Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 791

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2018
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de halfjaarverantwoordingen
2018 van NS en ProRail. De halfjaarverantwoordingen treft u als bijlagen
aan1. De prestaties van NS zijn het eerste halfjaar gemiddeld genomen
ronduit goed te noemen. Reizigers zijn (bij toenemende reizigersaantallen)
vaker op tijd en tevredener over hun reis. Ook ProRail presteert goed al
blijft de ontwikkeling van het aantal impactvolle verstoringen nog achter.
Ik heb ProRail gevraagd hierop stevig te blijven sturen.
Naast de halfjaarprestaties ga ik in deze brief in op de wijze waarop NS en
ProRail tijdens extreme weersomstandigheden zoveel mogelijk alle delen
van het land voor reizigers bereikbaar houden (motie Amhaouch c.s.).2
Tenslotte informeer ik u over de capaciteitsverdeling, de dienstregeling
2019 en de verwachte afname van de hinder door werkzaamheden in
2019.
De Kamerleden Ronnes en Amhaouch (beiden CDA) hebben Kamervragen
gesteld aan de Minister van Financiën en aan mij, naar aanleiding van
berichtgeving in de media over de concern halfjaarcijfers van NS. Uw
Kamer ontvangt de beantwoording hiervan via een separate brief.
De prestaties van NS en ProRail in het eerste halfjaar van 2018
Conform de afspraken in de vervoerconcessie en de beheerconcessie
hebben NS en ProRail mij geïnformeerd over de prestaties in de eerste
helft van het jaar. Deze halfjaarrapportages zijn bedoeld om een tussentijds beeld te geven van de uitvoering van het vervoer- en beheerplan en
van ontwikkelingen in de prestatie-indicatoren. Een formeel oordeel over
de prestaties vorm ik pas naar aanleiding van de jaarverantwoordingen
van NS en ProRail als de prestaties over het gehele jaar bekend zijn.
1
2

kst-29984-791
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 29 984, nr. 779.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 791

