Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2023

31 497

Passend onderwijs

Nr. 203

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 februari 2023
Op 8 december 2022 heeft uw Kamer de motie van het lid Westerveld c.s.1
aangenomen (Handelingen II 2022/23, nr. 28, item 15). Deze motie verzoekt
de regering de bekostiging van samenwerkingsverbanden met te hoge
reserves te verlagen, zodat ze niet nog meer reserves opbouwen en
verzoekt dat het geld dat minder wordt overgemaakt uit te geven aan
passend onderwijs en toekomstbestendige afspraken te maken met de
samenwerkingsverbanden. Daarbij is ook het verzoek gedaan om een
brief te ontvangen over de uitwerking van deze motie.
Met deze brief geef ik aan hoe ik deze motie ga uitvoeren en zal ik ook
ingaan op de afbouw van de reserves van de samenwerkingsverbanden
en de derde monitor afbouw bovenmatige eigen vermogens samenwerkingsverbanden passend onderwijs die ik daarover heb ontvangen.
Op 4 november 2020 heeft u de brief Verbeteraanpak passend onderwijs
en route naar inclusiever onderwijs 2 ontvangen. Daarin stonden 25
maatregelen om passend onderwijs te verbeteren. Eén van de maatregelen uit deze brief was om er voor te zorgen dat geld terecht komt waar
het voor bedoeld is, namelijk bij leerlingen die extra ondersteuning nodig
hebben. Deze maatregel was er op gericht om het bovenmatige eigen
vermogen bij de samenwerkingsverbanden versneld af te bouwen. De
samenwerkingsverbanden hebben hiervoor een gezamenlijk plan
opgesteld om dit af te bouwen. Bij de in ontvangst name van dit plan
heeft mijn ambtsvoorganger aangegeven dat als de voortgang van de
uitvoering van dit plan achter zou blijven de consequentie zou zijn dat er
een generieke korting zou worden toegepast op het budget van de
samenwerkingsverbanden.

1
2

kst-36200-VIII-203
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 103.
Kamerstuk 31 497, nr. 371.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 203

1

Op 28 maart 2022 heb ik u naar aanleiding van de ontvangst van de
tweede monitor van het gezamenlijke plan een brief gestuurd3. Uit de
tweede monitor bleek dat na een goede start waarbij geen aanleiding was
voor het toepassen van een generieke korting de afbouw van reserves niet
overal zo snel ging als verwacht. Ik heb er toen voor gekozen het besluit,
om een korting toe te passen, uit te stellen, omdat er wel een forse stap
was gezet in de afbouw van het bovenmatig eigen vermogen, dat alle
samenwerkingsverbanden zich blijvend committeren aan het gezamenlijke doel en dat er vanuit de betrokken partijen werd aangegeven dat er
sprake was van bijzondere omstandigheden die ertoe leiden dat er iets
meer tijd nodig was voor de afbouw. Dat heeft voor mij toen zwaarder
gewogen dan het feit dat de afbouw achterbleef bij de gezamenlijke
doelstelling. Wel heb ik er op aangedrongen dat ik verbetering verwacht
van de samenwerkingsverbanden en hen opgeroepen het geld te
besteden voor leerlingen.
Op 16 september 2022 heb ik van het Netwerk Leidinggevenden Passend
Onderwijs, de Sectorraad samenwerkingsverbanden voortgezet
onderwijs, de PO-Raad en de VO-raad de derde monitor ontvangen. Deze
monitor, die als bijlage is toegevoegd aan deze brief, laat een vergelijkbaar beeld zien als de vorige monitor. De samenwerkingsverbanden
zijn nog steeds bezig met het afbouwen van de reserves en hoewel er in
2022 naar verwachting meer wordt afgebouwd dan in het oorspronkelijke
plan gaat de voortgang op de afbouw, als gevolg van de lagere gerealiseerde afbouw in 2021 niet zo snel als eerder afgesproken.
Uit de monitor blijkt dat de samenwerkingsverbanden in 2021 ongeveer
€ 29 miljoen aan bovenmatig eigen vermogen hebben afgebouwd. Dat is
meer dan in 2020, maar blijft wel sterk achter bij de doelstelling van
€ 62 miljoen.
De afbouw blijft daarmee achter bij het originele plan. De verwachting is
dat eind 2023 78% van de reserves is afgebouwd, terwijl een algehele
afbouw het doel was.
De motie van het lid Westerveld roept op om het geld daadwerkelijk aan
waar het voor is bedoeld te besteden. In dit geval dat leerlingen met extra
ondersteuningsbehoefte onderwijs kunnen volgen. Doordat de bovenmatige reserves niet volgens het gezamenlijke plan worden afgebouwd, is
dit onvoldoende het geval.
Het onderwijs en ook de samenwerkingsverbanden worden gefinancierd
met publieke middelen. Daarbij moeten elke keer keuzes gemaakt worden
tussen relevante publieke doelen bij de besteding van relatief schaarse
middelen. Dat verdedig ik graag. Maar juist omdat deze worden
opgebracht door alle belastingbetalers sta ik ook voor een doelmatige en
effectieve besteding van deze middelen.
Om hun taak goed te kunnen vervullen is enige reserve uiteraard relevant
voor samenwerkingsverbanden. Waar deze echter bovenmatig is, hebben
we niet voor niets met elkaar afgesproken deze in te zetten. Daarom hecht
ik eraan deze afspraak ook na te komen.
In de monitor worden enkele verklaringen gegeven waarom de gerealiseerde afbouw achterblijft op het oorspronkelijke plan. Onder andere dat
ik op een laat moment in het jaar extra budget heb verstrekt aan samenwerkingsverbanden, waar in het begin van het jaar soms geen rekening
mee gehouden kan worden. Zoals de verhoging van het budget in 2022 in
3

