stand
van de
uitvoering
2022

Zoeken naar de
juiste balans
In deze Stand van de Uitvoering delen we
per thema de belangrijkste vraagstukken,
dilemma’s en knelpunten met u,
inclusief handelingsperspectieven.

Leestijd:
18 minuten

Inhoudsopgave

Voorwoord

In dit rapport:
Voorwoord DG DJI
1 Steeds vaker mensen binnen met een zorgbehoefte
2	Voortgezet crimineel handelen in detentie
3 De arbeidsmarkt leidt tot onvermijdelijke keuzes
4 Randvoorwaarden bij ons vak

Geachte lezer,
Iedere dag opnieuw zetten de ruim 16.000 medewerkers van
DJI zich met hart en ziel in voor onze opgave: bijdragen aan een
veilige en rechtvaardige samenleving. Door straffen en maat­
regelen uit te voeren. Door samen met justitiabelen te werken
aan een nieuwe kans in de maatschappij, waarbij we willen
voorkomen dat zij opnieuw in de fout gaan. Een opdracht met
grote betekenis voor onze samenleving, onze burgers en onze
rechtsstaat. De professionaliteit en bevlogenheid van onze
collega’s zijn daarbij ons grootste goed. De medewerkers van
DJI hebben een ‘can do’ mentaliteit; iedereen zet een stap
extra wanneer dat nodig is. Dit maakt me trots en siert onze
organisatie. Maar we moeten ook eerlijk zijn: de grens aan wat
we kunnen leveren komt snel binnen bereik.
Dit komt doordat het uitvoering geven aan onze opgave steeds
complexer wordt als gevolg van wat er in de maatschappij
gebeurt en wat dat van ons vraagt. Want DJI is bij uitstek
een organisatie die de effecten van maatschappelijke ontwik­
kelingen voelt en ernaar moet handelen. Zo zien we in onze
inrichtingen en instellingen steeds vaker justitiabelen met een
veelheid aan (ernstige) psychische en sociale problemen. Deze
patiënten zien we vaker dan voorheen in de strafrechtketen
belanden, doordat reguliere GGZ en jeugdhulp steeds minder
zijn ingericht en toegerust om de zware problematiek die hen
kenmerkt (preventief) te behandelen. De specialistische zorg
stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

2

Voorwoord
die deze groep vervolgens nodig heeft is schaars en
zorgt voor ingewikkelde plaatsingsproblemen tijdens
én na de strafrechtelijke titel. Daarnaast hebben we te
maken met een kleine groep hoogrisico-gedetineer­
den die veel aandacht van ons vraagt omdat deze
groep zich bezighoudt met rechtsstaatondermijnende
activiteiten en voortgezet crimineel handelen tijdens
detentie. Onze inzet is erop gericht de dreiging en
risico’s voor de samenleving zoveel mogelijk in te
perken. Dat heeft effect op personeelsratio’s, de
toerusting van onze collega’s en de mate waarin de
gebouwelijke capaciteit van onze inrichtingen efficiënt
kan worden uitgenut.
Daarbij verandert de context waarin DJI aan deze
uitdagingen werkt. Net als andere organisaties
ondervindt DJI de gevolgen van de krappe arbeids­
markt, waardoor het werven én behouden van
voldoende gekwalificeerd personeel steeds moeilijker
wordt. We zien dat dit impact heeft op het potentieel
waarmee we invulling kunnen geven aan onze maat­
schappelijke opgave.
Dat betekent dat we nadrukkelijker moeten durven
kijken naar alternatieve werkwijzen en keuzes moeten
maken. Daarnaast zien we dat belangrijke randvoor­
waarden die nodig zijn om ons vak nu én in de toe­
komst goed uit te voeren, onvoldoende op orde zijn.

Zo is het gebrek aan voldoende middelen om onze
IT­infrastructuur te moderniseren en om innovatieve
oplossingen door te voeren, sterk voelbaar: het
effectief uitvoering geven aan onze primaire taken
wordt hierdoor belemmerd. We zien bovendien te
vaak dat er te weinig tijd en mogelijkheden zijn om
nieuw beleid en wetgeving voldoende in onze uitvoe­
ringspraktijk te laten landen. Dit vraagt om meer
ruimte. DJI wil hier ook zelf meer doen door samen
met opdrachtgevers meer betrokken te zijn bij de
voorkant van het proces, waarin beleid en wetgeving
ontstaan. Dit is van belang vanuit onze rol als uitvoer­
der maar voegt ook waarde toe vanuit onze ervaring
en expertise als detentie­ en forensisch zorgspecialist.
Zodat we ons werk morgen weer een stukje beter
kunnen doen dan vandaag.
Het zijn deze vraagstukken die deze Stand van de
Uitvoering in beeld brengt. Waarbij we per thema de
belangrijkste vraagstukken, dilemma’s en knelpunten
met u delen, inclusief handelingsperspectieven. Ik ga
hierover graag verder met u in gesprek. Ondertussen
werken wij met onverminderde passie aan onze
bijdrage voor een veilige samenleving.
Wim Saris
DG DJI
stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

