Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 620

Beleidsdoelstellingen op het gebied van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nr. 168

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 april 2016
Om de positie van de patiënt te verbeteren, is het noodzakelijk om meer
betrouwbare en begrijpelijke informatie voor patiënten beschikbaar te
hebben. Informatie op basis waarvan patiënten kunnen kiezen voor een
ziekenhuis, een behandelaar of behandeling. Samen beslissen op basis
van goede informatie, de kansen en risico’s van een behandeling, de
bijwerkingen en alternatieven maakt dat betere besluiten worden
genomen. Daarom zijn in het Jaar van de transparantie stappen gezet die
onomkeerbaar leiden tot een betere informatievoorziening voor patiënten
in de medisch specialistische zorg. In maart 2016 is het Jaar van de
transparantie geëindigd. Met deze brief informeer ik u over de resultaten
en vervolgstappen.
Veel is bereikt
Mede dankzij de inspanningen professionals in de zorg, van verzekeraars,
van patiënten en van hun organisaties, te weten de Nederlandse Patiënten
en Consumenten Federatie (NPCF), de Federatie van Medisch Specialisten
(de Federatie), Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN), de
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en Nederlandse
Federatie van Universitaire Medische Centra (NFU), Zelfstandige Klinieken
Nederland (ZKN), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het Kwaliteitsinstituut is het afgelopen jaar veel bereikt.
In de eerste plaats zijn zoals in de brief van 2 maart 2015 toegezegd
53 acties gestart die bijdragen aan meer en betere informatie voor de
patiënten (Kamerstuk 32 620, nr. 149). Van deze 53 acties zijn er ondertussen 35 afgerond, 13 liggen op schema en vijf hebben vertraging
opgelopen. Ten tweede hebben we zoals ook toegezegd de focus van de
kwaliteits- en doelmatigheidsagenda gelegd op de 30 meest voorkomende
aandoening. Voor deze aandoeningen werken we nu samen met de

kst-32620-168
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 620, nr. 168

1

betrokken partijen aan een permanente planmatige verbetercyclus, die
bovendien bijdragen aan meer informatie voor de patiënt zoals keuzehulpen en pagina’s op kiesBeter.nl. Tot slot zijn 300 richtlijnen voorgedragen voor inschrijving van het Register van het Kwaliteitsinstituut. Ook
hier liggen we goed op stoom want ruim 200 richtlijnen zijn ondertussen
ingeschreven. Hieronder ligt ik deze resultaten nader toe.
Resultaten van de 53 acties
Er is dit jaar voor patiënten veel informatie ontwikkeld en vindbaar
gemaakt. Patiënten kunnen op ZorgkaartNederland.nl voor 251 aandoeningen gebruik maken van keuzehulpen om de best passende aanbieder
te kiezen voor het behandelen van hun aandoening. Er zijn nieuwe
keuzehulpen beschikbaar voor bijvoorbeeld mensen die overwegen een
knie of heup te laten vervangen. Patiënten kunnen nu over ruim 150
aandoeningen en zorgvragen korte informatieve teksten vinden over wat
goede zorg is. Er is informatie beschikbaar gekomen over revalidatiezorg
en palliatieve zorg. Patiënten kunnen nu eenvoudiger betrouwbare
bronnen vinden en omdat kiesBeter.nl, ZorgkaartNederland.nl en
Thuisarts.nl nu naar elkaar verwijzen, vinden patiënten makkelijker de
weg.
Ik ben Jan en ik ben 58 jaar. Tijdens de gladheid ben ik gevallen.
Daardoor kreeg ik veel pijn in mijn schouder en ik kon mijn arm niet
meer heffen. Op een gegeven moment verergerde mijn klachten en
kon ik mijn werk in de thuiszorg niet meer uitoefenen. Ik ben toen
naar de huisarts gegaan die mij heeft doorverwezen naar het
ziekenhuis in de buurt. Maar in het gesprek met de orthopeed kreeg
ik voor mijn gevoel te weinig informatie en uitleg. Er was nauwelijks
ruimte voor het stellen van vragen. Ik ben daarna op aanraden van
mijn zwager gaan kijken op de website van Zorgkaart Nederland. Zo
vond ik een andere kliniek met goede waarderingen. Ik heb een
afspraak gemaakt met deze kliniek. Hier kreeg ik goede informatie
over de mogelijkheden, de kans van slagen en de voor- en nadelen.
De arts nam uitgebreid de tijd om mij voor te lichten en ik kreeg ook
informatie op papier mee naar huis. Ik had de mogelijkheid om mijn
vragen over herstelduur, mogelijke complicaties en gevolgen voor
mijn werk en vrije tijd te stellen. Dat vond ik erg belangrijk. Als je
goed geïnformeerd bent over de behandeling en al je vragen kunt
stellen, dan weet je waarvoor je kiest.
Er is ook veel bereikt dat niet meteen bijdraagt aan gezamenlijke
besluitvorming maar wel belangrijk is voor de positie van de patiënt. Zo is
er meer informatie over de zorgpolis. Veel mensen vinden het ingewikkeld
om een zorgpolis te kiezen. Zorgverzekeraars hebben in het actieplan
Kern-gezond afspraken gemaakt om hun aanbod voor verzekerden
inzichtelijker te maken en het overstappen eenvoudiger.
In 2015 en 2016 werken zorgverzekeraars en zorgaanbieders samen aan
een polischecker. Hiermee kan een ziekenhuis vooraf inzicht verkrijgen of
een behandeling voor medisch specialistische zorg voor die patiënt voor
vergoeding in aanmerking komt. Dit om te voorkomen dat een verzekerde
achteraf wordt geconfronteerd met een ziekenhuisrekening die niet
(volledig) wordt vergoed. Tijdens het afgelopen overstapseizoen bleek dat
de contractering van ziekenhuizen, universitair medische centra en
zelfstandige klinieken vertraging had opgelopen. Daardoor was het voor
verzekerden niet altijd duidelijk met welke polis zij bij welke instellingen in
1

