Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 587

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2021
Op 27 april jl. heeft de vaste Kamercommissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport de brief «Positie omgeving bij een onberekenbaar
persoon» ontvangen. Zij heeft mij gevraagd om inhoudelijk te reageren op
deze brief. Onderstaand ga ik in op de problemen zoals in de brief
geschetst en de acties die VWS reeds onderneemt in relatie tot dergelijke
problematiek.
De schrijver van de brief geeft aan dat hij zich niet langer veilig voelt in
zijn eigen woonomgeving door het gedrag van een buurman met
psychische problematiek. Hij schetst een situatie waarin verschillende
partijen betrokken zijn en trachten de juiste zorg en ondersteuning aan
deze buurman te bieden. Bij de schrijver heerst de angst dat er zich eerst
een incident moet voordoen voordat de betrokken partijen kunnen
ingrijpen. Ook vraagt hij zich af of alle partijen een volledig beeld hebben
van de persoon in kwestie. Daarnaast wordt in de brief gesteld dat er te
weinig aandacht is voor de belangen en ervaringen van omwonenden,
(mede) omdat professionals geen informatie over eventuele behandeling
of andere gezette stappen mogen delen met omwonenden. Ook stelt de
briefschrijver dat het wenselijk zou zijn om bij de (door)ontwikkeling van
beleid, wet- en regelgeving meer aandacht te hebben voor de belangen
van omwonenden en naasten, en hierbij over de genoemde knelpunten in
gesprek te gaan met professionals uit de praktijk die met deze casuïstiek
te maken hebben.
Op de individuele casus zoals geschetst in de brief kan ik inhoudelijk niet
reageren. Wel kan ik aangeven dat – naar aanleiding van het signaal van
de briefschrijver – de regioadviseurs van het Verbindend Landelijk
OndersteuningsTeam (VLOT) op mijn verzoek contact hebben gezocht met
de betrokken partijen in de regio. Zij hebben hen ondersteund bij het
maken van afspraken rondom deze casus en de communicatie, wat
hopelijk bijdraagt aan het vinden van een oplossing voor de huidige
situatie. Verder zal ik ingaan op het algemene beleid van VWS ten aanzien

kst-25424-587
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 587

1

van de in de brief aangehaalde onderwerpen. Allereerst wil ik
benadrukken dat het van groot belang is dat iedereen zich veilig voelt in
zijn of haar eigen huis en leefomgeving. Het is belangrijk dat mensen de
juiste zorg en ondersteuning krijgen om op een veilige en verantwoorde
wijze te leven. En dat naasten en omwonenden weten hoe ze met iemand
kunnen omgaan en waar ze terecht kunnen met zorgen.
We stimuleren dat gemeenten en regio’s met prioriteit aan de slag gaan
met deze groep kwetsbare personen. Er gebeurt al veel om preventie en
vroegsignalering op wijkniveau te realiseren, waarbij het hebben van een
sterk netwerk van hulp en ondersteuning in de wijken essentieel is.
Hiervoor is de afgelopen jaren via het ZonMw Actieprogramma «lokale
initiatieven voor mensen met verward gedrag» subsidie beschikbaar
gesteld. De wijk-GGD’er blijkt in de praktijk bijvoorbeeld een uitstekende
verbindingsofficier tussen zorg en veiligheid, zowel ter voorkoming van
eventuele escalaties als ter voorkoming en beperking van overlast, indien
nodig om te bemiddelen naar zorg en fungeert ook als aanspreekpunt
voor de directe omgeving. Het concept van de wijk-GGD’er is intussen in
verschillende gemeenten uitgerold op een manier die passend is bij de
lokale praktijk. Ook de komende periode zal via ZonMw subsidie
beschikbaar worden gesteld om dit soort succesvolle initiatieven verder te
brengen1.
Daarnaast is er een kleine groep mensen met zeer complexe problematiek
waarbij ook sprake is van risicovol, gewelddadig en of ontwrichtend
gedrag. Deze groep is veelal in beeld bij de zorg- en veiligheidshuizen.
Betrokken partners, uit het sociaal-, zorg- en veiligheidsdomein werken
daar samen aan een integrale persoonsgerichte aanpak, waarbij gebruik
wordt gemaakt van goede risicotaxatie en waarbij deze personen
langdurig worden gevolgd en gemonitord. Professionals kunnen hierdoor
zorg tijdig en passend op- en af te schalen. Ook binnen de Ketenveldnorm
is er meer aandacht voor en ruimte om zorg tijdig en passend op en af te
schalen2. Bij het op- en afschalen van zorg wordt er altijd een balans
gezocht tussen de belangen van de patiënt, diens omgeving en de
maatschappij. Het is aan de betrokken professionals om een zorgvuldige
inschatting te maken.
Naast goede samenwerking over de domeinen heen en tussen verschillende professionals, zijn buren en naasten belangrijk in het herkennen van
zorgwekkende signalen. Omwonenden kunnen hun zorgen uiten via het
landelijk Meldpunt Zorgwekkend Gedrag (0800-1205). Het landelijke
meldpunt schakelt de beller door naar een regionaal of lokaal meldpunt.
Het lokale meldpunt kan adviseren over wat iemand zelf kan doen. Ook
kan het meldpunt op basis van de melding zorgen dat snel de juiste zorg
of ondersteuning wordt ingeschakeld. Wanneer iemand zich zorgen maakt
over een persoon met mogelijk psychische problematiek, kan ook een
melding bij de gemeente worden gedaan op grond van de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Na een melding kan de gemeente
een verkennend onderzoek uitvoeren naar de noodzaak tot (verplichte)
zorg. Verplichte zorg is echter alleen aan de orde als er geen mogelijkheden tot vrijwillige zorg (meer) zijn en kan alleen met tussenkomst van
de rechter (of in crisissituaties via de burgemeester) worden opgelegd.
Veelal zijn de twee meldfuncties aan elkaar verbonden en kan aan de hand
van de melding bekeken worden welke meldfunctie en, zo nodig, welke
zorg en ondersteuning het beste aansluit bij de zorgvraag. In het geval