1

Uit de halfjaarrapportage van NS blijkt dat NS op alle prestatie-indicatoren
gedurende de eerste helft van 2018 op of boven de streefwaarde3 voor
2019 scoort. Zo beoordeelt 84% van de reizigers NS met een 7 of hoger,
bedraagt het gemiddelde percentage reizigers dat op tijd op bestemming
was 93,4% en hadden reizigers in de spits 95,5% kans op een zitplaats.
Goed nieuws voor de reizigers is ook dat er in de eerste heft van dit jaar
meer treinen rijden, waaronder de tienminutentrein tussen Amsterdam en
Eindhoven en de Eurostar naar Londen.
Ook ProRail rapporteert goede prestaties in de eerste helft van 2018. Zo
scoort ProRail op vrijwel alle prestatie-indicatoren boven de streefwaarden voor 2019. Voor «geleverde treinpaden» scoort ProRail bijna op
de progressiewaarde4. Op de indicator «aantal impactvolle verstoringen
op de infra», waarvoor ik ProRail een voorwaardelijke boete heb opgelegd
voor de prestaties in 2017, scoort ProRail nog niet goed: het aantal is
gestegen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Ik heb ProRail
gevraagd al het mogelijke te doen om deze ontwikkeling te keren. Op
basis van vier pijlers werkt ProRail – waar nodig samen met vervoerders –
aan: preventie van storingen, versnellen van het herstel van de infrastructuur, betere bijsturing van de treindienst tijdens het herstel en
snellere opstart van de treindienst na het herstel. Bij deze aanpak richt
ProRail zich vooral op 12 corridors – waaronder de A2-corridor – waar de
meerderheid van de impactvolle storingen ontstaan. In de eerste helft van
dit jaar heeft ProRail voor elke pijler additionele maatregelen geformuleerd bovenop de reeds in gang gezette maatregelen om het aantal
impactvolle verstoringen terug te dringen. Veel van deze maatregelen zijn
in de zomer operationeel geworden, waardoor ProRail hiervan in tweede
helft van 2018 effect verwacht. ProRail heeft mij gemeld hiermee op het
behalen van de norm te blijven sturen.
Het programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) levert steeds meer
concrete resultaten. Met de dienstregeling 2018 rijdt er elke tien minuten
een intercity tussen Amsterdam en Eindhoven en rijden er zes sprinters in
de spitsrichting tussen Utrecht en Houten Castellum. Hierdoor is niet
alleen sprake van meer capaciteit om reizigers te vervoeren; het betekent
ook een kwaliteitssprong in het spoorvervoer. Uit reacties van reizigers
blijkt dat mensen zich minder richten op het halen van een specifieke trein
aangezien de wachttijd niet langer dan tien minuten kan zijn. Het succes
en de positieve feedback van reizigers toont de relevantie en het nut van
PHS aan. Voor de eerstvolgende corridor worden de voorbereidingen
getroffen om de tienminutentrein ook op de route Schiphol-UtrechtArnhem te introduceren in de dienstregeling 2022. Met de regio ben ik in
gesprek over verschillende bedieningsvarianten op die corridor. Het
programma «Beter en Meer» van ProRail en NS heeft als doel de
prestaties te verbeteren, waardoor op verantwoorde wijze frequentieverhogingen mogelijk gemaakt worden. Hiermee kan een gedeelte van het
onder de vervoerconcessie uitgevoerde verbeterprogramma «Beter en
Meer» (het onderdeel «Verbeteraanpak Trein A2») als onderdeel van de
reguliere operatie beschouwd worden. Ook alle andere onderdelen van
«Beter en Meer», Be- en Bijsturing van de Toekomst (BBT), Verbeteraanpak Stations (VAS) en Behandelen en Opstellen, zijn inmiddels in de
reguliere operatie opgenomen of afgerond. De focus van het programma
«Beter en Meer» wordt nu de volgende PHS-corridor waar de tienminutentrein zal gaan rijden als de betreffende infrastructuur gereed is:
3

Voor de prestatie-indicatoren is in de concessies een bodemwaarde en een streefwaarde
bepaald. ProRail en NS worden jaarlijks beoordeeld op de bodemwaarden van de prestatieindicatoren en in 2019 en 2024 op de streefwaarden.
4
De progressiewaarde is de waarde die ProRail in het beheerplan heeft opgenomen als haalbare
score in het lopende jaar, op weg naar de streefwaarde in 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 791

