Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

30 573

Migratiebeleid

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 185

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2021
In februari informeerde ik uw Kamer over twee aspecten van de
eenduidige informatievoorziening die op regelmatige basis aan uw Kamer
toegaat1, namelijk de Staat van Migratie en het incidentenoverzicht.
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en de Minister van Buitenlandse Zaken, de Staat van
Migratie 2021 aan2. Bovendien bied ik u tegelijkertijd het incidentenoverzicht 2020 aan3.
Deze eerste editie van de Staat van Migratie, een coproductie van de
Ministeries van Justitie en Veiligheid, Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en Buitenlandse Zaken, bestaat voor een deel uit informatie die uw Kamer
voorheen ontving in de Rapportage Vreemdelingenketen (RVK) en de
Integrale Migratieagenda (IMA). De informatie in deze rapportages maakt
voortaan deel uit van de Staat van Migratie.
De keuze voor de onderwerpen in deze Staat van Migratie, de selectie van
gebruikte bronnen en de duiding ervan, vond plaats met als uitgangspunt
om een feitelijk, integraal en beleidsarm overzicht te bieden. Dat neemt
niet weg dat het kabinet zich realiseert dat elke selectie altijd voor
interpretatie vatbaar is. Deze eerste Staat van Migratie 2021 vormt een
basis voor een jaarlijkse rapportage waarin steeds stappen zullen worden
gezet richting betere aansluiting bij de informatiebehoefte en vergelijkbaarheid om een zo inzichtelijk mogelijk beeld te geven van alle aspecten
van migratie en het migratiebeleid. Daarnaast biedt het een zo compleet
mogelijk beeld van het werk dat iedere dag wordt verricht door een groot
aantal professionals dat zich inzet om migratiebeleid vorm te geven en uit
te voeren.

1

Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2700
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-30573-185
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 573, nr. 185

1

Met de Staat van Migratie wordt gelijktijdig het incidentenoverzicht
verstuurd, omdat de integrale en eenduidige informatievoorziening en het
voeren van het debat op basis van cijfers, feiten en relevante context
bevordert.
In de Staat van Migratie zijn bijvoorbeeld de cijfers opgenomen over
immigratie naar en emigratie uit Nederland in de afgelopen decennia. Dit
ook in het licht van de bevolkingsprognoses van het CBS, waaruit
eveneens blijkt dat migratie een bepalende factor is voor de ontwikkeling
van de bevolkingsomvang. Hiermee kom ik tegemoet aan het verzoek van
het Kamerlid Markuszower in het ordedebat van 8 juni jl. om een brief in
reactie op het bericht «Nederland vooral door migratie naar ruim 20
miljoen inwoners in 2070».
Het incidentenoverzicht werd in voorgaande jaren als onderdeel van de
RVK opgenomen en in 2020 separaat aan uw Kamer aangeboden. Zoals ik
met uw Kamer heb gewisseld, vind ik het van belang om uw Kamer over
het aantal geregistreerde incidenten op COA-locaties en misdrijven
waarvan vreemdelingen worden verdacht, te blijven informeren met als
doel een inzicht te geven in de overlast en criminaliteit onder vreemdelingen op landelijk niveau. De afgelopen jaren is hard gewerkt aan het
tegengaan van overlastgevende en criminele vreemdelingen. Grensoverschrijdend gedrag is onaanvaardbaar en moet altijd worden gesanctioneerd. De aanpak van overlastgevende en criminele asielzoekers houdt
daarom de hoogste prioriteit.
Het incidentenoverzicht over het rapportagejaar 2020 is – als overdrachtsjaar – een coproductie geweest tussen het ministerie en het
WODC. Met deze samenwerking is een soepele overdracht geborgd naar
het incidentenoverzicht 2021 dat vanaf volgend jaar door en onder
verantwoordelijkheid van het WODC wordt opgesteld. Het WODC heeft
ten behoeve van deze overdracht vanuit haar expertise geadviseerd over
de totstandkoming van het incidentenoverzicht 2020, maar draagt geen
(eind)verantwoordelijkheid over deze totstandkoming en de inhoud ervan.
Overigens ben ik het WODC erkentelijk voor de suggesties ter verbetering
van de opzet van het toekomstige incidentenoverzicht. Daar waar mogelijk
en gewenst, ook gelet op de informatiebehoefte van uw Kamer en de
samenleving, zal het incidentenoverzicht ook de komende jaren door het
WODC verder worden ontwikkeld. De bevindingen van het WODC in het
kader van de review worden daarbij betrokken.
Bij het lezen van zowel de Staat van Migratie 2021 als het incidentenoverzicht 2020 is het van belang rekening te houden met de uitzonderlijke
situatie als gevolg van de coronapandemie. De cijfers zijn daardoor niet
goed vergelijkbaar met de voorgaande jaren. Verder wil ik (blijven)
benadrukken dat bij het incidentenoverzicht rekening moet worden
gehouden met de beperkingen in de cijfers. Voor alle cijfers die in het
overzicht zijn opgenomen, geldt dat deze worden gegenereerd ten
behoeve van de operationele werkprocessen van de ketenpartners in de
strafrecht- en migratieketen en niet (primair) voor rapportagedoeleinden.
Inhoudelijke bevindingen
Staat van Migratie
De Staat van Migratie maakt onderscheid tussen de verschillende
migratiestromen naar en vanuit Nederland: regulier van buiten de
Europese Unie, vanuit de Europese Unie, asiel en vertrek. Het bevat de
cijfers over 2020, steeds in vergelijking met 2019. De verschillen tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 573, nr. 185

