Datum

3 0 MAART 2020

Ons kenmerk

Postbus 58285, 1040 HG Amsterdam

SBK/101098/PL
Pagina

Aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
De heer drs. W. Koolmees
Postbus 90801
2509LV Den Haag

Onderwerp

Reactie UWV op advies Stichting van de Arbeid 'Keuze voor zekerheid'

Geachte heer Koolmees,
Hierbij sturen we u onze reactie op het advies van de Stichting van de Arbeid (STAR) 'Keuze voor
zekerheid' (maart 2020) over een publieke arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen.
We nemen in voorliggende brief geen positie in betreffende de vraag naar de wenselijkheid van het
invoeren van een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen zonder
personeel. We volstaan met het schetsen van de belangrijkste beleids- en uitvoeringskwesties die
opkomen naar aanleiding van bovengenoemd advies van de STAR die naar onze opvatting serieuze
aandacht verdienen bij de nadere uitwerking en implementatie. Wij hebben uw ambtenaren een
meer gedetailleerde reactie op specifieke aspecten van het advies van de STAR gezonden.
Advies UWV: zoveel mogelijk aansluiten bij de eenvoud van de WAZ
Zoals u weet kende ons sociale zekerheidsstelsel in de periode van 1998 tot medio 2004 een
verzekering voor zelfstandigen: de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ).
De WAZ was gebaseerd op de WAO; dat gold ook voor de uitvoeringsprocessen. De uitvoering van
de WAZ was belegd bij UWV. Vanaf medio 2004 is de toegang tot de WAZ-verzekering gesloten en
voert UWV de WAZ enkel nog uit voor lopende uitkeringen.
Kenmerkend voor de WAZ was zijn eenvoud:
Wachttijd: voor iedere zelfstandige gelijk (één jaar, in aansluiting op de toen geldende periode
van de verplichte loondoorbetalingsperiode bij ziekte);
Eén jaarlijks door SZW vastgesteld premiepercentage (met het toepassen van een franchise);
Premiegrondslag en uitkeringsgrondslag voor iedereen gelijk;
Claimbeoordeling: in lijn met de beoordeling van de WAO;
Uitkeringshoogte voor iedereen gelijk (vast percentage van de uitkeringsgrondslag, waarbij het
percentage varieert met de arbeidsongeschiktheidsklasse, in lijn met de WAO) en gemaximeerd
tot 70% van het wettelijk minimumloon;
Re-integratietaak ná claimbeoordeling belegd bij de uitvoerder UWV. Geen re-integratietaak
UWV tijdens de wachttijd.
De toepassing van de franchise in de WAZ-premiestelling was indertijd een belangrijk kritiekpunt.
Deze systematiek leidde er immers toe dat de financiering van alle WAZ-lasten op de schouders

Pagina 2

terechtkwam van enkel de groep verzekerden met een inkomen boven de franchise. Bijgevolg
ontstond een relatief hoge WAZ-premie, zeker in relatie tot de maximale hoogte van de uitkering.
Het lijkt ons verstandig om aan te sluiten bij hetgeen vroeger, door zijn eenvoud, goed uitvoerbaar
was. Wij adviseren u dan ook om bij het opnieuw inrichten van een
arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen zoveel mogelijk aan te sluiten bij de WAZ,
met uitzondering van de toepassing van een franchise bij de premieberekening. Verder ligt het
voor de hand om rekening te houden met de WIA die de WAO vervangt vanaf 2005. Een zo
eenvoudig mogelijke structuur van de nieuwe verzekering en aansluiting op bestaande processen
dragen bij aan de uitvoerbaarheid. Bovendien vergemakkelijkt dit een snelle invoering.
Beoordeling advies STAR in het licht van bovengenoemd advies
In het navolgende geven we een schets van uitvoeringsaspecten op de punten waar het advies van
de STAR afwijkt van ons advies om zoveel mogelijk (en nodig) aan te sluiten bij de WAZ.
Kring van verzekerden
De STAR adviseert om in beginsel over te gaan tot een verzekering voor zelfstandigen zonder
personeel (zzp) en doet de suggestie om te laten onderzoeken of zelfstandigen met personeel
(zmp) ook onder de nieuwe verzekering kunnen komen te vallen.
De STAR onderbouwt haar keuze op dit punt niet. Hoewel sommige zmp'ers weliswaar andere
verzekeringsmogelijkheden hebben (directeuren-grootaandeelhouders onder de zmp'ers kunnen
zichzelf op de loonlijst laten zetten en zo onder de loondoorbetaling vallen) maken zmp'ers hier
niet generiek gebruik van.
UWV stelt vast dat het uitsluiten van zmp'ers de uitvoering ingewikkelder maakt. Het beperken van
de doelgroep tot zzp'ers zal in de uitvoering leiden tot afbakeningskwesties. Tevens betekent deze
beperking dat wisselen van zzp'er naar zmp'er (en andersom) leidt tot afwisselend wél of niet
verplicht verzekerd zijn.
UWV vraagt zich af wie de afbakening (verzekerdengroep) gaat registreren en bijhouden. De STAR
gaat uit van premie-inning bij de Belastingdienst. In dat geval zal de Belastingdienst mogelijk een
verzekerdenadministratie moeten bijhouden of per verzekerde die zich bij UWV meldt gegevens
moeten doorgeven. Daarnaast heeft UWV totaalgegevens van verzekerde zelfstandigen nodig om
een premie te kunnen berekenen en om aan fondsbeheer te kunnen doen. Een alternatief zou
kunnen zijn dat UWV bij elke arbeidsongeschikte verzekerde die zich bij ons meldt aan de
Belastingdienst gaat vragen of betrokkene tot de verzekerde populatie behoort en wat betrokkene
verdiende.
Los van bovengenoemde punten wijzen we verder op een belangrijke bovenliggende kwestie: het
afbakenen van werknemers ten opzichte van zzp'ers. Dit is een lastige kwestie, blijkend uit het
zogenoemde DBA-dossier (deregulering beoordeling arbeidsrelatie).
Keuzemogelijkheden
De STAR komt in haar advies met een aantal keuzemogelijkheden: wachttijd, opt out onder
specifieke voorwaarden. Deze keuzemogelijkheden maken de verzekering en de uitvoering ervan
ingewikkeld. Ze kunnen bovendien leiden tot - mogelijk ongewenste - selectieprocessen (zzp'ers
met hoog resp. laag risico kiezen voor een kortere resp. langere wachttijd) met navenante effecten
op de premiehoogte.

