Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 628

Politie

Nr. 298

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 maart 2012
De Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) heeft in de maanden
september en oktober 2011 onderzoek verricht bij de sector politie. Daarbij
zijn dertien korpsen geïnspecteerd op naleving van de Arbeidstijdenwet
en negen korpsen op naleving van de Arbeidsomstandighedenwet ten
aanzien van agressie en geweld. De inspectie SZW heeft het rapport
«Veilig werken bij blauw op straat» onlangs gepubliceerd.
Algeheel beeld
In het rapport wordt geconcludeerd dat zowel de naleving van de
Arbeidstijdenwet als de bestrijding van geweld in de korpsen meer
aandacht heeft gekregen, maar nog niet voldoende. Verbetering is
absoluut noodzakelijk. Ik zet daarom in op een extra impuls door middel
van maatregelen op korte en langere termijn. Werken binnen de grenzen
van de Arbeidstijdenwet en verbetering van weerbaarheid tegen agressie
en geweld verbeteren het welzijn van de agent en daarmee de prestaties
van de politie als geheel.
Ik zal op korte termijn de korpsbeheerders en korpschefs verzoeken om
nog beter toe te zien op de naleving van de Arbeidstijdenwet en steviger
te sturen op de in te zetten capaciteit, in het bijzonder bij die onderdelen
die nu onderzocht zijn door de Inspectie. Daarnaast kunnen voor de korte
termijn de uitzonderingsmogelijkheden die de ATW biedt beter worden
benut. Ook zal ik de korpsbeheerders vragen op korte termijn de afspraken
en protocollen rondom geweld tegen ambtenaren die in de afgelopen
jaren tot stand zijn gekomen moeten opnieuw nadrukkelijk onder de
aandacht brengen van het management en het personeel.
Voor de langere termijn zal de operationele en strategische personeelsplanning meer structureel verbeterd moeten worden. Ik verwacht dat de
komst van de Nationale Politie daar ook aan zal bijdragen. Daarnaast is
voor de langere termijn een vereenvoudiging van de huidige arbeidstijdenregelingen noodzakelijk.

kst-29628-298
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 628, nr. 298

1

Om naleving te versterken zal ik met de Inspectie SZW overleggen om dit
onderzoek te herhalen binnen een periode van twee jaar.
Onderstaand ga ik in op de resultaten per onderdeel van het rapport van
de inspectie SWZ, alsmede op de door mij te nemen maatregelen.
1. Arbeidstijdenwet
Reactie op rapportage Inspectie SZW
Al vele jaren constateert de inspectie SZW problemen met de naleving
van de Arbeidstijdenwet bij de regiokorpsen. Daar moet nu een einde aan
komen.
Dit vergt een samenhangend pakket aan maatregelen, zowel op de korte
als op de lange termijn. In deze brief informeer ik u daarover, nadat ik nog
in het kort ben ingegaan op de resultaten van het onderzoek.
Het gehouden onderzoek kan overigens niet als representatief beschouwd
worden voor alle korpsen, zoals door de Inspectie SZW zelf wordt
aangegeven. Maar uit de ATW-monitor die de politieorganisatie op eigen
initiatief halfjaarlijks houdt, is zichtbaar dat de constateringen van de
Inspectie in een gelijk spoor lopen met het feitelijke aantal overtredingen
uit deze halfjaarlijkse monitor.
Het soort overtredingen en de omvang per onderzochte overtreding is in
de afgelopen vijf onderzoeken niet altijd gelijk geweest. De ene keer lag
het accent vooral op te lang werken of te weinig rust, deze keer valt vooral
de overtreding van de consignatieregeling op.
Overtredingen zijn nooit acceptabel. Kanttekening is echter wel dat de
inspectie nu vooral is verricht bij die onderdelen in de korpsen, waarvan
bekend is dat zij naar verhouding veel overtredingen maken door de aard
van hun werkzaamheden. Het betreft onder meer specialistische recherchefuncties, arrestatieteams, en de Dienst Koninklijke en Diplomatieke
Beveiliging. De omvang van het takenpakket bij deze afdelingen fluctueert,
is relatief vaak onvoorzien en laat zich in die zin moeilijk sturen. Voor die
afdelingen ligt het voor de toekomst voor de hand om – zoals ook in
andere sectoren specifiek gebeurt – een uitzondering te maken op een
aantal bepalingen van de Arbeidstijdenwet. Ik beraad mij daar nog op.
Daarnaast is mijn indruk dat een naar verhouding klein deel van de totale
politiebezetting verantwoordelijk is voor het merendeel van de overtredingen. Dit wordt onderzocht. Enerzijds is dit bijzonder zorgelijk, omdat de
waarborgen voor de veiligheid, gezondheid en welzijn bij die categorieën
medewerkers in het gedrang dreigt te komen – keerzijde is overigens dat
deze medewerkers doorgaans vanuit een financieel belang zelf geen
probleem zien in langer werken – anderzijds is het erg ingewikkeld om ad
hoc aanbod van werk en bezetting in evenwicht te brengen. Het volledig
uitsluiten van overtredingen van de ATW zal gezien de aard van het
politiewerk, bij bepaalde onderdelen vrijwel onmogelijk zijn.
De Inspectie constateert bovendien dat te weinig gebruik wordt gemaakt
van uitzonderingsmogelijkheden die de Arbeidstijdenwet biedt. Dat is ook
mijn indruk. Eerder verscheen in de korpsen hierover een brochure. Ik zal
door toedoen van het Expertisecentrum Arbeidstijdenmanagement deze
brochure opnieuw onder de aandacht brengen, en de korpsen waarvan uit
de ATW-monitor is gebleken dat deze nauwelijks of geen gebruik maken
van deze mogelijkheid hierop expliciet wijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 628, nr. 298

