+

Onderzoeksrapport
Onderzoek naar organisatorische
ondersteuningsbehoefte bij scholen bij
uitvoering Nationaal Programma Onderwijs
18 februari 2022

→

+

2

Inhoudsopgave
Rapport onderzoek organisatorische
ondersteuningsbehoefte NP Onderwijs

Onderzoeksteam
• drs. R.V. (Remco) van der Dussen, projectleider
• M.F.L. (Marlou) Visser MSc, projectmanagement
• T. (Tim) van den Bersselaar MSc, rapportage
• A. (Annet) Vieveen MSc, interviewer
• A. (Asri) Prasadani MSc, interviewer
• L. (Lotte) Rakers MSc, interviewer
• M. (Merel) van ‘t Leven MSc, interviewer
• Z. (Zaza) de Ridder MSc, interviewer

1.

Inleiding

2.

Opzet van het onderzoek

3.

Resultaten

4.

Kernbevindingen

+ 1. Inleiding

3

Aanleiding

Leeswijzer

In oktober 2021 is de eerste voortgangsrapportage van het Nationaal
Programma Onderwijs (NP Onderwijs) gepresenteerd. Op basis van deze
rapportage is op te maken dat scholen in de onderwijssectoren Primair
Onderwijs (PO) en Voortgezet Onderwijs (VO) de ondersteuningsstructuur
voor het NP Onderwijs opgezet door het ministerie van OCW goed weten te
vinden. Om deze ondersteuningsstructuur en de ondersteuningsbehoefte van
scholen goed op elkaar te laten aansluiten, monitort het ministerie de situatie
en de ondersteuningsbehoefte van scholen. Zo kan afhankelijk van de vraag
meer uitgebreide ondersteuning en meer expertondersteuning georganiseerd
worden.

In deze rapportage vindt u de bevindingen van het onderzoek naar de
organisatorische ondersteuningsbehoefte bij scholen in het PO en VO. In het
eerste hoofdstuk vindt u een beschrijving van de aanleiding. In het tweede
hoofdstuk wordt de opzet van het onderzoek beschreven. De resultaten
vanuit het onderzoek vindt u in hoofdstuk 3. In dat hoofdstuk worden eerst de
kwantitatieve resultaten op een visueel aantrekkelijke manier weergegeven,
daarna worden de bevindingen op basis van de antwoorden op de open vragen
beschreven. Ten slotte, in hoofdstuk 4, vindt u de kernbevindingen.

Op basis van de voortgangsrapportage is op te maken dat een groep scholen
behoefte heeft aan organisatorische en expertmatige ondersteuning (pagina
26 van de eerste voortgangsrapportage Nationaal Programma Onderwijs).
Deze scholen hebben in het monitoringsonderzoek aangegeven behoefte te
hebben aan organisatorische ondersteuning. De inschatting is dat deze groep
bestaat uit ongeveer 620 VO- en PO-scholen.
Vanuit het ministerie van OCW is eind november 2021 het verzoek bij de
NPO Helpdesk neergelegd om een bijdrage te leveren aan de monitoring van
de ondersteuningsbehoefte binnen het PO en VO. Dit door 15% van de
bovengenoemde groep (100 scholen) actief telefonisch te benaderen om de
behoefte aan organisatorische ondersteuning bij de uitvoering van de
schoolprogramma's (nog) beter in beeld te krijgen.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 2. Opzet van het onderzoek

4

Doel- en vraagstelling

3.

Doel van het onderzoek is meer zicht te krijgen op de mate van
organisatorische ondersteuningsbehoefte bij PO- en VO-scholen bij de
uitvoering van hun NPO-schoolprogramma’s. Op basis van deze inzichten kan
OCW
de
ondersteuningsstructuur
beter
afstemmen
op
de
ondersteuningsbehoefte in het onderwijsveld.

In deze rapportage wordt verwezen naar deze 3 categorieën.

De centrale vraagstelling van het onderzoek is:
Wat is bij scholen in het PO, VO en (V)SO de behoefte aan ondersteuning op
organisatorische vlak bij de uitvoering van hun schoolprogramma?
Bij de beantwoording van de bovengenoemde vraag wordt een vergelijking
gemaakt tussen scholen die eerder de ondersteuningsbehoefte kenbaar
hebben gemaakt en scholen die dit niet hebben gedaan, maar wel een
mogelijke latente ondersteuningsbehoefte hebben.

Een combinatie van (1) en (2), oftewel scholen die uit de analyse van DUO
voortkomen én in het monitoringsonderzoek hebben aangegeven
ondersteuningsbehoefte te hebben.

De selectie van scholen voor het onderzoek naar organisatorische
ondersteuningsbehoeften bij het NPO is uitgevoerd door DUO en is
willekeurig. Bij de selectie van scholen is rekening gehouden met voldoende
spreiding in het land en een goede vertegenwoordiging van de verschillende
typen scholen (VO, PO, (V)SO, SBO). Van de onderzoekspopulatie was de
verdeling onder de onderwijssectoren: 78% uit PO, 18% uit VO en 4% uit
(V)SO.
Een meer gedetailleerde beschrijving van de
onderzoekspopulatie is te vinden in Bijlage 1, 2 en 3 .

kenmerken

Onderzoekspopulatie
Bij het onderzoek worden 100 scholen uit het PO, VO en (V)SO betrokken. Dit
betreft 15% van de scholen waarvan op basis van de eerste
voortgangsrapportage NPO (oktober 2021) verwacht wordt dat zij een
organisatorische ondersteuningsbehoefte hebben.