Deze 25 overlappen voor 19 aandoeningen met de genoemde 30, daarnaast is zo’n keuzehulp
er nu ook voor zes andere aandoeningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 620, nr. 168

2

2016 terecht kunnen. Ik heb afspraken gemaakt met zorgaanbieders,
zorgverzekeraars en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over verbetering
van het contracteringsproces zodat verzekerden tijdens de volgende
overstapperiode beter weten bij welke zorgaanbieders zij met welke polis
terecht kunnen. Het zal nooit zo zijn dat alle contracten voor half
november zijn gesloten. Dat hoeft ook niet, bijcontracteren kan in het
belang van de patiënt zijn. Wel moet volstrekt helder zijn wat een polis
aan zorgaanbod biedt en wat niet. De aanvullende afspraken zullen
hiertoe moeten leiden.
Samen met je patiënt beslissen welke behandeling voor haar het
beste is, dat doe ik eigenlijk altijd al. Ten minste, dat dacht ik. Tot ik
aan de slag ging met het maken van een Consultkaart. Samen met
de NPCF, collega-gynaecologen en met de nieuwe richtlijn in de
hand. Voor de specifieke aandoening zijn er 5 behandelopties,
waarvan er 1 een erg grote impact heeft op de patiënt. Bovendien
komt die behandeling in de praktijk niet zo vaak voor. Pas als echt
niets anders werkt. Maar als je met patiënten echt volledig in
gesprek wil, moet je álle opties even bespreken. Dat realiseerde ik
me eigenlijk pas toen ik de Consultkaart in mijn eigen spreekuur ging
testen. Een goede eye opener!
In bijlage 12 zijn van alle voorgenomen 53 projecten de status, de concrete
resultaten en de nog te verwachten resultaten beschreven. In mijn brief
van 2 maart 20153 beschreef ik aan de hand van een patient journey welke
informatie patiënten in elke fase kunnen verwachten. De resultaten van
het Jaar van de transparantie laten zien dat grote stappen zijn gezet en dat
de partijen erin zijn geslaagd om vrijwel de hele route van de patiënt te
voorzien van betere informatie. Ik geef alle partijen een groot compliment
voor de resultaten die gezamenlijk zijn bereikt.
Focus op 30 aandoeningen
Van de 30 aandoeningen is voor patiënten veel informatie beschikbaar
gekomen. Zo zijn voor 25 aandoeningen pagina’s beschikbaar op
kiesBeter en zijn voor 194 van de 30 aandoeningen keuzehulpen
beschikbaar om de best passende aanbieder te kiezen voor het behandelen van hun aandoening. Bijlage 25 laat zien welke informatie van de
30 aandoeningen voor patiënten beschikbaar is.
Daarnaast is met geld van VWS voor 20 van de 30 aandoeningen de
volledige kwaliteitscyclus in kaart gebracht op basis van deskresearch en
in sessies met experts. Daarbij zijn witte vlekken benoemd waaruit
actieplannen zijn ontwikkeld. In mei wordt dat voor de overige 10 gedaan.
Het gaat hierbij om het ontwikkelen van richtlijnen, zorgstandaarden, het
wegnemen van belemmeringen in de bekostiging et cetera. Ik informeer u
daarom na de zomer over de voortgang op deze 30 aandoeningen, de
actieplannen en de uitvoering daarvan.
Om de continuïteit van transparantie over kwaliteit te waarborgen heb ik
met partijen in de medisch specialistische zorg heldere afspraken gemaakt
wie de regie houdt op de ontwikkeling en aanlevering van indicatoren. Het
Kwaliteitsinstituut werkt deze afspraken nu uit. Dit jaar hebben de partijen
zich onder voorzitterschap van het Kwaliteitsinstituut verenigd in een
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 32 620, nr. 149.
Van de 25 keuzehulpen op ZorgkaartNederland – zie eerder – zijn er 19 opgenomen in de lijst
van 30.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 620, nr. 168

