HZ009 van 20 juni 2008

1

Beknopt verslag van de bijeenkomst in het kader van Europa een stap verder
op 20 juni 2008, gehouden in de Oude Zaal van de Tweede Kamer

Aanvang 16.30 uur
Voorzitter: de heer Waalkens
Moderator: de heer Doesburg

Verder zijn aanwezig de leden van de vaste commissie voor Europese Zaken: Blom
(PvdA), Ten Broeke (VVD), Jasper van Dijk (SP), Ormel (CDA), Peters (GroenLinks)
en De Roon (PVV),
en ongeveer honderd belangstellenden.
Agenda
Opening
I. Verantwoording - Terugblik op inspraakbijeenkomst
II. Debat - Iers nee & Verdrag van Lissabon
III. Inspraak - Toekomst EU
Slotwoord
Opening
De voorzitter heet alle aanwezigen welkom. Vanmiddag leggen de leden van de
vaste commissie voor Europese Zaken verantwoording af van hun politieke keuzen
ten aanzien van het Verdrag van Lissabon (VvL). De aanwezigen worden
uitgenodigd met elkaar en met de leden van de commissie in debat te gaan over de
toekomst van Europa. Moderator Johan Doesburg zorgt voor een goed verloop van
het debat.
De heer Doesburg geeft een toelichting op het programma en de spelregels. Hij
geeft de commissieleden de gelegenheid zich voor te stellen en te vertellen hoe hun
fractie heeft gestemd over de goedkeuringswet van het VvL.
I. Verantwoording - Terugblik op inspraakbijeenkomst

HZ009 van 20 juni 2008

2

De heer Ten Broeke (VVD) geeft aan dat zijn partij voor de goedkeuringswet van
het VvL heeft gestemd. Hij constateert dat er veel is gebeurd met de publieke
inbreng van de inspraakavonden. De uitbreidingscriteria zijn scherper geformuleerd,
waardoor Europa de nieuwe toetreders beter kan absorberen. De herkenbaarheid
van de nationale parlementen in de Brusselse besluitvorming moet worden vergroot.
De VVD heeft daartoe een "oranje kaart" voorgesteld. De suggestie om het
Europees Parlement een initiatiefrecht te geven, is afgewezen.
De heer De Roon (PVV) vertelt dat zijn partij tegen de goedkeuringswet van het VvL
heeft gestemd. Hij constateert dat veel burgers vrezen dat Nederland te veel
bevoegdheden weggeeft aan het Europees Parlement. De PVV heeft die twijfel
verwoord in de Tweede Kamer.
Mevrouw Peters (GroenLinks) zegt dat haar partij voor de goedkeuringswet van het
VvL heeft gestemd. Het is duidelijk dat de Europese Unie meer daadkracht moet
tonen op het gebied van klimaatverandering. Europa moet democratischer worden
en zich een sterke kracht in de mondiale politiek betonen. Deze elementen worden
verwoord in het VvL. De rechtsstatelijkheid van de Europese Unie en het verhogen
van de slagvaardigheid moeten meer worden benadrukt. GroenLinks heeft de strijd
voor een referendum helaas verloren.
De heer Ormel (CDA) geeft aan dat zijn partij voor de goedkeuringswet van het VvL
heeft gestemd. Hij constateert een gevoel van onbehagen bij de burgers. Men
vraagt zich af hoe men moet omgaan met globalisering, migratiestromen en nieuwe
religies. Voor de antwoorden op deze vragen is een sterke Europese Unie nodig. De
soevereine lidstaten werken met elkaar samen in een coöperatief verband;
daarnaast is de burger ook burger van de Europese Unie.
De heer Jasper van Dijk (SP) geeft aan dat zijn partij tegen de goedkeuringswet
van het VvL heeft gestemd. Centraal bij de SP staat dat Europa moet worden
gedragen door de mensen. Het draagvlak lijkt echter niet groot te zijn. De reden
hiervoor is dat burgers niet goed op de hoogte zijn van de bevoegdheden van
Europa. Men kan zich niet herkennen in de maatregelen van Brussel en vraagt
terecht om meer duidelijkheid. De vraag is in hoeverre Brussel zich mag bemoeien
met ons onderwijs, onze gezondheidszorg en onze volkshuisvesting. De SP heeft
zich sterk gemaakt om deze zaken te verduidelijken, maar constateert helaas dat
het VvL daarin niet is geslaagd. Spreker pleit voor een nieuw referendum.

HZ009 van 20 juni 2008

3

De heer Blom (PvdA) vertelt dat zijn partij voor de goedkeuringswet van het VvL
heeft gestemd. Hij constateert dat de kennis van de burgers over Europa vrij gering
is, waardoor ongenuanceerde beeldvorming ontstaat. Men meent dat het VvL niet
verschilt van de voorgestelde Europese grondwet. Het kabinet heeft echter weten te
bereiken dat in het VvL sprake is van meer democratie en van een sterkere rol voor
de nationale parlementen.
De heer Doesburg nodigt de zaal uit, te reageren. Hij is primair geïnteresseerd in
de vraag of men voldoende is bediend door de Kamerleden.
Inspreker vraagt de heer Ten Broeke of zijn opmerking over het beter absorberen
van nieuwkomers te maken heeft met de toetreding van Turkije, dat een
overwegend islamitisch land is.
Inspreker vraagt, de garantie dat de criteria stringent worden toegepast.
Inspreker verwijst naar de belofte van de PvdA om een referendum te houden over
een nieuw verdrag. Het referendum is er echter niet gekomen.
De heer Blom (PvdA) zegt dat de PvdA voorstander van een volksraadpleging is,
mits de voorgedragen verdragen een grondwettelijk karakter hebben. Volgens de
Raad van State is het VvL geen grondwettelijke verdrag. Overigens heeft 75% van
de Ierse bevolking nee gezegd tegen het VvL, ondanks intensieve publiciteit en
voorlichting via de media.
De heer Jasper van Dijk (SP) acht het teleurstellend dat de PvdA haar
verkiezingsbelofte niet heeft waargemaakt. Dankzij Ierland is een nieuwe situatie
ontstaan. Er moet een nieuw debat worden gevoerd, dat wellicht leidt tot een nieuw
referendum.
De heer Ormel (CDA) is van mening dat de Kopenhagencriteria strikt moeten
worden toegepast. Om die reden heeft het CDA destijds tegen toetreding van
Roemenië en Bulgarije gestemd. Door het VvL krijgen de Kopenhagencriteria een
hogere status. Dat is een van de voordelen van dit verdrag.
Mevrouw Peters (GroenLinks) merkt op dat de Europese grondwet is afgewezen
door de bevolking. Er is maar één manier om erachter te komen of het kabinet erin
is geslaagd met iets beters te komen, dat is het houden van een democratisch
referendum.

