Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 924

Pachtbeleid

Nr. 81

BRIEF VAN DE MINISTER AN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 januari 2023
De pacht van landbouwgrond is een belangrijk instrument waarmee de
pachter in staat wordt gesteld om over grond te beschikken zonder grond
te moeten aankopen. Hiermee speelt pacht een belangrijke rol in de
financiering en beschikbaarheid van landbouwgrond in Nederland, en
daarmee ook in het perspectief van veel agrarische ondernemers. Het stelt
agrarische ondernemers, waaronder jonge ondernemers, in staat om hun
bedrijf geleidelijk te ontwikkelen. Meer dan één derde van de landbouwgrond in Nederland wordt in pacht aan agrarische ondernemers verstrekt.
Echter, mede door de huidige pachtwetgeving blijken nieuwe pachtovereenkomsten steeds vaker kortlopend van aard en zonder duidelijk
perspectief op een duurzaam langjarig gebruik van de grond.
Tegelijkertijd staan we voor een transitie in de landbouw, waarbij
Nederland voor grote opgaven op het gebied van bodem(kwaliteit),
water(kwaliteit), natuur (stikstof) en biodiversiteit staat. Deze opgaven zijn
onder meer uiteengezet in de Startnotitie Nationaal programma landelijk
gebied1. Ik wil dat pacht als financieringsinstrument ook ondersteunend is
aan de transitieopgaven in het landelijk gebied.
De bovenstaande constateringen worden gedeeld door veldpartijen.
Breed leeft het gevoel dat de pachtwetgeving niet meer voldoet en aan
herziening toe is. Omdat een pachtcontract tussen twee partijen, de
verpachter en de pachter, wordt gesloten, is het voor mij van belang dat
vertegenwoordigers van zowel verpachters als pachters een grote rol
hebben bij de herziening van de pachtwetgeving. In uw Kamer is tijdens
een algemeen overleg over pacht op 27 maart 2019 hiertoe nog een
oproep gedaan2.

1
2

kst-27924-81
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken 34 682 en 35 334, nr. 96.
Kamerstuk 27 924, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

1

Daarom ben ik blij dat ik kan meedelen dat meerdere veldpartijen elkaar in
2022 hebben opgezocht om wederom met elkaar het gesprek aan te gaan
over mogelijke oplossingsrichtingen. De veldpartijen hebben hierbij een
basisdocument opgesteld. Dat dit basisdocument is opgesteld, acht ik een
zeer goede ontwikkeling waar ik hoop verder op te kunnen bouwen. Ik wil
de veldpartijen de mogelijkheid geven om gezamenlijk dit basisdocument
uit te werken en daarbij ook andere belanghebbende partijen te betrekken.
In deze brief zal ik mijn inzet voor verdere gesprekken met de veldpartijen
uiteenzetten. Wat ik wil bereiken is dat langer lopende pacht aantrekkelijker wordt dan kortlopende pacht en dat de mogelijkheden voor
verpachter en pachter om duurzaamheidsvoorwaarden af te spreken
verruimd worden. In deze brief ga ik verder in op de motie van het lid
Grinwis c.s.3 en de toezeggingen4 die zijn gedaan om te kijken naar
bezwaarmogelijkheden voor pachtregio’s en bij de herziening te kijken
naar de pachtprijzen van langlopende pacht.
In deze brief zal ik allereerst een probleemanalyse van de huidige
pachtsituatie uiteenzetten. Mede daaruit volgt mijn inzet voor de
herziening van de pachtwetgeving. Daarna zal ik aanvullende stappen die
vanuit de overheid worden ondernomen op pachtgebied toelichten. Tot
slot zal ik het vervolgproces dat ik voor ogen heb schetsen.
Probleemanalyse van de huidige pachtsituatie
Zoals gemeld in de hoofdlijnenbrief herziening pachtwetgeving5, kent de
huidige pachtwetgeving meerdere knelpunten. De pachtwetgeving is
bedoeld om het kader te geven waarmee pachters beschikking kunnen
krijgen over grond zonder onmiddellijk deze grond te moeten aankopen.
Echter, mede door de systematiek van de huidige pachtwetgeving betreft
meer dan 90% van de nieuwe pachtcontracten kortlopende geliberaliseerde pachtcontracten.6 Deze kortlopende pachtcontracten leveren
agrarische ondernemers te weinig zekerheid op en kennen vaak relatief
hoge pachtprijzen. Kortlopende pacht is daarmee veelal een ongeschikte
basis voor een gezond landbouwbedrijf.
Verder bevat de kortlopende pacht weinig prikkels voor duurzaam
bodembeheer voor de pachter. In de praktijk zal een pachter zijn schaarse
middelen niet met prioriteit inzetten voor het investeren in de kwaliteit
van landbouwgrond die hij wellicht over een (paar) jaar weer kwijt is. De
ervaring leert dat een aantal verpachters deze investeringen niet op zich
neemt. Hoe langer de pachtrelatie is, hoe meer het in het belang van de
pachter is om goed voor de bodem te zorgen.
Ik vind belangrijk dat de pacht als instrument ondersteunend werkt aan de
verduurzaming. Deze verduurzaming geschiedt hoofdzakelijk via generiek
beleid7, maar vaak hebben pachters en verpachters de wens om
gezamenlijk duurzaamheidsafspraken te maken in aanvulling op dit
generieke beleid. Dit kan de vorm aannemen van verpachters die de
instandhouding van landschapselementen zeker willen stellen of wensen
hebben over bijvoorbeeld de intensiteit van grondgebruik. Op dit moment
geven verpachters aan terughoudend te zijn met het stellen van aanvullende duurzaamheidseisen, mede vanwege onzekerheid over de toelaat-

