Toelichting halfjaarrapportage ProRail
Van de halfjaarrapportage van ProRail is deel A meegestuurd. Deel B bevat financiële gegevens over de eerste helft van 2023
en gegevens over MIRT-projecten. Financiële informatie wordt, na een verwerkingsslag om aan te sluiten op de begroting,
aangeboden in de zogenaamde spoorbijlage bij het Jaarverslag Mobiliteitsfonds 2023. Dit is in lijn met het advies van de
commissie-Kuiken uit 2012 om geen verschillende cijfers meer aan de Kamer te sturen. Ontwikkelingen bij MIRT projecten
worden gepresenteerd in het MIRT overzicht dat jaarlijks gelijktijdig met de ontwerpbegroting verschijnt.

Inhoudsopgave deel A
Inleiding en overall terugblik op HY1 2023

1. Ontwikkelingen en mijlpalen HY1 2023
2. Prestaties HY1 2023
3. Voortgang beheerplanacties
3.1 Integrale ontwikkelagenda
3.2 Dagelijkse Operatie – Logistiek
3.3 Dagelijkse Operatie – Assets
3.4 Netwerk klaarmaken voor de toekomst
3.5 Digitaliseren en datagedreven werken
3.6 Veiligheid
3.7 Duurzaamheid

4. Stakeholders
Bijlagen

Inleiding en overall terugblik op HY1 2023
We kijken terug op een uitdagend eerste half jaar met als belangrijkste gebeurtenis het treinongeluk bij Voorschoten. Daarbij kwam
een medewerker van BAM om het leven en raakten 30 reizigers gewond. ProRail voert op dit moment samen met NS, DB Cargo en
BAM onderzoek uit naar de toedracht van het ongeval.
We liggen op koers met de te realiseren productie: ondanks diverse dossiers zoals stikstof, kwartsloze ballast en veilige
berijdbaarheid verwachten we 97% van onze geplande infragerelateerde productie en ICT te realiseren in 2023. Dit is circa 7% hoger
dan 2022 (gecorrigeerd voor prijspeil). Dit is mede het resultaat van onze interne Taskforce Realisatie die samen met de spoorsector
werkt aan maatregelen om de continuïteit en voortgang van onze werkzaamheden te blijven waarborgen en risico’s zoveel mogelijk
mitigeert. Verder stijgt voor het zevende jaar op rij de waarderering voor stations, met een gemiddelde waardering van 7,32 over
2022. We zijn nog niet tevreden met de prestaties die we leveren aan goederenvervoerders; deze hebben onze aandacht.
In het eerste half jaar hadden we te maken met een verstoorde treindienst door dassenburchten onder het spoor bij Molkwerum en bij
Vught, en een grote storing in Amsterdam op 4 juni met veel gestrande reizigers tot gevolg. Daarnaast was er geen treinverkeer
tussen Nijmegen en Lent als gevolg van een defect aan het spoor op de spoorbrug over de Waal.
De KPI’s voor reizigerspunctualiteit HRN 5’ en 15’ en impactvolle verstoringen scoren beter dan de bodemwaarde. De KPI’s
betrouwbaarheid regionale series en reizigerspunctualiteit HSL 5’ scoren lager dan de bodemwaarde. De KPI betrouwbaarheid
regionale series werd vooral beïnvloed door stakingen bij de regionale vervoerders begin 2023. De KPI reizigerspunctualiteit HSL 5’
werd vooral beïnvloed door de tijdelijke snelheidsbeperking bij Rijpwetering en lagere materieelbeschikbaarheid bij de vervoerder.
Financieel gezien materialiseert zich een aantal voorziene risico’s (zoals lagere gebruiksvergoeding door afschaling dienstregeling bij
NS, kosten voor afhechting oude onderhoudscontracten). Inclusief compensatie vanuit de risicoreserveringen is het verwachte
resultaat -/- € 14 miljoen onder andere door hogere kosten van het apparaat. Hiervoor treffen we bijsturingsmaatregelen.
Onze personele bezetting is hoger dan ultimo 2022 (+75 fte’s), echter lager dan plan (-/- 131 fte’s). Naast het werven van extra
mensen gezien de groeiende productieportefeuille hebben we ook de werving te doen als gevolg van uitstroom. De werving is
uitdagend gezien de krappe arbeidsmarkt in combinatie met de werving van specialistische functies. We treffen diverse maatregelen
o.a. op het gebied van arbeidsmarktcommunicatie.
N.B. Deze rapportage kent een standlijn van 1 juli 2023. Ontwikkelingen na die datum, zoals de val van het kabinet Rutte IV, zijn in
deze rapportage niet meegenomen (m.u.v. het stilleggen van het treinverkeer in Noord-Nederland door de storm Poly op 5 juli 2023).
4

1. Ontwikkelingen en mijlpalen HY1 2023 (1/3)
 In het oog springende gebeurtenissen HY1 2023
• Op 4 april vond een tragisch treinongeval plaats bij Voorschoten.
Daarbij waren een spoorkraan, een goederentrein en een
reizigerstrein betrokken. Een medewerker van aannemer BAM is om
het leven gekomen. In de reizigerstrein zaten ongeveer 50 reizigers
van wie 30 gewond raakten. Deze gebeurtenis heeft grote impact op
de nabestaanden, passagiers, spoor- en treinmedewerkers,
hulpverleners, omwonenden en andere betrokkenen.
• Op 4 juni vond een ICT-storing plaats op de verkeersleidingspost in
Amsterdam. Op 5 juni is uitgeweken naar het OCCR in Utrecht. Van
zondagavond tot maandagochtend was hierdoor geen treinverkeer in
de regio van Amsterdam mogelijk. De storing is op 8 juni opgelost
waarna de VL-post in Amsterdam op 10 juni weer in gebruik is
genomen. ProRail en NS zijn direct daarna gestart met de evaluatie
van deze storing. De evaluatie is eind Q3 / begin Q4 gereed.
• Dassenproblematiek. In maart en april was er hinder voor treinverkeer
en reizigers tussen Boxtel en Vught (van 21 tot 29 maart) en tussen
Workum en Hindeloopen (van 13 maart tot 24 april).

• Op 21 juni jl. maakte de Europese Commissie aan Nederland een
subsidie van ruim € 80 miljoen bekend voor drie spoorprojecten (PHS
Amsterdam € 70 mln.; North Sea Port Gent-Terneuzen € 1,9 mln. voor
grensoverschrijdend spoorgoederenvervoer; sanering van de overweg
(vervangen door een tunnel) Vierpaardjes € 9 mln.).
• De financiering van Automatic Train Operation (ATO) vanuit het
Nationaal Groeifonds (NGF) is op 30 juni afgewezen. We gaan in
gesprek met het ministerie om te bepalen hoe we verder gaan met o.a.
de lopende initiatieven.
• Op 5 juli raasde storm Poly door Nederland. Uit veiligheid hebben we
het treinverkeer in Noord-Nederland stilgelegd. Veel bomen en takken
waaiden op het spoor en de bovenleiding. Toen de wind ging liggen
hebben we samen met de vervoerders zoveel mogelijk treinen weer
laten rijden, om onze reizigers thuis te brengen. Onze aannemers en
Incidentenbestrijding werkten tot in de nacht aan herstel van
bovenleiding en het weer vrij maken van het spoor. We zijn er trots op
hoe we in zulke situaties in de spoorsector goed samenwerken om
reizigers zo goed mogelijk te helpen.

• De opstapplaats voor de directe trein van Eurostar richting Londen
sluit 11 maanden. Er rijden tot 2025 geen treinen vanaf Amsterdam
Centraal. Op dit moment wordt in samenspraak met NS en Eurostar
gezocht naar alternatieve mogelijkheden om op te stappen.
• In juni heeft de Belastingdienst aangegeven dat ProRail voldoet aan
de eisen om te komen tot een vernieuwd convenant Horizontaal
Toezicht. Het vernieuwde convenant Horizontaal Toezicht wordt 29
augustus 2023 op bestuurlijk niveau ondertekend. De Belastingdienst
heeft ProRail ingedeeld bij de top 30 publiek en bij deze classificatie
hoort een onderlinge werkrelatie door middel van een convenant.
• John Voppen (CEO) is op 21 juni herbenoemd als lid van het bestuur
van de European Rail Infrastructure Managers (EIM).

Treinongeval bij Voorschoten (bron: ProRail)

5

1. Ontwikkelingen en mijlpalen HY1 2023 (2/3)
 Voortgang beheerplan 2023 op koers
• Voor een aantal opgenomen activiteiten in het addendum op het
beheerplan 2022 – 2023 lopen we op schema en zijn/ worden
specifieke mijlpalen tijdig behaald, al dan niet in samenwerking met
onze partners en stakeholders in de spoorsector. Deze mijlpalen zijn
onder andere het uitwerken van alternatieve scenario’s in de aanpak
van extreem winterweer met NS, het terugdringen van het
personeelstekort op de verkeersleidingsposten en het zorgen dat
rangeren met gevaarlijke stoffen weer mogelijk is in het Havengebied.
ProRail neemt waar mogelijk maatregelen om het aantal Lasten onder
Dwangsom (LOD’s) terug te dringen en stuurt hier actief op.
• Een aantal belangrijke mijlpalen zoals realisatie van de productie
(Masterplan), contractering PGO, Meer Natuur in de Berm (MNIB), het
opheffen van NABO’s en ATO staan verder toegelicht in de volgende
sheets.

 Operatie
• We zijn gestart met de werkzaamheden aan perrons op station
Schiphol Airport, i.h.k.v. project Multimodale Knoop Schiphol (MKS).
• De werkzaamheden bij de Zuidasdok zijn in volle gang. Op 9 juni is
met succes het nieuwe dak op de Minervapassage geplaatst. Begin
augustus wordt de ring aan de zuidkant acht dagen afgesloten
vanwege werkzaamheden aan het station.
• Oplevering en opening twee nieuwe fietsenstallingen bij station
Amsterdam Centraal: Stationsplein (januari) en IJboulevard (februari).
Deze fietsenstallingen bieden plek aan zo’n 11.000 fietsen.
• Voor het zevende jaar op rij stijgt de waardering voor stations, met een
gemiddelde waardering van 7,32 in 2022 (in 2016: 6,94).
• Op 9 februari is de Stationsagenda vastgesteld. Deze bevat een visie
voor 2040 en beschrijft de governance en sturing rondom stations.
ProRail, NS en IenW tekenden de intentieovereenkomst. Ook is een
uitvoeringsagenda opgesteld. Hierin staat welke stappen we de
komende twee jaren zetten om de ambities waar te maken. IenW heeft
aangegeven dat de acties uit de uitvoeringsagenda in principe moeten
worden bekostigd uit bestaande middelen. In het DO Stations van 28
maart is afgesproken dat benodigde aanvullende capaciteit bij ProRail
en (beperkt) werkbudget bekostigd wordt vanuit VAS-middelen
(Verbeter Aanpak Stations). Daarnaast is afgesproken dat in Q4-2023
de staatssecretaris een update geeft over de voortgang van de
Stationsagenda aan de Tweede Kamer.
• Simulatie heeft aangetoond dat het aantal treinen per uur door de
Sophiaspoortunnel verhoogd kan worden van zes naar acht per uur.
Dit is nodig vanwege het toenemende spoorgoederenvervoer.
• Het emplacement Kijfhoek wordt het komende anderhalf jaar
grootschalig vernieuwd. Eind juni is begonnen met de vernieuwing van
het heuvelsysteem op Kijfhoek, het grootste goederenemplacement
van Nederland.

