Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 345

Aanpak huiselijk geweld

31 015

Kindermishandeling

34 907

Initiatiefnota van de leden Van den Hul, Dijksma
en Kuiken: «Geweld achter de voordeur: de
schaamte voorbij»

Nr. 206

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2018
In navolging op het programma «Geweld hoort nergens thuis»
Programma aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2018–2021,
Kamerstukken 28 345, 31 015 en 34 907, nr. 185 ), ontvangt u hierbij de
eerste voortgangsrapportage van dit programma1.
De eerste voortgangrapportage laat zien dat de uitvoering van het
programma voortvarend is opgepakt en dat de randvoorwaarden om tot
een succesvolle aanpak te komen zijn neergezet. Het betreft onder meer
het vormen van regio’s en het financieren en aanstellen van regionaal
projectleiders, zodat de regio’s aan de slag kunnen met een eigen aanpak
voor de uitvoering van de programmalijnen en het opzetten van
leerkringen. Om te zorgen dat we huiselijk geweld en kindermishandeling
eerder en beter in beeld krijgen, zijn het afgelopen jaar de afwegingskaders voor de verbeterde meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling gemaakt en is de nieuwe werkwijze van Veilig Thuis ontwikkeld. Er
worden niet twee maar drie pilots ondersteund in de doorontwikkeling
naar een centrum voor huiselijk geweld en kindermishandeling onder één
dak en de bestrijding van huiselijk geweld en kindermishandeling is een
van de onderwerpen van de veiligheidsagenda voor de periode 2019–2022
(Kamerstukken 28 684 en 29 628, nr. 540).
Met deze brief informeren wij u achtereenvolgens over de veiligheidsagenda, bespreekbaar maken, signaleren, veilig thuis, centra Seksueel
geweld, vrouwenopvang, traumascreening, schadelijke traditionele
praktijken, ouderenmishandeling en monitoring.

1

kst-28345-206
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

1

Inleiding
Geweld hoort nergens thuis, maar toch zijn huiselijk geweld en kindermishandeling de meest voorkomende gevallen van geweld die in Nederland
plaatsvinden. In omvang en impact vormen zij samen één van de grootste
geweldsvraagstukken van de samenleving. Dit werd nog eens onderstreept door de tussenresultaten van het onderzoek van het Verweij
Jonker Instituut naar de effectiviteit van de aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling, dat op 19 november van dit jaar werd gepubliceerd.
Bij 92% van de gezinnen uit het onderzoek die zijn gemeld bij Veilig Thuis
was sprake van partnergeweld en/of direct geweld tegen kinderen. Binnen
het gezin vinden gemiddeld 71 geweldsincidenten per jaar plaats voordat
er een melding wordt gedaan bij Veilig Thuis. 44% van de betrokken
ouders heeft in de eigen jeugd huiselijk geweld meegemaakt. 15% van de
ouders heeft een klinisch trauma en 29% van de kinderen heeft een
klinisch trauma opgelopen. De tussenresultaten bevestigen dat de
gevolgen van huiselijk geweld en kindermishandeling zeer ernstig zijn.
Het heeft grote en vaak levenslange gevolgen.
Slachtoffers ondervinden vaak medische, sociale en psychische gevolgen.
Daarnaast is de impact op de samenleving enorm in termen van verminderde schoolprestaties, schooluitval, zorgkosten en arbeidsverzuim. De
maatschappelijke kosten worden geschat op vele miljarden euro’s per
jaar.2 Onderzoeksbureau Cebeon heeft gepoogd op casusniveau de
maatschappelijke kosten van een geweldsincident in beeld te brengen.
Het lid Van den Hul heeft in het AO aanpak kindermishandeling en
huiselijk geweld van 21 juni jl. (Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 201)
gevraagd naar berekeningen op casusniveau. Het cijferbeeld moet worden
beschouwd als een indicatieve vingeroefening van mogelijk zichtbare
maatschappelijke kosten die min of meer direct samenhangen met de
beschreven (fictieve) gebeurtenis van huiselijk geweld. In de bijlage treft u
deze berekeningen aan3. De eerste casus betreft geweld tussen twee
volwassenen, waarbij er één uit huis vlucht. De directe kosten zijn
becijferd op bijna € 40.000,–. De tweede casus betreft een voorbeeld van
geweld tussen ouders met jonge kinderen als getuige. De directe
maatschappelijke kosten hiervan zijn becijferd op een totaalbedrag van
ruim € 60.000,–. De derde casus betreft een voorbeeld van financieel
misbruik en geweld van een inwonende verslaafde zoon tegen zijn oude
moeder. De directe maatschappelijke kosten van deze casus zijn becijferd
op een totaalbedrag van ongeveer € 78.000,–. De berekeningen geven
geen inzicht in bredere maatschappelijke kosten van huiselijk geweld. De
kosten van de lange termijn effecten zijn niet meegenomen. Evenmin zijn
in de berekening private kosten meegenomen voor betrokken gezinsleden, zoals verhuiskosten en derving van inkomsten.
Veiligheidsagenda
De urgentie van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling
komt ook tot uitdrukking in de Veiligheidsagenda voor de periode
2019–2022 (Kamerstukken 28 684 en 29 628, nr. 540). De Veiligheidsagenda
beschrijft de prioriteiten van de politie en bevat de landelijke beleidsdoelstellingen van de politie. Deze worden ten minste eenmaal in de vier jaar
vastgesteld door de Minister van Justitie en Veiligheid in samenspraak
met het College van procureurs-generaal en de regioburgemeesters.
Naast de onderwerpen waarvoor concrete beleidsdoelstellingen zijn
geformuleerd, wordt een aantal onderwerpen benoemd die belangrijk
2

