24e Voortgangsrapportage
Programma Ruimte voor de Rivier

2
24 e Voortgangsrapportage

Inhoudsopgave

1.
1.1.
1.2.
1.3.

Inleiding
Opdracht
Leeswijzer
Samenvatting hoofdpunten verslagperiode

4
4
5
5

2.
2.1.
2.2.
2.3.
2.4.

Het programma in zijn omgeving
Bewaking doel programma
Organisatorische context en sturingsfilosofie
Raakvlakken met andere ontwikkelingen
Communicatie

9
9
10
11
14

3.

De scope van het programma

16

4.
4.1.
4.2.
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.2.4

Planning en voortgang van het programma
Mijlpalen
Voortgang
Voortgang verslagperiode
Waterveiligheidsdoelstelling
Uitvoeringsaspecten
Belangrijkste ontwikkelingen op maatregelniveau

18
18
18
20
21
23
23

5.
5.1.
5.2.
5.2.1
5.2.2
5.3.

Risicomanagement en auditing
Toprisico’s op programmaniveau en beheersing
Onvoorzien programma
Benoemde risico’s: per thema
Onbenoemde risico’s
Auditing

29
29
32
32
33
33

6.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
6.6.

De financiën van het programma
Programmabudget en programmaraming
Uitgaven en verplichtingen
Kasritme Ruimte voor de Rivier
Ontvangsten
Monitoring post onvoorzien
Interne kosten

35
35
36
37
38
38
39

Bijlage 1: Communicatie met het parlement
Bijlage 2a: Budgethistorie PKB-fase (2002–2006)
Bijlage 2b: Budgethistorie planstudie- en uitvoeringsfase (vanaf 2007)
Bijlage 3: Opgetreden programmarisico’s Ruimte voor de Rivier

24 e Voortgangsrapportage

40
41
42
43

3

1.

Inleiding

Na zware regenval in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk traden begin 2014 de
grote rivieren ver buiten hun oevers. Duizenden inwoners werden geëvacueerd. Bij
de watersnood in Kroatië, Servië en Bosnië van mei 2014 vielen tientallen doden
bij de zwaarste overstromingen in zeker 120 jaar. Een miljoen inwoners van de
Balkan zijn getroffen.
Hoogwater in landen om ons heen laat telkens weer de noodzaak zien om goed
voorbereid te zijn op en alert te blijven in de bescherming tegen het water. Het
werk van de waterschappen, gemeenten, provincies en Rijkswaterstaat is hierbij
essentieel. In het programma Ruimte voor de Rivier dragen zij bij aan de
waterveiligheid van Nederland. Het programma is volop in uitvoering en zorgt voor
een veiliger en mooier Nederlands rivierengebied.

1.1.

Opdracht

De Nederlandse rivieren krijgen steeds meer water te verwerken. Het waterpeil
stijgt omdat het steeds vaker en harder regent. Daarnaast daalt het land achter de
dijken. In 1993 steeg het water verontrustend en in 1995 werd het gevaar van
overstroming zo hoog, dat uit veiligheidsoverwegingen besloten werd 250.000
mensen en een veestapel van één miljoen dieren te evacueren.
Voor de Nederlandse regering vormden deze bijna-rampen aanleiding te
onderzoeken op welke wijze de miljoenen inwoners van het rivierengebied beter
beschermd kunnen worden tegen overstromingen. Dit onderzoek leidde tot een
nieuwe visie op waterbeheer: geef de rivier meer ruimte. Deze visie is uitgewerkt
in de Planologische Kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier die op 19 december
2006 unaniem door de beide Kamers is vastgesteld. De opdracht aan het
programma Ruimte voor de Rivier is om eind 2015 het vereiste veiligheidsniveau
langs de Rijntakken en het benedenstrooms deel van de Maas te realiseren
conform PKB volgens de wettelijke waterveiligheidsnormen, en de daarmee
samenhangende ruimtelijke kwaliteit te versterken.
De waterveiligheidsnormen schrijven voor dat het Nederlandse rivierensysteem een
piek in de waterafvoer veilig moet kunnen verwerken. Dit is de maatgevende
afvoer. Deze is in 2001 voor de Rijn vastgesteld op 16.000 m3/s bij Lobith. De
Maas benedenstrooms van Hedikhuizen moet in 2015 een maatgevende afvoer van
3.800 m3/s bij Borgharen veilig kunnen verwerken. Voor de IJssel wordt de
maatgevende afvoer verhoogd met een gezamenlijke toestroom van 250 m3/s
vanuit de zijrivieren.
Het vereiste veiligheidsniveau in het rivierengebied rond de Rijntakken bij een
maatgevende afvoer van 16.000 m3/s is statistisch bepaald. De berekeningen zijn
gebaseerd op afvoergegevens die in de afgelopen honderd jaar zijn gemeten. Met
de verwachte klimaatverandering is daarbij nog geen rekening gehouden. We zijn
daarom ook na Ruimte voor de Rivier nog niet klaar: we blijven als overheid
voortdurend werken aan een veiliger rivierengebied in programma’s zoals het
Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) en het Deltaprogramma.
Om te voldoen aan de normen en om de maatgevende Rijnafvoer van 16.000 m3/s
veilig te kunnen verwerken, worden nu op 34 plaatsen maatregelen getroffen door
voornamelijk meer ruimte voor de rivier te creëren. Alleen waar het onmogelijk of
te duur is om meer ruimte te scheppen, is dijkverbetering als maatregel
opgenomen. Deze maatregelen samen vormen het programma Ruimte voor de
Rivier.
Het rivierengebied wordt door deze maatregelen beter beschermd tegen
overstromingen, uitgaande van de bij de Planologische Kernbeslissing gehanteerde

24 e Voortgangsrapportage

4

maatgevende afvoer. De maatregelen beïnvloeden alleen de waterstand van de
rivieren bij hoogwater (met uitzondering van de verkorte zomerbedverlaging
Beneden-IJssel, die ook effect bij laagwater heeft). Bij hoogwater worden mede
dankzij deze maatregelen op sommige plekken waterstanddalingen tot wel 70 cm
gerealiseerd. Ook wordt de noodzakelijke maximale afvoercapaciteit van 16.000
m3/s bij de Rijntakken en 3800 m3/s bij het benedenstrooms deel van de Maas
bereikt.
De herinrichtingsmaatregelen voor de waterveiligheid worden aangegrepen om ook
de ruimtelijke kwaliteit van het rivierengebied te versterken. Daarmee heeft het
programma Ruimte voor de Rivier een dubbeldoelstelling: naast het vergroten van
de waterveiligheid, wordt ook de ruimtelijke kwaliteit versterkt. Concreet betekent
dit de versterking van de economische, ecologische en landschappelijke functies in
het rivierengebied, die een belangrijk onderdeel vormen van de (inter-)nationale
ruimtelijke hoofdstructuur. Voorwaarde bij de versterking van de ruimtelijke
kwaliteit is dat er geen strijdigheid mag zijn met de hoofddoelstelling van het
riviersysteem: een veilige afvoer van water, ijs en sediment.
Rijkswaterstaat voert samen met provincies, gemeenten en waterschappen het
programma Ruimte voor de Rivier uit. De programmadirectie Ruimte voor de Rivier
is opgericht om de regie te voeren over alle planstudies en de realisatie van de
maatregelen. De minister van Infrastructuur en Milieu is eindverantwoordelijk, met
medeverantwoordelijkheid van de staatssecretaris van Economische Zaken.
Het programma Ruimte voor de Rivier is op 15 mei 2001 aangewezen als ‘Groot
Project’. Conform de Regeling Grote Projecten wordt ieder half jaar een
voortgangsrapportage opgesteld. Deze vierentwintigste voortgangsrapportage
(VGR24) gaat over de eerste helft van 2014, waarin het programma bijna geheel in
de realisatiefase zit.
1.2.

Leeswijzer

Deze rapportage beschrijft de voortgang van het programma Ruimte voor de Rivier
in termen van scope (hoofdstuk 3), planning (hoofdstuk 4), risicomanagement en
auditing (hoofdstuk 5) en financiën (hoofdstuk 6). Hieraan voorafgaand wordt een
korte beschrijving gegeven van de relevante ontwikkelingen in de omgeving van
het programma (hoofdstuk 2).

1.3.

Samenvatting hoofdpunten verslagperiode

Voor alle maatregelen is een SNIP2A-beslissing genomen. In de verslagperiode zijn
geen projectbeslissingen genomen. Alleen voor de dijkverbetering op het traject
Schoonhovense Veer/ Langerak (onderdeel van maatregel Dijkverbering Lek/
Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden) moet de projectbeslissing (SNIP3) nog
worden genomen. Bij vier maatregelen is het werk gegund.
Vastgestelde en onherroepelijk geworden bestemmingsplannen
In de verslagperiode is voor de uiterwaardvergraving Huissensche waarden het
bestemmingsplan vastgesteld. Voor het volledige PKB budget zijn de ruimtelijke
plannen vastgesteld (bestemmings- of inpassingsplan)
Na de vaststelling van het bestemmingsplan (rijks- of provinciaal inpassingsplan)
bestaat de mogelijkheid tot het indienen van een beroep bij de Raad van State.

24 e Voortgangsrapportage

5

In de verslagperiode is het rijksinpassingsplan voor de berging op het VolkerakZoommeer onherroepelijk geworden. Daarmee is voor 77%1 van het PKB budget
het plan onherroepelijk (VGR 23: 86%).
Gegunde maatregelen
In de verslagperiode is de marktbenadering gestart van de dijkverbetering Oude
Maas/ Hoeksche Waard en de dijkverbetering Oude Maas/ Voorne Putten. Alleen
voor enkele onderdelen van de maatregel Berging op het Volkerak-Zoommeer dient
de marktbenadering nog te starten.
Voor 98% van het PKB-budget is de marktbenadering al gestart.
Voor de maatregelen Dijkverbetering Oude Maas/ Hoeksche Waard, het
deelcontract primaire keringen (onderdeel van de maatregel Berging op het
Volkerak- Zoommeer) alsmede de dijkverbetering Nederrijn/ Betuwe/ Tieler- en
Culemborgerwaard, Dijkverbetering Lek/Betuwe/ Tieler- en Culemborgerwaard,
Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden is het werk gegund. Op
30 juni 2014 is voor 79%i van het PKB-budget het werk gegund (VGR 23: 87%).
Vastgoed
Van het aantal dossiers met betrekking tot de benodigde gronden voor
rivierverruiming is 95% verworven. Inmiddels is met 565 eigenaren minnelijke
overeenstemming bereikt. Het totaal aantal gerechtelijke vonnissen bedraagt
zeven.
Bij de maatregelen waar de verwerving nog niet is afgerond, is de onteigening
ingezet. Van de 23 maatregelen met een vastgoedopgave, is bij 17 maatregelen de
verwerving volledig afgerond. Bij zes maatregelen dient (een deel van de)
verwerving nog plaats te vinden. Dit wordt naar verwachting het komende half jaar
afgerond.
Behalen van de opgave waterveiligheid
De opdracht aan het programma zoals gesteld in de PKB is om uiterlijk in 2015 het
vereiste veiligheidsniveau langs de Rijntakken en het benedenstroomse deel van de
Maas te realiseren volgens de wettelijke waterveiligheidsnormen en de daarmee
samenhangende ruimtelijke kwaliteit te versterken. Het vereiste veiligheidsniveau
is statistisch bepaald op een maatgevende afvoer van 16.000 m3/s bij Lobith. Deze
opdracht wordt gerealiseerd door de gezamenlijke effecten van alle Ruimte voor de
Rivier projecten, zeven NURG-maatregelen en het uitvoeren van Stroomlijn
(inhaalslag om de verruwing in het rivierbed van alle grote rivieren terug te
dringen en in overeenstemming te brengen met de geldende norm).
Samenvattend is de voortgang:
•
Ruimte voor de Rivier: bij zes maatregelen is de mijlpaal waterveiligheid
behaald. Van drie maatregelen wordt verwacht dat zij in de tweede helft van
2014 de mijlpaal waterveiligheid bereiken. Vijftien maatregelen bereiken
naar verwachting in 2015 de mijlpaal waterveiligheid, inclusief de twee
dijkverbeteringen onder regie van HWBP betreft dit zeventien maatregelen.
Voor acht maatregelen (één meer dan in VGR23) wordt de mijlpaal
waterveiligheid in 2015, op basis van huidige inzichten, niet gerealiseerd:
o Nederrijn / Lek: Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en
Culemborgerwaard; Dijkverbetering Lek/Betuwe/Tieler- en
Culemborgerwaard; Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de
Vijfheerenlanden

1

De referentie voor het berekenen van het percentage ‘behaalde mijlpalen’, was het PKB-budget per
2011. In VGR23 heeft er budgetophoging plaatsgevonden ten behoeve van de maatregel Ruimte voor de
Rivier IJsseldelta. De consequenties hiervan in de berekening van de percentages ‘behaalde mijlpalen’
zijn per VGR24 geëffectueerd. De stijging van het referentiebudget, maakt dat enkele percentages
‘behaalde mijlpalen’ in vergelijking met VGR23 anders uitvallen.

24 e Voortgangsrapportage

6

o

IJssel: Dijkverlegging Cortenoever; Hoogwatergeul VeessenWapenveld; Ruimte voor de Rivier IJsseldelta; Uiterwaardvergraving
Scheller-en Oldeneler Buitenwaarden (nieuw); Dijkverlegging
Westenholte (nieuw)

In de vorige verslagperiodes was gemeld dat de doelstelling
hoogwaterveiligheid bij Dijkverlegging Voorsterklei naar verwachting in 2016
zou worden gerealiseerd. Deze verwachting is bijgesteld naar 2015.
•

NURG: voor drie maatregelen is de gestelde waterveiligheid inmiddels
bereikt, voor 1 maatregel en voor een aantal deelmaatregelen wordt de
waterveiligheid in 2015 bereikt en voor 1 maatregel (Afferdensche en
Deestsche waarden) wordt de waterveiligheid na 2015 opgeleverd. Voor 1
maatregel en voor een aantal deelprojecten staat het behalen van de
doelstelling waterveiligheid vóór eind 2015 onder druk.

