Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3472
Vragen van de leden Sneller, Van der Laan (beiden D66), De Hoop (PvdA) en
Westerveld (GroenLinks) aan de Ministers voor Rechtsbescherming en van
Onderwijs, Cultuur en wetenschap over van het artikel ««Raadsdames» in
actie: de titel raadsheer is seksistisch» (ingezonden 7 juni 2021).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming), mede namens Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 6 juli 2021). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 3361.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel ««Raadsdames» in actie: de titel raadsheer is
seksistisch»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
In hoeverre bent u van mening dat de titel «raadsheer» voor rechters bij de
gerechtshoven, de Hoge Raad en de twee bijzondere colleges nog gepast en
correct is, terwijl deze functie door alle geslachten kan worden uitgevoerd?
Antwoord 2
De functietitel raadsheer heeft een onmiskenbaar mannelijke connotatie,
terwijl de betreffende functie door personen van alle seksen kan worden
uitgevoerd. Overigens zijn er sinds 2019 ook meer vrouwelijke raadsheren
dan mannelijke.2 Ik kan mij voorstellen dat raadsheren van andere seksen dan
de mannelijke het gebruik van deze functietitel als niet-passend en nietcorrect kunnen ervaren. Dit blijkt ook uit het voornoemde artikel en de actie
op sociale media waarnaar dit artikel verwijst. Daarnaast is voor burgers niet
altijd duidelijk wat het begrip raadsheer inhoudt.
Vraag 3
Kunt u een parallel trekken met de termen raadsman en raadsvrouw, die in
de rechtspraak al jaren voor advocaten worden gehanteerd?
1

Het Financieele Dagblad, 25 mei 2021, ««Raadsdames» komen in actie: de titel raadsheer is
seksistisch», https://fd.nl/economie-politiek/1384521/raadsdames-in-actie-de-titel-raadsheer-isseksistisch
2
Jaarverslag De Rechtspraak 2020, p. 70 (te raadplegen via: jaarverslagrechtspraak.nl).

ah-tk-20202021-3472
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De term raadsman komt veelvuldig voor in wet- en regelgeving. In de praktijk
wordt voor vrouwelijke raadslieden de term raadsvrouw of raadsvrouwe
gebruikt. Een dergelijke algemeen geaccepteerde praktijk bestaat (nog) niet
voor vrouwelijke raadsheren. De Raad voor de rechtspraak liet mij weten dat
sommige raadsheren in de praktijk een term als «rechter in hoger beroep»
gebruiken.
Vraag 4
Deelt u de mening dat genderneutrale titels voor rechters beter aansluiten bij
de maatschappelijke realiteit?
Antwoord 4
Ik deel de mening dat sekseneutrale titels voor rechters beter aansluiten bij
de realiteit dat deze functie door personen van alle seksen wordt uitgeoefend.
Vraag 5
Kunt u uiteenzetten in welke andere Europese landen men al wel of niet
genderneutrale titels voor alle rechters gebruikt?
Antwoord 5
Uit een eerste inventarisatie – gebaseerd op reacties uit België, Engeland,
Ierland, Frankrijk, Duitsland en Portugal – blijkt dat in andere Europese landen
op verschillende manieren met functietitels voor rechters wordt omgegaan.
Er blijkt soms ook verschil te bestaan tussen terminologie in de wetgeving en
gebruik in de praktijk.
In België dragen de rechters in de hoven van beroep, de arbeidshoven en het
Hof van Cassatie de titel raadsheer. Hiervoor blijkt in België geen sekseneutraal alternatief voorhanden.
In een aantal landen wordt gewerkt met mannelijke en vrouwelijke varianten
van titels voor rechters. Zo dragen in Engeland en Wales rechters in het
Hooggerechtshof (Supreme Court) de titel Lord [naam] of Lady [naam] en in
gerechtshoven (Court of Appeal) Lord Justice [naam] of Lady Justice [naam].
In Ierland worden rechters in het Hooggerechtshof (Supreme Court) en in
gerechtshoven (Court of Appeal) aangeduid als the Honourable Mr./Mrs.
Justice [naam]. In Portugal worden rechters in het Hooggerechtshof
aangeduid als Conselheiro of Conselheira en in gerechtshoven als Desembargador of Desembargadora.
In deels dezelfde landen bestaan ook sekseneutrale titels voor rechters. Zo
worden District Judges, Tribunal Judges en Employment judges in Engeland
en Wales aangeduid als Judge. In Ierland worden rechters in het District
Court aangeduid als Judge [naam]. In België worden rechters in eerste aanleg
aangeduid als rechter (familie- en jeugdrechter, beslagrechter, etc.).
