Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

470
Vragen van de leden Wilders, Fritsma en Emiel van Dijk (allen PVV) aan de
Minister en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over
kosten gerelateerd aan de sociale zekerheid van allochtonen (ingezonden
19 juli 2019).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 22 oktober 2019). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3857.
Vraag 1
Herinnert u zich de antwoorden van uw ambtsvoorganger1 op de schriftelijke
vragen van het lid Fritsma van 10 jaar geleden – 17 juli 2009- over de kosten
die voortvloeien uit de aanwezigheid van (niet-westerse) allochtonen in
Nederland? Bent u bereid deze vragen nu wel van een gedegen inhoudelijk
en financieel antwoord te voorzien?
Antwoord 1
Ja, de eerder gestelde vragen zijn mij bekend. Als altijd stuur ik u een
zorgvuldige beantwoording.
Vraag 2
Kunt u aangeven welk deel van alle voorzieningen (zoals bijstand en
remigratie uitkeringen), volksverzekeringen en werknemersverzekeringen
aangewend wordt voor (niet-westerse) allochtonen, gelet op het aandeel van
deze groep in de bevolking, de oververtegenwoordiging van deze groep in
bijvoorbeeld de bijstand, de gezinssamenstelling en leeftijdsopbouw van deze
groep (die van invloed is op bijvoorbeeld de kinderbijslag)?
Antwoord 2
Het CBS stelt jaarlijks cijfers beschikbaar over het gebruik van socialezekerheidsregelingen naar herkomst. Het meest recente complete beeld van het
gebruik van uitkeringen betreft september 2017.
In onderstaande analyse van het gebruik van uitkeringen worden twee
leeftijdsgroepen onderscheiden: van 15 jaar tot de AOW-leeftijd (in 2017: 65
jaar en 9 maanden) en boven de AOW-leeftijd.

1

ah-tk-20192020-470
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2008–2009, nr. 3692

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Populatie van 15 jaar tot de AOW-leeftijd (in 2017: 65 jaar en 9
maanden)
De Nederlandse bevolking van 15 jaar tot AOW-leeftijd wordt gecategoriseerd
naar hun arbeidsmarktstatus: Werk, Uitkering en Geen werk of uitkering.
Onder de categorie «werk» vallen personen die op de laatste vrijdag van
september van het verslagjaar 2017 wonen in Nederland, en een inkomensbron hebben uit arbeid als werknemer, arbeid als zelfstandige of als
overig-arbeider. Onder de categorie «uitkering» vallen personen die inkomen
hebben uit een bijstandsuitkering, arbeidsongeschiktheidsuitkering of
ziektewet, dan wel een werkloosheidsuitkering. Onder de subcategorie
«sociale voorzieningen overig» worden personen gerekend die inkomen
hebben uit de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW); de Wet inkomensvoorziening oudere en
gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ); het Besluit
bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz); de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen jonggehandicapten (Wajong); Oorlogs- en verzetspensioenen alsmede
niet nader te bepalen overige uitkeringen. Onder de categorie «geen werk of
uitkering» vallen personen waarvan geen inkomen uit werk of uitkering
bekend is.
In 2017 hadden 413 duizend personen zowel werk als een uitkering. Van deze
groep had 75,8 procent geen migratieachtergrond (313 duizend personen), 9,6
procent een westerse migratieachtergrond (40 duizend personen) en 14,6
procent een niet-westerse migratieachtergrond (60 duizend personen).
Onderstaande CBS-tabellen geven het algemene beeld van de Nederlandse
bevolking van 15 jaar tot AOW-leeftijd, verdeeld naar belangrijkste inkomensbron en naar migratieachtergrond over 2017, in absolute aantallen en
percentages.