2

2020 en 2019 zijn groter dan in voorgaande jaren vanwege de impact van
de grens- en reisbeperkingen als gevolg van de coronapandemie. Er
wordt in de Staat van Migratie niet alleen gekeken naar migratiestromen
richting Nederland, maar ook naar de omvang binnen de EU en
wereldwijd. Op deze manier wordt migratie naar Nederland in een breder
perspectief geplaatst.
De instroom van migranten die naar Nederland komen om zich hier
(tijdelijk) te vestigen, bestaat voor meer dan de helft uit migranten van
andere lidstaten van de Europese Unie, voor een derde uit reguliere4
migranten uit landen van buiten de Europese Unie en voor ongeveer 10%
uit asielmigranten.
Zowel het aantal reguliere migranten van buiten de Europese Unie als het
aantal migranten vanuit de Europese Unie dat naar Nederland kwam, is in
10 jaar tijd gegroeid. Wat betreft asielmigratie is sprake van een piek in
2015 door de stijging in aankomst van relatief veel Syrische asielzoekers
en daaropvolgend hun nareizende gezinsleden. Deze stijging is
vervolgens weer afgenomen.
Vertrek bestaat voor het grootste deel uit migranten die naar Nederland
zijn gekomen voor werk, gezin of studie en die, voordat hun vergunning
verloopt, weer vertrekken. Van de migranten van buiten de Europese Unie
vertrekt 5 op de 10 binnen 10 jaar, en bij migranten vanuit de Europese
Unie is dit 7 op de 10. Daarnaast bestaat vertrek uit aantoonbaar en
niet-aantoonbaar vertrek van vreemdelingen die geen rechtmatig verblijf
in Nederland hebben. In de laatste 10 jaar is de verhouding tussen
aantoonbaar en niet-aantoonbaar vertrek ongeveer 40% en 60%.
Voor een volledig beeld van alle aspecten van het migratiebeleid wordt
ook gekeken naar migranten die langduriger in Nederland verblijven.
Hierbij is aandacht voor huisvesting, naturalisatie en inburgering. In 10
jaar tijd zijn jaarlijks gemiddeld 19.000 vergunninghouders gehuisvest.
Een groeiend deel van de migranten die langduriger verblijven, slaagt
voor het inburgeringsexamen en/of vraagt het Nederlanderschap aan.
Gemiddeld worden 20.000 personen jaarlijks genaturaliseerd maar in 2020
was dit ruim 50.000 vanwege de genoemde piek van voornamelijk
Syrische asielzoekers en hun nareizende gezinsleden.
Incidentenoverzicht
Uit het incidentenoverzicht blijkt dat het aantal geregistreerde incidenten
op COA-locaties in 2020 met 7% is gedaald ten opzichte van 2019 naar in
totaal 16.262. Deze daling geldt echter niet voor de categorie incidenten
«agressie en geweld tegen personen», het aantal fysieke incidenten is in
2020 toegenomen naar 1.923 ten opzichte van 1.823 in 2019. Eveneens is
het aantal gevallen van suïcides gestegen van 2 gevallen in 2019 naar 7 in
2020. De eerder benoemde daling van het aantal incidenten deed zich het
sterkst voor in absolute aantallen bij het overtreden van de COA-huisregels. Hier was in 2020 sprake van een daling van 757 incidenten naar
9.609. Relatief was de daling met 35% het grootst voor de categorie
verbale suïcidedreiging in 2020 naar 783 incidenten. In 2020 werd door het
COA 7.237 keer een maatregel opgelegd, ten opzichte van 6.880 in 2019.
Dit is een stijging van 357 opgelegde maatregelen, ofwel 5%.

