Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 411

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 maart 2013
Bijgaand doe ik u het verslag toekomen van de Energieraad van
22 februari 2013.
Het voorzitterschap heeft de Raad geïnformeerd over het bereikte akkoord
in eerste lezing over de veiligheid van gas- en olieactiviteiten op zee dat
gedurende de laatste informele triloog op 21 februari 2013 tussen Raad,
Commissie en Europees Parlement tot stand is gekomen. De Commissie
kwam in 2011 met een voorstel mede naar aanleiding van de olieramp in
april 2010 in de Golf van Mexico.
De Raad heeft een eerste gedachtewisseling gehouden over de richtlijn tot
wijziging van de richtlijn brandstofkwaliteit en de richtlijn hernieuwbare
energie. De zorgen over de negatieve effecten van indirecte veranderingen in landgebruik door de productie van biobrandstoffen werden door
de lidstaten gedeeld. Een aantal lidstaten hecht er evenwel zeer aan dat
zowel directe als indirecte (ILUC) emissies worden meegenomen in de
beoordeling van de broeikasgasprestatie van biobrandstoffen met behulp
van gewasspecifieke ILUC-factoren. Indirecte emissies kunnen namelijk
van gewas tot gewas in hoogte verschillen. Een groot aantal lidstaten gaf
echter aan niet positief te zijn over het stellen van een grens van 5% aan
de inzet van conventionele biobrandstoffen voor het behalen van de
Europese doelstelling van 10% hernieuwbare energie in het vervoer in
2020, omdat zij vrezen voor een negatief effect op bestaande investeringen en twijfelen over de beschikbaarheid van geavanceerde biobrandstoffen. Het Ierse voorzitterschap zal aan de Energieraad van 7 juni en de
Milieuraad van 24 juni een voortgangsrapport voorleggen.
Verder discussieerde de Raad over de mededeling over de interne
energiemarkt. De lidstaten verwelkomden het voorstel, maar de meningen
waren verdeeld over de nationale capaciteitsmechanismen. Dit zijn
vergoedingssystemen die moeten zorgen voor voldoende beschikbare
productiecapaciteit om de leveringszekerheid te waarborgen. Nederland

kst-21501-33-411
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 411

1

heeft meegedaan aan de publieke consultatie over dit onderwerp. Dit
gebeurt binnen het mandaat zoals geformuleerd in het BNC-fiche.
De reacties op de publieke consultatie kan uw Kamer vinden op: http://
ec.europa.eu/energy/gas_electricity/consultations/
20130207_generation_adequacy_en.htm. Het Ierse voorzitterschap wil
tijdens de Energieraad van 7 juni raadsconclusies aannemen. De interne
energiemarkt zal tevens onderwerp van gesprek zijn op de Europese Raad
van 22 mei.
Over het Europees Semester 2013: Annual Growth Survey vond geen
discussie plaats.
In aanvulling op het verslag kom ik graag tegemoet aan de toezeggingen
die ik heb gedaan tijdens het AO Energieraad van 13 februari:
– Tijdens het AO informeerde uw Kamer naar de uitvoering van de motie
Van Veldhoven (Kamerstuk 31 793, nr. 67) over de duurzaamheid van
biomassa voor energieopwekking. Ik ben voornemens uw Kamer voor
de zomer te informeren over het stimuleren van bij- en meestook van
biomassa in kolencentrales. De duurzaamheid van biomassa wordt
hierin meegenomen. Het heeft de voorkeur van het kabinet dat de
duurzaamheid van biomassa gegarandeerd zal worden op basis van
Europees geharmoniseerde duurzaamheidscriteria. Momenteel zijn er
al Europese duurzaamheidscriteria voor vloeibare biomassa, deze zijn
vastgelegd in de richtlijn hernieuwbare energie. Het kabinet pleit er bij
de Europese Commissie voor om in de richtlijn hernieuwbare energie
ook duurzaamheidscriteria voor vaste en gasvormige biomassa vast te
leggen. De Commissie zal medio mei met een voorstel hiertoe komen.
Uw Kamer zal hierover nader geïnformeerd worden middels een
BNC-fiche.
– Tijdens het AO informeerde uw Kamer naar de voortgang van de
andere lidstaten bij het realiseren van de nationale doelen voor
hernieuwbare energie, zoals deze zijn vastgesteld in de richtlijn
hernieuwbare energie. Onderstaande grafiek geeft een overzicht van
de nationale doelen voor hernieuwbare energie per lidstaat en het
gerealiseerde percentage in 2010.

