Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

767
Vragen van het lid Bruins Slot (CDA) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport naar aanleiding van de uitzending van Zembla «Fijn dat we
verzekerd zijn» (ingezonden 17 november 2014).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 9 december 2014).
Vraag 1
Heeft u de uitzending van Zembla van donderdagavond 6 november 2014
gezien? Zo ja, wat vindt u daarvan?
Antwoord 1
Ja, de uitzending heb ik gezien en ik vind dat Zembla de door sommige
cliënten ervaren onterechte wijze van het selecteren op medische risico’s voor
de aanvullende verzekering helder heeft geportretteerd.
Vraag 2
Deelt u de mening van hoogleraar Zorgverzekeringen (de heer Van de Ven)
dat verzekeraars verlies lijden op zieke mensen en winst maken op gezonde
mensen, en dat dit volgens hem een verkeerde prikkel in het systeem is? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 2
In het Nederlandse stelsel worden via de risicoverevening zorgverzekeraars
gecompenseerd voor verschillen in zorgkosten voor zover die samenhangen
met leeftijd, geslacht en gezondheid van hun verzekerdenportefeuille. Op die
wijze corrigeren we de verkeerde prikkel die de heer Van de Ven signaleert. In
het vereveningsmodel zijn daarom morbiditeitskenmerken opgenomen, die
gericht zijn op verzekerden met een chronische aandoening. Deze morbiditeitskenmerken zijn gebaseerd op specifiek geneesmiddelengebruik,
specifieke diagnosen bij ziekenhuisbehandelingen en op specifiek hulpmiddelengebruik. Daarnaast worden verzekerden die drie jaar lang zeer hoge kosten
hebben, gecompenseerd via het kenmerk meerjarige hoge kosten. De
compensatie berust op de gemiddelde (vervolg)kosten die verzekerden maken
die in een klasse van een morbiditeitskenmerk vallen. Via de risicoverevening
is de gemiddelde compensatie voor de verzekerden die in een morbiditeitskenmerk vallen adequaat. Er wordt niet gestreefd naar een adequate
compensatie op het niveau van een individuele verzekerde of op het niveau
van kleinere subgroepen. Binnen de groep verzekerden die in een morbidi-

