4
Vragenuur: Vragen Van Toorenburg
Vragen van het lid Van Toorenburg aan de minister van
Justitie en Veiligheid over het lastigvallen van 55-plussers
door oplichters.
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Van Toorenburg
namens het CDA voor haar vraag over het lastigvallen van
55-plussers door oplichters. De vraag is gericht aan de
minister van Justitie en Veiligheid, die ik ook van harte
welkom heet. Mevrouw Van Toorenburg.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het zijn eigenlijk allemaal
bedroevende berichten waar we vandaag in dit mondelinge
vragenuur over spreken. Dat geldt ook voor het bericht waar
ik nu met de minister van Justitie over wil spreken. Ruim
een kwart van onze senioren blijkt namelijk het slachtoffer
te zijn van hele gewiekste babbeltrucs. Een vijfde blijkt ook
daadwerkelijk te zijn opgelicht. Dat volgt uit een onderzoek
van KBO-PCOB, de katholieke en protestant-christelijke
bonden van ouderen. Die hebben een onderzoek gedaan
onder ruim 1.300 senioren van 55 jaar en ouder. Hele
trukendozen blijken te zijn opengetrokken, want niets is die
oplichters te gek. Er was zelfs een bende actief die bloed
kwam afnemen bij kwetsbare ouderen, en uiteindelijk
roofden ze het hele huis leeg. Er is een bende actief op
bloed, maar er zijn veel meer bendes actief, heel schrijnend.
Wat vooral ook heel schrijnend is, is dat oudere mensen
niet eens aangifte durven te doen, omdat ze zich zo
verschrikkelijk schamen dat ze erin getuind zijn. Eigenlijk
zijn ze daardoor twee keer het slachtoffer. We kunnen niet
vaak genoeg tegen al deze ouderen zeggen: doe alsjeblieft
aangifte. Maar ze durven het niet en het blijkt af en toe ook
heel erg moeilijk te zijn om aangifte te doen, want ook dat
moet bijna allemaal weer via internet.
Hulde voor KBO-PCOB dat ze proberen mee te werken aan
een oplossing door senioren weerbaarder te maken,
weerbaarder tegen oplichters aan de deur, via de telefoon
of via internet. De organisatie geeft trainingen en heeft zelfs
een app ontwikkeld waarmee mensen kunnen oefenen. De
vraag vandaag aan deze minister is: wat gaat het kabinet
doen om deze mensen te helpen? Hoe gaat het kabinet zij
aan zij strijden om ervoor te zorgen dat mensen niet vaker
slachtoffer worden, maar ook om ze recht te doen wanneer
ze slachtoffer zijn geweest?
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan de minister.

Minister Grapperhaus:
Voorzitter. Het is heel belangrijk dat ouderen weerbaar zijn
tegen internetcrime en dus ook tegen die vermaledijde
babbeltrucs, fysiek, maar ook mentaal. Ik heb daarom
ongeveer een jaar geleden de motie van het lid Krol

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Toorenburg

omarmd, met algemene stemmen in uw Kamer ook
aangenomen, om eraan te werken dat we ouderen helpen
om in algemene zin meer weerbaar te worden tegen die
internetcriminaliteit en al de trucs die daarmee gepaard
gaan en hen daar ook handvatten voor te bieden. Dat heeft
er begin dit jaar in ieder geval in geresulteerd dat we voor
ouderen een speciale Veiligheids-tiendaagse hebben
georganiseerd. Ik heb daar ook zelf niet alleen een opening
gedaan, maar ben ook met de ouderen in gesprek gegaan
met: wat zijn de problemen die u tegenkomt en wat kunt u
daar nou het beste tegen doen om daarvan weg kunnen te
blijven. Daarnaast heeft mijn ministerie de financiering
mogelijk gemaakt van een virtuele weerbaarheidstraining,
die de al genoemde organisatie KBO-PCOB samen met de
Vrije Universiteit heeft ontwikkeld voor ouderen. We hebben
ook, onder meer in april jongstleden, publiekscampagnes
geïnitieerd. En dan komt het toch nog steeds voor dat deze
schofterige — want dat vind ik, als het gaat om oudere
mensen — methodes gehanteerd worden.
Voorzitter. Nog heel kort. In het Nationaal Platform
Criminaliteitsbestrijding dat ik heb samen met het
bedrijfsleven en de financiële wereld zal dit de
eerstvolgende keer op het programma staan: hoe kunnen
we daar nou meters maken op dit onderwerp? Verder is
het onderwerp van het gesprek in het criminaliteitsoverleg
met de internetbedrijven. In mijn brief aan uw Kamer van
15 november heb ik een aantal dingen uitgewerkt.
De voorzitter:
En nu de antwoorden op de vragen.
Minister Grapperhaus:
Dat zijn de antwoorden op de vragen, voorzitter.
De voorzitter:
Oké.
Minister Grapperhaus:
Het kabinet doet dus het nodige en terecht dat er aandacht
voor wordt gevraagd.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Ik wil altijd meer en ook nu weer. Ik zie wel dat
de minister heel erg goed bezig is om te kijken hoe hij
ervoor kan zorgen dat mensen weten dat ze alert moeten
zijn, maar zo'n onderzoek geeft toch aan dat we nog een
stap extra moeten zetten. Ik heb daarom een vraag aan de
minister. Hij zegt dat er voorlichtingscampagnes gaande
zijn. Ik spreek met ouderen die ze eigenlijk nog niet zo
herkennen. Dus ik wil toch vragen of we niet veel meer,
misschien nog meer op televisie en op allerlei andere
manieren, kunnen proberen om mensen voor te lichten
over wat ze kunnen doen om te voorkomen dat ze worden
overrompeld en dat ze in trucs worden betrokken. We
moeten misschien ook aan de andere kant met nog meer
organisaties samenwerken, bijvoorbeeld met KBO-PCOB
nog een extra stap zetten om ervoor te zorgen dat iedereen
weet dat hij moet oppassen, maar ook vooral dat men de
wijkagent kent. Dat blijkt ook wel heel erg gevoelig te liggen.
Mensen moeten via internet aangifte doen, durven dat niet
en kennen hun eigen wijkagent niet. Kan de minister toch