2

Schiphol-Utrecht-Nijmegen (SUN). NS zal samen met ProRail een
verbeteraanpak uitwerken en in 2019 de eerste verbetermaatregelen op
deze corridor implementeren. Voor het aandeel van ProRail heb ik
conform mijn brief van 31 januari 2018 middelen gereserveerd.
Over de belangrijkste ontwikkelingen rondom de HSL-Zuid informeer ik
uw Kamer via een separate brief bij de aanbieding van de voortgangsrapportage HSL Zuid, die parallel aan deze brief verstuurd wordt (Kamerstuk
22 026, nr. 505).
Bereikbaarheid (regionale) treinstations tijdens extreme
weersomstandigheden
Het Kamerlid Amhaouch heeft via een motie gevraagd een plan op te
stellen waarbij bij extreme weersomstandigheden de belangrijkste
treinstations zo veel mogelijk met elkaar verbonden blijven6. Naast de
structurele maatregelen die zijn genomen in de infrastructuur en de
organisatie, is de belangrijkste maatregel van NS en ProRail om de
robuustheid van het treinsysteem te verhogen bij extreme weersomstandigheden de inzet van een aangepaste dienstregeling (de Landelijk
Uitgedunde Dienstregeling, hierna: LUD). Het doel van de LUD is om de
bereikbaarheid van heel Nederland ook bij extreem weer zo goed mogelijk
te waarborgen.
Naar aanleiding van de motie Amhaouch heb ik NS en ProRail voor de
zomer gevraagd naast de LUD alternatieve opties voor het verhogen van
de robuustheid van het treinsysteem (opnieuw) te bezien, zoals het
gebruik van pendels tussen grote stations of het niet meer stoppen op
tussengelegen stations. Na deze extra analyse concludeerden NS en
ProRail dat de LUD het beste voldoet aan wat de motie Amhaouch beoogt.
Alternatieve maatregelen bieden geen significante verbeteringen ten
opzichte van de LUD zonder dat het een toename van hinder voor de
reiziger tot gevolg heeft (zoals extra overstappen, langere wachttijden, en
aangewezen worden op andere vervoersmodaliteiten). Ik heb de Kamer
hierover op 31 mei 2018 geïnformeerd7.
De Kamerleden Amhaouch c.s. hebben vervolgens een nieuwe motie
ingediend8 met het verzoek om de LUD zo vorm te geven dat ook de
belangrijkste knooppunten buiten de Randstad bereikbaar blijven. NS en
ProRail hebben hier op mijn verzoek naar gekeken en concluderen dat de
LUD reeds is ontworpen om de bereikbaarheid in heel Nederland optimaal
te houden. Door het inzetten van de LUD wordt zowel in de regio als in de
Randstad «lucht» in de treindienst gehouden waardoor vertragingen en
verstoringen snel kunnen worden opgelost en de impact zo klein als
mogelijk blijft. Met de LUD blijven de belangrijkste knooppunten in heel
Nederland met elkaar verbonden. Ook voor regionaal belangrijke steden
zoals Eindhoven, Zwolle en Arnhem wordt de bereikbaarheid zo goed
mogelijk gehouden, waarbij de reizigerscapaciteit en de verbindingen
naar het achterland geborgd worden. De rechtstreekse verbindingen
tussen belangrijke steden in het zuiden (zoals Eindhoven, Roermond,
Venlo en Maastricht), noorden (zoals Groningen, Leeuwarden en Zwolle),
oosten (Apeldoorn, Deventer, Arnhem, Nijmegen en Enschede) en de
Randstad (zoals Utrecht Centraal, de regio Den Haag en de regio
Amsterdam) blijven in de LUD behouden.

Kamerstuk 32 404, nr. 83.
Kamerstuk 29 984, nr. 745.
7
Kamerstuk 29 984, nr. 767.
8
Kamerstuk 29 984, nr. 779.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 791