P. Speetjens, F. Thielen, M. ten Have, R. de Graaf, F. Smit, Kindermishandeling: economische
gevolgen op lange termijn, Tijdschrift voor Psychiatrie 58(2016)10, 706–711.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

2

worden gevonden, waarover in een ander kader al afspraken zijn gemaakt
en waar de politie een partner is in de aanpak. De bestrijding van huiselijk
geweld en kindermishandeling is een van deze laatstgenoemde onderwerpen. De regio’s, lokale driehoeken geven hier zelf nader invulling aan.
Bespreekbaar maken
Het is belangrijk om huiselijk geweld en kindermishandeling bespreekbaar
te maken. Voor omstanders moet het makkelijker zijn om hun zorgen te
delen en in actie te komen. Het moet ook makkelijker en veiliger worden
om naar buiten te treden over situaties waarin geweld onmacht of angst
het dagelijks leven domineren. Er is moed voor nodig om dat te vertellen
en het is sterk wanneer iemand zich laat helpen. Deze boodschap blijven
wij uitdragen.
In mei van dit jaar zijn 140 kinderen bij elkaar gekomen in de Efteling om
daar over diverse maatschappelijke vragen te praten. Zij vormen de
Nationale Raad van Kinderen. De Nationale Raad van Kinderen is een
initiatief van de Missing Chapter Foundation. Eén van de vragen luidde:
Hoe zorgen we ervoor dat ieder kind weet wat «normaal» is als het gaat
om een veilige thuissituatie? In de week tegen kindermishandeling heeft
een dialoogsessie plaatsgevonden tussen 30 leden van de Nationale Raad
van Kinderen en de Minister van VWS waarin de kinderen hun inzichten
en adviezen hebben gedeeld met de Minister. Het inzicht dat de kinderen
deelden dat sommige ouders die kinderen mishandelen ergens wel weten
dat het niet goed is wat ze doen maar niet weten hoe het anders kan, heeft
ons in het bijzonder geraakt. De kinderen adviseerden daarom ook een
ouderhulplijn. Deze en de andere adviezen die de kinderen hebben
gedeeld nemen we mee in het ontwikkelen van het project «Ieder kind
geïnformeerd».
In het voorjaar van 2019 wordt de landelijke publiekscampagne gelanceerd die gericht is op het in actie laten komen van omstanders bij
vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling.
Signaleren
Er worden nog steeds te veel gevallen van kindermishandeling en
huiselijk geweld gemist, ook door professionals. Het signaleren van
huiselijk geweld en kindermishandeling is een belangrijk onderdeel van
onze aanpak. Dat hier nog stappen in zijn te zetten, blijkt uit recente
berichtgeving over signalering en screeningsinstrumenten voor artsen bij
vermoedens van kindermishandeling4. We ondersteunen daarom
professionals in hun voorbereidingen om vanaf 1 januari 2019 met de
verbeterde meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling te werken.
Het Ministerie van VWS heeft verschillende voorlichtingsmaterialen en
instrumenten ontwikkeld om professionals te informeren over- en te
ondersteunen bij het gebruik van de verbeterde meldcode. Volgend jaar
worden in elke regio een aantal bijeenkomsten aangeboden, waarin
professionals instrumenten krijgen aangereikt die hen helpen bij het
toepassen van de meldcode (meldcodetour). De bijeenkomsten komen tot
stand in samenwerking met de regio’s zodat het aanbod aansluit bij de
lokale behoefte. Daarnaast zijn we met beroepsgroepen in gesprek over
de ontwikkeling van veldnormen over de signalering en randvoorwaarden
voor de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling binnen
4