2

Maatregelen
Het aantal overtredingen moet afnemen. Ik heb de korpsbeheerders en
korpschefs hierop aangesproken.
Op korte termijn zal ik hen informeren over een percentage waarmee het
aantal ATW-overtredingen moet gaan afnemen. Door betere planning,
door sturing op de omvang van het werk, door te gaan werken volgens de
systematiek van capaciteitsmanagement en door het opstellen van
jaarlijkse werkplannen, die inzicht geven in de taken en de netto capaciteit
van de medewerkers moet snel verbetering worden bewerkstelligd. Dit
draagt er tevens toe bij dat medewerkers weten waar zij aan toe zijn en er
steeds voldoende bezetting is op de juiste momenten in herkenbare
teamverbanden. Langs die weg vergroot ik ook de weerbaarheid van de
politieambtenaar. In de arbo-catalogus wordt ook aandacht besteed aan
de arbeid- en rusttijden en wordt langs die lijn de verbinding gelegd met
bescherming van de gezondheid en veiligheid van medewerkers.
Ik zal niet alleen afspraken maken met de korpsbeheerders, maar deze
problematiek ook bespreken met de kwartiermaker Nationale Politie. De
met de korpsbeheerders te maken afspraak zal doorwerken na de
invoering van de Nationale Politie. Met de feitelijke komst van de
Nationale Politie blijft deze maatregel dus van kracht.
Daarnaast zal, zoals hiervoor aangegeven, worden verkend, samen met de
Inspectie of voor specifieke categorieën executieve medewerkers een
afwijkend regiem van de Arbeidstijdenwet kan worden ingericht. Dit zal
ook in overleg met de politievakorganisaties moeten plaatsvinden. Daarbij
zal uiteraard aandacht moeten zijn voor de bescherming van gezondheid,
veiligheid en welzijn.
De oorzaak van het grote aantal overtredingen ligt niet alleen in de
kwaliteit van sturing, maar ook in de politiespecifieke Landelijke Arbeidstijdenregeling (LAR) en in de rechtspositieregeling van de politie. In het
cao-traject heb ik daarom voorgesteld de Landelijke Arbeidstijdenregeling
die een begrenzing legt in het gebruik van de Arbeidstijdenwet, te
beëindigen. Daarnaast heb ik aanpassingen voorgesteld in de rechtspositieregeling van de politie, o.a. ten aanzien van het aantal vrije
weekenden. Dit heeft reacties opgeroepen, ook van uw Kamer.
Het doel van de voorgestelde aanpassingen is nadrukkelijk niet om
medewerkers langer te laten werken, maar medewerkers meer in te
kunnen zetten op andere tijdstippen dan nu. Medewerkers moeten ingezet
kunnen worden, wanneer het werk er is. Onderzoeken tonen aan dat het
accent in het politiewerk duidelijk is verschoven naar het weekend. Door
de bestaande individuele keuzemogelijkheden en bijbehorende planningswijzen is de rond de weekeinden beschikbare politiecapaciteit echter
duidelijk lager dan in de rest van de week. Voldoende capaciteit op de
juiste moment is in het belang van de veiligheid van burgers maar ook
van politiemensen zelf.
Door de maatregelen die ik heb voorgesteld neemt inderdaad de
keuzevrijheid in werktijden van de individuele medewerker af. Daar staat
echter wel een hogere vergoeding tegenover als men wordt ingezet. Met
de door mij voorgestelde ondergrens van het aantal vrije weekenden blijft
de veiligheid, gezondheid en welzijn van de medewerker beschermd. Het
door mij voorgestelde minimum aantal vrije zondagen van 17 ligt nog
ruim boven de ondergrens van 13 die in de ATW wordt gesteld. Het is dan
ook niet zo, zoals door de vakbonden wordt gesuggereerd, dat er in mijn
voorstellen sprake is van een onevenredige belasting van het gezinsleven.
Het borgen van een goede balans tussen werk en privé is ook voor mij
een randvoorwaarde bij de afspraken die ik met de vakbonden wil maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 628, nr. 298

