Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 550

Beleid ten aanzien van België en Vlaanderen

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 februari 2013
Graag bied ik u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 26 oktober 2012 inzake het beleid
ten aanzien van België/Vlaanderen. U vraagt in uw brief naar de stand van
zaken en de mogelijke voortgang op een aantal actuele dossiers en naar
de langetermijnvisie van het kabinet op de betrekkingen met België en
Vlaanderen.
Het belang van de relatie met België
Voor Nederland is België één van de belangrijkste landen. Het land staat
fysiek, historisch, politiek, cultureel en sociaaleconomisch dichtbij
Nederland. Op deze nauwe verwantschap is de relatie gebouwd.
Van bijzonder belang is de intensieve handels- en transportrelatie. België
is onze tweede handelspartner: Nederland heeft meer handel met België
dan met de VS en de BRIC’s gezamenlijk. De Vlaams-Nederlandse delta is
de toegangspoort tot Europa, een grensoverschrijdend cluster van havens
en (petro)chemie dat loopt van Rotterdam tot aan Gent. Daarbij is er een
gemeenschappelijk belang van goede transportverbindingen met het
achterland. Ook innovatiesamenwerking vindt zijn weg over de grens
heen, met sterke actoren in de triple helix (bedrijfsleven – universiteit –
overheid) op relatief korte afstand aan weerszijden van de grens.
Vanwege de gemeenschappelijke geschiedenis en de met Vlaanderen
gedeelde taal en cultuur zijn de culturele samenwerking en uitwisseling
zeer intensief. De politieke en economische dimensie daarvan mag niet
worden onderschat.
Samen met België kan in de internationale samenwerking kritische massa
worden opgebouwd en efficiëntie behaald. Beide landen werken nauw
samen op het gebied van buitenlands beleid, vooral via de Benelux
politieke samenwerking waarbij onderlinge afstemming van EU-posities
plaatsvindt. Ook de defensiesamenwerking is intensief, met als meest

kst-33550-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 550, nr. 1

1

vergaande vorm de geïntegreerde marine (BENESAM). En op financieel
gebied leiden België en Nederland sinds 1 november 2012 samen een
kiesgroep in het IMF. De afgelopen jaren is daarnaast ervaring opgedaan
met co-locatie van diplomatieke vertegenwoordigingen. Deze samenwerking wordt in hoog tempo voortgezet en geïntensiveerd.
Ten slotte leiden de open grenzen en de steeds intensievere contacten
ertoe dat het belang van grensoverschrijdende samenwerking met name
tussen grensregio’s op tal van terreinen toeneemt. Dit geldt onder meer
voor de intensieve samenwerking op het terrein van justitie en politie,
maar ook voor het wegnemen van een aantal praktische belemmeringen
in het grensoverschrijdend verkeer zoals bijv. arbeidsmobiliteit. Daarbij is
de Benelux-Unie op een veelheid van terreinen van belang, evenals vele
bilaterale contacten met zowel federaal België als met Vlaanderen (en in
mindere mate met Wallonië). Uiteraard spelen ook de Nederlandse
grensprovincies, de Euregio’s en talloze meer kleinschalige lokale
initiatieven hierin een belangrijke rol.
Huidige betrekkingen
De verhouding met België als buurland, EU-partner en Benelux-partner
met een bewogen gemeenschappelijke geschiedenis heeft een sui
generis-karakter. De federale opbouw van België met toenemende
autonomie van de gewesten is complex en bewerkelijk, en stelt bijzondere
eisen aan een gestructureerd en strategisch beleid richting België. Dit is
één van de redenen waarom er in 2011 een speciaal vertegenwoordiger
voor de buurlanden is aangesteld ter verdieping van de relatie met België
(en Duitsland).
Op federaal niveau springen de eerder genoemde terreinen eruit:
buitenlands beleid, defensie, justitie en politie. Die samenwerking loopt
goed. Vaak gaat dat in de vorm van Benelux-samenwerking.
Door de voortschrijdende overheveling van bevoegdheden naar de
gewesten is sprake van een steeds intensievere samenwerking met
Vlaanderen. De contacten in het kader van de Vlaams-Nederlandse Delta
en de innovatiesamenwerking in de driehoek Eindhoven-Leuven-Aken
worden tot op het hoogste politieke niveau van beide landen aangemoedigd. In 2011 maakten minister-president Rutte en de Vlaamse
minister-president Peeters afspraken om bij te dragen aan het toekomstig
verdienvermogen van Nederland en Vlaanderen. Nadere uitwerking heeft
onder meer geleid tot het voornemen om in 2013 een gezamenlijke
Nederlands-Vlaamse handelsmissie te organiseren, geleid door beide
minister-presidenten. Ook is er een gemengde Toekomstdenkgroep
ingesteld die in 2013 advies uitbrengt op welke terreinen met het oog op
onze verdiencapaciteit meer samenwerking nodig is.
De relatie met Wallonië is van oudsher onderbelicht geweest. De laatste
tijd beginnen Nederland en Wallonië elkaar te ontdekken. Van beide
kanten worden de economische groeimogelijkheden in kaart gebracht. In
2012 zijn daartoe de eerste stappen gezet. Zo spraken Nederlandse en
Waalse ondernemers op het Catshuis met minister-president Rutte en de
Waalse minister-president Demotte. Wallonië versterkte vorig jaar zijn
presentie in Nederland met de opening van een eigen vertegenwoordiging binnen de Belgische ambassade – naast de al bestaande handelsvertegenwoordiging in Den Haag – en de opening van een handelsvertegenwoordiging in Maastricht. Op 11 maart 2013 vindt een Nederlandse
handelsmissie onder leiding van minister Ploumen voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking plaats. Ondertussen hebben in
2012 in enkele sectoren al handelsmissies voor het MKB plaats gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 550, nr. 1