17 december 2019
TK 37 Herdruk

37-4-1

kijken hoe hij voor deze bijzonder kwetsbare groep net nog
een klein stapje extra kan zetten in voorlichting, met een
grote campagne om ervoor te zorgen dat deze oudere
mensen niet het slachtoffer worden?
De minister wees al even op acties, ook vanuit de Kamer.
Het CDA heeft zelf een heel traject gehad. We hebben een
nota aangeleverd over internetoplichting. Kort geleden
kregen we daar antwoord op en daarin stond dat de minister
in gesprek is met banken. Ik zou graag willen weten wat
daar op dit moment de uitkomst van is. Is dat gesprek al
afgerond? Het gaat vaak om financiële afwikkelingen, waar
banken ook niet hun medewerking aan zouden kunnen
verlenen. Ze zouden er ook voor kunnen zorgen dat mensen
inzicht krijgen in wie hen heeft opgelicht, zodat men
daadwerkelijk achter de oplichters aan kan gaan. Ik heb dus
op twee punten nog concrete vragen. Kan er niet toch nog
een extra stap worden gezet om de voorlichtingscampagne
nog duidelijker over het voetlicht te brengen? En wat zijn
de uitkomsten van het overleg met de banken?
Minister Grapperhaus:
Voorzitter, die extra stappen … Ik benadruk: Het is niet altijd
zo dat ik op een verzoek van mevrouw Van Toorenburg zeg:
ik ga meer doen. Want er zijn ook weleens momenten
waarop je moet zeggen: we doen echt alles wat kan. Maar
ik wil hierover zonder meer zeggen, ook gezien de
kwetsbaarheid van die groep, dat ik in de eerste plaats ook
bij de komende Veiligheids-tiendaagse het punt van de
wijkagent als een thema zal aansnijden. Want de aangifte,
heb ik eerder in uw Kamer gezegd, moet voor kwetsbare
groepen altijd optimaal toegankelijk zijn. Dat trek ik mij aan.
Ik zie dat daar soms toch dingen in gebeuren die niet
optimaal zijn. Dat thema gaan we dit jaar naar voren
brengen. Dat is één. Twee: we zullen ook in dat kader zeker
met een nieuwe publiekscampagne komen. Dat wil ik hierbij
toezeggen. Het derde punt van de banken wil ik nog
benadrukken. Ik heb vorig jaar tegen de banken gezegd dat
we natuurlijk toch allemaal onze verantwoordelijkheid
moeten nemen op dit punt. Dat heeft er inmiddels toe geleid
dat de samenwerking tussen de banken en het Landelijk
Meldpunt Internet Oplichting is uitgebreid en dat er nu ook
een samenwerking is binnen de Electronic Crimes Taskforce.
De banken hebben echt een stap naar voren gezet. We
moeten nog kijken of dat ook echt meters gaat opleveren,
maar dat kan ook ter gelegenheid van de nieuwe
Veiligheids-tiendaagse in het voorjaar van 2020. Maar ik
wil heel duidelijk gezegd hebben dat dit een kwetsbare
groep is waarvoor u mij altijd om een extra meter kunt
vragen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Toorenburg. De heer Van Nispen
namens de SP.
De heer Van Nispen (SP):
Met een babbeltruc oudere mensen geld aftroggelen; heel
veel laffer kom je het niet tegen, denk ik. We weten dat dit
een groot probleem is. Een op de vier ouderen krijgt

