Homogene Groep Internationale Samenwerking
Jaarverslag 2020

©Ministerie van Buitenlandse Zaken

1

Inhoudsopgave
HGIS-jaarverslag 2020
1.

Leeswijzer ...................................................................................................................... 3

2.

Inleiding 2020 ................................................................................................................ 7

3.

HGIS Toelichting per beleidsthema ................................................................................ 9

Bijlage 1a. De HGIS-uitgaven 2020 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1 000) ........ 31
Bijlage 1b. HGIS-ontvangsten 2020 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1 000) ....... 36
Bijlage 3. ODA-prestatie 2020 (bedragen x EUR 1 000) ...................................................... 39
Bijlage 4. De ODA-uitgaven binnen de BHOS-begroting per regio in 2020 .......................... 40
Bijlage 5. Non-ODA uitgaven 2020 per beleidsthema (bedragen x EUR 1000) .................... 46
Bijlage 6: Internationale klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden 2020 .................... 48
Bijlage 7: Internationale inspanningen op asiel en migratie 2020 ...................................... 53

2

1. Leeswijzer
1.1 Wat is de HGIS?
De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is sinds 1997 een budgettaire constructie
binnen de rijksbegroting. In de HGIS worden de uitgaven van de verschillende ministeries op het
gebied van het buitenlandbeleid gebundeld, waarmee de onderlinge samenhang geïllustreerd wordt.
Dit bevordert de samenwerking en de afstemming tussen de betrokken ministeries. De HGIS vormt
daarmee een belangrijk instrument voor een geïntegreerd en coherent buitenlandbeleid. Binnen de
HGIS worden de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking die voldoen aan de criteria voor officiële
ontwikkelingssamenwerking (Official Development Assistance, ODA) expliciet zichtbaar gemaakt.
De minister van Buitenlandse Zaken coördineert het Nederlandse buitenlandbeleid en daarmee de
HGIS. De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft een coördinerende
bevoegdheid voor de uitgaven aan ODA binnen de HGIS.
Twee keer per jaar wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de ontwikkelingen binnen de HGIS. Op
Prinsjesdag wordt de HGIS-nota en op Verantwoordingsdag wordt het HGIS-jaarverslag aangeboden
aan de Staten-Generaal. Deze documenten geven een integraal overzicht van alle uitgaven op het
terrein van internationale samenwerking, die op de verschillende departementale begrotingen staan.
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa,
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, alsmede de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied
(Bonaire, Sint-Eustatius en Saba). Waar de HGIS-nota spreekt over ‘Nederland’ of ‘Nederlands’ wordt
daarmee bedoeld: ‘(van) het Koninkrijk der Nederlanden’, tenzij het gaat om zaken die specifiek het
land Nederland betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
1.2 Opzet HGIS-jaarverslag 2020
HGIS-beleidskader
Het HGIS-jaarverslag geeft inzicht in de besteding op hoofdlijnen van de middelen voor internationale
samenwerking in 2020. Het HGIS-beleidskader omvat de beleidsinzet van het buitenlandbeleid, op
basis van de begrotingen van Buitenlandse zaken en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. De HGIS is ingericht langs negen beleidsthema’s. Deze indeling is ook
gebaseerd op de begrotingen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. De toelichtende teksten zijn ontleend aan de jaarverslagen van de
departementen over 2020 en geven een overzicht in vogelvlucht. Meer uitgebreide toelichtingen
worden in de begrotingen van de betrokken departementen weergegeven.
In het jaarverslag wordt eerst op een aantal hoofdlijnen teruggeblikt op de ontwikkelingen ten aanzien
van het buitenlandbeleid. Vervolgens wordt per beleidsthema de algemene beleidsdoelstelling
gememoreerd en wordt daarna ingegaan op een aantal beleidsresultaten voor dit specifieke thema.
Een aantal onderwerpen wordt verder belicht (Mensenrechtenraad, Brexit en de consulaire
dienstverlening tijdens de uitbraak van COVID-19). Omdat de beleidsinzet meestal gepaard gaat met
een financiële inspanning, wordt dit in een tabel weergegeven waarbij de ODA-component specifiek
wordt benoemd. Ten slotte volgt een toelichting op de instrumenten waarbij sprake is van een
substantiële mutatie ten opzichte van de HGIS nota 2020, zoals weergegeven in de tabel.
Landen-bijlage
Om een inzicht te geven in de geografische focus van de BHOS-nota ‘Investeren in perspectief’ is de
indeling van de landen-bijlage (bijlage 5) in dit jaarverslag gewijzigd ten opzichte van voorgaande
jaren. Het HGIS-jaarverslag biedt voortaan het overzicht van de in het BHOS-beleid aangekondigde
verschuivingen van ODA-middelen naar de focus-regio’s West-Afrika/Sahel, Hoorn van Afrika, Midden3

Oosten en Noord-Afrika (MENA). Daarbij is de ordening op thema gehandhaafd, in lijn met het
thematische karakter van de BHOS-begroting. Dit betekent dat alleen de totale ODA uitgaven die in de
BHOS begroting staan, in dit overzicht zijn weergegeven. De ODA uitgaven van andere begrotingen
zijn hierin niet opgenomen.
Na de beleidsthema’s volgt een aantal bijlagen. In deze bijlagen worden gegevens, die verspreid staan
over verschillende departementale begrotingen, gebundeld tot een overzichtelijk geheel:
Bijlagen 1a en
1b
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4
Bijlage 5
Bijlage 6

Bijlage 7

Hierin worden alle buitenlanduitgaven en -ontvangsten gepresenteerd per
departement.
Een overzicht van de ODA-uitgaven naar beleidsthema
De ODA prestatie in 2020.
Hierin wordt een totaaloverzicht gegeven van de ODA uitgaven binnen de BHOS
begroting per regio.
Een overzicht van de non-ODA-uitgaven per beleidsthema.
Hierin wordt een toelichting gegeven op de publieke klimaatuitgaven voor
ontwikkelingslanden in 2020. Om een gedetailleerd inzicht te geven in de
publieke klimaatfinanciering die Nederland aan ontwikkelingslanden verstrekt, is
tevens een nieuw Klimaatdashboard opgezet (ClimateNL).
Betreft een uiteenzetting van de internationale inspanningen in 2020 op het
terrein van migratie.

4

Totale HGIS-uitgaven 2020 naar beleidsthema (bedragen x EUR 1 000)
De HGIS is ingedeeld langs een 9-tal beleidsthema’s (incl. een categorie apparaatskosten en overige,
waarbij ook de kosten voor het postennet zijn opgenomen). Het totale HGIS-budget voor 2020 komt
uit op EUR 6,1 miljard. Hiervan kwalificeert ongeveer EUR 4,7 miljard als Official Development
Assistance (ODA). In onderstaande overzichten zijn de totale uitgaven per beleidsthema schematisch
weergegeven voor de totale HGIS, voor de ODA uitgaven specifiek en tenslotte voor de non-ODA
uitgaven.