6

2. Prestaties HY1 2023: beheerplan prestatie-indicatoren (1/4)

• Onze KPI’s scoren ruim boven de bodemwaarde m.u.v. Betrouwbaarheid regionale series en Reizigerspunctualiteit HSL 5’. Deze zijn lager dan de
bodemwaarde. De KPI Betrouwbaarheid regionale series werd vooral beïnvloed door stakingen bij regionale vervoerders. De KPI
Reizigerspunctualiteit HSL 5’ werd vooral beïnvloed door de tijdelijke snelheidsbeperking bij Rijpwetering, lagere materieelbeschikbaarheid bij de
vervoerder en door treinhinder van omgeleid goederenverkeer tijdens werkzaamheden aan het Derde Spoor in Duitsland.
• De prestaties verbeteren inmiddels weer. We treffen maatregelen maar we verwachten de achterstand, opgelopen in Q1, dit jaar niet meer in te
halen. Zie voor verdere toelichting de volgende sheets.
Donkergrijze lijn (incl. weergegeven getallen): de bodemwaarde voor 2023
Lichtgrijze lijn: de streefwaarde voor 2024 voor de reizigerspunctualiteitsindicatoren en de streefwaarde voor 2023 voor de overige indicatoren

dashboard.prorail.nl

8

2. Prestaties HY1 2023: beheerplan prestatie-indicatoren (2/4)

 Reizigerspunctualiteit HRN 5’ en 15’ (met NS)
• De scores t/m juni (5’: 91,5% / 15’: 97,5%) zijn beter dan de bodemwaardes (5’: 88,9% / 15’: 96,7%). De prestaties zijn lager dan in de
zelfde periode 2022 o.a. door hogere prestaties 2022 a.g.v. het
corona-effect (minder reizigers, hogere realisatiecijfers), een aantal
snelheidsbeperkingen, een aantal grote en langdurige incidenten en
personeel- en materieeltekorten bij de vervoerder.

• NS en ProRail hebben de punctualiteit van de treinen op het traject
Den Haag-Eindhoven (1100-serie) geanalyseerd om verbeteringen in
de prestaties te bereiken.
• NS heeft verschillende maatregelen doorgevoerd om de
materieelbeschikbaarheid te verbeteren. Hoewel deze maatregelen
een positief effect hebben, is nog sprake van hinder door uitstroom
van oud materieel en vertraagde instroom van nieuw materieel.
Verwachting is dat wanneer nieuw materieel verder instroomt de
hinder afneemt.
• ProRail werkt aan het opheffen van de TSB bij kunstwerk Zuidweg bij
Rijpwetering. De scheuren die aanleiding waren voor de TSB zijn
inmiddels hersteld. Momenteel is een ingenieursbureau bezig met het
afronden van de veiligheidsonderbouwing (noodzakelijk om aan te
tonen dat het veilig is om met een bepaalde snelheid te rijden) voor de
stap naar 160 km/u. Samen met diverse technische experts en
Infraspeed werken we aan het opstellen van deze onderbouwing. Een
Independent Safety Assessor (ISA), bestaande uit verschillende
onafhankelijke technische experts, toetst deze onderbouwing en geeft,
mogelijk na een of meerdere iteraties, akkoord. ProRail en Infraspeed
geven hierna akkoord op het verhogen van de snelheid naar 160
km/u. Onze inschatting is dat we de snelheid vóór dienstregeling 2024
kunnen verhogen naar 160 km/u. Parallel werkt ProRail aan het
voorbereiden van het aanvullende herstel dat nodig is om terug te
kunnen naar de baanvak-snelheid van 300 km/u. Ook onderzoeken
we of het mogelijk is de TSB op te nemen in de dienstregeling.

 Reizigerspunctualiteit HSL 5’ (met NS)
• De score t/m juni (78,2%) is laag vooral door:
o Verminderde materieelbeschikbaarheid bij de vervoerder;
o De tijdelijke snelheidsbeperking (TSB; sinds oktober 2022 van
kracht) van 80 km/u bij kunstwerk Zuidweg bij Rijpwetering.
• De prognose voor 2023 is 78,6% en daarmee lager dan de
bodemwaarde (82,1%). Hierbij is de aanname dat de TSB en de
materieelproblemen nog de rest van het jaar spelen.

■ realisatie 2023 ■ realisatie 2022

-------- norm (streefwaarde)

9

2. Prestaties HY1 2023: beheerplan prestatie-indicatoren (3/4)

 Impactvolle storingen op de infra
• De score t/m juni is 208 (HY1 2022: 240). Top 5 storingen met
uitzonderlijk grote impact op de treindienst:
1. Aanrijding en ontsporing bij Voorschoten: van 4 t/m 19 april geen
treinen tussen Leiden Centraal en Den Haag Mariahoeve;
2. Dassenburchten onder het spoor tussen Boxtel en Vught:
treinverkeer stilgelegd van 21 tot 29 maart;
3. ICT-storing verkeersleidingspost Amsterdam op 4 juni;
4. Dassenburchten onder het spoor tussen Workum en Hindeloopen:
treinverkeer stilgelegd van 13 maart tot 24 april;
5. Defect aan het spoor op de spoorbrug over de Waal tussen Lent
en Nijmegen: treinverkeer stilgelegd van 27 tot 29 juni.
• De grootste incidenten evalueren we samen met de ketenpartners
zoals vervoerders en aannemers. Hierbij onderzoeken we oorzaak,
verloop en afhandeling van de storing en stellen we vast welke lessen
hieruit te trekken zijn. Waar nodig nemen we maatregelen om
storingen te voorkomen, de afhandeling te versnellen of de impact te
beperken.

■ realisatie 2023 ■ realisatie 2022

-------- norm (streefwaarde)

 Betrouwbaarheid regionale series
• De score t/m juni (87,8%) is slechter dan de bodemwaarde (90,7%).
Dit komt vooral door regionale stakingen in de eerste drie maanden.
Daarnaast leiden personeelstekorten bij een aantal regionale
vervoerders tot een lage score. Verder zorgen omleidingen van
goederentreinen vanwege aanleg Derde Spoor in Duitsland voor grote
drukte in Venlo met impact op reizigerstreinen. Overigens zijn de
prestaties op de Maaslijn ook zonder deze goederenhinder al jaren
beneden gemiddeld.
• Prognose voor 2023 is 89,0% en daarmee lager dan de
bodemwaarde. We zien geen realistische mogelijkheid meer om dit
jaar op/ boven de bodemwaarde uit te komen. Dit neemt niet weg dat
we blijven inzetten op een betrouwbare treindienst in de regio.
• De regionale treindienst heeft een aantal krappe constructies. Op één
daarvan, tussen Groningen en Leeuwarden, is per 17 april de
dienstregeling verruimd en dat zien we terug in de prestatiecijfers.
• De score t/m juni zou met uitsluiting van de regionale stakingsdagen
93,2% zijn. De impact in HY1 is 5,4%-punt. Omgerekend voor geheel
2023 ligt de impact op het uiteindelijke jaarcijfer rond de 2,7%-punt.

10

2. Prestaties HY1 2023: beheerplan prestatie-indicatoren (4/4)
 Klantoordeel goederenvervoerders
• De KPI Klantoordeel goederenvervoerders scoorde een 5 in 2022 en
daarmee slechter dan de bodemwaarde (6). ProRail is in gesprek met
de goederenvervoerders over de punten waarover
goederenvervoerders ontevreden zijn (zoals betere afstemming
behoefte aan capaciteit in relatie tot de TVP ruimte die ProRail nodig
heeft voor instandhouding) en hoe we deze punten in de
samenwerking met hen kunnen verbeteren.
• We zijn nog in gesprek over de capaciteitsverdeling voor 2024 die 22
augustus gepubliceerd moet worden.
• Daarnaast vinden op het thema ‘toekomst & ontwikkeling van de infra’
nog verdiepende gesprekken plaats met reizigers- en goederenvervoerders om de mogelijkheden tot verbetering beter in kaart te
brengen en te kunnen verwerken in ons plan voor 2024.

 Status afspraken omtrent KPI’s met NS i.r.t. de HRN-concessie
• ProRail en NS zijn intensief met elkaar in gesprek geweest over de
gezamenlijke KPI’s ten behoeve van de nieuwe vervoerconcessie.
Begin juli hebben we met IenW en NS afspraken gemaakt over de
bodem- en streefwaarden van de gezamenlijke KPI’s voor de periode
2025 - 2029. De waarden zijn gebaseerd op bandbreedtes opgesteld
conform een door AEF gevalideerde (in opdracht van IenW) methodiek.
Deze is opgesteld op basis van historische data over reizigerspunctualiteit, productstappen en ontwikkelingen die een geschatte
impact hebben op de bandbreedte voor de periode 2025-2029. Insteek
van de gesprekken was welk ambitieniveau past bij de verwachte
ontwikkelingen komende jaren en de overige afspraken tussen IenW
en NS.
• Deze vastgestelde waarden zijn opgenomen in de ontwerpconcessie
van het hoofdrailnet voor de periode 2025 – 2033.
• Naast de bodem- en streefwaarden hebben we samen met NS en
IenW afspraken gemaakt over de invulling van de ingediende en
aangenomen Kamermotie Motie Van der Molen (28/11/2022). Vanaf de
zomer 2023 nemen ProRail en NS, als bijlage van de (half-)/
jaarverantwoording, een top 10 op van de slechtst presterende
reisrelaties (inclusief kwalitatieve toelichting) ten aanzien van reizigerspunctualiteit 5 en 15 minuten op het hoofdrailnet, zie bijlage 3.