•

Stroomlijn:
Fase 1 en 2: in de verslagperiode zijn drie maatregelen op terreinen van de
Natuur Beherende Organisaties afgerond. Volgens planning worden in 2014
nog drie maatregelen opgeleverd en in 2015 de overige twee maatregelen
van Fase 1 en 2, waarna deze zijn afgerond.
Fase 3: In de verslagperiode is het achterstallig veiligheidsbeheer van de
overige gebieden in eigendom van particulieren, bedrijven, overheden en
natuurbeherende organisaties deels gegund. Uitvoering is voorzien in de
jaren 2015 en 2016. De gunning van de laatste maatregelen is voorzien in
november 2014, waarna de uitvoering in 2015 van start gaat. De planning is
dat deze maatrelen eind 2016 voldoen aan de veiligheidsdoelstelling, waarna
oplevering voorzien is voor 2017.

Overige zaken op maatregelniveau
Kribverlagingen Waal
Fase 3: uitvoeringsgerelateerde problemen met betrekking tot afwijkingen van de
areaalgegevens (waarover in VGR23 is bericht en waarvoor een risicovoorziening is
getroffen), zijn opgelost. Dit heeft geresulteerd in een vaststellingsovereenkomst,
waarin de plannings- en financiële consequenties zijn opgenomen.
Hierna zijn de werkzaamheden met betrekking tot de kribverlagingen hervat. De
bouw van de langsdammen is in volle gang.
Extra uiterwaardvergraving Millingerwaard
De uitvoering is in volle gang. De verwachting is dat in 2014 het grootse deel van
de graafwerkzaamheden zal worden uitgevoerd. Een belangrijk risico voor het
uiterlijk eind 2015 realiseren van de waterstanddaling vormt het tijdig beschikbaar
zijn van het terrein van een overslagbedrijf. Parallel aan de lopende
onteigeningsprocedure wordt het minnelijk spoor voortgezet om het bedrijf te
verplaatsen naar elders. Indien hierover overeenstemming wordt bereikt, zal het
bedrijf voorgezet gebruik in de Millingerwaard krijgen totdat het definitief kan
verplaatsen.
Berging op het Volkerak-Zoommeer
Gunning heeft plaatsgevonden voor het aanpassen van de primaire keringen door het
Waterschap Brabantse Delta. Voor de overige onderdelen start de marktbenadering in
2014.
Door inzet van het Volkerak-Zoommeer als waterberging, ontstaan er hogere
waterstanden in het regionale watersysteem. Een aantal regionale keringen moet
daarom mogelijk verhoogd en/of extra worden versterkt, teneinde de waterberging
veilig te laten verlopen. Ik voer gesprekken met het waterschap over de uitwerking
hiervan.

24 e Voortgangsrapportage

7

Dijkverlegging Westenholte en Uiterwaardvergraving Scheller- en Oldeneler
Buitenwaarden (bij Zwolle)
Onder leiding van een onafhankelijk voorzitter hebben realisator en opdrachtnemer
de discussie over het contract, mede in relatie tot de verleende vergunningen,
afgerond. Hierover is al eerder (VGR23) melding gemaakt en een risicoreservering
voor getroffen. Dit is vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst. In de
overeenkomst is de datum voor de oplevering waterveiligheid op eind 2016 gezet
en zijn ook de extra kosten verrekend als gevolg van deze discussie.
Er zijn nog risico’s met betrekking tot grondverzet. Hier worden
beheersmaatregelen getroffen om te voorkomen dat er nieuwe vertraging optreedt
Ruimte voor de Rivier IJsseldelta – Provincie Overijssel / Rijkswaterstaat
De marktbenadering is op 19 augustus 2013 gestart. Gunning staat gepland voor
de tweede helft van 2014.
Er zijn beroepen binnengekomen op de in december 2013 vastgestelde
bestemmingsplannen, projectplannen en hoofdvergunningen. Nu het verweerschrift
is ingediend, wordt uitspraak van Raad van State eind 2014 verwacht.
Financiën
Het programmabudget bedraagt per 30 juni 2014 € 2.370,3miljoen. De raming op
30 juni 2014 sluit op € 2.330,2 miljoen. Hiervoor geldt een bandbreedte van 6,8%.
Dit betekent dat de verwachte uitgaven zullen uitkomen tussen € 2,2 en € 2,5
miljard.
Op 30 juni 2014 is in totaal voor € 1.720,5 miljoen aan verplichtingen aangegaan.
Hiervan is op de peildatum € 1.375,2 miljoen betaald. Het totaal van aangegane en
aan te gane2 verplichtingen bedraagt op 30 juni 2014 € 1.968,7 miljoen.

2

Projecten waarvoor de marktbenadering is gestart, maar nog niet is gegund.

24 e Voortgangsrapportage

8

2.

Het programma in zijn omgeving

2.1.

Bewaking doel programma

Veiligheid
De PKB Ruimte voor de Rivier noemt een pakket maatregelen waarmee het
vereiste wettelijke veiligheidsniveau is te realiseren. De ontwerpen van de
maatregelen zijn in de planstudiefase uitgewerkt. Elk jaar wordt een “pakkettoets”
uitgevoerd om vast te stellen of aan de waterveiligheidsopgave uit de PKB wordt
voldaan. Dat gebeurt aan de hand van (samenhangende) berekeningen van de
afvoerverdeling en de effecten op waterstanden van alle ontwerpen waarvoor een
projectbeslissing is genomen. De resultaten van de zesde pakkettoets zijn in juni
2014 beschikbaar gekomen:
In het benedenrivierengebied zijn ten opzichte van 2013 geen veranderingen in
vastgestelde ontwerpen geweest, waardoor er geen nieuwe pakketsommen zijn
gemaakt. Voor het bovenrivierengebied is in deze pakketsom van een aantal
projecten het definitief ontwerp opgenomen, zoals wordt uitgevoerd door de
opdrachtnemer.
Uit de pakketsom blijkt dat er op de Waal en Merwede, en de Neder-Rijn en Lek,
niets verandert aan de resulterende waterstanden ten opzichte van de pakketsom
van 2013. Op het Pannerdensch Kanaal liggen de waterstanden enkele centimeters
onder die van de pakketsom van 2013, door een actueler ontwerp van de NURGmaatregel Rijnwaarden en de opgeleverde situatie bij Hondsbroeksche Pleij. Op de
Boven-Rijn komen de waterstanden een centimeter hoger uit dan in de pakketsom
van 2013, maar nog steeds onder de waterstanden van de PKB Ruimte voor de
Rivier.
Op de IJssel zorgt het nieuwe ontwerp van NURG-maatregel Welsumerwaarden en
Fortmonderwaarden voor een hogere waterstand bij Deventer. Hier wordt de
waterstand 1 à 2 centimeter hoger dan in de pakketsom van 2013. Het oude
ontwerp had een grotere waterstandsdaling dan de oorspronkelijke taakstelling.
Het nieuwe ontwerp voldoet aan de taakstelling uit de PKB, zoals recent bij de
pakketsom is geconstateerd. De waterstanden blijven op of onder de lijn van het
voorkeursalternatief uit de PKB Ruimte voor de Rivier.
Ruimtelijke kwaliteit
Een onafhankelijk kwaliteitsteam (het zogeheten Q-team, voorgezeten door de
Rijksadviseur voor het Landschap en Water) geeft adviezen aan het
programmabureau Ruimte voor de Rivier over de ruimtelijke kwaliteit bij de
projecten. Nu van bijna alle maatregelen de projectbeslissing is genomen en de
ruimtelijke kwaliteit is vastgelegd in de ontwerpen, is het zaak om de ontworpen
ruimtelijke kwaliteit te realiseren. Per project wordt een uitvoeringsbezoek
georganiseerd, waarbij de procesmatige borging van de ruimtelijke kwaliteit
centraal staat. Wanneer in de realisatiefase sprake is van cruciale wijzigingen,
wordt het Q-team om advies gevraagd.
De realisator levert bij afronding van de uitvoering een verantwoordingsrapportage
ruimtelijke kwaliteit op. Aansluitend hierop vindt een Q-teambezoek ‘Oplevering
ruimtelijke kwaliteit’ plaats: de realisatie van het project wordt beoordeeld en
gerapporteerd als ‘Eindoordeel realisatie’ van het Q-team. Dit eindoordeel wordt
als advies meegenomen in de eindtoets die door het programmabureau Ruimte
voor de Rivier wordt uitgevoerd.
Tot op heden hebben er drie opleveringsbezoeken ruimtelijke kwaliteit
plaatsgevonden: voor Regelwerk Pannerden, Uiterwaardvergraving Avelingen en
voor drie van de vier Nederrijn-maatregelen.

24 e Voortgangsrapportage

9

2.2.

Organisatorische context en sturingsfilosofie

De aansturing van grote projecten binnen het ministerie van Infrastructuur en
Milieu verloopt volgens het Beheersmodel voor Grote Projecten. Het programma
Ruimte voor de Rivier bereikt het in de PKB gestelde doel door middel van een
programmatische aanpak: maatregelen die onderling verschillen, maar qua doelen
en randvoorwaarden samenhangen. Vanuit deze programmagedachte ligt de focus
op het beheersen van de maatregelen zelf, de verbanden tussen de maatregelen
en de bijdrage die ze leveren aan het realiseren van de twee doelen: veiligheid en
ruimtelijke kwaliteit.
De planvorming en uitvoering om de doelen te bereiken, hebben een decentraal
karakter. Bij het opstellen van de PKB Ruimte voor de Rivier hebben de
waterschappen, provincies, gemeenten en het Rijk intensief samengewerkt. In de
planstudie- en realisatiefase is deze samenwerking voortgezet.
De verantwoordelijkheid voor een tijdige en beheerste realisatie is echter centraal
belegd. De minister van Infrastructuur en Milieu is politiek eindverantwoordelijk
voor het programma Ruimte voor de Rivier en de realisatie van de in de PKB
vastgelegde doelen.
In het samenspel tussen Rijk en regio bestaat binnen de centrale
programmakaders ruimte voor decentrale verantwoordelijkheid van de bestuurlijke
partners en realisatoren. Decentrale initiatiefnemers en realisatoren zijn
verantwoordelijk voor ontwerpkeuzes, risicomanagement, vergunningen, selectie
en aansturing van marktpartijen en de verwerving van lokaal draagvlak. Dit alles
binnen de PKB-kaders van tijd, geld en scope. Mocht het decentrale bestuur in zijn
afwegingen de in de PKB neergelegde doelen en kaders uit het oog verliezen, dan
heeft de minister van Infrastructuur en Milieu vanuit haar eindverantwoordelijkheid
de bevoegdheid om het initiatiefnemerschap van de maatregel over te nemen en
bij Rijkswaterstaat te beleggen.
De sturingsfilosofie van het programma kent twee hoofdelementen. Enerzijds
worden initiatiefnemers en realisatoren ondersteund, anderzijds wordt er toezicht
op de initiatiefnemers en realisatoren uitgeoefend. In haar faciliterende rol biedt de
programmadirectie Ruimte voor de Rivier op diverse kennisgebieden
ondersteuning. Dit om te voorkomen dat realisatoren opnieuw het wiel moeten
uitvinden. Het gaat dan onder andere om kennis over wet- en regelgeving en
kaders op het gebied van hydraulische modellen, de procesaanpak voor de
ruimtelijke kwaliteit, vergunningenmanagement, schaderegelingen, archeologie,
marktbenadering, contractmanagement en de inrichting van het risicomanagement.
Toezicht vanuit het programma Ruimte voor de Rivier vindt plaats door middel van
toetsing van de voorstellen van realisatoren. Daarnaast vindt toezicht plaats door
het Auditcommittee en het Samenwerkingsverband Control. Alle realisatoren
dragen samen met het programmabureau zorg voor de kwaliteitsborging.
Rijk en initiatiefnemers hebben in de planstudiefase afspraken vastgelegd in
bestuursovereenkomsten of projectopdrachten. De initiatiefnemers zijn de
provincies, waterschappen, gemeenten, particulieren en Rijkswaterstaat.
In de realisatiefase is de uitvoerende partij (de realisator), vanwege de
gebiedskennis en de ervaring met aanbesteding en uitvoering, in de meeste
gevallen een waterschap of Rijkswaterstaat. Met de decentrale uitvoerende partij
sluit het Rijk een realisatieovereenkomst (ROK). Hierin leggen de partijen
afspraken en randvoorwaarden vast. Eén van de hoofdafspraken is dat de
realisator een resultaatverplichting heeft ten aanzien van kwaliteit, geld en tijd. Bij
de door Rijkswaterstaat uitgevoerde projecten, wordt deze resultaatverplichting
vormgegeven in een projectopdracht. Daarnaast wordt met alle geledingen van het
bevoegd gezag een samenwerkingsovereenkomst (SOK) afgesloten, welke in de
realisatiefase bijdraagt aan regionaal draagvlak, bestuurlijke afstemming borgt en
helpt bij het tijdig doorlopen van planologische procedures en vergunningverlening.

24 e Voortgangsrapportage

10

2.3.

Raakvlakken met andere ontwikkelingen

NURG-programma
Er bestaat inhoudelijke samenhang tussen het NURG-programma en Ruimte voor
de Rivier. De Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) is een programma waarin
circa 6.700 hectare nieuwe natuur en veiligheid in het rivierengebied worden
gerealiseerd.
Uitgangspunt voor de PKB Ruimte voor de Rivier is dat zeven NURG-projecten vóór
eind 2015 zijn uitgevoerd. Deze NURG-projecten zijn geen onderdeel van het PKBbasispakket (met uitzondering van de maatregel Millingerwaard), maar zijn wel
noodzakelijk voor het realiseren van de in de PKB opgenomen
veiligheidsdoelstelling.
Het Rijk is verantwoordelijk voor tijdige uitvoering van deze NURG-projecten met
PKB-veiligheidsdoelstelling. Onder verantwoordelijkheid van het ministerie van
Economische Zaken en het ministerie van Infrastructuur en Milieu worden de in
onderstaande tabel opgenomen zeven NURG-projecten gerealiseerd. De tabel toont
de stand van zaken van de projecten per 30 juni 2014.
Project

Voortgang/wanneer uitgevoerd

Uiterwaardvergraving De herinrichting van de Rijnwaardense uiterwaarden bevat zes
Rijnwaardense
afzonderlijke inrichtingsprojecten van private en publieke partijen.
uiterwaarden
Het ministerie van Economische Zaken (Dienst Landelijk Gebied) zorgt
vanuit haar coördinerende verantwoordelijkheid voor onderlinge
afstemming tussen de projecten.