ODA-uitgaven 2020 naar beleidsthema; EUR 4,7 miljard (bedragen x EUR 1 000)

5

Non-ODA uitgaven 2020 naar beleidsthema; EUR 1,4 miljard (bedragen x EUR 1 000)

6

2. Inleiding 2020
Een wereld in beweging, ondanks COVID-19
2020 stond in het teken van de wereldwijde COVID-19 uitbraak. Hierdoor werd duidelijk dat de wereld
meer dan ooit verbonden is. Het virus had een grote impact, in eerste instantie voor de
volksgezondheid. De forse secundaire effecten van de crisis kwamen daarbij. Met name
ontwikkelingslanden werden hard getroffen. Het vergrootte armoede en ongelijkheid en kwam
bovenop bestaande crises als klimaatverandering en langdurige conflicten. In 2020 had anderhalf keer
zoveel mensen noodhulp nodig als een jaar eerder. De mondiale economische gevolgen waren enorm,
zeker voor achtergestelde groepen.
De inzet op de hoofddoelen van de BHOS-nota - vermindering van instabiliteit, armoede en
ongelijkheid in ontwikkelingslanden; bevordering van duurzame economische groei en effectieve
klimaatactie wereldwijd; versterking van het internationaal verdienvermogen van Nederland - blijven
onverminderd van belang om uitdagingen als ongelijkheid, aanhoudende conflicten, vluchtelingen- en
migratiestromen, maar ook klimaatverandering het hoofd te bieden.
VN-organisaties, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en multilaterale ontwikkelingsbanken
speelden een cruciale rol in het mitigeren van de economische crisis in ontwikkelingslanden. Nederland
was de grootste donor van het VN Response and Recovery Trust Fund (RRTF) voor versterking van de
sociaaleconomische weerbaarheid van deze landen en steunde de Wereldbank en het IMF voor beter
schuldenbeheer.
De consulaire dienstverlening had in 2020 een bijzonder karakter. Het meest in het oog springende
element was de repatriëring van gestrande Nederlanders. Nadat eind januari 2020 enkele tientallen
Nederlanders werden geëvacueerd uit Wuhan, werd eind maart het convenant Bijzondere Bijstand
Buitenland (BBB) gelanceerd ten behoeven van de wereldwijde COVID-19-repatriëringsoperatie. De
Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland hebben bijzondere inspanningen verricht om
deze repatriëringsoperatie tot een goed einde te brengen. Ook werden maatregelen genomen om het
internationaal opererend bedrijfsleven te ondersteunen, onder meer door verruiming van regelingen
binnen het bedrijfsleveninstrumentarium.
Ondanks de COVID-19 pandemie stond de wereld niet stil. Verschillende onderhandelingen in Europa
en crises in verschillende delen van de wereld raakten Nederlandse belangen direct. In Europa zette
Nederland zich in voor een Brexit-akkoord dat de Europese interne markt zeker stelt, maar waar ook
oog is voor de vele gedeelde belangen die wij met het VK hebben. Het in de laatste dagen van 2020
gesloten akkoord tussen het VK en de EU was het hoogst haalbare. Binnen de EU werd ook een nieuw
Meerjarig Financieel Kader (MFK) vastgesteld, met als belangrijk deel daarvan een nieuw herstelfonds
om de economische gevolgen van de COVID-19-crisis te ondervangen en werd in december 2020 een
akkoord bereikt over een ambitieuzer klimaatdoel voor 2030.
Ontwikkelingen aan de flanken van de EU en aan de rand van het Koninkrijk lieten het belang zien van
blijvende aandacht voor deze gebieden. Spanningen en conflicten in onder meer Belarus, de zuidelijke
Kaukasus, vroegen om extra inspanningen, zowel bilateraal als in Europees verband. In Libanon
werden de meervoudige crises verder verergerd door een grote explosie in de haven, en liepen de
spanningen tussen Iran en zijn buren, evenals met de VS, verder op. Ook de zich verdiepende
politieke, economische en humanitaire crisis in Venezuela vroeg in 2020 veel aandacht, met name met
betrekking tot de gevolgen op de Caribische Koninkrijksdelen. 2020 stond bovenal ook in het teken
van de groeiende rivaliteit tussen de VS en China. De pandemie werkte in 2020 als trendversneller

7

van geopolitieke en geo-economische verschuivingen en legde ongewenste afhankelijkheden en
kwetsbaarheden bloot.
In het afgelopen jaar is daarom des te meer het belang van een actieve, effectieve en slagvaardige
inzet van de EU onderstreept. Daarbij is samenwerking met gelijkgezinde partners als de VS, Canada
en met landen in de Azië-regio steeds belangrijker. We delen hierbij gezamenlijke uitgangspunten: het
in stand houden van het multilateralisme/internationale rechtsorde, maritieme en digitale veiligheid,
het belang van open en veilige vaarroutes, open en eerlijke handel binnen een op regels gebaseerd
handelssysteem en bescherming van het klimaat.

8

3. HGIS Toelichting per beleidsthema
Beleidsthema 1
Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van de mensenrechten
Beleidsdoelstelling
Het bevorderen van een goed functionerende internationale rechtsorde inclusief gastlandbeleid, met
een blijvende inzet op mensenrechten, als integraal onderdeel van het buitenlandbeleid.
Een sterke rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten maken de wereld stabieler, veiliger, vrijer
en welvarender. Dit vereist goed functionerende internationale instellingen en organisaties met een
breed draagvlak en voortdurende inzet tegen straffeloosheid. De positie van Nederland als gastland
voor Internationale Organisaties (IO’s) en diplomatieke missies, in het bijzonder organisaties met een
mandaat op het gebied van vrede en recht, biedt een goed uitgangspunt voor de bevordering van de
ontwikkeling van internationale rechtsorde. Deze rechtsorde is onlosmakelijk verbonden met
universele mensenrechten. De bevordering van mensenrechten is een kernelement van het
Nederlands buitenlandbeleid.
Beleidsinzet toegelicht
Mensenrechten
De World Press Freedom Conference kon, na eerder uitstel, in december toch op een innovatieve,
virtuele manier plaatsvinden. Tijdens deze conferentie vond een digitale Ronde tafel met ministers
plaats, op uitnodiging van de minister van Buitenlandse Zaken. Concrete uitkomst was dat Nederland
EUR 7 mln uittrekt om de persvrijheid en veiligheid van journalisten wereldwijd te bevorderen, in
samenwerking met UNESCO en de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde
Naties.
Ook maakte het kabinet in september 2020 bekend Syrië onder internationaal recht aansprakelijk te
stellen voor grove mensenrechtenschendingen en foltering in het bijzonder. Het tegengaan van
straffeloosheid is een prioriteit binnen het Nederlandse buitenland- en mensenrechtenbeleid.
Mensenrechtenraad
Het Koninkrijk is sinds januari 2020 lid van de VN-Mensenrechtenraad. In dit jaar droeg het
Koninkrijk onder meer bij aan versterking van het normstellend kader voor toegang tot informatie
en aan verbreding van het draagvlak voor een verplichte verantwoording in de Algemene
Vergadering bij de Verenigde Naties (AVVN) van kandidaten die het lidmaatschap van
Mensenrechtenraad ambiëren.
Mede dankzij de onverminderde inzet van Nederland en gelijkgezinden in de Mensenrechtenraad, is
in oktober 2020 het mandaat van de Group of Eminent experts, die onderzoek doet naar
oorlogsmisdrijven in Jemen, wederom met een jaar verlengd. Conform de Nederlandse inzet werd in
deze resolutie ook tekst opgenomen met een oproep aan landen om het leveren van wapens die
vervolgens worden ingezet in het conflict in Jemen tegen te gaan (arms transfers).
Nederland maakte zich hard voor de in juni door de Mensenrechtenraad opgerichte Fact Finding
Missie voor Libië, die onderzoek zal doen naar mensenrechtenschendingen in het land. In 2020 trad
Nederland toe tot de International Follow-up Committee for Libya (IFCL), het platform dat toeziet
op de naleving en implementatie van de in januari 2020 gemaakte internationale afspraken omtrent
Libië, dankzij co-voorzitterschap van de International Humanitarian Law & Human Rights (IHL/HR)
werkgroep van de IFCL. Samen met covoorzitters Zwitserland en de VN, wordt gewerkt aan het
9