Categorie 1

Categorie 3

Categorie 2

De onderzoekspopulatie is onder te verdelen in 3 categorieën (zie figuur 1):
1.

Scholen die in het monitoringsonderzoek expliciet hebben aangegeven
behoefte te hebben aan organisatorische ondersteuning.

2.

Scholen waarvan op basis van een analyse van DUO verwacht wordt dat er
sprake is van behoefte aan organisatorische ondersteuning.



Figuur 1: verdeling onderzoekspopulatie

Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

van

de

+ 2. Opzet van het onderzoek

5

Aanpak en onderzoeksactiviteiten

19% van de scholen heeft niet deelgenomen aan onderzoek

Om de centrale onderzoeksvraag te beantwoorden, zijn er interviews
gehouden met de scholen binnen de onderzoekspopulatie. De interviews
hebben plaatsgevonden aan de hand van een belprotocol met een aantal
standaardvragen. De kernvragen van het interview waren:

Van de scholen die niet hebben deelgenomen aan het onderzoek, was bij de
grootste groep de verantwoordelijke voor het schoolprogramma NPO niet
beschikbaar op het moment van (meerdere malen) bellen. Met regelmaat is
aangegeven dat een directeur voor de klas staat in verband met uitval van
leraren of dat iemand in quarantaine zit en daardoor niet bereikbaar is. Bij een
paar scholen is aangegeven dat er geen tijd of interesse is voor deelname aan
het onderzoek wegens drukte door quarantaine of uitval van personeel.

1.

Had u behoefte aan organisatorische ondersteuning bij het NPO, bij welke
fases?

2.

Verwacht u de komende fasen (nog steeds) behoefte te hebben aan
organisatorische ondersteuning? Bij welke fases, wat is de aard en inhoud
van de ondersteuning van het Nationaal Programma Onderwijs?

3.

Is de benodigde ondersteuning reeds vormgegeven?

4.

Heeft u behoefte aan aanvullende ondersteuning vanuit OCW?

Een enkeling geeft aan liever via mail benaderd te worden, maar heeft helaas
niet meer op de verstuurde mail gereageerd. Hoewel alle scholen meerdere
malen zijn gebeld, is het bij deze 19% niet gelukt om hen te laten deelnemen
aan het onderzoek. Afspraken maken met de directeur om terug te bellen
werd niet door iedereen gewenst en het kwam ook voor dat dergelijke
afspraken pas na de looptijd van het onderzoek ingepland konden worden.

De complete vragenlijst is te vinden in Bijlage 4.
In totaal zijn er 81 interviews afgenomen, waarmee de totale respons
neerkomt op 81%. Verdere kenmerken en details over de respons is te vinden
in Bijlage 1, 2 en 3 .
De interviews hebben plaatsgevonden in de periode van 6 december 2021 tot
en met 21 januari 2022. In verband met de (verlengde) kerstvakantie waren de
scholen in deze periode 4 weken geopend.

De opbrengsten zijn per interview vastgelegd in een digitale omgeving.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (1/13)

6

Vraag 1
In welke vorige NPO-fase(n) had u behoefte aan organisatorische ondersteuning?
Toelichting
Scholen uit categorie 1 en 3 hadden in het najaar 2021 in het
monitoringsonderzoek aangegeven behoefte te hebben (gehad)
aan organisatorische ondersteuning. Dat geldt niet voor de
scholen uit categorie 2; deze hebben immers niet meegedaan
aan het monitoringsonderzoek. Om die reden is in dit
onderzoek eerst bij de respondenten uit categorie 2
geïnventariseerd of deze organisatorische behoefte aanwezig
was of is. Dat bleek voor 41% van de respondenten het geval.

Toelichting
Er konden meerdere fasen
worden gekozen door de
school.

Categorie 2
Totaalbeeld

Categorie 1

22

9

24
1

14
1

21

Categorie 3

1
5

8

9

4

9

8

0
Schoolscan/ analyse

Schoolscan/ analyse

Schoolscan/analyse

Schoolscan/ analyse

Schrijven schoolprogramma

Schrijven schoolprogramma

Schrijven schoolprogramma

Schrijven schoolprogramma

Afstemmen schoolprogramma met MR en andere
betrokkenen
Implementatie/uitvoering van het schoolprogramma

Afstemmen schoolprogramma met MR en andere
betrokkenen
Implementatie/ uitvoering van het
schoolprogramma

Afstemmen schoolprogramma met MR
en andere betrokkenen
Implementatie/ uitvoering van het
schoolprogramma

Afstemmen schoolprogramma met MR en andere
betrokkenen
Implementatie/ uitvoering van het
schoolprogramma



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (2/13)