u"vV V

Pagina 3

Wachttijd zelfstandigen versus werknemers
Een wachttijd voor zelfstandigen (default een jaar; keuzemogelijkheden: half of twee jaar) die
afwijkt van de wachttijd voor zieke werknemers (op dit moment twee jaar) creëert ingewikkelde
samenlopen voor mensen die tegelijkertijd zowel werknemer als zelfstandige zijn. Eenzelfde
uitvoeringsprobleem doet zich voor in het geval betrokkene frequent switcht tussen zelfstandige en
werknemer.
Re-integratie tijdens wachttijd
De STAR adviseert om zo vroeg mogelijk te starten met re-integratie. Hierbij ziet de STAR een rol
voor UWV tijdens de wachttijd op het terrein van re-integratie en verzuimbegeleiding aan zzp'ers.
Het is ons niet duidelijk welke dienstverlening de STAR hierbij voor ogen heeft. Volgens UWV willen
de meeste zelfstandigen terug naar het eigen bedrijf. Het ligt dan ook meer voor de hand om in de
uitwerking een rol weg te leggen voor private organisaties op het terrein van Arbowetgeving die de
zelfstandigen kunnen helpen bij het terugkeerproces.
Mocht in de uitwerking onverhoopt toch een rol voor UWV in de wachttijd worden weggelegd, dan
zal SZW eerst duidelijk moeten aangeven welke dienstverlening wordt verwacht. Daarnaast wijzen
we op voorhand op het te verwachten forse beslag op schaarse capaciteit aan verzekeringsartsen
en arbeidsdeskundigen waarmee dit gepaard zal gaan.
Opt out
De in het advies van de STAR opgevoerde mogelijkheid voor opt out creëert de noodzaak voor een
toetsingskader en het toetsen aan de hand van dit toetsingskader. Ook dit aspect bemoeilijkt de
uitvoering. Het adviesrapport van de STAR bevat, behalve het noemen van enkele uitgangspunten,
geen uitwerking van de toetsingsonderdelen en bijhorende normen. Ook wordt niet ingegaan op de
vraag wie straks de private verzekeringspolissen zal moeten toetsen aan de hand van dit
ontwikkelde toetsingskader.
De STAR stelt dat de private verzekering minstens dezelfde premie en dekking moet hebben als de
publieke verzekering. Langs deze weg lijkt de publieke premie de private premie te gaan bepalen.
UWV adviseert om na te gaan of dat juridisch houdbaar is.
Het opstellen van een toetsingskader is geen sinecure. De toetsingscriteria moeten de mogelijkheid
bieden om verschillende soorten verzekeringspakketten tegen elkaar af te wegen. Daarbij geldt dat
het resultaat van de toetsing een rechtsgevolg heeft; de zelfstandige krijgt immers al dan niet
toestemming voor opt out. Het ligt niet voor de hand dat deze toetsende rol wordt neergelegd bij
UWV. UWV is immers de beoogde uitvoerder van de verplichte publieke verzekering en zal door de
zelfstandigen en/of private verzekeraars mogelijk niet worden gezien als een onafhankelijke
toetser.
UWV adviseert u om een eenvoudigere opt out variant nader te laten verkennen: een opt out voor
zelfstandigen die een private verzekering kunnen afsluiten tot aan de AOW-gerechtigde leeftijd.
Opt out kan interessant zijn voor zelfstandigen die een aanvullende private verzekering willen (met
een hogere dekking en/of kortere wachttijd) en die daarom onvoldoende hebben aan de publieke
minimumverzekering. Een dergelijke opt out houdt ook in dat re-integratie in één hand ligt: UWV
(in geval van publieke verzekering) of een private verzekeraar (in geval van opt out). Opt out
voorkomt dat verzekerden die een aanvullende verzekering willen een publieke
minimumverzekering én een private aanvullende verzekering moeten sluiten (met gedeelde
verantwoordelijkheid voor re-integratie als onwenselijk gevolg). Ook deze alternatieve opt out kan
mogelijk leiden tot risicoselectie met bijhorende premie-effecten. Bezien kan worden welke
maatregelen dergelijke ongewenste effecten kunnen beperken (o.a. maximering publieke premie).