3

Ik heb er vertrouwen in dat ik over dit onderwerp met de bonden tot een
evenwichtige oplossing kan komen.
2. Arbeidsomstandighedenwet
Agressie en geweld
Naast het onderzoek naar de arbeidstijden, heeft de Inspectie SZW ook
inspecties verricht naar agressie en geweld. Aanleiding hiervoor was een
eerdere inspectie in 2009, waaruit bleek dat agressie en geweld toen nog
een te lage prioriteit kreeg bij de politie. Het onderzoek van 2011 is vooral
gericht op korpsen met veel overtredingen in 2009. In dit onderzoek heeft
de Inspectie SZW in totaal 48 overtredingen geconstateerd binnen de
9 geïnspecteerde korpsen. Hiervan bestond het grootste gedeelte
(28 overtredingen) uit onvoldoende beheersmaatregelen om agressie en
geweld te voorkomen of te beperken. De overige overtredingen
bestonden uit onvoldoende voorlichting, instructie en training ten aanzien
van de beheersing van de risicos (17 overtredingen) en onvoldoende
beleid gericht op de voorkoming en beperking van agressie en geweld
(3 overtredingen). In 2011 zijn minder overtredingen geconstateerd ten
aanzien van het hebben van beleid ter voorkoming en beperking van
agressie en geweld, maar de maatregelen blijken nog niet altijd op de
werkvloer goed te worden uitgevoerd.
Professionele weerbaarheid
De meeste overtredingen zijn geconstateerd met betrekking tot het trainen
van het operationele personeel in het omgaan met agressie en geweld.
Hiervoor bleek in 6 van de 9 korpsen te weinig aandacht. Ik ben om die
reden vorig jaar al gestart met het actieprogramma «versterking professionele weerbaarheid».
Het Actieprogramma rust op drie pijlers:
Ten eerste het verbeteren van werving, selectie en initieel onderwijs, zodat
de politie de juiste mensen, met het juiste beeld over wat politiewerk
inhoudt, binnenkrijgt. Daarnaast wordt het onderwijs verbeterd op het
onderwerp weerbaarheid. Dat vermindert de uitval tijdens de opleiding en
legt de basis voor weerbare agenten na de opleiding.
Ten tweede wordt «achterstallig onderhoud» weggewerkt. Iedere agent
krijgt in de komende drie jaar een weerbaarheidstraining om weer op
niveau te komen en te blijven. Hiermee is per persoon in de doelgroep
eenmalig 32 uur gemoeid. Deze tijd komt bovenop de reguliere
trainingsuren.
Er komt ook structureel aandacht voor weerbaarheid in de Integrale
Beroepsvaardigheden Training (IBT) van de politie. Het huidige
IBT-programma wordt uitgebreid met trainingen die direct gerelateerd zijn
aan het optreden op straat of aan de benadering van bepaalde
doelgroepen of situaties. Voorbeelden zijn de AMOK-training voor het
groepsgewijze optreden bij vuurwapendreiging en training in horeca- en
evenementen-aanpak.
Tot slot wordt de zorg verbeterd in het geval het toch misgaat met een
agent. Dat gebeurt door laagdrempelige professionele opvang te
organiseren binnen de politie. Bovendien wordt de politie geschoold in
het vroegtijdig herkennen en erkennen van signalen bij collega’s, die
wijzen op mentale problematiek.
Communicatiemiddel/alarmsysteem
Op 15 februari jl. is de multidisciplinaire bewustwordingscampagne
«Portogewoon» gelanceerd. Naast investeringen in het netwerk om de
dekking te verbeteren op plekken waar dat nodig is, wordt geïnvesteerd in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 628, nr. 298