7

Behoefte aan organisatorische ondersteuning in huidige fasen van het NPO
Bevindingen
Bij veel scholen was er in de beginfase van het NPO (rond zomer 2021) behoefte aan organisatorische
ondersteuning, maar inmiddels lijkt deze afgenomen. Kaders, formats en tijdige informatie waren in
de fasen van de schoolscan en het schrijven van het schoolprogramma gewenst. Scholen krijgen
regelmatig ondersteuning vanuit hun bestuur, waardoor er momenteel geen behoefte meer is aan
ondersteuning. Scholen geven aan dat de uitvoering van het schoolprogramma onder druk komt te
staan door coronamaatregelen, personeelstekort, werkdruk en tijdsdruk. Daarnaast geven ze aan dat
er behoefte is aan ondersteuning bij monitoring van effecten van de ingezette interventies en de
verantwoording van de besteding van de NPO-middelen.
Wat opvalt in de resultaten is dat veel van de scholen die de monitoringslijst hebben ingevuld
(categorie 1 en 3), aangeven dat ze dat niet meer weten of dat ze denken de vraag verkeerd te
hebben begrepen tijdens het invullen. Deze groep scholen geeft aan hulp te willen bij de
implementatie van het schoolprogramma. Scholen in categorie 3 gaven aan externe hulp te hebben
ingezet ter ondersteuning. De scholen in categorie 2 geven in vergelijking met de andere categorieën
minder aan dat ondersteuning in uitvoering nodig is. Dit terwijl zij wel vaak aangeven dat de
uitvoering in gedrang komt door het personeelstekort.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (3/13)

8

Vraag 2
Verwacht u in de komende fasen van het NPO nog steeds behoefte aan organisatorische ondersteuning te hebben? Zo ja, in welke
fase(n)?
Toelichting
Bij vraag 2 is eerst geïnventariseerd in welke mate verwacht
wordt dat de in vraag 1 benoemde ondersteuningsbehoefte in
de komende fasen nog steeds aanwezig is. Indien dat het geval
is, is gevraagd in welke fase(n) dat verwacht wordt.

Toelichting
Er konden meerdere fasen worden
gekozen door de school.

Categorie 1

Totaalbeeld
26% van de respondenten gaf aan in de
komende fase(n) behoefte te hebben aan
ondersteuning, namelijk bij…

5

2 1

38% van de respondenten gaf aan in de
komende fase(n) behoefte te hebben aan
ondersteuning, namelijk bij…

2 1

12
5

9

Implementatie/uitvoering van het schoolprogramma
Monitoring van de voortgang
Verantwoording
Herijking van de schoolscan
Bijstellen van het schoolprogramma

5

Categorie 3

18% van de respondenten gaf aan in de
komende fase(n) behoefte te hebben aan
ondersteuning, namelijk bij…

2

17% van de respondenten gaf aan in de
komende fase(n) behoefte te hebben aan
ondersteuning, namelijk bij…

2

2

5

5

Implementatie/ uitvoering van het schoolprogramma
Monitoring van de voortgang
Verantwoording
Herijking van de schoolscan
Bijstellen van het schoolprogramma



Categorie 2

Implementatie/ uitvoering van het
schoolprogramma
Monitoring van de voortgang

Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

Implementatie/ uitvoering van het
schoolprogramma
Monitoring van de voortgang

+ 3. Resultaten van het onderzoek (4/13)

9

Behoefte aan organisatorische ondersteuning in komende fasen van het NPO
Bevindingen
De meeste scholen geven aan geen organisatorische ondersteuning (meer) te wensen; het NPO loopt nu redelijk goed op
school. Wel is er vraag naar extra mensen voor de uitvoering van het schoolprogramma. Daarnaast geven de meeste scholen
aan een sterke behoefte te hebben aan richtlijnen voor verantwoording van de NPO-middelen en voor het monitoren van
effecten van interventies. Scholen die aangeven dat zij hun plan en verantwoording via Parnassys hebben geregeld, geven niet
aan die behoefte aan richtlijnen voor verantwoording en monitoring te hebben. Daarnaast geven de scholen aan dat tijdige
informatie over de volgende fasen van het NPO in schooljaar 2022-2023 belangrijk is voor het maken van nieuwe plannen.
Heldere verwachtingen per fase wordt ook meermaals genoemd als behoefte door de schoolleiders.

Ook wordt de zorg geuit dat effecten van interventies momenteel weinig gezien worden door de weerbarstige situatie van
corona waar de scholen in zitten tijdens de looptijd van het onderzoek (december 2021 – januari 2022). Langdurige
ondersteuning voor leerlingen en het borgen van goede interventies is (mede daarom) een belangrijk punt, geven scholen aan.
Als we kijken naar de drie categorieën valt op dat de scholen die wel hebben deelgenomen aan het monitoringsonderzoek
(categorieën 1 en 3) het vaakst aangeven dat de uitvoering van het schoolprogramma in gevaar komt door het
personeelstekort. Schoolleiders binnen categorie 2 geven voornamelijk aan dat er behoefte is aan een langere
bestedingstermijn van de middelen.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (5/13)

10

Vraag 3
Wat is de aard van de organisatorische ondersteuning waar u behoefte aan heeft?
Toelichting
• Van de scholen die aangeven behoefte te hebben aan organisatorische ondersteuning in de huidige of komende fase(n)
is geïnventariseerd wat de aard is van de ondersteuningsbehoefte.
• Deze percentages zijn gebaseerd op de volledige populatie (N=81) of totale populatie per categorie.

