Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 007

Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000 in
verband met een wijziging van de rentemaatstaf
voor de lening hoger onderwijs

Nr. 11

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 december 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de brief van 16 november 2018 inzake de beantwoording vragen commissie over de wijziging van de Wet studiefinanciering 2000 in verband met een wijziging van de rentemaatstaf voor de
lening hoger onderwijs (Kamerstuk 35 007, nr. 9).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 29 november
2018. Vragen en antwoorden (, voorzien van een inleiding,) zijn hierna
afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

kst-35007-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 007, nr. 11

1

1
Klopt het dat bij de berekeningen voor de opbrengsten van de stelselherziening wordt uitgegaan van een uitstaande totale schuld van 33,5 miljard
euro in 2060? Wat is de grondslag van deze inschatting? Kunt u bijvoorbeeld toelichten welke demografische ontwikkelingen verwacht worden
komende decennia, welk deel van de jongeren naar verwachting hoger
onderwijs zal volgen de komende decennia en wat de verwachte
gemiddelde leenbedragen de komende decennia zijn?
Voor de berekening van de opbrengst van het aanpassen van de rentemaatstaf is inderdaad uitgegaan van een uitstaande studieschuld van 33,5
miljard euro in 2060. Voor deze inschatting is gebruik gemaakt van de
referentieraming 2018 voor de aantallen studenten. In de referentieraming
worden ook voor de langere termijn aantallen geraamd. Voor de onderliggende demografische ontwikkelingen, stroomcijfers en aandelen van
onderwijsvolgers wordt verwezen naar de documenten die gaan over de
referentieraming1. Voor de verwachte gemiddelde leenbedragen is
aangesloten bij het bedrag dat al werd verwacht bij de invoering van het
studievoorschot, namelijk 21.000 euro.
2
Kan er een overzicht worden gegeven van de projecteerde totale
uitstaande studieschuld tot 2030?
Een overzicht van de uitstaande studieschuld tot 2030 is niet voorhanden.
OCW raamt voor de begrotingshorizon de uitgaven en ontvangsten van
studiefinanciering, niet de uitstaande studieschuld. Deze is bijvoorbeeld
ook niet opgenomen in de begroting. In het jaarverslag wordt wel
gerapporteerd wat de uitstaande studieschuld was.
3
Wat was het gemiddelde verschil in rente tussen de 10-jaarsobligaties en
5-jaarsobligaties in de periodes 1998–2008 en 1988–1998?
De gemiddelde rente over 1998–2008 was 3,93% voor de 5-jaarsrente en
4,42% voor de 10-jaarsrente, wat leidt tot een verschil van
0,49 procentpunt. De gemiddelde rente over 1990–1998 was 6,48% voor
de 5-jaarsrente en 6,90% voor de 10-jaarsrente, wat leidt tot een verschil
van 0,42 procentpunt. Gegevens over de rentepercentages voor 1990
waren niet voorhanden.
4
Kan, aanvullend op de tabel met maandbedragen bij verschillende
inkomens, ook het maandbedrag bij een inkomen van 50.000, 60.000 en
70.000 euro worden gegeven?
In de onderstaande tabel is uitgegaan van de gemiddelde rentes in de
afgelopen tien jaren, waarin de 5-jaarsrente gemiddeld 1,78% en de
10-jaarsrente gemiddeld 2,56% was.

5
Wat betaalt de student bij een studieschuld van 11.000, 16.000, 21.000,
26.000 en 31.000 euro aan extra rente in totaal voor de komende 35 jaar
1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/09/18/referentieraming-ocw-2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 007, nr. 11

2

rekening gehouden met een (huishoud)inkomen van 37.000, 42.000,
47.000, 52.000, 57.000, 62.000 en 67.000 euro?
In de onderstaande tabel is uitgegaan van de gemiddelde rentes in de
afgelopen tien jaren, waarin de 5-jaarsrente gemiddeld 1,78% en de
10-jaarsrente gemiddeld 2,56% was.

In de gearceerde cellen is weergeven welke inkomensgroepen met welke schuld onder de
draagkrachtregeling vallen.

