Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 237

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 februari 2015
1) Aanleiding, doel en aanpak
Voor onze samenleving is de unieke expertise van kleinschalige, ambachtelijke beroepen van groot belang. Glazenier, pianotechnicus, restaurateur
en worstmaker zijn voorbeelden van ambachtelijke beroepen die een
specifieke rol vervullen in onze maatschappij. Ruim 1% van alle
mbo-studenten volgt een opleiding die voorbereidt op een kleinschalig,
ambachtelijk beroep. Naast economische waarde in de vorm van omzet
en banen1 zijn deze beroepen van grote culturele en historische waarde,
consumentenwaarde en waarde voor gezondheid en welzijn.2
Kleinschalige, ambachtelijke mbo-opleidingen staan onder druk. SOS
Vakmanschap constateert dat deze opleidingen meer bezig zijn met
overleven dan met structurele (kwaliteits-)ontwikkeling. Door de kleine
studentenaantallen zijn de opleidingen met name financieel kwetsbaar.
Vanwege de beperkte schaal is het lastig voor mbo-instellingen om deze
opleidingen budgettair rendabel aan te bieden.3
Kleine studentenaantallen kunnen samenhangen met een beperkte vraag
naar personeel op de arbeidsmarkt. Ook kan versnippering van het
opleidingsaanbod zorgen voor een gering aantal deelnemers. Zo zijn in
1

Nederland telt circa 285.000 ondernemingen in de ambachtseconomie met in totaal 774.000
banen. De gezamenlijke jaaromzet van het ambachtelijke bedrijfsleven bedroeg in 2011 ruim
110 miljard (Sociaal Economische Raad, 2013).
2
SOS Vakmanschap, Monitor Zeldzaam specialistische beroepsgroepen en kleinschalig
beroepsonderwijs, 2014. SOS Vakmanschap is een samenwerkingsverband van meer dan 50
organisaties uit bedrijfsleven en onderwijs, die zich inzetten om het kleinschalig, specialistisch
vakmanschap in Nederland voor de toekomst veilig te stellen.
3
Wel biedt de mbo-bekostiging de mogelijkheid aan instellingen om een breed pallet aan
opleidingen aan te bieden. Het college van bestuur van een instelling voert zelf de regie over
de budgettoewijzing aan de opleidingen. Hierdoor kunnen budgettair onrendabele opleidingen
profiteren van meer rendabele opleidingen.

kst-31524-237
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

1

het schooljaar 2013–2014 van de 28 zeer kleinschalige kwalificatiedossiers
(landelijk minder dan 50 studenten) tien opleidingen versnipperd, omdat
deze op drie of meer instellingen in Nederland aangeboden worden. Een
voorbeeld van een sterk versnipperde opleidingsrichting is de restauratie.
Er zijn ruim 40 instellingen die deze studierichting aanbieden aan
ongeveer 400 studenten in totaal.4
Voor wat betreft de onderwijskwaliteit is er overigens geen verschil tussen
kleine en grote mbo-opleidingen. Op mijn verzoek heeft de Inspectie van
het Onderwijs in 2014 een themaonderzoek naar kleine opleidingen
uitgevoerd.5 Dit vanuit de gedachte dat deze opleidingen kwetsbaar
kunnen zijn voor kwaliteitsproblemen en bovendien de bedrijfsvoering
binnen een instelling complex kunnen maken. Eind 2014 heb ik het
themaonderzoek van de Inspectie ontvangen (bijlage 16). Uit dit onderzoek
blijkt dat de kwaliteit van de onderzochte kleine opleidingen vergelijkbaar
is met de kwaliteit van grote opleidingen. Door de Inspectie is gekeken
naar indicatoren die iets zeggen over het onderwijsproces, de kwaliteitsborging, de opbrengsten en de studenttevredenheid.
Aanpak
Uitgangspunt van mijn aanpak is dat kleine, unieke opleidingen voor
Nederland behouden blijven. Daartoe heb ik in het stelsel een groot aantal
waarborgen geïntroduceerd. Zo heb ik bijvoorbeeld de prijsfactoren voor
kleine, unieke opleidingen opgehoogd. Om te voorkomen dat kleine,
unieke opleidingen verdwijnen zal ik aanvullend een sluitstuk in het
mbo-stelsel introduceren: als de laatste instelling besluit te stoppen met
het aanbieden van een kleine, unieke opleiding dan creëer ik de
mogelijkheid van het toekennen van een licentie aan een instelling
eventueel in combinatie met het ophogen van de prijsfactor.
Voor de instandhouding van kleine, unieke opleidingen is een apart loketen expertisepunt van groot belang. Zo is er een heldere plek waar
betrokkenen terecht kunnen wanneer een kleine, unieke opleiding in de
knel dreigt te komen. Op die manier is er zicht op bedreigde opleidingen
en worden belanghebbenden ondersteund om te werken aan duurzaam
onderwijs. De afgelopen jaren heeft het Kenniscentrum SVGB het loketen expertisepunt uitgevoerd. Ik verzoek de SBB om een voorstel uit te
werken voor continuering van dit punt. Tot aan het evaluatiemoment van
de Wet Macrodoelmatigheid MBO in 2020 zal ik zorgen voor financiële
dekking ervan.
Specifiek vraagt de situatie rondom de Dutch HealthTec Academy (DHTA)
aandacht. Dit mede in het licht van de motie van het lid Van Meenen
(Kamerstuk 33 930 VIII, nr. 9). De overdracht van de wettelijke taken van de
kenniscentra aan de SBB vraagt om een oplossing voor de opleidingen
die de DHTA verzorgt. Op basis van het advies van de verkenner ben ik
eind 2014 in overleg getreden met de betrokken partijen om ervoor te
zorgen dat het opleidingsaanbod geborgd blijft. Uitkomst hiervan is dat
MBO Amersfoort vanaf studiejaar 2015–2016 het gehele opleidingsaanbod
van de DHTA zal verzorgen. De zittende studenten kunnen hun opleidingen afmaken, en nieuwe studenten kunnen zich vanaf komend

