Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 477

Geneesmiddelenbeleid

Nr. 782

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op
22 maart 2022 uit handen van Vereniging Afbouwmedicatie en Stichting
Opiaten Afbouwen een petitie in ontvangst genomen. De petitie had als
onderwerp het afbouwen van psychoactieve medicatie. In de procedurevergadering van 6 april 2022 heeft de commissie besloten graag een
reactie van mij op deze petitie te ontvangen.
Jaarlijks gebruiken ongeveer een miljoen mensen antidepressiva. Deze
middelen zijn effectief bij ernstige depressie en paniekstoornissen.
Eenmaal ingesteld op antidepressiva, kan afbouwen lastig zijn door het
ontstaan van onttrekkingsverschijnselen. Hierdoor kan het lijken alsof de
klachten terugkeren. Afbouwen dient dus zorgvuldig en onder goede
begeleiding te gebeuren.
In 2018 hebben de beroepsgroepen van huisartsen, apothekers en
psychiaters (vertegenwoordigd door Nederlands Huisartsen Genootschap
(NHG), Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der
Pharmacie (KNMP) en Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP))
en de patiëntenorganisatie MIND een multidisciplinair document
opgesteld over de afbouw van twee veelgebruikte klassen van antidepressiva, SSRI’s en SNRI’s.1 Dit consensusdocument beschrijft op basis
van het huidige wetenschappelijke bewijs wat goede zorg is bij het
afbouwen van antidepressiva, en geeft zo goed als mogelijk weer wat een
logische afbouw zou zijn. Het document stelt ook dat er op dit moment te
weinig wetenschappelijk bewijs is om een bepaalde wijze van afbouwen
aan te bevelen, zoals welke en hoeveel afbouwstappen er nodig zijn.
Ik vind het belangrijk dat mensen veilig kunnen afbouwen als dit medisch
verantwoord is. Goede begeleiding door een behandelaar is hierbij
essentieel. Afbouwen verloopt niet voor iedereen problematisch. Dit
1

kst-29477-782
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 29 477, nr. 519.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 782

1

neemt niet weg dat het voor sommige mensen moeilijk is. Zij kunnen baat
hebben bij niet-bestaande sterktes, bereid door een apotheek, om
langzamer af te bouwen. De petitie gaat in op afbouwen door middel van
taperingstrips.
Een taperingstrip is een leveringsvorm, een rol met zakjes met medicatie
in aflopende dosering. Hiermee kan de dagelijkse dosis van een medicijn
geleidelijk wordt verlaagd, door gebruik van apotheekbereidingen.
Net zoals bij andere apotheekbereidingen, is het de verantwoordelijkheid
van de zorgverzekeraar om te beslissen of magistraal bereide afbouwmedicatie voor vergoeding in aanmerking komt. Apotheekbereidingen komen
alleen voor vergoeding in aanmerking als er geen (nagenoeg) gelijkwaardig geregistreerd geneesmiddel voorhanden is en de behandeling
aan te merken is als rationele farmacotherapie, zoals beschreven in art.
2.8 van het Besluit zorgverzekering:
1. Behandeling, preventie of diagnostiek van een aandoening met een
geneesmiddel in een voor de patiënt geschikte vorm;
2. De werkzaamheid en effectiviteit moet blijken uit de wetenschappelijke
literatuur;
3. De behandeling, preventie of diagnostiek is het meest economisch
voor de zorgverzekering en de patiënt.
Zorgverzekeraars geven aan dat zij magistraal bereide afbouwmedicatie
vergoeden voor patiënten die niet met de reguliere sterktes uitkomen.
Daarbij vergoeden zij in ieder geval de voorbeeldschema’s in het
consensusdocument.
Dit hoeft niet per se in de vorm van een taperingstrip te zijn, dit kunnen
ook losse tabletten zijn. Wanneer het afbouwen volgens het document
niet zonder problemen gaat, kunnen patiënten met hun arts een onderbouwde aanvraag voor vergoeding van een aangepast schema indienen
bij de zorgverzekeraar. Het consensusdocument vormt dus op zich geen
belemmering voor maatwerk, maar voor de vergoeding vanuit de
basisverzekering moet wel worden voldaan aan de criteria voor rationele
farmacotherapie. Op dit moment is er onvoldoende bewijs om zonder
enig voorbehoud op maat gemaakte afbouwschema’s te vergoeden, ook
niet in de vorm van taperingstrips.
De huidige wetenschappelijke inzichten geven dus weinig houvast over de
wijze van afbouwen van antidepressiva. Om wetenschappelijk onderzoek
naar de manier van afbouwen te stimuleren, heeft het Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM) op initiatief van mijn voorganger op
21 november 2019 een brede expertbijeenkomst georganiseerd. Over de
uitkomsten is uw Kamer op 2 april 2020 geïnformeerd.2 Vrijwel alle
deelnemers vonden dat er te weinig aandacht is besteed aan onttrekkingsverschijnselen bij het afbouwen van antidepressiva. Ook waren de meeste
experts van mening dat er te weinig onderzoek loopt naar het afbouwen
van antidepressiva. Ook benoemden zij dat de begeleiding van patiënten
bij het afbouwen beter kan. Goede begeleiding – waaronder uitleg over
onttrekkingsverschijnselen – was volgens de meesten even belangrijk als
het kiezen van het juiste afbouwschema. Daarnaast leek het de experts
zinvol om zorgverleners beter te scholen in hun kennis over afbouwen van
antidepressiva en de mogelijke onttrekkingsverschijnselen.
Gelukkig is er op termijn zicht op meer kennis over de manier van
afbouwen.