Pagina 4

Lopende private verzekeringen en lopende uitkeringen
Tot slot vragen we uw aandacht voor het volgende.
In het advies van de STAR is opgenomen dat zelfstandigen de keuzemogelijkheid krijgen om
lopende private polissen te continueren vanaf datum inwerkingtreding van de verplichte publieke
arbeidsongeschiktheidsverzekering. De STAR maakt hierbij geen uitzondering voor private
verzekeringspolissen met een technische eindleeftijd. Gevolg zal zijn dat zelfstandigen die kiezen
voor continuering van een private verzekering met technische eindleeftijd, bij het bereiken van
deze leeftijd alsnog instromen in de verplichte publieke verzekering.
Verder is opgenomen dat met private verzekeraars financiële afspraken moeten worden gemaakt
over de mogelijke overgang van zelfstandigen die op het moment van overgang een private
uitkering ontvangen.
Het STAR-advies laat hiermee het vraagstuk open staan van de financiering van lopende
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (zogenoemde 'brandende huizen') op zowel het moment van
inwerkingtreding van de nieuwe publieke verzekering als op de momenten waarop zelfstandigen
besluiten om de lopende private verzekering te stoppen en in te stromen in de verplichte publieke
verzekering. Bij de tweede genoemde groep kan het gaan om lopende uitkeringen bij de overstap
naar de publieke verzekering op basis van verzekeringspolissen zonder technische eindleeftijd,
verzekeringspolissen met een technische eindleeftijd waarbij deze leeftijd nog niet is bereikt en
verzekeringspolissen met een technische eindleeftijd waarbij deze leeftijd is bereikt.
Normaal gesproken zijn dergelijke lopende uitkeringsgevallen uitgesloten van een nieuwe
verzekering. UWV vraagt SZW om een expliciet beleidsbesluit hieromtrent. SZW wordt gevraagd
om dit vraagstuk mede te bezien in relatie tot de vormgeving van de opt out mogelijkheid. UWV is
van mening dat voorkomen moet worden dat ná de datum van inwerkingtreding via de opt out
zelfstandigen alsnog nieuwe private verzekeringspolissen met een technische eindleeftijd kunnen
afsluiten. Zo kan worden voorkomen dat er een ongewenste lappendeken van verzekeringen en reintegratieverantwoordelijken ontstaat omdat zelfstandigen dan een periode privaat verzekerd zijn
en vanaf de technische eindleeftijd publiek.
Indien 'brandende huizen' worden toegelaten tot de publieke verzekering, zal dat naar verwachting
een toeloop in het begin veroorzaken. Dit zal zeker gevolgen hebben voor de uitvoeringscapaciteit.
Daarnaast heeft het een premie verhogend effect. Mogelijk kan dit voor u aanleiding zijn om
gedurende de eerste jaren te kiezen voor een rijksbijdrage in het nieuw op te richten fonds, om
langs deze weg te regelen dat de fondspremie niet meteen op lastendekkend niveau hoeft te
worden vastgesteld.