4

Bureau Turf (september 2014), Schakels naar duurzaamheid.
Dit themaonderzoek is uitgevoerd onder kleine mbo-opleidingen. Ook kleine opleidingen die
niet uniek zijn, worden in de analyse van de Inspectie van het Onderwijs betrokken. Onder een
kleine opleiding verstaat de Inspectie een beroepsopleiding uitgesplitst naar opleidingsniveau,
waarop minder dan achttien studenten bekostigd worden. De Inspectie voerde het onderzoek
uit in de sector techniek, omdat deze sector de meeste kleine opleidingen kent.
6
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

2

studiejaar gewoon aanmelden voor een opleiding. MBO Amersfoort zorgt
ervoor dat de DHTA haar eigen identiteit behoudt en als opleidingscluster
binnen het bredere roc wordt gepositioneerd. Het opleidingsaanbod van
de DHTA blijft daardoor voor de buitenwereld als één herkenbaar geheel
voortbestaan.
Mijn aanpak leidt ertoe dat ik geen aparte vakinstelling voor kleine, unieke
opleidingen in het leven zal roepen. Het voortbestaan van deze opleidingen is binnen bestaande mbo-instellingen beter geborgd. Kleine,
unieke opleidingen komen namelijk vaak in de knel omdat zij lastig zijn
om budgettair rendabel aan te bieden. Binnen reguliere mbo-instellingen
is het juist mogelijk om slimme combinaties tussen kleine en grote
opleidingen te maken waardoor kosten worden gedrukt. Ook biedt een
brede mbo-instelling met verschillende opleidingsrichtingen meer
mogelijkheden tot het ontstaan van innovatieve cross-overs tussen
reguliere opleidingen en kleine, unieke opleidingen.
De financiële situatie van de DHTA sterkt mij in mijn opvatting dat een
aparte vakinstelling voor kleine, unieke opleidingen financieel niet
haalbaar is. De DHTA heeft aangegeven nu al met aanzienlijke financiële
tekorten te kampen op korte en langere termijn. Dit terwijl nog geen derde
van de studenten van de DHTA een relatief dure kleine, unieke opleiding
volgt (circa 200 van de 700 studenten totaal). Daarmee komt de DHTA,
anders dan de DHTA zelf voorstelt, sowieso niet in aanmerking om uit te
groeien tot een vakinstelling voor kleine, unieke opleidingen. De inzet van
de DHTA is dat zij op termijn meer kleine, unieke opleidingen aan hun
aanbod toevoegen, waardoor meer massa ontstaat en de financiële
situatie verbetert. De vraag is welke opleidingen hiervoor in aanmerking
komen, en in hoeverre dit bijdraagt aan een verbetering van de financiële
situatie. Daarbij geldt ook dat kleine, unieke opleidingen soms op
specifieke locaties worden aangeboden vanwege de behoefte van de
regionale arbeidsmarkt. Verplaatsing van deze opleidingen (naar een
unieke vakinstelling) moet daarom tot een minimum worden beperkt.
Spreiding van deze opleidingen, vanwege regionale behoeften, is soms
juist gewenst.
Recente adviezen
Ik heb een tweetal adviezen gevraagd over de borging van het kleine,
unieke vakmanschap in het mbo:
• In september 2014 heb ik een onafhankelijke verkenner (de heer
Florijn) gevraagd een uitspraak te doen over de haalbaarheid van een
eventuele nieuwe vakinstelling voor kleinschalig, specialistisch
beroepsonderwijs (zie bijlage 2 voor het eindrapport «Oog voor het
Ambacht»7).
• De stichting Samenwerking Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven (SBB)
heb ik in 2013 gevraagd een advies op te stellen aan de hand van een
pilotsstudie onder kleine, unieke opleidingen (zie bijlage 3 voor het
advies van SBB8).
In deze beleidsreactie zet ik, mede namens de Staatssecretaris van
Economische Zaken (groen onderwijs), uiteen hoe ik het aanbod van
kleine, unieke mbo-opleidingen wil borgen. Ik doe dat mede op basis van
de hiervoor genoemde adviezen.