HZ009 van 20 juni 2008

4

De heer De Roon (PVV) noemt enige cijfers. Volgens een peiling in september
2007 zou 55% van de bevolking "ja" hebben gezegd tegen het nieuwe verdrag. Nu
is dat 46%. Op de vraag of Nederland een referendum zou moeten houden,
antwoordde 42% ontkennend. Nu is dat 36%. De PVV is voorstander van een
referendum. Er is nu een patstelling ontstaan in Europa.
De heer Ten Broeke (VVD) beaamt dat nog geen invulling is gegeven aan het
absorptiecriterium. Het is belangrijk dat dit wordt opgenomen in het VvL. De criteria
zullen strikt gehanteerd worden. In het verleden was er sprake van een politieke
deal waar landen zich makkelijk onderuit konden wringen.
II. Debat - Iers nee & Verdrag van Lissabon
De heer Doesburg vraagt de commissieleden naar hun analyse van het Ierse nee
en hun verwachtingen voor de toekomst.
De heer Ten Broeke (VVD) legt uit waarom de VVD dit maal tegen een referendum
heeft gestemd. Er is tegemoetgekomen aan het nee van de Nederlandse burgers.
De zaken waarover men zich in 2005 zorgen maakte, zijn in verbeterde vorm
opgenomen in het VvL. De Ieren moeten de tijd krijgen hun nee zelf te interpreteren.
De heer De Roon (PVV) vraagt of de heer Ten Broeke weet dat 56% van zijn eigen
achterban een referendum wenste.
De heer Ten Broeke (VVD) merkt op dat de heer De Roon voortdurend opiniecijfers
nodig heeft om zijn mening te bepalen. De VVD bepaalt haar mening in een
partijdemocratie. Dit standpunt heeft zij bij herhaling bevestigd.
De heer De Roon (PVV) zegt dat het Ierse nee is ingegeven door een lange lijst van
redenen waarom men tegen het VvL zou moeten stemmen. De belangrijkste reden
is angst voor het weggeven van vetorechten en bevoegdheden aan Europa.
De heer Blom (PvdA) noemt enige cijfers. 40% van de Ierse bevolking heeft
tegengestemd omdat het geen idee had waarover het ging. 17% stemde tegen
omdat het per definitie politici wantrouwt. 10% heeft tegengestemd omdat het de
eigen commissaris wil behouden. 8% wil het eigen belastingsysteem beschermen.
Dit alles ondanks een grootscheepse campagne van de overheid.

HZ009 van 20 juni 2008

5

De heer De Roon (PVV) beaamt het wantrouwen van de Ierse bevolking. Dit is een
goede kans voor Europa om daadwerkelijk een stap verder te zetten in de richting
van meer democratie en meer zeggenschap over de voortgang van het proces.
De heer Ten Broeke (VVD) vraagt de heer De Roon of hij kan verklaren waarom
80% van de Ieren die nee hebben gestemd, wel degelijk voor het lidmaatschap van
de Europese Unie is en waarom 76% wil heronderhandelen over een beter
resultaat. Het Vv L is niet dood.
De heer De Roon (PVV) verwijst naar het economische voordeel dat Ierland heeft
gehad van de toetreding tot de Europese Unie. Hetzelfde geldt voor andere landen.
Echter, politieke samenwerking mag niet bij meerderheidsbeslissing worden
opgelegd.
Mevrouw Peters (GroenLinks) acht het een goede zaak dat Ierland zich heeft
kunnen uitspreken. Het is nog te vroeg om af te gaan op de eerste opiniecijfers. De
Ierse regering heeft zelf de bevolking negatief beïnvloed.
De heer Blom (PvdA) wil niet de schuld geven aan de Ierse regering. De campagne
is gefinancierd door een zakenman die er belang bij had dat het VvL geen doorgang
zou vinden.
Mevrouw Peters (GroenLinks) is van mening dat de Ierse regering daar een simpel
antwoord tegenover had kunnen stellen.
De heer De Roon (PVV) begrijpt niet waarom GroenLinks voor de ratificatie van het
VvL heeft gestemd, terwijl het door haar belangrijke geachte referendum niet heeft
plaatsgevonden.
Mevrouw Peters (GroenLinks) legt uit dat haar partij het de koninklijke weg had
gevonden als het VvL eerst ter advisering aan de bevolking was voorgelegd. Het is
overigens niet een zaak van Ierland alleen, maar van de gehele Europese Unie.
De heer Ormel (CDA) constateert dat GroenLinks hiermee suggereert dat een
referendum niet de koninklijke weg is.
Mevrouw Peters (GroenLinks) is van mening dat de nu gekozen weg inderdaad niet
koninklijk en zeker niet democratisch is.

HZ009 van 20 juni 2008

6

De heer Ormel (CDA) zegt dat een meerderheid van de Tweede Kamer heeft
besloten geen referendum te houden. Dat is een democratische beslissing.
Mevrouw Peters (GroenLinks) zegt dat het referendum in 2005 was uitgeschreven
door het parlement omdat de burgers daar niet zelf om kunnen vragen. Volgens
GroenLinks is er nu een vuil spelletje gespeeld. Nog voordat het initiatief voor een
referendum bij het parlement lag, dreigde het kabinet het al af te wijzen.
De heer Ormel (CDA) is het hier niet mee eens. Het CDA is een politieke partij die
tegen een referendum is. Dat staat in haar verkiezingsprogramma. Hier is geen
sprake van vuile spelletjes.
De heer Jasper van Dijk (SP) vraagt zich af waarom nu wordt gezegd dat tegemoet
is gekomen aan de bezwaren van de bevolking. Een referendum om dat te peilen,
mag immers niet worden gehouden? De SP vindt het onbegrijpelijk dat de ministerpresident het VvL wil ratificeren ondanks het Ierse nee.
De heer Ormel (CDA) vindt het vreemd dat de SP in 2005 niet heeft gereageerd
toen Frankrijk nee heeft gezegd.
De heer Jasper van Dijk (SP) zegt dat het referendum in 2005 in Nederland een
groot succes was. Het CDA moet zo sportief zijn na dit Ierse nee na te denken over
Europese democratie. Een gebrek aan kennis acht de SP een zwaarwegende reden
om tegen het VvL te stemmen.
De heer Blom (PvdA) stelt dat het referendum in Ierland geen goed idee was,
gezien de gebrekkige kennis over dit onderwerp. Overigens is hij van mening dat
een referendum over de invoering van de euro in Nederland evenmin positief was
uitgevallen.
De heer Jasper van Dijk (SP) zegt dat vooraanstaande PvdA'ers geen enkele
reden zagen om een referendum te houden. Hij vraagt zich af waarom de PvdA van
mening is veranderd.
De heer Blom (PvdA) laat zich leiden door een goede afweging en laat zich
adviseren door de Raad van State. De PvdA luistert naar alle burgers, maar niet
naar loze opmerkingen van de SP. Het nee van Ierland moet worden gerespecteerd.
Het VvL is niet dood, maar ligt in de koelkast totdat alle lidstaten het hebben
geratificeerd. Ierland moet zelf met een oplossing komen.