3

bestuurlijk overleg transparantie waarmee de afspraken langdurig
gewaarborgd zijn.
300 richtlijnen in het Register van het Kwaliteitsinstituut
In het achterliggende jaar zijn 200 van de 300 richtlijnen uit de richtlijnendatabase van de Federatie opgenomen in het Register van het Kwaliteitsinstituut. Deze richtlijnen zijn nu tripartiet (door aanbieders, verzekeraars
en patiënten) onderschreven als de standaard voor de zorg.
Aandacht voor de uitkomst
Naast de gezamenlijke inspanningen van partijen voor het verbeteren van
de (informatie)positie van de patiënt, wil ik graag ook stilstaan bij de
mensen die in de zorg zelf werken. Ik heb het afgelopen jaar weer veel
inspirerende voorbeelden gezien van artsen die hard werken om de
positie van hun patiënt te versterken. Ook zij hebben veel initiatieven
genomen die bijdragen aan meer en betere informatie voor de patiënt. Ik
noem als voorbeeld het samenwerkingsverband DREAM-TiH6 dat
aantoont dat transparantie van uitkomsten leidt tot verbetering van
kwaliteit van zorg en emancipatie van de reumapatiënt en een leidende rol
heeft in ICHOM7. Ik noem ook hart.volgers.org. dat naar eigen zeggen een
positieve bijdrage wil leveren aan de kwaliteit van leven van toekomstige,
bestaande en oud-patiënten, alsook
familieleden en andere mensen in de directe omgeving van patiënten. Ze
doen dit door hen met elkaar te verbinden en hen de mogelijkheid te
bieden om ervaringen uit te wisselen in een volledig transparante
omgeving waar de kwaliteit van de informatie wordt gewaarborgd door
actieve deelname van topexperts. Hun expertise is online zeer laagdrempelig beschikbaar.
Bij dit soort initiatieven zijn vaak artsen betrokken die op voet van
gelijkwaardigheid met hun patiënten willen overleggen. Dit is een mooie
ontwikkeling in het licht van mijn ambitie om de positie van de patiënt te
verstevigen. Ik heb het initiatief genomen om deze voorlopers te
versterken, bijvoorbeeld via de diverse praktijkteams die ik heb ingesteld
om vanuit VWS mee te denken, de mogelijk om health deals te sluiten en
door te experimenteren met health impact bonds.
Maar er moet meer gebeuren: informatie voor patiënten is vaak medisch
van aard, en gaat minder over sociale aspecten. Een patiënt vertelde laatst
dat de tumor wel uit zijn lijf was gehaald maar nog niet uit zijn gedachten.
Dat heeft natuurlijk gevolgen voor zijn kwaliteit van leven. De weg die een
patiënt aflegt is vaak langer dan tot en met de behandeling. Daarom is
informatie nodig die antwoord geeft op de vraag van een patiënt hoe zijn
of haar leven eruit ziet na de behandeling: kan ik weer een gewoon leven
leiden, heeft het invloed op mijn werk, op mijn relatie. Ik vind dit
belangrijk en ik zie dat partijen er ook werk van maken. Zo worden
uitkomstindicatoren ontwikkeld die dat inzicht kunnen bieden aan
patiënten. Partijen onderkennen dat psychosociale zorg een onlosmakelijk
onderdeel is van de behandeling van een ernstige somatische aandoening
en werken aan het beter inbedden van psychosociale zorg in de bekostiging van de medisch specialistische zorg8.

