Positie Paper Tweede Kamer – Betreft: de situatie in Myanmar 21/05/2021
1. Context Myanmar
De huidige politieke situatie in Myanmar is het resultaat van een complexe geschiedenis. Het land, dat
onafhankelijk werd in 1947, bestaat uit 8 etnische minderheden en 135 subgroepen. Op verschillende
momenten in de geschiedenis heeft het leger, ook bekend als de Tatmadaw, gewelddadig ingegrepen met het
argument om het land als unie bij elkaar te houden. Dit heeft geresulteerd in het ontstaan van meer dan 20
gewapende groepen en legers die in strijd zijn met de Tatmadaw en opkomen voor hun etnische claims en
meer onafhankelijkheid. Door de jaren heen zijn er verschillende initiatieven geweest om tot een vrede of een
staakt-het-vuren te komen. Het belangrijkste resultaat was het National Ceasefire Agreement (NCA) gelsoten
tussen de overheid, het leger en 10 etnische organisaties (2015). Helaas is sindsdien weinig progressie gemaakt,
wat het wantrouwen van de etnische minderheden tegenover het leger en ook de burger regering verder
voedde.
De Rohingya nemen in Myanmar een bijzondere plaats in. Zij werden door slechts weinigen gezien als burger
van Myanmar. De haat jegens de Rohingya komen voort uit een sentiment dat de Boeddhistische identiteit van
Myanmar onder druk zou komen te staan door de invloed van Islam. De onderdrukking en het geweld tegen
deze etnische groep heeft desastreuse effecten, met grootschalige ontheemding en humanitair lijden als
gevolg. Sinds de coup wordt er door hooggeplaatste politici van de oppositie de term Rohingya gebruikt en is
er meer erkenning voor hun lijden. Dit markeert een belangrijke verandering.
2. Politieke situatie
De huidige situatie in Myanmar is precair. Sinds de militaire coup op 1 februari 2021 zijn er op grote schaal
demonstraties waar met bruut geweld op gereageerd wordt door het leger. De bevolking houdt vast aan waar
ze in november 2020 voor gestemd heeft: een democratisch gekozen overheid onder leiding van Aung San Suu
Kyi. In tegenstelling tot voorgaande publieke opstanden, lijkt het geweld van de militairen richting
demonstranten niet haar vruchten af te werpen. In de afgelopen weken zijn de grootschalige demonstraties
afgenomen en publieke stakingen verminderen. Een nieuwe ontwikkeling is het veelvuldig afgaan van kleine
explosieve in meerdere delen van het land en met name in Yangon.
Het geweld en aanhoudende spanningen hebben geresulteerd in chaos. Kort na de coup heeft de legerleiding
een nieuwe overheidsstructuur neergezet en veel hooggeplaatste bewindspersonen vervangen. Op zowel
landelijk als staatsniveau worden deze nieuwe organen de ‘State Administration Council’ (SAC) genoemd.
Echter, heeft het militaire regime geen controle, is niet wettelijk erkend, en er heerst een bepaalde mate van
wettenloosheid. Bij het neerslaan van de protesten zijn al meer dan 807 mensen gedood en 52701 mensen
gearresteerd. De situatie loopt sterk uit de hand en de gevolgen zullen grote gevolgen gaan hebben op de
bevolking van Myanmar.2 Analisten benadrukken de desastreuze effecten van het conflict op de economie, de
gezondheidszorg en onderwijs, waardoor tientallen miljoenen in armoede zullen vervallen, miljoenen honger
zullen lijden, tienduizenden jaarlijks zullen sterven aan behandelbare ziektes, en kinderen die achterblijven
zonder opleiding en echte toekomst.3
In April werd de ‘regering van nationale eenheid’ (NUG) opgericht, bestaande uit oud-parlementariërs (gekozen
in de verkiezingen van november 2020), leiders van de beweging voor burgerlijke ongehoorzaamheid en
vertegenwoordigers van etnische minderheden. De afgelopen weken heeft de NUG zich ingezet om een einde
1 Assistance Association for Political Prisoners, daily briefing in relation to military coup, 19 mei 2021
2 National Unity Government Ministry of Foreign Affairs Announcement, May 15th
3