Tabel 1. Aantal personen met werk, een uitkering of geen werk of uitkering naar
migratieachtergrond, 15 jaar tot AOW-leeftijd, laatste vrijdag van september 2017
Personen
zonder
migratieachtergrond

Personen
met een
westerse
migratieachtergrond

Personen
met een
niet-westerse
migratieachtergrond

Totaal

6.623

816

894

8.333

Uitkering
w.v. AO en ziektewet
Bijstand
WW
Sociale voorzieningen overig

882
381
179
153

137
51
44
25

381
91
234
27

1.400
523
456
205

197

21

38

256

Geen werk of uitkering

1.012

241

341

1.594

Totaal

8.516

1.194

1.616

1.1326

x 1.000
Werk

Bron: CBS

Tabel 2. Percentage personen met werk, een uitkering of geen werk of uitkering naar
migratieachtergrond, 15 jaar tot AOW-leeftijd, laatste vrijdag van september 2017
Personen
zonder
migratieachtergrond

Personen
met een
westerse
migratieachtergrond

Personen
met een
niet-westerse
migratieachtergrond

Totaal

x 1.000
Werk

77,8%

68,4%

55,3%

73,6%

Uitkering
w.v. AO en ziektewet

10,4%
4,5%

11,5%
4,3%

23,6%
5,6%

12,4%
4,6%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Personen
zonder
migratieachtergrond

Personen
met een
westerse
migratieachtergrond

Personen
met een
niet-westerse
migratieachtergrond

Totaal

2,1%
1,8%

3,7%
2,1%

14,5%
1,7%

4,0%
1,8%

2,3%

1,8%

2,3%

2,3%

Geen werk of uitkering

11,9%

20,2%

21,1%

14,1%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Bijstand
WW
Sociale voorzieningen overig

Bron: CBS

In 2017 ontvingen 381.000 personen met een niet-westerse migratieachtergrond een uitkering. Dit is 23,6 procent van alle personen met een nietwesterse migratieachtergrond in deze leeftijdsgroep. Bij de personen zonder
migratieachtergrond ging het om 882.000 personen (10,4%) en bij personen
met een westerse migratieachtergrond waren het 137.000 personen (11,5%)
die een uitkering ontvingen.
Tabel 3 geeft de verdeling van de verschillende uitkeringspopulaties weer.

Tabel 3. Percentage personen met een uitkering naar migratieachtergrond, 15 jaar tot
AOW-leeftijd, laatste vrijdag van september 2017
Personen
zonder
migratieachtergrond

Personen
met een
westerse
migratieachtergrond

Personen
met een
niet-westerse
migratieachtergrond

Totaal

65,3%
74,1%
39,8%
75,1%

9,7%
9,6%
9,6%
12,0%

24,9%
16,3%
50,5%
12,9%

100,0%
100,0%
100,0%
100,0%

78,2%

8,0%

13,7%

100,0%

%
Uitkering totaal
w.v. AO en ziektewet
Bijstand
WW
Sociale voorzieningen overig
Bron: CBS

In de gehele bevolking van 15 jaar tot AOW-leeftijd heeft 75,2% geen
migratieachtergrond, 14,3% een niet-westerse migratieachtergrond en 10,5%
een westerse migratieachtergrond. De verdeling per type uitkering wijkt hier
het meest van af bij bijstandsuitkeringen. Van de totale bijstandspopulatie in
2017 bestond 50,5% uit personen met een niet-westerse migratieachtergrond,
39,8% waren personen zonder migratieachtergrond en 9,6% personen met
een westerse migratieachtergrond.
Bij de cijfers moet, net zoals in 2009, worden opgemerkt dat personen met
een (niet-westerse) migratieachtergrond een zeer gemêleerde groep vormen,
zowel naar migratiemotief, herkomstland, persoonskenmerken (leeftijd,
opleidingsniveau en taalbeheersing), als verblijfsduur.
Populatie boven AOW-leeftijd (in 2017: 65 jaar en 9 maanden)

Tabel 4. Aantal personen met AOW, gekort op AOW en gekort op AOW met aanvullend
bijstand naar migratieachtergrond, AOW-leeftijd en ouder, laatste vrijdag van
september 2017
Personen
zonder
migratieachtergrond