6

http://www.dreamregistry.nl.
ICHOM: International consortium on health outcome indicators.
8
Kamerstuk 25 424, nr. 289.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 620, nr. 168

4

Vermindering registratielast
Iedereen is voor betere zorg en betere informatie voor patiënten, maar het
verzamelen van die informatie gaat vaak gepaard met het registreren van
gegevens. Ik constateer bij de partijen gelukkig een grote ambitie om
tegelijk te werken aan het verbeteren van de transparantie en aan het
verbeteren van het registratieproces. Ik heb afgelopen jaar subsidie
gegeven – zie bijlage met acties – voor het versnellen van registratie aan
de bron. Gegevens worden één keer aan de bron geregistreerd en kunnen
dan voor de verschillende doeleinden – declaratie, kwaliteit, sturing –
worden gebruikt.
Veel zorgverleners hebben vragen bij het nut van het verzamelen van
grote hoeveelheden gegevens en dat leidt tot frustraties. Ook ik heb daar
grote vraagtekens bij. Is het echt nodig om tientallen gegevens te
verzamelen over iedere behandeling? Wat zeggen bergen indicatoren en
gegevens als op basis van een overzichtelijke, onderscheidende en
betekenisvolle set daadwerkelijk inzicht kan worden gekregen. Het is
daarom noodzakelijk om indicatoren te schrappen en om te stoppen met
het verzamelen van gegevens die niemand gebruikt. Ik deed die oproep al
eerder maar besef dat het moeilijk is om de omslag te maken. Ik heb
daarom de partijen uit de medisch specialistische zorg uitgenodigd om
gezamenlijk de administratieve lasten waar de zorgprofessionals concreet
last van hebben aan te pakken. Dit kan gebeuren in een vergelijkbaar
traject dat ik heb gelopen met de huisartsen en dat nu navolging vindt in
de andere onderdelen van de eerste lijn. Ik heb daar wel de professionals
bij nodig. Zij weten wat nuttig en belangrijke administratie is en wat
zinloos is.
En nu verder
Met deze resultaten zijn we er nog niet. Zoals ik een jaar geleden schreef
is nog een flinke inspanning nodig om onze ambitie dat iedere patiënt
voor elke vraag in elke fase van de behandeling relevante informatie kan
vinden of krijgt aangereikt, volledig te realiseren. Daarom heb ik voor de
komende tijd jaarlijks € 5 miljoen beschikbaar gesteld.
Om succesvol invulling te geven aan samen beslissen is het belangrijk dat
er afstemming is tussen de verschillende sectoren: huisartsenzorg,
medisch-specialistische zorg en GGZ-zorg hebben elkaar nodig. We gaan
daarom door in de medisch specialistische zorg om ervoor te zorgen dat
ingezette acties worden afgerond en een vervolg krijgen. Maar we gaan
ook uitbreiden.
• De drie goede vragen9 worden geïntroduceerd in de huisartsenpraktijk.
Niet alleen voor de zorg die door de huisarts zelf wordt geleverd, maar
ook wanneer de huisarts een patiënt doorverwijst voor een diagnose
of behandeling.
• Met de partijen in de Ggz heb ik naar aanleiding van de «Agenda voor
gepast gebruik en transparantie in de Ggz»10 afgesproken dat er meer
begrijpelijke informatie beschikbaar komt die ook eenvoudig vindbaar
is voor patiënten.
Het Kwaliteitsinstituut heeft dit jaar laten zien de regie te kunnen voeren.
Op mijn verzoek neemt het Kwaliteitsinstituut daarom opnieuw de regie
en is al in overleg met de betrokken partijen om kansrijke activiteiten te
verkennen. Ik publiceer binnenkort de criteria voor het aanvragen van
subsidie om relevante projecten te versnellen.
9
10

www.3goedevragen.nl.
Kamerstuk 25 424, nr. 292.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 620, nr. 168

5

Met de inspanning van alle partijen hebben we afgelopen jaar een sprong
voorwaarts gemaakt in het vergroten van de transparantie over de
kwaliteit van zorg. Patiënten krijgen meer heldere informatie voor, tijdens
en na de behandeling en steeds vaker wordt het goede gesprek gevoerd
in de spreekkamer. Dit belangrijke proces dient ook in de komende jaren
voldoende aandacht te krijgen van alle betrokken partijen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 620, nr. 168

6