2014D42346

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2014
Hierbij zend ik u mijn reactie op de brief van Stichting Cuypersgenootschap (hierna: het Cuypersgenootschap) te Zoetermeer – d.d.
30 september 2014 – aangaande de toekomst van onrendabele rijksmonumenten. Deze brief is door u aan mij gezonden bij brief van 17 oktober
2014.
De brief van het Cuypersgenootschap gaat over de gevolgen van een
uitspraak van de Rechtbank Limburg van 3 september 2014, inzake het
voormalig Franciscaner Kloostercomplex St. Ludwig in Vlodrop (hierna:
het kloostercomplex). Gesteld wordt dat de genoemde rechterlijke
uitspraak tot gevolg kan hebben dat onrendabele rijksmonumenten
gemakkelijker gesloopt kunnen worden, ondanks de monumentenstatus
van deze rijksmonumenten. Volgens het Cuypersgenootschap wordt met
deze uitspraak van de Rechtbank Limburg slecht gedrag beloond.
Ten aanzien van voornoemd kloostercomplex merk ik op dat het een
situatie betreft die niet één op één kan worden doorgetrokken naar andere
rijksmonumenten, om de navolgende redenen.
De eigenaar heeft naar het oordeel van de rechtbank door middel van
deskundigenrapporten aangetoond dat herstel, renovatie en herbestemming of hergebruik van het kloostercomplex, ook afgezien van de
herstelkosten in verband met de illegale sloopwerkzaamheden, niet
realistisch is. De gemeente heeft deze rapporten laten beoordelen door
deskundigen en komt tot de conclusie dat het belang van de eigenaar bij
sloop zwaarder dient te wegen dan het belang van het behoud van het
monument. Daarbij is meegewogen dat het gaat om een enorm complex
dat gelegen is in een krimpgebied. Er is gemotiveerd dat de benodigde
investeringen dermate hoog zijn en dat deze gelet op deze specifieke
omstandigheden nooit rendabel zullen zijn. De combinatie van deze
factoren maakt dat hier sprake is van een uitzonderlijke situatie en mede
daarom deel ik de conclusie niet dat deze uitspraak tot gevolg heeft dat
onrendabele rijksmonumenten gemakkelijk gesloopt kunnen worden.
De systematiek van de wet, eerst de Monumentenwet 1988 en inmiddels
de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is dat ten aanzien
van rijksmonumenten zowel tegen het passief verwaarlozen (geen
onderhoud plegen inzake het wind- en waterdicht houden van een
monument) als het actief verwaarlozen (bijvoorbeeld het bewust
openlaten van ramen en deuren) of slopen zonder vergunning
handhavend kan worden opgetreden door de bevoegde gemeente. Dit is
door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de
Afdeling) eerder bevestigd1 en recent nogmaals onderschreven.2 Daarbij
heeft de Afdeling aangegeven dat de financiële positie van een eigenaar,
de eigenaar niet ontslaat van de verplichting om verwaarlozing van een
monument te voorkomen en ook geen reden is dat de gemeente dient af
te zien van handhavend optreden. Ook eigenaren van onrendabele
rijksmonumenten dienen dus de nodige maatregelen tegen verval van het
rijksmonument te nemen. Daarbij heeft de Afdeling wel bepaald dat de
gemeente in een handhavingsbesluit duidelijk dient te omschrijven welke
maatregelen moeten worden genomen om het gevaar voor het voortbestaan van het rijksmonument te stoppen. Een volledige restauratie van het
rijksmonument kan niet door de gemeente worden afgedwongen en
1
2

nds-tk-2014D42346

AbRvS 1 februari 2012, zaaknummer: 201101486/1/A2.
AbRvS 20 augustus 2014, zaaknummer: 201308200/1/A1.

1

daarom is het van belang dat er tijdig handhavend door gemeenten wordt
opgetreden.
Gemeenten maken ook steeds vaker en eerder gebruik van deze handhavingsbevoegdheid, zeker nu zij zich gesterkt voelen door de rechterlijke
macht. Daarnaast staat het belangenorganisaties en burgers vrij om
gemeenten op deze handhavingsbevoegdheid te wijzen en om een
verzoek tot handhaving bij de gemeente in te dienen. Indien een handhavingsverzoek wordt ingediend, is de gemeente verplicht om een besluit te
nemen, waartegen dan weer rechtsmiddelen open staan.
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (hierna: RCE) heeft geregeld
contact met gemeenten over het behoud van (rijks)monumenten en wijst
gemeenten – mede op basis van de jurisprudentie – op het belang van
tijdig optreden tegen het verwaarlozen van rijksmonumenten. Daarnaast
wordt de handhavingsbevoegdheid onder de aandacht gebracht via de
voorlichting door de RCE. Dit onderwerp heeft dus zowel op rijksniveau
als op lokaal niveau de aandacht.
Ik ben dan ook van mening, tevens onderschreven door de rechterlijke
uitspraken van de laatste jaren, dat de beschikbare wettelijke procedures
rondom sloop, maar ook herstel van monumenten, voldoen indien ze
consequent en tijdig worden ingezet. Gesteund door de jurisprudentie zie
ik geen aanleiding om het stelsel te wijzigen, nu voor alle betrokken
partijen duidelijk is wat de spelregels zijn en waar alle partijen zich aan
moeten houden.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

2