2

Nauwere economische samenwerking is een voedingsbodem voor meer
culturele contacten over en weer. Samen met Wallonië zal gewerkt
worden aan een aanvraag voor een substantiële injectie van EU-gelden in
de Euregio Maas-Rijn. De EGTS-vorm (Europese Groepering voor
Territoriale Samenwerking) kan van nut zijn om de band tussen Limburg
en Wallonië in bestuurlijk opzicht te versterken. Met de universiteit van
Luik zijn er mogelijkheden voor technisch-wetenschappelijke samenwerking.
In een land met een zo ingewikkelde staatsstructuur als België waar
bovendien persoonlijke contacten vaak noodzakelijk blijken om voortgang
te boeken, spelen de Nederlandse ambassade in Brussel en het consulaatgeneraal in Antwerpen bij de behartiging van de betrekkingen vaak een
doorslaggevende rol.
Actuele dossiers
Grensoverschrijdende samenwerking (GROS)
De GROS-samenwerking is na een aarzelende start goed op gang
gekomen. Zo treden Nederlandse en Belgische politiediensten nu samen
op bij grote evenementen, wordt met Vlaanderen onderzocht hoe
gegevens over onbevoegde zorgverleners beter kunnen worden uitgewisseld en is een internetportaal gelanceerd dat informatie geeft aan
(potentiële) grensarbeiders in de Nederlands-Belgische grensstreek.
Voormalig minister van Binnenlandse Zaken Spies heeft u hierover op
12 oktober 2012 geïnformeerd (Voortgangsbrief GROS, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2012–2013, Kamerstuk 32 851, nr. 3). Met Vlaanderen is
overeenstemming bereikt over een gezamenlijke lijst van actiepunten die
binnen twee tot tweeënhalf jaar tot aantoonbare vooruitgang moeten
kunnen leiden. Dat betekent een wederzijdse inspanningsverplichting.
Overleg vindt plaats ter vergroting van de kansen voor Belgische
werknemers van de Ford-vestiging in Genk om aan de andere kant van de
grens in de auto-industrie of bij andere bedrijven met een vraag naar
technici aan de slag te gaan. De EGTS is momenteel het meest volledige
rechtsinstrument om grensoverschrijdende samenwerking tussen
verschillende overheden te organiseren, en kan in de nabije toekomst een
grotere rol gaan spelen. Een EGTS kan een nieuwe impuls aan de
samenwerking tussen de partnerregio’s geven, op terreinen als arbeidsmarkt (knelpunten inzake fiscaliteit en sociale zekerheid), onderwijs
(diploma-erkenning), gezondheidszorg (patiëntenmobiliteit) en infrastructuur. Hoe een dergelijke instelling van nut kan zijn, bijvoorbeeld
vanuit de bestaande Euregio Maas-Rijn, is zaak van de lokale partners.
Overheden die deze vorm nodig achten, worden gesteund en aangemoedigd om hiermee stappen te maken.
Culturele betrekkingen
Aan weerszijden van de grens weten cultuurmakers elkaar te vinden.
Nederlandse kunstenaars, ontwerpers, curatoren en programmeurs
werken in België en omgekeerd. Mede vanwege de taalverbondenheid
vallen vooral de culturele relaties met Vlaanderen op. Maar ook met
Wallonië zijn er culturele banden, bijvoorbeeld rond Bergen/Mons
Culturele Hoofdstad 2015. Naast individuele initiatieven en activiteiten in
de grensstreken, krijgt de culturele samenwerking met Vlaanderen
nadrukkelijk invulling vanuit instellingen zoals de Brakke Grond in
Amsterdam, Vlaams-Nederlands huis deBuren in Brussel, de Nederlandse
Taalunie en vereniging Ons Erfdeel. Een andere belangrijke instelling is de
Commissie cultureel verdrag Vlaanderen Nederland die Nederland en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 550, nr. 1