Toelichting
Er konden meerdere antwoorden
(aard van ondersteuning) worden
gekozen door de school.

Totaalbeeld

Categorie 1

Categorie 2

Categorie 3

60% van de respondenten gaf aan
behoefte te hebben aan
organisatorische ondersteuning,
waarvan de aard is…

74% van de respondenten gaf aan
behoefte te hebben aan
organisatorische ondersteuning,
waarvan de aard is…

24% van de respondenten gaf aan
behoefte te hebben aan
organisatorische ondersteuning,
waarvan de aard is…

67% van de respondenten gaf aan
behoefte te hebben aan
organisatorische ondersteuning,
waarvan de aard is…

17

1

10

24

7
9

14

14

6

Een kritische vriend
Een coördinator in de school
Anders

3

Een kritische vriend

Een kritische vriend

Een coördinator in de school

Een coördinator in de school

5

Een kritische vriend
Een coördinator in de school
Anders

Anders



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (6/13)

11

Aard van de organisatorische ondersteuning waar behoefte aan is
Bevindingen
Op basis van de antwoorden op de open vragen lijkt er met name behoefte te zijn aan een kritische vriend voor scholen. Iemand die
meekijkt met interventiekeuzes en de data analyse. De scholen uit categorie 3 geven vaker aan iemand te willen die meekijkt of ze het
goed doen en/of de juiste keuzes maken. Daarnaast geeft men aan dat er behoefte is aan een langere looptijd van het NPO, maar ook aan
formats, kaders en duidelijke richtlijnen, bijvoorbeeld als het gaat over monitoring van resultaten en het verantwoorden van ingezette
NPO gelden. Ook worden goede voorbeelden van andere scholen of besturen genoemd waar behoefte aan is.
De groepen scholen die wel hebben deelgenomen aan het monitoringsonderzoek (categorie 1 en 3) geven vaak aan extra personeel te
wensen, de scholen uit categorie 2 geven dat minder vaak aan. Binnen die laatste groep scholen wordt de zorg geuit dat de motivatie van
leerkrachten lastig op peil te houden is, omdat zij zich steeds opnieuw moeten aanpassen aan maatregelen en inspelen op de situatie, dat
zij niet goed kunnen bouwen maar alleen aan het herstellen zijn.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (7/13)

12

Vraag 4
Wat is de inhoud van de organisatorische ondersteuning waar u behoefte aan heeft?
Toelichting
Van de scholen die aangeven behoefte te hebben aan organisatorische ondersteuning in de huidige of komende fase(n) is
geïnventariseerd wat de inhoud is van de ondersteuningsbehoefte.

Toelichting
Er konden meerdere antwoorden
(inhoud ondersteuning) worden
gekozen door de school.

Let op: deze percentages zijn gebaseerd op de volledige populatie (N=81) of totale populatie per categorie.

Totaalbeeld

Categorie 1

Categorie 2

Categorie 3

60% van de respondenten gaf aan behoefte
te hebben aan organisatorische
ondersteuning, waarvan de inhoud is…

74% van de respondenten gaf aan behoefte te
hebben aan organisatorische ondersteuning,
waarvan de inhoud is…

24% van de respondenten gaf aan
behoefte te hebben aan
organisatorische ondersteuning,
waarvan de inhoud is…

67% van de respondenten gaf aan
behoefte te hebben aan
organisatorische ondersteuning,
waarvan de inhoud is…

10
22

6

16
5

5

3
5

15

12

Proces intern
Proces extern
Coördinatie
Gedachtevorming
Anders

Proces intern
Proces extern
Coördinatie
Gedachtevorming
Anders



1
2

3

1
3

8

6

2

5

Proces intern
Proces extern
Coördinatie
Gedachtevorming
Anders

Proces intern
Proces extern
Coördinatie
Gedachtevorming
Anders

Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (8/13)

13

Inhoud van de organisatorische ondersteuning waar behoefte aan is

Bevindingen
Binnen de drie categorieën is aangegeven dat er behoefte is aan extra personeel voor de uitvoering van het
schoolprogramma. Een voorbeeld hiervan is een inhoudelijk expert die werk uit handen kan nemen in de uitvoering.
Daarnaast wordt vooral een kritische partner genoemd die meekijkt en denkt met planvorming, inzet van interventies,
analyse van data.
Ondersteuning bij monitoring van effecten van interventies en het hebben van duidelijke richtlijnen van hoe keuzes te
verantwoorden zijn is ook belangrijk voor scholen. De scholen uit categorie 1 en 3 geven vaker aan behoefte te hebben
aan een procesmanager; iemand die het gehele proces in de gaten houdt en faciliteert en administreert.
Overall geven de meeste scholen aan in het begin van het NPO behoefte te hebben (gehad) aan gedachtevorming. Vaak
is die behoefte er nu niet meer, omdat de kritische vriend/sparringpartner al is vormgegeven binnen het bestuur.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (9/13)

14

Vraag 5
Heeft u deze ondersteuning reeds vormgegeven? En zo ja, hoe heeft u deze ondersteuning vormgegeven?