Personen
met een
westerse
migratieachtergrond

Personen
met een
niet-westerse
migratieachtergrond

Totaal

294

112

3.056

x 1.000
AOW

2.650

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Gekort AOW
w.v. Aanvullend bijstand

Personen
zonder
migratieachtergrond

Personen
met een
westerse
migratieachtergrond

Personen
met een
niet-westerse
migratieachtergrond

Totaal

127
4

85
8

106
34

318
46

Bron: CBS

Tabel 5. Percentage personen met AOW, gekort op AOW en gekort op AOW met
aanvullend bijstand naar migratieachtergrond, AOW-leeftijd en ouder, laatste vrijdag
van september 2017
Personen
zonder
migratieachtergrond

Personen
met een
westerse
migratieachtergrond

Personen
met een
niet-westerse
migratieachtergrond

Totaal

9,6%
26,8%
16,7%

3,7%
33,3%
74,9%

100,0%
100,0%
100,0%

%
AOW
Gekort AOW
w.v. Aanvullend bijstand

86,7%
39,9%
8,4%

Bron: CBS

Van de 3.056.000 in Nederland wonende AOW-gerechtigden die in 2017 AOW
ontvingen, waren er circa 112.000 ouderen met een niet-westerse migratieachtergrond (3,7% van het totaal), circa 294.000 ouderen met een westerse
migratieachtergrond (9,6% van het totaal) en circa 2.650.000 ouderen zonder
migratieachtergrond (86,7% van het totaal).
Als iemand buiten Nederland gewoond of gewerkt heeft, dan is de persoon
mogelijk niet verzekerd geweest en kan het AOW-pensioen lager uitvallen.
Voor elk jaar dat een persoon niet verzekerd is, wordt 2% gekort op het
AOW-pensioen. In 2017 werden circa 106.000 personen met een niet-westerse
migratieachtergrond gekort op hun AOW (33,3% van het totaal). Bij de
ouderen met een westerse migratieachtergrond ging het om circa 85.000
personen (26,8% van het totaal) en bij ouderen zonder migratieachtergrond
ging het om circa 127.000 personen (39,9% van het totaal).
Een groep van circa 46.000 in Nederland wonende AOW-ers met een gekorte
AOW, ontvangt aanvullend een AIO-uitkering (bijstand voor ouderen). Hiervan
valt 74,9% (34.000 personen) onder de categorie personen met een nietwesterse migratieachtergrond, 16,7% (8.000 personen) onder de categorie
personen met een westerse migratieachtergrond en 8,4% (4.000 personen)
onder de categorie personen zonder migratieachtergrond.
Het percentage van de geëxporteerde AOW-uitkering dat naar ouderen met
een (westerse of niet-westerse) migratieachtergrond gaat, is net zoals in 2009
onbekend.
Remigratiewet

Tabel 6. Kosten facilitering remigratiewet vanaf 2014 tot en met 2018
Artikel 13 (x € 1 mln.)
Facilitering remigratiewet

2014

2015

2016

2017

2018

39

45

44

43

42

Het doel van de Remigratiewet is om personen, die niet zelf hun remigratie
kunnen bekostigen en waarvoor het Rijk een bijzondere verantwoordelijkheid2
heeft, onder strikte voorwaarden tegemoet te komen door hen een voorzie-