ah-tk-20142015-767
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

teitskenmerk vallen kunnen er subgroepen zijn die bovengemiddelde kosten
hebben, waar de zorgverzekeraar verlies op maakt, en subgroepen die
ondergemiddelde kosten hebben, waar de zorgverzekeraar winst op maakt.
Dit is echter inherent aan het werken met een compensatie die gebaseerd is
op een gemiddelde.
Het is belangrijk is dat via de risicoverevening zoveel mogelijk chronisch
zieken blijvend adequaat gecompenseerd worden. Het is niet wenselijk als er
(grote) groepen chronisch zieken zijn, die identificeerbaar zijn voor de
verzekeraar, en die voorspelbaar verliesgevend zijn. Daarom laat ik geregeld
groot onderhoud plegen aan de morbiditeitskenmerken. In zo’n groot
onderhoud wordt kritisch gekeken naar de definitie van het kenmerk en of
alle relevante aandoeningen opgenomen zijn. Hiermee houd ik scherp in de
gaten of de vereveningssystematiek nog steeds passend is. Dit jaar laat ik
groot onderhoud plegen aan de farmaciekostengroepen en de diagnosekostengroepen. Tevens onderzoek ik dit jaar of een interactie van de morbiditeitskenmerken met leeftijd bepaalde ondercompensaties weg kan nemen. Ik
verwacht daarom dat de compensatie voor chronisch zieken in het risicovereveningsmodel ook in 2016 verder verbeterd zal zijn.
Vraag 3
Wat vindt u van het gestelde in de Zembla-uitzending, dat een manier om
chronisch zieken buiten de deur te houden is, hen te weigeren voor de
aanvullende verzekering, omdat de kans dat chronisch zieken een basisverzekering afsluiten, terwijl zij voor de aanvullende verzekering geweigerd
worden, nihil wordt geacht?
Antwoord 3
Alhoewel wij in ons stelsel hebben geregeld dat je de basisverzekering en de
aanvullende verzekering bij verschillende verzekeraars kunt afsluiten, leert de
praktijk dat dit niet vaak gebeurt. Uit de marktscan die de NZa elk jaar maakt
van de situatie op de zorgverzekeringsmarkt, blijkt dat in 2014 ruim 84% van
de Zvw-verzekerden een aanvullende verzekering heeft afgesloten. Voorts
blijkt dat 0,22% van deze 84% de aanvullende verzekering bij een ander
concern heeft afgesloten dan het basispakket.
Zoals ik ook in Zembla heb aangegeven, vind ik indirecte vormen van
risicoselectie bedreigend voor de toegankelijkheid en de solidariteit van ons
stelsel. De NZa voert op dit moment op mijn verzoek een nieuw onderzoek uit
naar risicoselectie. In dat onderzoek gaat de NZa expliciet de verhouding
tussen de wettelijk verplichte zorgverzekering en de vrijwillige aanvullende
verzekering bij de sturing van verzekerden onderzoeken.
Vraag 4
Ziet u het gevaar dat genoemde hoogleraar schetst, namelijk dat het systeem
mensen gaat uitsluiten die hoge zorgkosten hebben?
Antwoord 4
Zoals gezegd maak ik mij zorgen om de indirecte vormen van risicoselectie
waarover ook de NZa de laatste tijd heeft gerapporteerd. De NZa ziet in het
«Verdiepend onderzoek Naleving acceptatieplicht door zorgverzekeraars» van
april 2014 dat zorgverzekeraars steeds meer proberen verzekerdenstromen te
sturen. Dit blijft tot nu toe binnen het toegestane wettelijke kader. Een aantal
zorgverzekeraars werpt drempels op voor de toegang tot de basisverzekering
voor personen die niet tot de doelgroep behoren. Dit gebeurt bijvoorbeeld via
informatieverstrekking en de «vindbaarheid» van polissen op de website. Of
door het beperken van de toegang tot de aanvullende verzekering voor
mensen die niet tot de doelgroep behoren. Dit kan risico’s opleveren voor de
toegang tot de basisverzekering en de keuzevrijheid van consumenten. Deze
werkwijze draagt niet bij aan de bedoeling van het zorgstelsel (zie verder ook
antwoord op vraag 5).
Vraag 5
Klopt het dat uit de evaluatie van de Zorgverzekeringswet blijkt dat in de
focusgroepen door deelnemers is aangegeven dat zorgverzekeraars terughoudend zijn in het investeren in zorginkoop en innovatie voor groepen
verzekerden die ondergecompenseerd worden? Om welke zorgverzekeraars
gaat dit? Bij welke vormen van zorg zijn zorgverzekeraars terughoudend qua