bevorderen van mensenrechten en respect voor internationaal recht in Libië t.b.v. een duurzame en
vreedzame politieke oplossing voor het conflict.
Gastlandbeleid
Nederland was ook in 2020 een aantrekkelijk gastland voor internationale organisaties en
diplomatieke missies, inclusief de in Den Haag gevestigde internationale tribunalen en gerechtshoven.
Nederland voorziet daarin door middel van heldere regelgeving en professionele uitvoering
daarvan/communicatie daaromtrent. Ook in crisistijd slaagde het gastland erin om eenduidige en
heldere communicatie vanuit de rijksoverheid met IO’s en diplomatieke missies te voeren. Hierdoor
konden belangrijke Internationale Organisaties zoals het Europees Medicijnagentschap en de OPCW
ondanks COVID-19-beperkingen goed blijven functioneren. Ook konden bij internationale rechtszaken
bij o.a. het Internationaal Strafhof en het Kosovo-Tribunaal – ondanks de geldende inreisbeperkingen
– belangrijke verdachten en getuigen gehoord blijven worden.

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
(x EUR 1 000)
BZ
01.01 Goed functionerende internationale instellingen

JenV

VWS

Realisatie 2020
Totaal

wv. ODA

916

17

49.795

6.863

37.555

5.024

-2.474

68.526

35.081

0

-6.849

0

6.558

0

200

200

-200

-200

0

0

01.02 Bescherming en bevordering van
mensenrechten

63.502

01.03 Gastlandbeleid internationale organisaties

13.407

33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding
Suriname
33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI

Mutatie

wv. ODA Totaal wv. ODA
6.846

91.01 WIPO

SZW

Totaal
48.879

91.01 Europol en Eurojust
IenW

Begroting 2020

569

0

17

0

586

0

21.987

0

-9.000

0

12.987

0

371

0

-146

0

225

0

17.01 Luchtvaart

1.311

0

-373

0

938

0

18.01 Scheepvaart en havens
02.00 Bijstand, Participatiewet en Toeslagenwet;
contributie C ASS
02.11 C uratieve zorg; Beschikbaarheid en
productveiligheid
04.40 Zorgbreed beleid; Inrichten
uitvoeringsactiviteiten

1.224

0

-843

0

381

0

9

0

-1

0

8

0

2.200

0

0

0

2.200

0

0

0

0

0

0

0

153.659

44.601

-11.455

-2.657

142.204

41.944

Totaal

Financiële toelichting
BZ:
•
01.02: De verhoging van de uitgaven is het gevolg van een extra bijdrage aan OHCHR en UNESCO
op het terrein van godsdienstvrijheid, persvrijheid en accountability.
•
01.03: Het budget is niet in zijn geheel uitgegeven. Dit komt voornamelijk, doordat de uithuizing
van de huurders van het Vredespaleis vertraging heeft opgelopen. Daarnaast wordt een deel van
de middelen, grotendeels bestaande uit de subsidie ten behoeve van de Carnegie-stichting,
doorgeschoven via de eindejaarsmarge naar 2021.
JenV:
•
91.01: Mutatie wordt veroorzaakt door een aanpassing van huisvestingscontracten conform
Rijksbrede voorschriften door het Rijksvastgoedbedrijf van een model inclusief reservering voor
investering en onderhoud naar een model op basis van werkelijke kosten. Hierdoor vertalen
lopende huisvestingsprojecten zich pas bij afronding in een hogere realisatie van de
huisvestingskosten.

10

Beleidsthema 2
Vrede, veiligheid en stabiliteit
Beleidsdoelstelling
Het bevorderen van de Nederlandse en internationale veiligheid en stabiliteit door doelgerichte
bilaterale en multilaterale samenwerking en het bevorderen van democratische transitie in prioritaire
gebieden, vooral in de ring rond Europa. Daarnaast het doel om vrede en veiligheid te bereiken door
het voorkomen en terugdringen van conflictsituaties en het bevorderen van rechtstaatontwikkeling,
wederopbouw, vredesopbouw, legitieme en democratische staatsstructuren. Tevens het verlenen van
noodhulp ter leniging van humanitaire nood wereldwijd.
Wat er in de wereld om ons heen gebeurt, heeft direct gevolgen voor onze eigen veiligheid en voor
onze welvaart. Veel van de grensoverschrijdende dreigingen waaraan Nederland bloot staat, zijn van
een dusdanige omvang en complexiteit dat een geïntegreerde aanpak en samenwerking in
internationaal verband geboden is. Voorbeelden zijn de proliferatie van massavernietigingswapens,
terrorisme en gewelddadig extremisme, ongewenste buitenlandse inmenging door statelijke actoren,
grensoverschrijdende criminaliteit en cyberdreigingen.
Beleidsinzet toegelicht
Veiligheid
In april 2020 verscheen de tussenrapportage van de Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie (GBVS). Deze concludeert dat de veiligheidsuitdagingen waar NL voor staat groter,
complexer en veelomvattender zijn dan voorheen. De verharding van internationale geopolitieke
verhoudingen stellen oude zekerheden ter discussie terwijl nieuwe strategische uitdagers zich
nadrukkelijk aandienen. Nieuwe dreigingen grijpen rechtstreeks in op onze samenleving, ons
verdienvermogen en onze waarden.
De GBVS biedt de strategische kaders voor de geïntegreerde wereldwijde inzet van het Rijksbrede
instrumentarium voor een veilig Nederland. De GBVS is nauw gelinkt aan aanpalende beleidsbrieven
zoals de in oktober jongstleden verschenen Defensievisie 2035, de Defensienota, de BHOS-nota en de
Nationale Veiligheid Strategie, inclusief de onlangs verschenen mid-term review.
Migratie en migratiesamenwerking
In 2020 werd de diplomatieke inzet op grondoorzaken en beheersing van irreguliere migratie
bestendigd in West-Afrika/Sahel, de Hoorn van Afrika, het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De
gevolgen van COVID-19, zoals de wereldwijd opgelegde reisbeperkingen, hebben niet alleen impact
gehad op migratiestromen, maar ook op de situatie van gestrande vluchtelingen en de mogelijkheden
kwetsbare groepen te assisteren. Lopende programma’s hebben vertraging opgelopen.
Reisbeperkingen, ingesteld om verspreiding van het COVID-19 virus tegen te gaan, leidden wereldwijd
tot gestrande vluchtelingen. Reguliere programma’s zijn aangepast, waarbij hulpverlening aan
groepen kwetsbare vluchtelingen extra aandacht kreeg. Ondanks de moeilijke omstandigheden bleef
de International Organization for Migration (IOM) assistentie verlenen met financiële steun van
Nederland. IOM heeft bijvoorbeeld humanitaire corridors ingesteld, zodat migranten vrijwillig terug
konden keren naar land van herkomst.
Binnen het bestaande budget is meer aandacht gekomen voor projecten om mensenhandel tegen te
gaan en de samenwerking met de nationale politie, het Openbaar Ministerie en de Koninklijke
Marechaussee is versterkt. Vijf miljoen euro van het beschikbare budget voor migratiesamenwerking
is vrijgemaakt voor internationale hulp voor de aanpak van COVID-19.
11

