Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

26 234

Vergaderingen interim- Committee en
Development Committee

Nr. 170

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 april 2015
Hierbij stuur ik u, mede namens de Minister van Financiën, de Nederlandse inzet bij de Voorjaarsvergadering (VJV) van de Wereldbank Groep
(WBG). De VJV vindt plaats op 17–18 april a.s. in Washington DC.
Door de aanwezigheid van vrijwel alle relevante partners in ontwikkelingssamenwerking biedt de VJV een uitgelezen kans om vooruitgang te
boeken in de voorbereiding op de Financing for Development (FfD)
conferentie in juli, cruciaal voor het realiseren van de nieuwe duurzame
ontwikkelingsdoelen die de VN-Top in september naar verwachting zal
aannemen. Financing for Development vormt dan ook de rode draad
tijdens mijn aanwezigheid in Washington: het staat geagendeerd tijdens
de vergadering van het Development Committee (DC), ik zal deelnemen
aan het Financing for Development Flagship event van de Bank, ik voer
hierover gesprekken met mijn internationale collega’s, én het is hoofdthema van het gelijkgezindendiner waarvan ik dit jaar gastvrouw ben.
Naast Financing for Development, verdienen de voortdurende onrust in
enkele landen in Afrika en het Midden-Oosten, alsook de effecten van lage
olieprijzen op ontwikkelingseconomieën de aandacht van ontwikkelingspartners. Deze onderwerpen staan daarom eveneens op de agenda van de
VJV. Uiteraard zal ik mijn gesprekken en interventies ook aanwenden om
recente ontwikkelingen en discussies in en over de Bank aan de orde te
stellen, zoals de herziening van de safeguards en de discussie over voice.
In deze brief informeer ik u over mijn inzet bij de verschillende onderdelen
en geef ik u een overzicht van ontwikkelingen rondom de BRICS-bank
zoals toegezegd in het algemeen overleg van 2 oktober jl. (Kamerstuk

kst-26234-170
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

1

26 234, nr. 165). U bent op 28 maart jl. per Kamerbrief1 reeds geïnformeerd over het toetreden van Nederland als prospective founding
member van de Asian Infrastructure and Investment Bank (AIIB), een
initiatief van BRICS-land China.
1. Algemeen
In mijn optiek dienen de aandeelhouders van de Wereldbank deze VJV te
benutten om de WBG duidelijk te positioneren in het nieuwe internationale ontwikkelingsspeelveld. De opkomst van andere internationale
publieke actoren, zoals de AIIB, en de grotere toegang van ontwikkelingslanden tot private geldstromen het afgelopen decennium maken dit
onvermijdelijk. Ik zie dit niet als een bedreiging of negatieve ontwikkeling
voor de WBG, maar als een kans om de Bank te herpositioneren. De WBG
vervult als grootste en belangrijkste ontwikkelingsbank ter wereld nog
steeds een sleutelrol en mijn inzet is om die rol ook voor de toekomst
zeker te stellen.
Naast algemene waardering voor de WBG als ontwikkelingspartner voor
Nederland, hetgeen zich uit in een gestaag groeiende strategische
samenwerking op dossiers als water, voedselzekerheid en gender, wil ik in
mijn gesprekken en bijeenkomsten tijdens de VJV de volgende kernboodschappen afgeven:
– De WBG moet haar activiteiten in dienst stellen van de uitvoering van
de nieuwe ontwikkelingsagenda. Dit impliceert dat de WBG tijdens de
aankomende Financing for Development-conferentie in Addis Abeba
en bij de implementatiefase erna een voortrekkersrol moet spelen. Dit
betekent ook dat de WBG zich sterker moet concentreren op fragiele
staten, waar immers de grootste achterstanden bestaan in ontwikkeling
– Tegelijkertijd reken ik op de WBG om te helpen voorkomen dat landen
financieel tussen wal en schip raken en terugvallen in armoede – te rijk
om voor OS-programma’s in aanmerking te komen, maar te arm en
onderontwikkeld om de eigen ontwikkeling met belastinginkomsten of
kapitaalmarktleningen te kunnen financieren. Dit geldt voor zowel lage
inkomenslanden als voor middeninkomenslanden. Dit is belangrijk
voor onze partner- en kiesgroeplanden. Nederland steunt daarom de
ontwikkeling van innovatieve financieringsinstrumenten en het
onderzoeken van mogelijkheden om meer te doen met bestaand WB
kapitaal.
– De toegenomen concurrentie op het internationale ontwikkelingsveld
mag geen aanleiding vormen tot een verwatering van de safeguards
van de Bank. De safeguards dragen juist bij aan het comparatieve
voordeel van de Bank en dat moet ook zo blijven. Ze mogen wel
gebruiksvriendelijker worden, maar niet zwakker.
– Het is hoog tijd dat de reorganisatie van de afgelopen jaren nu echt
wordt afgerond, zodat de nieuwe themadirecties (global practices) zich
ook daadwerkelijk kunnen gaan richten op het behalen van de voor
hen relevante Sustainable Development Goals (SDG’s). Nederland
houdt uiteraard, als actieve en betrokken aandeelhouder van de Bank,
een vinger aan de pols.