HZ009 van 20 juni 2008

7

De heer Jasper van Dijk (SP) vindt dat Europa niet is van een aantal mensen dat in
Brussel de regels bepaalt, maar van alle burgers. Waarom gaat de PvdA hieraan
voorbij?
De heer Blom (PvdA) antwoordt dat zijn partij altijd de solidariteitsgedachte heeft
gekoesterd. Zij wil, anders dan de SP, ook de problemen over de grens aanpakken.
Onder leiding van de moderator start een vrij debat tussen de Kamerleden,
gevolgd door reacties uit het publiek.
De heer De Roon (PVV) memoreert dat hij in de Tweede Kamer heeft gezegd dat
de minister-president onfatsoenlijk en ondemocratisch handelt door het
tegenhouden van het referendum.
De heer Blom (PvdA) stelt dat het houden van een referendum geen deel uitmaakt
van het Nederlandse staatsbestel. Nederland heeft een hoge democratische
standaard.
De heer De Roon (PVV) merkt op dat de Europese politieke elite de negatieve
uitslagen van de referenda niet wenst te accepteren. Sarkozy heeft letterlijk gezegd:
"The Irish are bloody fools". Het onfatsoen regeert in Europa.
De heer Ormel (CDA) merkt op dat er een grote politieke verschuiving gaande is in
de wereld. Europa staat voor grote uitdagingen, waaronder de energiecrisis en de
klimaatverandering. De soevereine lidstaten hebben gezamenlijk een missie te
volbrengen.
De heer Jasper van Dijk (SP) noemt dit relevante zaken, waaraan ook zonder het
nieuwe verdrag al hard wordt gewerkt. Het CDA moet niet vergeten de mensen erbij
te betrekken. Zij vragen om meer uitleg. Daaraan ontbreekt het nog steeds.
De heer Ormel (CDA) is van mening dat Europa nog veel beter kan functioneren.
De huidige verdragen zijn gebaseerd op het Europa van 15 lidstaten, terwijl het er
nu 27 zijn. Volgens het VvL komt er meer invloed voor de nationale parlementen en
meer democratische controle. Niet het CDA, maar de SP vergeet de mensen.

HZ009 van 20 juni 2008

8

De heer Ten Broeke (VVD) wil het publiek duidelijk maken dat er verbeteringen zijn
aangebracht. 76% van de Ierse bevolking heeft nee gezegd omdat ze wil
heronderhandelen. Wellicht hebben zij een voorbeeld genomen aan Nederland.
Mevrouw Peters (GroenLinks) acht het belangrijk dat Ierland de tijd krijgt om een
analyse te maken. Alle lidstaten zullen naar een oplossing moeten zoeken. Voor de
Europese parlementaire verkiezingen moet er een duidelijk scenario liggen.
Inspreker begrijpt het betoog van de heer Blom niet, die zegt dat de Ieren hebben
gekozen terwijl zij niet weten waarover het gaat. Als Nederland kiest voor de
verkiezing van de Provinciale Staten, heeft hooguit 5% kennis van het provinciale
programma. Moeten deze verkiezingen worden afgeschaft omdat de burger niet
weet waarover het gaat?
Inspreker vraagt naar de democratische consequenties voor de toekomst als het
VvL wordt aangenomen. In het Europees Parlement zitten straks 750 personen.
Nederland heeft slechts 26 zetels en kan op geen enkele wijze nog invloed
uitoefenen.
Inspreker is voorstander van een Europees referendum, te houden op dezelfde dag
voor alle Europese burgers.
Inspreker meent dat sommige partijen bang zijn voor de uitkomst van een
referendum omdat zij het VvL niet wensen te ratificeren.
Inspreker vraagt zich af hoe de burgers meer betrokken kunnen raken bij het
Europees Parlement.
Inspreker heeft de Tweede Kamer vorig jaar namens honderd scholieren een
cadeau gegeven in de vorm van de stelling dat de Europese Unie geen superstaat
of federaal wangedrocht is, maar een Unie van betrokken burgers en lidstaten. Hij
stelt voor dit cadeau door te geven aan de Ieren, zodat zij geen angst meer hoeven
te hebben voor het onbekende.
Inspreker is van mening dat het referendum een onvervreemdbaar element in de
Europese politiek is. Hij vraagt zich af hoe de Kamerleden dit in de toekomst zien.

HZ009 van 20 juni 2008

9

De heer Blom (PvdA) verwijst naar de opmerking over de verkiezing van de
Provinciale Staten. Ondanks de aandacht in alle media is de burger hierin niet
geïnteresseerd. Hetzelfde is gebeurd bij het Iers referendum.
De heer Jasper van Dijk (SP) zegt dat het er nu op lijkt dat referenda altijd worden
gebruikt door neestemmers. Dat is niet altijd het geval. De macht van Nederland
wordt gereduceerd tot 3% en daarom moet zorgvuldig worden omgegaan met de
afdracht van bevoegdheden. Met dit verdrag worden nieuwe bevoegdheden naar
Brussel overgeheveld. De SP is om die reden zeer terughoudend.
De heer Ormel (CDA) is het hier niet mee eens. De Europese Unie bestaat uit een
commissie, een parlement en verschillende raden. In een vroeg stadium is controle
door het nationale parlement mogelijk. Elk land heeft meer te vertellen dan in het
verleden het geval was.
Mevrouw Peters (GroenLinks) merkt op dat controle mogelijk is, maar dat dan wel
duidelijk moet zijn wat er gecontroleerd moet worden. Toegang tot informatie is nog
geen vanzelfsprekendheid. Zij is overigens voorstander van een Europees
referendum.
De heer De Roon (PVV) acht een Europees referendum een buitengewoon slecht
idee. Niemand mag toestaan dat miljoenen Europeanen mee beslissen over het
weggeven van een deel van de soevereiniteit en het zelfbeschikkingsrecht van
Nederland.
De heer Ten Broeke (VVD) is geen voorstander van een Europees referendum. Het
Nederlandse parlement had in het verleden niets te vertellen in Europa. Nu is het
vanaf het eerste moment mogelijk Brussel op de vingers te tikken. Daarmee is de
balans tussen de lidstaten en burgers in evenwicht gebracht.
Quick scan
Tijdens een quick scan stemmen Kamerleden en publiek over negen
belangrijke elementen uit het VvL. De vraagstelling bij deze elementen is: is
dit een goede zaak of zou dit anders moeten? Zie bijlage.
De heer Doesburg benadrukt dat deze stemming niet representatief is. Het is een
indicatie hoe het aanwezige publiek over de onderwerpen denkt.