4

opleidingen. Het laatste moet vooral bijdragen aan een goede etherdiscipline door alle hulpverleners in het land. «Houd de berichten kort en
krachtig». De training in communicatievaardigheden zal structureel
onderdeel worden van het IBT nieuwe stijl.
Melding, registratie en evaluatie
Uit de inspecties komt naar voren dat de implementatie van het protocol
Geweld tegen politieambtenaren (GTPA) en de Eenduidige Landelijke
Afspraken bij agressie en geweld tegen werknemers met een publieke
taak (ELA) hebben geleid tot meer kennis bij leidinggevenden en
medewerkers over het beleid en maatregelen hieromtrent. Toch worden
volgens de Inspectie SZW incidenten nog onvoldoende structureel
gemeld, geregistreerd en geëvalueerd. Wat betreft het melden, registreren
en evalueren van incidenten bleken 5 korpsen in overtreding.
Er is dus ruimte voor verbetering, als het gaat om het uitgangspunt dat
incidenten zo veel mogelijk worden gemeld en geregistreerd en het
uitgangspunt dat daders van agressie en geweld altijd een reactie dienen
te krijgen. Om hier verbetering in te brengen, wordt het programma
Veilige Publieke Taak verder aangescherpt op dit punt. Dit is conform de
aanbeveling van de Inspectie SZW en naar aanleiding van het Algemeen
Overleg met de Tweede Kamer d.d. 22 november 2011 over dit
onderwerp.
Ook voor de politie als werkgever komt er in de eerste helft van 2012 een
voorlichtingstraject om de kennis over aangifte door de werkgever te
vergroten. Aangifte door de werkgever kan in beginsel altijd en is een
krachtig signaal richting dader en slachtoffer dat het slachtoffer niet alleen
staat. Omdat aangifte door de werkgever echter nog niet voldoende
bekend lijkt bij veel werkgevers, wordt dit voorlichtingstraject ingezet.
Daarnaast wordt de implementatie van de ELA, waarin de afspraken
omtrent melding, registratie en evaluatie zijn opgenomen, in 2012
uitgebreid onderzocht. In dit onderzoek worden zowel politie als Openbaar
Ministerie betrokken. Eind 2012 zal het onderzoek gereed zijn.
Tolerantienormen

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
28 684, nr. 327.

De Inspectie SZW heeft opgemerkt dat agressie op sommige plekken
binnen de politie nog steeds wordt gezien als behorend bij het vak. Het
moet duidelijker worden dat agressie en geweld onaanvaardbaar zijn.
Daartoe dient een norm te worden gesteld, als een duidelijke herkenbare
markering van de grens tot waar gedrag toelaatbaar is. Een norm vormt
een onmisbaar en stevig fundament voor de aanpak van de dader van
agressie en geweld. Het stellen van een norm en het naleven daarvan, is
de verantwoordelijkheid van de werkgever en niet van de werknemer. In
2008 is een landelijke norm vastgesteld en door alle ministers en vele
koepelorganisaties met een publieke taak ondertekend. Deze norm heeft
ook «zero tolerance» als basis en geeft de professional de ruimte om zijn
taak uit te voeren, maakt duidelijk dat zijn aanwijzingen dienen te worden
opgevolgd en dat hij zijn taak moet kunnen uitvoeren zonder ordeverstoring.
Uit de 2-meting Veilige Publieke Taak van 20111 blijkt echter, dat in de
beleving van slechts 52% van de werknemers, de organisatie deze of een
vergelijkbare norm heeft. Dit is onwenselijk. Daarom wordt in het voorjaar
van 2012 de norm van onacceptabel gedrag krachtig uitgedragen naar de
politie en andere werkgevers met een publieke taak. Die norm wordt
nader uitgewerkt naar gedragsniveau op basis van best practices en dient
als markering en leidraad voor het melden en doen van aangifte.
Daarnaast ontvangen medio 2012 werkgevers met een publieke taak
opnieuw de landelijke norm, met het verzoek deze – voor de eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 628, nr. 298

5

organisatie vast te leggen inclusief de uitwerking op gedragsniveau – uit
te dragen en te handhaven. De invulling hiervan door de werkgever zal
een belangrijk onderdeel zijn in de inspecties van de Inspectie SZW.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 628, nr. 298

6