1

Kamerstuk 33 652, nr. 152

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

2

2. Financing for Development
Ik verwelkom de centrale plaats die het onderwerp Financing for
Development zal hebben tijdens het DC. In mijn plenaire statement2
tijdens de Jaarvergadering 2014 heb ik de Bank opgeroepen om, naast
aandacht voor interne hervormingen, de blik weer naar buiten te richten.
De grootste ontwikkelingsbank ter wereld dient voldoende oog te hebben
voor de ontwikkelingsuitdagingen in de wereld. De twee centrale
doelstellingen van de Wereldbankgroep 1) einde van extreme armoede en
2) gedeelde welvaart, sluiten goed aan op de post-2015 agenda. De WBG
beschikt over zeer gedetailleerde kennisinfrastructuur, kan dit combineren
met een wereldwijd landennetwerk en aanwezigheid in bijna alle
ontwikkelingslanden. Hiermee is de WBG optimaal gepositioneerd om een
voortrekkersrol te vervullen bij het vormgeven van de post-2015 agenda
en het bereiken van de SDG’s.
De WBG kan met zowel financiering als technische assistentie een
belangrijke bijdrage leveren aan de Nederlandse Financing for
Development-prioriteiten (u ontvangt over dit laatste binnenkort een
aparte brief), waaronder Domestic Resource Mobilization (DRM),
belastingen, het tegengaan van illegale geldstromen, het creëren van
innovatieve financiering, het opzetten van multi-stakeholder partnerschappen en de ondersteuning van private sector ontwikkeling. Daarnaast
kan de WBG een belangrijke bijdrage leveren aan de verbetering van
infrastructuur door het bevorderen van de efficiëntie van publieke
investeringen, het direct investeren in infrastructuurprojecten en het
aantrekken van private gelden voor genoemde projecten, bijvoorbeeld
van institutionele beleggers. Daarom volgt Nederland de ontwikkeling van
innovatieve financieringsinstrumenten, zoals de Global Infrastructure
Facility (GIF), met interesse. Ook steunt Nederland het onderzoeken van
mogelijkheden om meer te doen met bestaand kapitaal bij de ontwikkelingsbanken, ook bij de International Development Agency (IDA) van de
WBG. Daarbij moet dan wel voldoende aandacht blijven voor IDA’s core
business om de allerarmste landen, in toenemende mate fragiele staten,
te helpen bij het bereiken van de SDG’s.
Aan de hand van een gezamenlijk rapport van de WBG, IMF, alle regionale
ontwikkelingsbanken en EIB, zal tijdens het DC worden ingegaan op de
wijze waarop deze instellingen een actieve bijdrage kunnen leveren aan
de post-2015 agenda. Ik ben van mening dat de discussie over de precieze
rol van de verschillende Internationale Financiële Instellingen (IFIs) in de
bestuursorganen van deze instellingen zelf gevoerd moet worden, maar
zet mij in voor nauwe betrokkenheid van deze IFIs bij het Financing for
Development-traject gezien het mandaat, de expertise en de ervaring van
deze instellingen. Een duidelijke werkverdeling tussen de verschillende
ontwikkelingspartners, gebaseerd op comparatieve voordelen, zie ik als
voorwaarde voor effectieve ontwikkelingssamenwerking. Dit zal ik
meenemen in mijn interventie.
Bovenstaande inzet zal ik ook inbrengen tijdens het diner van gelijkgezinden, een groep van landen3 die vanuit een gezamenlijke wens tot
versterking van de effectiviteit van hulp, op weg naar Busan, besloot
samen op te trekken op delen van deze agenda. Dit diner biedt een goede
mogelijkheid om een discussie te voeren over hoe deze groep kan
bijdragen aan het succes van de Addis conferentie. Voorts kan het Global
2

