2023D05346

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hebben
verschillende fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over Eindadvies
Beleidstafel wateroverlast en hoogwater (Kamerstuk 32 698, nr. 74)
De voorzitter van de commissie,
Tjeerd de Groot
De adjunct-griffier van de commissie,
Meedendorp

nds-tk-2023D05346

1

Inhoudsopgave
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
VVD-fractie
D66-fractie
GroenLinks-fractie
ChristenUnie-fractie
JA21-fractie
BBB-fractie
II Reactie van de bewindspersoon
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken
behorend bij het schriftelijk overleg Eindadvies Beleidstafel wateroverlast
en hoogwater (hierna: het Eindadvies) en hebben hierover nog enkele
vragen/opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
onderhavige stukken. Zij vinden het goed dat de Minister snel na de ramp
in Limburg aan de slag is gegaan om hier lessen uit te trekken en dat de
gebeurtenis ook iets goeds oplevert, namelijk verbeteringen in het beleid.
Zij lezen een mooi, compleet adviesstuk en hebben hierover nog enkele
vragen aan de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
advies en van de reactie van de Minister. Deze leden kunnen zich
grotendeels vinden in het advies.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het Eindadvies. Zij blikken met huiver terug op de overstromingen in Limburg in de zomer van 2021, in het bijzonder vanwege de
grote emotionele effecten van deze overstromingen, naast de majeure
materiële schade. Zij erkennen met de beleidstafel dat wateroverlast als
gevolg van dit soort extreme omstandigheden in de toekomst niet te
voorkomen is en eenvoudige maatregelen ter preventie niet mogelijk zijn.
Daarom zijn deze leden de beleidstafel erkentelijk voor hun verrichte
werkzaamheden, het opgeleverde eindrapport en de daarin gedane
aanbevelingen. Daarbij hebben zij nog enkele vragen.
De leden van de JA21-fractie nemen met belangstelling kennis van het
Eindadvies. Het beginsel aanpassen aan het klimaat begint voet aan de
grond te krijgen. Een haalbare en betaalbare aanpak met draagvlak is
verstandiger en past ook veel beter bij eeuwenlang waterbeheer dan
vergeefse pogingen om het klimaat naar onze hand te zetten.
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van het Eindadvies. Dit lid
heeft een aantal vragen als reactie.
VVD-fractie
Allereerst willen de leden van de VVD-fractie de beleidstafel hartelijk
danken voor hun adviezen. De leden zijn benieuwd of het klopt dat de
Minister alle adviezen van de beleidstafel integraal zal overnemen. Deze
leden delen de mening van de beleidstafel dat het belangrijk is om te