Toelichting
Er konden meerdere antwoorden
(ondersteuningsbehoefte) worden
gekozen door de school.

Toelichting
Let op: deze percentages zijn gebaseerd op de volledige populatie (N=81) of totale populatie per categorie

Totaalbeeld
79% van de respondenten gaf aan de
ondersteuningsbehoefte al te hebben
vormgegeven, namelijk door…

15

Categorie 2

85% van de respondenten gaf aan de
ondersteuningsbehoefte al te hebben
vormgegeven, namelijk door…

41% van de respondenten gaf aan de
ondersteuningsbehoefte al te hebben
vormgegeven, namelijk door…

30

13

7

15

2

Inkoop

Inkoop

Inkoop

Binnen schoolbestuur

Binnen schoolbestuur

Binnen schoolbestuur

Binnen de school

Binnen de school

Binnen de school



93% van de respondenten gaf aan de
ondersteuningsbehoefte al te hebben
vormgegeven, namelijk door…

6

1

8

12

34

Categorie 3

Categorie 1

Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

15

Inkoop
Binnen schoolbestuur
Binnen de school

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (10/13)

15

Vormgeven van de organisatorische ondersteuning waar behoefte aan is

Bevindingen
Binnen de drie categorieën is aangegeven dat de ondersteuning reeds is vormgegeven binnen het bestuur. Zo
regelt het bestuur bijvoorbeeld dat scholen samen kunnen werken en kunnen sparren, of hebben scholen met
financiële hulp van het bestuur nieuwe mensen kunnen aantrekken voor de uitvoering van het schoolprogramma.
Ook zijn besturen regelmatig genoemd bij gezamenlijke inkoop van externe expertise.
Er wordt gemeld dat er momenteel nog wel behoefte is aan facilitaire en administratieve ondersteuning, zodat de
andere personeelsleden zich vooral kunnen storten op de uitvoering van het programma.
Ook geeft een enkele school aan dat externe interventies uit de menukaart niet altijd direct beschikbaar zijn,
doordat er wachtlijsten bestaan.
Redenen dat het nog niet is gelukt om de benodigde ondersteuning vorm te geven zijn;
• Geen tijd en mankracht, te kort aan personeel (categorie 3)
• Gebrek aan vaststaande normen, kaders en richtlijnen en tijdsgebrek, tijdsdruk. Vooral door crisismanagement
loopt de vormgeving van de ondersteuning nog (categorie 1 en 2).



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (11/13)

16

6. Vindt u het wenselijk dat het ministerie van OCW organisatorische ondersteuning aanbiedt?
Totaalbeeld

Categorie 1

Categorie 2

4

8

31

26

50

Ja

Ja

Nee



Nee

Categorie 3

10
20

13

Ja

Nee

Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

Ja

→

Nee

Toelichting
Bij 10 scholen van
categorie 2 is deze
vraag niet ingevuld,
omdat ze geen
behoefte hadden aan
ondersteuning. Niet
ingevuld bij
categorie 2 is
beschouwd als ‘nee’.

+ 3. Resultaten van het onderzoek (12/13)

17

Wenselijkheid van aanbieden organisatorische ondersteuning door OCW
Bevindingen
Het merendeel van de scholen (62%) geeft aan het wenselijk te vinden dat OCW
organisatorische ondersteuning aanbiedt. Daarbij wordt aangegeven dat de
organisatorische ondersteuning op aanvraag moet zijn, dus alleen voor de scholen die
dat nodig hebben en gerichte vragen hebben. OCW zou volgens scholen uit categorie
1 kunnen helpen om regionale samenwerking te bevorderen, bijvoorbeeld bij inkoop
van expertise voor de uitvoering van de schoolprogramma’s. Respondenten uit
categorie 1 geven aan dat OCW beter de besturen zou kunnen ondersteunen en dat
de besturen op hun beurt hun scholen ondersteunen met de uitvoering van het NPO.
Zo geven enkele scholen aan dat de ondersteuning die wordt geboden vanuit het
bestuur voldoende is, maar dat moet die ondersteuning wel van kwaliteit zijn.
Er zijn ook scholen uit categorie 1 die aangeven dat de NPO-helpdesk, publicaties en
Webinars vanuit de VO-raad voldoende informatie bieden. Voor deze scholen is extra
ondersteuning niet nodig. Andere scholen uit categorie 1 geven aan eerder behoefte
te hebben aan ondersteuning vanuit de VO-raad dan vanuit OCW. Dit omdat het
contact met de VO-raad volgens deze scholen goed loopt en de VO-raad meer
praktische ondersteuning kan bieden. Het krijgen van feedback op aangeleverde
documenten zou volgens meerdere scholen wenselijk zijn, bijvoorbeeld in de vorm van
een ‘kritische vriend’. Een enkele school geeft aan dat ondersteuning vanuit OCW niet
wenselijk is, omdat in hun ogen de regionale verschillen te groot zijn om passende
ondersteuning te kunnen bieden.

