Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 997

Vliegramp MH17

Nr. 157

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA EN VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 december 2020
Hierbij sturen wij u het rapport1 van de Inspectie Overheidsinformatie en
Erfgoed (IOE) over de duurzame toegankelijkheid van de informatie rond
het neerhalen van vlucht MH17 en de manier waarop door de betrokken
overheidsorganisaties invulling is gegeven aan het project «Blijvend in
ons geheugen» (BIOG).2 In deze brief hebben wij tevens onze beleidsreactie opgenomen.
Aanleiding tot het inrichten van het project BIOG was de motie van het lid
Omtzigt tot het opzetten van een apart archief en een index van
MH17-materiaal.3 Het overleg van secretarissen-generaal (SGO) gaf in dit
verband aan de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
(NCTV) de opdracht om de aanpak Rijksbreed te coördineren.
Tevens zijn in het overleg tussen alle betrokken ministeries, het Nationaal
Archief, de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) en de Onderzoeksraad voor
Veiligheid (OVV) de archieven met betrekking tot het dossier MH17 als
hotspot benoemd.
Het project BIOG beoogde een gecoördineerde en eenduidige aanpak te
bevorderen. Oogmerk hiervan is dat alle MH17-informatie nu en komende
jaren blijvend wordt bewaard en, waar nodig, uitgezonderd van vernietiging op termijn. De betrokken ministeries zijn op grond van de
Archiefwet 1995 zelf verantwoordelijk voor de archivering van hun
MH17-informatie.4

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 33 997, nr. 89.
3
Kamerstuk 33 997, nr. 73.
4
De Inspectie wijst er in dit verband ook op dat te verwachten is dat nog jarenlang nieuwe
MH17-informatie gecreëerd zal worden.
2

kst-33997-157
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 997, nr. 157

1

Beschouwing
Algemeen beeld van het rapport is dat de betrokken organisaties
consciëntieus hun MH17-informatie hebben veiliggesteld. Duurzame
toegankelijkheid van de MH17-informatie is echter nog niet gegarandeerd.
Overeenkomstig de Archiefwet 1995 wordt deze informatie voorlopig nog
niet overgebracht naar het Nationaal Archief en blijft ze onder beheer van
de betrokken organisaties.5
In haar beschouwing stelt de Inspectie dat de vraagstukken die een aantal
organisaties heeft ervaren met de archivering van hun MH17-infomatie
illustratief zijn voor het digitale archiefbeheer in de huidige tijd. De
aanbevelingen in het rapport zijn bedoeld als aansporing voor de
betrokken organisaties in hun verantwoordelijkheid voor het transparant
houden van de overheidsinformatie.
Beeld en beschouwing onderschrijven wij. De aanbevelingen in het
rapport betreffen niet alleen de archivering van MH17-informatie, maar
daarenboven de informatiehuishouding van de overheid in bredere zin.
Onze navolgende reactie bij dit rapport betreft dan ook de verbetering van
de informatiehuishouding van het Rijk als zodanig naast enkele specifieke
aanbevelingen over de archivering rond het neerhalen van vlucht MH17.
Verbetering informatiehuishouding
Om het informatiebeheer in bredere zin te ondersteunen en te verbeteren
is binnen het Rijk het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI) ontwikkeld.6 Voor bijvoorbeeld archivering van e-mail,
publieke websites en appberichten, waarvan het belang in een aantal
aanbevelingen van het rapport wordt onderstreept, zijn kaders en
handreikingen opgeleverd. De implementatie hiervan bij de departementen wordt door RDDI ondersteund, bijvoorbeeld middels kennissessies. Voorts wordt voor webarchivering een voorziening van centrale
harvesting geleverd. RDDI is deze zomer tevens een project gestart rond
het archiveren van berichten van sociale media.
De aanpak van de archivering van MH17-informatie heeft tevens lessen
opgeleverd voor het archiveren van informatie met betrekking tot de
huidige crisis COVID-19. De NCTV heeft de aanpak om alle relevante
informatie omtrent de COVID-19 crisis binnen het Rijk blijvend te bewaren
gecoördineerd in nauwe samenwerking met Chief Information Officer
(CIO) Rijk en het Nationaal Archief. Het RDDI ondersteunt de centrale
overheden bij de uitvoering van hun aanpak voor zover het de informatiehuishouding raakt.7 De coördinatie voor de lange termijn is overgedragen
aan het interdepartementale programma-DG COVID-19.
Hiermee wordt ervoor gezorgd dat zowel tijdens als na deze crisis een
goede reconstructie van het overheidshandelen kan plaatsvinden.
Bezien wordt op welke wijze de archivering bij grote maatschappelijke
gebeurtenissen, waarbij de nationale crisisstructuur wordt ingezet, een
plek kan krijgen in het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming.