Zie de integrale tekst in Kamerbrief «Verslag van de Nederlandse inzet bij de Jaarvergadering
Wereldbank 2014» – Kamerstuk 26 234, nr. 168
3
De groep bestaat uit: Australië, Denemarken, Duitsland, Canada, Nederland, Verenigde Staten,
Verenigd Koninkrijk en Zweden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

3

Partnership for Effective Development Cooperation (GPDEC) een bijdrage
leveren aan het succes van de Post-2015 agenda door best practices in te
brengen, bijvoorbeeld op het gebied van monitoring van commitments,
DRM en ontwikkelen van multi-stakeholder partnerships.
Verder ben ik zeer verheugd te kunnen aankondigen dat op 21-22 mei de
WBG het Development Finance Forum organiseert en daarbij Rotterdam
heeft verkozen tot locatie voor dit evenement. De Wereldbankgroep,
regionale ontwikkelingsbanken, private fondsen, bedrijfsleven en
denktanks zullen hierbij op hoog niveau worden vertegenwoordigd. Zowel
ontwikkelde landen als ontwikkelingslanden zullen aan dit Forum
deelnemen. Het Forum zal werken aan een nadere concretisering van de
politieke afspraken die worden gemaakt in het DC tijdens de VJV en zullen
als input dienen voor Addis. Ik zie uit naar een constructieve bijeenkomst.
3. Lagere grondstof- en olieprijzen
Een belangrijke ontwikkeling dit laatste half jaar is de sterke daling van de
grondstofprijzen. Gezien de potentiële economische gevolgen van lagere
grondstofprijzen voor verschillende landen, onderschrijf ik het belang van
dit agendapunt. Niet alleen daalde de olieprijs sterk sinds september vorig
jaar, ook de prijs van andere grondstoffen zijn gedaald, zoals metaal en
agrarische grondstoffen. De belangrijkste verklaring voor de lagere
olieprijs is de groei van het aanbod van olie, onder meer door de
schaliegasrevolutie in de VS. De mondiale lagere vraag, onder andere
veroorzaakt door afkoeling van de Chinese economie en energiebesparende maatregelen in ontwikkelde economieën, speelde hierbij een
kleinere rol. In de bouwsector zorgde lagere groei in China voor een sterke
afname van metaalprijzen. Daarnaast steeg het aanbod van ijzererts de
afgelopen jaren sterk. Agrarische grondstoffen daalden in prijs vanwege
de goede oogst, maar dit kan van jaar tot jaar verschillen.
De «positieve aanbodschok» heeft in ontwikkelde landen op korte termijn
een stimulerend effect op de groei vanwege hogere beschikbare
inkomens en hogere winstmarges voor bedrijven, waardoor consumptie
en investeringen worden aangejaagd. In opkomende economieën en lage
inkomenslanden is dit effect op korte termijn mogelijk beperkter, zeker
indien overheden er voor kiezen om de structuur van hun economieën te
versterken door energiesubsidies af te bouwen. In veel landen wordt
brandstof zwaar gesubsidieerd met gevolg dat het een groot beslag heeft
op de overheidsbegroting en overmatige consumptie stimuleert. Lagere
olieprijzen bieden een ideale opening om deze subsidies te verminderen
en daarmee middelen vrij te spelen die kunnen worden ingezet voor
basisdiensten en sociale programma’s. Op de langere termijn kan de
afbouw van subsidies tot hogere groei leiden en daarmee armoede verder
terugdringen.
4. Ontwikkelingen WBG
Herziening safeguards en aanbestedingsbeleid
Het proces4 van de herziening van de safeguards, de interne controlemechanismen van de Wereldbank die schadelijke gevolgen van bankprojecten voor mens en milieu moeten identificeren, is vanaf 1 maart jl. in
een nieuwe fase beland. De tweede ronde van nationale consultaties (met
zowel nationale overheden als maatschappelijk middenveld) is inmiddels
afgesloten. Sinds aanvang van het herzieningsproces heeft de Bank