Bijdrage
PKBtaakstelling
11 cm

Het project Oevergeul Bovenrijn is vertraagd, zoals eerder
gerapporteerd in VGR23. Dit door de complexiteit van het project
vanwege de ligging vlak voor de splitsing van de Rijn in de Waal en
Bovenrijn. Deze verslagperiode zijn diverse maatregelen onderzocht om
de waterveiligheidsbijdrage te realiseren. Besluitvorming hierover vindt
in de volgende verslagperiode plaats.
De Samenwerking Lobberden, een private partij, spant zich in het
overgrote deel van de beoogde waterstanddaling uiterlijk eind 2015 te
realiseren. Hierbij worden de kosteneffectieve maatregelen uiterlijk
eind 2015 gerealiseerd. De start van de ontgronding is uitgesteld
vanwege de slechte grondstoffenmarkt, tot naar verwachting 2017. Met
de ontgronding zal de volledige bijdrage aan de waterstandsdaling tot
stand worden gebracht.
De Samenwerking Bylandt met de Bijlandse uiterwaarde, en DLG met
de Groene Rivier hebben hun bijdrage aan de
waterveiligheidsdoelstelling naar verwachting eind 2015 gerealiseerd.
In mei 2014 heeft de openingshandeling van het deelproject
Rijnwaarden Groene Rivier Pannerden plaatsgevonden. Realisatie is
voorzien vóór 1 oktober 2015.
Het aanwijzingsbesluit Rijntakken N2000 is op 29 april 2014
gepubliceerd en daarmee vastgesteld. De in VGR22 genoemde
problematiek van de fourageercapaciteit voor ganzen is hiermee komen
te vervallen.

24 e Voortgangsrapportage

11

Project

Voortgang/wanneer uitgevoerd

De verkenning voor het deelproject Geitenwaard wordt in de tweede
helft van 2014 opgeleverd. In dit deelproject is alleen sprake van een
natuurdoelstelling.
Uiterwaardvergraving Het project Uiterwaardvergraving Millingerwaard is een combinatie van
Millingerwaard
een NURG-project (met 6 cm waterstanddaling) en een PKB-maatregel
(met 3 cm waterstanddaling). De uitvoering is in volle gang. De
verwachting is dat in 2014 het grootste deel van de
graafwerkzaamheden zal worden uitgevoerd. De twee Raad van State
beroepen zijn afgehandeld en vormen geen belemmering meer voor de
voortgang van het project.
Een belangrijk risico voor het uiterlijk eind 2015 realiseren van de
waterstanddaling vormt het tijdig beschikbaar zijn van het terrein van
een overslagbedrijf. Het Koninklijk Besluit voor de onteigening van het
bedrijf is in maart 2014 geslagen. De rechtbank zal naar verwachting in
het najaar van 2014 met een vonnis komen.
Parallel aan de lopende onteigeningsprocedure wordt het minnelijke
spoor voortgezet om het bedrijf te verplaatsen naar elders. Indien
hierover overeenstemming wordt bereikt, zal het bedrijf voortgezet
gebruik in de Millingerwaard krijgen totdat het definitief kan
verplaatsen. Bij voortgezet gebruik staat het tijdig realiseren van de
volledige waterstanddaling onder druk omdat een deel van de
benodigde maatregelen niet zondermeer gerealiseerd kan worden.
Mogelijkheden om de vertraging te voorkomen worden onderzocht,
hierover wordt u in VGR25 nader geïnformeerd.
Uiterwaardvergraving Het project is opgeleverd in november 2009 en heeft 11 centimeter
Renkumse
waterstanddaling opgeleverd.
Benedenwaard,
Wageninger
benedenwaard en
veerstoep
Lexkesveer
Uiterwaardvergraving Het project Afferdensche en Deestsche waarden is vertraagd, zoals in
Afferdensche- en
VGR22 gerapporteerd, in verband met niet voorziene kwelproblematiek.
Deestsche waarden
Deze is inmiddels opgelost. Er is onderzocht of het project versneld kan
worden om de oorspronkelijke deadline van eind 2015 voor de gestelde
KRW- en PKB-doelstelling alsnog te halen. Een dergelijke versnelling
blijkt aanzienlijke meerkosten met zich mee te brengen. Tevens zijn er
nog verschillende risico’s waardoor het onzeker blijft of de gestelde
doelen eind 2015 kunnen worden bereikt.
Daarom wordt het project zonder versnelling herstart, met als streven
realisatie van de gestelde doelen uiterlijk vóór eind 2018.
Voor de KRW-doelstelling 1e tranche is een omwisseling met andere
projecten in gang gezet.
Uiterwaardvergraving De uitvoering is begin 2010 gestart. De inrichtingswerkzaamheden zijn
Bemmelse waarden
in de eerste helft van 2013 afgerond. Daarmee is de waterstandsdaling
van 5 cm voor dit project gerealiseerd.
Natuurontwikkelings- Het project is opgeleverd in mei 2008 en heeft 17 cm waterstanddaling
project Noordwaard gehaald.
Uiterwaardvergraving Het inrichtingsplan wordt gefaseerd uitgevoerd. Delen zijn al uitgevoerd
Welsumerwaarden en en daarmee is een deel van de taakstelling gerealiseerd.
Fortmonder waarden Begin 2014 is de opdrachtnemer gestart met de uitvoering van de
natuur
resterende werkzaamheden.
De werkzaamheden aan de westelijke oever zijn nog niet gegund omdat
hiervoor nog grond verworven dient te worden. In 2013 is de formele
onteigeningsprocedure voorbereid. In januari 2014 is het formele

24 e Voortgangsrapportage

Bijdrage
PKBtaakstelling

6 cm

11 cm
Gereed

6 cm

5 cm
Gereed
17 cm
Gereed
6-8 cm

12

Project

Voortgang/wanneer uitgevoerd

Bijdrage
PKBtaakstelling

verzoek tot onteigening bij de Kroon ingediend.
De verwachting is dat de resterende werkzaamheden in het kader van
waterveiligheid uiterlijk in 2015 worden afgerond.
De voortgang van de NURG-projecten is aan het eind van deze verslagperiode:
•
Drie projecten zijn gereed en hebben aantoonbaar bijgedragen aan de
doelstelling waterveiligheid:
o Uiterwaardvergraving Renkumse Benedenwaard, Wageninger
benedenwaard en veerstoep Lexkesveer
o Uiterwaardvergraving Bemmelse waarden
o Natuurontwikkelingsproject Noordwaard
•
Enkele projecten bereiken naar verwachting in 2015 de doelstelling
waterveiligheid:
o Uiterwaardvergraving Welsumerwaarden en Fortmonder waarden natuur
o Enkele deelprojecten van Uiterwaardvergraving Rijnwaardense
uiterwaarden
•
Het uiterlijk eind 2015 bijdragen aan de doelstelling waterveiligheid staat bij de
volgende (deel)projecten onder druk. Versnellingsmogelijkheden worden
afgewogen.
o Enkele deelprojecten van Uiterwaardvergraving Rijnwaardense
uiterwaarden
o Uiterwaardvergraving Millingerwaard (gedeeltelijk)
•
Een project zal naar verwachting in 2018 de doelstelling waterveiligheid
bereiken:
o Uiterwaardvergraving Afferdensche- en Deestsche waarden
Inhaalslag Stroomlijn
Het riviersysteem in termen van hoogwaterstanden dient in overeenstemming te
zijn met de uitgangspunten van de PKB Ruimte voor de Rivier en het project
Maaswerken. Onder de naam ‘Stroomlijn’ is een begin gemaakt met het aanpakken
van de spontaan opgekomen vegetatie in de uiterwaarden. Deze inhaalslag is een
eenmalige activiteit om de verruwing in het rivierbed van alle grote rivieren terug
te dringen en in overeenstemming te brengen met de normen. Het uitvoeren van
Stroomlijn is, in samenhang met de Ruimte voor de Rivier-projecten en de NURGmaatregelen, nodig voor het bereiken van de waterveiligheidsdoelstelling.
Stroomlijn is verdeeld in drie fasen. Fase 1 en 2 bestaan in totaal uit 25
maatregelen, waarvan er twee zijn doorgeschoven naar fase 3.
In 2012 en 2013 is in het project Stroomlijn door Natuur Beherende Organisaties
(NBO’s) en Rijkswaterstaat ervaring opgedaan met het vinden van een evenwicht
tussen het verwijderen van vegetatie voor veiligheid en het behouden van
vegetatie vanuit natuurwaarden. Het resultaat is dat eind 2013 de eerste vijftien
maatregelen zijn afgerond. In deze verslagperiode zijn nog eens drie maatregelen
op terreinen van de Natuur Beherende Organisaties opgeleverd. Van de overige
maatregelen uit fase 1 en 2 worden er in de tweede helft van 2014 nog drie
maatregelen opgeleverd en in 2015 de laatste twee.
De verdere inhaalslag (fase 3) van het vegetatieonderhoud voor de overige
gebieden in eigendom van particulieren, bedrijven, overheden en natuurbeherende
organisaties wordt aanbesteed. Fase 3 bestaat uit vijf maatregelen, waaronder
twee maatregelen uit fase 1 en 2. De maatregelen uit fase 3 zijn verdeeld over
twee clusters. Cluster 1 is gegund in maart 2014. Uitvoering is voorzien voor de
jaren 2015 en 2016. Gunning van cluster 2 is voorzien voor november 2014,
waarna uitvoering in 2015 zal starten. De planning is dat de maatregelen uit
cluster 2 eind 2016 voldoen aan de veiligheidsdoelstelling, waarna oplevering
voorzien is voor 2017.

24 e Voortgangsrapportage

13

Het veiligheidsonderhoud na de ingrepen (vanaf 2017) wordt onder andere via
onderhoudsovereenkomsten met eigenaren geborgd.

2.4.

Communicatie

Naast aandacht voor het programma als geheel, was er het afgelopen half jaar ook
belangstelling voor enkele projecten in het bijzonder. Zo genereerde de
dijkteruglegging Lent veel aandacht. De gemeente Nijmegen metselde in bijzijn
van stadsgenoten en bestuurders een tijdscapsule met een aantal voorwerpen uit
deze tijd in de nieuwe verlengde Waalbrug.
Communicatie met de omgeving
Omdat steeds meer projecten in uitvoering zijn, verandert de informatiebehoefte
van bewoners van projectgebieden. Men is met name geïnteresseerd hoe de
werkzaamheden worden uitgevoerd en wat hiervan het effect is op de eigen woonen leefomgeving. In de uitvoering zijn de realisatoren verantwoordelijk voor de
publiekscommunicatie richting de bewoners in de projectgebieden. Voor de
communicatie over bouw- en geluidshinder werken zij nauw samen met de
opdrachtnemers. Bewoners communiceren ook steeds meer zelf over wat er in ‘hun
achtertuin’ gebeurt (via social media en tijdens excursies) en volgen de projecten
op de voet.
Door rondleidingen en open dagen te organiseren, krijgen bewoners en
geïnteresseerden de kans om het werk ook van dichtbij te zien. Diverse projecten
genereerden aandacht voor de werkzaamheden tijdens Wereld Waterdag door
lessen over ons Nederlandse watermanagement te verzorgen. Tijdens de Dag van
de Bouw werden projecten als Ontpoldering Noordwaard, Ruimte voor de Lek en
Dijkteruglegging Lent veelvuldig bezocht. Dit laatste project is door ca. 2.700
bezoekers bezocht en staat daarmee op de 9e plaats van best-bezochte projecten
tijdens de Dag van de Bouw. Waterschap Groot Salland heeft verteld over de
werkzaamheden bij Ruimte voor de Rivier Deventer tijdens de Deventer
Boekenweek op een boottocht over de IJssel.
Berichtgeving over het programma
Internationaal is in de verslagperiode over het programma gepubliceerd in
schrijvende pers waaronder Daily Telegraph en New York Times.
Er zijn televisiereportages gemaakt door de Australische en Canadese publieke
omroep en de Franse publieke omroep heeft voor het journaal een item gemaakt in
de Overdiepse Polder.
Naar aanleiding van het hoogwater in Engeland van begin 2014, heeft Engelse pers
(waaronder Thomson Reuters, BBC en The Guardian) in de verslagperiode Ruimte
voor de Rivierprojecten bezocht.
Innovatie binnen Ruimte voor de Rivier was een thema in het eerste nummer van
Civiele Techniek van dit jaar. Het vaktijdschrift Controlling heeft in de
verslagperiode een artikel gepubliceerd over de controlling van het project bij
Gorinchem. Journalisten van Nederlandsch Dagblad schreven een artikel over de
werkzaamheden in de Overdiepse polder en RTL Nieuws heeft een item over de
dijkverlaging bij Overdiep uitgezonden.
Wetenschappelijke evaluatie
Onderzoekers van de TU-Delft en UNESCO-IHE hebben een wetenschappelijke
evaluatie uitgevoerd over het governance-aspect binnen het programma Ruimte
voor de Rivier. Het resultaat is geland in de volgende proefschriften:
Sebastiaan van Herk: Delivering Integrated Flood Risk Management –
Governance for collaboration, learning and adaptation.

24 e Voortgangsrapportage

14

-

Jeroen Rijke: Delivering Change – Towards fit-for-purpose governance of
adaptation to flooding and drought.

24 e Voortgangsrapportage

15

3.

De scope van het programma

Als er wijzigingen onstaan in de scope van het programma, maakt de
voortgangsrapportage daar melding van. Er is sprake van een scopewijziging als
het beoogde projectresultaat is veranderd ten opzichte van het projectresultaat
zoals dat in de PKB is vastgelegd of als er wijzigingen in de bijbehorende
randvoorwaarden van tijd en geld optreden.
Het vertrekpunt voor de scope van het programma is de PKB deel 4 Ruimte voor de
Rivier, die op 26 januari 2007 in werking is getreden.
In de verslagperiode hebben zich geen scopewijzigingen voorgedaan. Tabel 3.1
geeft de scopewijzigingen tot nu toe weer.
Het financiële saldo van de scopewijzigingen tot en met de verslagperiode is € 93,5
miljoen (prijspeil 2013).