3

1
Steeds vaker mensen
binnen met een
zorgbehoefte
De samenstelling van de populatie die DJI herbergt, is de
afgelopen jaren ingrijpend veranderd: steeds vaker zien we
in onze inrichtingen en instellingen justitiabelen met meer­
voudige, complexe problematiek. Doordat justitiabelen met
minder ernstige problemen sneller kunnen uitstromen, zien
we op onze afdelingen en in onze klinieken en centra, een
‘verdichting’ van de populatie die kampt met zwaardere
problematiek. Voor deze groep complexere justitiabelen
zien we bovendien te weinig doorstroommogelijkheden,
wat betekent dat zij veel langer in een hoog beveiligd en
daarmee kostbaar (justitieel) regime verblijven. Tevens stokt
de doorstroom.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

4

Steeds vaker mensen binnen met een zorgbehoefte

Deze ontwikkeling heeft grote betekenis voor ons vak
én onze maatschappelijke opgave. DJI neemt stappen
om zich zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht
aan deze ontwikkelingen aan te passen. Daarbij is
echter méér gedeelde verantwoordelijkheid gevraagd:
DJI kan dit niet alleen.
Bovendien doemen ook fundamentele maatschappe­
lijke vragen en dilemma’s op: in hoeverre is het
wenselijk dat we mensen met een complexe zorgbe­
hoefte steeds vaker binnen de muren van DJI zien?
Wat is er mogelijk aan preventie om deze ontwikke­
ling bij te sturen?

KNELPUNT 1:

Instroom justitiabelen met complexe
problematiek zet grote druk op onze
opgave
Vanuit onze uitvoeringspraktijk constateren wij een
fors knelpunt bij Jeugdhulp- en GGZ-instellingen,
voorzieningen in het kader van de Wet Langdurige
Zorg en Beschermd Woon-voorzieningen. Deze lijken
steeds minder beschikbaar, ingericht en toegerust
voor mensen met een complexe zorgbehoefte. Een

gevolg is dat deze groep niet of onvoldoende wordt
behandeld, vervolgens in aanraking kan komen met
justitie en bij DJI terechtkomt. Bovendien wordt voor
de doelgroep zonder forensische titel maar mét
forensische problematiek steeds vaker een beroep
gedaan op de DJI-instellingen, wat ten koste gaat van
plekken voor justitiabelen.
Hier speelt mee dat de huidige wet- en regelgeving
- de Wet verplichte GGZ (WvGGZ) en de Wet zorg en
dwang (Wzd) in combinatie met de zogenoemde
schakelbepaling uit de Wet Forensische Zorg (Wfz) onvoldoende lijkt te voorzien in een afbuiging naar
civiele zorg en onvoldoende oplossing biedt voor de
problematiek van deze doelgroep. Het adresseren van
de onderliggende problematiek bij het delictgedrag
van deze groep vraagt vervolgens om een gedifferen­
tieerd zorgaanbod binnen de PI’s, justitiële jeugd­
instellingen en forensische klinieken. Dit aanbod kan
in voorkomende gevallen onvoldoende (tijdig)
worden geleverd door een gebrek aan capaciteit. Zo
zien we wachtlijsten voor plaatsing in onze Penitenti­
air Psychiatrisch Centra (PPC’s), Justitiële Jeugdinrich­
tingen (JJI’s), tbs-klinieken en overige forensische
zorgvoorzieningen. Het werken aan herstel en voor­
komen van nieuw delictgedrag wordt daardoor
bemoeilijkt. Het uitbreiden van capaciteit in de
forensische zorg wordt bovendien belemmerd door

bestaande regelgeving, waarbij bekostiging op basis
van geleverde prestaties plaatsvindt. Een leeg bed is
geen prestatie en levert de zorgaanbieder dus geen
opbrengst op. Particuliere tbs-aanbieders zijn daarom
terughoudend met het investeren in capaciteitsuit­
breiding omdat het risico van toekomstige leegstand
bij de zorgaanbieder ligt.