4

Het herzieningsproces is in oktober 2012 van start gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

4

duizenden partijen wereldwijd geraadpleegd, waardoor met recht van een
inclusief consultatieproces kan worden gesproken.
De Nederlandse overheid heeft zowel tijdens een consultatiebijeenkomst
van de Bank in Brussel in november 2014, als tijdens het zogenaamde
jaarlijkse beleidsoverleg tussen Nederland en de WBG in Washington in
februari jl., het belang van effectieve en gebruiksvriendelijke safeguards
benadrukt, en aangegeven dat de Bank voldoende middelen zal moeten
vrijmaken voor het t.z.t. implementeren van het nieuwe raamwerk. De
meeste voor Nederland belangrijke uitgangspunten (o.a. mensenrechten,
een juiste balans tussen ex-ante beoordeling van projecten en monitoring/
supervisie gedurende de looptijd van projecten) lijken bij de Bank te zijn
«geland». Ik zal er op toezien dat op andere punten de Bank nog slagen zal
maken, zoals op het terrein van arbeidsrecht en rechten van inheemse
volkeren.
Aangezien het herzieningsproces nog niet is afgerond, zal Nederland zich
blijven richten op het bereiken van voortgang op dit onderwerp, waarbij
de algemene inzet inhoudelijk ongewijzigd blijft: (1) de safeguards moeten
effectief, gebruikersvriendelijk en overkoepelend zijn; (2) het is zaak om de
safeguards zodanig toe te passen dat milieu, individuen en gemeenschappen effectief beschermd worden, zonder dat dit evenwel de
uitvoering van projecten in fragiele staten of situaties (waar zowel de
risico’s als de behoefte aan ontwikkelingsprojecten het grootst zijn)
onmogelijk maakt of nodeloos vertraagt. Medio 2015 zal de Bank een
nieuw voorstel presenteren aan de Board waarin de nieuwste inzichten
zullen zijn verwerkt.
Herziening aanbestedingsbeleid
De herziening van het aanbestedingsbeleid is in een finale fase aangekomen en zal medio 2015 aan de Board worden voorgelegd. De huidige
visie met nadruk op value for money (voldoende aandacht voor kwaliteit)
beantwoordt aan de verwachtingen van Nederland. Aandachtspunt voor
de Bank is capaciteitsversterking van Bankstaf: de trend om meer gebruik
te maken van lokale procurement systemen mag niet ten koste gaan van
kwaliteits- en duurzaamheidsoverwegingen. Ik onderschrijf het belang van
versterking van Bankstaf en lokale -procurementsystemen, op landenniveau en in Washington.
Voice
In 2010 heeft de Raad van Gouverneurs besloten om iedere vijf jaar een
discussie over aandeelhouderschap en vertegenwoordiging binnen de
IBRD te voeren. Tijdens de Jaarvergadering 2015 in oktober a.s. zal de
Board over de voice-discussie rapporteren aan de Raad van Gouverneurs.
De eerste besprekingen binnen de Raad van Bewindvoerders vinden reeds
plaats.
Met steun van Nederland is de stem van ontwikkelingslanden binnen de
Wereldbank de afgelopen jaren sterk vergroot. Zo is als onderdeel van de
kapitaalverhoging in 2010 het aantal zetels in de Raad van Bewindvoerders met een extra zetel voor Afrikaanse landen uitgebreid naar 25.
Ook andere maatregelen die de WBG dichter bij de cliënt brengen kunnen
voice helpen versterken, zoals de inzet van meer WBG-personeel in
fragiele staten. Nederland stelt zich constructief op in de discussie en staat
open om verschillende opties te bezien om de voice te versterken, maar
een kapitaalverhoging acht ik op dit moment niet opportuun. Het proces
van de kapitaalverhoging van 2010 is immers nog gaande, en de deadline
voor betaling is recentelijk verschoven naar 2018, omdat het leeuwendeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