Bron: Eurostat, juni 2012 en Richtlijn 2009/28/EC voor doelen

De hoogte van het Nederlandse doel voor hernieuwbare energie ten
opzichte van de nationale doelen van andere landen heeft te maken
met de geografische potentie voor hernieuwbare energie in Nederland.
In vergelijking met Spanje en Griekenland heeft Nederland bijvoorbeeld weinig zonuren en in vergelijking met de Scandinavische landen
heeft Nederland relatief weinig ruimte voor windenergie op land.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 411

2

–

Ten slotte, heb ik, conform mijn toezegging aan uw Kamer, tijdens de
Raad aandacht gevraagd voor een goed functionerend emissiehandelssysteem dat zorgt voor minder CO2-uitstoot en leidt tot een snelle
transitie naar een meer duurzame energiehuishouding.

De eerstvolgende informele Energieraad vindt plaats op 23 en 24 april
2013 te Dublin.
De minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 411

3

VERSLAG ENERGIERAAD 22 FEBRUARI 2013
Indirecte veranderingen in landgebruik door de productie van
biobrandstoffen
Een meerderheid van de lidstaten gaf aan zorgen te hebben over de
effecten van indirecte veranderingen in landgebruik (ILUC) door de
productie van biobrandstoffen op het milieu en de voedselvoorziening.
Daarnaast steunt een meerderheid van de lidstaten het streven om
geavanceerde biobrandstoffen te stimuleren. Over de invulling van het
voorstel bestonden echter heel verschillende ideeën.
Een tweetal lidstaten steunden de voorgestelde grens van 5% op eerste
generatie biobrandstoffen, terwijl een enkele lidstaat zelfs een pauze in
het gebruik van eerste generatie biobrandstoffen heeft ingelast. Een groot
aantal lidstaten gaf echter aan niet positief te zijn over de grens van 5%,
omdat zij vrezen voor een negatief effect op reeds gedane investeringen
en omdat het voorstel onvoldoende rekening houdt met het feit dat de
productiecapaciteit voor geavanceerde biobrandstoffen in veel lidstaten
nog onvoldoende is om het transportdoel te behalen.
Daarnaast meende een aantal lidstaten dat de voorgestelde grens van 5%
de productie van geavanceerde biobrandstoffen onvoldoende stimuleert.
Een enkele lidstaat vond dat de grens van 5% alleen dient te gelden voor
biodiesel, zodat alle andere biobrandstoffen ingezet kunnen worden om
het transportdoel te halen. Lidstaten moeten dan zelf kiezen of ze de door
de Commissie voorgestelde grens gebruiken of dat ze een grens instellen
voor biodiesel. Nederland en een aantal andere lidstaten wilden dat zowel
directe als indirecte (ILUC) emissies worden meegenomen in de beoordeling van de broeikasgasprestatie van biobrandstoffen met behulp van
gewasspecifieke ILUC-factoren. Indirecte emissies kunnen van gewas tot
gewas verschillen. Een grens houdt daar onvoldoende rekening mee.
Een groot aantal lidstaten gaf aan te vrezen dat de voorgestelde
meertelling van geavanceerde biobrandstoffen voor het halen van de
doelstelling van 10% hernieuwbare energie in de vervoersector in 2020,
het moeilijker maakt om de doelen uit de richtlijnen hernieuwbare energie
en brandstofkwaliteit te halen. Een aantal lidstaten vond dat de
meertelling ook moet gelden voor de doelen uit de richtlijnen
hernieuwbare energie en brandstofkwaliteit. Een aantal andere lidstaten
stelde een financiële stimulering voor geavanceerde biobrandstoffen voor
of zien meer in een verplichte bijmenging van geavanceerde biobrandstoffen.
Ten slotte, gaf een aantal lidstaten aan dat EU producenten niet gediscrimineerd mogen worden. Deze lidstaten vrezen dat het voorstel zal leiden
tot stijgende importen uit derde landen waar veranderingen in landgebruik juist een groot probleem vormen.
Nederland gaf aan het voorstel in algemene zin te verwelkomen, maar
maakte wel een budgettair voorbehoud. Nederland heeft nog een
budgettair voorbehoud bij het wijzigingsvoorstel, met name in relatie tot
het realiseren van de nationale doelstelling voor hernieuwbare energie
van 16% in 2020. Ook gaf Nederland aan dat het helder moet zijn hoeveel
broeikasgasemissies er direct en indirect door biobrandstoffen worden
veroorzaakt en dat het belangrijk is om gewasspecifieke ILUC-factoren in
het wijzigingsvoorstel op te nemen. Daarnaast gaf Nederland aan
voorstander te zijn van het stimuleren van geavanceerde (niet met
voedsel concurrerende) biobrandstoffen. In het voorstel ontbreken echter
de randvoorwaarden om de herkomst van duurzaam geproduceerde
biobrandstoffen te garanderen en om tot een Europees level playing field
te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 411