5

Zo wordt ook voorkomen dat archiefmateriaal van MH17 wordt afgezonderd uit de bestaande
samenhang en uit context geraakt, hetgeen reconstructie achteraf zou kunnen frustreren.
6
Zie https://www.informatiehuishouding.nl.
7
Kamerstukken 26 643 en 31 490, nr. 683, d.d. 26-05-20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 997, nr. 157

2

Archivering MH17-informatie
Een van de aanbevelingen in het rapport is het beleggen van een
coördinatiepunt waar afbakeningsvragen over nieuwe of al bestaande
MH17-informatie beantwoord kunnen worden. Deze coördinatie zou ook
gelden voor eventuele aanvullende maatregelen voor de archivering.
In reactie hierop is te zeggen, dat het de verantwoordelijkheid van de
zorgdrager is wat binnen de afbakening van de hotspot valt. Het Nationaal
Archief kan wat betreft het Rijk hierbij helpen door hulpmiddelen aan te
bieden, zoals een standaard afbakeningsdocument, door ervaringen te
delen en waar nodig te adviseren bij vragen van zorgdragers. De
afbakening en verantwoording hierover is en blijft een keuze en een
formeel besluit van de zorgdrager.
Wel is het goed om op grond van de aanbevelingen nog eens stil te staan
bij de hotspotmethodiek als zodanig. Zo wijst het rapport op de
verbinding tussen de selectielijst en hotspotlijst. Deze twee instrumenten
zijn nu op twee aparte plekken van de website van het Nationaal Archief te
vinden. Een dergelijk aspect zal evenals de ervaringen met hotspots in de
afgelopen jaren worden meegenomen bij de actualisering van de
handreiking Waardering en Selectie.8
Tevens is een suggestie van het rapport om ook andere overheidslagen of
particuliere partijen te betrekken bij nadere maatregelen van archivering.
Wij zien hier echter geen specifieke, coördinerende taak voor ons
weggelegd. Hiervoor is het speelveld bovendien te complex. Bovendien
zien wij dat ook de andere overheden hun verantwoordelijkheid nemen,
zoals blijkt uit de ledenbrief van de VNG van 19 mei jl., waarin zij
gemeenten aanspoort tot het vastleggen van de crisis COVID-19 als
hotspot.9 Wel kan kennis over de hotspotmethodiek worden gedeeld in
het kennisnetwerk Informatie en Archief (KIA) voor de archief- en
informatiesector.10
Wat betreft de aanbeveling om organisaties met een wens tot vervroegde
overbrenging te adviseren over de mogelijkheden en de te nemen
stappen gaat het Nationaal Archief met zorgdragers die dat overwegen de
randvoorwaarden doornemen en de mogelijkheden verkennen. Waar het
kan zal worden overgegaan tot vervroegd overbrengen. Randvoorwaarden zijn naast die van technische aard onder meer dat de archiefvormer er zelf voor zorgt dat de documenten in goede, geordende en
toegankelijke staat zijn en er in beginsel geen beperkingen zijn op de
openbaarheid. Omdat het naar verwachting veelal gaat om beperkt
openbaar archief, kan dit de mogelijkheid tot vervroegde overbrenging
sterk reduceren.
Ten aanzien van de informatieoverzichten van de zorgdragers die zijn
gepubliceerd op de website van het Nationaal Archief stelt het rapport
vast dat actualisering niet is gegarandeerd. Bovendien heeft het Nationaal
Archief de indruk dat de gepubliceerde informatieoverzichten slechts
beperkt worden geraadpleegd.
Wij wijzen erop dat het aan de zorgdragers zelf is om wijzigingen in de
overzichten aan te brengen, indien zij daartoe aanleiding zien. In voorkomende gevallen is dit inmiddels ook gebeurd. Deze afweging kunnen
8

«Belangen in Balans», https://www.nationaalarchief.nl/archiveren/kennisbank/handreikingwaardering-en-selectie.
9
https://vng.nl/nieuws/nieuwe-ledenbrief-met-handvatten-uitvoering-archiefwet.
10
https://kia.pleio.nl/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 997, nr. 157

3

zorgdragers alleen zelf maken. Het Nationaal Archief heeft in het
actualiseren zelf geen actieve rol. Wel is hier in de periodieke Strategische
Informatie Overleggen (SIO’s) tussen het Nationaal Archief en de
zorgdragers aandacht voor gevraagd.
Voor de suggestie in het rapport om een onderzoeksgids samen te stellen
zijn de betreffende interne overzichten van betrokken afdelingen te divers
en vereisen deze te veel bewerking om tot een goede en bruikbare
onderzoeksgids te worden omgevormd.
Tot slot
De bredere aanbevelingen die voortkomen uit dit rapport zullen voorts
besproken worden in het beraad van de CIO’s van het Rijk en de stuurgroep RDDI, bijvoorbeeld bij de actualisatie van het Meerjarenplan
Verbetering Informatiehuishouding Rijk. Zo kan worden bezien of
bestaande afspraken over archivering bijstelling vergen om aan de
aanbevelingen effectief gevolg te kunnen geven.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 997, nr. 157

4