Aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Datum: 22 september 2021
Betreft: Eerste bevindingen speciaal gezant medische isotopen

Geachte staatssecretaris Blokhuis,
Toenmalig minister Van Ark heeft mij gevraagd om als speciaal gezant in Europa te onderzoeken
welke samenwerkings- en financieringsmogelijkheden er in Europa zijn op het gebied van
medische isotopen en specifiek voor het Pallas-project. Graag informeer ik u over mijn eerste
bevindingen. Hierbij zal ik ook toelichten welke stappen ik de komende periode tot het einde van
dit jaar zal zetten in Europa om tot een beter beeld te komen van de samenwerkings- en
financieringsmogelijkheden ten behoeve van de voorzieningszekerheid van medische isotopen en
de ontwikkeling van nieuwe kankertherapieën. De resultaten hiervan kunnen worden gebruikt ter
voorbereiding van de besluitvorming begin 2022 over het Pallas-project.
De periode sinds mijn aantreden in juli heb ik voornamelijk benut om een goed beeld te krijgen
van de verschillende partijen die een rol spelen in de leveringsketen van medische isotopen en van
het belang van medische isotopen voor de patiënt. Ik heb daarvoor gesproken met diverse experts
(zoals onderzoekers en artsen) en organisaties en instellingen die actief zijn in het Europese
circuit. In die gesprekken werd het belang van medische isotopen voor de patiënt bevestigd, met
name vanwege de hoge verwachtingen die experts hebben van medische isotopen voor de
ontwikkeling van nieuwe (kanker)therapieën, een belangrijke doelstelling van het Europe’s Beating
Cancer Plan. De partijen onderschrijven het beeld van nut en noodzaak van een nieuwe Europese
reactor en het Pallas-project wordt om die reden dan ook verwelkomd. Niet alleen vanwege de
productiecapaciteit die nodig is voor de Europese toekomstige voorzieningszekerheid, maar ook
vanwege het behoud van de hoogwaardige kennisinfrastructuur in Petten e.o. voor het onderzoek
naar en de ontwikkeling van nieuwe (kanker)therapieën.
De afgelopen weken heb ik in Brussel gesproken met de Directeurs-Generaal (of hun
plaatsvervangers) bij de Europese Commissie die verantwoordelijk zijn voor het dossier medische
isotopen of belangrijke raakvlakken met dit onderwerp hebben. Het gaat om de DGs
Volksgezondheid, Energie, Onderzoek & Innovatie en het Gemeenschappelijk onderzoekscentrum
van de Commissie (JRC). In al deze gesprekken werd nut en noodzaak van een nieuwe reactor in
Europa onderschreven, vanwege de verouderde Europese productiecapaciteit en de toenemende
vraag naar met name therapeutische isotopen. De Europese Commissie ziet Pallas als het meest
gevorderde initiatief om voorzieningszekerheid in Europa te kunnen waarborgen.
Aandachtspunten
In de gesprekken die ik heb gevoerd kwamen ook een aantal aandachtpunten naar voren die ik
hieronder graag nader toelicht. Kortgezegd komt het erop neer dat - aangezien er nog geen
definitief besluit genomen is over de voortgang van het Pallas-project - het naar mijn verwachting
uitdagend zal worden om concrete afspraken te maken over Europese samenwerking en een
eventuele financiële bijdrage vanuit Europa. De Europese Commissie, Europese Investeringsbank
en EU-lidstaten zullen willen weten wat het commitment van de Nederlandse overheid is bij het
project en welke bijdrage Nederland zelf – onder voorwaarden - bereid is te leveren aan het
project. Concreet kan daarbij gedacht worden aan het inzetten van het EU Herstelfonds (EU
Recovery and Resilience Facility), zoals andere landen dat ook doen voor vergelijkbare projecten,
of een vorm van garantstelling door de Staat. In de gesprekken die ik heb gevoerd met de
Europese Commissie werd Nederlandse inzet van RRF-middelen voor het Pallas-project expliciet
aangemoedigd, juist vanwege het medisch belang voor Europa. Bovendien is duidelijk gemaakt dat
andere Europese financieringsinstrumenten niet geschikt zijn voor de financiering van het project.
Met inzet van RRF-middelen zal Nederland commitment tonen voor het Pallas-project, hetgeen op
een positieve manier kan bijdragen aan gesprekken met andere partijen, zoals de Europese
Investeringsbank (EIB) en daarmee mogelijk aanvullende financiering.

Daarnaast is het voor de partijen die ik in Europa spreek van belang om te weten hoe de
organisatievorm van Pallas eruit zal komen te zien en welke rol de Nederlandse overheid hierin zou
willen spelen. Een belangrijke notie die ik mee kreeg in de gesprekken in Brussel is dat Nederland
èr goed aan zou doen om met Pallas te investeren in een duurzame kennisinfrastructuur waarin
samengewerkt kan worden met andere EU-lidstaten en de Europese Commissie.
Ik ben mij ervan bewust dat het aan een nieuw kabinet is om te besluiten over Pallas dat daarin
o.a. zal meewegen wat de bereidheid is van Europa om een financiële bijdrage te leveren. In
Europa wordt andersom aan mij de vraag gesteld welke rol Nederland wil gaan spelen in het
Pallas-project. Dit leidt in feite tot een situatie waarin de ene partij pas in beweging wil komen als
er meer duidelijkheid wordt geboden door de andere partij, en andersom.
Vervolg
De komende periode tot het einde van het jaar wil ik gaan benutten om de samenwerkings- en
financieringsmogelijkheden op Europees niveau verder te verkennen. Ik zal daarvoor (verder)
spreken met de lidstaten, Europese Commissie, het Europees Parlement, de Europese
Investeringsbank en belangenorganisaties, zoals patiënten- en artsenverenigingen. Mijn inzet is
om in eerste instantie te focussen op de groep lidstaten die een belangrijke rol spelen in de
leveringsketen van medische isotopen. Het kan dan gaan om de aanwezigheid (of te plannen
bouw) van een onderzoeksreactor, verwerkingsfaciliteit, farmaceutische industrie of omdat het
land veel ervaring opdoet met het doen van onderzoek naar nieuwe behandelingen met medische
isotopen. Het gaat daarbij in de eerste plaats om Duitsland, Frankrijk, Polen, België en Tsjechië.
Met deze groep landen zou bijvoorbeeld verkend kunnen worden of een betere coördinatie van de
productiecapaciteit in Europa mogelijk is en of samengewerkt kan worden op het gebied van
onderzoek naar de ontwikkeling van nieuwe behandelingen met medische isotopen. Tevens zou
daarbij verkend kunnen worden of samen opgetrokken kan worden om Europese financiering van
deze activiteiten te realiseren. Voorts zal ik met landen spreken die mogelijk een grote
afhankelijkheid kennen van medische isotopen of groot belang hechten aan samenwerking op dit
terrein en die bijvoorbeeld al nauwe banden met Petten kennen op onderzoeksgebied.
Ik houd u graag op de hoogte van de voortgang. Ik ben ook graag bereid één en ander toe te
lichten aan de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport in de Tweede Kamer,
mocht de Kamer dit op prijs stellen.

Hoogachte d,

Atvoor medische isotopen