3

Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 50.
Kamerstuk 27 924, nr. 74.
Kamerstuk 27 924, nr. 73.
6
Dit blijkt uit het jaarverslag van de grondkamers Inhoud (rvo.nl).
7
Zie bijvoorbeeld het Nationaal programma landbouwbodems (Kamerstuk 30 015, nr. 58).
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

2

baarheid van duurzaamheidseisen in het pachtcontract. Dit is overigens
maar gedeeltelijk terecht8.
De hiervoor genoemde knelpunten leiden ertoe dat ik ook zonder het
initiatief van de veldpartijen een voorstel voor de herziening van de
pachtwetgeving zal uitwerken. Echter, zoals hierboven gesteld, geef ik er
de voorkeur aan om de regelgeving te herzien aan de hand van het
voorstel van de veldpartijen. Hierbij acht ik het van groot belang om met
uw Kamer op voorhand mijn inzet bij zo’n herziening te delen zodat we
hierover van gedachte kunnen wisselen. Zodat de inbreng van de kamer
kan worden meegenomen bij verdere uitwerking van de voorstellen.
Hierbij blijft het doel van de pacht belangrijk, namelijk het zijn van een
financieringsinstrument voor de agrarische ondernemer. De pacht zal als
instrument goed werken op het moment dat het pachters in staat stelt om
een goed inkomen te halen op de grond die zij pachten. Tegelijkertijd blijft
het nodig om ervoor te zorgen dat de verpachter een rendement kan
halen op de grond. Als de herziening niet voldoet aan deze basiseisen dan
zal de pachtwetgeving worden ontweken, bijvoorbeeld met verkoop van
de grond, erfpacht, «grijze» of «zwarte» pacht9.
Mijn inzet voor de herziening van de pachtwetgeving
Een belangrijk doel van mij is dat langlopende pacht de standaard wordt
bij nieuwe pachtcontracten. Dit om agrarische ondernemers langer
zekerheid te geven dat zij de grond kunnen gebruiken en hen zo te
prikkelen tot duurzaam grondgebruik. Om deze reden wil ik het huidige
systeem van de pachtwetgeving omdraaien, waarbij kortlopende pacht in
prijs wordt gemaximeerd en niet de langlopende pacht, zoals nu het geval
is. Deze aanpassing zal er toe leiden dat verpachters alleen in uitzonderlijke omstandigheden kiezen voor pachtcontracten die korter zijn dan zes
jaar. Het voorkomt ook dat pachters ieder jaar opnieuw moeten onderhandelen over de pachtprijs doordat er meerjarige afspraken over de
pachtprijs zijn gemaakt.
Tegelijkertijd zal een vrije prijs voor langlopende pacht, bijvoorbeeld in de
vorm van loopbaanpacht10, ervoor zorgen dat de pacht als instrument om
grond in gebruik te geven aantrekkelijk blijft voor verpachters. Ook zullen
aanvullende eisen zoals die er zijn bij de huidige reguliere pacht, denk aan
een continuatierecht of indeplaatsstelling, niet gelden. Verpachters
waarvoor kortlopende pacht belangrijk is, kunnen hiervoor nog steeds
kiezen. Na de wetswijziging zullen zij echter bij nieuwe kortlopende
pachtcontracten geen pachtprijs boven de pachtnorm meer mogen
vragen. De vrijheid om bij langlopende contracten zelf afspraken te maken
over de prijs en de duur van de pacht, wil ik invoeren voor zowel los land
als agrarische woningen en bedrijfspanden.
Reguliere pacht
De bestaande reguliere pachtafspraken wil ik grotendeels ongemoeid
laten. Echter, ik vind het van belang dat er sprake blijft van een agrarische
bedrijfsvoering. Hobbymatig gebruik van landbouwgrond is onwenselijk
8