24 e Voortgangsrapportage

16

Tabel 3.1: Scopemutaties
Scopewijzigingen tot verslagperiode
Dijkverbetering Steurgat opnemen in ontpoldering
Noordwaard

financieel
gevolg
+ € 2 miljoen

periode
VGR12

Wijziging waterstanddalend effect bij de SNIP3geen
beslissing van de Ontpoldering Overdiepse Polder met 3
cm minder

VGR13

Niet uitvoeren van de Dijkverbetering Nederrijn/
Geldersche Vallei

- € 2,1 miljoen

VGR14

Niet uitvoeren van de Kadeverlaging Biesbosch
Uitbreiding plangebied met Oosterhoutse Waarden bij
dijkteruglegging Lent (gefinancierd uit Kaderrichtlijn
Water-budget)

- € 1,5 miljoen
+ € 5 miljoen

VGR15
VGR16

Niet uitvoeren van de Dijkverbetering Lek/Lopiker- en
Krimpenerwaard

- € 9 miljoen

VGR16

Niet uitvoeren van de Obstakelverwijdering Suikerdam
en Polderkade naar de Zandberg

- € 8,8 miljoen

VGR18

Niet uitvoeren van de Kribverlaging Waalbochten

- € 15,0 miljoen

VGR18

Extra Uiterwaardvergraving Millingerwaard wordt niet
uitgevoerd tussen rivierkilometer 870 en 872, maar
tussen rivierkilometer 867.5 en 868.5
Kribverlaging op traject Tiel-Rossum wordt vervangen
door een langsdam

geen

VGR18

geen

VGR19

Inconsistentie in PKB-referentieontwerp aangaande
Kribverlagingen Beneden-Waal en Fort St. Andries

+ € 2,9 miljoen

VGR19

Verlegging van westelijke projectgrens bij
Dijkverbetering Amer/Donge

+ € 0,9 miljoen

VGR19

Korte ingesloten tussenvakjes in scope opnemen van
- € 18,9 miljoen
dijkringen 43 en 24 en het grootste deel uit dijkring 16
halen
Bypass wordt onderdeel van Ruimte voor de Rivier
+ € 77,4 miljoen
IJsseldelta. Financiering vanuit:
- Rijk begrotingsartikel 1 Deltafonds bypass Kampen
€ 55 miljoen (wordt gecorrigeerd t.o.v. VGR21, waar
het op € 51,7 miljoen was gezet)
- Nota Ruimte bij provincie Overijssel € 22,4 miljoen
Bijdrage van de regio aan de maatregel Ruimte voor de + € 95,6 miljoen
Rivier IJsseldelta. Financiering vanuit:
- Provincie Overijssel en gemeente Kampen
Aanpassing op de financiering van scopewijzigingen uit - € 35,0 miljoen
VGR21 en VGR22 (Saldering bijdrage Provincie
Overijssel aan maatregel Ruimte voor de Rivier
IJsseldelta)
Saldo van de scopewijzigingen
+ € 93,5 miljoen

24 e Voortgangsrapportage

VGR19

VGR21

VGR22

VGR23

17

4. Planning en voortgang van het programma
4.1.

Mijlpalen

De mijlpalen van het programma hangen nauw samen met de belangrijkste
mijlpalen die het ministerie van Infrastructuur en Milieu onderscheidt in de
Spelregels voor Natte Infrastructuurprojecten (SNIP). In de planstudie worden de
zogenaamde SNIP-fasen doorlopen: de variantkeuze (SNIP2A) en de
projectbeslissing (SNIP3). De projectbeslissing markeert het einde van de
planstudiefase en het begin van de realisatiefase. Volgend op de projectbeslissing
neemt het bevoegde bestuursorgaan een publiekrechtelijk projectbesluit tot het
treffen van de maatregel. In de realisatiefase worden de mijlpalen ‘start
marktbenadering’, ‘gunning’, ‘waterveiligheid’ en ‘oplevering’ gehanteerd. De
opleveringsbeslissing SNIP6 wordt programma-breed genomen, als administratieve
afronding van het programma.
In dit hoofdstuk wordt de voortgang van het programma en van een aantal
specifieke maatregelen toegelicht.

4.2.

Voortgang

In tabel 4.1 is de voortgang van de maatregelen opgenomen.

24 e Voortgangsrapportage

18

Tabel 4.1: Voortgang maatregelen
Nr.

Maatregel

SNIP2a

1 Obs ta kelverw ijdering Suikerdam e n
polderkade naa r de zandberg
2 Extra uiterw aardvergraving
gereed
Millingerw aard
3 Dijkteruglegging Lent
gereed

SNIP3

Start
marktbenadering

O ntwerp
plan ter
inzage

Vaststelling plan

Plan
onherroepelijk

Gunning

3

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

Prognose
realisatie
waterveiligheid

ve rvalle n
2015
2015

4 Kribverlaging W aalbochten
ve rvalle n
5 Kribverlaging Midden-W aal

gereed

gereed

geree d

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

gereed

6 Kribverlaging W aal - Fort
St. Andries
7 Kribverlaging Beneden W aal

gereed

gereed

geree d

n.v.t.

n.v.t.

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

n.v.t.

n.v.t.

gereed

gereed

8 Uite rw aardvergraving Brake lse
gereed
benedenw aarden en dijkverlegging
Munnikenland
9 Uite rw aardvergraving Ave linge n
gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

gereed in 2013

1

2015
2015
2015
gereed in 2013

10 Ontpoldering No ordw aa rd

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

11 Ontpoldering Overdieps che Polder

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

1

2015
2015
12 Kadeve rlaging Bies bosch
ve rvalle n
13 Dijkve rbetering Amer/Donge

2

gereed

geree d

ge re ed

gereed

gereed

gereed

14 Dijkve rbetering Steurgat/Land van
Altena
15 Dijkve rbetering Be rgsche
Maas /Land van Altena

2

gereed

geree d

ge re ed

gereed

gereed

gereed

2

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

16 Dijkve rbetering Oude
4
Maas /Hoeks che W aard
17 Dijkve rbetering Oude Maa s/
Voorne Putten 4
Zuiderklip

2

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

2

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

2014
2015
2015
2015
2015
gereed
gereed in 2008
18 Berging o p het Volkerak-Zoommeer gereed

gereed

geree d
5

19 Uite rw aardvergraving Huis sens che
W a arden
20 Uite rw aardvergraving Meiners w ijk

gereed

gereed

gereed

gereed

21 Uite rw aardvergraving
Doo rw erthsche W aa rden
22 Uite rw aardvergraving Middelw aard

gereed

23 Uite rw aardvergraving De
Tollew aard
24 Obs ta kelverw ijdering
Machinistens cho ol Elst
25 Uite rw aardvergraving
Honsw ijkerw aarden, s tuw eiland
Hages
te inse
26 Hagestein,
Dijkve rbetering
NederRijn/Gelde rs che Vallei

ge re ed

ge re ed

gereed

2015
5

ge re ed

ge re ed

geree d

ge re ed

gereed

gereed

gereed

3

geree d

ge re ed

n.v.t.

n.v.t.

gereed

gereed

3

geree d

ge re ed

n.v.t.

n.v.t.

gereed

gereed

3

geree d

ge re ed

n.v.t.

n.v.t.

gereed

gereed

3

geree d

gereed

ge re ed

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

ge re ed

gereed

gereed

gereed

2015
2014
gereed in 2013

1

gereed in 2013

1

gereed in 2013 1
2014
2015
ve rvalle n

2
27 Dijkve rbetering Neder-Rijn/
Betuw e/Tieler- en
2
28 Culemborgerw
Dijkve rbeteringaard
NederRijn/Arnhemse e n Velpsebroek
29 Dijkve rbetering Lek/Betuw e/Tieler- 2
e n Culemborgerw aard
30 Dijkve rbetering Lek/Alblas serw a ard 2
e n de Vijfheerenlanden
31 Dijkve rbetering Lek/Lo pike r- e n
Krimpenerw aard
32 Dijkve rlegging Cortenoever
gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

gereed

gereed

2016
gereed in 2013

2016
2016
ve rvalle n
gereed

geree d

gereed

gereed

gereed
gereed

2016
33 Dijkve rlegging Voors te rklei

gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

34 Uite rw aardvergraving
Bolw e rksplas, W o rp en
aard
35 Oss
Uiteenw
rw aardvergraving
Keizers- en
Sto bbenw aarden en
aarde n
36 Ols
Hooterw
gw aterge
ul Vee ssenW a penve ld
37 Uite rw aardvergraving Scheller en
Oldeneler Buitenw aarden
38 Dijkve rlegging W estenholte

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

gereed

gereed

39a Ruimte voor de Rivier IJs seldelta,
gedeelte Zomerbe dverla ging 6
39b Ruimte voor de Rivier IJs seldelta,
6
gedeelte Reeve diep
Hondsbroeksche Pleij

gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

2016

gereed

gereed

geree d

gereed

gereed

2019

gereed

gereed

geree d

ge re ed

ge re ed

2015
2015
2015
2016
2016
2016

gereed

gereed

gereed in 2011

Legenda van de kleuren bij tabel
maatregel is vervallen (zie hoofdstuk 3)
maatregel is gereed, maatregel valt buiten het PKB-basispakket, was bij het opstellen van de PKB al
een ‘lopend project’ en is nodig voor het halen van de veiligheidsdoelstelling
(1) De werkzaamheden tbv waterveiligheid zijn gereed, de hydraulische toets ter bevestiging van gerealiseerde waterveiligheid volgt nog
(2) Bij dijkverbeteringen is een variantkeuze/SNIP2a niet aan de orde, omdat er geen sprake is van varianten.

(3) Door te kiezen voor een vervroegde marktbenadering is bij de SNIP2a-beslissing door de toenmalige staatssecretaris gelijk de investerin

(vergelijkbaar met een SNIP3-beslissing) genomen en is vervolgens de markt ingeschakeld om het voorkeursalternatief uit te werken tot ee
4
( ) Uitvoering binnen Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) onder regie van Ruimte voor de Rivier.
(5) Uiterwaardvergraving Huisschensche Waarden wordt door een particulier gerealiseerd, er is derhalve geen sparke van een aanbesteding
6

( ) Zomerbedverlaging Beneden-IJssel en Reevediep (bypass Kampen) vormen samen de integrale maatregel Ruimte
voor de Rivier IJsseldelta.

24 e Voortgangsrapportage

19

4.2.1 Voortgang verslagperiode
A. Mijlpalen planstudiefase
Variantkeuze (SNIP2A)
Voor alle maatregelen is een SNIP2A-beslissing genomen.
Projectbeslissing (SNIP3)
In de verslagperiode zijn geen projectbeslissingen genomen. Alleen voor de
dijkverbetering op het traject Schoonhovense Veer/Langerak (onderdeel van
maatregelnummer 30) moet de projectbeslissing nog worden genomen.
B. Mijlpalen realisatiefase
Ruimtelijke plannen
In de verslagperiode is voor de uiterwaardvergraving Huissensche waarden het
bestemmingsplan vastgesteld. Voor het volledige PKB-budget zijn de ruimtelijke
plannen vastgesteld.
Na de vaststelling van het bestemmingsplan (rijks- of provinciaal inpassingsplan)
bestaat, tot slot, de mogelijkheid tot het indienen van een beroep bij de Raad van
State. In de verslagperiode is het rijksinpassingsplan voor de berging op het
Volkerak – Zoommeer onherroepelijk geworden. Daarmee is voor 77% van het
PKB-budget het plan onherroepelijk.
Uitvoeringsbeslissingen
In de verslagperiode is de marktbenadering gestart bij de dijkverbetering Oude
Maas / Hoeksche Waard en de dijkverbetering Oude Maas / Voorne Putten. Voor
98% van het budget is de marktbenadering gestart. Alleen voor enkele onderdelen
van de maatregel Berging op het Volkerak – Zoommeer dient de marktbenadering
nog te starten.
Bij de maatregelen Dijkverbetering Oude Maas / Hoeksche Waard, het deelcontract
primaire keringen (onderdeel van de maatregel Berging op het VolkerakZoommeer) alsmede de Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en
Culemborgerwaard, Dijkverbetering Lek/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaard en
Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden heeft in de
verslagperiode de gunning plaatsgevonden. Daarmee is voor 79% van het PKBbudget het werk gegund.
Aanpassing berekeningssystematiek
De gerealiseerde mijlpalen van Ruimte voor de Rivier worden weergegeven als
percentage ten opzichte van het referentiebudget. Tot en met VGR23 was dit het
PKB-budget per 2011.
In VGR23 heeft er budgetophoging plaatsgevonden ten behoeve van de maatregel
Ruimte voor de Rivier IJsseldelta: hiermee is het referentiebudget verhoogd en telt
de maatregel Ruimte voor de Rivier IJsseldelta zwaarder mee in de berekening.
De consequenties van de budgetophoging in de berekening van de percentages
‘behaalde mijlpalen’ zijn per VGR24 geëffectueerd. De stijging van het
referentiebudget, maakt dat enkele percentages ‘behaalde mijlpalen’ in vergelijking
met VGR23 anders uitvallen.
Om toch de voortgang zichtbaar te maken, zijn in tabel 4.2 de percentages uit
VGR23 gezet, evenals wat het percentage zou zijn conform oude berekenwijze en
wat bij de nieuwe berekenwijze het percentage in VGR24 is.

24 e Voortgangsrapportage

20

Tabel 4.2: vergelijking voortgang mijlpalen
Mijlpaal

SNIP2A

SNIP3

Vaststelling
plan

Plan onherroepelijk

Start marktbenadering

Gunning

Realisatie VGR23
cf PKB budget 2011

100%

97%

97%

86%

98%

87%

Realisatie VGR24
cf PKB budget 2011

100%

97%

100%

96%

98%

98%

Realisatie VGR 24
cf PKB budget 2011
+ RVR IJsseldelta

100%

98%

100%

77%

98%

79%

4.2.2 Waterveiligheidsdoelstelling
De realisatie van de waterveiligheidsdoelstelling bij de Ruimte voor de Riviermaatregelen is voorzien voor de periode tussen 2013 en 2019, met een piek in
2015. Het programma is gestart in 2006. In deze tijd worden ingrijpende en
complexe maatregelen in het rivierengebied gerealiseerd. Hierbij staat
zorgvuldigheid voorop. De realisatie van het programma is momenteel ver
gevorderd. In de uitvoering spelen echter nog risico’s met mogelijke gevolgen voor
de tijddoelstelling.
Aan het eind van deze verslagperiode is de voortgang van de Ruimte voor de
Rivier-maatregelen als volgt:
•
Bij zes maatregelen is de mijlpaal waterveiligheid behaald.
•
Van drie maatregelen wordt verwacht dat zij in de tweede helft van 2014
de mijlpaal waterveiligheid bereiken
•
Vijftien maatregelen bereiken naar verwachting in 2015 de mijlpaal
waterveiligheid (inclusief de twee dijkverbeteringen onder regie van HWBP
betreft dit zeventien maatregelen)
•
Van zeven maatregelen wordt verwacht dat de mijlpaal waterveiligheid in
2016 wordt bereikt (dit is ook de verwachting voor gedeelte
Zomerbedverlaging van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta)
•
Van een maatregel wordt verwacht dat de mijlpaal waterveiligheid in 2019
wordt bereikt (dit is het gedeelte Reevediep van Ruimte voor de Rivier
IJsseldelta).