In Duitsland worden rechters in de wet over het rechtersambt aangeduid met
de mannelijke vorm Richter. In bezoldigingswetgeving is vastgelegd dat
vrouwelijke rechters hun functietitel in de vrouwelijke vorm voeren. In de
praktijk betekent dit dat rechters in Duitsland met Richter of Richterin worden
aangeduid. In Frankrijk bestaat onder meer de titel magistrat voor rechters. In
de praktijk kunnen vrouwelijke rechters ervoor kiezen de vrouwelijke variant
magistrate te gebruiken.
Vraag 6
Kunt u aangeven welke stappen door u en de rechtspraak (al dan niet) zijn
gezet, sinds de Hoge Raad zich begin 2019 positief toonde tegenover het
initiatief van advocatenkantoor Jebbink Soeteman om voortaan vrouwinclusieve taal te gebruiken?
Antwoord 6
Uw vragen zijn voor mij aanleiding geweest in overleg te treden met de Raad
voor de rechtspraak over het gebruik van vrouw-inclusieve taal bij de
rechtspraak. De Raad voor de rechtspraak heeft mij laten weten dat over het
gebruik van vrouw-inclusieve taal binnen de rechtspraak in verschillende
verbanden is gesproken.
De Hoge Raad besteedt in de eigen organisatie in het project «Helder Recht»
aandacht aan helder, toegankelijk en begrijpelijk taalgebruik in uitspraken.
Respectvol formuleren hoort daarbij, evenals omgaan met sekse in taal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Binnen de grenzen van het controleerbare in het dossier van de zaak, wordt
bijvoorbeeld in uitspraken van de Hoge Raad bij het gebruik van verwijswoorden bij natuurlijke personen zo goed mogelijk rekening gehouden met het
geslacht van betrokkenen. Bij verwijzingen naar organisaties en ambten
wordt in de regel gebruik gemaakt van het taalkundige verwijswoord.
Vraag 7, 8
Indien u voorstander bent van genderneutrale functietitels bij alle rechterlijke
instanties, heeft u dan reeds een voorkeur voor een of meerdere titels, zoals
rechter in hoger beroep, hofrechter of cassatierechter?
Bent u bereid om de titel «raadsheer» via een wetswijziging aan te passen
naar een of meerdere genderneutrale functietitels? Zo ja, op welke termijn?
Antwoord 7, 8
Vanuit oogpunt van passend, inclusief en helder taalgebruik ligt het in de
rede de wijziging van de titel raadsheer naar een of meerdere sekseneutrale
titels na te streven. Dit wordt ondersteund door aanwijzing 3.8, eerste lid van
de Aanwijzingen voor de regelgeving, die luidt: «Indien mogelijk worden
persoonsaanduidingen gebruikt die sekseneutraal zijn.» Ik laat het aan de
rechtspraak of men wil verkennen of er in de praktijk algemeen aanvaardbare
sekseneutrale aanduidingen voor het begrip raadsheer kunnen worden
ontwikkeld.
De begrippen «raadsheer» en «raadsheren» komen in verschillende wetten
voor, alsmede in de op die wetten gebaseerde lagere regelgeving. Dat geldt
ook voor afgeleide begrippen als «raadsheer-plaatsvervanger» en «raadsheercommissaris». Wijziging van het begrip raadsheer behelst dan ook een
uitgebreide wetgevingsoperatie, met potentieel grote gevolgen voor de
rechtspraktijk. Het is daarom aan het nieuwe kabinet om een beslissing te
nemen omtrent een wetswijziging naar een of meer sekseneutrale functietitels voor raadsheren.
Ter voorbereiding op deze keuze ben ik met het WODC in gesprek over de
mogelijkheden een onderzoek te starten naar sekseneutrale functietitels in het
rechtsbestel.
Vraag 9, 10
Welke functietitels met een genderspecifieke benaming worden nog meer
gebruikt bij overheidsinstanties?
Zitten daar titels tussen waarbij een neutrale benaming in uw optiek ook
beter zou aansluiten bij de maatschappelijke realiteit? Zo ja, wilt u voorstellen
doen deze te wijzigen naar een genderneutrale functietitel?
Antwoord 9, 10
Niet-sekseneutrale functietitels worden op een aantal plekken gebezigd. Dit
zijn bijvoorbeeld de termen ombudsman, geneesheer-directeur en dijkgraaf.
Een volledig beeld van seksespecifieke functietitels bij overheidsinstanties is
er nog niet. Daarnaast is nog niet duidelijk hoe de betreffende functiebeoefenaars en instanties tegen die functietitels aankijken en welke alternatieven zij
zouden voorstellen. Ook zullen de gevolgen van eventuele wijziging voor weten regelgeving en mogelijke impact voor (de systemen van) de verschillende
organisaties in kaart moeten worden gebracht. Tegelijkertijd blijkt uit
onderzoek dat het effect heeft op de perceptie/stereotypen wanneer nietsekseneutrale termen worden gebruikt. De keuze om een dergelijk traject te
starten, wordt overgelaten aan een volgend kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3