7
8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

3

2) Beleidsreactie
2a) De door mij ingezette koers draagt al bij aan behoud kleine, unieke
beroepsopleidingen
Met de agenda uit de brief «Ruim baan voor vakmanschap: een toekomstgericht mbo»9heb ik al verschillende maatregelen in gang gezet die de
positie van kleine, unieke opleidingen verstevigen:
• Door de herziene kwalificatiestructuur komt er meer ruimte voor
instellingen om kleine, unieke opleidingen aan te bieden. Zo kan er
door de invoering van de keuzedelen (vanaf schooljaar 2016–2017)
beter worden ingesprongen op recente ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt. Ook komt er meer ruimte voor experimenten met
cross-overs, waardoor instellingen in toenemende mate opleidingen
kunnen combineren. Voor kleine, unieke opleidingen is het maken van
slimme combinaties met andere opleidingen van groot belang. Binnen
de opleiding tot hoefsmid worden bijvoorbeeld clusters gemaakt met
studenten van andere opleidingen zoals «paardensport» en «paardenhouderij». Zo kan er enige massa worden gecreëerd om de opleiding
doelmatiger aan te bieden. De suggestie van de verkenner om als
voorwaarde voor de totstandkoming van een nieuwe kwalificatie een
business case te vereisen zal ik met de SBB bespreken.
• Via de introductie van de samenwerkingsschool wordt het gemakkelijker voor instellingen om gezamenlijk programma’s aan te bieden. Voor
kleine, unieke opleidingen die door versnippering bedreigd worden in
hun voorbestaan kan dit een uitkomst bieden. Instellingen kunnen
bijvoorbeeld hun opleidingen gezamenlijk aanbieden.
• Met het Wetsvoorstel wijziging Wet studiefinanciering 2000 komt er
een Ov-kaart voor mbo-studenten die jonger zijn dan 18-jaar. Studenten worden zo beter in staat gesteld een opleiding te volgen met enige
reisafstand van hun woonplaats. Voor kleine, unieke opleidingen met
één of enkele opleidingslocaties in Nederland kan dit een toename in
studentenaantallen betekenen. De opleiding pianotechniek is bijvoorbeeld alleen te volgen op het Hout- en Meubileringscollege in
Amsterdam.
• Publiek-private samenwerking stimuleer ik door de introductie van het
regionaal investeringsfonds mbo. Soms zijn grote investeringen in
materialen, machines of technieken nodig om het onderwijs up-to-date
te houden. Met het regionaal investeringsfonds mbo wordt publiekprivate samenwerking gestimuleerd waardoor instellingen meer
mogelijkheden krijgen om deze investeringen te doen. Tot eind januari
2015 kunnen weer nieuwe samenwerkingsvoorstellen worden
ingediend.
Naast de maatregelen uit de brief «Ruim baan voor vakmanschap: een
toekomstgericht mbo» is met de begrotingsafspraken 2014 vanaf 2015
structureel € 75 miljoen extra beschikbaar gekomen voor een betere
financiering van technische en andere kostbare mbo-opleidingen
(waaronder kleine, unieke opleidingen). Met deze aanvullende middelen
wordt het nog beter mogelijk om kostbare opleidingen financieel solide
aan te bieden. De bekostiging van de volgende opleidingen is onder
andere opgehoogd: natuursteenbewerker, pianotechniek, schoenhersteller, leestenmaker, glazenier, restaurateur en worstmaker.
Tot slot creëert het Wetsvoorstel macrodoelmatigheid mbo betere
waarborgen voor een doelmatige spreiding van opleidingen, zodat een
einde kan worden gemaakt aan onnodige versnippering. Met de zorgplicht
doelmatigheid krijg ik de mogelijkheid om in te grijpen als het opleidings9