24 e Voortgangsrapportage

21

Figuur 4.1: Infographic

24 e Voortgangsrapportage

22

4.2.3 Uitvoeringsaspecten
Vastgoed
In de verslagperiode is voor € 18,1 miljoen aan vastgoed verworven, in totaal is
per 30 juni 2014 € 455,7 miljoen aan vastgoed besteed. Dit is 95% van de actuele
vastgoedraming. Van het aantal dossiers van benodigde gronden aangaande de
rivierverruiming is 95% verworven. In de vorige verslagperiode was het 88%.
Inmiddels is met ruim 565 eigenaren minnelijke overeenstemming bereikt. Het
totaal aantal gerechtelijke vonnissen bedraagt zeven.
23 maatregelen binnen het programma hebben een vastgoedopgave. Bij 17
maatregelen is de verwerving volledig afgerond. Bij zes maatregelen loopt de
verwerving nog het komende half jaar door.
Beheer & onderhoud
Nu vrijwel alle maatregelen in de realisatiefase zitten, krijgt het beheer &
onderhoud een steeds prominentere rol binnen het programma. Vanuit het
programma wordt actief gestuurd om de overgang van projecten naar de beheer &
onderhoud-fase soepel te laten verlopen.
Beoogde beheerders zijn voor een deel overheidsorganisaties die vanuit de
publieke taak het beheer op zich nemen. Deze groep beheerders was in een vroeg
stadium al bekend (bijvoorbeeld Rijk, waterschappen en gemeenten).
Vooruitlopend op het moment van overdracht zijn die eindbeheerders, vroegtijdig
bij de projecten betrokken. Zo zijn er met een aantal gemeentes inmiddels
beheerovereenkomsten gesloten waarin afspraken worden gemaakt over het
proces van overdracht en verantwoordelijkheden over de uitvoering van beheer &
onderhoud van bijvoorbeeld kunstwerken of wegen. Ook zijn deze toekomstige
beheerders betrokken bij het opstellen van de technische en proceseisen ten
aanzien van de te realiseren objecten zoals bruggen, waterpompen en dijken. De
toekomstige beheerders geven door middel van een instemmings-verklaring
formeel akkoord op de marktbenaderingstukken.
Tijdens de realisatie worden beheerders betrokken bij wijzigingen die effect kunnen
hebben op het beheer & onderhoud. Op deze manier wordt geborgd dat beheerders
na afloop van de realisatie het areaal ook daadwerkelijk in beheer willen en kunnen
nemen.
Door aangepaste Europese regelgeving is één-op-één doorlevering van
rijksgronden aan terreinbeheerders niet zondermeer mogelijk. In de planstudiefase
was steeds het streven om de toekomstige eindbeheerders al bij het ontwerp te
betrekken. Ten gevolge van bovengenoemde verandering, zijn de destijds beoogde
eindbeheerders uit de voorfase, veelal NBO’s, niet meer de eerst-aangewezen
gegadigden voor het uitvoeren van het beheer & onderhoud op deze terreinen.
Conform rijksbeleid worden de eerste ervaringen opgedaan met het openbaar en
transparant aanbesteden van het beheer & onderhoud op strategische
eigendommen van de Staat.

4.2.4 Belangrijkste ontwikkelingen op maatregelniveau
Extra uiterwaardvergraving Millingerwaard – Dienst Landelijk Gebied
De uitvoering is in volle gang. De verwachting is dat in 2014 het grootste deel van
de graafwerkzaamheden zal worden uitgevoerd. De twee Raad van State beroepen
zijn afgehandeld en vormen geen belemmering meer voor de voortgang van het
project.
Een belangrijk risico voor het uiterlijk eind 2015 realiseren van de
waterstanddaling vormt het tijdig beschikbaar zijn van het terrein van een
overslagbedrijf. Het Koninklijk Besluit voor de onteigening van het bedrijf is in
maart 2014 geslagen.

24 e Voortgangsrapportage

23

Parallel aan de lopende onteigeningsprocedure wordt het minnelijke spoor
voortgezet om het bedrijf te verplaatsen naar elders. Indien hierover
overeenstemming wordt bereikt, zal het bedrijf voortgezet gebruik in de
Millingerwaard krijgen totdat het definitief kan verplaatsen. Bij voortgezet gebruik
staat het tijdig realiseren van de volledige waterstanddaling onder druk omdat een
deel van de benodigde maatregelen niet zondermeer gerealiseerd kan worden.
De mogelijkheden om vertraging te voorkomen worden onderzocht, hierover wordt
u in VGR25 nader geïnformeerd.
Dijkteruglegging Lent – gemeente Nijmegen
Het werk aan de pijlers van de spoorbrug door ProRail is opgeleverd. Op 16 juli
2014 vindt de ‘opening’ plaats.
De uitvoering van de werkzaamheden verloopt volgens planning. Verrichte
werkzaamheden hebben betrekking op het graven van de nevengeul aan de
westzijde, het aanleggen van pijlers van verschillende bruggen en het afmaken van
de dijk aan de oostzijde van de Waalbrug.
Kribverlagingen Waal (3 fasen) – Rijkswaterstaat
De werkzaamheden van de tweede fase, te weten de kribverlagingen op de
Midden-Waal, zijn afgerond. Het gesprek met de opdrachtnemer over het reeds
uitgevoerde werk wordt in de tweede helft van 2014 beslecht, waarna het werk
met terugwerkende kracht per 1 maart 2013 wordt opgeleverd. Dit gesprek gaat
onder meer over de extra kosten die de opdrachtnemer moest maken als gevolg
van afwijkingen in de bodem (aanwezigheid verontreiniging en puin).
De uitvoeringsgerelateerde problemen bij fase 3 met betrekking tot afwijkingen
van de areaalgegevens (waarover in VGR23 is bericht en een risicovoorziening voor
is getroffen) zijn opgelost. Dit heeft geresulteerd in een vaststellingsovereenkomst
waarin de financiële en planningsconsequenties zijn opgenomen. Hierna zijn de
werkzaamheden met betrekking tot de kribverlaging hervat. De bouw van de
langsdammen is in volle gang.
Uiterwaardvergraving Brakelse Benedenwaarden en Dijkverlegging
Munnikenland – Waterschap Rivierenland
De werkzaamheden voor dit project zijn in volle gang. Er zijn geen bijzonderheden
te benoemen.
Uiterwaardvergraving Avelingen – gemeente Gorinchem
Op 27 maart 2014 heeft de minister de Uiterwaardvergraving Avelingen ‘geopend’.
Daarmee is formele oplevering van deze maatregel een feit. Samen met de
gemeente Gorinchem en de ondernemers van bedrijventerrein Avelingen is de
oplevering gevierd.
Op 28 maart 2014 heeft het Q-teambezoek oplevering Ruimtelijke Kwaliteit
plaatsgevonden.
Ontpoldering Noordwaard - Rijkswaterstaat
De uitvoering van het project is in volle gang en loopt op schema. In de
verslagperiode zijn onder andere kabels en leidingen aangepast en verlegd, zoals
al aangekondigd in VGR23. Dit is goed verlopen.
Ontpoldering Overdiepse Polder – Waterschap Brabantse Delta
De uitvoering van de maatregel is in volle gang. De toekomstige primaire kering is
gesloten. Op 6 juni 2014 heeft de dijkgraaf het startsein gegeven voor het
afgraven van de huidige primaire kering.
Uit explosievenonderzoek voor de af te graven kering, blijkt dat er veel (meer dan
verwacht) explosieven aanwezig zijn. De lange doorlooptijd van het veilig ruimen
van deze niet gesprongen explosieven kan mogelijk impact hebben op de
voortgang van het project.

24 e Voortgangsrapportage

24

Dijkverbetering Amer/Donge – Waterschap Brabantse Delta
De uitvoering van de maatregel verloopt conform planning. De mijlpaal realisatie
van waterveiligheid wordt al in de tweede helft van 2014 bereikt in plaats van in
2015.
Dijkverbetering Steurgat/ Land van Altena en Dijkverbetering Bergsche
Maas/ Land van Altena – Waterschap Rivierenland
Op 6 januari 2014 vond definitieve gunning plaats. Gunning was vertraagd door
beroep op de gunningsuitslag. Op basis van het oordeel van de rechter is er
gegund aan de bezwaarmakende partij.
Na voorbereiding door opdrachtnemer, is de uitvoering gestart op 15 maart 2014.
Dijkverbeteringen Oude Maas / Hoeksche Waard en Voorne Putten –
HWBP2 / Waterschap Hollandse Delta
In de eerste helft van 2009 (zie VGR14) is ingegaan op het verzoek van het
waterschap om vanwege de overlap met het Hoogwaterbeschermingsprogramma
de Dijkverbeteringen Oude Maas / Hoeksche Waard en Oude Maas / Voorne Putten,
onder regie van Ruimte voor de Rivier, binnen het HWBP uit te voeren.
Op 16 januari 2014 is het contract getekend met de opdrachtnemer ten behoeve
van Dijkverbetering Oude Maas / Hoeksche Waard. De benodigde gronden zijn
middels minnelijke verwerving verkregen.
Voor Dijkverbetering Voorne Putten zal in komende verslagperiode de gunning
plaatsvinden.
Berging op het Volkerak-Zoommeer – diverse waterschappen /
Rijkswaterstaat
De uitvoering van de maatregel is in handen van vier organisaties: Waterschap
Scheldestromen, Waterschap Hollandse Delta, Waterschap Brabantse Delta en
Rijkswaterstaat.
Op 13 februari 2014 is de opdrachtbrief met Waterschap Hollandse Delta getekend
ontvangen.
Op 26 februari 2014 was de zitting bij de Raad van State, waarna de plannen op 2
april 2014 onherroepelijk werden.
Gunning door Waterschap Brabantse Delta heeft plaatsgevonden voor het
deelproject Primaire Keringen (op 8 april 2014).
Om de inzet van de waterberging veilig te laten verlopen, wordt een inzetprotocol
opgesteld door Rijkswaterstaat samen met de betrokken overheden. Begin 2015
zal er een oefening plaatsvinden, waarna het inzetprotocol eind 2015 wordt
afgerond.
Een aantal regionale keringen binnen het beheersgebied van het Waterschap
Brabantse Delta moet mogelijk verhoogd en/of extra worden versterkt, teneinde de
waterberging veilig te laten verlopen. Ik voer gesprekken met het waterschap over
de uitwerking hiervan. Over de uitkomst en consequenties van deze onderzoeken
wordt u in VGR25 verder geïnformeerd.
Uiterwaardvergraving Huissensche Waarden – privaat initiatief
Bij het project Huissensche Waarden wordt door een particuliere initiatiefnemer
rivierverruiming gecombineerd met zandwinning.
De gemeente van Overbetuwe heeft het bestemmingsplan op 6 februari 2014
vastgesteld. De haalbaarheid van de planning wordt mede bepaald door de
uitspraak van Raad van State, die is voorzien voor september 2014.

24 e Voortgangsrapportage

25

Uiterwaardvergraving Meinerswijk - Rijkswaterstaat
Op 16 januari 2014 is de starthandeling van Uiterwaardvergraving Meinerswijk
verricht in aanwezigheid van de minister. Daarmee is het werk aan de
instroomdrempel en het graven van de geul gestart. Aan het eind van deze
verslagperiode is reeds meer dan de helft van het grondwerk gereed.
Realisatie van de mijlpaal waterveiligheid is voorzien voor komende verslagperiode.
Uiterwaardvergravingen Doorwerthsche Waarden, Middelwaard, De
Tollewaard en Obstakelverwijdering machinistenschool Elst Rijkswaterstaat
De werkzaamheden bij Middelwaard, De Tollewaard en Doorwerth zijn gereed. De
mijlpaal waterveiligheid is behaald, onder voorbehoud van de hydraulische toets
ter bevestiging van de gerealiseerde waterveiligheid. Op 16 mei 2014 heeft het Qteam een bezoek gebracht in het kader van de eindoplevering van deze drie
maatregelen.
Bij werkzaamheden in het kader van Obstakelverwijdering machinistenschool Elst
stuit de opdrachtnemer op meer vervuiling (puin, olieverontreinigingen en NGE’s)
dan voorzien. De afronding van de werkzaamheden in het kader van mijlpaal
waterveiligheid bij Elst is voorzien voor eind van de zomer 2014.
De mijlpaal oplevering vindt plaats na het akkoord bevinden van de
opleverdossiers van alle vier de maatregelen.
Uiterwaardvergraving Honswijkerwaarden, stuweiland Hagestein,
Hagesteinse uiterwaard en Heerenwaard (Ruimte voor de Lek) Rijkswaterstaat
Op 5 maart was de starthandeling van Ruimte voor de Lek, in aanwezigheid van de
minister. Realisatie verloopt conform planning.
Dijkverbetering Nederrijn/Arnhemse- en Velpsebroek – Waterschap Rijn
en IJssel
De werkzaamheden ten behoeve van mijlpaal waterveiligheid zijn volgens planning
eind 2013 afgerond.
De mijlpaal oplevering moet nog plaatsvinden, na het akkoord bevinden van de
opleverdossiers.
Dijkverbetering Nederrijn/ Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaard,
Dijkverbetering Lek/Betuwe/ Tieler- en Culemborgerwaard / beide
dijkring 43, Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden /
dijkring 16 (Rivierenland) – Waterschap Rivierenland
Op 14 april heeft de minister de starthandeling verricht van een combinatie van
dijkverbeteringen bij het Waterschap Rivierenland in het kader van Ruimte voor de
Rivier en het tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP2).
Dijkring 43 tot Schoonhoven
Voor dit dijkverbeteringstraject heeft op 19 juni 2014 de gunning plaatsgevonden.
Gunning was vertraagd door beroep op de gunningsuitslag. Na uitspraak van de
rechter, zijn alle bezwaren verworpen.
Start uitvoering is voorzien voor de tweede helft van 2014.
Onderdeel van de dijkverbetering Hagestein-Opheusden is een innovatieve
dijkverbetering middels geotextiel, om piping tegen te gaan. Voor vier
deeltrajecten is een apart aanbestedingsproces opgestart ten behoeve van de
toepassing van een geotextiel.
Dijkring 16 Schoonhoven - Langerak