KNELPUNT 2:

Door- en uitstroom wordt gehinderd
door ontbreken vervolgvoorzieningen
We zien dat de uitstroom van justitiabelen vanuit de
verschillende vormen van forensische zorg en deten­
tie wordt gehinderd door het ontbreken van voldoen­
de passende vervolgzorg. Beschermd wonen is een
voorziening die maar zeer beperkt beschikbaar is. De
vraag is daarbij groter dan het aanbod. De mate van
inspanning en wat mogelijk is voor onze doelgroep
wisselt per gemeente. Zo is er regelmatig beperkt
draagvlak voor de plaatsing van ex-justitiabelen in
voorzieningen of onderkomens (‘not in my back­yard’).
Als gevolg hiervan zien we dat schaarse plaatsen voor
de tbs en Overige Forensische Zorg bezet worden
stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

5

Steeds vaker mensen binnen met een zorgbehoefte

gehouden door cliënten die vanwege de voortgang in
hun behandeling of vanwege de beëindiging van de
strafrechtelijke titel in aanmerking komen voor
uitstroom naar een beschermde woonvoorziening. Dit
leidt tot verstopping in de keten van DJI: de wachtlijs­
ten voor instroom naar tbs-plaatsen en overige
forensische zorg nemen toe, waardoor justitiabelen
langer in het gevangeniswezen verblijven zonder
behandeltraject. Soms moeten mensen worden
vrijgelaten zonder dat er passende begeleiding en
vervolgzorg voor hen wordt georganiseerd. Dit leidt in
veel gevallen tot recidive en daarmee herhaald
slachtofferschap. De financiële en maatschappelijke
kosten hiervan zijn hoog.

WAT DOEN WE ZELF?

Directe acties
DJI blijft inzetten op een toereikend zorgaanbod,
waaronder extra-zorgafdelingen, PPC- en tbs-plaat­
sen. Tegelijkertijd zien we dat de behoefte hieraan
harder groeit dan ons aanbod. Het realiseren van
geschikte huisvesting vergt tijd en het vinden van
voldoende personeel is gegeven de situatie op de
arbeidsmarkt ingewikkeld.

Daarnaast investeert DJI - in het kader van re-integra­
tie van justitiabelen - in de relatie en samenwerking
met gemeenten en reclassering. In het Bestuurlijk
Akkoord re-integratie zijn hierover afspraken gemaakt
en zijn gemeenschappelijke doelen geformuleerd.
Het implementeren hiervan gaat met wisselend
succes. Dit komt doordat bij DJI soms de capaciteit
ontbreekt om te kunnen doen wat we zouden willen
en omdat gemeenten zich op individueel niveau niet
allemaal even sterk (kunnen) committeren. Dat neemt
niet weg dat er ook voorbeelden zijn van vruchtbare
en efficiënte samenwerking. We blijven het gesprek
voeren om ‘best practices’ te delen en te zorgen dat
deze zo goed mogelijk navolging krijgen. Daarnaast
zien we dat er vanuit het coalitieakkoord extra geld is
vrijgemaakt om in te zetten op re-integratie. We
zetten dit in om extra casemanagers aan te trekken
die samen met gemeenten en reclassering gedeti­
neerden helpen om na detentie een maatschappelijk
aanvaardbaar bestaan op te bouwen. De realisatie
van voldoende uitstroommogelijkheden blijft een
belangrijk aandachtspunt en een noodzakelijke
voorwaarde om de inzet van casemanagers te kunnen
vertalen naar duurzaam succes.

Structurele aanpak
Samenwerking in het kader van de re-integratie met
onze gebruikelijke ketenpartners, zoals reclassering en
gemeenten, is niet genoeg. We zullen ook in het kader
van preventie veel meer dan nu het geval is domein­
overstijgend, samen met bijvoorbeeld partners in de
zorgketen, moeten optrekken. Juist om de instroom
van de groep die primair wordt gekenmerkt door
psychische problematiek te minimaliseren én om te
zorgen dat de kloof tussen forensische zorg en
reguliere zorg wordt verkleind. Daarbij is commitment
vanuit het zorgdomein gevraagd. DJI agendeert dit
samen met het kerndepartement bij beleidsmakers.
Deze inspanningen hebben nog niet geleid tot het
gewenste resultaat.

WAT HEBBEN WE VAN ANDEREN NODIG?
De gemene deler in de genoemde knelpunten is de
notie dat er een gedeelde maatschappelijke en publie­
ke verantwoordelijkheid bestaat voor de veiligheid
van onze samenleving, de zorg voor justitiabelen en
ex-justitiabelen. Dat betekent concreet dat voor het
terugdringen van recidive een grotere inspanning en
vooral een sterker commitment nodig is van gemeen­
stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

6

Steeds vaker mensen binnen met een zorgbehoefte

ten en partners in het zorgdomein. Deze bijdrage is nu
decentraal belegd – waardoor centrale en gemeen­
schappelijke sturing wordt gehinderd – of onvoldoen­
de kan worden geleverd omdat de reguliere zorg
steeds vaker een andere doelgroep bedient. Daarbij
kan het potentieel van domeinoverstijgend beleid
gericht op preventie en preventieve interventies,
beter worden benut.
De politiek kan hierbij de helpende hand bieden door
aanpassingen in het stelsel en de juiste focus in beleid
en regelgeving aan te brengen. Tot slot is het van
belang dat door de politiek het gesprek wordt ge­
voerd over de toename van de instroom van mensen
met een complexe zorgbehoefte. Dit is een groep die
steeds minder vaak in aanmerking lijkt te komen voor
passende zorg binnen het reguliere zorgdomein.

