Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1787
Vragen van het lid Van Meenen (D66) aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de examens in het voorgezet speciaal
onderwijs. (ingezonden 19 februari 2021).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 24 februari 2021).
Vraag 1
Deelt u de mening dat de voorgenomen maatregelen voor de examens in het
voortgezet speciaal onderwijs (vso) niet toereikend zijn en dat hiermee geen
uitvoering is gegeven motie van de leden Van Meenen en Van Raan over
aangepaste examens in het vso?1
Antwoord 1
Ik ben van mening dat ik toereikende maatregelen heb getroffen voor alle
leerlingen en kandidaten en tevens uitvoering heb gegeven aan de motie Van
Meenen/Van Raan.
Ik heb in aanloop naar mijn brief van 12 februari over de aanvulling op het
besluit over de eindexamens vo 2021 overleg gevoerd met een brede groep
partijen over mogelijke aanvullende aanpassingen aan de eindexamens 2021,
waaronder de staatsexamens. Hierbij zijn uiteenlopende opties overwogen,
waaronder het uitbreiden van de herkansingsregeling en het aanpassen van
de examenvorm van de college-examens. Er is hierbij ook meermaals
gesproken met LBVSO i.o. die, naast enkele aanvullende opties, dezelfde
opties heeft aangedragen die u in deze Kamervragen naar voren brengt.
In mijn afwegingen heb ik naast de noodzaak en wenselijkheid van verschillende opties, ook de uitvoerbaarheid hiervan gewogen. Uit overleg met het
College voor Toetsen en Examens (hierna: CvTE) is gebleken dat bijvoorbeeld
een derde herkansing voor alle leerlingen en kandidaten niet uitvoerbaar zou
zijn. Dit is een van de redenen dat ik uiteindelijk heb gekozen voor een
verdergaande maatregel, namelijk de duimregeling, omdat deze – in
tegenstelling tot een derde herkansing – ook voor staatsexamenkandidaten
kan worden toegepast. Hiermee wordt zowel het reguliere vo als staatsexamenkandidaten compensatie geboden voor de moeilijke omstandigheden. Ik
vind het daarbij van groot belang dat alle leerlingen die opgaan voor een

1

ah-tk-20202021-1787
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

diploma de mogelijkheid krijgen om een diploma van gelijke waarde te
behalen.
Ik word in het vertrouwen dat hiermee de juiste maatregelen zijn getroffen
voor vso-leerlingen gesterkt door de slagingspercentages van vorig jaar. Deze
heb ik met mijn brief van 12 februari jl. met uw Kamer gedeeld. De stijging
van 5,9 procentpunt bij de vso-kandidaten ten opzichte van het jaar ervoor is
een indicatie dat de maatregelen die in 2020 zijn getroffen succes hebben
gehad. Met de maatregelen die in 2021 worden getroffen, waaronder de
duimregeling, wordt dit pakket wordt wederom recht gedaan aan de
uitzonderlijke omstandigheden.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat 25 procent van de examenkandidaten nu twee
herkansingen geboden krijgt en dat de overige 75 procent van de vsoleerlingen misgrijpt? Zo ja, bent u bereid ook de certificaatkandidaten twee
herkansingen te bieden?
Antwoord 2
Zoals toegelicht in mijn brief van 12 februari jl. over de aanvulling op de
examenmaatregelen krijgen staatsexamenkandidaten die in 2021 opgaan voor
het diploma een uitgebreide herkansingsregeling. Zij kunnen dit jaar zowel
het CE als het college-examen van maximaal twee vakken op alle onderdelen
herkansen. Deze mogelijkheid wordt zowel geboden aan kandidaten die in
2021 opgaan voor het volledige vakkenpakket, als aan kandidaten die eerder
al certificaten hebben behaald en dit jaar de laatste vakken afronden om
daarmee een diploma te kunnen behalen. Voor de diplomakandidaten geldt
dat de noodzaak om herkansingen af te leggen het grootst is omdat zij
mogelijk vertraging oplopen als zij het volgend schooljaar willen starten met
een vervolgopleiding. Van de in totaal 8.500 staatsexamenkandidaten gaan
ruim 2.700 kandidaten op voor het diploma. Daarmee komt ruim 30% van het
totaal aantal staatsexamenkandidaten in aanmerking voor deze herkansingsregeling. Binnen de vso-kandidaten ligt het percentage iets hoger. In 2020
ging bijna 38% van de vso-kandidaten op voor het diploma en kwam
daarmee in aanmerking voor een herkansing.
In mijn brief over het staatsexamen van 12 februari jl. heb ik u toegelicht dat
het CvTE een verkenning heeft uitgevoerd naar de mogelijkheid om herkansingen te bieden aan certificaatkandidaten. Op basis van deze verkenning
heeft het CvTE bij mij aangegeven dat het bieden van een herkansingsmogelijkheid aan alle 5.800 certificaat-kandidaten (reguliere en vso-kandidaten) niet
uitvoerbaar is. De belangrijkste reden hiervoor is de omvang van deze groep.
De grootte van de groep maakt dat er veel (personele) capaciteit nodig is om
aan al deze kandidaten een herkansing te bieden. Naast correctoren voor de
centrale examens en andere examenbetrokkenen zijn er per mondeling
college-examen twee vakdocenten van het betreffende vak nodig die
optreden als examinator. Deze docenten verrichten de werkzaamheden voor
het staatsexamen naast hun reguliere werkzaamheden op hun eigen school
en zijn daarmee beperkt inzetbaar. Ook speelt het grote aantal locaties waar
staatsexamens wordt afgenomen een rol in de uitvoerbaarheid. Leerlingen
van vso-scholen leggen het staatsexamen namelijk af op hun eigen school.
Op die manier wordt een veilige en vertrouwde omgeving gecreëerd. Dat
betekent dat er naast de zes locaties voor reguliere staatsexamenkandidaten
op meer dan 100 vso-scholen examens worden afgenomen. Vanwege het
vaak kleine aantal examenleerlingen op vso-scholen kunnen examinatoren en
andere examenbetrokkenen niet optimaal worden ingezet. Als er bijvoorbeeld
één vso-leerling op een vso-school het vak Biologie wil herkansen, zullen er
twee examinatoren naar de school moeten reizen om het college-examen af
te nemen.
Bovenstaande geeft een inkijk in de complexiteit van de uitvoering van het
staatsexamen. Aanvullende werkzaamheden bovenop de reguliere organisatie
van het staatsexamen vragen veel van de voorziening en zijn daarmee in
sommige gevallen onuitvoerbaar. In mijn eerdergenoemde brief inzake het
staatsexamen heb ik toegelicht dat de organisatie van het staatsexamen
onder druk staat. Hier is ook al sprake van in een regulier examenjaar. De
uitvoering van de maatregelen die in 2021 worden getroffen ten aanzien van
het (staats)examen, namelijk de mogelijkheid tot het spreiden van het
centraal examen over twee tijdvakken en de extra herkansingen voor zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