De tabel geeft het totaal aan extra te betalen rente weer wanneer de
gehele terugbetalingstermijn van 35 jaar wordt benut. De praktijk laat zien
dat binnen de terugbetaaltermijn van 15 jaar een groot deel van de
studenten vervroegd aflost. Het ligt in de rede dat dat ook bij de 35
jaarstermijn het geval zal zijn. Wanneer een student zijn/haar studieschuld
vervroegd aflost, zal het extra te betalen bedrag aan rente lager uitvallen
dan de bedragen die zijn weergegeven in de bovenstaande tabel.
6
Kunt u bevestigen dat de afgelopen tien jaar, in tijden van historische lage
rentes, het gemiddelde verschil tussen de 5-jaars en 10-jaarrente 0,78%
was? Hoeveel was het renteverschil tussen de 5-jaars en 10 jaarrente in
tijden zonder historische lage rentes, wetende: 1998–2007 en 1988–1997?
Het verschil van 0,78 procentpunt is inderdaad gebaseerd op de gemiddelde rente op Nederlandse staatsobligaties in de afgelopen tien jaar.
Over deze periode was de 5-jaarsrente gemiddeld 1,78% en de
10-jaarsrente gemiddeld 2,56%. De gemiddelde rente over 1998–2007 was
3,94% voor de 5-jaarsrente en 4,43% voor de 10-jaarsrente, wat leidt tot
een verschil van 0,49 procentpunt. De gemiddelde rente over 1990–1997
was 6,79% voor de 5-jaarsrente en 7,21% voor de 10-jaarsrente, wat leidt
tot een verschil van 0,42 procentpunt. Gegevens over de rentepercentages
voor 1990 waren niet voorhanden.
7
Kunt u bevestigen dat het percentage studenten dat binnen 35 jaar zijn of
haar schuld zal aflossen, nog steeds op 86,4% wordt geraamd? Klopt het
dat dit percentage uit 2014 stamt? Heeft het hogere terugbetaalbedrag
vanwege de renteverhoging geen enkele invloed op de zogenaamde
aflosquote van 86,4%? Hoe actueel is dit percentage nog?
In de raming van het onderhavig wetvoorstel is gebruik gemaakt van de
aflosquote van 86,4% geraamd door het CPB in 2014. Het CPB heeft in de
berekeningen van de aflosquote geabstraheerd van renteontwikkelingen
vanuit de aanname dat de rente een gelijke ontwikkeling kent als de
contractloonstijging. Dit betekent dat in de berekeningen de rente op de
studieschuld wegvalt tegen de stijging van lonen in de toekomst. Over
periode 2008–2017 lag de gemiddelde 10-jaarsrente 0,2 procentpunt hoger
dan de gemiddelde contractloonstijging. Aangezien dit verschil klein is,
heeft de renteverhoging naar verwachting nauwelijks tot geen invloed op
de aflosquote van 86,4% waardoor dit percentage in de berekening is
gebruikt. Aangezien de gemiddelde leenbedragen zich ongeveer ontwikkelen zoals verwacht in 2014 is er ook wat dat betreft geen aanleiding de
aflosquote te actualiseren. Sowieso zijn er nog nauwelijks studenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 007, nr. 11

3

afgestudeerd onder het nieuwe stelsel, laat staan dat zij hun schuld al
hebben afgelost en dat daar de balans van kan worden opgemaakt.
8
Kunt u bevestigen dat u in eerdere correspondentie richting de Kamer
heeft aangegeven dat de Staat nog steeds geld toelegt op studieleningen?
Hoeveel legt de staat nu toe op studieleningen? Kunt u dit kwantificeren?
Inderdaad wordt in het wetsvoorstel gesproken over een rentesubsidie
van de Staat aan de student. Hierover zijn ook vragen gesteld die in de
nota naar aanleiding van het verslag als volgt waren beantwoord:
Er kunnen twee subsidie-elementen onderscheiden worden. Ten eerste
kunnen studenten bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (hierna: DUO) een
lening aangaan die zij over een periode oplopend tot ruim 35 jaar
aflossen. Daarvoor betalen zij niet de rente die hoort bij een dergelijke
lening, maar slechts de 5-jaarsrente (die hoort bij een lening met een
looptijd van 5 jaar), of straks de 10-jaarsrente op staatsobligaties. Ten
tweede geldt dat deze rente zeer gunstig is vanwege de hoge kredietwaardigheid van de Nederlandse Staat, waar studenten direct van meeprofiteren door de koppeling van de rente aan staatsobligaties. De rente op
studieleningen is en blijft daarmee relatief laag.
De Staat financiert de Staatsschuld integraal. Dit betekent dat de extra
leningen die de Staat moet aangaan vanwege de verstrekking van
studieleningen niet één op één te linken zijn aan een specifieke staatslening. De financiering t.b.v. studieleningen is onderdeel van de totale
Staatsschuld. Keuzes voor de wijze van financiering van de Staatsschuld
zijn afhankelijk van het financierings- en risicobeleid voor de schuldfinanciering. Dit beleid wordt steeds voor een periode van vier jaar vastgesteld
en is gebaseerd op de afweging van kosten en risico’s op de middellange
termijn. Hierdoor is het niet mogelijk om deze «rentesubsidie» te
kwantificeren.
9
Klopt het dat de berekeningen in de brief een «gemiddelde» studieschuld
van 21.000 euro betreffen? Is dit gemiddelde gebaseerd op een rekensom
inclusief of exclusief studenten die niet (0 euro) lenen?
De gemiddelde studieschuld van 21.000 euro is gebaseerd op een
rekensom exclusief studenten die niet lenen. Dit is gedaan omwille van
behoedzaamheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 007, nr. 11

4