5

van de ontwikkelingslanden de betaling voor nieuwe aandelen nog niet
had voldaan.
Salarissen
Het blijkt een harde dobber te zijn om verandering aan te brengen in het
beloningsbeleid van de Wereldbankgroep. Tijdens de voorjaarsvergadering en jaarvergadering van 2014 heb ik opgebracht dat het niet meer
dan logisch is om beloningsbeleid van de Bank in lijn te brengen met het
ontwikkelingsmandaat.
Recent is het concept-onderzoeksrapport van Zweden en het VK over het
beloningsbeleid van de Bank met NL gedeeld. Het betreft een feitelijk,
beschrijvend rapport waarin de beloningssystemen van de ontwikkelingsbanken en VN-organisaties met elkaar worden vergeleken. Ik zal tijdens de
VJV mijn Zweedse en VK-collega’s vragen naar een definitieve versie,
waarna ik hoop deze spoedig met u te kunnen delen. De belangrijkste
bevindingen in het rapport onderschrijven in algemene zin de inzet die ik
steeds heb gepleegd, en die ik voort zal zetten tijdens de VJV, alwaar ik
opnieuw mijn woorden van vorig jaar zal aanhalen: «it is a vocation to
work for the Bank».
Rapport Oxfam
Ik heb kennis genomen van het rapport van Oxfam «The Suffering of
Others». Oxfam uit daarin kritiek op de IFC die de eigen IFC performance
standards zou schenden, door zich te veel te richten op klanten in de
financiële sector en vervolgens onvoldoende toezicht te houden op deze
financiële intermediairs, zoals banken en investeringsfondsen. Ander punt
van kritiek is dat IFC onvoldoende transparantie biedt over de investeringen van haar financiële sector klanten. Ik neem het rapport zeer serieus.
Nederland blijft zich stevig inzetten voor het naleven van de performance
standards door IFC. Deze lijn draag ik ook uit in de gesprekken die ik
tijdens de voorjaarsvergadering heb met Oxfam en IFC’s CEO Jin-Yong
Cai, waarbij ik ook de reactie van IFC op het rapport van Oxfam zal
aanhoren en zal vragen naar de voortgang op het actieplan dat IFC in 2014
heeft opgesteld naar aanleiding van de Honduras casus, welke ook in het
Oxfam-rapport wordt aangehaald.
5. Recente ontwikkelingen BRICS Bank
Ik heb tijdens het vorige AO Wereldbank op 2 oktober jl. aan uw Kamer
toegezegd een nadere toelichting te geven op ontwikkelingen rondom de
BRICS Bank. De BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China en
Zuid-Afrika) hebben op 15 juli 2014 tijdens de BRICS-top in Fortaleza een
overeenkomst getekend voor de oprichting van deze New Development
Bank (NDB) en een valutareservefonds genaamd Contingent Reserve
Agreement (CRA). De oprichting van de NDB komt mede voort uit de
onvrede van de BRICS-landen over de huidige ondervertegenwoordiging
in zowel de WB als IMF.
De oprichting van de bank betekent niet dat de BRICS-landen afstand
nemen van het huidige multilaterale stelsel. De behoefte aan financiering
voor infrastructuur in lage- en middeninkomenslanden is groter dan het
huidige aanbod, en aanwending van spaartegoeden van opkomende
economieën voor productieve investeringen in infrastructuur in arme
landen draagt dus bij aan economische ontwikkeling. De NDB kan dus
complementair zijn aan de Wereldbank, maar mist vooralsnog de ervaring
en know-how die de WBG met zich meebrengt, voor vele landen een
belangrijke toegevoegde waarde voor ontwikkelingsprogramma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