Kamerstuk 26 695, nr. 94.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

4

aanbod onder druk staat door ondoelmatige concurrentie tussen
instellingen en/of door een teruglopende vraag naar personeel op de
arbeidsmarkt. De onafhankelijke adviescommissie macrodoelmatigheid
kan mij in dat geval adviseren de licentie bij één (of meerdere) van de
betrokken instellingen in te trekken, zodat concentratie van het onderwijsaanbod wordt gerealiseerd. Zo kan ik ook ingrijpen bij kleine, unieke
opleidingen die door versnippering in hun voortbestaan worden bedreigd.
2b) Loket- en expertisepunt als extra steun in de rug
Een loket- en expertisepunt voor belanghebbenden van bedreigde kleine,
unieke opleidingen is van grote waarde. Zo wordt er vanuit een centraal
punt toezicht gehouden op het opleidingsaanbod en kunnen heldere
afspraken worden gemaakt tussen onderwijs en bedrijfsleven voor het
continueren van deze opleidingen. De afgelopen jaren heeft het kenniscentrum SVGB10 deze taak op zich genomen. Per 1 augustus 2015 worden
de wettelijke taken van de kenniscentra naar SBB overgeheveld.
Onderwijs en bedrijfsleven verenigd in SBB heeft mij geadviseerd om het
loket- en expertisepunt bij de SBB te continueren.
Het loket- en expertisepunt moet behouden blijven. Het vormt een
essentiële schakel bij het behoud van kleine, unieke opleidingen.
Positionering van het punt onder SBB ligt voor de hand, hier wordt
namelijk het gesprek tussen onderwijs en bedrijfsleven gevoerd. Tot aan
het evaluatiemoment van de wet macrodoelmatigheid mbo in 2020 zal ik
zorgen voor financiële dekking van het loket- en expertisepunt. Over de
omvang van deze bekostiging en de samenhang met Sectorkamer voor
Specialistisch Vakmanschap treed ik met de SBB in overleg. In de
sectorkamer voor kleinschalig, uniek vakmanschap komen onderwijs en
bedrijfsleven namelijk samen om thema’s te agenderen op het terrein van
beroepspraktijkvorming, kwalificeren en doelmatigheid. Ik verwacht over
het loket- en expertisepunt een voorstel van de SBB.
2c) Licenties en aanvullende bekostiging als sluitstuk
In de praktijk lukt het samenwerkingspartners vaak om kleine, unieke
opleidingen in de lucht te houden, ondanks de grote uitdagingen waar zij
soms voor komen te staan. Zo zijn er vanuit de branche plannen om de
opleidingslocaties van de restauratie-opleidingen terug te dringen.
Zodoende wordt versnippering van het opleidingsaanbod tegengegaan.
En in Noord Nederland hebben vijf instellingen een overeenkomst bereikt
over de concentratie van de opleiding restauratie (timmerman). De
opleiding wordt nu alleen nog door het ROC Friese Poort aangeboden in
die regio. Het is goed om te zien dat branches en instellingen initiatief
nemen en afspraken maken over de instandhouding van opleidingen.
Deze opleidingen verdwijnen niet zomaar zonder slag of stoot. Het
kenniscentrum SVGB (en vanaf 1 augustus 2015 de Sectorkamer voor
Specialistisch Vakmanschap) speelt een cruciale rol in dit verband. Dit is
de plek waar onderwijs en bedrijfsleven bij elkaar komen, afspraken
maken en gezamenlijk plannen maken voor duurzaam onderwijs.
Maar instandhouding van kleine, unieke opleidingen kan ook zeer fragiel
zijn. Onderwijs, bedrijfsleven en andere partners moeten soms uiterste
inspanningen verrichten om deze opleidingen voor Nederland te
behouden. Er is nu nog geen waarborg binnen het mbo-stelsel dat
dergelijke opleidingen blijven bestaan; het is afhankelijk van de inspanningen van de betrokken partijen. Om dit risico weg te nemen wil ik een
10