Budget Internationale Veiligheid
Nederlandse militairen zijn in 2020 wederom breed ingezet voor vrede en veiligheid. In 2020 zijn
2.946 militairen uitgezonden geweest. Nederland heeft voor de vooruitgeschoven NAVO-aanwezigheid
ongeveer 900 militairen geleverd aan de multinationale battlegroup onder leiding van Duitsland in
Litouwen. In de strijd tegen ISIS stelde Nederland in 2020 ongeveer 400 militairen beschikbaar, zowel
voor de training als Advise & Assist van Iraakse strijdkrachten inclusief de Koerdische Peshmerga. Ook
is eind 2020 gestart met de bijdrage van een Force Protection eenheid ter beveiliging van Belgische F16 jachtvliegtuigen in Jordanië. Daarnaast voorzag Nederland met een Target Support Cell (TSC) en
een Processing Exploitation and Dissemination (PED) capaciteit in een behoefte binnen het
inlichtingen- en doelontwikkelingsproces van de Anti-ISIS coalitie en de Resolute Support missie. In
2020 heeft Nederland met ongeveer 900 militairen een bijdrage geleverd aan Resolute Support, de
NAVO-missie in Afghanistan. De bijdrage met een met Duitsland samenwerkend team van SOFadviseurs en ondersteunende troepen ten behoeve van de training, advisering en begeleiding van
Afghan Special Security Forces (ASSF) is eind 2020 afgebouwd naar monitoring van een Afghaanse
National Mission Unit te weten de ATF 888. De samenstelling van het DEU/NLD SOF team is daarmee
verminderd naar 5 NLD en 2 DEU militairen. Eind 2020 is de Nederlandse bijdrage aan Resolute
Support met een aanvullend Force Protection peloton uitgebreid. Ook leverde Nederland in 2020 een
bijdrage aan de missie EMASOH in Dubai. De bijdrage met het Nederlandse fregat Zr. Ms. De Ruyter
liep van 18 februari tot 8 juni 2020. De bijdrage met enkele stafofficierenin het hoofdkwartier van
EMASOH is gecontinueerd. Voorts leverde Nederland in 2020 een aantal kleine bijdragen aan missies
in Afrika en het Midden-Oosten, waaronder United Nations Multidimensional Integrated Stabilization
Mission in Mali (MINUSMA), European Union Training Mission (EUTM) Mali, European Union Liaison and
Planning Cell (EULPC) in Tunis, European Union Naval Force Mediterranean (EUNAVFOR MED) IRINI in
Rome, European Union Naval Force Mediterranean (EUNAVFOR MED) ATALANTA in Rota, UN
Disengagement Observer Force (UNDOF), United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL), United
States Security Coordinator (USSC), United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO) en
Combined Maritime Force (CMF) in Bahrain.
Noodhulp en humanitaire diplomatie
Conform het beleidskader ‘Mensen Eerst!’ (Kamerstuk 34952 XVII nr. 62) maakte Nederland noodhulp
mogelijk met voorspelbare, ongeoormerkte financiering van humanitaire partners èn met politieke, en
diplomatieke initiatieven. Dit ten behoeve van meer effectieve en efficiënte humanitaire actie.
Internationale afspraken uit de ‘Grand Bargain’ vormden hiervoor de leidraad. Dit droeg bij aan
flexibelere financiering door donoren en nauwere samenwerking door hulporganisaties – ook
gedurende de COVID-19-respons. Mede door Nederlands aandringen werd binnen de Country Based
Pooled Funds van UN OCHA ruim 35% van de fondsen aangewend voor activiteiten van lokale NGO’s.
Financiering van het OCHA Centre for Humanitarian Data in Den Haag (2020-2023) draagt bij aan
meer transparantie, verantwoorder gebruik van humanitaire gegevens en het anticiperen op
aanstaande humanitaire noden.
Diplomatie is een essentieel onderdeel van het humanitaire beleid. Zo is in Jemen mede door
Nederlandse inzet de goedkeuring van humanitaire projecten versneld en is belastingheffing op
humanitaire operaties van tafel verdwenen. Dankzij financiering van het Clingendael’s Humanitarian
Negotiations Project werden ruim 700 humanitaire professionals getraind in onderhandelen over
humanitaire toegang tot mensen in nood.