Binnen alle drie de categorieën is benoemd dat extra mensen nodig zijn om de
uitvoering van het NPO goed te kunnen organiseren. Het lerarentekort is een groot
probleem bij het realiseren van de doelen van het NPO-schoolprogramma. Scholen uit
categorie 2 en 3 geven aan dat zij het liefst hun ondersteuningsbehoefte realiseren
met mensen die de onderwijscontext en eigen organisatie kennen. Het aantrekken van
nieuw personeel is volgens hen belangrijk om een structurele oplossing te bieden,
maar nieuwe mensen aantrekken blijft lastig.
Een enkele school van categorie 2 geeft aan dat de uitvoering van het NPO een
gezamenlijke verantwoordelijkheid is van scholen, besturen en OCW en dat daardoor
ondersteuning door OCW gewenst is. Ook is er een school die behoefte heeft aan
ondersteuning om onderwijs en zorg meer te bundelen. Scholen uit zowel categorie 2
als 3 geven aan dat de ondersteuning die door OCW aangeboden gaat worden nu wel
erg laat komt en dat het inmiddels niet meer nodig is.
Scholen in categorie 3 geven aan dat heldere kaders vanuit OCW belangrijk zijn, zodat
scholen binnen die kaders zelf keuzes kunnen maken. Vooral bij het aanbreken van
nieuwe fase(n) van het NPO is het van belang om heldere, tijdige een eenduidige
informatie te krijgen, zodat scholen daarmee aan de slag kunnen. In de resultaten over
de aard en de inhoud van de ondersteuning komt deze wens ook sterk naar voren.

Tot slot wordt ondersteuning vanuit OCW genoemd op helderheid wat betreft kaders
en randvoorwaarden, met name wat betreft behoefte aan langere looptijd van het
NPO, structureel geld en heldere informatie over proces en tijdspad.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 3. Resultaten van het onderzoek (13/13)

18

Vindbaarheid organisatorische ondersteuning door OCW

Type organisatorische ondersteuning door OCW

Bevindingen
Op de vraag op welke wijze het ondersteuningsaanbod van OCW vindbaar moet zijn voor
scholen, reageren respondenten uit de drie categorieën dat het aanbod via de NPOwebsite beschikbaar zou moeten zijn. Wel geven meerdere scholen aan dat het gewenst is
dat scholen ook updates, bijvoorbeeld per mail of nieuwsbrieven, krijgen als er nieuwe
informatie op de website te vinden is.

Bevindingen
Op de vraag hoe de organisatorische ondersteuning door OCW eruit zou moeten zien, wordt
door de respondenten binnen categorie 1 en 3 de ondersteuning van een kritische vriend
beschreven. Iemand die bijvoorbeeld meekijkt met geschreven plannen, daar feedback op geeft,
meekijkt en denkt met data-analyse en praktische vragen kan beantwoorden. Of iemand die
van een afstand monitort hoe het gaat op de scholen. Een aanbeveling die daarbij wordt
genoemd, is dat dit geen verplichting moet zijn. Dit wordt dan te veel ervaren als (ongewenste)
controle.

Respondenten uit categorie 1 en 3 geven aan dat de informatie over het ondersteuningsaanbod bij besturen bekend moet zijn, zodat zij hun scholen kunnen informeren en
adviseren. Door scholen binnen categorie 3 worden gemeenten en PO-Raad en VO-raad
genoemd als organisaties waar het ondersteuningsaanbod vanuit OCW vindbaar moet
zijn.
Enkele respondenten geven een concreet voorbeeld waar behoefte aan is, zoals een online
platform met informatie per NPO-fase waar scholen goede voorbeelden kunnen delen en
elkaar kunnen adviseren, bijvoorbeeld op het gebied van verantwoording en monitoring.
Op deze wijze kunnen scholen en/of besturen meer van elkaar leren. Een andere manier
om scholen te verbinden die is benoemd is een vorm van intervisie, om met elkaar na te
denken en expertise uit te wisselen.
Een ander voorbeeld dat wordt gegeven is een databank beschikbaar te stellen waarin
personen zijn opgenomen die beschikbaar zijn om expertise te bieden aan scholen en/of
besturen. Respondenten uit categorie 1 benoemen als behoefte met name de vindbaar
van een ‘kritische vriend’, oftewel de mogelijkheid om met iemand te kunnen sparren over
plannen en beleidskeuzes of om een data-analyse door te nemen om het effect van
ingezette interventies te bepalen. Het uitbreiden van de menukaart met iemand die
meedenkt over de inzet van interventies wordt ook genoemd. Tot slot is aangegeven dat
een vraagbaak van experts, bijvoorbeeld op het gebied van begrijpend lezen.



