste termijn vijf punten
genoemd waaronder het voortrekken van boeren, de grondgebondenheid,
de kwestie Veerman en dat soort zaken. Ik heb de Staatssecretaris
gevraagd om daarop in te gaan. Verder heb ik gesproken over het artikel
van de Dutch Dairymen Board waarin de Staat onbehoorlijk bestuur wordt
verweten. Misschien kan de Staatssecretaris daarop ingaan?
Staatssecretaris Dijksma: Die punten geeft de heer Van Gerven mij mee
en daarom zal ik er nu niet op ingaan. Voor het laatste punt geldt: dat wil
ik nog wel eens zien. Ik ben het er uiteraard niet mee eens.
De voorzitter: Daar gaan we nu niet meer de discussie over voeren, want
dat voert te ver.
Wij spreken af dat wij de tweede termijn en daarmee ook het VAO
verplaatsen naar een tijdstip na het zomerreces.
Mevrouw Lodders (VVD): Er is een brief toegezegd over de Programmatische Aanpak Stikstof die vandaag van start is gegaan. Er staan nog twee
sets schriftelijke vragen van mijn hand open. Is de Staatssecretaris bereid
de Kamer in het reces een algemene brief te schrijven waarin zij ingaat op
de vragen van de heer Dijkgraaf en de stand van zaken tijdens de eerste
maand, en waarin zij antwoord geeft op mijn vragen? Is zij bereid die brief
voor de tweede termijn naar de Kamer te sturen?
Staatssecretaris Dijksma: Dat lijkt me prima.
De voorzitter: Dan ga ik nu over tot het oplezen van een groot aantal
toezeggingen.
– De Kamer ontvangt het verslag van het Boerenforum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

31

–

–

De Staatssecretaris start binnenkort met de onderhandelingen over de
derogatie van het mineralenconcentraat. Indien er ontwikkelingen zijn,
wordt de Kamer daarover geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Economische Zaken zal voorafgaand aan het
algemeen overleg over de NVWA een brief aan de Kamer sturen over
mestfraudeurs en privacywetgeving.

Staatssecretaris Dijksma: Mag ik even ingrijpen, want er gaan een paar
dingen mis? Wij zijn al begonnen met de onderhandelingen over het
mineralenconcentraat, maar wij gaan daarin nu een doorstart maken. Die
brief was gericht op het bekend maken van de namen van bijvoorbeeld
co-vergistingsbedrijven die een verkeerd product afleveren. Dat is net iets
preciezer geformuleerd.
De voorzitter: Dat is genoteerd.
– De Kamer ontvangt voor kerstmis een voorstel over de equivalente
maatregelen.
– De Kamer ontvangt een brief over het ketenakkoord fosfaat. Wanneer
zal dat zijn?
Staatssecretaris Dijksma: Ik kom nog even terug op de voorlaatste
toezegging. De toezegging voor een brief voor de kerst ging over een
ander onderwerp, want ik verwacht dat wij sneller zullen reageren op de
vragen over de equivalente maatregelen. Voor de kerst zouden wij een
breder verhaal sturen over alles wat met de kringloop, circulaire economie
en evenwichtsbemesting te maken heeft. Ik heb al tegen mevrouw
Lodders gezegd: hoe eerder ik dat kan doen hoe beter, maar de kerst is de
uiterste datum. Als het lukt om het voor de begrotingsbehandeling te
doen, dan doen wij dat natuurlijk. Dit heeft dus betrekking op het
bewerkstelligen van de regionale kringloop. Dat is misschien een goede
kapstok.
De voorzitter: Ik vervolg met de toezeggingen.
– De Kamer ontvangt een brief over het ketenakkoord fosfaat. Wanneer
kan zij die tegemoetzien?
Staatssecretaris Mansveld: Ik denk dat die brief er morgen is, want de
voortgangsrapportage heeft al bijna mijn bureau gehaald. Ik ga ervan uit
dat die brief morgen of overmorgen wordt verzonden.
De voorzitter: Dat is een snelle actie, waarvoor dank.
– Binnen enkele dagen, in ieder geval op zeer korte termijn, ontvangt de
Kamer een brief met voorstellen voor de melkveesector. Daarin zullen
eventueel de punten van de heer Van Gerven worden meegenomen.
Staatssecretaris Dijksma: Die brief gaat over het overschrijden van het
fosfaatplafond.
De voorzitter:
– De Kamer ontvangt voor het einde van het zomerreces een appreciatie
van de beleidsregels van de provincies voor de PAS.
– De Staatssecretaris van Economische Zaken zal de Kamer in het
verslag van de komende Raad voor Landbouw en Visserij informeren
over de uitdeling van de POR.
Mevrouw Lodders (VVD): Aan de toezegging over de brief over de
beleidsregels van de provincies in het kader van de PAS zijn de vraag
toegevoegd die ik zojuist heb gesteld, het antwoord op de schriftelijke
vragen en de voortgang tijdens de eerste maand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