2

Het gaat hier in grote lijnen om personen die geboren zijn in en in het bezit zijn of zijn geweest
van een nationaliteit van een land waarmee Nederland een wervingsverdrag of overeenkomst
heeft gesloten, alsmede personen met de Nederlandse of Surinaamse nationaliteit die in
Suriname geboren zijn, alsmede om vreemdelingen met rechtmatig verblijf, alsmede om
personen onder de Wet Rietkerk uitkering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

ning te bieden om vrijwillig terug te gaan naar hun land van herkomst. Er is
een uitfasering van toepassing voor deze wet: vanaf 2025 zijn nieuwe
aanvragen voor een remigratie uitkering niet meer mogelijk.
De kosten hebben betrekking op een maandelijkse remigratie uitkering en
tegemoetkoming ziektekosten. Op dit moment maken 14.000 personen,
inclusief personen met een nihil uitkering, gebruik van deze regeling.
Vraag 3, 4 en 5
Kunt u aangeven wat de weerslag hiervan is op de kosten die hierdoor ten
aanzien van (niet-westerse) allochtonen worden gemaakt, inclusief uitvoeringskosten van bijvoorbeeld UWV?
Wat is het totaal van de overige SZW-gerelateerde kosten die, gelet op
eerdergenoemde factoren, voor (niet-westerse) allochtonen worden gemaakt?
Hoe verhouden bedoelde kosten zich tot de opbrengsten die bedoelde groep
oplevert op het terrein van SZW?
Antwoorden 3, 4 en 5
De totale kosten van de sociale zekerheid in Nederland bedragen in 2019 ruim
€ 81 miljard. Van die € 81 miljard, betreft iets minder dan de helft (€ 39
miljard) de AOW, ruim € 13 miljard de arbeidsongeschiktheidsregelingen,
bijna € 10 miljard werkloosheidsregelingen en bijstand, € 9 miljard de kinden kinderopvangregelingen en ca. € 3 miljard overige uitkeringen (o.m. Anw,
ZW, Wazo). Uitvoering van de sociale zekerheid en re-integratie kosten elk ca.
€ 2 miljard. Andere SZW-gerelateerde uitgaven betreffen onder meer
uitgaven aan de Wet tegemoetkoming loondomein (Wtl). Het CBS heeft geen
gegevens over de kosten van het gebruik van de sociale zekerheid uitgesplitst
naar personen met en zonder (niet-westerse) migratieachtergrond.
De aandelen personen met een migratieachtergrond in de populaties van de
verschillende socialezekerheidsregelingen (zie ook de beantwoording vraag 2)
kunnen niet één-op-één worden doorvertaald in kosten. Immers, de hoogte
van WAO-, WIA en WW-uitkeringen is afhankelijk van het oude loon.
Aangezien personen met een migratieachtergrond een gemiddeld lager loon
verdienen dan personen zonder migratieachtergrond, zijn hun WAO-, WIA- en
WW-uitkeringen lager dan gemiddeld. Een soortgelijke redenatie geldt voor
de hoogte van de AOW-uitkering die afhankelijk is van het aantal jaren dat
iemand in de 50 jaar voorafgaande aan de AOW-leeftijd in Nederland heeft
gewoond. De gemiddelde AOW-uitkering van personen met een migratieachtergrond is daardoor lager dan die van personen zonder migratieachtergrond.
Voor het antwoord op de vraag naar de opbrengsten van personen met een
(niet-westerse) migratieachtergrond wordt verwezen naar de begeleidende
brief. (Kamerstuk 30 573, nr. 176)
Vraag 6
Welke gegevens heeft u betrokken bij de bepaling van het aandeel van nietwesterse allochtonen in de bevolking, de oververtegenwoordiging van deze
groep in bijvoorbeeld de bijstand, de gezinssamenstelling en leeftijdsopbouw
van deze groep?
Antwoord 6
Voor de beantwoording van de Kamervragen zijn de cijfers van het CBS3
geraadpleegd en de Rijksbegroting.
Vraag 7 en 8
Kunt u de kosten uitsplitsen naar: dit jaar, de afgelopen 5 jaar en (geprognosticeerd) het komende jaar en de komende 5 jaar?
Indien de hier gevraagde kosten niet exact zijn vast te stellen, wat is hier de
reden van en kunt u in ieder geval een reële schatting maken? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7 en 8
Zie het antwoord op vragen 3,4 en 5

3

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2019/34/personen-met-werk-en-uitkering-2017-en-2005

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5