CE als het college-examen, komt hier bovenop en vraagt veel van de
organisatie van het staatsexamen.
Naast bovengenoemde verkenning heeft het CvTE middels een brief eerder
bij mij aangegeven dat de uitvoeringsgrenzen van de examenketen bereikt
zijn. Het CvTE geeft aan dat de capaciteit van de keten volledig benut is bij de
uitvoering van de maatregelen die ik op 16 december heb aangekondigd en
er geen ruimte meer is voor de uitvoering van aanvullende maatregelen. Dat
geldt zowel voor de organisatie van het centraal examen als het staatsexamen. De brief van het CvTE is als bijlage toegevoegd aan mijn brief van
12 februari over de aanvulling op de examenmaatregelen.
Vraag 3
Bent u bereid ook bij het college-examen een verdeling te realiseren over
twee tijdvakken?
Antwoord 3
Staatsexamenkandidaten kunnen de afname van het centraal examen
spreiden over twee tijdvakken, net als leerlingen in het regulier onderwijs.
Voor de mondelinge college-examens is het niet mogelijk om een dergelijke
spreiding aan te bieden.
De college-examens worden grotendeels afgenomen in de periode na het
centraal examen en voor de start van het nieuwe schooljaar (in de maanden
juli en augustus). Deze beperkte tijdspanne maakt dat er weinig flexibiliteit
mogelijk is in de planning van deze examens. Daarnaast zou een dergelijke
uitbreiding van de afnameperiode van het mondelinge college-examen extra
capaciteit vragen binnen de organisatie van het staatsexamen. Zoals
bovenstaand toegelicht heeft het CvTE aangegeven dat de grenzen van de
uitvoerbaarheid voor de examenketen bereikt zijn. Tevens is de capaciteit
binnen het staatsexamen in een regulier examenjaar al schaars omdat hierbij
veelal docenten uit het regulier vo en vso worden ingezet. Zij zijn in de
zomerperiode beschikbaar voor deze aanvullende werkzaamheden. Een
eventuele uitbreiding naar de periode buiten de zomervakantie maakt het zeer
problematisch deze capaciteit te vinden. Een uitloop in het nieuwe schooljaar
zou daarnaast de soepele doorstroming van staatsexamenkandidaten naar
een vervolgopleiding hinderen.
Indien de planning van de college-examens voor een individuele kandidaat
tot problemen leidt, bijvoorbeeld door een beperkte belastbaarheid vanwege
ziekte, dan kan hij of zij dit aangeven. Het CvTE kijkt voor deze individuele
kandidaat dan hoe hier in de planning van zijn of haar examens rekening mee
gehouden kan worden.
Vraag 4
Bent u bereid de bijzitdocent of vertrouwenspersoon bij het mondelinge
examen een ruimere bevoegdheid te geven, zodat deze ook daadwerkelijk de
leerling kan helpen gedurende het examen door bijvoorbeeld een vraag te
verduidelijken?
Antwoord 4
De aanwezigheid van een vertrouwenspersoon bij het mondelinge examen is
een belangrijke faciliteit voor sommige kandidaten. De aanwezigheid van een
vertrouwenspersoon kan kandidaten geruststellen en een prettige sfeer
creëren voor de afname van het examen. Tot de huidige maatregelen behoort
al dat de vertrouwenspersoon:
– De kandidaat gerust kan stellen;
– De vraag van de examinator zo nodig letterlijk kan herhalen zodat de
kandidaat de vraag gesteld krijgt van iemand met een bekend gezicht;
– Kan aangeven dat de kandidaat even tijd nodig heeft om een antwoord te
formuleren als de examinator te snel doorgaat naar de volgende vraag.
De aanwezige docent of vertrouwenspersoon mag de kandidaat dus
ondersteunen, mits het de inhoud of beoordeling van de examinering niet
raakt. Het is mij bekend dat de vertegenwoordiging van de vso-leerlingen i.o.
van mening is dat de vertrouwenspersoon of docent de kandidaat door het
examen heen moet kunnen loodsen. Ik deel deze mening zolang dit uitsluitend betrekking heeft op het geruststellen van de kandidaat en het creëren
van een prettige sfeer. Dit mag geen effect hebben op de inhoud en het
niveau van het examen omdat het daarmee van invloed is op het diploma dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

