Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

23 645

Openbaar vervoer

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 716

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 mei 2020
Met de brief «COVID 19, update stand van zaken»1 (van 6 mei 2020) is uw
Kamer onder meer geïnformeerd over het – stap voor stap – weer
afbouwen van verschillende corona-maatregelen. Die brief beschreef
tevens de aanpak op het gebied van mobiliteit. Om op alle plaatsen in
Nederland en voor alle groepen in de samenleving mobiliteit beschikbaar
te houden, zijn alle verschillende modaliteiten nodig. Het goed inrichten
van mobiliteit is essentieel voor het weer op gang brengen van de
maatschappij. Deze brief gaat specifiek in op het openbaar vervoer.
Door deze stappen wordt het de komende periode drukker in bussen,
treinen, metro’s en trams. Onderstaand ga ik in op de afspraken die ik met
vervoerders, decentrale concessieverleners, ProRail, in afstemming met
reizigersorganisaties en vakbonden, in het OV protocol heb gemaakt om
veilig en verantwoord te kunnen werken en reizen in het openbaar
vervoer. Dit OV protocol is daarmee een nadere uitwerking van de
besluiten van het kabinet en het Nationaal Openbaar Vervoer Beraad
(NOVB).
Voorafgaand hecht ik er aan om twee opmerkingen te maken.
Ten eerste wil ik mijn complimenten en waardering uitspreken aan
iedereen in de sector die de afgelopen weken keihard en constructief heeft
(samen)gewerkt om het openbaar vervoer open te houden, in te richten
op de COVID19 maatregelen en nu op een veilige en verantwoorde manier
weer op te schalen. Zonder het werk van de mensen die in deze vitale
sector van dag tot dag aan de slag zijn gebleven was onze maatschappij
letterlijk stil komen te staan.
Daarnaast is het goed op te merken dat de afspraken in bijgevoegd
OV-protocol waar nodig aangevuld of geactualiseerd kunnen worden.
1

kst-23645-716
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 25 295, nr. 315.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 716

1

Wanneer de betrokkenheid en inzet van afgelopen weken ook de komende
maanden wordt voortgezet, heb ik veel vertrouwen in wat we gezamenlijk
voor elkaar kunnen krijgen.
Capaciteit (en beperken van de vraag)
Wanneer de komende periode stapsgewijs steeds meer scholen en
sectoren weer opstarten, zal ook de vraag naar mobiliteit en de druk op
het openbaar vervoer groeien. Het is daarom nodig de dienstregeling
weer op te schalen, waarbij het doel is met de optimale inzet van
personeel en materieel te streven naar een maximale capaciteit per 1 juni,
waarbij zo’n 40% beschikbaar zal zijn voor reizigers. Hierbij houden we
rekening met ziekteverzuim en reguliere vakanties van personeel. Met
maatwerkoplossingen zorgen we in goed overleg dat vraag en capaciteit
zo goed mogelijk op elkaar aansluiten.
Op deze manier zorgen we voor afstand tussen reizigers, wordt invulling
gegeven aan de adviezen van het RIVM en kan op een verantwoorde wijze
het OV worden opgeschaald. Het blijft cruciaal om de komende tijd de
vraag te beperken. Om er voor te zorgen dat er voldoende plek is in het
OV voor de mensen die er op aangewezen zijn, gelden de volgende
uitgangspunten:
• Gebruik het OV alleen voor noodzakelijke reizen;
• Werk zoveel mogelijk thuis.
• Als het mogelijk is: mijd de spits.
• Als het mogelijk is: loop of pak je fiets.
• Mijd drukte.
Omdat 1,5 meter afstand in de trein, bus, tram en metro niet altijd
haalbaar is, is een niet medisch mondkapje in het OV per 1 juni verplicht
voor de reiziger. Daarbij is de dringende boodschap dat reizigers tijdig,
vóór het instappen de mondkapjes op moeten zetten zodat het in – en
uitstapproces veilig en snel kan worden doorlopen.
Hiervoor wordt dus een beroep gedaan op iedereen, om samen bij te
dragen aan een beperkt gebruik van het OV en zo te borgen dat dit ook op
een veilige wijze toegankelijk blijft voor essentiële reizen. Om hier
invulling aan te geven wordt ook gewerkt aan afspraken met (publieke)werkgevers, scholen en publiekstrekkers om de mobiliteit te beperken en
de spits te mijden waar dat kan. Zo is al met het onderwijs afgesproken
dat scholieren en studenten zo min mogelijk gebruik maken van het
openbaar vervoer, en sowieso niet tijdens de spits. Met de sectoren die de
komende tijd open gaan, worden afspraken gemaakt over bijvoorbeeld
thuiswerken en openingstijden. De publieke werkgevers geven hierin het
goede voorbeeld: thuiswerken blijft de komende maanden voor
kantoorwerk het uitgangspunt.
Protocol – Verantwoord blijven reizen in het openbaar vervoer
De COVID19 maatregelen en de adviezen van het RIVM stellen alle partijen
die werken aan het openbaar vervoer voor een groot aantal nieuwe
uitdagingen. Daarom is het belangrijk met alle sectorpartijen eenduidige
afspraken te maken, dezelfde uitgangspunten te hanteren en zo ook de
samenwerking te optimaliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 716