2

weten wat de risico’s zijn bij extreme buien in een groot gebied en wat
mogelijke cascade-effecten zijn. Kan de Minister aangeven hoe en op
welke manier de bovenregionale stresstesten zullen worden uitgevoerd en
verwerkt worden in beleid? Deze leden lezen dat de beleidstafel terecht
schrijft dat het beperken van risico’s en gevolgen van wateroverlast een
belangrijk uitgangspunt moet worden bij de aanpak. Kan de Minister
aangeven wat dat volgens hem betekent voor de rol van waterschappen,
provincies en gemeenten? Zijn de waterschappen, provincies en
gemeenten hier nu voldoende op toegerust?
De leden van de VVD-fractie hebben ook kennisgenomen van de
zogenaamde «meerlaagsveiligheid» uit het advies. Kan de Minister
toelichten wat de toevoeging van de nieuwe principes (waterbewustzijn
en klimaatrobuust herstel) in de praktijk zullen betekenen voor burgers en
bedrijven? Vanuit het oogpunt van waterbewustzijn lezen de leden dat er
excursies komen naar waterprojecten, musea en pilots. Op welke manier
wordt dit concreet gemaakt en voor welke doelgroep zijn deze excursies?
Deelt de Minister de mening van deze leden dat er meer gedaan moet
worden om waterbewustzijn te vergroten en dat de aanpak voor de
verschillende doelgroepen anders moet zijn? Zo ja, hoe gaat de Minister
hieraan uitwerking geven?
De leden van de VVD-fractie lezen verder dat de beleidstafel adviseert om
de ponswerking van de bodem te verbeteren in stad en land. Kan de
Minister toelichten wat dit betekent voor met name de stedelijke gebieden
en de bouwopgave. In hoeverre is dit van invloed op bestaande
bouwplannen en -locaties? Ook wordt geadviseerd om een waterlabel
voor gebouwen te introduceren. Kan de Minister aangeven hoe hier
vanuit de sector over wordt gedacht? En wat zijn de gevolgen voor de
financierbaarheid van (bestaande) woningen?
De leden van de VVD-fractie constateren dat de beleidstafel adviseert om
«bovenregionale stresstesten» uit te voeren, waarin de zwakke plekken in
een gebied worden aangewezen die kwetsbaar zijn voor wateroverlast.
Kan de Minister aangeven in hoeverre deze testen overeenkomen en
afwijken van de stresstesten die momenteel al worden uitgevoerd? Op
basis van welke stresstesten wordt momenteel het beleid in het HWBP
gevormd? Deze leden constateren bovendien dat in het specifieke geval
van Valkenburg de overlast met name vanuit België en Duitsland kwam.
Kan de Minister aangeven in hoeverre hij in gesprek is met zijn
evenknieën in België en Duitsland, om gezamenlijk te investeren in de
wateropgave? Herkennen beide landen zich in de conclusie van de
beleidstafel en zijn zij bereid mee te betalen aan de oplossingen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat in maart 2022 de beleidstafel in haar
eerste advies vijf aanbevelingen heeft gedaan die bijdragen aan het
verbeteren van de crisisbeheersing, met name gericht op het handelingsperspectief tijdens de crisis. Kan de Minister reflecteren hoe deze
aanbevelingen zijn overgenomen of nader uitgewerkt?
Tot slot constateren de leden van de VVD-fractie dat om de uitvoerbaarheid van de aanbevelingen van de beleidstafel te borgen, er door de
organisaties waar een groot deel van de actiepunten belanden, uitvoeringsscans gedaan. Dit geldt voor Rijkswaterstaat, het Interprovinciaal
Overleg (IPO) de Vereniging van Nederlands Gemeenten (VNG) en de
Unie van Waterschappen (UvW). Uit de scans blijkt dat de uitvoeringscapaciteit onder druk staat omdat er veel grote opgaven op partijen
afkomen. Afgesproken is dat partijen in onderling overleg gezamenlijk
knelpunten signaleren en oplossen. Om een impuls te kunnen geven aan
de uitvoering van de aanbevelingen en partijen hierbij te ondersteunen,