Respondenten uit de 3 categorieën geven aan extra mensen nodig te hebben. Respondenten uit
categorie 2 geven met name aan personen nodig te hebben om werk uit handen te nemen,
waardoor het vaste schoolteam zich kan richten op lesgeven. Hierbij valt te denken aan het
uitzetten van de schoolscan. Respondenten uit categorie 1 en 3 geven daarnaast ook
ondersteuning te wensen op het gebied van duurzame inzetbaarheid.
Naast de geconstateerde behoefte aan meer tijd voor uitvoering van het NPO, meer structureel
geld, heldere kaders en formats, tijdige informatie en heldere verwachtingen waar scholen aan
moeten voldoen per NPO-fase, wordt ook benoemd dat er behoefte is aan duidelijkheid over
interventies die niet op de menukaart staan benoemd. Ook geeft een enkele school aan dat zij
vanuit OCW tijdige informatie wensen over scholensluitingen (voorgaand aan een
persconferentie). Tot slot geeft een enkele respondent aan meer ruimte te wensen bij het
inzetten van middelen vanuit het (onderwijs)budget ten behoeve van de
ondersteuningsstructuur op een school in een kansarme wijk.

Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ 4. Kernbevindingen

19

Terugkijkend op de resultaten en bevindingen uit het vorige hoofdstuk, beschrijven we
een aantal kernbevindingen en vragen.
Kernbevinding 1
Scholen uit categorie 2 geven minder vaak aan dat ze behoefte hebben aan
ondersteuning dan scholen uit categorie 1 en 3. Daarentegen geven deze scholen wel
vaker aan dat de uitvoering onder druk staat wegens een tekort aan personeel.
◼

Zien deze scholen hun personeelstekort als feit in plaats van een hulpvraag om extra
ondersteuning?

Ook is genoemd het realiseren van een databank waarin mensen worden opgenomen
die beschikbaar zijn om hun expertise te delen. Anders dan de menukaart kan de
insteek van deze databank een afgebakend stuk kennis of expertise zijn vanuit een
expert. Bij de NPO-Helpdesk krijgen we soms ook vragen van mensen die aangeven
dat ze beschikbaar zijn en graag zouden willen meehelpen om de leerachterstanden bij
leerlingen terug te dringen. Zij vragen zich af waar zij terecht kunnen om hun expertise
aan te bieden.
◼

Kernbevinding 2
Bij de inhoud en aard van de ondersteuningsbehoefte wordt door de meeste scholen
aangegeven behoefte te hebben aan een kritische partner. Oftewel, een persoon die
(kritisch) meekijkt en meedenkt met planvorming, inzet van interventies en het
analyseren van beschikbare data. Deze behoefte voor ondersteuning door een
kritische vriend, is bij scholen van categorie 3 het grootst. De beperkte geconstateerde
ondersteuningsbehoefte bij scholen van categorie 2, is wat meer praktisch en
coördinerend van aard.
◼

Hoe kan er door OCW of andere partners worden voorzien in de behoefte aan een
kritische vriend die er lijkt te zijn bij scholen? En wat kan er worden gedaan met de meer
praktische en coördinerende ondersteuningsbehoeften?

Zou een dergelijke databank kunnen helpen bij het inperken van het ‘handen tekortprobleem’ voor de uitvoering van schoolprogramma’s? Scholen geven ook aan behoefte te
hebben aan expertise op een bepaald gebied zoals begrijpend lezen. Wellicht kan de
databank hier ook bij helpen.

Kernbevinding 4
Naast organisatorische ondersteuningsbehoefte, zijn ook andere behoeften
geconstateerd. De vaakst benoemde behoefte van scholen uit alle categorieën is
behoefte aan duidelijke kaders (bijvoorbeeld voor de schoolscan en het
schoolprogramma, maar ook als het gaat over monitoring van resultaten en
verantwoorden hoe NPO gelden zijn besteed), tijdige informatie, heldere
verwachtingen per fase van het NPO.
◼

Welke mogelijkheden zijn er om tegemoet te komen aan deze ondersteuningsbehoefte?
En welke samenwerking tussen de diverse partners in het veld is hierbij helpend?

Kernbevinding 3

Kernbevinding 5

Een belangrijke aanbeveling die scholen doen in het onderzoek is dat een online
platform kan helpen om goede voorbeelden uit te wisselen en expertise met elkaar te
delen. Wegens de praktische inslag van een dergelijk platform is het volgens sommige
scholen logischer om dit platform te bieden vanuit de raden, dan vanuit OCW.

Tot slot geven scholen aan van OCW te hopen of verwachten dat OCW oog heeft voor
het personeelstekort en de crisissituatie omtrent corona waar veel scholen zich
momenteel in bevinden. Dit is voornamelijk gewenst bij de verantwoording, als
uitvoering van het NPO-schoolprogramma door die redenen niet (volledig) is gelukt.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

20

+

Bijlagen
1.

2.
3.
4.

Opzet van het onderzoek: ligging onderzoekspopulatie
Deelnemende scholen (n=81): sector en type school
Deelnemende scholen (n=81): functies
Complete vragenlijst



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ Bijlage 1 | Opzet van het onderzoek: ligging onderzoekspopulatie
N=81

N=100
Categorie 1

Categorie 2

Categorie 3

Niet deelgenomen aan
onderzoek
Voor elke plaats waar één of meerdere scholen behoorden
tot de onderzoekspopulatie is één markering aangegeven.
Hierdoor zijn er minder dan 100 markeringen weergegeven
op de kaarten.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

21

+ Bijlage 2 | Deelnemende scholen (n=81): sector en type school
Sector scholen

Toelichting
Het percentage deelnemende scholen per sector
komt overeen met de landelijke sectorverdeling,
waarbij 80% van de scholen bestaat uit PO, 17%
uit VO en 3% uit (V)SO voorzieningen.