Zie bijvoorbeeld https://nos.nl/artikel/2260470-de-jonge-schrikt-van-cijfers-niet-gemeldekindermishandeling.html of
https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/expert-kindermishandeling-wil-van-verplichtescreening-af-resultaten-dramatisch-slecht~b402a4a5/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

3

organisaties. Daarnaast ga ik met artsen in gesprek over hoe we de
signalering verder kunnen versterken en verbeteren.
Stand van zaken Veilig Thuis
De 26 Veilig Thuis-organisaties zijn in het kader van het Meerjarenprogramma Veilig Thuis aan de slag met de implementatie van de nieuwe
werkwijze en de inrichting van de radarfunctie die per 1 januari 2019 in
werking treden. Daarnaast bereiden zij zich voor op de invoering van de
verbeterde meldcode. Vanaf 1 januari werken de 26 Veilig Thuis-organisaties uniform op basis van het nieuwe Handelingsprotocol Veilig Thuis.
De nieuwe werkwijze van Veilig Thuis is ingericht conform de visie op
ketenzorg bij huiselijk geweld en kindermishandeling, één van de
uitgangspunten van het programma Geweld hoort nergens thuis is.
Volgens deze visie wordt eerst samengewerkt voor veiligheid, en
vervolgens om de oorzaken die ten grondslag liggen aan de onveiligheid
aan te pakken middels risicogestuurde en herstelgerichte zorg5. Veiligheid
vormt tijdens de bemoeienis van Veilig Thuis de rode draad. Indien blijkt
dat de veiligheid in het geding is dan stelt Veilig Thuis veiligheidsvoorwaarden op die tot duurzaam herstel van de veiligheid moeten leiden.
Veilig Thuis monitort vervolgens of duurzaam aan de veiligheidsvoorwaarden wordt voldaan. De duur en intensiteit waarin Veilig Thuis de
monitorfunctie inricht is afhankelijk van de ernst van de casus.
Een nieuw onderdeel in de werkwijze van Veilig Thuis is de radarfunctie.
De radarfunctie heeft onder andere tot doel om signalen van de verschillende Veilig Thuis-organisaties met elkaar te verbinden en hiermee alle
signalen van onveiligheid in beeld te brengen. Ook wordt met de
verbeterde meldcode beoogd meer slachtoffers op de radar bij Veilig
Thuis te krijgen. Momenteel wordt een Veilig Thuis-register ingericht door
het Landelijk Netwerk Veilig Thuis die de VT-organisaties in staat stelt om
met elkaar in contact te treden wanneer zij betrokkenheid hebben bij
eenzelfde persoon. De Minister van VWS heeft aan uw Kamer toegezegd
om te kijken of de uitwerking van de radarfunctie en de privacy protocollen van Veilig Thuis overeenkomen met de Algemene Verordening
Gegevensbescherming (hierna: AVG). De uitwerking van de radarfunctie
wordt uitgevoerd conform de eisen van de AVG. Met betrekking tot de
privacy protocollen het volgende. VT-organisaties hebben ieder een eigen
privacy protocol. Een aantal zaken rondom privacy zijn wettelijk
vastgelegd, zoals de bewaartermijnen en de inzage in dossiers door
betrokkenen. De VT-hebben zich op de AVG voorbereid. Het is de
verantwoordelijkheid van de individuele VT-organisaties om de privacy
protocollen in lijn met de AVG te brengen. Eventuele signalen over het
niet zorgvuldig omgaan met privacy door een VT-organisatie betrekt de
inspectie bij haar toezicht. We verwachten daarnaast ook dat gemeenten,
als opdrachtgevers van de VT-organisaties, dit volgen.
Vanaf 1 januari 2019 werken professionals met de verbeterde meldcode.
Het werken met de afwegingskaders door professionals en de nieuwe
werkwijze van Veilig Thuis versterkt de samenwerking tussen professionals en Veilig Thuis medewerkers. Er is in een eerder stadium contact, er
wordt een eenduidige definiëring van veiligheid gehanteerd en Veilig
Thuis medewerkers overleggen met professionals over mogelijkheden
voor het inzetten van hulp. In het AO Ouderenmishandeling van 4 oktober
jl. (Kamerstuk 28 345, nr. 204) heeft de Minister van VWS toegezegd uw
Kamer te berichten of VT-organisaties klaar zijn voor de verbeterde
5