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

zorginkoop en innovatie? Welke categorieën patiënten betreft het? Hoeveel
jaar is dit al gaande?
Antwoord 5
Op pagina 25 van het KPMG rapport Evaluatie Zorgverzekeringswet 2014
schetsen de auteurs dat, alhoewel de risicoverevening aanzienlijk is verbeterd, de voorspelbaarheid van de ondercompensatie van bepaalde groepen
verzekerden nog niet geheel is verholpen en dat dit doorwerkt in het beleid
van zorgverzekeraars. Dit laatste ontlenen de auteurs aan opmerkingen vanuit
de focusgroepen.
Ik weet niet welke zorgverzekeraars terughoudend zijn in het investeren in
zorginkoop en innovatie en niet voor welke groepen patiënten precies en hoe
lang dit al zou spelen. De NZa houdt mij op de hoogte van de voortgang van
hun onderzoek en acties ter voorkoming van risicoselectie en ik zal u hierover
informeren. Ik zal daarnaast onderzoeken, zoals toegezegd tijdens de
Begrotingsbehandeling van november jongstleden, welke maatregelen ik kan
nemen tegen het sturen van verzekerdenstromen.
Hiernaast heeft continu onderhoud van het risicovereveningssysteem mijn
aandacht, aangezien één van de prikkels voor risicoselectie kan liggen in
onvolkomenheden in de risicoverevening.
Vraag 6
Welke maatregelen hebben de verantwoordelijke toezichthouders, de
Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa),
genomen om te voorkomen dat de ondergecompenseerde verzekerden
suboptimale zorg ontvangen, omdat zorgverzekeraars terughoudend zijn in
het investeren in zorginkoop en innovatie voor groepen verzekerden die
ondergecompenseerd worden?
Antwoord 6
De IGZ houdt toezicht op de kwaliteit van de zorgverlening, ook op de
zorgverlening aan alle patiënten. Dit doet zij aan de hand van richtlijnen en
protocollen van de behandelaar zelf.
De NZa ziet toe op de naleving van de zorgplicht en onderzoekt in dit kader
de komende tijd of zorgverzekeraars voor enkele zorgvormen (GGZ, verloskunde, fysiotherapie en logopedie) voldoende zorg inkopen. De NZa zal haar
eerste bevindingen hiervan rond eind februari 2015 bekend maken.
De NZa heeft voor de marktscan zorgverzekeringsmarkt 2013 iBMG onderzoek
laten doen naar risicoselectie. Ook in het »Verdiepend onderzoek Naleving
acceptatieplicht» van april 2014 heeft de NZa uitgebreid aandacht besteed
aan doelgroepenbeleid. De NZa onderneemt de volgende acties naar
aanleiding van de bevindingen uit dit onderzoek om te zorgen dat de feitelijke
toegang tot één en dezelfde basisverzekering voor alle verzekerden gelijk
blijft.
– De NZa zal de transparantie-eisen aanscherpen om te voorkomen dat
zorgverzekeraars bepaalde doelgroepen automatisch naar een bepaalde
polis sturen.
– De NZa zal nagaan of het mogelijk is om verschillende inschrijfeisen
(bijvoorbeeld via internet) voor verschillende doelgroepen te verbieden.
– De NZa doet nader onderzoek naar de sturingsmogelijkheden van
volmachten en intermediairs.
Recent heeft de NZa het thema risicoselectie besproken in het »Samenvattend rapport rechtmatige uitvoering Zorgverzekeringswet 2013». De NZa heeft
in dit rapport aangekondigd ook komend jaar nader onderzoek te gaan doen
naar risicoselectie. In dit kader gaat de NZa onderzoek doen naar verliesgevende groepen en de aard van de in- en uitstroom van verzekerden per polis
en per risicodrager. Ook gaat de NZa, zoals aangegeven in mijn antwoord op
vraag 3, de verhouding tussen de wettelijk verplichte zorgverzekering en de
vrijwillige aanvullende verzekering bij de sturing van verzekerden nader
onderzoeken.
Vraag 7
Bent u bereid in de brief die u naar de Kamer zal sturen, waarin de ex-ante
risicoverevening voor 2016 wordt aangekondigd, ook aan te geven hoe hoog
de ondercompensatie is op de «gebruikers van wijkverpleging in het
voorafgaand jaar» voor zowel de kosten van somatische zorg als de kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

van somatische zorg plus de overgehevelde AWBZ-zorg, beide zonder ex-post
compensaties?
Antwoord 7
Ja, ik ben daartoe bereid. Ik zal deze informatie verstrekken in de brief van
september omdat in juni het definitieve model nog niet is doorgerekend op
de meest recente data.
Vraag 8
Bent u bereid de NZa te verzoeken in haar onderzoek naar het risico op alle
vormen van risicoselectie, dat u in mei 2015 de Kamer zal aanbieden, ook in
te gaan op risicoselectie via terughoudendheid in de zorginkoop van
wijkverpleging?
Antwoord 8
Vooralsnog ben ik niet van plan om in het kader van dit onderzoek de NZa te
vragen aandacht te besteden aan het onderwerp zorginkoop van wijkverpleging. In 2015 is sprake van een overgangsregime waardoor bestaande
cliënten hun zorg houden. In het antwoord op uw vraag 7 heb ik aangegeven
dat ik u in mijn brief over de ex-ante risicoverevening voor 2016 zal berichten
hoe hoog de ondercompensatie is op de gebruikers van wijkverpleging.
Afhankelijk daarvan zal ik mij beraden op vervolgstappen.
Vraag 9
Bent u van plan op basis van het bovenbedoelde onderzoek naar risicoselectie met een reactie te komen met passende, zo nodig wettelijke maatregelen
waarmee risicoselectie kan worden tegengegaan, conform de motie
Bouwmeester/Rutte (Kamerstuk 29 689, nr. 551)? Bent u bereid hierbij ook
met maatregelen te komen om risicoselectie via «terughoudendheid in de
zorginkoop van wijkverpleging» tegen te gaan?
Antwoord 9
Ja, zoals al eerder aangegeven, zal ik op basis van het NZa onderzoek met
een reactie komen en met passende maatregelen om risicoselectie tegen te
gaan. Het NZa onderzoek zal in mei 2015 gereed zijn. Nadat ik u mijn brief
over de ex-ante risicoverevening voor 2016 heb gestuurd, zal ik bezien hoe de
stand van zaken is rond de zorginkoop van de wijkverpleging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4