3

Vlaanderen adviseert over culturele samenwerking. In 2015 zal het
twintigjarig bestaan van het cultureel verdrag worden gevierd.
Nederland en Vlaanderen streven ook culturele samenwerking in derde
landen na. Zo gaven de Nederlandse en Vlaamse overheid onlangs, in het
kader van het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie,
Nederlands Letterenfonds en het Vlaams Fonds voor de Letteren de
opdracht om gezamenlijk een mogelijk gastlandschap op de Frankfurter
Buchmesse 2016 voor te bereiden.
Onderwijs
Het Nederlands-Vlaamse verdrag inzake de accreditatie van opleidingen in
Nederland en Vlaanderen uit 2003 heeft geleid tot een organisatie die
zowel Nederlandse als Vlaamse opleidingen binnen het hoger onderwijs
kan accrediteren. De internationale inbedding van deze organisatie levert
een belangrijke bijdrage aan de internationale vergelijkbaarheid en
herkenbaarheid van het onderwijs. Er is momenteel een verdragsuitbreiding in voorbereiding om onder andere de academische gelijkstelling
van de bachelor- en masteropleidingen in Vlaanderen en Nederland te
regelen.
Hedwigepolder
Op 22 mei 2012 heeft de Vlaamse minister-president Nederland vanwege
de niet-ontpoldering de geschillenprocedure onder het Verdrag betreffende de uitvoering van de Ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium
in gang gezet. Anders dan in 2009 – toen de Vlaamse regering eveneens
de geschillenprocedure startte – heeft de Vlaamse minister-president de
relatie met Nederland niet bevroren. Dat was mede te danken aan de inzet
van de Nederlandse regering om bij andere onderwerpen met Vlaanderen
vooruitgang te boeken. De onderhandelingstermijn van zes maanden is
op 22 november 2012 ten einde gelopen. In het licht van de Hedwigepassage in het regeerakkoord en de brief van staatssecretaris Dijksma van
Economische Zaken aan u van 21 december 2012 (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2012–2013, Kamerstuk 30 862, nr. 89) is de verwachting dat
Vlaanderen op grond van een vertrouwenwekkende planning van de
ontpoldering niet zal overgaan tot daadwerkelijke arbitrage.
HSL
België en Nederland hebben op 3 december 2012, na een intensief
onderhandelingsproces, overeenstemming bereikt over de treinverbindingen tussen Nederland en België. De details zijn opgenomen in de brief
die staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu u hierover
stuurde (Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Kamerstuk 22 026, nr.
371).
IJzeren Rijn
België wil graag de IJzeren Rijn-spoorverbinding weer in gebruik nemen
(reactiveren). Het zgn. Scheidingsverdrag van 1839 verplicht Nederland tot
medewerking. In 2005 deed een internationaal arbitragetribunaal
uitspraak over o.a. de kostenverdeling. De gezamenlijke ambtelijke
voorbereiding van het ministersoverleg is in augustus 2009 beëindigd
door België en is sinds juli 2011 op Belgisch verzoek hervat. Sinds mei
2012 ligt er een concept voor een afspraak tussen de Nederlandse en
Belgische bewindslieden over de kostenverdeling, waarin de meeste
geschilpunten zijn opgelost. Principieel geschilpunt blijft de BTW-betaling:
België wil financieel gecompenseerd worden voor de BTW-betaling die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 550, nr. 1