SVGB is het kenniscentrum dat staat voor het behoud van kleinschalig, specialistisch
vakmanschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

5

ultiem sluitstuk introduceren. Zowel het advies van de verkenner als het
advies van de SBB benadrukken het belang van een sluitstuk. Ik zal dit
sluitstuk als volgt inrichten:
1) Indien de laatste instelling besluit een opleiding stop te zetten, dan is
deze instelling verplicht dit anderhalf jaar van tevoren te melden aan
DUO, die dat vervolgens meldt aan de onafhankelijke adviescommissie
macrodoelmatigheid en de SBB. Het is dan in eerste instantie aan
onderwijs en bedrijfsleven om met elkaar het gesprek te voeren over
het behoud van de opleiding. Dat gesprek moet plaatsvinden binnen
de SBB, met name in de Sectorkamer voor Specialistisch Vakmanschap. Als onmiskenbaar vaststaat dat dit gesprek niet leidt tot behoud
van de opleiding, dan wordt de casus voorgelegd aan de adviescommissie macrodoelmatigheid.
2) De commissie moet vervolgens beoordelen of er sprake is van een
opleiding die voor Nederland behouden moet blijven. Hiervoor kan zij
gebruik maken van het afwegingskader dat is opgenomen in het
advies van de verkenner.
3) Als de commissie oordeelt dat de opleiding behouden moet blijven
dan moet zij onderzoeken welke opties er nog zijn om de opleiding in
de lucht te houden. Zo kan worden bekeken of een slimme combinatie
met andere opleidingen een uitkomst kan bieden. Of wellicht is een
andere instelling in staat om de opleiding over te nemen. Aanpassing
van de prijsfactor11 en/of toekenning van een licentie moeten in dit
stadium ook tot de mogelijkheden behoren. Door toekenning van een
licentie krijgt een instelling als enige het recht om een opleiding aan te
bieden. Zodoende kan een opleiding niet onder druk komen door
ondoelmatige concurrentie van een andere instelling. De commissie
zal mij in een transparante procedure adviseren over de meest
geschikte oplossing.
Met de introductie van dit sluitstuk sluit ik aan bij de gedachte van de
adviezen van de verkenner en de SBB. Anders dan het advies van de
verkenner ben ik niet voornemens om een apart regieorgaan bij wet aan
te wijzen dat als enige de licentie krijgt om deze opleiding bekostigd aan
te bieden. Dit regieorgaan zou volgens de verkenner de opleiding niet zelf
uitvoeren, maar zou deze op een (kosten)effectieve wijze onderbrengen bij
een bestaande instelling. Ik vind het van belang dat kleine, unieke
opleidingen juist zijn ingebed in het bestaande stelsel. Ik wil daarom geen
nieuwe actoren in het toch al complexe stelsel van het beroepsonderwijs
introduceren.
Dit sluitstuk kan alleen functioneren als het ook mogelijk wordt dat
sommige kwalificaties exclusief door bepaalde categorieën instellingen
(d.w.z. vakinstellingen, aoc’s of roc’s) verzorgd mogen worden. Hierdoor
wordt onnodige overlap met het opleidingsaanbod van andere categorieën instellingen voorkomen. Dit voornemen heb ik reeds aangekondigd
in mijn brief «Ruim baan voor vakmanschap: een toekomstgericht
mbo».12 Ik ben voornemens om de adviescommissie macrodoelmatigheid
in positie te brengen mij hierover te adviseren. Daarmee wordt deze
adviescommissie de belangrijkste onafhankelijke adviseur inzake

