Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 412

Voorstel van wet van de leden Verhoeven en Van
Tongeren tot wijziging van de Winkeltijdenwet
in verband met het verruimen van de
bevoegdheid van gemeenten om vrijstelling te
verlenen van de verboden met betrekking tot de
zondag en een aantal feestdagen

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2014
Bij de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel tot wijziging van de
Winkeltijdenwet in de Eerste Kamer is de motie Holdijk c.s. over het
versterken van de positie van winkeliers in winkelcentra (Kamerstuk
32 412, nr. K) aangenomen. In de motie wordt de regering verzocht om (te
onderzoeken en) in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn om via
wetgeving of op andere wijze de contractuele positie van winkeliers te
versterken en de vrijheid om binnen het gemeentelijke beleid hun eigen
openingstijden te bepalen, te garanderen. Ik heb deze mogelijkheden
onderzocht. Conform mijn toezegging tijdens de begrotingsbehandeling
op 5 november 2013 (Handelingen II 2013/14, nr. 19, item 17) stuur ik u
hierbij mijn reactie op de motie. Een zelfde brief is naar de Eerste Kamer
gegaan. Ik zal eerst ingaan op de wettelijke mogelijkheden en vervolgens
op de andere mogelijkheden.
Wettelijke mogelijkheden
De huidige wetgeving bevat geen bepalingen op grond waarvan het
verboden is om in contracten met winkeliers bepalingen op te nemen
waarmee winkeliers gedwongen kunnen worden om op zondag open te
gaan. Om dit te bewerkstelligen zou nieuwe wetgeving vereist zijn. Gezien
de thematiek kan daarbij worden gedacht aan wijziging van de Winkeltijdenwet, wijziging van het Burgerlijk Wetboek of zelfstandige wetgeving.
Alvorens ik op deze drie mogelijkheden inga, wil ik opmerken dat ik geen
voorstander ben van deze mogelijkheden. De contractsvrijheid is één van
de grondbeginselen van het Nederlandse contractenrecht. Ik acht het van
groot belang dat partijen vrij zijn om zelf de inhoud van hun overeenkomst te bepalen. Het invoeren van wetgeving om te voorkomen dat in
overeenkomsten bepalingen kunnen worden opgenomen waarmee
winkeliers gedwongen kunnen worden om op zondag open te gaan, zou