2

Om hier invulling aan te geven is de afgelopen weken in het NOVB+2 hard
gewerkt aan het OV-protocol. In het NOVB zitten vertegenwoordigers van
de vervoerders, decentrale concessieverleners en IenW. Op 13 mei 2020
hebben we gezamenlijk, ook in aanwezigheid van reizigersvereniging
Rover en de vakbonden, het protocol vastgesteld, dat ik als bijlage bij deze
brief heb gevoegd. Daarnaast zijn afspraken gemaakt tussen vervoerders
en politie, over hoe om te gaan met toezicht en handhaving van de
noodverordening COVID-19. De afspraken worden momenteel geactualiseerd en nader uitgewerkt.
In het protocol is afgesproken welke maatregelen getroffen worden voor
een veilige reis voor reizigers en OV-medewerkers, en hoe en onder welke
voorwaarden mensen gebruik kunnen maken van het OV. Het protocol
past binnen de kaders van het kabinetsbeleid ten aanzien van COVID-19,
zoals ook is vastgelegd in de Kamerbrief «COVID-19 Update stand van
zaken» van 6 mei 2020. Het protocol gaat vooral in op de afwijkende
omstandigheden door COVID-19, voor de rest blijven de normaal
geldende afspraken tussen vervoerders, reizigers, BOA’s, conducteurs en
de politie van kracht.
In het protocol zijn de gedeelde principes, richtlijnen en gewenste
maatregelen gezamenlijk concreter uitgewerkt. Onder meer over het
toepassen van de maatregelen, de omgang en communicatie met
reizigers, de richtlijnen voor OV-medewerkers, afspraken over veiligheid
en de samenwerking tussen partijen. Voor een aantal onderdelen zijn de
maatregelen al ver uitgewerkt. Het protocol gaat daarbij bijvoorbeeld
specifiek in op wat nodig is om de veiligheid en hygiëne voor
medewerkers en reizigers te borgen, hoe om te gaan met calamiteiten en
hoe stations en materieel worden ingericht. Deze dienen per organisatie
concreet te worden doorvertaald in de werkprocessen.
De OV-sector is een grote sector met veel regionale verschillen, daarom
zal per organisatie en regio soms maatwerk nodig zijn om zo goed
mogelijk invulling te geven aan de afspraken uit het protocol om veilig
vervoer met het OV mogelijk te maken. Het uitgangspunt is daarbij dat de
boodschap en instructies voor de reiziger eenduidig en helder blijven.
Dienstregeling NS
Op 17 maart jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd3 over de basisdienstregeling van NS, waarmee NS sinds 21 maart 2020 een voorspelbare en
betrouwbare dienstregeling heeft kunnen bieden aan reizigers die
afhankelijk zijn van het openbaar vervoer. Vanaf 29 april heeft NS deze
basisdienstregeling verstevigd met de toevoeging van een aantal
intercity’s. Hiermee is de capaciteit in het OV vergroot en de verbinding
tussen steden versneld, waardoor reizigers die echt noodzakelijk met de
trein moeten reizen, over langere afstanden eerder op hun werk kunnen
zijn. Zoals hiervoor geschreven zal (ook) de NS met een optimale inzet van
personeel en materieel streven naar een zo maximaal mogelijke dienstregeling per 1 juni.
NS heeft de afgelopen periode niet aan alle eisen uit de vervoersconcessie
voldaan, bijvoorbeeld ten aanzien van het minimum bedieningsniveau
van stations. Vanaf 1 juni rijdt NS weer een optimale dienstregeling. Dit
betekent niet dat weer aan alle concessie-eisen zal worden voldaan. Zo
kunnen er voorlopig geen fietsen meer mee in de trein. Deze maatregel
2