1

Kamerstuk 25 424, Kamerbrief Stand van zaken aanpak voor personen met verward gedrag en
opzet vervolgactieprogramma ZonMw, verstuurd op 6 juli 2021.
2
Kamerstuk 25 424, nr. 548.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 587

2

van een acute hulpvraag of een acuut veiligheidsrisico, kan daarnaast
uiteraard het alarmnummer 112 worden gebeld.
Voor het organiseren van passende zorg en ondersteuning voor
kwetsbare personen is het zaak dat professionals uit de verschillende
domeinen relevante informatie voor uitvoering van hun werkzaamheden
met elkaar delen. In algemene zin verloopt dat goed. Echter, ik verwacht
een beter en eenduidig juridisch kader te creëren voor gegevensverwerking bij een integrale aanpak van meervoudige problematiek en voor
gecoördineerde samenwerking tussen partijen uit het sociaal, zorg- en
veiligheidsdomein, door middel van het wetsvoorstel Wet aanpak
meervoudige problematiek sociaal domein (Wams)3. De ministerraad
heeft op 2 juli jl. ingestemd om dit wetsvoorstel ter advisering voor te
leggen aan de Raad van State. De zorg- en veiligheidshuizen spelen
daarnaast een rol in het verstevigen van deze samenwerking in het geval
van complexe problematiek, waarbij de afgelopen jaren is gewerkt aan
een goede werkwijze voor gegevensdeling4. De komende periode wordt
de samenwerking tussen het zorg- en veiligheidsdomein – en de daarvoor
benodigde gegevensuitwisseling – verder uitgewerkt en in de praktijk
gebracht. Dit hebben partijen afgesproken in de «Landelijke agenda zorg
en veiligheid: perspectief 2025».
Overigens kunnen zorgverleners, bijvoorbeeld naar aanleiding van een
melding, niet zonder meer (medische) informatie over de betrokkene
delen met derden, zoals omwonenden. Dit medisch beroepsgeheim is van
grote waarde. Het is van belang voor de vertrouwensrelatie tussen
zorgverleners en hun patiënten en om de toegankelijkheid van gezondheidszorg in het algemeen te waarborgen. Dit laat echter onverlet dat
zorgprofessionals omwonenden kunnen betrekken of van informatie
kunnen voorzien, afhankelijk van de situatie. Zorgprofessionals kunnen
bijvoorbeeld naar aanleiding van een melding bij het meldpunt terugkoppelen «dat de melding wordt opgepakt» zonder verdere inhoudelijke
informatie te verstrekken5. Ook kan er handelingsperspectief worden
geboden over wat omwonenden zelf kunnen doen en hoe de betrokkene
benaderd kan worden. Zo kan het leren omgaan met betrokkene en het
creëren van wederzijds begrip in sommige situaties veel opleveren en de
eventueel ervaren overlast verminderen of zelfs wegnemen.
Tot slot is mij gevraagd om professionals uit de praktijk te betrekken bij
het (door)ontwikkelen van beleid, wet- en regelgeving. Het belang hiervan
onderschrijf ik van harte. Hiertoe organiseer ik regelmatig werkbezoeken
en andere vormen van contact met professionals uit de praktijk. Ook via
de regioadviseurs van VLOT en de casuïstiekteams binnen VWS bereiken
mij signalen, knelpunten en vragen. Deze signalen uit en gesprekken met
de praktijk vormen vaak de basis voor de (door)ontwikkeling van beleid.
Daarnaast is het belangrijk dat partijen lokaal de mogelijkheden hebben
om knelpunten op te lossen en goede afspraken met elkaar te maken.
Waar nodig wordt hierbij extra ondersteuning geboden door de regioadviseurs van VLOT. Dit alles heeft tot doel om kwetsbare personen de juiste
zorg en ondersteuning te kunnen bieden, waardoor een veilige en prettige
leefomgeving wordt gecreëerd voor zowel de betrokkene als voor de
omwonenden.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis
3

Kamerstukken 34 477 en 32 761, nr. 66.
Handvat gegevensuitwisseling zorg en veiligheid (VNG)
5
Handreiking «Meldpunten niet acuut. Handvatten voor gegevensverwerking» (GGD GHOR),
p. 28
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 587

3