kst-32412-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 412, nr. 20

1

een forse inbreuk op de contractsvrijheid betekenen. Ik ben hier geen
voorstander van.
Een mogelijkheid is om de Winkeltijdenwet zodanig aan te passen dat in
de Winkeltijdenwet wordt opgenomen dat winkeliers niet door middel van
een (huur)overeenkomst mogen worden gedwongen om op zondag open
te gaan.
De Winkeltijdenwet bevat echter voornamelijk bepalingen gericht op
gemeenten en ziet niet op de relatie tussen huurder en verhuurder.
Een andere mogelijkheid om de contractuele positie van de winkelier te
versterken, is wijziging van het Burgerlijk Wetboek. In het Burgerlijk
Wetboek wordt een algemeen regime gehanteerd: artikel 3:40, leden 2 en
3, bevat een algemene regeling betreffende de nietigheid of vernietigbaarheid van elders in de wetgeving verboden overeenkomsten of
bedingen. Het Burgerlijk Wetboek leent zich niet voor het opnemen van
een incidenteel verbod dat met andere wetgeving verband houdt. Ook het
opnemen van een bepaling in de titel huur van het Burgerlijk Wetboek
(titel 7.4) biedt weinig soelaas, omdat een dergelijke bepaling gemakkelijk
te omzeilen is door naast de huurovereenkomst, een andere afzonderlijke
overeenkomst aan te gaan, waarin bepalingen over openstelling op
zondag zijn opgenomen. Bovendien zou een bepaling betreffende huur
niet beletten dat eenzelfde beding wordt gemaakt in een franchise
overeenkomst ten laste van de franchisenemer of door de beheerder van
een winkelcentrum ten laste van alle huurders, erfpachters of eigenaren
die hun bedrijf in dat winkelcentrum uitoefenen.
Daarnaast is er de mogelijkheid om een zelfstandige wet op te stellen
waarin wordt opgenomen dat het verboden is om in contracten met
winkeliers bepalingen op te nemen op grond waarvan winkeliers
gedwongen kunnen worden om op zondag open te gaan. Uit artikel 3:40
lid 2 Burgerlijk Wetboek vloeit dan voort dat sprake is van vernietigbaarheid. Indien een overeenkomst vernietigbaar is, betekent dit dat de
overeenkomst kan worden vernietigd door een van de contractspartijen.
In dit geval de winkelier die zijn winkel gesloten wil houden.
Niet-wettelijke mogelijkheden
Dat ik een wettelijke oplossing niet de geëigende weg acht, betekent niet
dat ik niets aan deze situatie wil doen. Hoewel de motie (slechts) vraagt
om de mogelijkheden te onderzoeken/in kaart te brengen, heb ik op drie
niet-wettelijke mogelijkheden actie ondernomen.
Allereerst acht ik het van belang dat gemeenten in hun belangenafweging
om al dan niet koopzondagen in de gemeente toe te staan alle relevante
belangen meewegen. Hieronder vallen ook de belangen van winkeliers die
onder omstandigheden contractueel kunnen worden gedwongen om hun
winkel op zondag te openen. Ik heb dit reeds duidelijk aangegeven tijdens
de plenaire behandeling van het initiatiefwetsvoorstel tot wijziging van de
Winkeltijdenwet. Ook heeft de VNG gemeenten hier per brief van 19 juni
2013 op gewezen. Daarmee is richting gemeenten duidelijk gecommuniceerd dat zij rekening dienen te houden met de positie van de desbetreffende winkeliers.
Ten tweede heeft mijn ministerie overleg gevoerd met de Raad voor
Onroerende Zaken (ROZ). De ROZ is een belangenvereniging van
verhuurders die een modelovereenkomst en algemene bepalingen heeft
opgesteld voor de verhuur van winkelruimten. Dit model wordt veelvuldig
door verhuurders gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 412, nr. 20

2

In de algemene bepalingen bij de modelovereenkomst is een bepaling
opgenomen op grond waarvan winkeliers verplicht kunnen worden om
hun winkel op zondag te openen en er is een boeteclausule aan deze
bepaling gekoppeld. De ROZ heeft aangegeven de algemene bepalingen
zo te zullen aanpassen dat de verhuurder de huurder niet met een boete
kan dwingen op zondagen open te gaan indien de huurder een onderbouwd verzoek heeft gedaan om niet op (alle) zondagen open te gaan en
verhuurder hiermee heeft ingestemd. De verhuurder mag dit verzoek van
de huurder niet op onredelijke gronden weigeren. Daarnaast heeft de ROZ
toegezegd dat zij richting verhuurders zullen aangeven dat verhuurders de
boete niet dienen op te leggen voor bestaande overeenkomsten waarbij
de gemeente na de inwerkingtreding van de Winkeltijdenwet (1 juli 2013)
heeft besloten om meer koopzondagen in de gemeente toe te staan. De
ROZ zal dit zowel via de vakpers als via de website van de ROZ
communiceren.
Tenslotte blijft er ook altijd een verantwoordelijkheid voor de winkelier
zelf. Een winkelier zal voor hij een overeenkomst aangaat, zich goed in de
inhoud daarvan moeten verdiepen. Detailhandel Nederland heeft
aangegeven dat zij bij winkeliers nog eens extra onder de aandacht zal
brengen dat er bepalingen in huurovereenkomsten kunnen staan over
verplichtingen ten aanzien van winkelopenstelling op zondag, zodat een
winkelier na ondertekening van een overeenkomst niet wordt verrast.
Met deze maatregelen wordt naar mijn oordeel in voldoende mate
voorkomen dat winkeliers een boete krijgen indien zij op zondag niet open
willen gaan. Bij de evaluatie van de Winkeltijdenwet die 3 jaar na
inwerkingtreding zal plaatsvinden, zal dit aspect uitdrukkelijk meegenomen worden.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 412, nr. 20

3