4

onderdeel is van de Belgische bijdrage aan de reactivering. Nederland
wijst die eis af met verwijzing naar de bindende arbitrage-uitspraak die
expliciet stelt dat de reactivering geschiedt «op dezelfde wijze als andere
spoorlijnen in Nederland». Bij alle spoorprojecten in Nederland is BTW
onderdeel van de kosten, derhalve ook bij reactivering van de IJzeren Rijn
op Nederlands grondgebied. Nederland is bereid de onderhandelingen te
hervatten wanneer België daarom vraagt.
Zeesluis kanaal Gent-Terneuzen
In maart 2012 hebben Nederland en Vlaanderen een overeenkomst bereikt
over een nieuwe grote zeesluis bij Terneuzen, inclusief kostenverdeling.
Deze sluis zal de toegang vanaf zee tot de haven van Gent sterk verbeteren. Het gaat om een grote investering waarvan de kosten op zo’n € 1
miljard (prijspeil 2008, ex BTW) zijn geschat. De Nederlandse bijdrage aan
de nieuwe sluis bedraagt maximaal € 141,9 miljoen (prijspeil 2008, ex
BTW). De overige kosten komen voor rekening van Vlaanderen. Een
verdrag over de sluis is in de maak.
Benelux
Tijdens het Nederlandse Benelux-voorzitterschap (2011) heeft Nederland
de aanzet gegeven tot de inwerkingtreding van het in 2008 getekende
Benelux-verdrag per 1 januari 2012. In samenhang daarmee kwamen
enkele andere afspraken tot stand – zoals een zetelverdrag tussen
gastland België en de Benelux-organisatie en een nieuwe verdeelsleutel
voor de Benelux-begroting. De Benelux-politieke samenwerking resulteerde in een gezamenlijke positiebepaling ten tijde van de crisis in Libië,
in de lancering van Benelux-papers over onderwerpen als de Europese
Dienst voor het Externe Optreden (EDEO) en het EU-nabuurschapsbeleid
en in gezamenlijk optreden in het Syrische conflict.
Lijn voor de komende jaren
Drie assen
De eerste as is de band met federaal België. De tweede as is de relatie met
Vlaanderen. Het besluit van de regering om de Schelde-verdragen
onverkort uit te voeren zal daarop een positief effect hebben. De derde as
betreft de samenwerking met Wallonië.
België en Nederland kunnen langs de drie assen in de toenemende
internationale concurrentie gezamenlijk winst behalen door schaalvergroting en efficiëntie. Daartoe is ook nauw contact met Duitsland en in het
bijzonder Noordrijn-Westfalen relevant. Zo zijn Nederlandse en Belgische
havens of gasbedrijven elkaars concurrenten, maar kunnen zij ook
samenwerken en complementariteit benutten. Innovatienetwerken over
de grens heen kunnen kritische massa en betere kans op EU-subsidies
opleveren. Samen optrekken met de krijgsmachten geeft efficiëntiewinst.
De nieuwe, gezamenlijke IMF-kiesgroep Nederland-België waarin ook
Luxemburg een prominente plaats bezet, is toekomstbestendiger dan de
voormalige Nederlandse en Belgische kiesgroepen. Bij de JBZ-samenwerking ligt prioriteit onder meer bij crisisbeheersing en rampbestrijding,
operationele samenwerking in de grensstreek en bestrijding van de
georganiseerde criminaliteit. Wat dat laatste betreft zal ook het Belgische
voorstel moeten worden besproken om in Benelux-verband elkaars
politiediensten (beperkte) zelfstandige opsporingsbevoegdheden te geven
op elkaars grondgebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 550, nr. 1