Vogtländer & Van Arum (2016) Landelijk visiedocument «Eerst samenwerken voor veiligheid,
dan samenwerken voor risicogestuurde zorg». Een duurzame visie op ketenzorg bij huiselijk
geweld, kindermishandeling en seksueel misbruik. Utrecht, GGD GHOR NL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

4

meldcode. Het is van belang om te benadrukken dat Veilig Thuis intensief
betrokken is geweest bij de totstandkoming van de verschillende
afwegingskaders. Ook de beroepsgroepen hebben input geleverd voor de
nieuwe werkwijze van Veilig Thuis. In 2018 zijn vooruitlopend op de
nieuwe werkwijze Veilig Thuis en de invoering van de verbeterde
meldcode in een aantal regio’s leertafels georganiseerd waarin VT-organisaties en beroepsgroepen met elkaar hebben kunnen oefenen. Ook in
2019 vraagt de verbeterde meldcode en nieuwe werkwijze van Veilig Thuis
om een stevige inzet op de samenwerking tussen professionals en Veilig
Thuis. We willen de praktijk goed blijven volgen. Om dit te kunnen doen
worden onder meer de leertafels in 2019 gecontinueerd. Ook zorgen we
voor een platform waar mogelijke knelpunten in de praktijk tussen
professionals en Veilig Thuis besproken en opgelost kunnen worden.
Hierbij worden ook de inspecties betrokken.
De nieuwe werkwijze van Veilig Thuis heeft ook gevolgen voor de lokale
infrastructuur en de werkwijze van bijvoorbeeld de wijkteams. Het is voor
de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling van belang dat er
een goede aansluiting is tussen Veilig Thuis en de lokale infrastructuur.
Zoals beschreven in de bijgevoegde voortgangsrapportage6 wordt vanuit
het programma gewerkt aan het versterken van de samenwerking tussen
Veilig Thuis en de wijkteams.
Het implementeren en werken met de nieuwe werkwijze vraagt de
komende periode inzet van de VT-organisaties. Ook het scholen van de
medewerkers van Veilig Thuis in de nieuwe werkwijze loopt door in 2019.
Het Meerjarenprogramma Veilig Thuis ondersteunt de lokale VT-organisaties bij de implementatie van de nieuwe werkwijze. Ik ben met het
Landelijk Netwerk Veilig Thuis in overleg hoe we in 2019 samen met
gemeenten en Veilig Thuis-organisaties zicht kunnen houden op de
effecten van de implementatie van de nieuwe werkwijze Veilig Thuis en
hoe wij daar waar nodig gemeenten en VT-organisaties kunnen ondersteunen, eventueel via het Meerjarenprogramma. Daarnaast heb ik voor
de invoering van de radarfunctie en de verbeterde meldcode extra
middelen beschikbaar gesteld voor de VT-organisaties. Het is van belang
dat gemeenten hun VT-organisaties in staat stellen om de nieuwe taken
uit te voeren door de extra middelen zo snel mogelijk beschikbaar te
stellen. We houden hier de vinger aan de pols en zullen daar waar nodig
gemeenten en VT-organisaties ondersteunen.
Centra Seksueel Geweld
Zoals eerder aan de Kamer gemeld hebben de toenmalige Minister van
VenJ en de toenmalige Staatssecretaris van VWS voor 16 gemeenten in
2016 en 2017 extra middelen ter beschikking gesteld (€ 4.2 miljoen) als
overbrugging voor de structurele borging van de Centra Seksueel Geweld
(CSG) in het gemeentelijke zorgaanbod.7 Gemeenten financieren vanaf
1 januari 2018 de CSG’s en hebben de CSG’s binnen het gemeentelijk
zorg- en ondersteuningsaanbod geborgd en hierover regionale afspraken
gemaakt. Bijgaand treft u, zoals toegezegd, de rapportage aan van de VNG
van 7 november 2017 met daarin de stand van zaken8. Dankzij de inzet van
de betreffende gemeenten, regiogemeenten en CSG’s zijn er 16 CSG’s
landelijk verspreid en operationeel. Daarmee is een belangrijk resultaat
gerealiseerd, namelijk een landelijk dekkend netwerk van het aanbod van
de CSG’s. Hiermee worden slachtoffers van seksueel geweld op een
multidisciplinaire wijze adequaat geholpen, waarbij zowel medische, als
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 33 552, nr. 51
8
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