24 e Voortgangsrapportage

26

Gunning van het dijkverbeteringstraject Schoonhoven – Langerak vond plaats op
19 mei 2014.
Op 21 mei 2014 is de realisatieovereenkomst tussen Rijk en waterschap getekend.
Dijkverbetering Arnhem Malburgen
De werkzaamheden voor Dijkverbetering Arnhem Malburgen ten behoeve van
mijlpaal waterveiligheid zijn afgerond. Dit is in VGR21 al gemeld. De
opdrachtnemer diende afgelopen verslagperiode nog enkele restpunten op te
pakken. De mijlpaal oplevering staat gepland voor de tweede helft van 2014 na het
akkoord bevinden van de opleverdossiers.
Dijkverleggingen Cortenoever en Voorsterklei (bij Zutphen) – Waterschap
Vallei en Veluwe
Op 17 maart 2014 is de fysieke uitvoering van de maatregel gestart.
Op 13 december 2013 was de zitting bij de Raad van State. De termijn voor
uitspraak is meerdere malen verlengd. De uitspraak wordt nu na de zomer van
2014 verwacht. Dit kan, afhankelijk van de uitkomst, kritisch zijn voor de
voortgang van het project.
Voor Voorsterklei zijn alle gronden minnelijk verworven, de gerechtelijke
onteigening voor Cortenoever is afgelopen verslagperiode gestart.
Afgaande op de huidige planning van de opdrachtnemer wordt de mijlpaal
waterveiligheid bij Voorsterklei naar verwachting al in 2015 in plaats van 2016
gerealiseerd.
Uiterwaardvergravingen Bolwerksplas, Worp en Ossenwaard en Keizersen Stobbenwaarden en Olsterwaarden (bij Deventer) – Waterschap Groot
Salland
De uitvoering bij Deventer is in volle gang. Bij de werkzaamheden worden op
plaatsen onverwachte verontreinigingen en niet-gesprongen explosieven
aangetroffen.
Op 4 maart 2014 zijn de (verstevigde) pijlers van de spoorbrug opgeleverd en op
15 mei 2014 vond de openingshandeling plaats.
Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld – Waterschap Vallei en Veluwe
De gecomprimeerde uitvoering vraagt om een uitgebreide voorbereiding. Pas in de
tweede helft van 2014 start de daadwerkelijke uitvoering.
Ter voorbereiding op de werkzaamheden zijn enkele hoogspanningsmasten in het
projectgebied (hoogwatergeul) verhoogd.
Dijkverlegging Westenholte en Uiterwaardvergraving Scheller- en
Oldeneler Buitenwaarden (bij Zwolle) – Waterschap Groot Salland
Onder leiding van een onafhankelijk voorzitter hebben realisator en opdrachtnemer
de discussie over het contract, mede in relatie tot de verleende vergunningen,
afgerond. Hierover is al eerder (VGR23) melding gemaakt en een risicoreservering
voor getroffen. Dit is vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst. In de
overeenkomst is de datum voor de oplevering waterveiligheid op eind 2016 gezet
en zijn ook de extra kosten verrekend als gevolg van deze discussie.
Er zijn nog risico’s met betrekking tot grondverzet. Hier worden
beheersmaatregelen getroffen om te voorkomen dat er nieuwe vertraging optreedt.
Zomerbedverlaging Beneden-IJssel
Zie maatregel Ruimte voor de Rivier IJsseldelta.
Dijkverlegging Hondsbroeksche Pleij en regelwerk Pannerden Rijkswaterstaat
De maatregel Hondsbroeksche Pleij is opgeleverd.

24 e Voortgangsrapportage

27

De bouw van het regelwerk Pannerden moet voorkomen dat, als gevolg van de
uitvoeringsvolgorde van de Ruimte voor de Rivier-maatregelen, de afvoerverdeling
verandert (zie VGR17). De werkzaamheden ten behoeve van het regelwerk zijn
gereed. Op 24 januari 2014 vond het Q-teambezoek oplevering Ruimtelijke
Kwaliteit plaats.
Na het verwerken van enkele restpunten met betrekking tot het ontwerp, volgt de
mijlpaal oplevering in de tweede helft van 2014.
Ruimte voor de Rivier IJsseldelta – Provincie Overijssel / Rijkswaterstaat
De marktbenadering is op 19 augustus 2013 gestart. Gunning staat gepland voor
de tweede helft van 2014.
Er zijn beroepen binnengekomen op de in december 2013 vastgestelde
bestemmingsplannen, projectplannen en hoofdvergunningen. Nu het verweerschrift
is ingediend, wordt uitspraak van Raad van State eind 2014 verwacht.

24 e Voortgangsrapportage

28

5. Risicomanagement en auditing
5.1.

Toprisico’s op programmaniveau en beheersing

Risico’s kunnen leiden tot negatieve financiële gevolgen of tot vertraging van de
uitvoering van het programma. De risico’s op programmaniveau zijn gegroepeerd
naar inhoudelijke thema’s.
Het overzicht van risico’s wordt elk kwartaal geactualiseerd. Dan wordt nagegaan
of er nieuwe risico’s worden voorzien en of de kansen en/of gevolgen van
bestaande risico’s zijn gestegen dan wel gedaald. Op basis van die inzichten
worden vervolgens beheersmaatregelen getroffen om de kans van optreden of het
effect van de risico’s te verminderen.
Het programma stimuleert kennisdeling en het uitwisselen van best practices
tussen de projecten. Zo is er in mei 2014 een kennisdelingsdag georganiseerd voor
alle contractmanagers, technisch managers en managers projectbeheersing over
de beheersing van uitvoeringsrisico’s.
De programmarisico’s worden geclusterd naar de volgende thema’s:
•
Proces: omgeving- en organisatierisico’s die de voortgang van het programma
vertragen of de kosten verhogen;
•
Grond: risico’s die samenhangen met de bestemming en samenstelling van
grond;
•
Vastgoed: risico’s die samenhangen met de verwerving van de benodigde
gronden en opstallen;
•
Hydraulica: risico’s die te maken hebben met het niet realiseren van de in de
PKB gevraagde waterstanddaling;
•
Natuur: risico’s die samenhangen met vergunningverlening op basis van de
natuurwetgeving;
•
Markt en aanbesteding: risico’s die samenhangen met de aanbesteding en
uitvoering van de maatregelen door marktpartijen.
Op basis van de reguliere actualisatie van de risico’s is een top 3 aan tijdrisico’s en
een top 3 aan geldrisico’s voor het programma samengesteld, zie tabel 5.1 en 5.2.
De toprisico’s zijn allen endogene risico’s voor het programma. Bij het optreden
van endogene risico’s worden de budgettaire gevolgen ervan in beginsel binnen het
PKB-budget gedekt, de tijdsgevolgen kunnen invloed hebben op de verwachte
opleveringsdatum van een of meerdere maatregelen.
Per risico is de actuele verwachtingswaarde (kans van optreden * ingeschatte
consequenties naar tijd en geld) aangegeven en is aangegeven of deze
verwachtingswaarde ten opzichte van de vorige VGR is gestegen of gedaald.
Tabel 5.1: Top 3 programmarisico’s: Tijd
Risico

Verwachtingswaarde
(kans * gevolg)

1. VASTGOED: Gronden zijn niet tijdig beschikbaar,
waardoor uitvoering in de knel kan komen.

7 maanden (gestegen)

2. PROCES: Verschillen in interpretatie van beheeropgave
en discussies met beheerders t.a.v. te realiseren objecten
voordat zij beheer & onderhoud op zich willen nemen.

3 maanden (gelijk)

3. GROND: Ondanks gedegen onderzoek wordt er toch
gestuit op niet-gesprongen explosieven (toevalstreffers),
archeologie of verontreinigingen.

3 maanden (gelijk)

Tabel 5.2: Top 3 programmarisico’s: Geld
Risico

24 e Voortgangsrapportage

Verwachtingswaarde
(kans * gevolg)

29

1. GROND: Afwijkende (her)bruikbaarheid grond
(afwijking in grond fysisch/chemisch, volume of
bodemsamenstelling), wat op basis van vooronderzoek
door realisator niet redelijkerwijs te verwachten was.
2. GROND: Archeologische toevalsvondst tijdens de
uitvoering
3. PROCES: Claims van opdrachtnemers als gevolg van
optreden tijdrisico’s buiten hun verantwoording (niet
nakomen van verplichtingen als opdrachtgever)

€ 17,4 miljoen
(gestegen)

€ 8 miljoen (gestegen)
€ 5 miljoen (gelijk)

Toprisico 1 (Tijd): Gronden zijn niet tijdig beschikbaar, waardoor uitvoering in de
knel kan komen.
Dit risico werd afgelopen verslagperiodes ook onderkend, maar is qua omvang
groter geworden en daarom nieuw in de top tijdrisico’s.
De grondverwerving ten behoeve van het programma vordert gestaag. Er resteert
echter een aantal lastige dossiers die mogelijk een vertragend effect kunnen
hebben op de realisatie van de maatregel. De belangrijkste oorzaak hiervan is het
niet tijdig beschikbaar hebben van een herplaatsingslocatie (onder andere in
verband met de doorlooptijd van vergunningen op de nieuwe locatie of uitloop van
nieuwbouw).
Dit risico is actueel bij Millingerwaard (zie ook paragraaf 4.2.4) en kan ook bij
andere maatregelen waar nog niet alle vastgoed verworven is, spelen.
Beheersing van het risico vindt plaats doordat de realisatoren en het programma
zo veel als mogelijk faciliteren bij de aanvraag van vergunningen en het zoeken
naar en geschikt maken van herplaatsingsmogelijkheden.
Toprisico 2 (Tijd): Verschillen in interpretatie van beheeropgave en discussies met
beheerders t.a.v. te realiseren objecten voordat zij beheer & onderhoud op zich
willen nemen.
Dit risico is inhoudelijk en qua omvang niet gewijzigd ten opzichte van VGR23. De
beheersmaatregelen voor dit risico staan genoemd onder paragraaf 4.2.3.
Toprisico 3 (Tijd): Ondanks gedegen onderzoek wordt er toch gestuit op nietgesprongen explosieven (toevalstreffers), archeologie of verontreinigingen.
Ondanks dat dit risico qua omvang gelijk is gebleven, is het risico door wegvallen
van andere risico’s, nieuw in de top3 van tijdrisico’s.
Gedurende de uitvoering kan het gebeuren dat de opdrachtnemer (meer) stuit op
NGE’s, archeologische resten of verontreinigingen, waar op basis van
vooronderzoek geen rekening mee werd gehouden. Het ruimen, bergen en saneren
hiervan vraagt extra tijd.
Door bij aanbesteding te vragen om een robuuste planning, hoeft eventuele
vertraging niet direct gevolgen voor de einddatum te hebben. Daarnaast faciliteert
het programma op verzoek om doorlooptijden van het ruimen, bergen en saneren
te helpen bespoedigen.
Toprisico 1 (Geld): Afwijkende (her)bruikbaarheid grond (afwijking in grond:
fysisch/chemisch, volume of bodemsamenstelling), wat op basis van vooronderzoek
door realisator niet redelijkerwijs te verwachten was.
Als de grond qua samenstelling of volume blijkt af te wijken van wat er op basis
van vooronderzoek verwacht kon worden, worden er extra kosten gemaakt voor
transport (aan- en afvoer) en verwerking van grond. Voor het programma is dit
een groot risico, gezien de grote hoeveelheid grond die verzet wordt.
Beheersing van het risico vond onder andere plaats door tijdens de planstudie
grondonderzoeken uit te voeren. De uitkomsten hiervan zijn aan de markt
meegegeven, inclusief duiding van de resterende onzekerheden. Mocht het risico
desondanks toch optreden, dan zoeken realisator en programma (zonder in de

24 e Voortgangsrapportage

30

verantwoordelijkheid van opdrachtnemer te treden) naar efficiënte
verwerkingswijze van de aangetroffen grond.
Dit risico stond ook in VGR23 al in de top3 aan geldrisico’s, maar is qua
verwachtingswaarde toegenomen. Dit is deels te verklaren omdat de grondgerelateerde risico’s uit de planfase –welke is afgesloten– zijn overgeheveld naar
realisatierisico’s.
Toprisico 2 (Geld): Archeologische toevalsvondst tijdens de uitvoering
De reservering voor dit risico is fors toegenomen. De te verwachten kosten van het
lichten van het Koggeschip bij IJsseldelta lijken hoger dan waar aanvankelijk
rekening mee is gehouden. Vooruitlopend op de marktbenadering van dit
(deel)project, heeft het programma de reservering voor deze te maken kosten
verhoogd.
Beheersing van het risico vond in de projecten plaats door tijdens de
planstudiefase archeologisch vooronderzoek te doen. Mocht er desondanks tijdens
de uitvoering toch op een toevalsvondst gestuit worden, dan worden realisator
en/of programma betrokken om de vondst op een efficiënte wijze veilig te stellen
(bergen en/of toedekken).
Toprisico 3 (Geld): Claims van opdrachtnemers als gevolg van optreden tijdrisico’s
buiten hun verantwoording (niet nakomen van verplichtingen als opdrachtgever).
Het risico is qua omvang gelijk gebleven, maar nieuw in de top 3 vanwege het
wegvallen van het risico met betrekking tot ‘afwijkende constructies’ (zie onder).
Het programma en de realisatoren sturen op het beheersen van tijdrisico’s, om
derhalve zo veel als mogelijk haar verplichtingen jegens de opdrachtnemers na te
komen. Toch kan het voorkomen dat contractueel afgesproken randvoorwaarden niet
tijdig waargemaakt kunnen worden. De risicoreservering van € 5 miljoen is er ter
dekking van mogelijke claims binnen de verantwoordelijkheid van het programma (en
daarmee exogeen voor de realisator).
Ten opzichte van de toprisico’s uit VGR23 is een aantal risico’s beheerst of (in
verhouding) kleiner geworden en daarmee vervallen uit de huidige lijst met
toprisico’s:
De aanwezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te wijken van de
beschikbare (areaal)informatie. Dit kan leiden tot discussies over meerwerk.
Dit risico is gedeeltelijk opgetreden bij Kribben. Nu de discussies over de staat en
samenstelling van de kribben zijn opgelost, is de risicoreservering voor dit risico
fors naar beneden bijgesteld. Een deel van de daling wordt geboekt als opgetreden
risico (zie ook bijlage 3 – opgetreden programmarisico’s) en een deel van de
reservering valt vrij.
De realisator en opdrachtnemer verschillen van mening over de uitvoering van het
contract.
Dit risico is in omvang naar beneden bijgesteld, mede naar aanleiding van het
afronden van discussies bij enkele projecten waar issues speelden (zie ook
paragraaf 4.2.4). Daarmee valt het buiten de top3 aan tijdrisico’s.
Uitvoeringsknelpunten rondom grondverzet vanwege (aanvullende) eisen door
bevoegd gezag, toekomstige beheerders of eigenaren
Zoals hierboven onder toprisico 1 (geld) is beschreven, heeft er een verschuiving
van reservering met betrekking tot de grondrisico’s plaatsgevonden. Waar toprisico
1 (geld) in omvang is gestegen, is dit risico gedaald. Overall middelt dit uit.