In het onderzoek «goed verpacht, beter beheerd» van de Wageningen University and Research
(WUR) (Pleijte et al, 2020) wordt een overzicht gegeven van de mogelijkheden en onmogelijkheden van afspraken tot goed bodembeheer.
9
Pachtovereenkomsten die ofwel mondeling zijn gesloten, ofwel schriftelijk zijn gesloten maar
die niet ter goedkeuring aan de Grondkamer zijn voorgelegd worden ook wel «grijze» en/of
«zwarte» pacht genoemd.
10
Loopbaanpacht is een overeenkomst die loopt voor minstens 25 jaar of tot de pachter
AOW-gerechtigd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

3

tegen de achtergrond van het streven naar juist een versterking en
verduurzaming van de agrarische bedrijfsstructuur. Dit wil ik bereiken
door het wettelijke criterium, of er nog steeds sprake is van een (economisch) duurzame agrarische bedrijfsvoering, te verduidelijken. Hierover
bestaat reeds jurisprudentie maar een verdere verduidelijking is wenselijk.
Deze toets op bedrijfsmatig agrarisch gebruik wil ik ook mogelijk maken
bij een ver gaande wijziging van de bedrijfsvoering waarmee de
agrarische bedrijfsvoering de facto wordt beëindigd. Dit alles om ervoor
te zorgen dat grond beschikbaar blijft voor agrarische bedrijven.
Ook wil ik voorkomen dat de grond wordt doorverpacht zonder
toestemming van de verpachter en niet beschikbaar komt voor langlopende of kortlopende pacht door andere pachters. Doordat deze grond
wordt onderverpacht, is de pachtgrond na afloop van het reguliere
pachtcontract soms in slechtere conditie dan percelen die in kortlopende
pacht worden uitgegeven. Ik ben naar verschillende opties aan het kijken
om illegale onderpacht te voorkomen en de onderverpachte grond
beschikbaar te maken voor andere ondernemers.
Teeltpacht
Op de wijziging van het huidige systeem wil ik een uitzondering maken
voor de teeltpacht. Bij kortdurende teeltpacht wil ik wel vrije prijzen
toestaan, aangezien mijn verwachting is dat verpachters anders intensieve
telers zullen mijden. Dit zou betekenen dat bijvoorbeeld aardappeltelers
moeilijk aan grond kunnen komen voor vruchtwisseling en daarmee zou
prijsmaximering het toekomstperspectief van aardappeltelers dus
inperken. Wel wil ik extra eisen stellen om oneigenlijk gebruik te
voorkomen. Zo wil ik de regel dat teeltpacht slechts voor een beperkt
aantal teelten mogelijk is verduidelijken.
Verder wil ik bezien bij de teeltpacht of het mogelijk is om de maximale
frequentie voor te schrijven waarmee deze vorm van pacht kan worden
uitgegeven. Dit om misbruik van de teeltpacht te voorkomen. Hierbij wil ik
rekening houden met bodemsoorten en duurzaam bodembeheer. Dit is in
lijn met het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het nitraatbeleid
waarin ook prikkels zijn ingebouwd om de verduurzaming te ondersteunen. Zo zal teeltpacht voor sommige teelten op sommige bodems
minder vaak achter elkaar worden toegestaan dan op andere bodems of
andere teelten. Op deze wijze zorg ik ervoor dat de pacht teeltwissels bij
intensieve teelten blijft faciliteren zonder excessieve belasting voor de
bodem.
Verduurzamen
Vanwege de noodzakelijke verduurzaming van de landbouw, vind ik het
van groot belang dat afspraken over duurzaamheid in pachtcontracten
gefaciliteerd worden. Pachters en verpachters moeten bij nieuwe
pachtcontracten zoveel mogelijk kunnen komen tot voor iedereen
acceptabele afspraken rond verduurzamen, bijvoorbeeld op het gebied
van bodemkwaliteit, waterkwaliteit en biodiversiteit. Hierbij zal niet de
volledige vrijheid kunnen worden gegeven; uiteindelijk dienen de
contractbepalingen altijd binnen de grenzen van het redelijke te blijven.
Ik zal bezien welke aanpassingen van de huidige pachtwetgeving nodig en
wenselijk zijn om duurzaamheidseisen te faciliteren in pachtcontracten.
Pacht, als instrument, moet in beginsel verduurzaming niet in de weg
staan. Dit betekent onder meer dat het duidelijk moet zijn dat Subsidieregelingen voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLB) niet leiden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