5

psychische als forensische ondersteuning en begeleiding wordt geboden.
In zes maanden tijd (januari tot en met juni 2017) zijn bij de beschikbare
CSG’s ruim 1.216 nieuwe slachtoffers geholpen. De 35 betrokken
gemeenten werken nauw samen met de stuurgroep van de CSG’s ten
behoeve van de borging van de kwaliteitseisen en de laagdrempelige
toegang. Ook wij blijven met de gemeenten en de CSG’s in gesprek over
hoe we de aanpak van seksueel geweld blijvend kunnen verbeteren.
Onderdeel van het programma Geweld hoort nergens thuis is dat de
bekendheid van de CSG’s bij hulpverleners wordt vergroot.
Stand van zaken knelpunten vrouwenopvang
In 2017 zijn twee rapporten verschenen over de knelpunten waar vrouwen
in of na de vrouwenopvang mee te maken krijgen. Het betreft het rapport
«Vrouwen in de knel. Een onderzoek naar knelpunten in de vrouwenopvang» van de Nationale ombudsman uit juli 2017 en het rapport
«Moeder en kind verlaten de vrouwenopvang: (wie) is dat een zorg?» van
het Toezicht Sociaal Domein / Samenwerkend Toezicht Jeugd uit mei
2017. De uitkomsten van beide rapporten en de daarbij behorende
vervolgtrajecten zijn eerder met uw Kamer besproken. De Minister van
VWS heeft toegezegd dat uw Kamer wordt geïnformeerd over de stand
van zaken. Met deze brief wordt aan deze toezegging voldaan.
Naar aanleiding van de twee rapporten is op initiatief van het Ministerie
van VWS een landelijke werkgroep ingericht met vertegenwoordigers van
de ministeries van VWS, SZW, BZK, Financiën, de Belastingdienst, de
SVB, de VNG, de gemeente Utrecht, Federatie Opvang, diverse aanbieders
en een ervaringsdeskundige. Deze werkgroep werkt aan oplossingen voor
«landelijke knelpunten». Dit zijn bijvoorbeeld knelpunten die voortkomen
uit de wijze waarop landelijk werkende organisaties hun werkwijze
hebben ingericht. De werkgroep heeft voor een aantal knelpunten
oplossingsrichtingen geformuleerd. Zo gaat de werkgroep bijvoorbeeld
aan de slag met het op een rij zetten van de mogelijkheden om de
kinderbijslag, huurtoeslag of zorgtoeslag zo spoedig mogelijk aan de
vrouw te verstrekken, indien zij (al dan niet met kinderen) in de vrouwenopvang terecht komt.
Een groot aantal knelpunten uit de rapporten speelt zich af op het
gemeentelijk domein, lokaal bij gemeenten, dan wel in de overdracht
tussen gemeenten. Gemeenten zijn naar aanleiding van beide rapporten
aan de slag gegaan. De Minister van VWS heeft Movisie gevraagd om een
inventarisatie te maken van de wijze waarop gemeenten de gesignaleerde
knelpunten oppakken. Zoals toegezegd aan uw Kamer ontvangt u hierbij
de uitkomsten van deze inventarisatie9. In aanvulling op de verbeteringen
die men lokaal doorvoert, zijn diverse centrumgemeenten een werkgroep
gestart waarin knelpunten worden opgepakt waarvoor het noodzakelijk is
dat gemeenten onderling afspraken maken. VWS, de VNG en de Federatie
Opvang sluiten aan bij de gemeentelijke werkgroep en bewaken de
afstemming tussen de gemeentelijke en de landelijke werkgroep. Beide
werkgroepen zoeken zoveel mogelijk naar praktische oplossingen. Het
streven is in het voorjaar 2019 de gemaakte afspraken van beide
werkgroepen te delen met alle gemeenten en aanbieders, zodat voor alle
professionals duidelijk is hoe zij moeten handelen bij specifieke knelpunten.