3

wordt tijdelijk een ambtelijk regieteam ingericht. Kan de Minister een
nadere duiding geven van de mate waarin de uitvoeringscapaciteit onder
druk komt te staan en of hij het verstandig vindt om de aanpak van de
knelpunten bij de organisaties zelf te laten liggen? Kan hij daarbij tevens
aangeven wat de rol van het ambtelijk regieteam precies wordt? En op
welke momenten en op welke manier krijgt de Kamer inzicht in de mate
waarin mogelijke knelpunten ontstaan en al dan niet worden opgelost?
D66-fractie
De leden van de D66-fractie zijn zeer te spreken over het advies om de
meerlaagsveiligheid uit te breiden naar vijf lagen. Deze leden zien dat er
nog een wereld te winnen valt bij waterbewustzijn bij burgers. Zij zien dat
het eindadvies hierover al goed uitgewerkte ideeën bevat. Zij vragen de
Minister of hij aanvullend daarop een koppeling kan en wil maken met de
aanstaande klimaatcampagne vanuit de Minister voor Klimaat en Energie.
Is de Minister het met deze leden eens dat het belangrijk is om klimaatmitigatie en -adaptatie ook in samenhang te bezien en ook als zodanig
richting Nederlanders te communiceren? En dat het voor beide communicatiecampagnes van meerwaarde is om deze koppeling te maken? Kan de
Minister toezeggen dat te doen?
De leden van de D66-fractie vinden het ook verstandig om ervoor te
zorgen dat elke schop in de grond klimaatrobuust moet. Dit is echter lastig
te controleren en daardoor bestaat de kans dat dit een beleidswens blijft.
Wat is het huidige beeld van de Minister wat betreft klimaatrobuuste
ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland? Zetten gemeenten hier al vol op
in? Zo nee, zal de Minister samen met de Minister voor Volkshuisvesting
en Ruimtelijke Ordening (VRO) absolute prioriteit geven aan klimaatrobuuste ontwikkeling, bijvoorbeeld door dit goed en zo snel mogelijk in
wet- en regelgeving te verankeren? Daarnaast vragen deze leden met welk
klimaatscenario de Minister werkt. Is dat het worst-case-scenario en zo
nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie lezen dat ambtelijke capaciteit en uitvoeringscapaciteit een knelpunt zijn. Hoe wordt daarmee omgegaan? Worden de
beleidsadviezen geprioriteerd? Of krijgen alle adviezen prioriteit ten
opzichte van andere zaken die capaciteit vragen. Welke zaken komen dan
op een lager pitje te staan? Deze leden vinden het goed dat de Minister de
voortgang van de uitvoering zal delen met de Kamer. Zij vragen om een
eerste, korte update voor het commissiedebat Water van 7 juni 2023 voor
de eerste indrukken.
Tot slot hebben de leden van de D66-fractie nog enkele vragen over het
voorgaande decennium. Het is immers al langer bekend dat klimaatverandering voor meer en heftigere weersextremen in Nederland zal zorgen.
Hoewel het liever laat dan nooit is, is het toch opmerkelijk dat er een ramp
voor nodig was om dit bewustzijn aan te wakkeren, zowel in de beleidsontwikkeling als bij de burger. In het stuk wordt ook gesteld dat de
Nederlandse burger groot vertrouwen heeft in de overheid als het
aankomt op waterbeheersing. Dat is mooi en grotendeels ook terecht,
maar vertrouwen kan ook leiden tot naïviteit. Kan de Minister toelichten
hoe er binnen het ministerie het afgelopen decennium is gedacht en
gesproken over hoogwaterveiligheid en wateroverlast, ook in relatie tot
het betrekken van de burger? Is het bijvoorbeeld een bewuste keuze
geweest om hier niet te alarmistisch over te doen? Is er sinds de ramp in
Limburg een omslag in het denken geweest? Zo ja, welke lessen worden
daaruit getrokken door de Minister?