4

tot een situatie waarbij de pacht door de verpachter wordt opgezegd
aangezien er geen sprake meer zou zijn van agrarisch gebruik.
Ook bij regulier verpachte grond wil ik de mogelijkheden verruimen om
bij het aangaan en tussentijds verlengen van overeenkomsten duurzaamheidsbepalingen af te spreken. Dit kan betrekking hebben op bijvoorbeeld
het gebruik van meststoffen, maximale veebezetting, gewasbeschermingsmiddelen, bodemmaatregelen of slootbeheer. Deze afspraken zullen
tussen pachter en verpachter moeten worden gemaakt op vrijwillige
basis.
Ik wil in wet- en regelgeving de mogelijke duurzaamheidsafspraken verder
preciseren. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan aanvullende
mogelijkheden voor het maken over bodemkwaliteit van bodemafspraken
of verduidelijkingen van de regels.
Systematiek pachtnormen
Het voorstel om bij de kortlopende pacht de pachtprijzen te maximeren,
betekent wel dat de huidige problemen met betrekking tot het vaststellen
van de pachtnormen pregnanter worden. Uw Kamer heeft mijn
voorganger al vragen gesteld over pachtprijzen bij percelen die een
andere grondsoort bevatten dan in de pachtregio gebruikelijk is. Ik deel de
kritiek op de huidige regiosystematiek en denk dat het beter kan en moet.
Daarom wil ik kijken of de huidige regionormen in de toekomst kunnen
worden gedifferentieerd naar bodemsoort.
Dezelfde soort differentiatie acht ik wenselijk als er verschil is in productiemogelijkheden, bijvoorbeeld bij landschapsgrond of veenweidegebieden
waar de waterstand wordt verhoogd. Bij al deze wijzigingen wil ik dat het
opbrengend vermogen van de grond leidend is bij het bepalen van de
nieuwe pachtnormensystematiek. Het is mijn inzet om deze systematiekwijziging samen met de veldpartijen op te pakken. Ik wil daar snel mee
aan de slag gaan, zodat de aangepaste systematiek gelijktijdig met de
wetswijziging kan worden ingevoerd. In dit proces kunnen eventuele
andere inperkingen op grondgebruik worden meegenomen.
Met een aangepaste systematiek voor pachtnormen kom ik ook tegemoet
aan de toezegging om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om
bezwaar te maken tegen de indeling van pachtregio’s. Het is niet mogelijk
om de indeling in regio’s aan te passen bij individuele bezwaren.
Uitvoeringstechnisch is het onmogelijk om bij bezwaren de regiokaart
steeds te hertekenen zodat deze samenvalt met bodemsoorten. Dit omdat
dit voor pachters en verpachters te veel onzekerheid geeft over de toe te
passen pachtnorm. Deze kan dan ieder jaar weer anders zijn. Echter, door
binnen pachtregio’s te differentiëren wordt het bezwaar weggenomen dat
soms een bepaalde bodemsoort een te hoge of te lage pachtprijs heeft.
Verder wil ik kijken naar mogelijkheden om de schommelingen in de
pachtnormen te dempen. Hier is al eerder met de veldpartijen naar
gekeken en bij deze herziening van de pachtnormensystematiek wil ik
hierop doorpakken. Zo denk ik aan het invoeren van een meerjarig
gemiddelde of het vaststellen van een maximaal veranderpercentage. Dit
zou betekenen dat de forse schommelingen worden ingeperkt ten koste
van de actualiteit van de pachtnormen. Samen met de veldpartijen wil ik
zoeken naar de optimale afweging tussen stabiliteit en actualiteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