5

Overige aandachtspunten
In aansluiting op de hiervoor genoemde initiatieven zal Nederland de
komende jaren nog diverse andere initiatieven ontplooien, zoals:
Structurele relatie, politieke schaalvergroting en efficiëntie:
– Aan België zal worden voorgesteld de mogelijkheden te verkennen
voor het opzetten van een overlegstructuur over de gehele breedte van
de EU-prioriteiten en los van de actualiteit van de Europese Raden, ook
op terreinen waar Nederland en België het niet eens zijn.
– Er wordt gezocht naar vormen om de Benelux-samenwerking op
politiek niveau nog sterker tot uitdrukking te laten komen. Op deze
manier kunnen we de Benelux-samenwerking meer ten dienst stellen
aan de EU.
– De uitstekende samenwerking met België tijdens het Belgische
voorzitterschap van de EU (2010) kan een vervolg krijgen tijdens het
Nederlandse voorzitterschap in 2016.
– Gewerkt wordt aan een geoliede start van de nieuwe BelgischNederlandse kiesgroep in het IMF. Over en weer worden ambtenaren
gedetacheerd.
– Vergaande samenwerking en waar mogelijk integratie op defensievlak
wordt onderzocht, naar het voorbeeld van de marine-samenwerking,
mede met het oog op de mogelijkheid van samenwerking bij toekomstige internationale vredesmissies.
– België, Nederland en Luxemburg stellen een lijst op van landen waar
het samenvoegen van twee of drie ambassades onder één dak
(co-locatie) een mogelijkheid is. De al langer lopende uitwisseling
tussen beide ministeries van Buitenlandse Zaken wordt voortgezet.
– Nederland zoekt systematisch afstemming met België over internationale kandidaturen.
Economische samenwerking gericht op export en schaalvergroting:
– België-breed zijn logistiek (o.a. havensamenwerking), energie, chemie
(waaronder bio-based industrie langs het kanaal tussen Gent en
Terneuzen), hightech, life sciences en agro-industrie de economische
speerpunten.
– De ontmoetingen tussen de minister-presidenten van Vlaanderen en
Nederland en die tussen vertegenwoordigers van de topsectoren
worden voortgezet. Onder meer op het terrein van logistiek en
innovatie wordt naar nieuwe vormen van samenwerking gezocht met
Vlaanderen. Het voornemen is om van 7 – 10 juli 2013 een gezamenlijke handelsmissie naar Zuid-Afrika uit te voeren.
– De economische mogelijkheden in Wallonië worden in kaart gebracht,
met inbegrip van de sectoren die interessant kunnen zijn voor het
Nederlandse MKB, mede ten behoeve van de handelsmissie van
minister Ploumen naar Wallonië.
– Het samenwerkingsakkoord op landbouwterrein wordt gemoderniseerd.
– Meer dan voorheen kunnen beide landen gezamenlijk optrekken bij het
aanvragen van EU-fondsen, zoals de EU-gelden voor TEN-T (het
Trans-Europees Vervoersnetwerk) en innovatie.
Grensoverschrijdende problemen aanpakken:
– Bij de grensoverschrijdende samenwerking wordt de met Vlaanderen
overeengekomen actielijst gevolgd. Dat betekent extra aandacht voor
arbeidsmarkt en beroepsonderwijs, openbaar vervoer (sneltram
Maastricht – Hasselt) en de afstemming bij de voorbereiding van
nieuwe Interreg-programma’s.
– Met de federale Belgische autoriteiten zal gewerkt worden aan een
vergelijkbare lijst te komen, op onderwerpen als grensarbeid,
veiligheid en gezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 550, nr. 1

6

–

Nederland zal in 2013 met België onderhandelen over de herziening
van het Belastingverdrag Nederland – België. De herziening is gericht
op de aanpassing van het verdrag aan de eisen van deze tijd, mede
gebaseerd op de uitgangspunten zoals neergelegd in de Notitie fiscaal
verdragsbeleid 2011.
Cultuur en beeldvorming:
– Viering van het twintigjarig bestaan van het cultureel verdrag tussen
Nederland en Vlaanderen in 2015.
– Intensievere samenwerking met Vlaanderen in derde landen.
– Uitwisseling van journalisten en jonge beleidsbepalers.
Strategische reisagenda
Bezoeken op politiek niveau over en weer zijn een prioriteit. België,
Vlaanderen en Wallonië zullen op de strategische reisagenda van de leden
van het nieuwe kabinet een belangrijke plaats krijgen. Parlementaire
contacten, zoals uw bezoek aan het Belgische parlement in januari 2013,
zijn ook van belang. Een gepland bezoek van de Contactgroep België van
uw Kamer vond in 2012 geen doorgang. Het zou goed zijn als dit in 2013
alsnog plaatsvindt. De vrijwel voltooide onderhandelingen over de
modernisering van de op 5 november 1955 gesloten Overeenkomst
betreffende de instelling van een Raadgevende Interparlementaire
Benelux-raad kunnen een impuls geven aan de parlementaire contacten.
Benelux-organisatie
De Benelux-organisatie blijft een nuttig instrument voor grensoverschrijdende samenwerking, ook dankzij de sinds 2009 geïnstitutionaliseerde
samenwerking tussen de Benelux-organisatie en Noordrijn-Westfalen, en
als proeftuin voor de EU. Bij de opstelling van het Gemeenschappelijk
Werkprogramma 2013–2016 van de Benelux-Unie heeft Nederland zich
sterk gemaakt voor de volgende onderdelen:
– internetportaal grensarbeid, ook met Noordrijn-Westfalen;
– proefproject papierloos douanevervoer;
– aanpak grootschalige BTW-fraude;
– aanpak grootschalige fraude met sociale uitkeringen;
– versterken coördinatie bij cyberaanvallen.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 550, nr. 1

7