Goederentrein (bron: ProRail)

11

3.1 Integrale ontwikkelagenda
 Integrale ontwikkelagenda
• ProRail is dit jaar gestart met een Integrale Ontwikkelagenda (IOA),
omdat we, vanuit beperkingen op maakbaarheid en financiering, niet
alle gewenste en benodigde investeringen in het spoor (tegelijk)
kunnen doen. Met de IOA geven we richting aan wat we (nu) wel
moeten doen, en wat mogelijk niet hoeft of later kan.
• De IOA omvat wat we aan het netwerk moeten doen om onze ambities
van o.a. groei van het aantal reizigers en goederen per spoor zoveel
mogelijk waar te maken. Daarbij kijken we naar 2040, met een
concretere terugvertaling naar 2030. Zo hebben we met IenW en NS
afspraken gemaakt wat de beste productstappen zijn om te nemen en
de timing daarvan voor de periode 2025 en verder. Dit is input voor
ons Masterplan 2025 - 2029.
• We zijn en gaan hierover ook met onze stakeholders in gesprek.
 Modal shift
• ProRail erkent de grote maatschappelijke opgave voor de
verduurzaming van de mobiliteitssector en draagt actief bij aan het
behalen van deze doelen.
• ProRail heeft een actieve rol in het faciliteren van een modal shift op
internationaal reizigers- en goederenvervoer: van vliegtuig naar spoor.
De inspanningen rondom dit thema vormen zich met name rond de
vier lagen van het spoorsysteem zoals beschreven in het rapport
‘Verzet de Wissel’ van de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur.
• De komende jaren zien we geleidelijk betere producten en nieuwe
aanbieders, waar mogelijk ondersteund door ProRail (zoals European
Sleeper naar Berlijn in 2023, FlixTrain naar Ruhr/Rhein in 2024).
• Vanuit de actieagenda Trein en Luchtvaart wordt de KLM/Thalys-pilot
Brussel ontwikkeld en wordt er in 2023 gewerkt aan een nieuwe versie
van de actieagenda.
• Daarnaast kijkt ProRail hoe een beter Europees reizigersnet er in
2030 uit zou kunnen zien via Eurolink, met maakbare plannen tot 20
jaar vooruit.

 TSI (Technical Specifications for Interoperability)
• ProRail kiest ervoor om eerst (hoog-over) inzicht te geven van de
impact van het volledig voldoen aan TSI’s (compliance aan de
spoorwegwet) en vervolgens op basis van deze conclusies in overleg
met IenW te verkennen wat de mogelijkheden zijn om dit in lijn te
brengen met onze eigen netwerkvisie, zoals we dat ook bij TEN-T
hebben gedaan.
• ProRail heeft een eerste concept van het advies-nationaal
implementatieplan voor de TSI Infrastructuur en de TSI Energievoorziening ter bespreking opgeleverd aan IenW. Zodra het advies
definitief en naar IenW verzonden is (uiterlijk Q4 2023), kan IenW op
basis van dit advies conform de Europese verplichtingen voor de TSI
Infrastructuur en de TSI Energievoorziening een Nationaal
ImplementatiePlan (NIP) publiceren.
 ATO (Automatic Train Operation)
• ATO is voor ProRail onderdeel van de integrale ontwikkelagenda en
geeft invulling aan de ook door ProRail ondertekende sectorambitie.
Invoering van ATO heeft als doelstelling capaciteitsvergroting, opbouw
kennis nieuwe digitale systemen, verdergaande automatisering,
vermindering personeelsbehoefte vervoerders, betere dienstverlening
en invulling geven aan Europese toekomstige richtlijnen.
• IenW heeft voor de financiering aangegeven dat er geen financiële
ruimte zit binnen het MIRT voor het financieren van ATO. Ook wordt
geen geld toegekend voor ATO vanuit het Nationaal Groeifonds
(NGF). IenW en ProRail zullen kijken hoe verder te gaan met dit
besluit en hoe om te gaan met de initiatieven die lopen. Specifieke
aandacht van IenW is op korte termijn nodig voor hoe we invulling
geven aan de afspraken met Deutsche Bahn inzake de proef op de
Betuwelijn.

12

3.2 Dagelijkse Operatie – Logistiek
 Personeelstekort Verkeersleiding
• We zijn op koers om eind 2023 het tekort aan treinverkeersleiders te
halveren en in 2024 op te lossen.
• We voeren een 1-meting uit naar de werkbeleving onder operationele
medewerkers van VL. Deze meting volgt op de 0-meting begin 2022.
We voeren bovendien een 0-meting uit onder de staf van VL, die vorig
jaar buiten scope van het onderzoek viel. In mei heeft de kwantitatieve
meting plaatsgevonden en in juni vond het kwalitatieve onderzoek
plaats. De resultaten worden in Q3 verwacht.
 Programma WerkPLEKbeleving verkeersleidingsposten: naar de
werkplek van morgen
• In 2021 en 2022 vond een werkplekbelevingsonderzoek plaats op de
verkeersleidingsposten, op de seinzalen.
• In november 2022 is ingestemd met een serie aanbevelingen op korte
en langere termijn met als doel een betere werkplekbeleving. Het
programma bestaat uit twee onderdelen. In 2023 werken we aan (1)
een ontspannings- en ontmoetingsruimte rondom alle seinzalen.
Daarnaast (2) passen we de seinzalen aan. Dit laatste wordt dit jaar
voorbereid en in de periode 2024 tot en met 2027 worden alle twaalf
seinzalen aangepast naar een toekomstbestendige werkomgeving.

heeft ProRail in eerste instantie de mogelijkheden onderzocht het
wisselbestand van KIF 3 te reduceren. Dit onderzoek, dat in de zomer
van 2022 werd afgerond, wees uit dat de set wissels die nodig is voor
het uitvoeren van LUD en de dienstregeling van andere vervoerders
niet gereduceerd kan worden; door de noodzakelijk geachte
toevoeging van wissels op Niet-Centraal Bediende Gebieden
(NCBG’s) is deze set wissels juist omvangrijker geworden (ongeveer
3.250 wissels). Dwingt extreme sneeuwval ProRail tot het gebruik van
substantieel minder wissels, dan is het rijden van een LUD niet
mogelijk en dienen de dienstregeling van NS en dienstregelingen van
andere reizigers- en goederenvervoerders substantieel te worden
afgeschaald.
• In november 2022 hebben ProRail en NS een nieuwe scope voor het
vervolg bepaald. Volgens deze scope zijn in het eerste kwartaal van
2023 drie nieuwe scenario’s ontwikkeld: (1) KIF C (circa 450 wissels)
& nooddienstregeling winter; (2) flexibele LUD NS; (3) opstartdienstregeling NS. Deze zijn in het DOO (Directeuren Operatie
Overleg) in mei 2023 met NS goedgekeurd. In dit kader hebben we
een nieuwe indeling van kerninfrafasen geïntroduceerd.

 Aanpak winterweer
• In de winterevaluatie 2021 (winterse periode 7-15 februari 2021) is
vastgesteld dat de bestaande set wissels van kerninfrafase 3 (KIF 3;
ongeveer 2.650 wissels) te groot is om de beschikbaarheid van de
infra op het vereiste niveau te houden bij zware sneeuwval. Hierdoor
kon er de eerste dagen na de sneeuwval geen Landelijk Uitgedunde
Dienstregeling (LUD) worden uitgevoerd.
• Aangezien de capaciteit en inzet van sneeuw- en storingsploegen in
winterse omstandigheden niet substantieel kan worden uitgebreid,
13

3.4 Netwerk klaarmaken voor de toekomst
 Projectenportfolio voor 2023 en verder
• Het realiseren van het projectenportfolio ligt tot nu toe op koers, de
realisatie in 2023 en 2024 blijft een grote uitdaging. Er is een tekort
aan capaciteit in de markt van monteurs (bij aannemers) en
treinbeveiligingscapaciteit (bij ingenieursbureaus), en interne
capaciteit, gecombineerd met schaarste in materialen en materieel.
Forse interventies en bijsturing zijn nodig en worden opgepakt. De
taskforce realisatie (intern gremium) stuurt op de meest urgente en
impactvolle issues (o.a. menscapaciteit, materialen, stikstof,
kwartsloze ballast) om de projecten te kunnen realiseren.
• Gerealiseerde projecten in het eerste half jaar zijn onder andere:
o Hoogeveen, afsnijden van de boog bij Hoogeveen waardoor de IC
met 140 km/u (i.p.v. 80 km/u) kan passeren (>1,5 min. tijdwinst);
o BBV Zeeland (grootschalige vernieuwing van sporen, wissels,
dwarsliggers en ballast van de spoorlijn naar Vlissingen);
o Opstelterrein Watergraafsmeer (sporen vernieuwd, wissels en
ballast vervangen, oversteekplaatsen voor machinisten verbeterd)
o Herstelwerk Voorschoten;
o Onderdoorgang Apeldoorn bij Laan van Ossenveld;
o Onderdoorgang tussen Diemen Noord en Diemen Centrum.
• De knelpunten voor menscapaciteit op de korte termijn zitten met
name op IB (ingenieursbureau) capaciteit treinbeveiliging en BFI
monteurs. Enkele maatregelen zijn uitgevoerd (indexering IB’s, aftrap
mbo Railtechniek, raamcontract tractie-energievoorziening),
aanvullende maatregelen worden in uitvoering gebracht.
• Het Masterplan 2025-2029 is vastgesteld en gepubliceerd en gedeeld
met o.a. vervoerders, marktpartijen en IenW. In het projectenportfolio
voor 2025 en verder zitten nog vraagstukken die opgelost moeten
worden om tot een maakbaar plan te komen.

 Stand van zaken productstappen MLT
In 2023 treffen we voorbereidingen voor nieuwe productstappen voor dit
jaar, 2024 en 2025. De voortgang hiervan ligt vooralsnog op koers. Een
aandachtspunt voor tijdige realisatie van deze productstappen blijft de
capaciteit aan tractie-energievoorziening (TEV). We monitoren de
beschikbaarheid en willen via de “TEV-fabriek” extra capaciteit
beschikbaar krijgen.
 PHS en ERTMS
Voor zowel het programma PHS als het programma ERTMS stelt IenW
twee keer per jaar een voortgangsrapportage op. Op 31 maart jl. is de 8e
resp. de 18e voortgangsrapportage over de tweede helft 2022
gepubliceerd. Hierin zijn de voortgang en behaalde resultaten en de
financiële stand van zaken terug te vinden.
 ERTMS invoeren binnen ProRail (IEP):
• Het ERTMS programma komt in een nieuwe fase. Met ervaringsrijden
op Amsterdam-Utrecht en Hanzelijn worden de eerste migratiestappen
in 2023 buiten zichtbaar.
• Oplevering Hanzelijn vertraagd van september naar november 2023
door vertraging bij Alstom.