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Toorenburg

hiermee te maken. We weten dat slechts heel weinig
mensen hiervan aangifte doen, omdat ze zich schamen,
wat natuurlijk niet nodig is, want het is gewetenloos tuig
dat geld aftroggelt. Maar we weten dat heel veel mensen
geen aangifte doen, omdat ze zich hiervoor schamen. Ik
zou graag het volgende willen vragen aan de minister. Laten
we niet alleen maar wachten totdat er aangiftes worden
gedaan en laten we er niet alleen maar op inzetten om deze
mensen weerbaarder te maken. Laten we ook actief op zoek
gaan naar de criminelen die dit doen. Wat zijn de
inspanningen van de minister op dat gebied? En wat zijn
de inspanningen van de minister om wijkagenten weer
meer zichtbaar in de wijk aanwezig te laten zijn, zodat de
mensen die deze lieden rond zien lopen of die door hen
benaderd zijn, ervoor kunnen zorgen dat ze opgepakt
worden?
Minister Grapperhaus:
Voorzitter, als u het goed vindt, ga ik dat hier niet allemaal
cijfermatig op een rij zetten. Dat is in mijn brief van 15
november gebeurd. Daarin ziet u dat er door de politie en
het OM ook echt extra wordt ingezet op deze toenemende
cybercriminaliteit, want daarover moet ik heel eerlijk zijn.
Daar zijn deze babbeltrucs een belangrijk onderdeel van.
We hebben die Electronic Crimes Taskforce opgezet en we
hebben tegen de diverse sectoren gezegd: we moeten veel
meer kijken wat we kunnen doen, ook op het punt van
betalingen. Een voorbeeld daarvan, dat in ieder geval
bereikt is, is een samenwerkingsverband met Marktplaats
en aanverwante bedrijven over het door die bedrijven eerst
nog op een extra controle zetten van gewenste betalingen,
zodat mensen nog een extra controlemoment hebben. Maar
ik geef onmiddellijk aan u mee, voorzitter, dat ik hierbij,
zoals de heer Van Nispen zegt, veel actiever en alerter moet
zijn dan bij andere groepen in de samenleving. We kunnen
het niet alleen hebben van de weerbaarheid. Juist als een
groep minder weerbaar is, moet je het ook hebben van
extra maatregelen. Ik zeg echt toe dat we vanuit mijn
departement, samen met de politie en het Openbaar
Ministerie, daar ook steeds bezig zijn om dat aan te
scherpen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik heb natuurlijk net een vraag gesteld, maar nu ook de
minister van Binnenlandse Zaken is binnengekomen, voel
ik toch de behoefte om nog iets extra's te zeggen. Wij zien
dat mensen steeds meer worden gedwongen om via
internet hun handelingen te verrichten. Ik weet dat de
minister van Binnenlandse Zaken dat omarmt, maar ook
terughoudend is omdat mensen altijd nog contact moeten
kunnen krijgen. Maar ik wil juist het kabinet oproepen om
hier heel specifiek naar te kijken, want als we mensen nog
meer dwingen om alles via internet te doen, worden ze nog
kwetsbaarder, want niet iedereen kan dat aan. Dan proberen
ze het een beetje op internet te doen, maar dan zwemmen
de haaien binnen via hacking en via phishing. Ook daar
vraag ik extra aandacht voor.
De voorzitter:
Dat is eigenlijk meer een oproep aan het kabinet. Maar u
mag er kort op reageren, minister.

17 december 2019
TK 37 Herdruk

37-4-2

Minister Grapperhaus:
Heel kort, voorzitter; zo kent u mij. Maar hier speelt een
beetje een tegenstrijdige beweging. Want aan de ene kant
zie ik het als mijn persoonlijke missie om kwetsbare
groepen, met name ouderen, beter weerbaar te maken ten
aanzien van het internet. Mensen willen dat graag
gebruiken, dus moet ik hun ook niet zeggen: blijf er nou uit
de buurt. Aan de andere kant wil ik hardop zeggen dat ik
de mensen die er echt heel slecht mee kunnen omgaan
extra aandacht moet geven voor de bescherming tegen die
groepen.
De voorzitter:
Dank u wel.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Toorenburg

17 december 2019
TK 37 Herdruk

37-4-3