HZ009 van 20 juni 2008

10

De heer Ten Broeke (VVD) is verheugd over de positieve ondersteuning van de
meerderheid van het publiek. De veto's zijn van grote waarde bij het verdedigen van
het nationale belang. De vraag is dan ook of het verstandig is veto's die te maken
hebben met Binnenlandse Zaken en Justitie op te geven. Als je dat echter niet doet,
kun je niet samenwerken; als je niet samenwerkt, kun je geen oplossingen bereiken,
maar op essentiële terreinen moet een veto tenminste kunnen worden behouden.
De heer Van Roon (PVV) is van mening dat met het VvL allerlei bevoegdheden
worden weggegeven die Nederland nu als soevereine staat heeft. Nederland moet
zelf kunnen beslissen over wat er binnen haar grenzen gebeurt en wie het recht
heeft om hier te verblijven.
De heer Ormel (CDA) merkt op dat de buitengrenzen van de Europese Unie worden
bewaakt tegen illegale vreemdelingen.
De heer Van Roon (PVV) vreest dat het Europees Parlement zich gaat bemoeien
met asielaanvragen en dat Nederland niet meer zelf mag beslissen op welke sociale
voorzieningen asielzoekers aanspraak kunnen maken. Nederland kan verplicht
worden asielzoekers uit andere landen op te nemen. De PVV wil vasthouden aan de
huidige regel: asielzoekers moeten terug naar het land waarin zij Europa zijn
binnengekomen.
De heer Ten Broeke (VVD) klinkt dit als een onzinnig sprookje in de oren en
verwijst naar het generaal pardon in Spanje. De PVV wil een eiland van Nederland
maken. Wie de asielproblematiek wil oplossen, moet met de overige Europese Unielanden om de tafel gaan zitten.
De heer De Roon (PVV) is van mening dat Nederland niet de gevolgen van het
Spaanse generaal pardon moet ondergaan. Een illegaal die in Spanje de legale
status krijgt, mag die niet automatisch ook in Nederland krijgen.
Mevrouw Peters (GroenLinks) zegt dat het Europees Parlement richtlijnen heeft
vastgesteld en dat illegalen na een lange vreemdelingendetentie kunnen worden
uitgezet. Zij mogen niet binnen vijf jaar terugkeren. Het is een verruiming van wat tot
nu toe in Nederland mogelijk was.
De heer De Roon (PVV) acht het geen goede zaak dat Nederland van Europa
afhankelijk is om dat soort beslissingen te nemen. Nederland mag overigens van
zijn kant ook geen richtlijnen aan andere landen opleggen.

HZ009 van 20 juni 2008

11

De heer Ormel (CDA) merkt op dat bij het Spaanse generaal pardon een illegaal
een legale Spanjaard wordt. Omdat er sprake is van vrij verkeer van goederen en
mensen kan hij gewoon naar Nederland komen. Als de heer De Roon tegen een
Europese immigratie- en asielregeling is, moet hij een hek om Nederland zetten.
Alle economische voorspoed van de vrije grenzen gaat daarmee verloren.
De heer De Roon (PVV) is het er niet mee eens dat mensen die in enig Europees
land zijn gelegaliseerd, automatisch toegang tot Nederland krijgen. Nederland moet
daar zelf over kunnen beslissen. Een hek is niet nodig, maar wel het recht om te
controleren wie onrechtmatig in Nederland verblijft.
Mevrouw Peters (GroenLinks) vindt dat de strijd tegen klimaatverandering een van
de belangrijkste doelen van de Europese Unie is geworden. Het wordt gemakkelijker
voor het Europese Hof van Justitie om een boete op te leggen als een lidmaat
verzuimt een milieurichtlijn om te zetten in nationale wetgeving.
De heer De Roon (PVV) wijst op een recente richtlijn, die erop neerkomt dat Europa
straks gaat mee beslissen over de kwaliteit van het Nederlandse slootwater. Dit gaat
Nederland 1 mld. per jaar kosten. De PVV vraagt zich in gemoede af waarom de
Scandinavische landen, Griekenland of Bulgarije moeten meebeslissen over de
kwaliteit van Nederlands slootwater.
Mevrouw Peters (GroenLinks) vindt dit juist een goed voorbeeld. Water moet
internationaal worden aangepakt. Nederland vangt alle vervuiling van de overige
Europese landen op via de Rijn. De kwaliteit van het water is een gezamenlijk
proces en daar hoort ook het slootwater bij.
De heer Ormel (CDA) is verheugd dat de meerderheid van het publiek voorstander
is van het VvL. Hij somt de voordelen van een kleinere Europese Commissie op. De
controle op de Europese Commissie gebeurt door het Europees Parlement, maar
ook door de raden. In de raden is iedere lidstaat gelijkelijk vertegenwoordigd. De
Nederlandse minister heeft net zoveel te zeggen als iedere andere Europese
minister. De problemen kunnen efficiënter en grensoverschrijdend worden
aangepakt.
De heer Jasper van Dijk (SP) pleit voor samenwerking op het gebied van justitie,
klimaat, milieu en energie. Er is inmiddels een aantal goede afspraken gemaakt. Als
het vetorecht wordt afgeschaft, wordt het een keurslijf en is men verplicht de