15

3.5 Digitaliseren en datagedreven werken
 Visie digitalisering
• Eind mei is een projectteam gestart met het uitwerken van een ProRail
visie op digitalisering. Onderdeel van de aanpak zijn gesprekken met
stakeholders. Het projectteam bestaat uit ProRail medewerkers vanuit
verschillende bedrijfseenheden aangevuld met experts vanuit een
extern adviesbureau (McKinsey). In de visie worden
toekomstscenario’s uitgewerkt voor de verdere digitalisering van
ProRail en de keuzes die we daarbinnen maken. Ook kijkt het
projectteam naar de capability’s die ProRail moet ontwikkelen en een
roadmap richting 2040. We hebben als doel om in Q4 2023 de visie op
digitalisering vast te stellen.
 TTR (Time Table Redesign)
• Op Europees niveau wordt het proces om te komen tot de
dienstregeling volledig opnieuw ontworpen, genaamd Time Table
Redesign (TTR). Na de publicatie van de TTR Capaciteitsstrategie
voor 2025 (in juni 2022) en voor 2026 (in december 2022) is nu (eind
juni 2023) ook het capaciteitsmodel voor 2025 gereed en gepubliceerd
in de European Capacity Management Tool (ECMT) https://ecmtonline.rne.eu/.
• Het Capaciteitsmodel is de tweede fase binnen TTR. Dit is de eerste
keer dat er een Capaciteitsmodel gemaakt is. Vervoerders kunnen in
ECMT zien welke internationale treinpaden we voor 2025 voorzien.
Voor dienstregeling 2025 is dit nog niet juridisch bindend, maar is wel
voorzien op termijn. Naast ProRail hebben ook andere Europese
inframanagers hun capaciteitsmodel gepubliceerd in ECMT.

 IT security
ProRail heeft in het eerste half jaar van 2023 intensief gewerkt aan de
professionalisering van de informatiebeveiliging. Er is een stevige basis
gelegd om in het vervolg gestructureerd en doelgericht te bouwen aan
gedegen informatiebeveiliging. In dit kader zijn onder andere de volgende
zaken gerealiseerd :
• De minimaal gewenste situatie omtrent cybersecurity in 2025 is
gedefinieerd en uitgewerkt in een Roadmap Cybersecurity. Deze
Roadmap bestaat uit 67 werkpakketten, waarvan inmiddels 7 zijn
gerealiseerd en 25 zich bevinden in de planuitwerking of
uitvoeringsfase.
• Binnen ProRail is een governance ingericht waarlangs cybersecuritydossiers integraal worden gemanaged.
• De afdeling Cybersecurity is verder opgebouwd. De afdeling is belast
met het stellen van kaders, monitoren, toetsen en adviseren op het
gebied van cybersecurity.
• Er is een classificatie- en risicomethodiek voor cybersecurityrisico’s
ontwikkeld als afgeleide van de generieke ProRail risicobenadering.
De uitvoering van de eerste classificaties en risicoanalyses gebaseerd
op deze nieuwe methodiek loopt.
• Het Security Operations Center (SOC) heeft zich in de afgelopen
maanden verder ontwikkeld in de detectie en respons van (potentiële)
securityincidenten. De aanbesteding van een nieuwe (24/7) SOC
dienstverlening wordt voorbereid.
• In het eerste half jaar is het merendeel van de bevindingen uit het
onderzoek vanuit Corporate Audit (december 2022) naar de
cybersecurity van de KA- en Post21 omgeving, aangepakt en
opgelost. Enkele bevindingen, met name in relatie tot autorisatie,
wachtwoordgebruik en netwerksegmentatie, staan nog open. Er wordt
gewerkt aan het mitigeren van de betreffende securityrisico’s.

16

3.6 Veiligheid (1/4)
 Veiligheidscultuur
In januari is ProRail opnieuw op trede 3 van de veiligheidsladder
beoordeeld. Conclusie was dat meer tijd nodig is om het effect van de
ingezette acties terug te zien in de meting. ProRail ziet dit als bevestiging
van de ingezette acties. N.a.v. de audit hebben we het verbeterplan
aangevuld met acties om leiderschap en betrokkenheid te vergroten en
acties om intern metingen uit te voeren. Extra acties zijn:
• Training veiligheid voor leidinggevenden: streven is dat dit jaar 95%
van de leidinggevenden de training heeft gevolgd. We staan nu op
43%.
• Het onderwerp veiligheid heeft een prominente plaats gekregen in het
onboarding-programma voor nieuwe medewerkers.
• Er is extra aandacht voor de interne communicatie over veiligheid.
• Er is ProRail-breed een veiligheidscultuurmeting uitgevoerd waaruit
o.a. blijkt dat medewerkers het belang van veiligheid onderkennen en
goed op de hoogte zijn hoe te handelen bij onveilige situaties. De
kennis van de veiligheidsprestaties en het bewustzijn van het eigen
veiligheidsgedrag kan beter.
 Kwartsstof
• In januari 2023 heeft ProRail een Beslissing op Bezwaar ontvangen
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid m.b.t.
respirabel kwarts bij het gebruik van ballast en het toepassen van
kwartsloze ballaststenen op specifieke plaatsen.
• ProRail zet zich maximaal in om de beschikbaarheid van kwartsloze
ballast te vergroten, onder meer door onderzoek en uitgebreide
Europese marktverkenningen. Alle thans beschikbare kwartsloze
ballast wordt toegepast. In situaties waar onvoldoende kwartsloze
ballast beschikbaar is, past ProRail ballastsoorten toe die relatief voor
minder kwartsstof-emissie zorgen. Uitgebreid onderzoek geeft nog
geen zicht op voldoende beschikbare kwartsloze ballast binnen
Europa. Daarmee rijst de vraag of er, ook op termijn, voldoende

kwartsloze ballast beschikbaar zal komen.
• Door het vertragen (met risico op stilvallen/ no-bids) van projectvoorbereiding kan vanaf 2025 noodzakelijk onderhoud niet (op tijd)
worden uitgevoerd. Hierdoor ontstaat mogelijk een onderhoudsachterstand voor de periode vanaf 2025. Als noodzakelijk onderhoud
niet wordt uitgevoerd verwachten we binnen 0 tot 2 jaar meer
storingen, snelheidsbeperkingen en moet mogelijk de dienstregeling
worden uitgedund of gestaakt. Vanwege schaarste in capaciteit in de
markt zijn onderhoudsachterstanden binnen één tot twee jaar niet
meer in te halen.
• Dit alles heeft tot gevolg dat er belangrijke keuzes gemaakt moeten
worden die grote impact hebben op het spoornetwerk en het gebruik
daarvan. In de stappen die ProRail zet, staat de gezondheid van
spoorwerkers en omwonenden voorop.
 Aantoonbaar veilige berijdbaarheid (AVB)
• In 2021 hebben zich enkele incidenten voorgedaan i.r.t. veilige
berijdbaarheid van het Nederlandse spoor. We hebben een
programma ingericht voor het verbeteren van het aantoonbaar borgen
van de veilige berijdbaarheid. Het programma richt zich o.a. op het
optimaliseren van het inzicht in de actuele staat van het spoor en de
wissels en een effectievere sturing op het proces van herstel en
vervanging.
• De ambitie is om de veilige berijdbaarheid voor Spoor en Wisselconstructies per 1 juli 2024 aantoonbaar te hebben zonder
aanvullende maatregelen te moeten treffen. Er is een tool ontwikkeld
die ProRail en de aannemers beter ondersteunt bij het invulling geven
aan risico-gestuurd onderhoud, we werken toe naar één norm en een
duidelijk handelingskader in het hele land voor het onderhoud aan
Spoor en Wissels en we passen de uitgifte van meettrein-gegevens in
het Branche Brede MonitorSysteem hierop aan.

17

3.6 Veiligheid (2/4)
 Programma Elektrische Veiligheid - Laagspanning
We werken aan het opstellen, implementeren en borgen van de kaders
en richtlijnen voor het veilig uitvoeren van werkzaamheden aan elektrotechnische laagspanningsinstallaties conform de wettelijke kaders en
richtlijnen. Hiervoor voeren we diverse initiatieven uit:
• Sinds april gebruiken wij een branchebreed vastgesteld E-werkplan bij
alle projecten; hierin worden afspraken tussen de installatie- en
werkverantwoordelijke vastgelegd. Vervolgstap is controle bij
uitvoering.
• Bij de aanbesteding van de nieuwe PGO-contracten zijn alle triggers
om onder spanning te werken weggenomen. De eisen t.a.v. het
uitvoeren van NEN3140 inspecties zijn hierdoor beter geborgd.
• Na beoordeling door de Arbeidsinspectie zullen we - met partners in
de branche - overgaan tot implementatie van het Voorschrift Veilig
Werken LaagSpanning. Dit voorschrift borgt de afspraken binnen de
branche om compliant te zijn aan de arbowet en veilig te werken aan
laagspannings-installaties.
• In de eerste helft van 2024 starten we naar verwachting met het
projectmatig uitrollen van afscherming om relaiskasten en relaishuizen
aanrakingsveilig te maken. Het afgelopen jaar liftte het aanbrengen
van afscherming mee op lopende projecten.

 Baanstabiliteit/ Landelijke Netwerk Analyse Baanlichamen
• Om inzicht te krijgen of spoordijken (waarvan 80% meer dan 100 jaar
oud is) geschikt zijn voor groei van vervoer en het veranderde klimaat
is ProRail in 2021 gestart met de Landelijke Netwerk Analyse
Baanlichamen (LNA). Eind 2022 is de eerste fase afgerond. We
hebben de resultaten begin dit jaar voorgelegd aan IenW en hebben in
een Plan van aanpak vastgelegd wat we in fase 2 oppakken.
• Het LNA omvat ook RESET, het wetenschappelijk onderzoek door TU
Delft en Deltares waarin de interactie wordt onderzocht tussen
rijdende treinen en het baanlichaam. Zodat ProRail beter kan
vaststellen waar er in de toekomst moet worden geïnvesteerd. In HY1
zijn door de TU-Delft onderzoekers geworven. Ondertussen werken
TU-Delft en Deltares samen aan een lijst uit te voeren experimenten.
Eén experiment is al opgestart: op initiatief van Arcadis is samen met
TU-Delft, Deltares door ProRail een voorstel ingediend bij
https://project-geolab.eu/ en hebben daarmee tijd in de geocentrifuge
van de Universiteit Gustave Eiffel gewonnen. Dat onderzoek wordt in
Q3 uitgevoerd.