4

Als een vreemdeling van buiten de EU naar Nederland komt om te werken, bij zijn familie te
verblijven, te studeren, verblijf krijgt op humanitaire gronden of voor culturele uitwisseling,
dan noemen we dat regulier verblijf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 573, nr. 185

3

Op basis van de cijfers van de politie komt naar voren dat in 2020 12%
minder misdrijven zijn geregistreerd dan in 2019. Het gaat hierbij om
4.420 registraties in 2020 ten opzichte van 4.996 misdrijven in 2019
waarbij een vreemdeling die op enig moment in het rapportagejaar op
een COA-locatie verbleef als verdachte voorkwam. Deze daling geldt
echter niet voor de zwaarste misdrijven, moord en doodslag en zware
mishandeling. Er is een stijging van registraties van pogingen in de
categorie moord en doodslag van 32, ten opzichte van 30 in 2019. Evenals
in 2019, waren er 2 registraties van voltooide misdrijven in de categorie
moord en doodslag. Het aantal registraties van zware mishandeling is
gestegen in 2020 naar 94, ten opzichte van 56 in 2019, is dit een stijging
van 38 registraties.
De eerder benoemde daling van het aantal geregistreerde misdrijven
waarbij een vreemdeling als verdachte voorkwam, deed zich het sterkst
voor bij de categorie diefstallen, welke met 17% is gedaald. Het aantal
registraties van zakkenrollerij is in 2020 gedaald met 57%, van 319 naar
137. Het aantal registraties van winkeldiefstal is met 10% gedaald van
2.094 naar 1.887. Verder valt in de cijfers van de politie op dat 59% van de
groep unieke vreemdelingen die door de politie van een misdrijf werden
verdacht afkomstig is uit een veilig land van herkomst. Dit komt overeen
met het beeld voor 2019, waarvoor dit percentage eveneens 59%
bedraagt.
Voor een overzicht van de maatregelen die ik samen met onder meer het
COA, de IND, de DT&V, de politie, het OM en het lokaal bestuur inzet om
overlast veroorzaakt door asielzoekers aan te pakken, verwijs ik u graag
naar de zogenoemde toolbox met maatregelen die ik op 10 november met
uw Kamer heb gedeeld.5 Daarnaast verwijs ik u graag naar mijn brief van
15 juni jl. waarin ik uw Kamer mijn reactie heb aangeboden op het rapport
van de Inspectie Justitie en Veiligheid over de aanpak van overlastgevende asielzoekers.6
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

5
6

Bijlage bij Kamerstuk 19 637, nr. 2671
Kamerstuk 19 637, nr. 2744

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 573, nr. 185

4