Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 B

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2021

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 september 2020
Tijdens het debat over de Voorjaarsnota (Kamerstuk 35 450, nr. 1) (1 juli jl.
(Handelingen II 2019/20, nr. 90, items 3 en 6) waren er vanuit uw Kamer
vragen over het verschil in de oploop van de opschalingskorting in het
gemeentefonds tussen het Rijk en het Centraal Planbureau (hierna: CPB).
Met deze brief kom ik mijn toezegging aan uw Kamer na om u over het
verschil in de benaderingswijze te informeren. Deze brief is afgestemd
met het CPB voor wat betreft de uitleg over het verschil tussen de reeks
van het Rijk en de reeks van het CPB.
Achtergrond opschalingskorting
De opschalingskorting is tegen de achtergrond van de financiële crisis
door het kabinet Rutte-II ingevoerd. Deze korting was met name
gebaseerd op schaalvoordelen: wanneer gemeenten groter worden door
herindeling of meer met elkaar gaan samenwerken zorgt dit naar verloop
van tijd voor lagere apparaatskosten (i.e. efficiencywinst).
Het huidige kabinet Rutte-III heeft de verplichte opschaling van
gemeenten afgeschaft en stuurt niet meer op herindelingen. Dit neemt
niet weg dat er nog steeds gemeentelijke opschalingen plaatsvinden. Dit
kabinet heeft de opschalingskorting laten staan als onderdeel van de
totale budgettaire ontwikkeling van het gemeentefonds.
De opschalingskorting voor gemeenten loopt op van 2015 tot 2025. Aan
het eind van deze kabinetsperiode stond de korting voor € 460 mln. in de
boeken. De korting loopt op tot € 975 mln. in 2025.
Ook het kabinet is zich ervan bewust dat voor gemeenten de opschalingskorting in deze financieel moeilijke tijden zwaar valt. Daarom heeft het
kabinet in het licht van corona besloten de oploop in de opschalingskorting voor gemeenten in de jaren 2020 en 2021 incidenteel te

kst-35570-B-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 B, nr. 5

1

schrappen. Dit leidt tot een verhoging van de algemene uitkering van het
gemeentefonds van € 70 miljoen in 2020 en € 160 miljoen (€ 70 miljoen
tranche 2020 + € 90 miljoen 2021) in 2021.
Opschalingskorting (in mln. euro)

1. Per jaar
2. Totale korting (kabinet)
3. Totale korting (kabinet) incl. bevriezing
2020/2021

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026
e.v.

60
60

60
120

60
180

60
240

60
300

70
370

90
460

110
570

130
700

135
835

140
975

0
975

60

120

180

240

300

300

300

570

700

835

975

975

Tabel 1: Raming tranches opschalingskorting, met 1) het jaarlijkse bedrag aan opschalingskorting, 2) de totale korting die dit oplevert (de jaarlijkse
bedragen tellen bij elkaar op), 3) de totale korting die dit oplevert incl. bevriezing.

Verschil Rijk-CPB benadering opschalingskorting
Er is geen verschil in de ramingen van het CPB en het Rijk voor de huidige
kabinetsperiode. Wel verschilt de verdere oploop in de komende
kabinetsperiode.
In de regel neemt het CPB in een middellangetermijnverkenning (MLT)
voorafgaand aan de verkiezingen de ombuigingen in een volgende
kabinetsperiode mee die nu al zijn verankerd in wetgeving. De opschalingskorting is op dit moment nog niet op een dergelijke manier verankerd
en wordt dus niet volledig meegenomen in de MLT (2022–2025). Bij een
nieuw regeerakkoord beoordeelt het CPB opnieuw op welke wijze het CPB
de in het regeerakkoord vastgelegde intensiveringen en besparingen in
het gemeentelijk domein meeneemt. Dezelfde systematiek heeft het CPB
in de MLT voorafgaand aan de vorige verkiezingen toegepast. In de MLT
voorafgaand aan de verkiezingen in 2017 heeft het CPB om dezelfde reden
de oploop in de opschalingskorting in de jaren 2018–2021 niet meegenomen. Bij de beoordeling van het regeerakkoord van Rutte III heeft het
CPB de oploop van de opschalingskorting voor de jaren 2018–2021
vervolgens wel meegenomen in de daaropvolgende raming.
Het niet meenemen van de oploop in de opschalingskorting door het CPB
is daarmee het gevolg van de algemene regel van het CPB dat het in de
MLT-raming voorafgaand aan een kabinetsperiode de besparingen
meeneemt die verankerd zijn in wet- of regelgeving. Het is geen inhoudelijke beoordeling van de haalbaarheid van de opschalingskorting.
Tot slot
Zoals gezegd is het kabinet zich bewust van de financieel moeilijke tijden.
Vanwege corona wordt de oploop van de opschalingskorting incidenteel
in 2020 en 2021 geschrapt. Hiermee komt de aanvullende vergoeding van
het kabinet aan decentrale overheden ten opzichte van het pakket van
28 mei in totaal uit op € 777 miljoen voor 2020. Het is aan een nieuw
kabinet om te besluiten over de opschalingskorting voor 2022 en verder.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 B, nr. 5

2