18

3.6 Veiligheid (3/4)
 NABO (niet actief beveiligde overwegen) programma
• In de eerste helft van 2023 is met kracht doorgewerkt om de veiligheid
op overwegen te vergroten. Tot en met eind juni 2023 zijn 112 van de
180 NABO’s uit het NABO-programma aangepakt (d.m.v. afsluiten,
opheffen, beveiligen of vervanging door een brug of onderdoorgang).
Eind 2023 zijn naar verwachting 139 NABO’s aangepakt.
• Bij elke sluiting of aanpassing van een overweg is samenwerking met
belanghebbende partijen noodzakelijk. We kunnen niet eenzijdig een
NABO opheffen of beveiligen en ProRail kan sluiting niet juridisch
afdwingen. Er is een gerede kans dat 41 NABO’s niet voor eind 2023
aangepakt kunnen worden. De staatssecretaris heeft de Tweede Kamer
op 25 mei 2023 geïnformeerd dat het NABO-programma tot 2028
doorloopt en dat dan naar verwachting 95% van de NABO’s zijn
aangepakt. ProRail en IenW blijven samen sturen op het zo snel
mogelijk afsluiten van alle 180 NABO’s.
 Overige overwegprogramma’s
• Van de 33 geprioriteerde NABO’s die zijn geïdentificeerd met het
ontruimingsrisico zwaar verkeer is op 24 NABO’s dit risico inmiddels
gemitigeerd. De stuurgroep Overwegen heeft in maart besloten de
scope van het project Risico Zwaar Verkeer (RZV) bij te stellen van 33
naar 26 locaties. Hiervan zijn er twee nog te mitigeren. De zeven
locaties die niet langer deel uitmaken van het project RZV worden in de
lopende overwegenprogramma’s gesaneerd of beveiligd.
• Begin 2023 is het programma PVVO (Programma Verbeteren Veiligheid
Overwegen) afgesloten. De resterende financiering is overgedragen
naar PVVO Nazorg. We hebben zowel binnen PVVO Nazorg als binnen
het vervolgprogramma MOA (Maatwerk Overwegen Aanpak) het
afgelopen half jaar acht kansen opgepakt die buiten de overige
programmakaders vallen op het gebied van overwegveiligheid.
• In het kader van LVO Specifieke maatregelen zijn in het afgelopen half
jaar twee grote overwegprojecten opgeleverd (Diemen/ Ouddiemerlaan

en Apeldoorn/ Laan van Osseveld). Hierbij zijn risicovolle overwegen
opgeheven en vervangen door onderdoorgangen. De middelen van LVO
Specifiek zijn vrijwel volledig belegd.
• In het kader van LVO Generieke maatregelen is in Q2 een herstart
gemaakt met de ‘proof of concept’ periode voor flitscamera’s in Bunnik.
We verwachting eind 2023 definitief te gunnen. Direct daarna start de
gefaseerde uitrol bij circa 40 overwegen. We werken naast flitscamera’s
ook aan generieke maatregelen t.a.v. dichtligtijden en aftellers.
 Overig - overwegen
• ProRail heeft in samenwerking met nationale en internationale spoorse
partijen het nieuwe overwegen risicomodel ontwikkeld: NORM. Dit
model maakt de risico's en gevolgen van overwegen voor de
verschillende spoor- en weggebruikers inzichtelijk met een rekenkundig
model. Dit model is gebaseerd op data van ongevallen van de afgelopen
20 jaar en wetenschappelijk onderzoek. Hierdoor geeft het model
onderbouwd richting bij het investeren in weg- en spoorveiligheid zoals
beschreven staat in het plan van aanpak Overwegveiligheid.
• Afgelopen maanden heeft ProRail in samenwerking met IenW gewerkt
aan een plan van aanpak Overwegveiligheid om verder invulling te
geven aan de verbetering van overwegveiligheid. In het plan wordt risico
gestuurd aangegeven hoe de verbetering van overwegveiligheid het
meest doelmatig kan worden aangepakt. Naast de focus op veiligheid
die een veilig spoor heeft opgeleverd word het verbeteren van
doorstroming op de weg en het voorkomen van verstoringen integraal
en gebiedsgericht aangepakt.
• ProRail bereidt een investeringsvoorstel voor om de veiligheidsrisico’s
als gevolg van “loss-of-shunt” bij overwegen te reduceren. IenW heeft
hiervoor € 18 miljoen gereserveerd. Naar verwachting zal dit voorstel in
Q4-2023 worden afgerond. IenW en ProRail zullen samen het plan aan
de gehele spoorsector voorleggen in het kader van “treindetectie &
materieeltoelating”.
19

3.6 Veiligheid (4/4)
 Suïcidepreventie
• In HY1 vonden 84 suïcide-incidenten plaats met letsel of schade door
trein, 80 met dodelijke afloop. Dit is lager dan over dezelfde periode in
2022 (101 incidenten, 90 met dodelijk afloop). We zien ook minder
incidenten met dodelijke afloop op stations.
• Het programma Suïcidepreventie Spoor 2022-2026 bouwt verder aan
drie pijlers van preventie, te weten: 1) afschermen van het spoor, 2)
inzetten op interventie en 3) maatschappij beïnvloeden. Voor de eerste
pijler ligt de focus op engineering van de nieuwe hotspotlocaties en
lijnaanpak. We onderzoeken de ervaren technische problemen bij de
pilot blauw licht (doel is om suïcidale personen alerter te maken). We
ontwikkelen voor de aanpak interventie dit jaar een nieuwe module
suïcidepreventie en onbegrepen gedrag. We gaan de samenwerking
met GGZ-instellingen uitbreiden in het geval van vermiste patiënten.
Voor de derde pijler bereiden we de jaarlijkse publiekscampagne voor,
voor in de week tegen eenzaamheid (eerste week oktober). Dit jaar
werken we samen met de stichting MIND.

 Overig
• Er zijn vier ontsporingen geweest op lage snelheid tijdens
rangeerwerk. Drie daarvan waren het gevolg van onvolledige
bediening van een wissel door een rangeerder. Van de vierde
ontsporing is de oorzaak nog niet bekend. Daarnaast was het
tragische ongeval bij Voorschoten waarbij een reizigerstrein
ontspoorde na een aanrijding.
• Sinds 11 mei 2021 was een Veiligheidsbericht van kracht voor het
Nederlandse spoor. ProRail stelt zo’n bericht op als we weten dat een
bepaald veiligheidsrisico kan optreden. In dit geval betrof het
veiligheidsrisico het functioneren van de spoorstaafbevestiging. Op
veel verschillende plekken was deze bevestiging niet op orde en was
extra inspectie en herstel nodig. Op 30 juni 2023 heeft ProRail het
Veiligheidsbericht ingetrokken. Het veiligheidsrisico wordt nu door
ProRail beheerst met behulp van een nieuw ontwikkelde toepassing
waarbij aan de hand van beelden van de videoschouwtrein het
functioneren van de bevestigingen automatisch beoordeeld wordt.
• In 2022 troffen we maatregelen om treinen met materieeldefecten
sneller te kunnen signaleren. Hierdoor worden ze eerder
geïnspecteerd en hersteld door de betreffende vervoerders. Deze
maatregel blijkt effectief. Het aantal situaties waarbij een trein direct tot
stilstand gebracht moet worden vanwege een hoge wiel of
astemperatuur was in de eerste helft van 2023 substantieel lager dan
in voorgaande jaren.

20

3.7 Duurzaamheid (1/2)
 Informatie-indicatoren duurzaamheid
• De indicatoren duurzame projecten en reductie milieukosten (MKI) zijn
gereed en vanaf 1-1-2023 zichtbaar in het overzicht informatieindicatoren en het externe prestatiedashboard ProRail.
• We hebben voor de indicator CO₂-voetafdruk inclusief ketenemissies,
scope 3 een plan opgesteld om tot een volledige emissie inventaris te
komen voor scope 1, 2 en 3 (zie alinea ‘CO2-uitstoot’). Na uitvoering
van dit plan kunnen we jaarlijks de volledige voetafdruk samenstellen
en rapporteren. Voorlopig rapporteert ProRail alleen scope 1 en 2.
• De indicator aandeel hergebruikt materiaal vergt een grote inspanning
en doorlooptijd. Voor een beperkt aantal assets ontstaat op basis van
beschikbare data in ons objectregistratiesysteem een eerste inzicht. Op
basis hiervan richten we ons interne dashboard in om deze data te
visualiseren en om te zetten in een score voor materiaal hergebruik.
• We verwachten de indicator energieopwekking vs. energieverbruik in
HY2 2023 gereed te hebben en te kunnen rapporteren in het overzicht
informatie-indicatoren en het externe prestatiedashboard ProRail.
 CO2-uitstoot
• ProRail hanteert als strategische indicator voor duurzaamheid de totale
CO2-uitstoot (scope 1, 2 en 3). Doel is om in 2030 de totale uitstoot met
55% te reduceren t.o.v. 2015. Om dit te kunnen monitoren is een
periodieke CO2-emissie inventaris voor scope 1, 2 én 3 nodig.
• Voor scope 1 en 2 stelt ProRail sinds 2009 jaarlijks een CO2-emissie
inventaris op. Voor scope 3 hebben we globaal inzicht (we maken elke
vier jaar een dominantie-analyse CO2-scope 3), maar moeten we de
stap naar inrichting en uitwerking van een emissie-inventaris nog
zetten. Om te kunnen rapporteren over de feitelijke reducties en de
voortgang te kunnen monitoren moet de emissie-inventaris voor scope
1 en 2 worden uitgebreid met de (absolute) ketenemissies voor:
o scope 3 downstream: emissies door het energieverbruik van treinen;
o scope 3 upstream: emissie door levering van materialen en diensten
voor aanleg, beheer, onderhoud en sloop van onze assets.