9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

6

Traumascreening
De Minister van VWS heeft ook toegezegd om uw Kamer te berichten over
traumabehandeling en -screening van kinderen in de vrouwenopvang. In
het programma is opgenomen dat het de norm moet worden dat
slachtoffers en plegers van huiselijk geweld een traumascreening wordt
geboden met een daarop aansluitend behandelaanbod, ongeacht waar
men verblijft. De vorm waarin en de doelgroepen waarvoor traumascreening momenteel wordt toegepast zijn regionaal verschillend. Dit geldt
ook nog voor kinderen in de vrouwenopvang. De komende periode wordt
met prioriteit gewerkt aan het inrichten van het proces «afwegen of
traumascreening nodig is – traumascreening – behandelaanbod». Zo
worden in 2019 een aantal pilots gefaciliteerd om te verkennen wat in de
praktijk werkt en uitvoerbaar is. Op basis van de resultaten van en
ervaringen binnen deze pilots volgt vervolgens een voorstel voor verder
aanbod en gebruik van traumascreening.
Vervolg aanpak schadelijke traditionele praktijken
Aan uw Kamer is toegezegd dat u wordt geïnformeerd over de voortgang
op het dossier schadelijke traditionele praktijken. In het programma
«geweld hoort nergens thuis» hebben wij aangekondigd een nadere
verkenning te starten over eventueel te nemen maatregelen. De Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft op de site rijksoverheid.nl de
eindevaluatie van het Actieplan Zelfbeschikking gepubliceerd. Daarnaast
heeft de Minister van Buitenlandse Zaken in de rapportage over de
Eenheid Huwelijksdwang aangegeven dat in deze voortgangsrapportage
aandacht wordt besteed aan de vervolgacties.
In de afgelopen periode is samen met de ministeries van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Buitenlandse Zaken een expertsessie georganiseerd met de betrokken veldpartijen zoals GGD GHOR Nederland, de politie, Movisie, Veilig Thuis en
Femmes for Freedom. In deze expertsessie is besproken welke maatregelen of instrumenten beschikbaar zijn, wat concrete knelpunten in de
praktijk zijn en op welke wijze deze kunnen worden weggenomen. In de
komende periode worden de uitkomsten van deze sessie, in goede
samenwerking met de veldpartijen, verder uitgewerkt in concrete acties
en maatregelen. In het voorjaar van 2019 informeren wij uw Kamer over
de uitkomsten.
Ouderenmishandeling
Het waarschuwingsregister Zorg en Welzijn
Grensoverschrijdend gedrag in de zorg moeten we zo snel mogelijk
stoppen. Daarom wil ik verkennen hoe we tot een verplichting van het
waarschuwingsregister Zorg en Welzijn kunnen komen, waarbij ik heb
aangegeven dat dit zorgvuldig moet gebeuren. Daarom heb ik afgelopen
december bijeenkomsten georganiseerd met de belangrijkste betrokken
partijen, waaronder RegioPlus, Actiz, VGN, GGZ Nederland en de VNG.
Hierin hebben we verkend wat de haken en ogen zijn van een wettelijke
verplichting en binnen welk wettelijk kader een dergelijke verplichting het
beste geregeld kan worden. Te denken valt aan de Wet kwaliteit, klachten
en geschillen zorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015. Ook
hebben we verkend hoe we vooruitlopend op een wettelijke verplichting
kunnen komen tot een zo groot mogelijke landelijke dekking van het
register en wat daarvoor nodig is. Op basis van de uitkomsten van deze
bijeenkomsten stelt de Minister van VWS een plan van aanpak op. Uw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