4

GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie willen nog wel benadrukken dat met
goed ruimtelijk beleid heel veel schade en mogelijk gevaar van wateroverlast nog veel meer beperkt kan worden, als we het water echt de
ruimte geven. Het Eindadvies constateert zelf dat het vergroten van
bewustzijn onvoldoende is. Iedereen informeren om zelf een bewuste
keuze te kunnen maken is echt niet genoeg. De optelsom van individuele
keuzes leidt ook niet tot de beste keuze voor het algemene belang.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister om de
voorwaarden voor het gebruik van grond in stroomgebieden uiterwaarden en ander buitendijks gebied fors aan te scherpen. Bouwen in
overstromingsgebied leidt niet alleen tot schade aan het aldaar
gebouwde, maar beperkt ook de ruimte van het water, legt beslag op
nood- en hulpdiensten als de ramp daar is en een vergunning leidt toch
tot de veronderstelling dat het «ok» is om daar te bouwen of economische
activiteiten te ontplooien. Banken verlenen hypotheken, verzekeringen
innen premies, maar ooit komt het water. Beekdalen, uiterwaarden, lage
polders, we zullen moeten erkennen dat overstromingen hier voortaan tot
de norm behoren en dat natuur of extensieve landbouw eigenlijk de enige
realistische invulling van deze gebieden kan zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister hoe de aanbevelingen terugkomen in de toekomstige inrichtingsplannen. Hoe wordt dit
betrokken bij de uitvoering van de omgevingswet, bij het Nationaal
Programma Landelijk Gebied (NPLG) en het overige ruimtelijke beleid?
Hoe wordt erop toegezien dat lokale en kortetermijnbelangen
overheersen? Dat er een voldoende sterk verplichtend en regulerend
instrumentarium is.
ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat voor verschillende
aanbevelingen verschillende partijen aangewezen zijn als trekker. Zij
vragen hoe dit trekkerschap geborgd is en hoe gegarandeerd wordt dat
acties adequaat opgepakt worden. Zij vragen op welke wijze de Minister
borgt dat acties goed uitgevoerd worden. Zij vragen hoe de systeemverantwoordelijkheid invulling krijgt.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat een aantal acties uit
het Eindadvies nu al opgepakt wordt, terwijl andere acties op de langere
termijn gestart worden. Deze leden vragen op welke wijze dit onderscheid
is gemaakt, of dit geen afbreuk doet aan de aanbevelingen en de ambities.
Deze leden vragen met name toe te lichten waarom de normering
wateroverlast tot 2027 zal duren.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat additionele middelen
benodigd zullen zijn ten opzichte van de nu beschikbare middelen in de
bestaande fondsen om als land gesteld te staan voor de grote opgave uit
het eindadvies. Zij vragen hoe de Minister hier invulling aan geeft. Zij
vragen welke aanbevelingen met name extra investeringen verwachten,
en welke tegen beperktere kosten gerealiseerd kunnen worden. Zij vragen
ook de kosten voor medeoverheden in te schatten.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de verhouding van het
Eindadvies. Zij vragen de Minister op welke wijze de uitvoering van beide
beleidslijnen elkaar kunnen versterken en hoe de Minister daaraan
invulling geeft.

5

JA21-fractie
De leden van de JA21-fractie nemen met belangstelling kennis van het
Eindadvies. Het beginsel aanpassen aan het klimaat begint voet aan de
grond te krijgen. Een haalbare en betaalbare aanpak met draagvlak is
verstandiger en past ook veel beter bij eeuwenlang waterbeheer dan
vergeefse pogingen om het klimaat naar onze hand te zetten.
De leden van de JA21-fractie lezen dat het Eindadvies adviseert in
aanbeveling 3 om de sponswerking van het landschap te herstellen en te
versterken om zo de weerbaarheid tegen wateroverlast en ook tegen
watertekorten te vergroten. Deze leden achten het aannemelijk dat de
weging van het waterbelang, die de watertoets gaat vervangen, de lat
hoger legt voor bouwplannen. De in regelgeving vast te leggen sponswerking zal immers toch niet zonder gevolgen blijven. Is al een inschatting
gemaakt wat deze strengere weging van het waterbelang gaat betekenen
voor bouwplannen? Te denken valt aan beperkingen, meerkosten voor
constructies, extra toetsing van plannen. Of is punt 3 een voornemen
waarvan nog moet blijken wat dat precies gaat betekenen voor de
praktijk?
De leden van de JA21-fractie vragen zich af hoe de aanpak van normering
van wateroverlast meer risicogericht kan worden gemaakt. Aanbeveling 4
is conceptueel helder, maar op een of andere manier zullen die risico’s
toch hanteerbaar en toetsbaar in kaart moeten worden gebracht. Alleen
dan is het mogelijk om toe te passen maatwerk concreet aan risico’s en
gevolgen te koppelen. Deze leden vragen de Minister nog eens in te gaan
op de vraag of de beleidstafel heeft nagedacht over de uitwerking van de
risicogerichte benadering. Zij beseffen dat deze aanpak nadere uitwerking
behoeft. Maar op voorhand lijkt het al van belang dat er ideeën zijn over
hoe deze vorm zou kunnen krijgen. Tenminste, als een risicogerichte
benadering meer wil zijn dan een abstract idee dat de uitkomst is van een
of andere dialoog.
De leden van de JA21-fractie leden in punt 7 van de aanbevelingen van de
beleidstafel om beter in te spelen op situaties van extreem weer, behelst
zogenoemd klimaatrobuust bouwen. Een te ondernemen actie bij dit
onderdeel is een klimaatrobuuste inrichting van Nederland via alle
ruimtelijke ontwikkelingen die op stapel staan. Het Eindadvies constateert
dat de precieze doelen voor klimaatadaptatie nog onvoldoende duidelijk
zijn, dat een goed zicht ontbreekt op hoe klimaatadaptief Nederland is,
terwijl duidelijke sturing afwezig is. Deze leden vragen zich in dit licht af
wat het eindadvies concreet betekent voor de woningbouw. Zijn er
bouwplannen die gelet op de adviezen moeten worden heroverwogen,
ingrijpend aangepast of geschrapt? Is de Minister bereid in overleg met
Minister VRO een analyse op te stellen wat het eindadvies betekent voor
de bouwopgave, met het oog op locaties en met betrekking tot aantallen
woningen?
BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie leest dat er een zevental aan punten is
ontwikkeld die Nederland beter zou voorbereiden op extreme neerslag.
Het lid van de BBB-fractie leest dat punt 1 zich richt op iedereen waterbewust en zelfredzaam maken, waarbij het kennen en accepteren van het
risico de basis is. Als actie wordt gesteld: «ga gericht lokaal communiceren voor specifieke doelgroepen, educatie van kinderen en jongeren,
pilot met ondernemers» en «verken mogelijkheid van een waterlabel voor
woningen en gebouwen». Zelfredzaamheid is uiteraard belangrijk.