Het NOVB+ bestaat uit vertegenwoordigers van het ministerie IenW, NS, DOVA, provincies,
consumentenorganisaties, stadsvervoerders, vervoerregio’s, ProRail, OV-NL, Friese Waddenveren en FMN (regionaal busvervoer, streekvervoer en regionale treinen).
3
Kamerstukken 29 984 en 25 295, nr. 891

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 716

3

vergroot de vervoerscapaciteit waardoor reizigers makkelijker afstand
kunnen houden. Fietsen die dienen als hulpmiddel blijven welkom in de
trein, net als vouwfietsen. Reizigers kunnen daarnaast gebruik maken van
de OV fiets als alternatief. Helaas kan dit nadelen met zich mee brengen
voor sommige reizigers, maar ik reken op begrip in deze uitzonderlijke
situatie. Een ander punt waar NS door de omstandigheden niet aan de
concessieverplichtingen kan voldoen is dat het niet mogelijk is enquêtes
af te nemen voor het meten van de klanttevredenheid van de reiziger. Ook
de komende periode zal ik, in lijn met hetgeen in heb gecommuniceerd in
mijn brief van 17 maart, pragmatisch omgaan met afwijkingen op de
concessie4 voor zover deze het gevolg zijn van COVID-19. Over deze
afwijkingen ben en blijf ik met NS in overleg.
Friese Waddenveren
Sinds het uitbreken van de coronacrisis is verreweg het grootste deel van
het vervoer van en naar de Waddeneilanden stilgevallen. Net als bij de
concessie van NS geldt ook hier dat de vervoerders door bijzondere
omstandigheden zich niet hebben kunnen houden aan hun verplichtingen.
Als concessieverlener van de concessies voor de Friese Waddenveren ga
ik daar pragmatisch mee om.
Ik heb de Friese Waddenveren gevraagd per 1 juni met een optimale inzet
van personeel en materieel een zo maximaal mogelijke dienstregeling te
varen en zich zo veel mogelijk te houden aan het OV protocol. Het is aan
regionale overheden om, in overleg met betrokken partijen, nadere
afspraken te maken over het gebruik van de veren in relatie tot de mate
waarin het toerisme op de eilanden weer op gang komt.
Beschikbaarheidsvergoeding voor OV
Het kabinet heeft de OV-sector op 6 mei verzocht in Nederland de
volledige dienstregeling te rijden, terwijl de reizigersaantallen beperkt zijn.
Naleving en handhaving van de te treffen maatregelen leiden daarnaast
tot extra kosten. Bij de vraag van de overheid hoort een beschikbaarheidsvergoeding. Die wordt de komende periode nader uitgewerkt. Betreffende
vergoeding is gebaseerd op de reële gemaakte kosten om de vloot te
laten rijden, de extra kosten vanwege maatregelen tegen COVID-19 en de
inkomsten die wel binnenkomen (zoals uit hoofde van generieke
steunmaatregelen). Samen met de het Ministerie van Financiën wordt
hieraan gewerkt en in de komende weken besproken met de OV-partijen.
Tot slot
De komende weken en maanden zullen zich nieuwe uitdagingen
opwerpen. Ik blijf in nauw contact met de partijen in de OV-sector om te
kijken wat goed gaat en waar verbetering mogelijk is, en waar bijgestuurd
moet worden indien nodig. Alleen met medewerking van alle betrokken
partijen binnen en buiten de OV sector kunnen we er voor zorgen dat de
mensen die er op aangewezen zijn, op een veilige manier met het OV
kunnen reizen. Ik zal uw Kamer uiteraard hierover informeren wanneer
daar aanleiding toe is.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

4

Ditzelfde geldt voor ProRail, wanneer concessie-afspraken eventueel aantoonbaar door
COVID19 (maatregelen) beïnvloed worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 716

4