KERN
• Reguliere zorg voorziet onvoldoende in de begeleiding en behandeling
van mensen met een complexe zorgbehoefte. Een deel van hen pleegt
een strafbaar feit waardoor de samenstelling van de populatie die bij DJI
terechtkomt verandert.
• Hierdoor stijgt de (zorg)intensiteit van beveiliging en moeten we onze
wijze van bejegening en behandeling aanpassen.
• Onvoldoende uitstroommogelijkheden zorgen voor verstopping van de
instroom en doorstroom met o.a. wachtlijsten en uitgestelde behandeling
tot gevolg.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

7

2
Voortgezet crimineel
handelen in detentie
In onze inrichtingen en instellingen zien we een groep
die in toenemende mate verhardt, zich tijdens detentie
bezighoudt met voortgezet crimineel handelen en on­
dermijnende activiteiten uitvoert. Dit is een dreiging
voor de samenleving en voor de veiligheid van ons
personeel en justitiabelen.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

8

Voortgezet crimineel handelen in detentie

De groei van de groep justitiabelen met een hoog
veiligheidsrisico zien we in de breedte, ook de popula­
tie met een grote zorgbehoefte maakt geregeld deel
uit van een crimineel samenwerkingsverband. En in
de justitiële jeugdinrichtingen worden steeds vaker
jeugdigen geplaatst die lid zijn van een crimineel
samenwerkingsverband en uitzonderlijk ondermij­
nend en ontwrichtend gedrag vertonen. Voor een deel
van de doelgroep geldt dat zij zeer hoge of levenslan­
ge straffen uitzitten en daarmee vrijwel geen perspec­
tief op terugkeer in de maatschappij hebben. Deze
groep justitiabelen die niets te verliezen heeft, neemt
toe en vormt een dreiging richting personeel en
maatschappij die qua aard en omvang iets aanvul­
lends en soms ook anders vraagt van DJI, maar ook
op het gebied van wet- en regelgeving. De aanpak
vergt een zorgvuldige afweging tussen belangen; aan
de ene kant veiligheid en aan de andere kant het
gefaseerd aanbieden van vrijheden en re-integratie­
mogelijkheden danwel het bieden van zinvolle
dagbesteding in de inrichting. Informatie-uitwisseling
is daarnaast één van de sleutels voor een effectieve
aanpak.

KNELPUNT 3:

Structurele informatie-uitwisseling
met partners ontbreekt
Het sturen op veiligheid in onze inrichtingen en
daarbuiten is voor een groot deel afhankelijk van
informatie. Deze informatie is niet altijd beschikbaar
of wordt onvoldoende ontsloten en gedeeld tussen
ketenpartners. DJI heeft zelf werk te verzetten als het
gaat om het verbeteren van onze informatiepositie en
bijbehorende IV-systemen. Over de (juridische)
mogelijkheden voor het delen van data met en tussen
ketenpartners bestaat veel onduidelijkheid. Zo volgt
uit ontwikkelingen in het privacyrecht en daaruit
volgende privacywetgeving als de Algemene verorde­
ning gegevensbescherming (AVG) en de Wet justitiële
en strafvordelijke gegevens (Wjsg) dat een specifieke­
re grondslag voor verwerking van persoonsgegevens
(waaronder het delen daarvan) benodigd is, terwijl de
penitentaire beginselenwetten daar nog niet in volle
omvang in voorzien. Bovendien is delen nog geen

vanzelfsprekendheid. Enerzijds omdat ketenpartners
onbekend zijn met het belang van informatie voor de
andere partij. Dit geldt bijvoorbeeld voor informatie
van politie en OM over justitiabelen die bij DJI binnen
worden gebracht en waarbij het voor de plaatsing en
bejegening van belang is te weten wat de achtergrond
is van deze justitiabelen en in welke netwerken hij of
zij zich begeeft. Dit is belangrijk om voortgezet
crimineel handelen tegen te gaan, alsmede voor de
veiligheid van onze medewerkers en justitiabelen.
Ook wordt in het kader van het opsporingsbelang
afgewogen of het delen van informatie (on-)wenselijk
is. De vraag is of bij deze afweging voldoende reke­
ning wordt gehouden met de veiligheid van mede­
werkers (en justitiabelen) bij DJI. Anderzijds blijft
informatie-uitwisseling uit omdat er niet altijd een
informatieknooppunt beschikbaar is waar DJI met
signalen terecht kan. Dit geldt bijvoorbeeld voor
signalen van ondermijnende activiteiten door justitia­
belen van wie de strafzaak is afgerond. Maar ook DJI
heeft hier werk te doen. Van need to know moeten we
een omslag naar need to share maken.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