11

In de mbo-bekostiging worden prijsfactoren per opleiding gehanteerd. De bekostiging van een
opleiding is mede afhankelijk van de prijsfactor die aan deze opleiding is gekoppeld. Het
prijsfactorenmodel hangt samen met het gegeven dat er kostenverschillen bestaan tussen
opleidingen.
12
Het wettelijk verankeren dat roc’s zorg dragen voor een breed opleidingsaanbod in de regio is
hier tevens onderdeel van. Ik volg daarbij de gedachte achter de totstandkoming van de
huidige wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

6

doelmatigheidsvraagstukken.13 Ik bereid daartoe een strekkend
wetsvoorstel voor. De beoogde inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is
1 augustus 2017.
2d) Grenzen van het publieke bestel
Ik ga er vanuit dat onderwijs, bedrijfsleven en andere partners in veel
gevallen een oplossing vinden voor bedreigde kleine, unieke opleidingen.
De onafhankelijke adviescommissie macrodoelmatigheid komt pas als
sluitstuk in beeld. Ophoging van de prijsfactor en het toekennen van een
licentie is dan ook echt een laatste redmiddel. Als dit ook niet leidt tot
instandhouding van de opleiding dan dient de vraag zich aan of er wel
plek is in het publieke bestel voor deze opleiding. De grenzen van publiek
bekostigd onderwijs zijn in mijn ogen dan bereikt.
3) De positie van de Dutch HealthTec Academy (DHTA)
Specifieke aandacht vraagt de positie van de DHTA. Door uw Kamer is
hier ook meerdere malen op gewezen, onder meer via de motie van het
lid Van Meenen (Kamerstuk 33 930 VIII, nr. 9).
Het Kenniscentrum SVGB voert in opdracht van drie roc’s (Koning Willem
I College, ROC Zadkine en MBO Amersfoort) opleidingen uit onder de
noemer van de DHTA14 in de richting van de gezondheidstechniek. De
DHTA biedt de volgende opleidingen aan in het studiejaar 2014–2015:
orthopedie (circa 80 deelnemers), schoenherstellers (circa 40 deelnemers),
technisch oogheelkundig assistent (circa 40 deelnemers), optiek (circa 250
deelnemers), tandtechniek (circa 200 deelnemers) en audiciens (circa 60
deelnemers). In totaal volgen bijna 700 studenten in 2014–2015 een
opleidingen bij de DHTA.
De overdracht van de wettelijke taken van de kenniscentra aan de SBB
vraagt om een oplossing voor de opleidingen die de DHTA verzorgt. Al
eerder heb ik te kennen gegeven dat het niet zo kan zijn dat door
veranderende wetgeving studenten en bedrijfsleven niet meer kunnen
rekenen op een opleiding. De positie van de DHTA is mede daarom ook
geadresseerd in het advies van de verkenner.
Op basis van het advies van de verkenner ben ik eind 2014 in overleg
getreden met de betrokken partijen om ervoor te zorgen dat het opleidingsaanbod geborgd blijft. Uitkomst hiervan is dat MBO Amersfoort zich
bereid heeft verklaard vanaf studiejaar 2015–2016 het gehele opleidingsaanbod van de DHTA te verzorgen. De zittende studenten kunnen hun
opleidingen afmaken, en nieuwe studenten kunnen zich ook het komende
studiejaar gewoon aanmelden voor een opleiding. MBO Amersfoort
continueert daarmee haar verantwoordelijkheid voor de studenten die bij
hen staan ingeschreven (circa 500 van de 700 studenten totaal) en in
aanvulling daarop neemt MBO Amersfoort de verantwoordelijkheid voor
studenten die staan ingeschreven bij ROC Zadkine en Koning Willem I
College over (circa 200 van de 700 studenten totaal). MBO Amersfoort zal
zorgdragen voor de overname van het personeel van de DHTA dat is
gekoppeld aan het onderwijsproces. MBO Amersfoort zorgt ervoor dat de
identiteit van de DHTA in stand blijft door herkenbare positionering van
deze opleidingen binnen hun bredere roc. Het opleidingsaanbod van de
DHTA blijft daardoor voor de buitenwereld als één herkenbaar geheel
13

Op basis van het Wetsvoorstel heroriëntatie wettelijke taken kenniscentra krijgt de SBB de
mogelijkheid om te adviseren welke vakinstelling welke kwalificatie zou mogen verzorgen. Op
basis van dat wetsvoorstel mogen roc’s net zoals nu het geval is alle kwalificaties verzorgen.
14
Op basis van het huidige artikel 9.1.5, tweede lid, van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