Volkskrant, ‘Interview met oud VN-diplomaat Thant Myint-U’, 12 april 2021

te maken aan de militaire overname en toe te werken naar een democratisch en burgerlijk bestuur. Begin mei
heeft de SAC de NUG bestempeld als terroristische groep, die zij verantwoordelijk houden voor
bombardementen, brandstichting en moord.
3. Humanitaire situatie
OCHA4 schat dat 1 miljoen mensen humanitaire hulp nodig hebben. Hier is ongeveer 230 miljoen euro voor
nodig, tot nu toe is er slechts 12,5% beschikbaar. Het aantal mensen in nood zal naar alle waarschijnlijkheid
stijgen. Gewapende conflicten blijven zich verspreiden in gebieden waar de Tatmadaw zijn aanwezigheid heeft
vergroot. Grote groepen mensen vluchten voor het aanhoudende geweld en toenemende onzekerheid.
Volgens UNHCR zijn er sinds februari dit jaar 12,000 mensen naar buurlanden gevlucht, en zijn er 61,000
mensen intern ontheemd geraakt5. Deze groepen mensen hebben vaak beperkte toegang tot basisbehoeften:
schoon drinkwater, gezondheidszorg, voedsel, educatie en materiaal voor huisvesting dat met het oog op het
komende regenseizoen bijzonder zorgwekkend is. Duizenden arbeidsmigranten vertrekken uit Yangon omdat
ze geen werk meer hebben en/of niet langer veilig zijn, en duizenden dorpelingen uit het oosten van Myanmar
in Kayin State vluchten richting de grens met Thailand. Het disfunctioneren van banken en de beperkte import
en export door stakingen en veiligheidsoverwegingen zorgen ervoor dat markten niet langer functioneren en
dat mensen in geldnood komen.
Vóór de coup schatte World Food Programme (WFP) in dat er 2.8 miljoen mensen voedsel onzeker waren in
Myanmar. In een recente publicatie schatten ze dat hier tussen de 1.5 – 3.4 miljoen mensen bij gaan komen in
de komende 3 tot 6 maanden6.
4. Humanitaire actie blijft onverminderd nodig
De internationale gemeenschap blijft hulp bieden aan mensen in nood en de versterking van het
maatschappelijk middenveld. De humanitaire crisis in Myanmar, die reeds ernstig was vóór de militare coup,
lijkt te verslechteren en hulp voor kwetsbare mensen is nodig. Ondanks operationele uitdagingen
(disfunctioneren van banken en overheid) blijven humanitare organisaties deze support bieden.
Ondanks dat de directe effecten van de coup voornamelijk voelbaar zijn in de urbane gebieden zijn de noden
in rurale gebieden zoals in Rakhine en Kayin staat niet verminderd of zelfs toegenomen zoals in Kayin. ZOA
blijft haar werk doorzetten, en is er voor ruim 18,000 ontheemde mensen in Rakhine. Ze hebben slecht toegang
tot de basisvoorzieningen, en blijven afhankelijk van humanitaire hulp.
Veel mensen in Myanmar kijken naar de internationale gemeenschap met de hoop dat de internationale
gemeenschap een verschil kan maken en kan helpen om terug te keren naar een democratisch verkozen
overheid. Daarom is het zaak om juist nu hulp te bieden en solidair te blijven.
De afgelopen jaren is er veel geinvestereerd in de economische ontwikkeling van Myanmar en was er in
mindere mate een bredere focus op ontwikkelingssamenwerking (OS). Terwijl, zoals in deze paper beschreven
staat, de noden nog groot zijn en conflicten niet opgelost zijn. We vragen we de Tweede Kamer om dit verder
bij de Minister aan de orde te stellen en om in te zetten op structurele OS in Myanmar. En als Nederland actief
bij te dragen aan een vreedzame oplossing van het conflict en het verbeteren van duurzame weerbaarheid van
zwakkere groepen in Myanmar.

4 Het Bureau van de VN voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken, Mei 2021
5 UNHCR, Myanmar emergency update May 19th 20201
6

WFP, Myanmar: analysis of economic fallout and food insecurity in wake of the takeover, April 2021