9

Voortgezet crimineel handelen in detentie

KNELPUNT 4:

Sterke focus op actualiteit en incidenten geeft risico voor andere taken
Gedreven door incidenten en actualiteit gaan politiek,
beleidsmakers, maar soms ook DJI zelf snel over tot
maatregelen. Elk incident is er immers één te veel,
met potentieel dramatische gevolgen voor de maat­
schappij. Moties, beleid en wetswijzingen die onder
druk moeten worden doorgevoerd kunnen een
gedegen uitwerking en implementatie in de weg
staan. Bij de aanpak van ondermijning lijkt de politie­
ke wens tot beheersmaatregelen door te schieten in
het voorschrijven van het ‘hoe’ zonder dat de conse­
quenties zorgvuldig in beeld zijn gebracht.
Momenteel gaat terecht veel aandacht uit naar de
groep hoogrisico-gedetineerden met een groot risico
op voortgezet crimineel handelen, ontvluchting of
liquidatie. De ondermijnende activiteiten en dreiging
die van deze groep uitgaat is ernstig en vergt een
stevige aanpak. Voor het overgrote deel van de
justitiabelen geldt echter dat zij niet in dit risicoprofiel
passen. Deze justitiabelen zijn wel een potentieel
doelwit voor criminele samenwerkingsverbanden,
waar zij in toenemende mate al lid van zijn. DJI heeft

de maatschappelijke opgave om deze reguliere en/of
kwetsbare doelgroep, samen met ketenpartners, zo
goed mogelijk te laten re-integreren in de samenle­
ving. Het begeleiden van deze justitiabelen met hun
(multi)problematiek blijft cruciaal om afglijden naar
de georganiseerde misdaad zoveel mogelijk te
voorkomen. We moeten waakzaam zijn dat de focus
op de hoogrisico-gedetineerden niet ten koste gaat
van de begeleiding van deze groep, zowel intern als bij
ketenpartners. Ook moeten we ervoor waken dat
maatregelen die voor de hoogrisico-groep proportio­
neel en effectief zijn zonder meer worden doorgetrok­
ken naar de rest van de populatie. Het met wet- en
regelgeving beperken van de ruimte voor individuele
belangenafwegingen doet geen recht aan de professi­
onaliteit van onze medewerkers en draagt evenmin bij
aan het voorbereiden van een gedetineerde op een
veilige terugkeer in de samenleving.

WAT DOEN WE ZELF?

Directe acties
DJI zet diverse instrumenten in om de signalering en
aanpak van ondermijnende activiteiten te verbeteren,
bijvoorbeeld GSM- en dronedetectie. Ook wordt

regelgeving herzien om meer maatregelen ter voorko­
ming van voortgezet crimineel handelen in detentie in
te zetten. We werken aan het verbeteren van het zicht
op ondermijnende activiteiten door het koppelen van
data en signalen. DJI ontwikkelt zich door als lerende
organisatie. Op zowel inrichtings- als landelijk niveau
hebben we Bureaus Inlichtingen en Veiligheid inge­
richt die dergelijke signalen verzamelen en actief de
verbinding zoeken met ketenpartners om de samen­
werking in de aanpak te versterken. Op deelgebieden
wordt operationele informatie reeds uitgewisseld met
o.a. de politie.
Integriteit is een belangrijk onderdeel van ons vak. In
de opleidingen van medewerkers is reeds aandacht
voor weerbaarheid, de komende tijd wordt dit geïn­
tensiveerd met extra aandacht voor het voorkomen
van het corrumperen van ons personeel. Het vakbe­
kwaam maken en houden van onze medewerkers is
van belang om te kunnen omgaan met maatschappe­
lijke ontwikkelingen en nieuw beleid.
DJI werkt aan voldoende geschikte plaatsen om de
groep justitiabelen waarvan ernstige dreiging uitgaat
onder te brengen. Zo zijn er meerdere Afdelingen
Intensief Toezicht geopend de afgelopen periode,
wordt dit aantal verder uitgebreid en komt er een
tweede extra beveiligde inrichting. We onderzoeken
welke beveiligingsniveaus noodzakelijk zijn op welke
stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

10

Voortgezet crimineel handelen in detentie

plekken in het land, zodat justitiabelen met een hoog
risico passende detentie wordt geboden, waarbij
risico’s als ontvluchting, liquidatie, voortgezet crimi­
neel handelen, netwerkvorming en radicalisering
beter kunnen worden beperkt. Daarbij kijken we naar
technologie, gebouwen, personeel, wetgeving, ICT,
samenwerking met ketenpartners en de scheiding van
de hoogrisico-groep en reguliere en/of kwetsbare
gedetineerden.