5

Uitvoeringstechnische aanpassingen
Ik werk aan een nieuw pachtregister op basis van geo-data. De
verwachting is dat de ontwikkeling hiervan in de loop van komend jaar is
afgerond. Dit register is bijvoorbeeld nodig voor de teeltpacht. Daarbij wil
ik dat het pachtregister ook kan worden verbonden aan overige datasets,
zoals bijvoorbeeld bodemgegevens en het kadaster. Hierbij moet het ook
mogelijk zijn voor externe partijen om, waar nodig, het pachtregister te
kunnen controleren. Bij een dergelijk register is sprake van verwerking
van persoonsgegevens. Dit moet goed wettelijk geregeld worden, mede
vanwege de eisen die de Algemene Verordening Gegevensbescherming
aan de verwerking van persoonsgegevens stelt. Ik zal dit betrekken bij de
aangekondigde wetswijziging. Dit betekent overigens ook dat het gebruik
van het nieuwe register zal moeten wachten op een wettelijke basis.
Tot slot wil ik een aantal uitvoeringsproblemen aanpakken:
• Ten eerste is de systematiek rond de prijsbeoordeling van reguliere
pachtprijzen van bestaande contracten onuitvoerbaar aan het worden
en moet deze veranderd worden. De herziening van reguliere
pachtcontracten dreigt vast te lopen aangezien de pachtprijs moet
worden herzien op basis van de systematiek uit het verleden. Door het
verdwijnen van de benodigde kennis en ervaring, wordt dit uitvoeringstechnisch steeds lastiger. Ik wil dit zo snel mogelijk aanpassen
door de nieuwe pachtnormen ook bij herzieningen en prijstoetsen
leidend te laten zijn.
• Ten tweede treedt een onbedoeld effect op in de wijze waarop de pacht
voor hoeves en gebouwen wordt geïndexeerd. Pachthoeves en
gebouwen waarbij het contract vóór 2007 is afgesloten blijken sneller
in pachtprijs te stijgen dan pachthoeves en gebouwen waarbij het
contractcontract na 2007 is afgesloten. Ik wil dit oplossen door
pachtprijzen van alle hoeves en gebouwen te laten stijgen met de
inflatie.
• Ten derde wil ik de onvolkomenheden in de huidige pachtwetgeving,
zoals geïdentificeerd door prof. mr. D.W. Bruil11, bij een herziening
betrekken.
• Ten vierde wil ik regelen dat partijen die veel pachtcontracten indienen,
dit op efficiënte wijze digitaal kunnen doen. Hiermee worden de kosten
voor het indienen van pachtcontracten verlaagd.
• Als laatste zal de wijziging van de pachtwetgeving er toe leiden dat de
leges voor de grondkamer herzien zullen moeten worden. Bij deze
herziening is kostendekkendheid het uitgangspunt.
Aanvullende inzet op pachtgebied vanuit de overheid
De overheid is een grote verpachter en moet het goede voorbeeld geven,
op basis van objectieve criteria om zo neutraal te acteren en staatssteun te
vermijden. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) zal vanaf 2023 een duurzaamheidscriterium opnemen in de openbare procedures voor het uitgeven
van gronden in geliberaliseerde pacht, op basis van bestaande duurzaamheidscertificaten. Hierdoor komen pachters die beschikken over deze
certificaten eerder in aanmerking voor gunning. Daarnaast wordt het
uitgeven in eenjarige pacht zoveel mogelijk beperkt. Hiermee wordt
tevens invulling gegeven aan de motie van de leden Grinwis, Boswijk, De
Groot en Van Campen12.
Ook gemeenten en provincies hebben vaak landbouwgrond in bezit die zij
verpachten. Ook voor hen zie ik een rol bij het ondersteunen van
11
12