12

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2020

(x EUR 1 000)
BZ
02.01 Goede internationale samenwerking ter
bevordering van de eigen en bondgenootschappelijke
veiligheid

BHOS

JenV

Defensie

Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

12.545

0

3.913

3.000

16.458

02.02 Bestrijding internationale criminaliteit en terrorisme

13.751

0

1.679

0

15.430

0

02.03 Wapenbeheersing

10.873

3.252

-3.203

-459

7.670

2.793

02.04 Bevorderen van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde

216.835

74.417

-49.296

-10.131

167.539

64.286

02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden

29.822

11.929

-3.622

-1.449

26.200

10.480

04.01 Humanitaire hulp
04.02 Opvang en bescherming in de regio en
migratiesamenwerking
04.03 Veiligheid en rechtstaatontwikkeling
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en IC T politie;
internationale samenwerking
36.02 Nationale veiligheid en terrorismebestrijding

370.017

369.000

100.790

99.912

470.807

468.912

162.000

162.000

-4.440

-4.440

157.560

157.560

235.243

235.243

-26.278

-26.278

208.965

208.965

8.600

8.600

-847

-847

7.753

7.753

300

0

-100

0

200

0

187.882

0

-60.501

0

127.381

0

0

0

460

0

460

0

0

0

4.613

0

4.613

0

1.247.868

864.441

-36.832

59.308 1.211.036

923.749

01.01 Inzet (Budget Internationale Veiligheid)
09 Algemene uitgaven
11 Geheime uitgaven
Totaal

3.000

Financiële toelichting:
BZ:
•
02.01: De stijging van de uitgaven binnen het subartikel goede internationale samenwerking ter
bevordering van de eigen en bondgenootschappelijke veiligheid is toegelicht in de eerste
suppletoire begroting en de tweede suppletoire begroting, waarin het verschil in budget voor
Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid is verduidelijkt.
•
02.02: Het budget voor de bestrijding van internationale criminaliteit en terrorisme stijgt ten
opzichte van de vastgestelde begroting. Deze stijging is in de eerste suppletoire begroting
toegelicht, er schoven toen niet bestede middelen voor contra-terrorisme door. Daarnaast is het
budget voor cyber gestegen voor een bijdrage aan het Global Forum on Cyber Expertise,
toegelicht in de tweede suppletoire begroting.
•
02.03: De realisatie binnen subartikel Wapenbeheersig valt lager uit dan begroot. Deze daling is
met name het gevolg van een late afroep van de betaling van de contributie aan CTBTO
(Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization). Deze schuift door naar 2021.
•
02.04: De realisatie voor de bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in internationaal
verband is EUR 46 miljoen lager dan begroot. Een deel is toegelicht in de eerste suppletoire
begroting, namelijk een bijdrage aan de versterking van het postennet en een overheveling naar
het ministerie van Defensie voor de beveiliging van personeel van een aantal hoog-risico posten.
Bij de tweede suppletoire begroting is een verdere daling toegelicht, namelijke een lagere
Nederlandse bijdrage aan de VN voor crissibeheersoperaties, vertraagde activiteiten binnen het
Stabiliteitsfonds en een overheveling naar het ministerie van Defensie voor de beveiliging van
hoog-risico posten.
•
02.05: De realisatie voor het subartikel bevordering van transitie in prioritaire gebieden is EUR 3,6
miljoen lager dan begroot. Tijdens de tweede suppletoire begroting is dit al deels toegelicht.
Vanwege COVID konden minder projecten worden gerealiseerd, waardoor de realisatie lager
uitviel.

•

BHOS:
04.01: Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor humanitaire hulp met ruim
EUR 100 miljoen toegenomen. Dit bestaat een toename van EUR 43 miljoen, samenhangend met
de snelle eerste respons op de COVID-19 pandemie (Kamerbrief Nederlands inzet bestrijding
13

•

•

coronacrisis ontwikkelingslanden van 14 april 2020). Er kwamen extra middelen beschikbaar voor
het Strategic Preparedness and Response Plan, voor acute crisisrespons via de VN (CERF), de
inzet op lokale capaciteit en het Rode Kruis en het flexibele noodhulpkanaal van het Nederlandse
maatschappelijk middenveld. Daarnaast is het budget voor humanitaire hulp verhoogd met EUR
52 miljoen. Deze verhoging betreft vooral extra middelen voor de wereldwijde aanpak van COVID19 (Kamerstuk II 33 625, nr. 320 en in de begroting BHOS 2021). Uit dit steunpakket van EUR
150 miljoen is EUR 48 miljoen toegevoegd aan het budget voor artikelonderdeel 4.1 Humanitaire
hulp. In aanvulling daarop is het budget voor noodhulp nog eens opgehoogd met EUR 4 miljoen
vanwege de grote humanitaire noden waaronder EUR 1 miljoen voor Mental Health and Psycho
Social Support. Tenslotte is het budget voor humanitaire hulp met EUR 5 miljoen verhoogd Dit is
de resultante van de realisaties op noodhulp en een schuif vanuit de instrumenten voor noodhulp
naar de instrumenten voor UNRWA en WFP.
04.02: Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor opvang in de regio en
migratiesamenwerking met EUR 4 miljoen afgenomen. Dit is vrijwel uitsluitend toe te schrijven
aan een bijdrage ten behoeve van de dekking voor de eerste snelle respons op de COVID-19
pandemie.
04.03: Het budget is EUR 18 miljoen verlaagd vanwege de benodigde dekking voor de eerste
snelle respons op COVID-19. Een verdere verlaging van het budget met EUR 18 miljoen betreft
per saldo vooral het verlagen van de budgetten in verband met het verwerken van de
tegenvallende economische groei.

Defensie:
•
01.01: Deze middelen worden aangewend ten behoeve van inzet in crisisbeheersingsoperaties;
inzet van de krijgsmacht in het kader van nieuwe dreigingen vanuit de oost- en zuidflank; inzet
van de krijgsmacht, politie en andere civiele functionarissen in het kader van
rechtsstaatontwikkeling en migratie; en flexibele en snel inzetbare capaciteit (mensen en
middelen) voor conflictpreventie.
•
01.01: Het BIV heeft bijgedragen aan de compensatie voor Zeeland in verband met de afgelasting
van de verhuizing van de marinierskazerne. Daarnaast heeft het BIV voor EUR 15 miljoen
bijgedragen aan de veiligheid van hoogrisico-posten. Verder is de lagere realisatie toe te schrijven
aan COVID-19, waardoor missies tijdelijk afgeschaald zijn.
•
09: De uitgaven ten behoeve van het uitvoeren van het Srebrenica-arrest worden op artikel 9
verantwoord.
•
Een uitgebreide toelichting waarbij ook de diverse missies zijn benoemd, is opgenomen in het
jaarverslag van het ministerie van Defensie.