Kamerstuk 31 497, nr. 427.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 203

2

verband met de wijzigingen in de regelgeving omtrent btw-heffing bij ter
beschikking stellen van personeel. Ook al kan ik niet eerder communiceren over extra geld, omdat dit het budgetrecht van het parlement raakt,
begrijp ik heel goed dat dit het begroten voor samenwerkingsverbanden
lastig maakt. Een tweetal samenwerkingsverbanden heeft ook aangegeven de middelen terug te geven. Ik waardeer dit gebaar van de
samenwerkingsverbanden en hun erkenning voor het doel van de
publieke middelen.
Echter, deze en andere aangedragen verklaringen vind ik, alles
afwegende, minder zwaar wegen dan het publieke belang, benadrukt door
de motie Westerveld c.s.4, om de middelen te besteden aan leerlingen met
extra ondersteuningsbehoefte. Daarom kies ik er nu dan ook voor om de
oude afspraak na te komen en daar waar de reserves nog te hoog zijn te
komen tot een korting op de budgetten van de samenwerkingsverbanden.
Dit is een eerste stap in de uitvoering van de bovengenoemde motie. In
aanloop naar de Voorjaarsnota 2023 zal ik, met het kabinet en partijen uit
het veld, verkennen hoe wij een doelmatige bestemming kunnen vinden
voor deze middelen. Ik vraag partijen om voor 1 maart met voorstellen te
komen, zodat we die desgewenst kunnen betrekken bij het debat passend
met uw Kamer over passend onderwijs. Zoals ik in de brief over hoogbegaafdheid heb aangeven wil ik daarbij ook de mogelijkheid verkennen of
en hoe we met deze middelen kunnen aansluiten bij het amendement van
de leden Paul en Van Meenen.5
De korting zal technisch vorm krijgen langs de volgende weg. Ik pas een
generieke korting toe op het budget van alle samenwerkingsverbanden.
Samenwerkingsverbanden die geen bovenmatig eigen vermogen hebben
worden daarbij gelijktijdig gecompenseerd voor deze korting. Daarbij
baseer ik mij op de stand per 31 december 2022. Deze gegevens zijn vanaf
juli 2023 voor mij beschikbaar. Een soortgelijke korting ben ik
voornemens, indien nodig, ook de komende jaren toepassen, in
afwachting van de inwerkingtreding van het wetsvoorstel handhaving
reserves6. Ik zal de samenwerkingsverbanden over deze korting met een
aparte brief over informeren.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

4

Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 103.
Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 53.
6
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 11.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 203

3