Kamerstuk 27 924, nr. 59.
Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

6

duurzame tuinders en landbouwers. Medeoverheden zullen straks gebruik
kunnen maken van de verruimde mogelijkheden om duurzaamheidseisen
te stellen. Dit faciliteert tevens het gebruik van de pacht om de doelen van
de gebiedsgerichte aanpak te bereiken. Als, door de uitvoering van de
gebiedsplannen, grond in bezit komt van medeoverheden, zullen zij deze
grond vaak met duurzaamheidseisen weer in gebruik willen geven aan
agrarische ondernemers. De hier voorgestelde herziening van de
pachtwetgeving zal de mogelijkheden hiervoor verruimen. Ik verwacht dat
de medeoverheden die duurzaamheidseisen stellen hier wel een lagere
prijs aan verbinden.
Om duurzame pachtafspraken te stimuleren wil ik ervoor zorgen dat
duurzame pachters en verpachters elkaar beter weten te vinden. Daarom
heb ik een opdracht verstrekt om te werken aan een digitaal portaal
waarbij duurzame verpachters hun wensen rondom duurzaam grondgebruik voor pachters inzichtelijk kunnen maken. Daarbij kunnen deze
verpachters ook aangeven welke beloning hier tegenover staat (bijvoorbeeld korting op de pachtprijs, lange termijn pachtcontract, of anderszins).
Aan dit project, genaamd PachtTotaal, wordt al enige tijd gewerkt door
Biodiversity in Business. Doel is om deze website komend jaar live te laten
gaan.
Verwachte uitkomsten en verder proces
Eerst zullen de veldpartijen moeten kijken of zij daadwerkelijk met een
gezamenlijk voorstel kunnen komen. Indien zij een voorstel hebben
uitgewerkt dan zal ik, op basis van de gedachtewisseling met uw Kamer,
dit voorstel verder bespreken met de veldpartijen. Verwachting is dat er
genoeg aansluitingspunten zijn om snel verder te kunnen met het
uitwerken van de voorstellen. Uiteraard zal ik uw Kamer nader informeren
over de voorgenomen concrete invulling van deze voorstellen in wet- en
regelgeving.
Indien de veldpartijen er niet uitkomen dan zal ik op basis van de met u
besproken inzet tot een voorstel voor het aanpassen van pachtwetgeving
komen. Dit heeft echter niet mijn voorkeur. Het liefst werk ik samen met de
veldpartijen op basis van een door de veldpartijen gedragen voorstel. Ook
als de veldpartijen er onderling niet uit komen, hoop ik dat ik met ze in
gesprek kan blijven over de herziening van de pachtwetgeving en over
punten zoals het uitwerken van een nieuwe systematiek rond
pachtnormen.
De gevolgen van de herziening van de pachtwetgeving zijn niet met
zekerheid te voorspellen. Het is namelijk een evenwichtsoefening. Teveel
en/of te onaantrekkelijke regulering zal ertoe leiden dat er wordt uitgeweken naar bijvoorbeeld grijze pacht, zwarte pacht of erfpacht waarop een
vernieuwde pachtwetgeving geen invloed heeft. Te weinig regulering leidt
ertoe dat de pachter minder beschermd wordt en dat de maatschappelijke
doelen door het vormgeven van een pachtstelsel dat zekerheid en
perspectief biedt aan agrarische ondernemers en dat duurzaamheid
stimuleert, niet bereikt worden.
Een ander belangrijk punt is de pachtprijs. Mijn voorganger heeft aan uw
Kamer toegezegd om bij de uitwerking van het pachtbeleid naar de
prijsvorming bij nieuwe, langdurige pacht te kijken. Ik kan niet met
zekerheid voorspellen wat er zal gebeuren. Mijn verwachting is dat de
prijs voor nieuwe langlopende pachtcontracten gemiddeld genomen lager
zal zijn dan die van de huidige kortlopende contracten en hoger dan de
huidige reguliere contracten. Ik verwacht dus dat de gemiddelde betaalde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

7

pachtprijs voor nieuwe contracten door deze voorgestelde wijziging van
de pachtwetgeving zal dalen.
Qua tijdspad wil ik aanstippen dat veel van de hierboven beschreven
stappen onderdeel zijn van een al langlopend proces. Een wet is niet van
de ene op de andere dag gewijzigd. Aan de wetswijziging zal ik werken in
nauw overleg met de Minister voor Rechtsbescherming. Mijn inzet is om
op basis van deze voorstellen voor het einde van deze kabinetsperiode
een wetsvoorstel in uw Kamer te hebben liggen. Stappen die de overheid
zelf kan zetten, vooruitlopend op de wijziging van de pachtwetgeving,
zullen eerder worden genomen. Hierbij denk ik aan het nieuwe pachtregister, de website om duurzame pachters en verpachters met elkaar in
contact te brengen en de nieuwe beoordelingscriteria van het RVB.
Mijn hoop is om samen met de veldpartijen snel tot een akkoord te
komen. Dit pachtakkoord kan dan een aanvulling zijn op het landbouwakkoord waar wordt gesproken over de toekomst van de landbouw en hoe
het verdienvermogen ook in de toekomst gehandhaafd blijft. De veldpartijen hebben dan ook uitgesproken dat de inzet is om de komende drie
maanden tot een gezamenlijk voorstel te komen. Een stabielere aanspraak
op grond zal helpen om meer zekerheid te bieden tijdens de transitie. Op
deze manier zal ik samen met de veldpartijen de herziening vorm geven.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 924, nr. 81

8