HZ009 van 20 juni 2008

12

bevoegdheid af te dragen. Vrijwillige samenwerking verloopt in de meeste gevallen
veel soepeler.
Mevrouw Peters (GroenLinks) maakt bezwaar tegen deze opmerking. Als het
vetorecht wordt weggegeven, doet een land nog wel mee met de
meerderheidsbesluitvorming. De winst is meer democratische controle door het
Europees Parlement en door de nationale parlementen. Overigens worden er geen
veto´s overgedragen op het gebied van klimaat en energie.
De heer Jasper van Dijk (SP) stelt vast dat er op dit moment al veel wordt bereikt
op basis van vrijwillige samenwerking. Hij vreest dat het VvL de macht van Brussel
alleen maar groter maakt.
De heer Ten Broeke (VVD) stelt dat de eerste opmerking een fabeltje is. Een land
kan zijn burgers niet meer beschermen tegen een aanslag in de metro, zoals in
Spanje en in Engeland is gebeurd. Voor maatregelen om dit te voorkomen, is
samenwerking met meerderheidsbesluitvorming nodig. De heer Van Dijk moet
erkennen dat de cruciale zaken, waarin de Nederlandse cultuur tot uitdrukking komt,
in alle opzichten met dit verdrag zijn verbeterd.
De heer Jasper van Dijk (SP) concludeert dat de VVD pleit voor een Europese
superstaat. Waar nodig kunnen bevoegdheden worden overgedragen. Het
Europees Parlement moet echter niet worden overschat. De kloof tussen deze
volksvertegenwoordiging en de bevolking is groot. Er worden 24 talen gesproken en
een debat is niet mogelijk.
De heer Ten Broeke (VVD) zegt dat om die reden nu eerst de nationale
parlementen aan zet komen. De SP heeft geen enkele verbetersuggestie gegeven
en kan alleen maar nee zeggen. De kiezer wordt in de maling genomen.
De heer Jasper van Dijk (SP) merkt op dat de SP vanaf de dag na het referendum
in 2005 heeft gepleit voor een brede maatschappelijke discussie. Die is er niet
gekomen omdat de coalitie dat niet wilde. Het is juist de VVD die de kiezer in de
maling neemt met een ongeloofwaardig en inconsequent verhaal waarom er geen
referendum moet komen.
De heer Ormel (CDA) zegt dat de Europese Unie veel goeds heeft gedaan voor met
name de nieuwe lidstaten. Hij vraagt zich af waarom de SP zich zo elitair en
nationalistisch opstelt.

HZ009 van 20 juni 2008

13

De heer Jasper van Dijk (SP) stelt nogmaals dat de SP een groot voorstander is
van Europese samenwerking. Er zijn inderdaad grootse prestaties geleverd door
Europa. Nu krijgt Ierland de kans zich uit te spreken en zegt het "nee". Hij betreurt
het dat het CDA daaraan voorbij wil gaan.
De heer Blom (PvdA) stelt vast dat samenwerking tussen de SP en PvdA op het
gebied van buitenlands beleid niet mogelijk is. Op het moment dat duidelijk is wat de
nationale bevoegdheden en de Europese bevoegdheden zijn, is het logisch dat met
een meerderheidsbesluitvorming wordt gewerkt. De afbakening tussen beide taken
moet echter op een goede manier worden geregeld. Dat is met het VvL gebeurd.
Door het vasthouden aan het vetorecht wordt de democratische besluitvorming in
Europa gefrustreerd.
De heer Doesburg geeft het publiek de gelegenheid tot reageren.
Inspreker schaamt zich voor de inbreng van de PvdA. Als de heer Blom de folders
van de SP had gelezen, had hij dit nooit gezegd.
Inspreker is op grond van feitelijke ervaringen van mening dat de Europese
Commissie zeer slecht functioneert.
Inspreker acht Europese samenwerking op het gebied van energie van groot
belang.
Inspreker verwijst naar een rechtszaak van het Europees Parlement tegen de
Europese Commissie die werd beoordeeld door het Hof van Justitie. Hij vraagt zich
af waar de scheiding van de drie machten in Europa is gebleven.
Inspreker betreurt het dat Europa niets te zeggen heeft over het conflict in het
Midden-Oosten of over een raketschild in Polen, terwijl de consequenties daarvan
groot kunnen zijn. Hij pleit voor een krachtiger buitenlandbeleid.
Inspreker vraagt hoe een land op de lange termijn zijn eigen identiteit behoudt als
belangrijke beleidszaken door Brussel worden uitgevoerd. Zij vreest dat de
verschillende culturen in Europa zullen verdwijnen.
Inspreker meent dat er nog veel onduidelijkheid bestaat over de gevolgen van de
invoering van het VvL. Wat gebeurt er als Euregionaal wordt ingegrepen?

HZ009 van 20 juni 2008

14

De heer Ten Broeke (VVD) is het eens met de opmerking over samenwerking op
energiegebied. De energieonafhankelijkheid is cruciaal voor de toekomst van
Nederland. Hij wil over de rechtszaak tussen het Europees Parlement en de
Europese Commissie nadere informatie inwinnen. De vrees, de eigen identiteit te
zullen verliezen, is in 2005 de belangrijkste reden geweest om nee te zeggen. Om
die reden heeft de VVD de "oranje kaart" ingesteld en in eigen huis de procedures
aangescherpt.
De heer De Roon (PVV) acht de "oranje kaart" een wassen neus. De Europese
Commissie kan na een eventuele heroverweging de nationale parlementen nog
altijd negeren. Het VvL negeert de corruptie en fraude binnen de Europese
Commissie. De accountants weigeren al twaalf jaar cijfers te overleggen.
Mevrouw Peters (GroenLinks) merkt op dat met het VvL energiebesparing en
duurzame energie gestimuleerd worden. Succes hangt echter af van de mate
waarin de lidstaten bereid zijn hieraan mee te werken. Nederland geeft blijkbaar de
voorkeur aan bilaterale contracten met Rusland voor energietoelevering. Het VvL
biedt de instrumenten voor een krachtiger buitenlandbeleid, met minder inmenging
van de Verenigde Staten.
De heer Ormel (CDA) heeft in zijn functie als voorzitter van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken contacten met Israël en de Palestijnen. Zij geven aan een
sterk Europa nodig te hebben. Hetzelfde geldt voor Azerbeidzjan, een land vol olie,
dat zich op de Europese Unie wil richten en niet op China, India of Rusland. Wat de
identiteit betreft, merkt hij op dat Nederland een Europese identiteit krijgt, maar
daarnaast de eigen identiteit behoudt.
De heer Jasper van Dijk (SP) stelt dat de Europese democratie enigszins zou
kunnen worden verbeterd met het VvL, maar desondanks uiterst gebrekkig blijft. De
constellatie van Commissie, Raad en Parlement is moeilijk uit te leggen aan de
burger. De SP gelooft in pluriformiteit en diversiteit.
De heer Blom (PvdA) gelooft niet dat een Europees boek met spelregels kan leiden
tot een identiteitscrisis. In een uitdijend Europa wordt de behoefte aan een eigen
identiteit en cultuur alleen maar groter. Hij verwijst daarbij naar zijn eigen Zeeuwse
identiteit, die in de loop der eeuwen, ondanks sterk veranderde
leefomstandigheden, niet is veranderd.