• We hebben in HY1 2023 een plan van aanpak opgesteld om te komen
tot een volledige CO2-emissie inventaris scope 1, 2 en 3.
 Energie
• Energieverbruik: het energieverbruik laat een positieve ontwikkeling
zien. Met het dalende verbruik koersen we richting ons doel om 30% te
besparen voor 2030 t.o.v. 2015. Wel met een kanttekening: de
verbruikscijfers geven geen betrouwbaar beeld vanwege problemen bij
NS (ProRail heeft het beheer van energiedata bij hen gecontracteerd).
• Eind Q1-2023 heeft ProRail een plan van aanpak opgesteld waarin is
vastgelegd hoe ProRail gaat voldoen aan de informatie-/
onderzoeksplicht als onderdeel van de verduurzamingsplicht voor het
energieverbruik uit het Activiteitenbesluit. De verplichting tot het nemen
van alle maatregelen ter verduurzaming en de informatieplicht gelden
voor degenen die een inrichting (type A, B of C) drijft met een
energiegebruik vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3
aardgas(equivalent). Voor ProRail betreft dit de spoorwegemplacementen waar ProRail aanspreekpunt voor is. Er moet
gerapporteerd worden welke maatregelen ter verduurzaming van het
energiegebruik met een terugverdientijd van 5 jaar of minder zijn
getroffen. Uiterlijk op 1 december 2023, en daarna eenmaal per vier
jaar, moet ProRail aan het bevoegd gezag rapporteren.
• ProRail zal voor 15 emplacementen tijdig kunnen rapporteren wat
betreft de informatieplicht, en voor Kijfhoek wat betreft de
onderzoeksplicht. Voor de overige locaties hebben we in Q4 2023 een
plan van aanpak gereed voor rapportage in 2024. Hierover zal tijdig
met de RVO en de lokale bevoegde gezagen worden gecommuniceerd
en worden afgestemd wanneer ProRail de rapportages (alsnog) kan
indienen. Vanaf 2024, met in werking treden van de Omgevingswet,
vervalt het begrip “inrichting” en daarnaast wordt de verplichting tot
verduurzamen ruimer. Onder de Omgevingswet worden de regels over
energiebesparing opgesplitst in verplichtingen voor milieubelastende
activiteiten (vergelijkbaar met begrip inrichtingen) en gebouwen.
• Energieopwekking: Met het programma Opwekking Duurzame Energie
21

3.7 Duurzaamheid (2/2)
willen we 150 GWh/jaar aan duurzame energie opwekken op ProRailassets in, of kort na 2030. Dit doen we door uitgifte van ProRail-gronden
en het sluiten van energie-afnamecontracten met de ontwikkelaars van
de opweklocaties. In HY1 2023 gaf IenW goedkeuring inclusief de wijze
van financiering. Ook de governance-structuur hiervoor is ingericht en
een programmaplan is vastgesteld. Dat geeft meer duidelijkheid over
opwekpotentie, contracteringsaanpak en de risico’s en onzekerheden die
er zijn omtrent maakbaarheid, capaciteit, vergunningen, netcongestie,
omgevingsdynamiek, etc. Begin 2024 verwachten we een planning
gereed te hebben waaruit moet blijken of we de ambitie voor 2030 halen.
 Natuur
• We zijn gestart met de aanbesteding van duurzaam bermbeheer voor
drie contractgebieden: Drenthe, Rijn & Gouwe en Zeeland. Dat
gebeurt met separate groenbeheercontracten waarbij het groenbeheer
rechtstreeks wordt uitgevoerd door groenaannemers i.p.v. via onze
reguliere onderhoudsaannemers. We verwachten de inschrijvingen
eind juli. Inmiddels is ook gestart met de gebieden Amsterdam en
Veluwe. Afhankelijk van de uitkomst van deze gebieden zullen we de
komende vier jaar de andere zestien gebieden contracteren.
• Eind december 2022 is de Gedragscode Wet natuurbescherming
goedgekeurd. Deze wordt in de nieuwe groenbeheer- en PGOcontracten verplicht gesteld.
• We onderzoeken met marktpartijen en collega infrabeheerders hoe we
het gebruik van chemische middelen voor bestrijding van onkruid
kunnen stoppen. We hebben enkele kansrijke alternatieve methodes
geselecteerd waarmee we in 2023 voor een jaar een pilot uitvoeren.
Momenteel worden de methodes met cyrogeen (koude) behandeling
en met pelargonzuur, een vetzuur dat van nature in bepaalde planten
voorkomt, op vijf locaties getest. Een proef met UV-licht is helaas niet
doorgegaan, omdat zich hiervoor geen uitvoerende partij heeft

gemeld. Plannen zijn in voorbereiding om vanaf 2024/2025 meer en
grotere pilots uit te voeren met kansrijke methodes om een beter beeld
te ontwikkelen over prijs/prestatie verhouding.
 Materialen
• KCI (Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuur): In HY1 2023 heeft
ProRail samen met RWS de tweede voortgangsrapportage KCI
opgesteld.
• ProRail heeft op 28 juni 2023 de KCI samenwerkingsafspraken
duurzaam bouwen medeondertekend. Hiermee heeft ProRail de
minimum duurzaamheidseisen voor projecten vastgelegd. Dit geeft de
markt meer helderheid voor de komende jaren waardoor het voor hen
mogelijk wordt om duurzame investeringsbeslissingen te nemen.
• SEB (Schoon en Emissieloos Bouwen): Eind juni heeft ProRail een
implementatieplan voor de koploperaanpak voor de inzet van
emissieloos materieel vastgesteld. Dit plan moet tot een versnelde
inzet van emissieloos materieel door de marktpartijen leiden en is
daarmee een noodzakelijke voorwaarde om de doelstellingen uit SEB
en KCI te behalen. De koploperaanpak bestaat uit de toepassing van
het gunningscriterium %ZE (percentage zero emissie) in
aanbestedingen, waarmee aannemers beloond worden voor de inzet
van emissieloos materieel. De extra kosten die de koploper aanpak
met zich meebrengt worden gedekt vanuit SEB-financiering. Voor
2023 en 2024 is afgesproken om het gunningscriterium voor het
percentage ZERO emissie in te zetten in 40-60 projecten.

22

4. Stakeholders (1/2)
 Reputatiescore ProRail

• ProRails reputatie blijft stabiel en sterk op 62,7 (versus 62,2 over
2022). De lichte stijging komt door niet-treinreizigers. Percepties van
treinreizigers blijven stabiel.
• De reputatie van de Nederlandse top 30 beweegt vergelijkbaar met
ProRail en stijgt ook directioneel. NS blijft vergelijkbaar gewaardeerd
als ProRail terwijl Rijkswaterstaat de leiding behoudt.
• De rationele drivers Innovatie, Werkomgeving en Prestatie stijgen
significant; zes van de zeven drivers blijven sterk gewaardeerd.
• ProRails positie ten opzichte van de benchmarks is vergelijkbaar met
vorig kwartaal. Rijkswaterstaat behoudt een significante leiding op alle
drivers, terwijl ProRail op zes drivers (behalve MVO) de leiding heeft in
vergelijking met NS.
• Focus op ProRails strategie ‘duurzame mobiliteit’ draagt bij aan een
betere reputatie.

 Gebruiksvergoeding
• De gebruiksvergoedingstarieven worden jaarlijks geïndexeerd op
basis van de procedure zoals beschreven in de toerekeningsmethoden
voor de verschillende diensten. ProRail heeft in het tweede kwartaal
van 2023 de vergoedingen voor het jaar 2024 naar prijspeil 2024
geïndexeerd. De sterke inflatie resulteert in hoge indexatiecijfers en
leidt hiermee tot een forse verhoging van de vergoedingen. Uitkomst
van de reguliere indexatieprocedure zou een stijging van de
vergoedingen met +14,0% betekenen. ProRail heeft besloten om in
2024 eenmalig een lagere indexatie van +10,5% toe te passen, als
(incidentele) handreiking naar de markt.
• IenW heeft een subsidieregeling ontwikkeld waarmee de
kostenverhoging voor specifieke partijen als gevolg van de methodiek
gebruiksvergoeding 2023 – 2025 (deels) wordt gemitigeerd. ProRail
voert deze regeling in mandaat uit. IenW heeft aangegeven dat zij de
zogenoemde “logistieke partijen’ binnen de spoorgoederensector, die
te maken krijgen met de grootste kostenstijging voor opstellen en
rangeren, tegemoet wil komen met een extra subsidie van in totaal
circa € 2 miljoen. ProRail heeft geadviseerd over de ontwikkeling van
de regeling. IenW heeft de conceptregeling genotificeerd bij de
Europese Commissie; de uitkomst wordt na de zomer verwacht.
• In opdracht van IenW heeft ProRail een market-can-bear test 2025 –
2029 laten uitvoeren om de relatieve draagkracht van marktsegmenten
te bepalen, met het oog op het mogelijk toepassen van een extra
heffing. De ACM heeft in mei haar ontwerpbesluit gepubliceerd: de
ACM keurt de test af, omdat ze niet kan vaststellen dat de gevonden
prijselasticiteit voor het goederenvervoer betrouwbaar is. Dit betekent
dat in 2025 geen sprake zal zijn van een extra heffing. ProRail zal een
zienswijze indienen op dit ontwerpbesluit. Een (goedgekeurde) test
betekent dat de mogelijkheid open blijft om per 2026 een extra heffing
toe te passen dat in het belang kan zijn van zowel IenW als ProRail als
gerechtigden.

23

4. Stakeholders (2/2)
 Geluid en trillingen
• Omwonenden rond het spoor kunnen last hebben van het geluid of de
trillingen van passerende treinen. Ook werkzaamheden aan het spoor
kunnen geluid en/of trillingen veroorzaken. Omwonenden kunnen bij
ProRail via Publieksvoorlichting hun meldingen van overlast kwijt.
ProRail streeft ernaar dat voor de omgeving zo min mogelijk geluid- en
trillingshinder ontstaat. In HY1 heeft ProRail samen met andere
partijen in de spoorsector diverse stappen gezet, zie volgende bullets.
• Voor de aanpak van geluid voert ProRail het Meerjarenprogramma
Geluid (MJPG) uit met een totaalbudget van ruim € 630 miljoen. Dit
jaar maakt ProRail de laatste wettelijk verplichte geluidsaneringsplannen. In HY1 2023 heeft de minister de door ProRail ingediende
saneringsplannen voor gedeelten van de sporen in de gemeenten
Oss, Roermond, Venlo, Echt-Susteren, Amersfoort, Bunnik, Houten,
Laren, Stichtse Vecht en Utrechtse Heuvelrug definitief vastgesteld.
Op diverse locaties worden tot september 2023 raildempers
aangelegd, zoals in Utrecht, Baarn, Maarn, Zeist, Bunnik, Schalkwijk,
Barneveld, Stroe, Gouda, Sassenheim, Tricht, Oosterbeek, BerkelEnschot, Heukelom, Oisterwijk, Venlo en Roermond. Een raildemper
verlaagt het geluidniveau van een passerende trein met 3 dB; dit
betekent een halvering van de hoeveelheid geluidenergie die vrijkomt,
oftewel een hoorbare verlaging.
• Voor de aanpak van spoortrillingen heeft IenW een budget van € 20
miljoen ter beschikking gesteld om in de periode 2021-2025 onderzoek
te doen naar mogelijke bronmaatregelen, onder de noemer “Innovatieagenda Bronaanpak Spoortrillingen (IBS)”. Doel van de IBS is om
trillingsreducerende effecten, neveneffecten en kosten van
maatregelen aan de spoorinfra en aan de treinen in kaart te brengen
om maatwerk bij de aanpak van trillinghinder te kunnen bieden. In het
eerste half jaar van 2023 zijn metingen uitgevoerd aan in hoogte
verstelbare spoorbevestigingsmiddelen en aan treinwielen en spoorstaven met verschillende gradaties van hun onderhoudsconditie; de
resultaten zijn nog niet opgeleverd. Er zijn twee promovendi bij de TU
Delft gestart op onderzoek STEM (spoortrillingenemissiemodel), in

samenwerking met specialisten van Deltares en TNO.
• Voor de aanpak van de extra hinder op de omleidingsroutes van de
Betuweroute heeft IenW in juni 2023 een budget van € 10 miljoen ter
beschikking gesteld om reeds vrijgegeven innovaties van de IBS toe te
passen op delen van de Brabantroute en Bentheimroute. Het gaat om
de toepassing van rubberen plaatjes onder de betonnen dwarsliggers
bij reeds geplande dwarsliggervernieuwingen in Deurne, Hegelsom,
Breda, Boxtel, Tilburg, Best en Eindhoven, en de toepassing van
trillingsarmere overwegbevloeringen in Breda, Prinsenbeek, Oisterwijk,
Wierden en Almelo.
• In 2022 heeft de rechter van de Rechtbank van Middelburg uitspraak
gedaan dat ProRail een onrechtmatige daad heeft begaan door
trillingshinder bij een omwonende te laten voortbestaan. ProRail heeft
beroep aangetekend tegen deze uitspraak. In juni is hiertoe de motie
van grieven ingediend bij het Gerechtshof in Den Bosch.