door de kandidaat wordt behaald. Ik vind het van belang dat het examen dat
wordt afgenomen, en het uiteindelijke diploma dat wordt uitgegeven, valide
is en dezelfde maatschappelijke waarde heeft als ieder ander diploma.
Kandidaten moeten kunnen laten zien welke kennis zij in huis hebben en op
eigen kracht antwoord geven op de vragen van de examinator. De examinatoren worden jaarlijks getraind in het boven halen van de aanwezige kennis bij
een kandidaat en leren om te gaan met kandidaten met verschillende
ondersteuningsbehoeften. In de aanloop naar de komende examenperiode
zorg ik ervoor dat over het kader van wat er mogelijk is duidelijk wordt
gecommuniceerd onder de afnemers van het staatsexamen.
Vraag 5
Op welke manier worden leerlingen middels het Nationaal Programma
Onderwijs extra ondersteund bij de examenvoorbereiding?
Antwoord 5
In mijn brief van 12 februari heb ik aangekondigd dat er 37 miljoen euro
beschikbaar komt voor extra ondersteuning van examenleerlingen. Dit geld is
beschikbaar voor alle leerlingen in het bekostigd onderwijs. Scholen beslissen
zelf hoe zij dit geld inzetten, zodat zij zelf kunnen afwegen welke vorm van
ondersteuning het meest passend is. Dit kan bijvoorbeeld gaan om een
additionele inzet van docenten die reeds in dienst zijn bij de school, maar ook
het inzetten van externe ondersteuning. Alle scholen, inclusief vso-scholen
die leerlingen voorbereiden op het behalen van het diploma in 2021, zullen
dit geld ontvangen.
Vraag 6
Deelt u de mening dat de clausule over kernvakken bij de duimregeling geen
goede constructie is voor het vso, gezien diplomakandidaten vaak als restant
nog één tot drie kernvakken moeten afleggen en dat 75 procent van de
deelcertificaatleerlingen dus geen gebruik kan maken van deze regeling?
Antwoord 6
Nee, die mening deel ik niet. Zoals ik aan uw Kamer meldde is de duimregeling van toepassing op alle kandidaten die dit jaar opgaan voor een diploma
en met de inzet daarvan alsnog kunnen slagen. Omdat de duimregeling
betrekking heeft op de uitslag die in dit jaar bepaald wordt, kan deze ook
worden ingezet voor vakken die in een eerder jaar zijn afgesloten. Indien een
diplomakandidaat dit jaar alleen kernvakken aflegt, heeft dit dus geen effect
op de toepasbaarheid van de duimregeling en mag de kandidaat de duim
leggen op een niet-kernvak dat eerder is afgelegd. De reden om de kernvakken buiten beschouwing van de voornoemde maatregel te laten is om voor
alle leerlingen te borgen dat het diploma volwaardig is voor doorstroom naar
het vervolgonderwijs. Ik wil alle leerlingen die in 2021 opgaan voor het
diploma een mogelijkheid bieden om een gelijkwaardig diploma te behalen.
Naast het feit dat ik inhoudelijk geen aanleiding zie tot aanpassing van deze
maatregel, vind ik het ook niet in het belang van de leerling om een
uitzondering te maken voor een specifieke groep.
Vraag 7
Bent u bereid de duimregeling (zonder kernvakregel) een jaar te verlengen en
dus met twee jaar te verankeren?
Antwoord 7
Op dit moment kan er niet met enige zekerheid een inschatting worden
gemaakt over het effect dat het coronavirus zal hebben op schooljaar
2021–2022. Daarom neem ik op dit moment alleen maatregelen die betrekking
hebben op het huidige schooljaar. Als blijkt dat er volgend schooljaar
eveneens maatregelen nodig zijn ten aanzien van de examens zal ik hier op
een later moment een beslissing over nemen.
Vraag 8
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het debat over de ontwikkelingen
rondom het coronavirus gepland op 24 februari a.s?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Antwoord 8
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5