Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1215
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de hoge werkdruk en het lage salaris
van leraren (ingezonden 25 januari 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 16 februari 2017).
Vraag 1
Deelt u de conclusie van de Algemene Onderwijsbond (AOb), dat in het
onderwijs structureel wordt overgewerkt? Zo ja, vindt u dat acceptabel? Zo
nee, waarom niet?1
Antwoord 1
Het onderzoek van de AOb laat zien dat leraren veel uren werken en bepaalde
werkzaamheden als zwaar ervaren. Samen met de AOb maak ik mij zorgen
over het grote aantal leraren dat aangeeft dat de werkdruk heel hoog is en
om die reden zelfs uitvalt. Er gebeurt gelukkig ook al heel veel om de
werkdruk te verlagen. Maar de oplossing is niet eenvoudig. Werkdruk kent
veel oorzaken. Zie ook vraag 4.
Vraag 2
Deelt u de mening dat veel problemen uit het onderzoek voortkomen uit een
tekortschietende financiering van het onderwijs? Kunt u uw antwoord
toelichten?2
Antwoord 2
Nee, ik deel deze mening niet. In mijn reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer «Kunnen basisscholen passend onderwijs aan?» heb ik al
eerder mijn standpunt weergegeven dat besturen, mits zij de juiste keuzes
maken en anticiperen op ontwikkelingen met financiële consequenties, uit
kunnen komen met de beschikbare middelen en goed onderwijs kunnen
leveren.3 De Algemene Rekenkamer constateerde een jaar later ook dat het
financiële beeld van het voortgezet onderwijs ook niet ongunstig is.4 Ik heb
daarbij onderkend dat alertheid geboden was. Mede met het oog daarop
1

http://aob.nl/default.aspx?id=12&article=52802
http://aob.nl/default.aspx?id=12&article=52823
3
Brief 3 juli 2013
4
Algemene Rekenkamer, bekostiging voortgezet onderwijs, 30 juni 2014
2

ah-tk-20162017-1215
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

heeft het kabinet, ondanks de eerdere economische tegenwind, sindsdien per
saldo verder geïnvesteerd in het primair en voortgezet onderwijs. Besturen
hebben er mede door de investeringen van de afgelopen jaren voor gezorgd
dat scholen een solide financiële basis hebben.5 Ik word door deze ontwikkelingen gesterkt in mijn overtuiging dat besturen met de huidige bekostiging
tot goed onderwijs kunnen komen.
Vraag 3
Erkent u dat er structureel wordt overgewerkt door leraren, aangezien leraren
basisonderwijs gemiddeld 47 uur per week werken en leraren voortgezet
onderwijs gemiddeld 45 uur? Zo nee, op welk onderzoek baseert u uw
antwoord?
Antwoord 3
Het is zorgelijk dat zoveel leraren aangeven dat zij gemiddeld 47 uur per week
werken. Het zijn vooral de extra (vaak administratieve) taken die volgens het
onderzoek van de AOb leiden tot een hoge werkdruk en niet het lesgeven
zelf. Dit blijkt ook uit eerder onderzoek van CNV Onderwijs naar werkdruk.6
Uit internationaal onderzoek, uitgevoerd in 2013, bleek dat een gemiddelde
werkweek van een Nederlandse leraar in de onderbouw van het voortgezet
onderwijs met een voltijdbaan (≥ 0,9 fte) toen redelijk overeenkwam met het
aantal uren dat in de cao VO is afgesproken (circa 42 uur).7
Vraag 4
Wat is er in de afgelopen kabinetsperiode gedaan om de werkdruk bij
docenten te verlagen?
Antwoord 4
In deze kabinetsperiode is er veel gedaan. In het Nationaal Onderwijsakkoord
heb ik met de Stichting van het Onderwijs afspraken gemaakt over het
verlagen van de werk- en regeldruk. We hebben dat vertaald in een Regeldrukagenda en zijn druk bezig met het uitvoeren van de afspraken uit deze
agenda, samen met de sociale partners. Over de voortgang van de Regeldrukagenda heb ik u begin december geïnformeerd.8
Begin dit jaar ben ik met enkele scholen begonnen aan de «Operatie regels
ruimen». Hierin gaan scholen aan de slag om onnodige administratie en
taken te schrappen en zo efficiënter met het begrip «tijd» om te gaan. Voor
de zomer komt hier materiaal van beschikbaar dat via www.leraar.nl wordt
gedeeld met andere scholen.
De inspectie is gestart met een groot communicatietraject. Dit heeft inmiddels
al tot goede resultaten geleid. Op de website van de AOb stond eind januari
2017 een mooi voorbeeld van de Christelijke Onderwijsgroep Drenthe (COG).
Op alle 18 basisscholen van dit bestuur wordt op advies van een inspecteur
veel minder administratie bijgehouden en alleen het hoognodige opgeschreven over de zorg rondom leerlingen. Dit is gebeurd op initiatief van enkele
leraren na een gesprek met de inspectie. Het werkt dus wanneer leraren
binnen hun school vaker de «waarom» vraag stellen: waarom doe ik dit en
wat levert het me op? En als die vraag niet goed beantwoord kan worden
door de schoolleider of het bestuur, kan de keuze gemaakt worden iets niet of
anders te doen.
Ook het Vervangingsfonds ondersteunt scholen en leraren om de stijgende
tendens ten aanzien van de ervaren werkdruk (en werkstress) in het primair
onderwijs te doorbreken.
Vraag 5
Deelt u de mening dat het hoge aantal docenten met een burn-out, leidt tot
extra vacatures? Zo ja, bent u bereid het probleem van het structurele
overwerk niet eenzijdig op de tafel van de cao-partners te leggen, maar te