Steeds meer raildempers op het spoor (bron: ProRail)

24

Bijlagen behorende bij deel A

25

Bijlage 1: overzicht prestatie- en informatie-indicatoren (1/2)
Prestatie-indicatoren
*

* Bodemwaarde: de waarde voor het jaarlijks minimaal te realiseren prestatieniveau op een prestatie-indicator. Voor de prestatie-indicator ‘Impactvolle storingen op de infra’ geldt een maximum.
Informatie-indicatoren

**

* a) Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) stelt de definitieve aantallen vast in hun jaarverslag Spoorwegveiligheid. De aantallen voor 2022 zijn voorlopig en kunnen mogelijk nog wijzigen.
b) SGEL: slachtoffers en gewogen ernstige letsels (ytd-cijfer); treinkilometers zijn inclusief de aannemersritten.
c) Arbeidsveiligheidsincidenten: het aantal significante aanrijdingen tussen een trein en een persoon die beroepsmatig binnen het spoor aanwezig zijn. De gevolgen van een ongeval bepalen de ernst
ervan. Een ongeval is significant als het minimaal 1 van deze 3 gevolgen heeft: 1) er vallen 1 of meer dodelijke of zwaargewonde slachtoffers, 2) de totale schade bedraagt € 150.000 of meer, 3) er is
een stremming van een hoofdspoorbaanvak van 6 uur of langer.
d) Aantal en percentage overschrijdingen geluidproductieplafond over 2022 worden in Q4 2023 bekend.
** Aantal milieuovertredingen: In de rapportage over 2022 waren 12 overtredingen i.v.m. een energiecontrole op VL-post Utrecht (Erkende Maatregelenlijsten energiebesparing) niet meegenomen. Deze
overtredingen zijn echter rechtmatig als constatering BG geregistreerd en hadden dus wel moeten worden meegenomen. Het aantal voor 2022 is derhalve aangepast van 47 naar 59 overtredingen.
dashboard.prorail.nl

26

Bijlage 1: overzicht prestatie- en informatie-indicatoren (2/2)
*

* Voorlopig cijfer
** Indicatoren zijn nog in ontwikkeling

dashboard.prorail.nl

27

Bijlage 2: beheerconcessieprogramma’s 2023 (1/4)
A. Verbeterprogramma HSL-Zuid

Voortgang/ resultaat eerste half jaar 2023

Ter info: doel en mijlpalen zijn cf. beheerplan 2022-2023

Continu verbeteren en prestaties stabiliseren
De eerste helft van 2023 scoorde de reizigerspunctualiteit HSL onder de
bodemwaarde. De lage score t/m juni (78,2%) is met name het gevolg van de
tijdelijke snelheidsbeperking (TSB) van 80 km/u bij Rijpwetering die sinds oktober
2022 van kracht is en problemen met de materieelbeschikbaarheid die sinds
februari 2023 spelen. Daarnaast zien we op dagen met werkzaamheden aan het
Derde Spoor in Duitsland – goederentreinen kunnen dan niet over de
Betuweroute rijden en rijden om via Brabant waar ze kruisen met HSL-treinen –
een lagere reizigerspunctualiteitscore op de HSL

Doel
Het continu blijven verbeteren, het beheersen van productstappen en het
stabiliseren van de prestaties is inmiddels het doel van het
verbeterprogramma.
Activiteiten 2022 en 2023
Het verbeterprogramma kijkt voortdurend naar de effectiviteit van
maatregelen en naar mogelijkheden om verder te optimaliseren op basis
van ‘continu verbeteren’. Een gevolg hiervan is dat de set aan
verbetermaatregelen dynamisch is. Hierbij is er in het verbeterprogramma
blijvende aandacht voor verankering in de lijnorganisatie.
Ter verbetering van de prestaties op de middellange termijn voert ProRail
de komende jaren ook diverse verbeteringen door aan de infrastructuur. De
komende twee jaar staan in het teken van (de voorbereiding van):
• Het functioneel verwijderen van de fasescheiding bij
Zevenbergschenhoek;
• Het verlengen van de level 1 movement authority in ERTMS;
• Het aanpassen van SMB 2378 bij Zevenbergschenhoek.
Vanuit het € 60 mln pakket zullen eind 2021/begin 2022 nog aanvullende
verbetermaatregelen worden toegevoegd aan bovenstaande lijst.

Om continu te blijven verbeteren heeft het verbeterprogramma de prestaties
nauwgezet gevolgd en zijn de lijnorganisaties ondersteund met rapportages en
evaluaties. Hieruit volgen wekelijks verschillende (kleine) verbetermaatregelen
om de prestaties te optimaliseren. In het eerste half jaar van 2023 is de Intercity
Nieuwe Generatie (ICNG) het proefbedrijf op de HSL gestart. Vanuit het
verbeterprogramma worden de prestaties nauwlettend gevolgd.
Verbetering prestatie middellange termijn HSL
Ter verbetering van de prestaties op de middellange termijn voert ProRail ook
verbeteringen door aan de infrastructuur, gefinancierd vanuit de € 60 miljoen die
het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat eind 2016 aan ProRail en NS ter
beschikking heeft gesteld. Er zijn drie projecten in de uitvoeringsfase (de
projecten die genoemd zijn onder activiteiten 2022 en 2023) aangevuld met het
project windschermen Bleiswijk. Deze projecten zullen de prestaties verbeteren,
zullen leiden tot minder uitval op de HSL en zullen rijtijdwinst opleveren voor
treinen tussen Rotterdam en Breda. Er is nog budget beschikbaar voor
aanvullende verbetermaatregelen. Dit jaar zal besluitvorming plaatsvinden over
de invulling hiervan.

28

Bijlage 2: beheerconcessieprogramma’s (2/4)
B. Verbeterprogramma Zee – Zevenaar

Voortgang/ resultaat eerste half jaar 2023

Ter info: doel en mijlpalen zijn conform beheerplan 20222023

•

Doel
De focus van het verbeterprogramma is het samen met de sector
verbeteren van de kwaliteit van het spoorgoederenvervoer in het
gebied Zee – Zevenaar met accent op het havengebied. Dit doen
we gericht op de infrastructuur, de logistiek en de organisatie om
voor onze externe stakeholders een meer strategische en
betrouwbare samenwerkings-partij te worden. De opdracht omvat
twee pijlers:
• Pijler 1 is om te mogen blijven rijden zorgdragen dat: ProRail
aantoonbaar voldoet aan wet- en regelgeving (opdat de
veiligheid op onze goederenemplacementen geborgd blijft) en
de beschikbaarheid gegarandeerd is, en dus ‘rode vlag’
situaties en LOD’s voorkomen worden.
• Pijler 2 is om te kunnen blijven rijden: Vergroten van de
betrouwbaarheid en kwaliteitsverbetering van de infra door
het oplossen van knelpunten die hinder vormen voor de
goederenvervoerders en zorgdragen voor storingsherstel en
logistieke maatregelen, die helpen bij verstoringen.
Mijlpalen 2022-2023
• Per direct voldoen aan omgevingsvergunningen op de
havenemplacementen en per 1-1-2023 willen we de
blusvoorzieningen daar realiseren. Verbeteracties m.b.t.
LOD’s duurzaam borgen.
• Bedrijfsvoering en logistiek plan actueel en congruent met de
Omgevingsvergunningen, brandweeraanwijzingen (lokaal) en
Basisnet (nationaal).
• Onderhouds- en leveringscontracten op orde per 1-3-2023.
• Oplossing van specifieke infraknelpunten.
• 50% reductie van veiligheidsincidenten ten opzichte van 2019
• Systematiek implementeren om logistiek op en rond
emplacementen en van en naar terminals effectief en veilig te
besturen en te beheersing in afstemming met partners.
• Logistieke contingency plannen zijn beschikbaar/
geïmplementeerd.
• Stakeholders voelen zich betrokken en hebben vertrouwen in
ProRail.