14

Beleidsthema 3
Europese samenwerking
Beleidsdoelstelling
De algemene doelstelling is een effectieve Europese samenwerking om de Europese Unie en haar
lidstaten zo vreedzaam, welvarend en sterk mogelijk de toekomst in te loodsen. Europa is essentieel
voor onze welvaart, vrijheid en veiligheid. Een actieve opstelling van Nederland in het Europese
besluitvormingsproces is dan ook in het directe belang van Nederlandse burgers en bedrijven. Door
consequent en constructief optreden kan Nederland zijn invloed binnen de Europese Unie vergroten.
Zo kan Nederland mede vormgeven aan ontwikkelingen in Europa die direct van invloed zijn op onze
economische, sociale en politieke toekomst.
Beleidsinzet toegelicht
Europese samenwerking
Nederland heeft het afgelopen jaar ingezet op een veilige, stabiele en welvarende situatie in de
buurlanden van de Europese Unie. Hierbij werd met name ingezet op het versterken van de
rechtsstaat, bestrijding van corruptie en verbeteren van de veiligheidssituatie. Mede dankzij
Nederlandse inspanningen zijn de Partnership Priorities voor het Zuidelijk Nabuurschap eind 2020
verlengd. Daarnaast heeft Nederland samen met gelijkgezinde landen actief bijgedragen aan de
totstandkoming van EU-sancties tegen schenders van mensenrechten en het VN-wapenembargo in
Libië en nieuwe sancties tegen Belarus na de onrechtmatig verlopen verkiezingen in augustus.
Nederland heeft het afgelopen jaar gepleid voor een leidende rol van de EU bij de ondersteuning van
partnerlanden en in multilateraal verband bij het adresseren van de COVID-19 crisis. Nederland
waardeert de Team Europe benadering, waarbij de Europese Commissie, de Europese
Investeringsbank en EU lidstaten nauwer samenwerken.
Brexit
Op kerstavond 2020 hebben de onderhandelaars van de EU en het VK de handels- en
samenwerkingsovereenkomst gepresenteerd. Dit akkoord over de toekomstige relatie tussen de EU en
het VK is gebalanceerd, beschermt de EU-belangen, verzekert eerlijke concurrentie, respecteert EUstandaarden en regelt de visserij als integraal onderdeel van het handelsakkoord. Het akkoord is het
hoogst haalbare resultaat, gerealiseerd door hechte interdepartementale en nauwe Europese
samenwerking, op alle niveaus, in Brussel, in de hoofdsteden en op de posten. Het akkoord heeft de
schade voor Nederland beperkt en, mede dankzij de goede voorbereiding van meest betrokken
stakeholders, gezorgd voor een zo soepel mogelijke overgang naar de nieuwe relatie met het VK.

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2020

(x EUR 1 000)
BZ
03.02 Europees Ontwikkelingsfonds

Toerek.

Mutatie

Realisatie 2020

Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA
234.281 234.281
-9.552
-9.552 224.729 224.729

03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

9.720

3.888

782

313

10.502

4.201

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie

5.702

0

-1.228

0

4.474

0

EU-begroting

405.600 329.867

0

0 405.600 329.867

Totaal

655.303 568.036

-9.998

-9.239 645.305 558.797

15

Financiële toelichting:
BZ:
•
03.02: De bijdrage aan het Europees Ontwikkelingsfonds is, vanwege een lagere
liquiditeitsbehoefte, lager uitgevallen dan geraamd in de begroting 2020.

Beleidsthema 4
Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden
en belangen
Beleidsdoelstelling
Het verlenen van goede consulaire diensten aan Nederlanders in nood in het buitenland, evenals het
verstrekken van reisdocumenten aan Nederlanders in het buitenland. Daarnaast levert het kabinet een
bijdrage aan een gereguleerd personenverkeer door de Nederlandse inbreng in het Europese
visumbeleid en is, naast het opstellen van ambtsberichten, verantwoordelijk voor de visumverlening
kort verblijf.
Het versterken van de Nederlandse cultuursector door internationale uitwisseling en presentatie;
verbindingen leggen met economische diplomatie en andere prioriteiten van geïntegreerd
buitenlandbeleid, zoals het mensenrechtenbeleid en veiligheidsbeleid.
Beleidsinzet toegelicht
Consulaire dienstverlening tijdens de uitbraak van COVID-19
Het meest in het oog springende element was de repatriëring van gestrande Nederlanders. Nadat
eind januari 2020 enkele tientallen Nederlanders werden geëvacueerd uit Wuhan, werd eind maart
het convenant Bijzondere Bijstand Buitenland (BBB) gelanceerd t.b.v. de wereldwijde COVID-19repatriëringsoperatie. Dit was een uniek samenwerkingsverband tussen BZ, reisorganisaties,
luchtvaartmaatschappijen en alarmcentrales, waarmee uiteindelijk meer dan 50.000 Nederlanders
(consulaire) bijstand hebben ontvangen. In totaal zijn er wereldwijd en i.s.m. EU-partners, 55 BBBvluchten uitgevoerd, waarmee 12.000 reizigers zijn teruggehaald, zo’n 10.000 Nederlanders en zo’n
2.000 EU burgers.
Daarnaast werden de reisadviezen een belangrijk instrument in de nationale coronabestrijding. De
COVID-19-gerelateerde gezondheidsrisico’s werden, op basis van adviezen van het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), onderdeel van de reisadviezen, en de belangstelling van de
Nederlander voor de adviezen nam enorm toe. In 2020 werden de reisadviezen 89,5 miljoen keer
geraadpleegd, t.o.v. 3,3 miljoen keer in 2019. Dezelfde tendens was zichtbaar bij het 24/7
contactcentrum: in 2020 zijn 900.000 vragen gesteld, waarvan 90% COVID-19-gerelateerd.
De reguliere consulaire dienstverlening werd in de lente van 2020 grotendeels stilgelegd, n.a.v.
grens- en bewegingsbeperkingen die veel landen (waaronder Nederland) instelden. Hoewel de
uitgifte van reisdocumenten begin zomer 2020 grotendeels herstart is, kon de visum- en MVVverlening (machtiging tot voorlopig verblijf) slechts binnen de kaders van de bestaande Europese
reisbeperkingen opgestart worden. Het ministerie heeft zich in 2020 ingespannen (en blijft dit doen)
om binnen die kaders zo goed als mogelijk in de vraag naar visa te voorzien.
Bijgaand overzicht laat zien welke consulaire diensten zijn geleverd door het ministerie van
Buitenlandse Zaken in 2020.

16

Internationaal cultuurbeleid
In het jaar waarin werd stilgestaan bij 50 jaar Internationaal Cultuurbeleid (ICB), werden veel ICBactiviteiten en -programma’s die na het eerste kwartaal plaatsvonden, noodgedwongen geannuleerd of
uitgesteld, waaronder ook de viering van het 50-jarige bestaan van het Erasmushuis, het Nederlandse
culturele instituut in Jakarta. Tegelijkertijd heeft (met ondersteuning door de overheid) de grote
creativiteit die de culturele sector eigen is een scala aan alternatieve manieren opgeleverd om cultuur
vorm te geven en in het buitenland te presenteren. Een aantal meerjarige programma’s waaronder
het “Inclusive cities and societies through design” met Turkije, Rusland, Egypte en Marokko,
uitgevoerd door het Stimuleringsfonds voor Creatieve Industrie werd met succes afgerond. In 2021 zal
met een evaluatie over de hele beleidsperiode 2017-2020 worden teruggekeken welke waardevolle
inzichten en lessen deze periode heeft voortgebracht.