3

NS en ProRail hebben bovenstaande conclusies ten aanzien van beide
moties getoetst tijdens een overleg met de consumentenorganisaties
vertegenwoordigd in het Locov op 27 juni jl. De schriftelijke reactie van de
consumentenorganisaties voeg ik als bijlage toe9. De consumentenorganisaties onderschrijven de conclusie dat het inzetten van de LUD bij extreme
weersomstandigheden het beste middel is, ook voor de bereikbaarheid
van de belangrijke knooppunten buiten de Randstad. De consumentenorganisaties hebben daarnaast nog een aantal gewenste verbeterpunten bij
de inzet van dit instrument. Deze zien op goede reisinformatie, het
garanderen dat zoveel mogelijk capaciteit wordt geboden en een
flexibeler inzet gedurende de dag door een verkenning te doen naar een
vereenvoudigde logistiek van materieel en personeel. Ik heb ProRail en
NS gevraagd de gewenste verbeterpunten bij evaluaties van ingezette
LUD’s en de verdere aanscherping van het instrument LUD te betrekken.
ProRail en NS hebben gemeld dit te zullen doen en de eventuele
verbetermaatregelen toe te zullen passen bij de daaropvolgende LUD’s.
NS en ProRail doen er tijdens extreme weersomstandigheden alles aan
om alle delen van het land bereikbaar te houden, zodat reizigers thuis
kunnen komen. Het is goed dat dit nogmaals getoetst is en met de
consumentenorganisaties is besproken. Echter, ondanks alle voorzorgsmaatregelen kan (net als bij andere modaliteiten) uiteraard niet gegarandeerd worden dat bij slecht weer alle verbindingen altijd gereden kunnen
blijven worden. Daarmee beschouw ik de genoemde motie Amhaouch c.s.
als afgedaan.
De capaciteitsverdeling en de dienstregeling voor 2019
Zoals elk jaar hebben alle spoorvervoerders in april op basis van hun
gewenste dienstregeling voor 2019 capaciteit aangevraagd bij ProRail.
ProRail is vervolgens het capaciteitsverdelingsproces gestart met als doel
om alle aanvragen zoveel mogelijk te honoreren. In augustus heeft ProRail
formeel de capaciteit verdeeld. Op basis daarvan kunnen de vervoerders
hun dienstregeling nu definitief gaan maken. De aanvraag van NS is
(nagenoeg) volledig gehonoreerd. Dit betekent dat NS de voorgenomen
dienstregeling, waarover ik u in mijn brief van 5 juni 2018 informeerde10
kan gaan uitvoeren. Tot aan de start van de dienstregeling 2019 op
9 december 2018 zal NS deze op details nog verfijnen en verbeteren.
Zowel ProRail als NS concluderen naar aanleiding van de capaciteitsverdeling dat het op steeds meer plaatsen puzzelen is om de grote vraag naar
capaciteit op het spoor te accommoderen. Om de reizigersgroei op te
vangen blijf ik de komende jaren flink investeren in nieuwe stations en
infrastructuur waardoor meer en betere treinverbindingen mogelijk
worden gemaakt. Bij de uitwerking van het toekomstbeeld OV maak ik
samen met andere overheden, ProRail en vervoerders ook plannen voor
de lange termijn (2030 en verder). Voorts verwijs ik naar mijn recente
antwoorden op de Kamervragen die de heer Amhaouch over de toenemende drukte en de capaciteitsverdeling op het spoor heeft gesteld.11
Afname hinder door werkzaamheden in 2019
De afgelopen jaren nam de hinder voor gebruikers van het spoor als
gevolg van werkzaamheden toe. Daarom heeft ProRail gezocht naar
mogelijkheden om de hinder te verminderen. Zo ontwikkelt ProRail in het
programma Toekomstbestendig werken aan het spoor (TWAS) een
9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 29 984, nr. 769.
11
Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 3231.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 791

4

nieuwe werkwijze waarbij geoptimaliseerd wordt op het veroorzaken van
zo min mogelijk hinder voor reizigers en verladers, het efficiënt omgaan
met beschikbare middelen en het uitvoeren van noodzakelijke werkzaamheden om het spoor betrouwbaar te houden. De nieuwe werkwijze van
ProRail begint in 2019 al vruchten af te werpen. Door integraler en langer
vooruit te kijken waarbij werkzaamheden slim worden gecombineerd of
juist slimmer worden opgeknipt, blijkt het mogelijk de hinder aanzienlijk te
beperken. De verwachte hinder voor reizigers is op basis van de in
augustus toegewezen capaciteit in 2019 naar verwachting bijna 20%
minder dan in voorgaande jaren, terwijl er evenveel aan het spoor wordt
gewerkt. ProRail verwacht met het programma TWAS de hinder in
verhouding tot de hoeveelheid werk de komende jaren nog verder te
kunnen optimaliseren.
Tot slot
De goede prestaties van NS en ProRail in de eerste helft van 2018 en de
afname van de hinder door werkzaamheden zijn goed voor de reizigers en
verladers. Ik ben blij met de verbeteringen en inzet en hoop dat deze lijn
ook in de tweede helft van het jaar wordt doorgezet. NS en ProRail blijven
zich op diverse manieren inzetten om, waar nodig in samenwerking met
andere partijen, een goed product te bieden aan een steeds verder
toenemend aantal reizigers en dit product waar mogelijk verder te
verbeteren. Zoals gebruikelijk informeer ik uw Kamer aankomend voorjaar
over de prestaties over het gehele jaar 2018.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 791

5