HZ009 van 20 juni 2008

15

III. Inspraak - Toekomst EU
De heer Doesburg vraagt naar de mening van het publiek over de toekomst van de
Europese Unie. Dit onderdeel is uitgesplitst in drie thema's.
a. Heeft de Europese Unie een nieuw verhaal nodig?
Inspreker pleit voor de oprichting van een werkgroep, die het gevoel van
onbehagen bij de burger moet wegnemen en meer duidelijkheid moet scheppen.
Inspreker meent dat het Ierse nee niet mag worden genegeerd en dat ook in
Nederland een referendum moet worden gehouden.
Inspreker vraagt politici eerlijk te zijn en de burger goed uit te leggen waarom hun
partij voor of tegen het weggeven van het vetorecht is.
Inspreker is van mening dat Europa een nieuw elan nodig heeft. Het is niet meer
"Wij, Nederland", maar "Wij, Europa".
Inspreker meent dat het nieuwe verhaal er al is. De Europese Unie is opgericht
vanuit de wil, oorlogen te voorkomen. Daaruit is een organisatie ontstaan waarin
burgers en staten samen opereren. Dat is uniek in de wereld.
Inspreker hoopt vurig dat het VvL spoedig van kracht zal worden.
Inspreker meent dat een nieuw verhaal niet nodig is, maar dat het bestaande
verhaal beter gecommuniceerd moet worden.
Inspreker verwacht in de toekomst massa-immigratie naar Europa. De veiligheid
van Europa kan alleen worden gewaarborgd met een sterk, gezamenlijk beleid.
b. Moet er een einddoel voor de Europese Unie zijn en wat moet het einddoel
zijn?
Inspreker is voorstander van samenwerking op het gebied van energie, maar
tegenstander van het opgeven van het vetorecht. Het immigratiebeleid en Justitie
moeten niet veranderen.
Inspreker is van mening dat Europa uiteindelijk een federale staat moet worden.

HZ009 van 20 juni 2008

16

Inspreker denkt niet dat Turkije deel moet uitmaken van de Europese Unie.
Inspreker stelt voor het aandeel van de markt en de overheid ter discussie te
stellen. Hij vraagt zich af waar de scholen van worden betaald. Welke maatschappij
staat de Europese burger voor ogen?
Inspreker is voorstander van een federale staat, maar stelt voor een pas op de
plaats te maken. Het begrip over het VvL moet eerst worden vergroot.
Inspreker vraagt zich af of de nieuw aan te stellen hoge vertegenwoordiger voor
buitenlands- en veiligheidsbeleid de president van Europa moet zijn, of de
onafhankelijke voorzitter die de Europese staten samenbindt. Voorts is hij van
mening dat Europa een invloedrijk orgaan is in de wereld.
Inspreker meent dat Europa het einddoel al heeft bereikt en met het VvL aan een
nieuw begin staat.
Inspreker constateert dat de heren Ten Broeke, Ormel en Blom zeggen dat het
nieuwe verdrag beter is dan de grondwet. Er ligt iets anders dan de grondwet voor,
omdat er nee is gestemd. Waarom zijn de heren zo nationalistisch en gunnen zij de
Ieren hun succes niet?
Inspreker zegt dat Europa zich offensief en innovatief moet opstellen ten aanzien
van de problemen rond energie en klimaatverandering. Het Europese economische
model, waaraan een sociale kant en een milieukant zit, moet verder worden
uitgebouwd.
Inspreker meent dat het woord "einddoel" verkeerd is. Het suggereert dat Europa
dan klaar is, maar de wereld is constant in ontwikkeling. Het doel is nu meer
informatie over het VvL te verstrekken.
Inspreker stelt voor meer aandacht te schenken aan de mobiliteit van mensen
binnen Europa. De economische groei komt vanzelf, als mensen in de gelegenheid
worden gesteld om zonder dubbele belastingen of successierechten te verhuizen
binnen Europa.
c. Wat leeft er nog meer onder het publiek?

HZ009 van 20 juni 2008

17

Inspreker stelt voor meer aandacht aan het milieu te besteden.
Inspreker is benieuwd naar de uitwerking van de parlementaire samenwerking in
het kader van de "oranje kaart". Er is een aantal moties aangenomen over het
parlementaire voorbehoud en het instemmingsrecht. Hoe wordt dat vormgegeven?
Inspreker vraagt waarom men niet gaat proberen Afrika bij Europa te trekken.
Vroeger is het immers indirect Europees geweest?
Inspreker heeft een vraag voor de heren Ormel en Blom. Zij zijn voorstanders van
nieuwe bevoegdheden op het gebied van energie. Waarom hebben hun fracties dan
een motie ingediend in de Eerste Kamer, waardoor de splitsingswet niet wordt
uitgevoerd?
Inspreker is van mening dat Europa in de toekomst afstand moet doen van zijn
kernwapens.
Inspreker vraagt om meer helderheid over de nationaliteit van kinderen van ouders
met een verschillende nationaliteit.
Inspreker meent dat het nog altijd ontbreekt aan inspraak van burgers. De heer
Blom heeft gezegd dat Europa het vierde huis is, naast de drie andere. In dat vierde
huis ontbreekt de interne democratie. Er moet een grondwetgevende vergadering
worden gekozen. Het ontwerp van de grondwet moet in een Europees referendum
aan alle burgers worden voorgelegd. (Applaus)
Inspreker vraagt aandacht voor de consequenties die sommige maatregelen
kunnen hebben voor individuele burgers. Zij verwijst naar de mensen die hun banen
verliezen aan de Polen en voor wie niets wordt gedaan. (Applaus)
De heer Blom (PvdA) vindt het enigszins vreemd om met een nationale identiteit
zitting te nemen in een Europees parlement. Het zou beter zijn om daar met een
politieke ideologie te zitten. De Europese Commissie moet dan op een andere
manier met haar verantwoordelijkheden omgaan. De politieke verschillen binnen
Europa moeten duidelijk zichtbaar worden gemaakt. Deze zijn nu nog te diffuus. Hij
verwijst naar de verschillen tussen de Waalse socialisten en de PvdA in Nederland.