6

Inmiddels zijn deze ontwikkelingen bovendien ingehaald door de
oprichting van de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB), waartoe
alle BRICS-landen met uitzondering van Zuid-Afrika zijn toegetreden, Het
daarmee de vraag in hoeverre de BRICS Bank tot verdere ontwikkeling zal
komen. Nederland zal verdere ontwikkelingen rond de NDB en haar
activiteiten desalniettemin nauwlettend blijven volgen
6. Recente ontwikkelingen
Ebola
Nederland blijft betrokken bij de aanpak van de Ebola crisis, ook na de
noodhulpfase. Dit doen we op twee manieren: ten eerste wil Nederland
een actieve deelnemer zijn bij het verbeteren van de mondiale paraatheid
bij gezondheidscrises. Ten tweede neemt Nederland een leidende rol bij
handelsbevordering en economische ontwikkeling van de regio. Zo ben ik
voornemens over enkele maanden met een bedrijfsleven missie terug te
keren naar de door Ebola getroffen landen, en internationale aandacht te
vragen voor het belang van handel bij de wederopbouw van de regio. Als
follow-up van de Ebola High Level Conferentie van 3 maart in Brussel over
de noodhulpfase en het herstel, vindt tijdens de VJV een evenement
plaats over het economisch herstel van de drie landen. Daar zal ik aan
deelnemen, met als inzet om de afstemming tussen Wereldbankactiviteiten en onze programma’s te optimaliseren.
Beleidsoverleg, Washington DC
Op 2 en 3 februari jl. vond beleidsoverleg plaats tussen Nederland
(Rijksbreed) en de WBG waarbij is teruggekeken op ontwikkelingen van
het afgelopen jaar en prioriteiten zijn gesteld voor het komende jaar. Er
zijn tijdens het beleidsoverleg stappen gezet naar de invulling van een
strategisch partnerschap met de Wereldbank op het thema voedselzekerheid en er is voortgang geboekt ten aanzien van de verdere uitwerking
van het strategisch partnerschap op het terrein van water, waarvoor
tijdens de Jaarvergadering 2014 een samenwerkingsovereenkomst was
getekend.
Ook op de thema’s veiligheid & rechtsorde (fragiele staten), gender, SRGR
en private sectorontwikkeling is vooruitgang geboekt. Voor wat betreft
fragiele staten heeft Nederland aangegeven bezorgd te zijn over de impact
van de hervormingen en bezuinigingen van de WBG op de inzet in deze
landen – terwijl dit de afgelopen jaren juist verbeterd was. In dit licht heeft
Nederland aangedrongen op versterking van het expertisecentrum
fragiele staten in Nairobi. Op het gebied van gender is afgesproken om
nauwer te gaan samenwerken. Zo is besloten om bij te dragen aan het
Umbrella Facility Gender Equality, dat de vernieuwing en opschaling van
effectief genderbeleid en -uitvoering binnen de gehele WBG ondersteunt.
Kernactiviteiten zijn gericht op systematische verzameling van genderdata
in landen, opschaling van effectieve interventies en vormgeven van
innovatieve partnerschappen met onder meer de private sector. Verder
ben ik gevraagd zitting te nemen in de Advisory Council on Gender and
Development, dat en marge van de VJV advies zal uitbrengen over de
nieuwe genderstrategie van de WBG. Tenslotte hebben de WBG en
Nederland de voorlopige balans opgemaakt van hun gezamenlijk streven
de Nederlandse Trust Fund portefeuilles bij de Wereldbank en de IFC te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

7

stroomlijnen. Ik verwelkom de voortgang die is gemaakt op het tegengaan
van de fragmentatie van de opbouw en samenstelling van de Nederlandse
Trust Fund (TF) portefeuille bij Wereldbank en IFC.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 234, nr. 170

8