Structurele aanpak
Op langere termijn werkt DJI aan het breed imple­
menteren van innovaties die zich momenteel in een
pilotfase bevinden en succesvol blijken te zijn. Hier is
voldoende structurele financiering voor nodig.
Daarnaast werkt DJI aan een toekomstvast deten­
tielandschap om flexibel te kunnen inspelen op de
ontwikkelingen in de maatschappij.

WAT HEBBEN WE VAN ANDEREN NODIG?

KERN

Wet- en regelgeving rondom het delen van informatie
tussen professionals en ketenpartners is ingewikkeld.
Verschillende interpretaties vanuit verschillende
juridische disciplines lijken mogelijk. Belangen in het
kader van zorg en veiligheid staan geregeld op
gespannen voet met elkaar. DJI en andere uitvoe­
ringsorganisaties zijn erbij gebaat als politici en
beleidsmakers de regelgeving rondom het delen van
informatie vereenvoudigen en verduidelijken.
DJI vraagt aan politiek en ketenpartners om aangaan­
de ondermijning een brede blik te houden en de focus
op topcriminelen niet ten koste te laten gaan van de
juiste signalering en begeleiding van overige justitia­
belen die (dreigen te) vervallen in georganiseerde
misdaad. En daarbij te vertrouwen op de deskundig­
heid van de DJI medewerkers.

• Voor de veiligheid van het personeel, maatschappij en justitiabelen is het noodzakelijk
informatie-uitwisseling met partners structureel te borgen en de mogelijkheden daartoe
uit te breiden.
• Voortgezet crimineel handelen door hoog­
risico-gedetineerden wordt stevig aangepakt.
Waakzaamheid is nodig om de balans te
bewaken tussen de stevige aanpak van deze
doelgroep en de re-integratie.
• Vertrouw op de deskundigheid van de DJI
medewerkers en geef hun de professionele
ruimte om invulling te geven aan hun vakmanschap.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

11

3
De arbeidsmarkt leidt
tot onvermijdelijke
keuzes
Onze medewerkers vormen het meest waardevolle
kapitaal van DJI. Zij zorgen voor humane en veilige
detentie en werken dagelijks aan onze kerntaken insluiten,
herstellen en voorkomen. DJI wil een aantrekkelijke en
inclusieve werkgever zijn waar mensen met passie voor
het vak met plezier kunnen werken aan de maatschap­
pelijke opgave en hun persoonlijke ontwikkeling.
Maatschappelijke waardering voor essentiële functies
in het hart van de uitvoering blijft vaak achter. Het
personeels­bestand bij DJI vergrijst en DJI heeft hierdoor
nu en in de nabije toekomst een grote behoefte aan
nieuwe medewerkers. De krappe arbeidsmarkt noodzaakt
ons keuzes te maken in de maatschappelijke opgaven die
we kunnen realiseren.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

12

De arbeidsmarkt leidt tot onvermijdelijke keuzes

KNELPUNT 5:

Taakuitoefening onder druk door
personeelstekort
Voor DJI staat de veiligheid van samenleving, mede­
werkers en justitiabelen voorop. We willen daarom
niet inboeten op de kwaliteit die we leveren. Ook kun­
nen en willen we niet steeds een beroep doen op de
zittende medewerkers om vacatures en ziekteverzuim
op te vangen.
We zullen bij verder oplopend personeelstekort
genoodzaakt zijn de kwantiteit van ons product terug
te brengen door een maximum aan beschikbare
plaatsen te stellen. Dit betekent dat veroordeelden
mogelijk langer moeten wachten totdat ze hun straf
ondergaan of dat andere passende vormen van
vrijheidsbeneming worden toegepast. Daarnaast
voert het departement momenteel een verkenning uit
naar aanleiding van de motie Sneller.
Om taken en middelen in balans te brengen is voor
het gevangeniswezen een plafond aan celcapaciteit
afgesproken. Daarbij zijn beheersingsmaatregelen
uitgewerkt voor het geval dat het aantal justitiabelen
dit plafond overstijgt. Maar ook bij andere doelgroe­

pen zijn beheersingsmaatregelen nodig. Zo zien we
dat justitiële jeugd van 18+ jaar vanwege het perso­
neelstekort tijdelijk wordt geplaatst in een reguliere
gevangenis, maar alleen als de noodzakelijke zorg en
behandeling gegarandeerd blijven.
Het tekort aan enkele specifieke functies, zoals
psychologen, is dusdanig nijpend dat justitiabelen
niet altijd (tijdig) de gevraagde zorg ontvangen. De
toenemende flexibilisering van arbeid helpt daar niet
bij. We zien een toenemende afhankelijkheid van
ZZP’ers die tegen hoge tarieven worden ingehuurd.
Dit heeft niet alleen een kostenopdrijvende werking,
maar ook een wegzuigende werking van vaste
medewerkers. Met name in het forensische zorgveld
(GZ-psychologen, psychiaters, artsen, verpleegkundi­
gen) levert dit problemen op.