HZ009 van 20 juni 2008

18

De heer Jasper van Dijk (SP) gaat in op de vraag waarom Afrika geen lid wordt van
de Europese Unie. De wereld is inderdaad groter dan Europa. Hij is tegen
blokvorming. Men moet proberen zich internationaal te oriënteren.
De heer Blom (PvdA) verwijst naar de stroperigheid van de Verenigde Naties. Men
werkt daar nog met het consensusmodel. Iedereen moet het eens zijn met elkaar en
daarom gebeurt er vaak helemaal niets. Dit is het ultieme bewijs waarom men in
Europa het vetorecht moet opgeven.
De heer Jasper van Dijk (SP) is het daarmee eens, maar dat moet gebeuren met
geduld en debat, met informatie én met mensen. Hij betreurt het daarom dat de
PvdA geen referendum meer wenst.
De heer Blom (PvdA) zegt dat dit goed klinkt, maar dat de solidariteit van de SP
helaas ophoudt bij de grens. Als de Verenigde Naties met
meerderheidsbesluitvorming gaan werken, kunnen zij meer problemen oplossen.
De heer Jasper van Dijk (SP) wil graag streven naar samenwerking op
wereldformaat. Een grondwet of het afschaffen van het vetorecht sluit hij niet bij
voorbaat uit. Het moet echter niet te snel gaan. Dit is het Europa van de vrije markt
en van opgelegde liberaliseringen, waar mensen zich niet in herkennen. Nederland
heeft niet veel in te brengen.
De heer Blom (PvdA) vindt het vreemd dat de heer Van Bommel (SP) heeft gezegd
dat de vrije markt een van de verworvenheden van de Europese Unie is. De heer
Van Dijk zegt nu precies het tegenovergestelde.
De heer Jasper van Dijk (SP) is van mening dat Europese samenwerking op
economisch gebied inderdaad een verworvenheid is, maar daarvoor zijn geen
grondwet en megaverdragen nodig. Een lidstaat moet zich kunnen verweren tegen
al te grote economische dictaten.
De heer Blom (PvdA) zegt dat de zogenaamde afbakening van de eigen
economische activiteiten binnen het VvL plaatsvindt. Het is een extra reden om
voorstander te zijn.
De heer Jasper van Dijk (SP) is van mening dat dit verdrag weinig oplost. Er komt
meer macht voor schimmige Brusselse instituties en minder macht voor mensen.

HZ009 van 20 juni 2008

19

De heer Ormel (CDA) ziet het als zijn missie, Nederland een stap te laten zetten in
het belang van de volgende generatie. Hij vindt het nodig dat Nederland voortgaat in
deze geopolitieke, snel veranderende wereld. Europa schrijft op dit moment
geschiedenis en is bezig met een uniek experiment. De Europese Unie is een
samenwerkingsverband van soevereine lidstaten, waar de hele wereld jaloers op is.
Hij is te allen tijde bereid tot het geven van volledige informatie.
De heer Jasper van Dijk (SP) wil het exacte standpunt van het CDA vernemen.
Ierland heeft het VvL verworpen en Tsjechië twijfelt nog. Wil het CDA het verdrag
toch aannemen?
De heer Ormel (CDA) merkt op dat de Europese Unie, inclusief Ierland en Tsjechië,
heeft besloten dat het ratificatieproces moet doorgaan. Ierland krijgt een time-out tot
oktober 2008. Het CDA hoopt dat Ierland alsnog het VvL ratificeert.
De heer De Roon (PVV) zegt dat de elite, dat wil zeggen een aantal
regeringsleiders, inderdaad heeft besloten dat het ratificatieproces moet doorgaan.
Hij vraagt zich echter af hoe de burgers daarover denken.
De heer Ormel (CDA) zegt dat de Europese regeringsleiders te rade zijn gegaan bij
hun parlementen. Een ruime meerderheid van het Nederlandse parlement heeft de
inzet van de Nederlandse regering gesteund.
De heer Jasper van Dijk (SP) is het eens met de opmerking van de heer De Roon.
Hij acht het volstrekt ongeloofwaardig dat het CDA hoopt dat Ierland het VvL alsnog
overneemt.
De heer Ormel (CDA) merkt op dat het hier gaat om een identiteitsprobleem.
Mevrouw Peters (GroenLinks) constateert dat de wereld twee modellen kent: het
model van de oorlogvoerders, gedomineerd door de Verenigde Staten, en het
zachte model, gedragen door Europa. Het gaat in Europa meer om de kwaliteit van
leven in plaats van alleen maar geld verdienen. Na de Tweede Wereldoorlog kent
het een traditie van vredeshandhaving in eigen huis. De besluitvormingsprocedures
zijn echter niet helemaal toegerust voor een uitbreiding van de Europese Unie.
Niettemin gelooft zij in dit Europa, dat een waardegemeenschap met duurzame
welvaart in de wereld is. (Applaus)

HZ009 van 20 juni 2008

20

De heer De Roon (PVV) vindt dat het verhogen van de economische welvaart van
elk land dat van de Europese Unie deel uitmaakt het grote succes van de Unie is.
De PVV staat daar achter, maar dat betekent niet dat hetzelfde geldt voor
samenwerking op andere beleidsterreinen. Hij is er nog steeds niet van overtuigd
dat 26 landen zich moeten bemoeien met de kwaliteit van het Nederlandse
slootwater. Als het gaat om het Rijnwater, heeft Nederland slechts te maken met
enkele omringende landen.
De heer Ten Broeke (VVD) meent dat 10% van de rijkdom van Nederland tot stand
is gekomen omdat het vetorecht vanaf het eerste moment is opgegeven. De heer
De Roon moet bereid zijn het vetorecht bij grensoverschrijdende zaken op te geven.
Het VvL maakt het mogelijk Brusselse inmenging in nationale aangelegenheden te
weren en om die reden zou hij het verdrag juist moeten steunen.
De heer De Roon (PVV) blijft bij zijn standpunt dat de overige lidstaten niets te
maken hebben met binnenlandse aangelegenheden.
De heer Jasper van Dijk (SP) is van mening dat landen kunnen toetreden tot de
Europese Unie, als zij voldoen aan de Kopenhagencriteria. De PVV wil dat Bulgarije
en Roemenië uit de Europese Unie treden. Wil de heer De Roon ook dat Nederland
de Europese Unie verlaat?
De heer De Roon (PVV) is van mening dat het steeds moeilijker wordt om met 27
lidstaten tot overeenstemming te komen. Landen die niet voldoen aan de
Kopenhagencriteria zijn toch binnengesmokkeld. Europa wil zich met steeds meer
zaken bemoeien. De besluitvorming vormt steeds meer een probleem. De Europese
Unie moet kleiner worden en bestaan uit lidstaten die op hetzelfde niveau opereren.
Producten uit Afrika worden momenteel geweerd, omdat de Europese Unie de
Franse en Poolse boeren wil beschermen. Als die barrière wordt opgeheven, is
migratie vanuit Afrika niet meer nodig.
De heer Ten Broeke (VVD) meent dat de heer De Roon zich blijft uiten in
algemeenheden. Accepteert hij de consequenties van het vetorecht?
De heer De Roon (PVV) zegt dat bij economische samenwerking de welvaart altijd
over en weer wordt vergroot. Dat principe kan niet worden getransponeerd op
andere beleidsterreinen.