7

voortbestaan. MBO Amersfoort zal de precieze condities van de overname
van de opleidingen nader uitwerken en bespreken met de belanghebbenden. MBO Amersfoort heeft aangegeven dat een transitiebudget
waarschijnlijk nodig is om de opleidingen van het Koning Willem I College
en ROC Zadkine over te nemen, dan ben ik bereid om hieraan bij te
dragen. Met deze oplossing voor de DHTA sluit ik aan bij het advies van
de verkenner.
De argumenten van de verkenner om geen aparte vakinstelling (met één
of meerdere opleidingslocaties) in het leven te roepen voor kleine, unieke
opleidingen vind ik overtuigend (zie onderstaand kader). Borging van
kleine, unieke opleidingen binnen bestaande instellingen is het beste
uitgangspunt voor duurzaam behoud van specialistisch vakmanschap.
Geen centrale opleidingslocatie voor kleine, onmisbare opleidingen.
Het heeft de voorkeur om kleine, specialistische opleidingen op
locatie van een bestaande mbo-instelling te verzorgen. Dit om een
aantal redenen:
− Doelmatigheid: het blijft mogelijk om van de infrastructuur van
de instelling gebruik te maken waardoor financiële voordelen
gerealiseerd kunnen worden.
− Organiseerbaarheid: Een verzameling van diverse opleidingsrichtingen stelt zeer specifieke eisen aan het onderwijsgebouw en de
samenstelling van het docententeam. De vraag is of dit uitvoerbaar en financieel rendabel is. Vorming van een dergelijke
vakinstelling met een centrale opleidingslocatie brengt ook hoge
opstartkosten met zich mee.
− Onderwijsinnovatie en cross-overs: het is mogelijk om combinaties te maken tussen onderdelen van reguliere opleidingen en de
kleinschalige vakopleiding. Enerzijds zodat er financiële voordelen ontstaan, anderzijds vanuit inhoudelijke kruisbestuiving
tussen de opleidingen.
− Regionale inbedding: over het algemeen wordt een mboopleiding op een bepaalde locatie aangeboden omwille van de
vraag van het (regionale) bedrijfsleven. Opleidingen verplaatsen
moet een laatste redmiddel zijn. Zo zijn de opleidingen van de
Leidse Instrumentenmakers School sterk ingebed in de regio. Zij
werken actief en efficiënt samen met andere (opleidings)instituten en hebben een landelijke herkenbaarheid. Verplaatsen
van deze opleidingen naar een andere regio vanwege schaalvoordelen, zou rigide en onverstandig zijn.
− Profileren: het aanbieden van kleinschalige, specialistische
opleidingen kan verschillende voordelen voor een instelling
teweegbrengen. Zo kan het zorgen voor profilering van de
instelling, kunnen interessante cross-overs ontstaan met andere
opleidingen, en kan het leiden tot het ontstaan van hele nieuwe
opleidingsrichtingen.
Bron: Oog voor het Ambacht (december, 2014)
4) Tot besluit
Voor onze samenleving is het van groot belang dat we de unieke expertise
van kleine, ambachtelijke beroepen behouden. Daar moet het beroepsonderwijs ook op inspelen. De adviezen van de verkenner en de SBB laten
zien dat de ingeslagen koers met het «Actieplan Focus op Vakmanschap»
en «Ruim baan voor vakmanschap» een bijdrage levert aan het
waarborgen van deze opleidingen. In aanvulling daarop creëer ik de optie
om licenties toe te kennen en in het uiterste geval de prijsfactor van
kleine, unieke opleidingen verder op te hogen. Daarnaast onderzoek ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

8

welke mogelijkheden er zijn om een loket- en expertisepunt in te richten,
zodat toezicht wordt gehouden op het kleine, unieke opleidingsaanbod. Zo
komen er extra handvatten om ook in de toekomst kwalitatief
hoogwaardig onderwijs voor kleinschalige, ambachtelijke beroepen aan te
blijven bieden. Bij de evaluatie van de Wet macrodoelmatigheid mbo zal ik
het functioneren van deze maatregelen betrekken.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 524, nr. 237

9