32

De voorzitter: Dat klopt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De Staatssecretaris heeft toch ook een brief
toegezegd over het akkoord over de zuiveringsplicht of heb ik dat niet
goed begrepen?
Staatssecretaris Mansveld: Ik ga deze zomer eerst weer in gesprek met
alle partijen om de afspraken op papier te krijgen. Als dat is gelukt, zal ik
de Kamer daarover informeren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Wil de Staatssecretaris dan ook ingaan op
mijn vraag naar de analyse van het kabinet of dit geldt als een minder
vergaande maatregel die zij kan hanteren als argument om de neonicotinoïden niet helemaal van de markt te halen? Ik wil graag weten hoe dat zit
en hoe het kabinet die argumentatie zal volhouden.
Staatssecretaris Mansveld: Het kabinet legitimeert altijd de proportionaliteit en dat zal ik ook hierbij doen.
De voorzitter: Als laatste nog mevrouw Dikkers.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Dank u, voorzitter. Even bezijden de vergadering: wij worden altijd goed geïnformeerd zowel van de zijde van het
kabinet als van de zijde van diverse lobbyisten. In dit licht wil ik Marieke
Hoste bedanken die vandaag voor het laatst de lobbystukken namens LTO
heeft aangereikt.
(geroffel op de bankjes)
De voorzitter: Dat lijkt mij een heel mooie afsluiter. Ik dank de beide
Staatssecretarissen voor hun komst naar de Kamer, de collega’s en het
publiek.
Sluiting 11.49 uur.
Volledige agenda
1.
2.

3.

4.

5.

6.

7.

Brieven met betrekking tot het mestbeleid
Stand van zaken fosfaatvoerspoor 2013
Kamerstuk 33 037-124 – Brief regering d.d. 06-06-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Controleresultaten vergisters NVWA
Kamerstuk 33 037-125 – Brief regering d.d. 10-06-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Aanbieding afschrift van de reactie op een brief van ZLTO afdeling
Rucphen over de begrenzing van concentratiegebied Zuid in het
kader van het stelsel van varkens- en pluimveerechten
Brief regering d.d. 02-10-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Fraudemaatregelen meststoffenwet
Kamerstuk 33 037-136 – Brief regering d.d. 20-11-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Aanbieding afschrift van de reactie op de brief van de heer van G.J.
de G. te Z. inzake ontstane problemen als gevolg van te late aanvraag
derogatie in het kader van het mestbeleid
Brief regering d.d. 18-11-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Mestverwerking
Kamerstuk 33 037-138 – Brief regering d.d. 12-12-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

33

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.
15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

Reactie op verzoek van de vaste commissie voor Economische Zaken
over bodemgezondheid en bodemvruchtbaarheid
Kamerstuk 33 037-142 – Brief regering d.d. 20-01-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Gebruik van zwavelhoudende meststoffen
Kamerstuk 33 037-143 – Brief regering d.d. 28-01-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Uitvoering motie van het lid Graus c.s. over extraheren van zeer
schaarse fosfaten (Kamerstuk 34 000-XIII, nr. 72)
Kamerstuk 33 037-145 – Brief regering d.d. 24-02-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Vrijstelling vergunningplicht Natuurbeschermingswet 1998 voor
beweiden en bemesten
Kamerstuk 32 670-94 – Brief regering d.d. 02-03-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Stand van zaken regeling ontheffing productierechten varkens en
pluimvee (POR-regeling)
Kamerstuk 33 037-150 – Brief regering d.d. 10-04-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Aanbieding van de evaluatie naar het nut en de risico’s van covergisting
Kamerstuk 33 037-152 – Brief regering d.d. 17-04-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Overige brieven landbouw
Reactie Europese Commissie op maatregelen om bedrijven met
ernstige muizenschade tegemoet te komen
Kamerstuk 27 858-305 – Brief regering d.d. 14-04-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Uitvoering Gemeenschappelijk landbouwbeleid en Gecombineerde
opgave 2015
Kamerstuk 28 625-224 – Brief regering d.d. 10-04-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Stand van zaken wat betreft afspraken over import van duurzame
soja
Kamerstuk 28 973-166 – Brief regering d.d. 02-06-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Resultaat gesprek landbouwsectoren inzake uitgebreide stallenvraag
landbouwtelling
Brief regering d.d. 03-06-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Reactie op de brieven van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond
(NMV) over de Gecombineerde Opgave 2015
Brief regering d.d. 11-06-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Reactie op verzoek van het lid Geurts, gedaan tijdens de Regeling van
Werkzaamheden van 19 mei 2015, over handhaving teeltvoorschriften
Kamerstuk 27 858-318 – Brief regering d.d. 22-06-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Reactie op een brief van Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV)
inzake de situatie ontstaan door muizenschade in Friesland
Brief regering d.d. 29-06-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Equivalent certificaat «Extensieve teelt op klei»
Brief regering d.d. 29-06-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Planning zuiveringsplicht glastuinbouw
Kamerstuk 32 627-19 – Brief regering d.d. 23-06-2015
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 158

34