4

Ten slotte, gaf Nederland aan uit te kijken naar het Commissievoorstel
voor EU-duurzaamheidscriteria voor vaste en gasvormige biomassa,
omdat dit voorstel een belangrijke bijdrage zal leveren aan de harmonisatie van deze criteria en daarmee aan het faciliteren van de handel in
biomassa voor energie.
Het voorzitterschap concludeerde dat de zorgen over de negatieve
effecten van indirecte veranderingen in landgebruik door de lidstaten
worden gedeeld en dat een aantal lidstaten daarbij een voorkeur hebben
dat zowel directe als indirecte (ILUC) emissies worden meegenomen in de
beoordeling van de broeikasgasprestatie van biobrandstoffen met behulp
van gewasspecifieke ILUC-factoren. Ook voelen de lidstaten de noodzaak
om geavanceerde biobrandstoffen te stimuleren.
Commissaris Oettinger gaf aan dat men in 2007 nog euforisch was over
het potentieel van biobrandstoffen. Doelen waren de olieafhankelijkheid te
verminderen, banen te creëren en klimaatverandering aan te pakken. De
eerste twee zaken zijn nog steeds kansrijk, maar de bijdrage aan het
tegengaan van klimaatverandering wordt nu in twijfel getrokken. Daarom
moet de ontwikkeling van geavanceerde biobrandstoffen gestimuleerd
worden. De Commissaris blijft bij het 10% CO2-reductiedoel voor
transport, maar het voorstel is dat eerste generatie biobrandstoffen daar
maar voor de helft aan mogen bijdragen. Dat wil niet zeggen dat deze
biobrandstoffen niet meer gebruikt mogen worden, ze tellen alleen niet
allemaal meer mee voor het transportdoel. Commissaris Oettinger toonde
begrip voor de lidstaten die aangaven moeite te hebben met de grens van
5%, een grens van 6% of 7% zou meer in lijn zijn geweest met de huidige
markt en beter rekening houden met de reeds gedane investeringen. Dat
geldt ook voor een aparte grens voor biodiesel. De Commissaris gaf aan
zich in toekomstige discussies flexibel te zullen opstellen.
Interne energiemarkt
Commissaris Oettinger leidde de discussie in door te wijzen op de
uitdagingen:
20 van de 27 lidstaten kent nog gereguleerde energieprijzen, er bestaan 28
stimuleringsregimes voor hernieuwbare energie (inclusief Kroatië) en de
ontwikkelingen rond capaciteitsmarkten vergroten de kans op een
gefragmenteerde markt nog verder.
De Commissaris wees op de noodzaak tot investeringszekerheid om de
noodzakelijke investeringen in (slimme) infrastructuur te bewerkstelligen.
De informele Energieraad van 23 en 24 april begint met een gezamenlijke
lunch met de Europese Ministers van Milieu over het wettelijke raamwerk
voor de post-2020 klimaat- en energiedoelen dat nodig is om die
investeringszekerheid te kunnen bieden. Deze thema’s zullen terugkomen
op de Europese Raad in mei.
Nederland gaf aan de mededeling in algemene zin te kunnen verwelkomen. Een goed werkende interne energiemarkt is een belangrijke
voorwaarde voor een succesvolle energietransitie en geeft de beste
garantie voor permanente voorzieningszekerheid en betaalbare tarieven
voor consumenten. Volledige implementatie van het derde energiepakket
in alle lidstaten is daarvoor een belangrijke voorwaarde. Nederland gaf
aan dat marktoplossingen de voorkeur verdienen boven overheidsingrijpen in de vorm van capaciteitsmechanismen.
Enkele lidstaten, waaronder Nederland, steunde de Commissie in haar
oproep om de implementatie van de interne energiemarktpakketten
voortvarend op te pakken. Deze lidstaten wezen ondermeer op het
schadelijke effect van gereguleerde energieprijzen op investeringen. Een
aantal andere lidstaten vroeg juist om begrip aangaande de problemen
met het afschaffen van gereguleerde prijzen. Deze kunnen pas worden
weggenomen als de groothandelsmarkten goed werken. Een enkele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 411