24 e Voortgangsrapportage

31

5.2.

Onvoorzien programma

Deze paragraaf gaat in op de financiële risico’s van het programma. Dit betekent
niet dat de tijdrisico’s geen rol spelen. Deze tijdrisico’s worden net als de financiële
risico’s elk kwartaal bijgewerkt.
De optelsom van de financiële verwachtingswaarden van de individuele risico’s
voor het programma bepaalt het risicoprofiel per thema (benoemde risico’s).
Daarnaast is er een reservering voor onbenoemde risico’s. De optelsom van de
benoemde en onbenoemde risico’s vormt het totale onvoorzien op
programmaniveau (zie tabel 5.3).
Tabel 5.3: Kwantificering van onvoorzien in miljoen euro naar programmathema’s
Thema’s

PKB4 verwachtings- Verwachtingswaarde
waarde VGR23

Verwachtingswaarde VGR24

Proces

96,9

47

24,8

Grond

116,4

32,9

39,4

Vastgoed

40,1

2

5,3

Hydraulica

54,2

1

1

Natuur

11,2

0

0

-

0

0

Subtotaal benoemde
risico’s

318,8

82,9

70,5

Onbenoemde risico’s

65,4

63,8

50,5

Totaal onvoorzien

384,2

146,7

121

Markt &
Aanbesteding

Uit het overzicht blijkt dat het totaal onvoorzien op programmaniveau in de
verslagperiode per saldo met € 25,7 miljoen is gedaald, voortkomend uit een
daling van € 12,4 miljoen bij benoemde risico’s en een daling van € 13,3 miljoen
aan onbenoemde risico’s.
De daling van het onvoorzien wordt verklaard in de paragrafen 5.2.1 en 5.2.2.
5.2.1 Benoemde risico’s: per thema
Hieronder staan de grootste mutaties van de benoemde risico’s per thema
verklaard. De grootste mutaties zitten in het thema ‘proces’.
Proces
Voor de procesrisico’s is het financiële risicoprofiel in de verslagperiode afgenomen
met € 22,2 miljoen. De belangrijkste mutaties voor de procesrisico’s zijn:
Het risico ‘De aanwezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te wijken
van de beschikbare (areaal)informatie.’ is gedeeltelijk opgetreden bij
Kribben. Een deel van de daling wordt geboekt als opgetreden risico (zie
ook bijlage 3 – opgetreden programmarisico’s) en een deel van de
reservering valt vrij. Er blijft nog een restrisico over voor mogelijke andere
maatregelen waar het risico kan optreden.
-

-

Een van de twee risicoreserveringen voor afdrachten aan het
Rijksvastgoed- en ontwikkelbedrijf die in VGR23 nieuw waren opgevoerd, is
vervallen. Het blijkt dat deze afdracht contractueel al bij opdrachtnemers
was belegd en daarmee niet voor rekening van het programma komt.
Een nieuw risico is ‘Extra kosten voor programma als gevolg van Keermiddel
Tholen’. Dit betreft een correctie, daar per abuis een aantal elementen wel in
het SNIP3-ontwerp, maar niet in het SNIP3-budget meegenomen zijn.

24 e Voortgangsrapportage

32

Vooruitlopend op de gunning heeft het programma een risicoreservering
aangemaakt, waaruit eventuele overschrijding van het budget gefinancierd kan
worden.
Grond
Het risicoprofiel van de grondrisico’s is gestegen met € 6,5 miljoen ten opzichte
van VGR23. Dit wordt vooral verklaard door:
De te verwachten kosten voor het lichten van het Koggeschip bij IJsseldelta
lijken hoger dan waar aanvankelijk rekening mee is gehouden. Vooruitlopend
op de marktbenadering van dit (deel)project, heeft het programma de
reservering voor het risico ‘Watergerelateerde archeologische resten worden
gevonden tijdens de uitvoering’ opgehoogd.
Vastgoed
De stijging van het vastgoedprofiel met € 3,3 miljoen is een gevolg van het
opnemen van een extra risicoreservering voor de resterende vastgoedopgave,
opgebouwd uit de volgende risico’s:
Door uitspraak van de gerechtelijke macht zijn kosten van onteigening hoger
dan verwacht
Er moeten (als gevolg van ontwerpoptimalisaties) meer/aanvullende gronden
verworven worden dan waar rekening mee is gehouden in de vastgoedplanning
en –raming
De onderhandelingsprijs voor gronden- en vastgoedverwerving valt hoger uit
dan de taxatiewaarde.
Daarnaast is een vastgoedrisico vervallen dat in VGR22 was geïntroduceerd: “het
programma moet kosten betalen voor schadebeperkende maatregelen”. De kosten
voor eventuele schadebeperkende maatregelen kunnen opgevangen worden in het
vastgoedbudget, waardoor de risicoreservering vrijvalt.
Hydraulica
De risicoreservering onder het thema Hydraulica is gelijk gebleven.
Natuur; Markt & Aanbesteding
Voor de risicoprofielen van natuur en markt & aanbesteding worden net als in de
vorige verslagperiode geen risico’s voorzien met financiële gevolgen voor het
programma.
5.2.2 Onbenoemde risico’s
Het doel van de voorziening voor onbenoemde risico’s is om ruimte te bieden aan
onvoorziene tegenvallers welke ten laste komen van het programmabudget.
De onbenoemde risico’s bedragen 5% van het nog te realiseren budget (komt in
deze periode overeen met € 50,5 miljoen). Dit percentage is gebaseerd op
ervaringscijfers van andere grote projecten en programma’s.

5.3.

Auditing

In de verslagperiode zijn enkele interne audits uitgevoerd, in samenspraak met
realisatoren. Focus van deze audits waren het wijzigingenproces en de wijze
waarop het plan van aanpak door een realisator wordt nageleefd. Dit alles om
tijdens de realisatiefase grip te houden op de door te voeren wijzigingen.
Tevens is gestart met het toetsen van de werking van de kwaliteitsborging bij de
realisatoren. Uit een evaluatie is gebleken dat het instrument controleprotocol,
waarbij de realisatoren zich financieel verantwoorden inclusief een
controlverklaring voor wat betreft de uitgaven ten behoeve van het programma,
goed werkt. Deze werkwijze van controleprotocol wordt in 2014 voortgezet.

24 e Voortgangsrapportage

33

Een van de aanbevelingen van de ¾ review in 2013 was om de Reference Class
Forecast-methode (RCF)3 op te nemen. De toepassing van RCF als instrument, lijkt
op dit moment onvoldoende meerwaarde te hebben naast bestaande initiatieven
binnen Rijkswaterstaat. Diverse elementen van RCF maken al onderdeel uit van het
bestaande instrumentarium van Rijkswaterstaat.
RCF heeft echter wel een aantal elementen in zich die kunnen bijdragen aan
kennisdelen en het vergelijken van projecten en programma’s binnen
Rijkswaterstaat. Er lopen al initiatieven om deze elementen toe te passen waar dat
toegevoegde waarde heeft.

3

RCF is een methode om de uitkomst van een project te voorspellen door te kijken naar eerdere,
vergelijkbare situaties en hun resultaten. RCF is gebaseerd op theorieën van Daniel Kahneman en
Amos Tversky.

24 e Voortgangsrapportage

34

6.

De financiën van het programma

6.1.

Programmabudget en programmaraming

Alle maatregelen van het programma Ruimte voor de Rivier zijn, conform het
Basismodel Beheersing Grote Projecten, in de PKB gebudgetteerd volgens de
Project Ramingen Infrastructuur (PRI)-systematiek. Het budget is volgens die
systematiek in de PKB bepaald op € 2,2 miljard (prijspeil 2005) met een
bandbreedte van 37%. In de praktijk neemt, naarmate de voortgang vordert, de
scherpte toe en doen zich budgettaire mee- en tegenvallers voor. Conform de
Spelregels voor Natte Infrastructuurprojecten (SNIP) die het ministerie van
Infrastructuur en Milieu toepast, is bij de variantkeuze (SNIP2A) de bandbreedte
maximaal 25% en bij de projectbeslissing (SNIP3) maximaal 15%. De bandbreedte
neemt af naarmate meer SNIP3-(project)beslissingen zijn genomen.
Het programmabudget voor Ruimte voor de Rivier bedraagt d.d. 30 juni 2014
€ 2.370,3 miljoen, gelijk aan VGR23.
Tabel 6.1: het programmabudget en de programmaraming per 30 juni 2014
Ontwikkeling budget en raming (bedragen in €mln)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Budget

2.219,0

2.232,4

2.245,3

2.273,4

2.330,0

2.342,0

2.180,8

2.282,9

2.370,3

2.370,3

Raming

2.219,0

2.276,3

2.319,4

2.290,9

2.394,0

2.327,0

2.170,9

2.272,7

2.346,7

2.330,2

0,0

43,9

74,1

17,5

64,0

15,0-

9,9-

10,2-

23,6-

40,1-

Spanning

De programmaraming (prijspeil 2014) volgt op de bijgestelde ramingen per
maatregel op grond van de genomen projectbeslissingen, de in de verslagperiode
voorgelegde projectbeslissingen, het saldo van aanbestedingsmee- en tegenvallers
en de actualisering van het programmabrede risicoprofiel. De dynamiek van deze
elementen maakt de raming tot een momentopname.
De raming op 30 juni 2014 sluit op € 2.330,2 miljoen. Hiervoor geldt een
bandbreedte van 6,8% (in VGR23 was de bandbreedte 7,4%). Dit betekent dat de
verwachte uitgaven uitkomen tussen de € 2,2 miljard en € 2,5 miljard.
In vergelijking met VGR23 (€ 2.346,7 miljoen) is de raming per saldo naar
beneden bijgesteld met € 16,5 miljoen. Deze daling bestaat uit een samenstelling
van posten:
1. bijstelling diverse maatregelramingen € 9,2 miljoen
2. bijstelling van de risicovoorziening € -25,7 miljoen (zie hoofdstuk 5)
Grafisch ziet de ontwikkeling van het budget en de raming er als volgt uit.

24 e Voortgangsrapportage

35

Figuur 6.1: ontwikkelingen budget en raming

Grafische weergave ontwikkeling budget en raming (bedragen in € mln)

Budget (IBOI)

2.400,0

Raming

2.394,0

2.370,3

2.370,3

2.346,7

2.330,2

2.350,0
2.342,0
2.330,0

Mln euro

2.319,4
2.300,0

2.327,0
2.290,9
2.282,9

2.276,3

2.273,4
2.272,7

2.250,0

2.245,3
2.232,4
2.219,0

2.200,0
2.180,8
2.170,9
2.150,0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Jaren

Ten gevolge van de aanbestedingen van de maatregelen Volkerak Zoommeer
(deelcontract Primaire keringen), de Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en
Culemborgerwaard, Dijkverbetering Lek/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaard en
Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlandenis het
aanbestedingsresultaat toegenomen met € 21,9 miljoen. Het
aanbestedingsresultaat bedraagt tot en met de verslagperiode € 227,3 miljoen.

6.2.

Uitgaven en verplichtingen

Voor de planstudiefase zijn in de verslagperiode voor € 1,2 miljoen aan betalingen
gedaan voor met name de Zomerbedverlaging Beneden-IJssel (Ruimte voor de
Rivier IJsseldelta) en de dijkverbeteringen. Vrijwel alle planstudies zijn nu
afgerond.
De uitgaven voor de uitvoering bedragen in de verslagperiode € 280,3 miljoen.
Deze hebben betrekking op:
•
Betalingen voor de vastgoedaankopen. Deze lopen sinds 2007 via het
Groenfonds. Om de betalingen voor lopende vastgoedaankopen te kunnen doen,
is in de verslagperiode het saldo van het Groenfonds aangevuld met stortingen
van in totaal € 15 miljoen. Deze betaling is meegenomen in tabel 6.2. De
feitelijke vastgoeduitgaven door het Groenfonds bedroegen € 7 miljoen. De
grootste uitgaven werden gedaan ten behoeve van Cortenoever en
Voorsterklei, Noordwaard, Kribverlagingen, IJsseldelta, Dijkverbeteringen en
Veessen-Wapenveld.
•
Voorbereidende werkzaamheden voor de realisatie van de maatregelen (€ 2,0
miljoen).
•
Uitvoeringswerkzaamheden (€ 263,3 miljoen) uitgegeven.

24 e Voortgangsrapportage

36

Tabel 6.2 Uitgaven Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014
Uitgaven Ruimte voor de Rivier (bedragen in €mln)
VGR 22

VGR 23

VGR 24

Totaal uitgaven

t/m 30-06-2013 01-07-2013 t/m 01-01-2014 t/m t/m 30-06-2014
31-12-2013
30-06-2014
PKB-fase

50,8

-

-

50,8

Planstudie

94,6

1,5

1,2

97,3

Uitvoering

839,8

96,2

280,3

1.216,3

Verplichtingen buiten scope

10,9

-

-

10,9

996,1

97,7

281,5

1.375,3

Totaal Ruimte voor de Rivier

Tabel 6.3 Verplichtingen Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014

Verplichtingen Ruimte voor de Rivier (bedragen in €mln)

PKB-fase
Planstudie
Uitvoering
Verplichtingen buiten scope
Totaal Ruimte voor de Rivier

t/m VGR 22
VGR 23
VGR 24
verplicht
t/m 30-06-2013 01-07-2013 t/m 01-01-2014 t/m t/m 30-06-2014
31-12-2013
30-06-2014
50,8
50,8
106,2
0,3
0,2
106,8
1.249,3
231,3
71,5
1.552,0
10,9
10,9
1.417,2
231,6
71,7
1.720,5

Op 30 juni 2014 is in totaal voor € 1.720,5 miljoen aan verplichtingen aangegaan
(zie tabel 6.3).
Van de totaal aangegane verplichtingen is op de peildatum € 1.375,2 miljoen
betaald (zie tabel 6.2).
Voor enkele maatregelen is in de verslagperiode de marktbenadering voor de
realisatiefase nog niet afgerond. Bij de uitnodiging aan marktpartijen om in te
schrijven, wordt feitelijk al de verplichting aangegaan (alleen marktpartij en
bedrag zijn nog onbekend). Daarom wordt als ‘aan te gane verplichtingen’ het
geraamde totaalbedrag gemeld waar de aanbesteding loopt op de peildatum 30
juni 2014. Het bedrag van de ‘aan te gane verplichtingen’ is per 30 juni 2014
€ 248,2 miljoen.
Het saldo van aangegane verplichtingen (€ 1.720,5 miljoen) en ‘aan te gane
verplichtingen’ (€ 248,2 miljoen) per 30 juni 2014 is € 1.968,7 miljoen.