7

Kamer wordt bij de eerstvolgende gelegenheid over de voortgang
geïnformeerd.
Plegeraanpak en registratie ouderenmishandeling bij politie
De Minister van VWS heeft toegezegd aan het lid Bergkamp (D66) dat de
Minister voor Rechtsbescherming zou nagaan wat de mogelijkheden zijn
tot registratie van ouderenmishandeling door de politie en hoe het staat
met de versteviging van de aanpak van financieel misbruik en de rol van
het strafrecht hierin. Over de mogelijkheid tot registratie van ouderenmishandeling door de politie kunnen we melden dat cijfers van ouderenmishandeling achterhaald zouden kunnen worden met behulp van een
projectcode voor huiselijk geweld en een leeftijd. Dat is een arbeidsintensieve handeling, vanwege de handmatige check van dossiers, waarbij
nooit een volledig beeld ontstaat. Dergelijke gevallen kunnen op verschillende manieren beschreven worden in het politiesysteem. Daarnaast
melden betrokkenen in lang niet alle gevallen van huiselijk geweld, uit
schaamte, angst en/of vanwege de afhankelijke positie waarin zij zich
bevinden. Deze werkwijze zou dus slechts een indicatief beeld kunnen
geven van de omvang van ouderenmishandeling. Het ontwikkelen en
invoeren van een projectcode ouderenmishandeling heeft dan ook geen
toegevoegde waarde.
Inzake de toezegging aan het lid Tielen (VVD) over de versteviging van de
aanpak van financieel misbruik en de rol van het strafrecht het volgende.
Politie, justitie en Veilig Thuis werken onder andere via het programma
Geweld hoort nergens thuis aan het versterken van de effectieve
samenwerking tussen zorg, politie en justitie. Dit verstevigt de aanpak van
huiselijk geweld waaronder ouderenmishandeling. Vormen van financiële
uitbuiting zoals diefstal, verduistering, valsheid in geschrifte of oplichting
vallen onder de vermogensdelicten en zijn strafbaar10. Van strafbare feiten
kan aangifte worden gedaan bij politie en daarmee kan de strafrechtketen
worden ingezet. De Aanwijzing huiselijk geweld en kindermishandeling
van het Openbaar Ministerie geeft een kader en regels voor de strafrechtelijke aanpak van geweld in de privésfeer. Ouder(en)mishandeling en
financiële uitbuiting zijn daarin expliciet als vormen van huiselijk geweld
genoemd. In de aanpak van deze vormen van geweld moet rekening
gehouden worden met de afhankelijke positie waarin het slachtoffer zich
bevindt. De uitgangspunten voor de strafrechtelijke aanpak zijn neergelegd in deze Aanwijzing.
Meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling worden door de
politie gemeld bij Veilig Thuis, die vervolgens een veiligheidsbeoordeling
doet en doorgeleidt naar de juiste instantie. Hulpverleners bieden
samenhangende hulp, gericht op duurzaam herstel van veiligheid en
plegers worden passend aangepakt. Bij geconstateerde acute en
structurele onveiligheid wordt met input van betrokken partners een
feitenonderzoek gedaan. Het veiligheidsplan biedt inzicht in de wijze
waarop veiligheid geborgd wordt. Verder wordt vanuit het programma
met gemeenten gesproken over een integraal hulpaanbod rondom
mogelijke plegers van ouderenmishandeling. Vaak spelen er meerdere
factoren zoals armoede of verslavingsproblematiek. Het helpt recidive
voorkomen als in het gemeentelijke beleid een integrale aanpak hierop
ontwikkeld wordt. Ook de risicoprofielen van kwetsbare ouderen die we
op gaan stellen, helpt bij het vroegtijdig in beeld krijgen van mogelijke
slachtoffers en plegers van ouderenmishandeling.

10

Op grond van het Wetboek van Strafrecht, artikelen 225 e.v., 311, 312, 321 e.v., en 326.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