•

•

•

•

Realisatie brandblusvoorzieningen: Op 1 januari 2023 zijn de nieuwe brandblusvoorzieningen op
Europoort, Botlek, Maasvlakte West en Waalhaven Zuid (Whz) conform de gestelde mijlpaal opgeleverd,
Pernis is op 6 maart 2023 opgeleverd. De definitieve voorzieningen aan de Albert Plesmanweg (Whz) zijn op
16 mei 2023 opgeleverd, aan de oostzijde Whz volgen uiterlijk 1 augustus 2023. Op Maasvlakte West lopen
de werkzaamheden op schema en worden naar verwachting op 1 september 2023 opgeleverd. Op 8 juni
2023 heeft de rechtbank het beroep van ProRail gegrond verklaard en de LOD met betrekking tot het moeten
spoelen met 3 m/s vernietigd: de nieuw aangelegde blusvoorzieningen hoeven niet met 3 m/s gespoeld te
worden. In overleg met het Bevoegd Gezag beziet ProRail welk vervolg deze uitspraak krijgt. De pilot op
Europoort wordt vooruitlopend daarop gecontinueerd, begin juli 2023 start deze.
Omgevingsveiligheid/ LOD: In de eerste helft van 2023 zijn 7 LOD’s ontvangen, één meer dan over geheel
2022. Daarnaast zijn 12 LOD’s verbeurd, gelijk aan het totaal over 2022. De slechte staat van de verlichting
op emplacementen is debet aan een groot deel van de LOD’s en verbeuringen. Voor de korte termijn wordt op
plekken waar de verlichting niet voldoende werkt noodverlichting geplaatst. De vernieuwing van de verlichting
is vertraagd door problemen met de aanraakveiligheid en door verouderde bekabeling. Ondanks verschillende
maatregelen en projecten gericht op het tegengaan van overtredingen en het intensiveren van het toezicht,
gaan veel overtredingen over het niet naleven van de gedragsregels. In 2023 is een interne werkwijze
ontwikkeld die toeziet op het structureel naleven en beter beheersen van de geldende eisen en voorschriften
uit de vergunning en de borging daarvan in de staande organisatie. Implementatie vindt momenteel
stapsgewijs plaats. Onderdeel daarvan is de langetermijnvisie op het verstrekken en inrichten van het
emplacementsbeheer. In Q3 2023 wordt de langetermijnvisie opgeleverd.
Wegwerken achterstanden in infra: We richten ons op het wegwerken van de achterstand in de infra en het
aanpakken van logistieke knelpunten. Het werkpakket voor 2023 omvat de vernieuwing van 33 wissels,
25 overwegen en circa 10 km spoor, verspreid over de gehele Havenspoorlijn. De werkzaamheden liggen op
schema: in totaal zijn 22 wissels, 6 overwegen en ruim 6 kilometer spoor vernieuwd. Ten behoeve van het
project wintermaatregelen zijn 44 wisselverwarmingskasten conform planning vervangen, aangesloten en
getest. In juli 2023 vindt de oplevering van de laatste van de 44 kasten plaats. De werkzaamheden om de
tankplaten op orde te krijgen zijn in Q1 2023 gestart en lopen op schema. Afronding staat gepland voor Q3
2023. Er is gewerkt aan de uitvoering van de werkzaamheden om achterstallig onderhoud aan de
blusvoorzieningen op het A15-tracé en delen van de Havenspoorlijn buiten de emplacementen weg te
werken. Oplevering staat medio Q3 2023 gepland. Logistieke contingency-plannen zijn geïmplementeerd. De
daling van het aantal hinderrijke storingen, zoals sinds mei 2022 te zien is, zet zich voort. De PDCA-cyclus op
storingen is voortgezet, op basis van analyses zijn diverse acties uitgezet ter structurele borging. Primaire
focus ligt daarbij op de top 5 veroorzakers van vertragingsminuten: wissels, 25kv, kunstwerken, bruggen en
assentellers. De daling wordt door de vervoerders herkend. De vervoerders zijn echter van mening dat er
onvoldoende voortgang wordt geboekt met betrekking tot het wegwerken van de achterstanden in de haven.
Incidentenbestrijding onder hoogspanningsleidingen: In juni is een onderzoek afgerond waaruit blijkt dat
de inzet binnen de gewenste tijd veilig kan plaatsvinden wanneer de richtlijnen in acht worden genomen. Dit
betekent dit dat er geen aanpassingen aan de emplacementen Maasvlakte-West en Waalhaven-Zuid nodig
zijn en dat de nabijheid van hoogspanningslijnen geen aanleiding geeft tot beperkingen van de activiteiten op
de emplacementen.
Onderhouds- en leveringscontracten: Het lopende PGO-contract is in februari 2023 voor een periode van
twee jaar op ‘onderhoudswaarde’ verlengd.
9

Bijlage 2: beheerconcessieprogramma’s (3/4)
C. STS-verbeterprogramma

Voortgang/ resultaat

Ter info: doel en activiteiten zijn cf. addendum beheerplan 2022-2023

Upgrade S-borden (USB)
• In 2022 is, in lijn met de gemaakte afspraken tussen ProRail en IenW, een geografische
afbakening gemaakt van alle raakvlakprojecten om zodoende de scope over te dragen.
In het eerste half jaar van 2023 zijn 10% van de totaal te plaatsen borden gerealiseerd.
Verwachting is dat eind 2024 16% gerealiseerd zal zijn. Voor de uitrol van project USB
in de regio zuid (42 emplacementen) wordt een nieuw ingenieursbureau aanbesteed.
Als deze aanbesteding in november rond komt, zal de volledige scope van USB eind
2026 zijn gerealiseerd. De totaal verwachte projectkosten komen op ruim € 8,9 miljoen
(prijspeil 2023). De € 5,5 miljoen aanvullende kosten zullen in Q3 2023 worden
aangevraagd middels een briefwisseling indien de geografische afbakening en
wijzigingen in scope en planning akkoord zijn bevonden door IenW.

Doel
Verhogen van de spoorwegveiligheid in de dagelijkse operatie met een focus op vermindering
van STS-passages. Toekomstambities en ontwikkelingen op het spoor worden getoetst aan
dit doel.
Activiteiten 2022-2023
• Continueren Geel-geel-rood passages uitbannen: Als onderdeel van het STSverbeterprogramma wordt gewerkt aan het gefaseerd uitbannen van Geel-Geel-Rood
koppelingen. Door een tekort aan capaciteit is de monitoring sinds Q4 2021 niet meer
uitgevoerd. Vanaf Q2 2022 zal de monitoring vanuit ProRail op kwartaalbasis weer
opgestart worden.
• Upgrade S-borden (USB): Verbeteren van de zichtbaarheid, uniformeren van ontwerp,
toepassing en plaatsing van S-borden en scheiden van gebruiksdoelstellingen door het
toevoegen van een Opdracht-bord (O-bord), aanvullend op de facultatieve S-Borden.
Uiteindelijk doel is de S-bordpassages en het botsrisico op NCBG en overgang NCBG-CBG
te verminderen. Afhankelijk van de aanvullende benodigde financiering kan gestart worden
met de aanbesteding in september 2022. In dat geval kan de eerste locatie per maart 2023
van start gaan en de laatste uitvoering per medio 2024. ProRail zal aan IenW een voorstel
doen voor geografische scope-afbakening van het project USB teneinde scope/ planning/
budget beter te beheersen. Emplacementen buiten deze geografische scope zal ProRail
buiten USB-projectscope upgraden naar nieuwe S- en O-borden.
• Botsrisicomodel verdere ontwikkeling: Het botsrisicomodel zal verder worden ontwikkeld
voor generieke toepasbaarheid binnen de spoorbranche.
• ORBIT: NS heeft de inbouw van ORBIT in haar vloot afgerond. Afhankelijk van de door NS
aan te leveren analyse zal gezamenlijk met NS de effectiviteit van ORBIT t.a.v. terugdringen
aantal STS-passages beoordeeld worden.
• ATB-Vv: In Q3 2021 is de STS-stuurgroep overeengekomen dat de vervolginvestering van
50 ATB-Vv installaties ter overbrugging naar ERTMS uitgebreid moet worden met 22
locaties ter voorkoming van aanrijdingen met stootjukken op perronkopsporen. De conceptsubsidieaanvraag voor deze 72 ATB-Vv installaties wordt in mei 2022 bij het ministerie van
IenW ingediend. De aanbesteding voor de projectmatige uitrol van de eerste 30 installaties
staat gepland voor Q3 2022.
• Ministeriële regelingen spoorverkeer en indienststelling spoorvoertuigen: De door
ProRail gevraagde herziening van de Ministeriële regeling indienststelling spoorvoertuigen
is per 1 juli 2022 in werking getreden. Er waren vanuit de spoorsector wensen en
initiatieven geuit en genomen voor herziening op onderdelen (o.a. seinbeelden, maximaal
toegestane remwegen) van de Ministeriële regeling spoorverkeer.

Speerpunten STS-verbeterprogramma:
Het STS-verbeterprogramma blijft als een van de programma’s onderdeel uitmaken van
de ProRail-beheerconcessie. Er lopen nog de volgende programmaonderdelen onder
aansturing door de Stuurgroep STS:
• Project USB
• Ontwikkeling Prototype Botsrisicomodel Waalhaven Zuid
• Uitrol ATB-Vv Tranche 6
• Onterechte ontgrendeling ATB-Vv
• Veiligheidsstudie Havenspoorlijn
Met de landelijk beoogde capaciteitsgroei en de gefaseerde introductie van ERTMS zijn er
voor de Stuurgroep STS binnen de in de beheerconcessie vastgestelde doelen
(terugdringen aantal STS-passages en risico’s van STS-passages) de volgende
speerpunten vastgesteld:
(zie verder volgende pagina)

30

Bijlage 2: beheerconcessieprogramma’s (4/4)
C. STS-verbeterprogramma

Voortgang/ resultaat (vervolg)
(vervolg)
De ontwikkeling van het prototype Botsrisicomodel Waalhaven Zuid die gefinancierd is uit
het restbudget van het STS-verbeterprogramma, is in concept gereed. De validatie van
het model vind nu plaats en de resultaten zullen gepresenteerd worden op het
eerstvolgende Stuurgroep STS overleg.
Eind Q2 2023 is de subsidieaanvraag voor ATB-Vv Tranche 6 naar IenW gestuurd. Hierin
worden 67 ATB-Vv installaties gerealiseerd, waarvan 17 op perronkopsporen en 50 op
risicoseinen ter overbrugging naar ERTMS. De 17 installaties voor perronkopsporen en de
eerste vijf risicoseinen worden in september 2023 aanbesteed en zullen naar verwachting
in Q3 2024 gerealiseerd zijn.
Het ten onrechte ontgrendelen van een correcte ATB-ingreep door machinisten heeft in de
afgelopen jaren in toenemende mate plaatsgevonden en is een toenemend
veiligheidsrisico van STS-passages. De aanpak hiervan is dan één van de speerpunten
van de STS-stuurgroep in 2023. De stijging van het aantal bereikte gevaarpunten op de
Rotterdamse havenemplacementen in 2022 heeft zich niet doorgezet maar blijft in het
eerste half jaar van 2023 stabiel hoog. Het merendeel van de STS-passages vinden
plaats onder ERTMS level 1 shunting mode. In mei is een extern ingenieursbureau
benaderd om samen met ProRail de precieze oorzaak van deze stijging te onderzoeken
en de verschillende beheersmaatregelen te toetsen op haalbaarheid en effectiviteit.
Afhankelijk van de kwaliteit van de registratiesystemen van ProRail wordt een oplevering
van dit onderzoek in Q3 2023 verwacht. Daarnaast het initiatief van het DOSV en de
Stuurgroep STS is in maart 2023 het besluit in het Directeuren Overleg Goederen
genomen om een specifiek veiligheidsoverleg voor goederen te organiseren waarin STSpassages een vast onderdeel is. Het eerste overleg heeft in juni 2023 plaatsgevonden en
zal ieder kwartaal georganiseerd worden.

31