2

Kamerstuk 29 477, nr. 652.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 782

2

Zo wordt sinds 2021 de TEMPO-studie (eerder: TAPER-AD) opgezet. Dit is
een landelijk onderzoek bij huisartsenpraktijken, GGZ-instellingen en
apotheken, geleid door het Amsterdam UMC en het Radboudumc. TEMPO
onderzoekt o.a. of verschillende manieren van afbouw invloed hebben op
het succesvol kunnen stoppen, en wie er last krijgt van onttrekkingsverschijnselen bij het stoppen van antidepressiva. De onderzoekers
verwachten in het najaar van 2022 te starten met het includeren van
patiënten. De TEMPO-studie maakt gebruik van de infrastructuur van de
OPERA-studie, die onderzoekt wie er wanneer kan stoppen met antidepressiva na herstel van een depressie. Beide onderzoeken maken deel uit
van het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen van ZonMw.
Na de expertbijeenkomst in 2019 heeft mijn voorganger aan de werkgroep
die het eerdergenoemde multidisciplinaire document heeft opgesteld, een
subsidie verstrekt voor het opstellen van een consensusdocument voor de
overige antidepressiva. De Depressie Vereniging ontwikkelt daarnaast met
een VWS-subsidie voorlichtingsmateriaal voor patiënten die willen
afbouwen. Beide projecten zijn naar verwachting in het najaar van 2022
afgerond.
Het kan lijken alsof het onderwerp afbouwmedicatie in een impasse zit.
Toch zijn er diverse initiatieven opgepikt door het veld, die ik niet
onbenoemd wil laten.
Zo is zorgverzekeraar CZ samen met de Transvaal Apotheek een pilot
gestart rond het afbouwen van het antidepressivum venlafaxine, met door
deze apotheek bereide lagere sterktes. De pilot volgt het schema uit het
consensusdocument, patiënten in de pilot krijgen daarnaast persoonlijke
begeleiding van de Transvaal Apotheek.
Daarnaast heeft GGZ inGeest in januari 2021 een afbouwpoli geopend.
Hier kunnen mensen uit de regio Amsterdam met een angststoornis,
dwangstoornis of depressie die in volledige remissie is, terecht voor
advies en begeleiding bij het afbouwen van antidepressiva. Bij de
afbouwpoli zijn psychiaters, verpleegkundig specialisten en psychologen
betrokken die helpen bij het afbouwen.
In het commissiedebat Geneesmiddelenbeleid/Hulpmiddelenbeleid/
Pakketbeheer (d.d. 9 juni 2022, Kamerstukken 29 477, 32 805 en 29 689,
nr. 776) kwam afbouwmedicatie ook aan de orde. Ik heb toen toegezegd te
informeren bij zorgverzekeraars en bij de NVVP wat de status is van hun
gesprekken.
De individuele zorgverzekeraars zijn nog steeds bereid om vervolggesprekken te voeren met de behandelaren. Zorgverzekeraars Nederland
(ZN) heeft aangegeven hierbij indien gewenst te kunnen faciliteren. Het
vergoeden van apotheekbereidingen betreft beleid van de individuele
zorgverzekeraar. Het is aan de individuele zorgverzekeraar om te beslissen
of apotheekbereidingen – en dus ook afbouwmedicatie – voor vergoeding
vanuit het basispakket in aanmerking komen. Hier kunnen dus verschillende afwegingen tussen zorgverzekeraars uit voortvloeien.
Van de NVvP begrijp ik dat zij op dit moment de indruk hebben dat
zorgverzekeraars bepaalde afbouwmedicatie vergoeden, maar dat een
overzicht ontbreekt van de beschikbare afbouwmedicatie. Hierover is
overleg met huisartsen, apothekers en patiënten (NHG, KNMP en MIND).
Mocht dit aanleiding geven om te betwijfelen of afbouwmedicatie
inderdaad beschikbaar is voor patiënten, zullen zij hierover in gesprek
gaan met de zorgverzekeraars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 782

3

Daarnaast heeft het Zorginstituut mij laten weten dat zij op dit moment de
stand van zaken rond afbouwmedicatie in kaart brengt. In 2020 heeft het
Zorginstituut al contact gezocht met de opstellers van het document, die
toentertijd aangaven achter de inhoud van het document te staan. Het
Zorginstituut heeft mij aangegeven in de tweede helft van 2022 opnieuw
in gesprek te gaan met het veld en met de zorgverzekeraars, om kennis te
nemen van de opgedane ervaringen.
Ik ben blij dat het Zorginstituut dit initiatief neemt.
Ik hoop uw Kamer hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 477, nr. 782

4