5

Brief 14 december 2016
CNV Onderwijs, 2013
Ecorys, nationaal rapport TALIS 2013
8
https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2016/11/15/
kamerbrief-voortgangsrapportage-aanpak-regeldruk-onderwijs-2015–2016/kamerbriefvoortgangsrapportage-aanpak-regeldruk-onderwijs-2015–2016.pdf
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

erkennen dat extra investeringen noodzakelijk zijn? Zo nee, kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 5
Het ziekteverzuim in het primair en voortgezet onderwijs laat al een aantal
jaren een stabiel beeld zien. In het primair onderwijs was dit in 2015 rond de
6 procent en in het voortgezet onderwijs circa 5 procent. Het aantal (vervangings)vacatures als gevolg van ziekte is dus niet toegenomen. Dit neemt
echter niet weg dat het essentieel is dat schoolbesturen met goed HRMbeleid het ziekteverzuim verder naar beneden brengen.
Het is belangrijk dat leraren zich in voldoende mate gesteund voelen in hun
werk en voldoende tijd en aandacht kunnen besteden aan hun hoofdtaken. De
leraar is immers de spil van ons onderwijs en absoluut onmisbaar. De
oplossing voor de ervaren hoge werkdruk is niet eenvoudig en maar beperkt
te beïnvloeden door landelijk beleid. Aandacht voor de werkdruk die een
leraar ervaart, is in de eerste plaats een zaak van de leraar en diens leidinggevende. Een onevenredig hoge werkdruk kan immers heel veel oorzaken
hebben en in het gesprek met de leidinggevende moet gezocht worden naar
oplossingen. Verder is de afgelopen jaren ook flink geïnvesteerd in het
onderwijs (zie vraag 2).
Vraag 6
Erkent u dat de resultaten van dit onderzoek het gelijk aantonen van docente
Denise Hupkens, die procedeerde tegen haar werkgever omdat de taken die
ze moest verrichten bij lange na niet in de uren pasten waarvoor ze betaald
werd?9
Antwoord 6
Zoals in het antwoord op vraag 5 is aangegeven, is het in de eerste plaats
een zaak van de leraar en diens leidinggevende om samen oplossingen te
vinden voor een te hoge werkdruk. In de situatie van Denise Hupkens is dat
helaas niet gelukt. Overigens heeft de rechter Denise Hupkens in het ongelijk
gesteld. De rechter heeft bepaald dat het schoolbestuur correct heeft
gehandeld. Het taakbeleid van de school is goedgekeurd door de medezeggenschapsraad en past binnen de contouren die de cao schetst.
Vraag 7
Erkent u dat klassenverkleining een probaat middel is om de werkdruk te
verlagen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke stappen gaat u nemen?
Antwoord 7
Werkdruk ligt niet (alleen) aan de groepsgrootte. Sommige groepen van 16
leerlingen zijn pittiger dan sommige groepen van 30 leerlingen. Ik ben geen
voorstander van een generieke maatregel om de klassen te verkleinen.
Scholen en besturen delen groepen in. Er kan gekozen worden voor kleine
groepen, maar er kan ook voor gekozen worden om de groepen wat groter te
houden zodat er geld en/of ruimte in de formatie over is voor het inzetten van
ander personeel. Er zijn schoolbesturen die vanuit hun onderwijsvisie werken
met grotere klassen waar meerdere docenten of een docent met een
onderwijsassistent voor de klas staan.
Vraag 8
Erkent u dat verlaging van het aantal lesuren nodig is om de werkdruk voor
leraren te verminderen? Hoe staat het met de uitvoering van de motie om het
aantal lesuren te verminderen?
Antwoord 8
De brief met de uitwerking van de motie «meer tijd voor onderwijsverbetering» wordt eind februari naar uw Kamer gestuurd.

9

http://www.volkskrant.nl/binnenland/sp-onafhankelijk-onderzoek-naar-werkdrukdocenten~a4222657/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Vraag 9
Erkent u dat verlaging van de administratieve lasten bijdraagt aan de
vermindering van de werkdruk? Zo ja, wat onderneemt u hiertegen?
Antwoord 9
Zie vraag 4.
Vraag 10
Heeft u de moed om toe te geven dat u er de afgelopen vier jaar onvoldoende in geslaagd bent om het onderwijs aantrekkelijk te maken, aangezien
1 op de 8 leraren op zoek is naar een andere baan?
Antwoord 10
Het onderwijs is geen onaantrekkelijke sector. Veel leraren gaan met plezier
naar hun werk. Uit de hbo-monitor van het ROA die kort geleden is verschenen, blijkt dat 87 procent van de afgestudeerden van de lerarenopleiding
achteraf weer de keuze voor de opleiding zou hebben gemaakt.10 Daarmee
scoort de sector onderwijs het hoogst van alle sectoren binnen het hbo.
Maar ook het onderzoek van de AOb laat zien dat veel leraren met plezier
naar hun werk gaan. Dat neemt niet weg dat ik de signalen over hoge
werkdruk wel degelijk serieus neem. Ze moet echter wel in perspectief
worden geplaatst. Er zijn zaken die verbeterd kunnen worden. Daar wordt ook
volop aan gewerkt, zoals u onder andere kunt lezen in de antwoorden bij
vraag 4.

10

ROA, van starter tot gevorderde. De loopbaanontwikkeling van hbo’ers in de eerste vijf jaren
na afstuderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4