17

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
(x EUR 1 000)
BZ
04.01 C onsulaire dienstverlening Nederlanders in het buitenland
04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren

OC W

04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse
cultuur
04.04 Uidragen Nederlandse waarden en belangen
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere
begrotingshoofdstukken; cultuur
14.71 C ultuur; subsidies
Totaal

Begroting 2020
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

12.462

0

10.525

0

22.987

0

13.449

0

6.373

0

19.822

0

7.706

0

-1.573

0

6.133

0

20.581

136

10.721

6.650

31.302

6.786
0

521

0

-15

0

506

4.617

0

0

0

4.617

0

59.336

136

26.031

6.650

85.367

6.786

Financiële toelichting
BZ:
•
04.01: De realisatie is hoger dan de stand van de begroting. Grotendeels komt dit door de
incidentele verhoging van het budget voor consulaire bijstand, zoals toegelicht in een incidentele
suppletoire begroting. Deze middelen zijn besteed aan de repatriëring van Nederlanders in het
buitenland die vanwege de uitbraak van COVID-19 niet met een normale vlucht terug naar huis
konden komen.
•
04.02: De kosten voor de consulaire systemen nemen toe, zoals ook toegelicht in de eerste
suppletoire begroting.
•
04.04: De uitgaven voor het uitdragen van Nederlandse waarden en belangen neemt in 2020 toe.
De stijging is het gevolg van extra inzet ten behoeve van internationale samenwerking in het
kader van de coronapandemie. Deze extra uitgaven zijn zowel toegelicht in de eerste suppletoire
begroting als de tweede suppletoire begroting.

18

Beleidsthema 5
Duurzame handel en investeringen
Beleidsdoelstelling
Verminderen van armoede en maatschappelijke ongelijkheid, bevorderen van duurzame inclusieve
groei wereldwijd en versterken van het internationaal verdienvermogen van Nederland. Daartoe werkt
Nederland aan een toekomstbestendig multilateraal handels- en investeringssysteem met aandacht
voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO), versterking van de Nederlandse handels- en
investeringspositie en aan versterking van de private sector en een verbeterd ondernemingsklimaat in
ontwikkelingslanden.
Beleidsinzet toegelicht
Markttoegang
Bilaterale handelsakkoorden zijn het belangrijkste instrument van de EU om de markttoegang van
Europese bedrijven tot derde markten te vergroten. De onderhandelingen van de EU met landen als
Australië, Nieuw-Zeeland en Indonesië liepen vertraging op door COVID-19. Een positieve
ontwikkeling was de inwerkingtreding van het handelsakkoord tussen de EU en Vietnam op 1 augustus
2020. Dit zal op termijn leiden tot het elimineren van 99% van de invoertarieven op Europese
goederen en de markt openen voor Europese dienstverleners in een aantal sectoren die tot nu toe
gesloten waren. In het akkoord is ook aandacht voor een gelijk speelveld en voor sociale en
ecologische duurzaamheid. Op 28 april 2020 bereikten de EU en Mexico een politiek akkoord over de
modernisering van een bestaand gemengd akkoord, de EU-Mexico Global Agreement.
De Europese Commissie presenteerde op 16 november het Single Entry Point. Bij dit
klachtenmechanisme kan het EU maatschappelijk middenveld haar visie op naleving van
duurzaamheidshoofdstukken in handelsakkoorden delen, conform de kabinetsinzet in de Trade Policy
Review. Vlak voor het einde van het jaar bereikten de voorzitter van de Europese Raad en de
voorzitter van de Europese Commissie een politiek akkoord met de Chinese president Xi Jinping over
een investeringsakkoord tussen de EU en China (Comprehensive Agreement on Investment; CAI).
Impuls Programma
In samenwerking met RVO is er een Impuls Programma ontwikkeld gericht op de aanpassing van
handelsinstrumenten om aan te sluiten bij de actuele behoefte van het bedrijfsleven gericht op herstel
en opbouw van internationale activiteiten. Hierbij zijn kick start vouchers geïntroduceerd en de
financieringsmogelijkheden en toegankelijkheid van het instrumentarium voor het MKB en startups
verruimd. Voor starters met internationale ambities zijn de voorwaarden en mogelijkheden voor
financiering onder het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) vergroot. Daarnaast is met het
verschaffen van werkkapitaal een nieuwe financieringsvorm toegevoegd aan het aanbod binnen het
DTIF. De subsidieregeling ‘Demonstratieprojecten, Haalbaarheids- en
Investeringsvoorbereidingsprojecten’ (DHI) is op een aantal punten aangepast om het MKB nog beter
te kunnen bedienen.

19

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2020

(x EUR 1 000)
BHOS
01.01 Duurzaam handels- en investeringssyteem, incl.

Totaal

MVO

EZK

01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie
01.03 Versterkte private sector en arbeidsmarkt in
ontwikkelingslanden
1.55 Goed functionerende economie en markten;
opdrachten
1.95 Goed functionerende economie en markten; bijdragen
(inter)nationale organisaties
2.95 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam
ondernemen; bijdragen (inter)nationale organisaties
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

28.322

19.075

-3.732

-1.724

24.590

17.351

108.996

0

18.926

0

127.922

0

403.200

399.170

13.437

15.497

416.637

414.667

154

0

-143

0

11

0

2.622

0

-138

0

2.484

0

2.421

0

-550

0

1.871

0

545.715

418.245

27.800

13.773

573.515

432.018

Financiële toelichting:
BHOS:
•
01.01: De lagere realisatie komt enerzijds doordat een deel van het budget op artikel 1.1 is
overgeheveld naar artikel 1.2 ter dekking van ‘opdrachten internationaal ondernemen’. Dit
betreft opdrachten die door de RVO worden uitgevoerd ter ondersteuning van het Nederlands
MKB. Anderzijds is er sprake geweest van een verlaagde vraag naar het IMVO
Voucherprogramma door de huidige COVID-19 pandemie en een lager verstrekt voorschot aan
de SER voor het uitvoeren van de secretariaatsfunctie voor de IMVO convenanten.
•
01.02: De uiteindelijke verhoging van het uitgavenbudget op artikelonderdeel 1.2 wordt
veroorzaakt door een toegenomen vraag naar het DTIF-instrument. Ook zijn de uitgaven aan
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederlands (RVO) hoger uit dan eerder verwacht. Dit heeft
diverse oorzaken, zowel wat betreft programma-uitgaven als uitvoeringskosten. De stijging
van de RVO uitvoeringskosten heeft te maken met de tariefstijging van de RVO ten opzichte
van het vorige uitvoeringsjaar, de uitvoering van het COVID-impulspakket voor het
Nederlands bedrijfsleven en een vergoeding van uitvoeringskosten gemaakt door RVO voor de
opbouw van Invest International. De stijging van de RVO-programmakosten wordt
hoofdzakelijk veroorzaakt door het COVID-impulspakket.
•
01.03: De uitgaven op artikelonderdeel 1.3 zijn ten opzichte van de ontwerpbegroting
toegenomen met EUR 13,4 miljoen. Dit is he gevolg van een verhoging van het budget en
bestaat uit het ‘COVID-19 steunpakket zomer 2020 (AIV-advies)’ (Kamerstuk 33 625, nr.
320). Zo konden ongewenste vertraginge
n in de sector Infrastructuur en Financiële
sectorontwikkeling worden voorkomen om zodoende de gevolgen van de COVID-19 pandemie
te verminderen. Dit betrof onder andere een extra betaling aan het MASSIF-fonds van FMO en
aan PIDG (Private Infrastructure Development Group).