HZ009 van 20 juni 2008

21

De heer Blom (PvdA) merkt op dat in het VvL sprake is van een passerelleregeling
waarbinnen Nederland een wens van Brussel kan tegenhouden. Ook is in het VvL
geregeld dat Nederland bevoegdheden van Brussel kan terugkrijgen.
De heer De Roon (PVV) blijft bij zijn standpunt dat het VvL niet deugt. Hij wil dat alle
bevoegdheden weer terugkomen naar Nederland.
De heer Ten Broeke (VVD) meent dat het VvL niet dood is, maar wel comateus.
Het is essentieel dat elk land zelf uitmaakt of het de ratificatie wil doorzetten. Een
referendum mag dat niet dwarsbomen. Hij is van mening dat Europa een ander
verhaal nodig heeft.
De heer Jasper van Dijk (SP) vraagt of de VVD het VvL wil wijzigen.
De heer Ten Broeke (VVD) wil het Ierse nee respecteren. De Ieren moeten wel de
vervolgstap aangeven. Hij sluit niet uit dat het VvL dood blijkt te zijn.
Mevrouw Peters (GroenLinks) vraagt de heer Ten Broeke naar mogelijkheden om
uit deze impasse te komen.
De heer Ten Broeke (VVD) antwoordt dat de oplossing in eerste instantie bij Ierland
ligt. Overigens zijn bij het Verdrag van Nice stevige afspraken over het klimaat
gemaakt. Ook dit verdrag bevat een passerelleregeling die het mogelijk maakt een
aantal zaken te realiseren op een wijze die in het VvL is opgenomen.
De heer De Roon (PVV) zegt dat 65% van de achterban van de VVD in september
2007 voor het VvL bleek te zijn. Deze maand is dat nog maar 40%. Blijft de VVD
niettemin vasthouden aan haar standpunt?
De heer Ten Broeke (VVD) antwoordt dat de PVV haar oordeel baseert op
opiniepeilingen. De grote meerderheid van de VVD-kiezers was voorstander van de
grondwet én van het VvL.
De heer Ormel (CDA) vraagt de heer Ten Broeke het standpunt van de VVD ten
aanzien van de toetreding van Turkije tot de Europese Unie toe te lichten.
De heer Ten Broeke (VVD) zegt dat Turkije op termijn lid kan worden als het
voldoet aan de Kopenhagencriteria en aan het absorptiecriterium. Het maakt de
VVD niets uit dat in het land overwegend moslims wonen.

HZ009 van 20 juni 2008

22

De heer Doesburg dankt alle aanwezigen voor hun inbreng en geeft het woord aan
de heer Waalkens.
De heer Waalkens op zijn beurt dankt de heer Doesburg en overhandigt hem een
boeket bloemen. Hij dankt het Presidium van de Kamer, dat deze debatten mogelijk
heeft gemaakt en de Kamerleden, die zich ondanks hun overvolle agenda vier
avonden hebben vrij gemaakt om te participeren in deze verantwoordingsdebatten.
Hij dankt tevens het publiek en de kijkers van Politiek24 voor hun deelname resp.
aandacht. De verslagen van deze debatten worden op de website van de Tweede
Kamer geplaatst.
Sluiting 19.30 uur.

HZ009 van 20 juni 2008

Bijlage: Quick scan Verdrag van Lissabon

Slagvaardigheid
1.

Minder veto's.
Voor: Ten Broeke, Peters, Ormel en Blom
Tegen: De Roon en Jasper van Dijk
Stemming publiek:
Voor: een ruime meerderheid
Tegen: 10
Geen mening: 4

2.

Een vaste voorzitter voor de Europese Raad.
Voor: Ten Broeke, Peters, Ormel en Blom
Tegen: De Roon en Jasper van Dijk
Stemming publiek:
Voor: de helft van de aanwezigen
Tegen: 12
Geen mening: 3

3.

Eén EU-vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken.
Voor: Ten Broeke, Peters, Ormel en Blom
Tegen: De Roon en Jasper van Dijk
Stemming publiek:
Voor: ruime meerderheid
Tegen: ± 10
Geen mening: 1

4.

Een kleinere Europese Commissie.
Voor: Ten Broeke, De Roon, Peters, Ormel en Blom
Tegen: Jasper van Dijk
Stemming publiek:
Voor: krappe meerderheid
Tegen: 2
Geen mening: 12

Nieuwe/uitgebreide beleidsterreinen:
5.

Nieuwe bevoegdheden op gebied van energie

23

HZ009 van 20 juni 2008
Voor: Ten Broeke, Peters, Ormel, Jasper van Dijk en Blom
Tegen: De Roon
Stemming publiek:
Voor: ruime meerderheid
Tegen: 2
Geen mening: 7
6.

Uitbreiding van bevoegdheden op gebied van Justitie.
Voor: Ten Broeke, Ormel en Blom
Tegen: De Roon, Peters en Jasper van Dijk.
Stemming publiek:
Voor: de helft van de aanwezigen
Tegen: 15
Geen mening: 7

Democratische besluitvorming en controle:
7.

Medebeslissingsrecht voor het Europees Parlement flink uitgebreid.
Voor: Ten Broeke, Peters, Ormel, Jasper van Dijk en Blom
Tegen: De Roon
Stemming publiek:
Voor: ruime meerderheid
Tegen: 10
Geen mening: 4

8.

Een grotere rol voor nationale parlementen
Voor: alle leden
Stemming publiek:
Voor: ruime meerderheid
Tegen: ± 7
Geen mening: 2

9.

Een Europees burgerinitiatief.
Voor: De Roon, Peters, Jasper van Dijk en Blom
Tegen: Ormel en Ten Broeke
Stemming publiek:
Voor: meerderheid
Tegen: 7
Geen mening: 10

24