8

Risicoprofielen
Het prevalentieonderzoek ouderenmishandeling, dat ik uw kamer in juni
van dit jaar heb toegestuurd (Kamerstuk 28 345, nr. 188), biedt mogelijkheden om «risicoprofielen» te maken op basis van de «kwetsbaarheden»
die in het onderzoek zijn vastgesteld. Dan gaat het bijvoorbeeld over
financiële moeilijkheden, psychische kwetsbaarheden (bv. dementie,
depressie), eenzaamheid, (chronische) fysieke klachten, ontvangers van
formele zorg e.d. Maar ook aspecten als stedelijkheid kunnen interessant
zijn om naar te gaan kijken. Zo zijn er aanwijzingen dat prevalentiecijfers
in Rotterdam (sterk verstedelijkt) hoger zijn dan in Boxtel/Tilburg. Ook zijn
er aanwijzingen dat er een hogere kans is op slachtofferschap bij hogere
leeftijden. Internationaal onderzoek laat zien dat dit relevante factoren zijn.
Ik hoop uw kamer in het najaar van 2019 de risicoprofielen toe te kunnen
sturen.
Nazorg door Veilig Thuis
Het lid Poortvliet-Geluk heeft in het AO Ouderenmishandeling (Kamerstuk
28 345, nr. 204) gevraagd of bij Veilig Thuis (VT) ook nazorg geboden
wordt aan slachtoffers van ouderenmishandeling. Afhankelijk van de aard
van de mishandeling bekijkt Veilig Thuis wat nodig is. Als het gaat om
financieel misbruik wordt een bewindvoerder aangesteld die ook een
belangrijke rol speelt in de nazorg. Als het gaat om andere vormen van
mishandeling waarbij bemoeienis heeft plaatsgevonden door VT en
veiligheidsvoorwaarden zijn opgesteld dan zal VT op basis van het nieuwe
Handelingsprotocol Veilig Thuis dat per 1 januari 2019 in werking treedt
intensief monitoren of, onder meer, voldoende aandacht is voor herstel
van de opgelopen schade als gevolg van de mishandeling. Veilig Thuis
doet dit onder andere door individueel contact met de betrokkene,
tenminste na 3 en 12 maanden, en zo veel vaker en langer als nodig is.
Daarnaast is het van belang dat een goede overdracht plaatsvindt vanuit
VT aan het lokale veld, waar de ondersteuning in zorg en welzijn van de
inwoners van een wijk centraal staat. Vanuit het lokale veld kan bijvoorbeeld ook de verbinding worden gelegd naar kerken zoals het lid
Poortvliet-Geluk vroeg. Ook speelt nazorg na een ziekenhuisopname een
belangrijke rol. Zo werkt het Jeroen Bosch ziekenhuis nauw samen in een
integraal casuïstiek overleg met Veilig Thuis en Welzijnspartijen. Op het
moment dat er twijfel is over het welbevinden van een oudere die
ontslagen wordt uit het ziekenhuis, stuurt de gemeente het «Er op af»team langs om persoonlijk gesprekken met de oudere te hebben.
In het algemeen overleg heeft de Minister van VWS daarnaast uw Kamer
de toezegging gedaan om de lokale allianties landelijk verder uit te rollen.
Hierover melden we het volgende. Sinds de brief van de Minister van
VWS aan uw Kamer van 27 september jl. over ouderenmishandeling
(Kamerstuk 28 345, nr. 203) zijn er weer twee lokale allianties bijgekomen.
Dit brengt het totaal ultimo november 2018 op 23 lokale allianties in
werking en 37 lokale allianties in oprichting.
De landelijke uitrol van het concept «lokale allianties» wordt begeleid door
een extern bureau dat tevens onderzoek naar lokale allianties uitvoert.
Voor de zomer van 2019 zal onderzoek naar de resultaten van de lokale
allianties worden opgeleverd. Mijn voornemen is – zoals ook besproken
tijdens het algemeen overleg van 4 oktober jl. (Kamerstuk 28 345, nr. 204)
– om het concept «lokale alliantie» zo breed als mogelijk landelijk uit te
rollen. Uiteraard dienen lokale allianties lokaal te ontstaan. Via ondersteuning en kennisdeling worden de betrokken lokale partijen gestimuleerd om een lokale alliantie op te richten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

9

Impactmonitor
Om inzichtelijk te maken of we met de aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling op de juiste weg zijn en daadwerkelijk verschil maken
in de levens van mensen richten we een impactmonitor in. In de bijlage
treft u aan het advies opzet monitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 11 zoals opgesteld door de commissie onderzoeksprogramma
Geweld hoort nergens thuis. De commissie heeft een set indicatoren
opgesteld waarmee de impact van de inzet van de betrokken organisaties,
professionals en overheden zou kunnen worden gemonitord en onderzocht. De commissie zet het nadrukkelijk neer als een voorstel om te
komen tot een set indicatoren. De commissie stelt dat de te selecteren
indicatoren voldoende draagvlak moeten hebben bij betrokkenen
(burgers, cliënten, professionals en landelijk, regionaal en lokaal beleid).
De volgende stap is dat in overleg met betrokkenen op basis van de meest
betekenisvolle indicatoren een efficiënte en samenhangende monitoringstructuur wordt ingericht. Deze monitor en de gegevens die dan al
beschikbaar zijn sturen we met de eerstvolgende voortgangsrapportage
nog voor de zomer van 2019 naar uw Kamer.
Tot slot
Het komende jaar heeft het verbeteren van de bestuurlijke aansluiting en
verbinding tussen zorg- en justitiepartners (en waar relevant ook de
verbinding met de Zorg- en Veiligheidshuizen) en waar nodig het verder
verbinden van de regionale aanpakken met de speerpunten van het
programma samen met de VNG als mede-opdrachtgever nadrukkelijk
onze aandacht.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

11

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 206

10