6.3.

Kasritme Ruimte voor de Rivier

In tabel 6.4 is het verwachte kasritme opgenomen. Deze reeks wordt regelmatig
geactualiseerd op basis van de voortgang van het programma. Omdat de daaruit
voortvloeiende begrotingsmutaties pas in de eerstvolgende wijzigingswet op de
begroting kunnen worden doorgevoerd, kan de geactualiseerde kasreeks afwijken
van de meerjarige beschikbare bedragen in de rijksbegroting. Indien de markt bij
de maatregelen die nog niet zijn gegund (zie paragraaf 4.2.1) de gevraagde
versnelling realiseert, heeft dit gevolgen voor de kasraming. Kasrealisatie zal in die
gevallen eerder plaatsvinden.
Op basis van de voorlopige kasprognose van het Project IJsseldelta heeft er een
verschuiving in het kasritme plaatsgevonden in jaren 2017 t/m 2020. Na gunning
zal de kasprognose worden geactualiseerd en eventueel het kasritme worden
bijgesteld.

24 e Voortgangsrapportage

37

Tabel 6.4: Kasritme Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014 (bron: begroting 2015)

Kasritme programmauitgaven Ruimte voor de Rivier (bedragen in €mln)
t/m

2014 2015

2016

2017 2018 2019 2020

Totaal

2013
1.095

370

377

282

140

45

39

23

2.370

Totaal Kasritme RvdR Deltafonds artikel 1.01.03 1.095

370

377

282

140

45

39

23

2.370

Rijksbegroting Deltafonds artikel 1.01.03
Mutatie VGR 24

6.4.

0

Ontvangsten

De verwachting is dat er in totaal € 128,7 miljoen aan ontvangsten zullen
binnenkomen, gelijk aan VGR23.
De agentschapsbijdrage 2007 van € 8,7 miljoen behoort wel tot de ontvangsten,
maar is geen onderdeel van de ontvangstentaakstelling van € 37 miljoen.
Tabel 6.5: Budget ontvangsten Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014

Ontvangsten budget Ruimte voor de Rivier
Totaal VGR 23
Vastgoed

Wijzigingen in
verslagperiode

Totaal VGR 24

30,0

-

30,0

EU-subsidies

6,5

-

6,5

Projectgebonden ontvangsten

83,5

-

83,5

Agentschapbijdrage 2007

8,7

-

8,7

128,7

-

128,7

Totaal programmabudget

In de verslagperiode is er € 5,9 miljoen ontvangen. Tabel 6.6 laat de volledige stand
van de tot nu toe gerealiseerde ontvangsten zien.
Tabel 6.6: Gerealiseerde ontvangsten Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014

Ontvangsten Ruimte voor de Rivier (bedragen in €mln)
t/m VGR 21

Projectgebonden ontvangsten

VGR 23

VGR 24

Totaal ontvangen

t/m 30-06-2013 01-07-2013 t/m 01-01-2014 t/m t/m 30-06-2014
31-12-2013
30-06-2014
2,3
1,3
3,0
6,6

Agentschapbijdrage 2007

8,7

-

-

8,7

Vastgoed

2,0

6,9

2,6

11,5

EU-subsidies

5,3

0,3

0,3

5,9

18,3

8,5

5,9

32,7

Totaal

6.5.

Monitoring post onvoorzien

Tabel 6.7: Benutting onvoorzien Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014

Onvoorzien Ruimte voor de Rivier (bedragen in € mln)
Totaal VGR 24
Budget onvoorzien (stand PKB deel 4)

384,2

Onttrekking tot verslagperiode

244,8

Onttrekking in verslagperiode

20,1

Restant budget onvoorzien

119,3

De mutatie in het budget onvoorzien van € -20,1 miljoen is als volgt te verklaren:
•
‘Afwijking areaalgegevens Kribben fase 3’ waarvan € 15 miljoen ten laste
van programma-onvoorzien

24 e Voortgangsrapportage

38

•
•

‘Opgetreden exogene grondrisico’s maatregelen’ ter grootte van € 5 miljoen
Verhoging van € 0,2 miljoen (totaal nu € 2,0 miljoen) aan ‘opgetreden
exogene risico’s maatregelen (divers)’.

Het totaal aan opgetreden programmarisico’s tot en met de verslagperiode staat in
bijlage 3.
6.6.

Interne kosten

Om inzicht te geven in de integrale kosten wordt in deze paragraaf aangegeven
hoeveel budget voor de interne kosten van Ruimte voor de Rivier in de begroting is
opgenomen.
Het budget van de interne kosten op peildatum 30 juni 2014, in totaal € 141
miljoen, is verantwoord op DF 01.01.03 voor een bedrag van € 71 miljoen, op DF
05.01.02 voor een bedrag van € 23,8 miljoen en op DF 01.02.01 € 46,2 miljoen.
Tabel 6.8: Apparaatbudget Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014

Apparaatbudget Ruimte voor de Rivier (bedragen in €mln)
Totaal VGR 23

Mutaties
verslagperiode

Totaal VGR 24

Apparaatkosten DF 01.01.03

71,0

-

71,0

Apparaatkosten DF 05.01.02

23,8

-

23,8

Apparaatkosten DF 01.02.01

46,2

-

46,2

141,0

-

141,0

Totaal apparaatkosten RWS

Tabel 6.9: Apparaatuitgaven Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014

Apparaatuitgaven Ruimte voor de Rivier (bedragen in €mln)
t/m VGR 22

VGR 23

VGR 24

Totaal uitgaven

t/m 30-06-2013 01-07-2013 t/m 01-01-2014 t/m t/m 30-06-2014
31-12-2013
30-06-2014
Apparaatkosten DF 01.01.03

71,0

-

-

Apparaatkosten DF 05.01.02

23,1

-

-

71,0
23,1

Apparaatkosten DF 01.02.01

6,6

5,9

6,6

19,1

Totaal apparaatkosten RWS

100,7

5,9

6,6

113,2

Tabel 6.10 Apparaatverplichtingen Ruimte voor de Rivier per 30 juni 2014

Apparaatverplichtingen Ruimte voor de Rivier (bedragen in €mln)
t/m VGR 22
t/m 30-06-2013
Apparaatkosten DF 01.01.03
Apparaatkosten DF 05.01.02
Apparaatkosten DF 01.02.01
Totaal apparaatkosten RWS

24 e Voortgangsrapportage

VGR 23
01-07-2013 t/m
31-12-2013
71,0
-

23,1
12,5
106,6

0,0

VGR 24
verplicht
01-01-2014 t/m t/m 30-06-2014
30-06-2014
71,0
12,2
12,2

23,1
24,7
118,8

39

Bijlage 1: Communicatie met het parlement
1 januari 2014 – 30 juni 2013
Een overzicht van de stukken die de minister van Infrastructuur en Milieu en de
staatssecretaris van Economische Zaken in de verslagperiode over het programma
aan de Eerste en Tweede Kamer hebben gezonden.
•

•

•

Op 25 februari 2014 heeft de minister van I&M per brief vragen van
verschillende fracties beantwoord inzake het Besluit tot toepassing van de
Rijkscoördinatieregeling ten behoeve van het Programma Inhaalslag
Stroomlijn (Kamerstuk 31 710 nr.29)
Op 27 maart 2014 zond de minister van I&M, mede namens de
staatssecretaris van EZ, de 23e voortgangsrapportage Ruimte voor de
Rivier over de periode 1 juli 2013 tot 31 december 2013 en een
aanbiedingsbrief naar de Tweede Kamer (TK 30080, nr.69)
Op 2 juni 2014 zond de minister van I&M antwoorden op de schriftelijke
Kamervragen naar aanleiding van de 23e Voortgangsrapportage naar de
Tweede Kamer (TK 30080, nr.70)

24 e Voortgangsrapportage

40

Bijlage 2a: Budgethistorie PKB-fase (2002–2006)

Budgetmutaties en IBOI indexering PKB-fase
Mutatie

PKB/TB
Geen scopewijzigingen
Saldo scopewijzigingen
Geen tegenvallers
Saldo mee- en tegenvallers
Overheveling budget naar projecten in
uitvoering
Budget uit PKB-overig agv
projectbesluit Hondsbroeksche Pleij +
Zuiderklip
Toevoeging budget Hondsbroeksche
Pleij agv projectbesluit
Hondsbroeksche Pleij
Toevoeging budget Zuiderklip agv
projectbesluit Zuiderklip
Correctie vanwege prijsdruk door
ontwikkelingen in de bouw en
doelmatig aanbesteden; verdeeld over
Hondsbroeksche Pleij -1,0, Zuiderklip
0,1; PKB overig -11,5 alle pp 2002)
Toevoeging vanuit Noodoverloop
EU en projectgebonden ontvangsten
Correctie aanbestedingsmeevallers
Correctie op afrondingenverschillen
Saldo technische mutaties
Totaal PKB / lopende projecten
IBOI 2002-2006
Totaal

Bedrag
Bedrag
Bron: VGRpp’02 (mln gecommuniceerd nr
€)
in Tweede Kamer
1.987,0
1.900 (1,9 mrd) Basis
117,0-

117 (pp2002)

1

49,5-

-51,5 (pp2004)

4

44,7

46,5 (pp2004)

4

4,8

5,0 (pp2004)

4

12,6-

-13,1(pp2004)

4

191,5
95,8
18,20,4
139,9
2.126,9
105,6
2.232,4

200 (pp2005)
100 (pp2005)
-19 (pp2005)
0,4 (pp 2006)

6
6
6
9

Prijsindexpercentages
2002-2003

2,75%

2003-2004

1,23%

2004-2005

0,39%

2005-2006

0,66%

24 e Voortgangsrapportage

41

Bijlage 2b: Budgethistorie planstudie- en uitvoeringsfase (vanaf 2007)
Budgetmutaties (€ mln. incl. BTW)
Mutatie

Bedragen

PDR (pp 2006)

2.232,4

Geen scopewijzigingen
Saldo scopewijzigingen
Geen tegenvallers
Saldo mee- en tegenvallers
Technische mutaties 2007
Saldo technische mutaties
Totaal
IBOI 2006-2007
IBOI 2007-2008
IBOI 2008-2009
IBOI 2009-2010
IBOI 2009-2010 correctie
IBOI 2010-2011
IBOI 2011-2012
IBOI 2012-2013
Saldo prijsindexeringen
Totaal
Hanzelijn
Administratieve aanvulling
Overheveling HWBP
Toezegging financiering Noordwaard (EHS, KRW)
Terugboeking overheveling HWBP
Toezegging financiering KRW Lent
Toezegging financiering KRW Nederrijn
Administratieve mutatie
Overheveling synergiebudget PDR-KRW
Budgetkorting n.a.v. regeerakkoord
Ontvangstentaakstelling
PDR-organisatie en AGB
Planstudie
Uiterwaardvergraving Vianen
Nederrijn EHS
KRW gelden Kribverlaging Waal
DLGM gelden Kribverlaging Waal
Administratieve mutatie
Rijk begrotingsartikel 11 bypass
budget Nota Ruimte bij provincie Overijssel
Rijk begrotingsartikel 11 bypass aanvulling
Bijdrage provincie Overijssel/gemeente Kampen
Bijstelling bijdrage provincie Overijssel/gemeente Kampen
Totaal (pp 2013)

0,4
0,4
2.232,8
12,4
38,1
42,7
4,2
4,017,0
28,7
23,5
162,7
2.395,5
10,08,7
4,08,9
4,0
5,0
2,5
0,6
0,5
10,763,5109,921,64,0
0,5
8,3
14,2
0,751,7
22,4
3,3
95,6
35,02.370,3

Prijsindexpercentages
2006-2007
2007-2008
2008-2009
2009-2010
2010-2011
2011-2012
2012-2013

24 e Voortgangsrapportage

Bron:
VGR-nr
VGR 9
+ PKB4

10

10
12
14
16
17
19
21
22

12
13
14
15
16
16
17
17
18
18
18
18
18
19
19
19
19
21
21
21
22
22
23

0,44%
1,48%
2,14%
0,00%
1,41%
1,89%
1,66%

42

Bijlage 3: Opgetreden programmarisico’s Ruimte voor de Rivier
Totaal opgetreden risico’s Ruimte voor de Rivier

Schadeclaim gemeente Nijmegen

(€ miljoen, Bron:
incl. BTW) VGR-nr
9
48,5

Tweede stadsbrugpijler Nijmegen

10,8

13

Correctie PKB-fase

2,0

14

Aankoop steenfabriek Elst

5,0

14

Afkoop B&O kosten van gemeenten en waterschappen

20,0

16

Uitvoering overlaat Pannerden

3,0

17

Meerkosten bij SNIP 3 Langsdammen

26,1

19

Meerkosten bij SNIP 3 Kribben Fase III

2,9

19

Afkoop B&O kosten natuurbeheerorganisaties

25

20

Opgetreden exogene risico’s maatregelen (divers)
Aanvullende maatregelen voor Zomerbedverlaging

2
50

20, 21, 23,
24
21

Meerkosten bij SNIP 3 dijken

10,5

21

Dekking realisatiekosten Veessen + Cortenoever en
Voorsterklei, nog ontbrekend in projectramingen
Versterking van de brugpijlers door ProRail bij Lent

29,7

22

7,7

22

Meerkosten SNIP5 Dijkverbetering Oude Maas /
Hoeksche Waard en Voorne Putten
Opgetreden exogene grondrisico’s maatregelen

1,8

23

5

24

Afwijking areaalgegevens Kribben fase 3

15

24

Totaal opgetreden risico’s

264,9

24 e Voortgangsrapportage

43