HOE GAAN WE HIERMEE OM?

Directe acties
In 2022 is een landelijke arbeidsmarktcampagne
gestart die aantoonbaar voor meer bekendheid en
meer sollicitanten heeft gezorgd. Aandachtspunt is dit
vast te houden en te blijven investeren in de bekend­

heid van DJI. We werken aan het terugdringen van
ziekteverzuim en bevorderen van professionele
fitheid en spelen in op de lokale behoefte van inrich­
tingen. We hebben lokaal goede samenwerking met
scholen om stages te faciliteren. Daarnaast bezien we
hoe we functies kunnen differentiëren, zodat bepaal­
de taken door andere functiegroepen kunnen worden
ingevuld, bijvoorbeeld door de inzet van een ver­
pleegkundig specialist in plaats van psychologen.

Structurele aanpak
De ontwikkelingen op de arbeidsmarkt vragen dat er
wordt nagedacht over andere manieren van het
organiseren van het werk. Hoezeer wij ook ons best
doen voor werving en behoud, we moeten onder
ogen zien dat we op termijn niet meer kunnen voor­
zien in de huidige vraag naar medewerkers. Techni­
sche en sociale innovatie is hiervoor de sleutel. Het
verouderde informatievoorzieningslandschap van DJI
kan die ontwikkeling niet ondersteunen en behoeft
dus ingrijpende vernieuwing. Wij vragen aan politici
en beleidsmakers begrip voor het feit dat de kosten
voor de baten uitgaan en dat een stabiele meerjarige
financiering en personele capaciteit noodzakelijk is
stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

13

De arbeidsmarkt leidt tot onvermijdelijke keuzes

om innovaties te ontwikkelen en te implementeren.
DJI moet hierbij een omslag maken van meer midde­
len voor innovatie en materieel ten opzichte van het
personeelsbudget. Daarnaast zullen we in toenemen­
de mate het gesprek gaan voeren met beleidsmakers
en politici over keuzes in prioritering van beleid.

WAT HEBBEN WE NODIG VAN ANDEREN?
Aantrekkelijkheid als werkgever zit onder meer in de
beloning en arbeidsvoorwaarden die wij onze mede­
werkers kunnen bieden. We zien dat de waardering
van essentiële functies in het hart van de uitvoering
niet in verhouding staat tot de zwaarte en maatschap­
pelijke impact die bij deze functies horen. DJI heeft
hierdoor extra moeite om mensen op sleutelposities
in het uitvoeringsveld te vinden en behouden. Met het
programma Werk aan Uitvoering is een start gemaakt
met het vergroten van de statuur van de uitvoering.

De onbalans is bovendien geagendeerd in het kader
van de herijking van de functiewaarderingssystema­
tiek binnen het rijk. Of dit gaat leiden tot een her­
waardering van functies in de uitvoering is nog de
vraag. Daarom is het van belang dat politici en
beleidsbepalers zich over dit vraagstuk buigen.
Daarbij gaat het niet alleen om beloning. Maar ook
om voldoende ruimte voor (door)ontwikkeling en de
mogelijkheden om vanuit het vakmanschap en vanuit
de bedoeling te kunnen doen wat nodig is om bij te
dragen aan de veiligheid van onze maatschappij.

KERN
• Het tekort aan personeel noodzaakt DJI tot
het maken van keuzes in de wijze waarop we
ons werk doen en in wat we niet of later
doen.

Naast de activiteiten waar DJI op inzet, is er meer
nodig om te zorgen voor een structurele balans tussen
de opgaven en de medewerkers die daarvoor beschik­
baar zijn. Graag spreken we met de politiek verder
over hoe DJI focus kan aanbrengen op het uitoefenen
van de primaire taak, bijvoorbeeld door meer gebruik
te maken van alternatieve (invulling van) straffen.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

14

4
Randvoorwaarden
bij ons vak
Om ons vak nu en in de toekomst goed uit te
kunnen voeren, is het van groot belang dat een
aantal randvoorwaarden op orde komt.

stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

15

Randvoorwaarden bij ons vak

RANDVOORWAARDE 1:

Voldoende tijd en ruimte in de
uitvoering
Nieuw beleid en wetgeving volgen elkaar in hoog
tempo op binnen de strafrechtketen en daarmee ook
binnen het executieve domein van DJI. Tegelijkertijd is
zorgvuldige implementatie van groot belang voor een
succesvolle effectuering. Dat betekent dat er voldoen­
de tijd en aandacht moet zijn om de informatievoor­
ziening en werkprocessen opnieuw in te richten, aan
te passen en te evalueren. In de praktijk zien we dat
die ruimte er niet is, waardoor de uitvoerbaarheid van
nieuw beleid en wetgeving onder druk komt te staan.
Zo werkt DJI aan restopgaves van reeds geïmplemen­
teerde wetten, zoals de Wet straffen en beschermen,
Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke
beslissingen en de Wet uitbreiding slachtofferrechten.
Aan de politiek vooral de oproep het voortouw te
nemen in het gesprek over wat zij willen. Om tot
kwalitatief de beste uitvoering te komen, is DJI gebaat
bij meer continuïteit en minder incident-gedreven

interventies. Daarbij kan DJI invulling geven aan de
hoe-vraag. Van belang is bovendien dat er voldoende
rekening wordt gehouden met de benodigde perso­
nele inzet bij de uitvoering van nieuw beleid. Voor­
stellen en keuzes zijn we graag bereid toe te lichten in
een technische briefing. Betere en tijdige trialoog
tussen politiek, beleid en uitvoering is daarbij een
goed middel om tot wederzijdse inzichten te komen
over uitvoeringsdilemma’s.

RANDVOORWAARDE 2:

Stabiele financiering
Het afgelopen jaar stond in het teken van het in beeld
brengen en oplossen van de onbalans tussen de taken
van DJI en de daarvoor beschikbare middelen. Het is
nu zaak dat DJI de financiering in balans blijft houden
met de kosten. Dat blijft een uitdaging met oplopen­
de kosten voor bouwprojecten, hoge energiekosten,
een nieuwe cao en zwaarder wordende doelgroep. Op
dit moment werkt DJI aan een verbetering van het
kostprijsmodel. Met dat aangepaste model moet het

beter mogelijk zijn om de kostenontwikkeling in beeld
te houden en daarop tijdig bij te sturen. Van belang is
dat ook de permanente opgaven rondom huisvesting
en innovatie hierin structureel worden geborgd. Ook
zet DJI vaker uitvoeringstoetsen in om de uitvoe­
ringsconsequenties goed in beeld te brengen. Nieuwe
beleidsvoornemens zonder budgettaire dekking of
waarvoor DJI (nog) niet de uitvoeringscapaciteit heeft,
worden daarmee voorkomen.
DJI is een informatie-intensieve organisatie. Dat
betekent dat stabiele en toereikende financiering
noodzakelijk is voor het opbouwen en onderhouden
van een toekomstvaste IV-infrastructuur. Met de
huidige financiering is de benodigde (grootschalige)
vernieuwing onvoldoende mogelijk. Gevolg van het
(langer) moeten doorwerken met verouderde syste­
men en gebrekkige datakwaliteit is een vergrote kans
op fouten in het primair proces waardoor risico’s
optreden voor de veiligheid van medewerkers,
justitiabelen en samenleving (ondermijning). De
gevraagde zorgvuldigheid bij beslissingen t.a.v.
plaatsing, doorplaatsing, verblijf, behandeling en
verlof van justitiabelen komt hierdoor bijvoorbeeld
stand van uitvoering 2022 | zoeken naar de juiste balans

16

Randvoorwaarden bij ons vak
ACHTERGRONDINFORMATIE
Meer weten over DJI?
Bekijk onze infographics:
dji.nl/over-dji/feiten-en-cijfers/
cijfers-en-publicaties/kerncijfers-dji

onder druk. Andere zorgelijke consequenties gaan
over de weerbaarheid van DJI tegen digitale aanvallen
en over de noodzakelijke informatieuitwisseling in het
kader van de ketensamenwerking, die teveel wordt
beperkt als gevolg van onvoldoende middelen en
IV-voorzieningen. Een moderne informatie-infra­
structuur en een toekomstbestendig ICT-landschap is
tot slot noodzakelijk om (nieuw) beleid en wetgeving
op de juiste wijze uit te voeren en te implementeren.
Stabiele financiering is eveneens randvoorwaardelijk
om de innovatiekracht te bieden die in toenemende
mate wordt gevraagd om toekomstige uitdagingen
het hoofd te bieden. Voorbeelden hiervan zijn de inzet
van geavanceerde data-analyse en artificial intelligen­
ce op het gebied van veiligheid, risicobeheersing en
beslissingsondersteuning, maar gaan ook over het
verbeteren van biometrische oplossingen en de
ontvangst van berichten voor justitiabelen.

Deze innovatieve oplossingen dragen bij aan de
veiligheid en zorgen ervoor dat medewerkers zich niet
langer bezig hoeven te houden met tijdsintensieve
administratieve processen, en meer tijd hebben voor
hun primaire taak. De kosten gaan hier voor de
(aanzien­lijke) baten uit.

KERN
• Structurele stabiele financiering is nodig om
klaar te zijn voor de toekomst.
• Voldoende ruimte voor innovatie en modernisering
is absoluut noodzakelijk.

stand van uitvoering 2022

zoeken naar de juiste balans

17