gd Paling
V..rzitter Raad van Bestuur

Uitvoerbaarheid van de premieheffing van de door StvdA voorgestelde verzekering
Het innen van de premie wordt in het voorstel van de Stichting van de Arbeid belegd bij de
Belastingdienst. Inderdaad is de Belastingdienst een voor de hand liggende partij voor het heffen van
een dergelijke premie, indien deze in hoofdzaak gebaseerd is op gegevens die in de systemen van de
Belastingdienst voorhanden zijn. Daarbij valt vooral te denken aan de winst en het resultaat uit
overige werkzaamheden, als onderdeel van het verzamelinkomen.
Bij het vormen van het beleidsvoorstel is uitgebreid overleg geweest tussen de Stichting en de
Belastingdienst over de technische mogelijkheden en over welke vormgeving van het voorstel meer
en welke vormgeving minder moeilijkheden in de uitvoering met zich meebrengt.
De Belastingdienst doet alleen formele uitspraken over de uitvoerbaarheid van regelingen door
middel van een uitvoeringstoets op een voldoende uitgewerkt wetsvoorstel. Dat is hier niet aan de
orde. Het is wel mogelijk in te schatten wat beter en minder goed uitvoerbaar zal zijn.
De kale hoofdvariant is die waarbij de bestaande aangifte-informatie over de winstgenieter of ROWer gebruikt wordt voor een berekening waar de premie uit voortvloeit. Dit lijkt op de systematiek die
ook wordt gehanteerd bij de premie inning van de Zorgverzekeringswet (Zvw). De premievaststelling
is achteraf, als het inkomen bekend is, en is ook niet aan andere criteria dan fiscale verbonden. De
beschikkingen vloeien dus rechtstreeks voort uit de aangifte en de aanslag inkomstenbelasting.
Deze hoofdvariant zou voor de Belastingdienst onder meer betekenen dat een
beschikkingensysteem moet worden ingericht, gekoppeld aan de inning van de premiebedragen, en
dat uitvoering moet worden gegeven aan bezwaar, beroep en dienstverlening. De uitvoering
daarvan lijkt mogelijk, maar vergt, gelet op het overvolle ICT-portfolio van de Belastingdienst en de
complexiteit hiervan, een lange lead time. Extra vraag in dit volle portfolio betekent ook dat er
onzekerheid over de invoering, en het moment van invoering, ontstaat.
Als deze toch al lastige hoofdvariant in de vormgeving wordt uitgebreid met elementen die niet
voortvloeien uit de aanslag ontstaat aanvullende complexiteit. Dit is met de Stichting gedeeld.
Daarbij kan worden gedacht aan de vormgeving van de werkingssfeer (bijvoorbeeld het toevoegen
van de dga zonder personeel en de meewerkende echtgenoot), de toebedeling van de
beoordelingstaak verzekeringsplicht (UWV of Belastingdienst), de beschrijving van de premiegrondslag en het eventueel inrichten van een systeem van voorlopige premie-aanslagen. Ook een
opt-out, uitzonderingen onder voorwaarden (gemoedsbezwaarden) en een uitzondering voor
zelfstandigen met personeel roept flink veel eigen complexiteit op. De voorgestelde
premiedifferentiatie die samenhangt met een vrij te kiezen wachttijd van 26, 52 of 104 weken pakt,
als voorbeeld, als volgt uit: naast het uitvragen van de fiscale informatie moet de Belastingdienst
hiervoor een apart aanvraagsysteem inrichten, gevolgd door gedifferentieerde premiebeschikkingen
waar bezwaar tegen openstaat, alsmede een koppeling met de uitkerende instantie, die rekening zal
moeten houden met de gekozen wachttijd. Door de sterkere band tussen de verzekerde en de
Belastingdienst als premieheffer wordt het proces rondom deze relatie veel zwaarder. Er is meer
klantcontact, meer berichtenverkeer en er zijn meer mogelijke elementen waarover mogelijk
bezwaar kan worden ingediend. Als eenvoudig voorbeeld: wanneer iemand bij de aanvraag
geopteerd heeft voor de korte wachttijd, maar in gebreke is gebleven de hogere premie te betalen,
wat is dan de geldende wachttijd? Daarbij is relevant dat als er een koppeling is tussen de uitkering
en keuzes of uitzonderingen bij de premieplicht, dit een time-lag oplevert: pas ruim na afloop van
het belastingjaar (soms tot 4 jaar) kan UWV de premiegegevens van de Belastingdienst ontvangen.
Tot slot kent het voorstel van de Stichting elementen waarbij een uitzondering gekoppeld is aan een
inhoudelijke beoordeling: er is een toetsingskader dat bepaalt of iemand een passende private
verzekering heeft, en een kader dat bepaalt of iemand agrariër is. Wordt hieraan voldaan dan is er

geen verzekeringsplicht. De Belastingdienst is niet de aangewezen instantie om deze beoordeling te
doen.
De conclusie is dat het voorstel van de Stichting aan de toch al zware hoofdvariant elementen
toevoegt die ieder afzonderlijk zeer complex zijn, terwijl er geen indicatie wordt gegeven hoe met
deze complexiteit wordt omgegaan. De opeenstapeling van al deze elementen zorgt ervoor dat het
niet te verwachten is dat de regeling goed uitgevoerd kan worden door de Belastingdienst. Dit zou
echter pas bij een voldoende uitgewerkt voorstel blijken uit de Uitvoeringstoets.