5

lidstaat pleitte voor gereguleerde prijzen, maar deze moeten dan wel de
kostprijs representeren.
Hoewel de lidstaten de mededeling over de interne energiemarkt konden
steunen, waren de meningen over (nationale) capaciteitsmechanismen
(vergoedingssystemen die moeten zorgen voor voldoende beschikbare
productiecapaciteit) verdeeld. Europese bedrijven (staal, cement, chemie,
papier) staan onder grote concurrentiedruk door lage energieprijzen in de
VS. Een aantal lidstaten gaf aan behoefte te hebben aan een tijdelijk
capaciteitsmechanisme om de voorzieningszekerheid te garanderen. Een
alternatief, zoals een extra interconnectie, is volgens deze lidstaten op
korte termijn niet voorhanden. Een aantal andere lidstaten, waaronder
Nederland, stelde zich kritisch op ten opzichte van de capaciteitsmechanismen vanwege de onvermijdelijke grensoverschrijdende en marktverstorende gevolgen van deze nationale maatregelen.
Een meerderheid van de lidstaten vond dat hernieuwbare energie op
termijn concurrerend moet worden met fossiele energie en dat daarom de
kostprijs van hernieuwbare energie zal moeten dalen. Nederland steunt
het principe dat hernieuwbare energie deel moet gaan uitmaken van een
goed functionerende interne markt, waarbij gestreefd wordt naar een
kosteneffectieve aanpak bij het stimuleren van duurzame energie en
afstemming van nationale stimuleringsregimes om subsidieconcurrentie
te voorkomen. Ook een goed functionerend emissiehandelssysteem dat
zorgt voor minder CO2 uitstoot is daarbij een belangrijke voorwaarde.
Een enkele lidstaat wees op het belang van het ontwikkelen van grensoverschrijdende slimme infrastructuur en staat hierbij een regionale
bottom up aanpak voor. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, gaf
aan voor het afstemmen van nationale stimuleringsregimes te zijn.
Ten slotte, vond het merendeel van de lidstaten, waaronder Nederland, de
rol en de positie van de consument belangrijk. De consument dient een
actieve rol te spelen op de geliberaliseerde markt. Daarvoor moet de
markt voldoende transparant zijn. Een specifiek energiearmoedebeleid
maakt geen deel uit van het voorstel van de Commissie, maar een enkele
lidstaat gaf aan daar voorstander van te zijn. Een aantal andere lidstaten,
waaronder Nederland, is tegenstander van de verplichting voor een
specifiek armoedebeleid. Consumenten worden ondersteund door
generieke mechanismes als schuldhulpverlening en algemeen sociaal
beleid.
De Commissie concludeerde dat gereguleerde prijzen niet passen in een
veranderende markt waarin meer en meer sprake zal zijn van een
fluctuerende aanbod (en dus prijzen) en waar bijvoorbeeld investeringen
in slimme infrastructuur baat hebben bij prijsprikkels. Het voorzitterschap
concludeerde dat een aantal lidstaten behoefte heeft aan een tijdelijk
capaciteitsmechanisme om de voorzieningszekerheid te garanderen, maar
dat deze in lijn moet zijn met de interne markt en de staatssteunregels. De
Commissie komt in juli met richtsnoeren over capaciteitsmarkten.
Daarnaast concludeerde het voorzitterschap dat de kosten van
hernieuwbare energie omlaag moeten worden gebracht. Om de voorzieningszekerheid te waarborgen en de integratie van hernieuwbare energie
te faciliteren bestaat een grote behoefte aan meer inter-connectie. Ten
slotte, constateerde de Commissie en het voorzitterschap dat meer
markttransparantie nodig is voor de consument en dat kwetsbare
consumenten baat kunnen hebben bij zowel sociaal zekerheidsbeleid als
specifiek energiearmoedebeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 411

6

Europees Semester 2013: Annual Growth Survey
Over het Europees Semester 2013: Annual Growth Survey vond geen
discussie plaats. Het voorzitterschap gaf aan met de discussie over de
interne energiemarkt en met de raadsconclusies hernieuwbare energie die
in december zijn aangenomen voldoende input te hebben.
Diversen
Veiligheid van gas- en olieactiviteiten op zee
Het voorzitterschap heeft de Raad geïnformeerd over het bereikte akkoord
in eerste lezing over de veiligheid van gas- en olieactiviteiten op zee dat
gedurende de laatste informele triloog op 21 februari 2013 tussen Raad,
Commissie en Europees Parlement tot stand is gekomen. De Commissie
kwam in 2011 met het voorstel over de veiligheid van gas- en olieactiviteiten op zee mede naar aanleiding van de olieramp in april 2010 in de
Golf van Mexico.
Volgens de Commissie heeft de EU zelf olieproductie nodig om de
leveringszekerheid te waarborgen, is het van belang dat deze veilig is en
dat we daarbij het vertrouwen van het publiek hebben. De Commissie
denkt het EU-model goed te kunnen exporteren naar partners in derde
landen.
De Nederlandse inzet is in het laatst voorliggende compromis goed
verwerkt:
– De instrumentkeuze is voor Nederland naar tevredenheid geregeld. De
Raad, Commissie en het Europees Parlement zijn het eens over de
keuze voor een richtlijn.
– Daarnaast hebben de lidstaten in de richtlijn de ruimte gekregen om de
onafhankelijkheid van de toezichthouder zelf nader in te vullen.
– Ten slotte, zal de verplichting tot publieke consultatie alleen voor
nieuwe gebieden gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-33, nr. 411

7