5%

Type school per categorie

12%

83%

PO

VO

22

Categorie 1

(V)SO

Categorie 2

Categorie 3
3%

6%

4%

3% 3%

17%

Sector scholen per categorie
30

12%

27

3%

23

25
20

65%

17

15
10
5

4

7
0

0
Categorie 1

0

0

Categorie 2
(V)SO

PO

3

Categorie 3

VO



87%

94%

3%

Basisschool
PRO-school
Speciaal basisonderwijs
Speciale school
VO-school

AOC met vo-onderwijs

Basisschool
Speciaal basisonderwijs

Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

Basisschool
PRO-school
Speciaal basisonderwijs
VO-school

→

+ Bijlage 3 | Deelnemende scholen (n=81): functies

23

Functies van de 81 geïnterviewden
30
25

26

24

20
15

15
10

5

5
2

2

1

2

0
Categorie 1

0

0

Categorie 2

0

2

2

0

0

Categorie 3

Directeur

Schoolleider (geen dir.)

IB'er

Externe NPO-coördinator

Adviseur onderwijs & kwaliteit



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ Bijlage 4 | Complete vragenlijst
1.
1.

Heeft u behoefte gehad of nog steeds aan organisatorische ondersteuning bij het Nationaal Programma?
(alleen categorie 2 scholen)
U heeft aangegeven behoefte te hebben aan organisatorische ondersteuning. (alleen categorie 1 en 3
scholen). Op welke fase of fases van het Nationaal Programma heeft deze behoefte betrekking?
• Schoolscan/analyse
• Schrijven schoolprogramma
• Afstemmen schoolprogramma met MR en andere betrokkenen
• Implementatie/uitvoering van het schoolprogramma

24

5.

Wat is de inhoud van de organisatorische ondersteuning waar u behoefte aan heeft?
• proces intern
• proces extern
• coördinatie
• gedachtevorming
• anders, vul toelichting in

Toelichting - Bij de inhoud van organisatorische ondersteuning waar behoefte aan is

Toelichting - Bij welke huidige fase(n) van het NPO is er behoefte aan organisatorische ondersteuning
6.
2.

3.

Verwacht u in de komende fasen van het Nationaal Programma deze behoefte aan organisatorische
ondersteuning (nog steeds) te hebben?
• Ja
• Nee
Bij welke fase(n) verwacht u deze behoefte aan organisatorische ondersteuning (nog steeds) te hebben?
• Monitoring van de voortgang
• Verantwoording
• Herijking van de schoolscan (voorjaar 22)
• Bijstellen van het schoolprogramma (zomer 22)
• Implementatie/uitvoering van het schoolprogramma (nu en schooljaar 22/23)

Toelichting - Bij welke komende fase(n) van het NPO is er behoefte aan organisatorische ondersteuning
4.

Wat is de aard van de organisatorische ondersteuning waar u behoefte aan heeft?
• een kritische vriend
• een coördinator in de school
• anders, vul toelichting in

Heeft u deze ondersteuning reeds vormgegeven?
• Ja
• Nee

Toelichting - wel/niet ondersteuning reeds vormgegeven
7.

Op welke manier heeft u de ondersteuning reeds vormgegeven?
Inkoop
• Binnen het schoolbestuur
• Binnen de school

8.

Wat is de reden dat u de ondersteuning nog niet heeft vormgegeven?

9.

Vindt u het wenselijk dat het ministerie van OCW organisatorische ondersteuning aanbiedt?
• Ja
• Nee

Toelichting
• Wel/niet wenselijk dat ministerie van OCW organisatorische ondersteuning aanbiedt
• Waar zou dit aanbod vindbaar moeten zijn?
• Met welk type aanbod bent u geholpen?

Toelichting - Bij de aard van organisatorische ondersteuning waar behoefte aan is



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→

+ Colofon

25

Beter onderwijs
Wij geloven in de jeugd. En wij geloven in onderwijs dat jongeren
helpt hun plek te vinden. Daarom werken wij in het onderwijs.
Met, naast en voor u. Van de klas tot aan de bestuurskamer en
van docent tot raad van toezicht. En alles daartussen. Met oog
voor kinderen en docenten en verstand van processen en
organisaties.
Uw vragen zijn ons uitgangspunt. Maar we zijn niet bang deze ter discussie te
stellen of samen met u aan te scherpen. We willen adviseren met lef,
betrouwbaar voor onze opdrachtgevers en met een onafhankelijke deskundige
blik. Als adviseur, interimmer, coach, trainer of sparringpartner.
Wij willen het verschil maken voor mensen en organisaties. We brengen teweeg,
presteren met passie en vinden de juiste mens voor de juiste plek. Advies,
interim-management en werving & selectie. Wij zijn B&T en kijken uit naar onze
(volgende) ontmoeting.



Onderzoeksrapport organisatorische ondersteuningsbehoefte NPO

→