6

Tegelijkertijd kan de overheid niet alle verantwoordelijkheid van zich
afschuiven. Veel mensen zijn zich al bewust van de gevolgen die extreem
weer kan hebben maar zullen hard geraakt blijven worden door extreem
noodweer. Wat zijn verbeterpunten als het gaat om gericht lokaal
communiceren voor specifieke doelgroepen ten opzichte van nu en hoe
gaat dit de bewustwording en zelfredzaamheid (verwacht) verbeteren ten
opzichte van nu?
Het lid van de BBB-fractie vraagt zich af hoe een waterlabel er in de
praktijk uit gaat zien en dit wateroverlast en andere klimaat gerelateerde
schade tegenhoudt, zonder dat inwoners hun woning voor hoge bedragen
moeten renoveren? En wat gebeurt er als inwoners vanwege financiële
situaties niet een beter waterlabel kunnen krijgen? Zorgt dit plan er
uiteindelijk ook niet voor dat het voor mensen in specifieke gebieden met
hoger risico tot klimaatschade (zoals bijvoorbeeld Limburg i.v.m.
overstromingen) lastiger wordt om een woning te verkopen, ten opzichte
van andere gebieden in het land?
Het lid van de BBB-fractie leest dat punt 5 gaat over klimaatrobuust
herstel van schade. Het lid vindt het van grote noodzaak dat schade aan
eigendommen zo snel mogelijk gerepareerd wordt zodat de lokale
gemeenschappen zo snel mogelijk verder kunnen met hun leven. Of het
nu om een huis of onderneming gaat, het moet zo snel mogelijk op orde
worden gebracht. Is er een noodfonds om schade door extreem weer zo
snel mogelijk financieel te dekken?
Het lid van de BBB-fractie vraagt zich af wat er concreet wordt bedoeld
met klimaatrobuust herstel? Zijn er door klimaatrobuust herstel geen
risico’s dat het herstel juist langzamer gaat? Wat gebeurd er bijvoorbeeld
als de ondernemer wiens zaak door waterschade vernield is geen geld
over heeft om het pand, herstel, ook nog te verduurzamen?
II Reactie van de bewindspersoon

7