20

Beleidsthema 6
Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
Beleidsdoelstelling
Toegenomen voedselzekerheid; verbeterd waterbeheer, drinkwater, sanitaire voorzieningen en
voorlichting over hygiëne; toegenomen weerbaarheid tegen klimaatverandering en tegengaan van
klimaatverandering; duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen en daarmee het voorkomen van
ontbossing in de tropen.
Beleidsinzet toegelicht
Betere voeding, waterzekerheid en klimaatslimme landbouw
Meer dan 25 miljoen mensen – vooral kinderen en moeders – werden bereikt met inzet op betere
voeding; 15 miljoen kleine boeren (1,6 miljoen ha. Landbouwgrond) werden ondersteund met
activiteiten voor duurzaam gebruik. Extra resultaten op het gebied van voedselzekerheid werden
geboekt door partners flexibel te laten reageren op crises: bij de sprinkhanenplaag in de Hoorn van
Afrika (FAO) en bij verstoorde markttoegang voor landbouwproducten als gevolg van de pandemie
(IFAD, GAIN, 2-scale en SNV).
Investeringen in kennis en netwerken op het gebied van landbouw en voedsel bleken cruciaal bij de
COVID-19-respons. Het Netherlands Food Partnership bracht Nederlandse partners bijeen voor een
gecoördineerde respons in partnerlanden en het International Food Policy Research Institute (IFPRI)
informeerde ontwikkelingslanden en de internationale gemeenschap over de impact van de COVID-19
op voedselzekerheid.
De doelstellingen voor duurzame toegang tot schoon drinkwater en tot sanitaire voorzieningen en
hygiëne zijn in 2020 ruim gehaald. Door de pandemie kwam er meer aandacht voor het belang van
goede hygiëne en handwasfaciliteiten. Programma’s voor waterbeheer hebben 1,9 miljoen mensen
weerbaarder gemaakt tegen gevolgen van klimaatverandering zoals overstromingen en droogte. Een
groter deel van deze resultaten is behaald in de focusregio’s. Na moeizame onderhandelingen nam de
VN eind 2020 een resolutie aan waardoor Nederland samen met Tajikistan de VN Waterconferentie in
2023 zal voorzitten. De resolutie kent een prominente rol toe aan de 2030 Agenda, aan SDG6
(Schoonwater en sanitatie), mensenrechten en aan bevordering van internationale samenwerking.
Waterprogramma’s
Door de mondiale COVID-19 pandemie zijn veel internationale activiteiten en missies uitgesteld naar
2021. De hierdoor ontstane lagere realisatie is vooral zichtbaar bij Partners voor Water, Blue Deal en
CORA. Desondanks is er op afstand via videoconferenties en digitale missies een belangrijke bijdrage
geleverd op het mondiale podium ten aanzien van waterzekerheid en waterveiligheid. Tevens zijn
concrete bijdragen vastgelegd in relatie tot de Sustainable Development Goals per 2030 via het
multilaterale programma zoals in lijn met de Nederlandse Internationale Waterambitie (NIWA)
(Kamerstukken II, 2018/2019, 32605, nr. 217). Nederland leidt ook het Action Track voor Water en
Infrastructuur. De Climate Adaptation Summit die in november 2020 voorzien was, is uitgesteld naar
januari 2021.

21

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2020

(x EUR 1 000)
BHOS
02.01 Voedselzekerheid

IenW

EZK

Realisatie 2020

02.02 Water

193.714 193.714

2.535

2.535 196.249 196.249

02.03 Klimaat

220.468 219.318

-9.002

-8.960 211.466 210.358

11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

14.391

0

-640

0

13.751

0

19.02 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking
14.01 Wegen en verkeersveiligheid; Netwerk
programma's
23.01 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
(contributie WMO)
97.01 IenW-brede programmamiddelen
4.55 Een doelmatige en duurzame energievoorziening;
opdrachten

5.961

0

3.029

0

8.990

0

200

0

45

0

245

0

940

35

-74

0

866

35

4.95 Een doelmatige en duurzame energievoorziening;
bijdragen aan (inter)nationale organisaties
LNV

Mutatie

Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA Totaal wv. ODA
339.295 339.295
2.987
2.987 342.282 342.282

11.95 Een concurr., duurz. en veil. agro-, vis.- en
voedselketen; bijdragen (inter)nationale organisaties
(w.o. FAO en UNEP)
12.95 Natuur en biodiversiteit; bijdragen
(inter)nationale organisaties
Totaal

0

0

0

0

0

0

319

0

-44

0

275

0

1.494

0

-255

0

1.239

0

10.623

4.133

-1.265

-19

9.358

4.114

1.639

0

208

0

1.847

0

789.044 756.495

-2.476

-3.457 786.568 753.038

Financiële toelichting:
BHOS:
•
02.03: Deze realisatie is per saldo enerzijds het gevolg van een verlaging van het budget voor de
dekking van het ‘COVID-19 steunpakket voorjaar 2020’ Kamerstuk 33 625 XVII nr. 293, maar ook
door de vertraagde opstartfase van het Klimaatfonds
IenW:
•
In 2016 is de subsidieregeling gestart van het programma Partners voor Water (PvW) 2016-2021
als opvolger van de subsidieregeling van het programma HGIS Partners voor Water 3. Dit betreft
het centrale uitvoeringsprogramma van de (interdepartementale) Nederlandse Internationale
Water Ambitie (NIWA). Het programma is aangestuurd vanuit het Interdepartementale Water
Cluster, waarin de drie ministeries BZ, EZK, LNV en IenW samenwerken en gericht op het
vergroten van Waterveiligheid en Waterzekerheid in de wereld en het behalen van de Sustainable
Development Goals (SDG’s) per 2030.
•
Het Blue Deal programma is in 2018 van start gegaan. Het betreft een subsidie die verstrekt is
aan de Unie van Waterschappen voor een internationaal samenwerkingsprogramma. De Blue Deal
is een samenwerking tussen het ministerie van Buitenlandse Zaken, het ministerie van IenM en
(onder coördinatie van de Unie van Waterschappen) 21 Nederlandse waterschappen die tot en met
2030 zal voortduren. Gezamenlijk gaan zij in die periode langdurige partnerschappen met
nationale en regionale partners aan om zodoende 20 miljoen mensen in 40 stroomgebieden
wereldwijd te kunnen helpen aan schoon, voldoende en veilig water.

22

Beleidsthema 7
Sociale vooruitgang
Beleidsdoelstelling
Menselijke ontplooiing en het bevorderen van sociale gelijkheid en inclusieve ontwikkeling, door het
bijdragen aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) voor iedereen en een halt
toeroepen aan de verspreiding van hiv/aids. Daarnaast wordt ingezet op het bevorderen van
vrouwenrechten en gendergelijkheid. Tevens wordt bijgedragen aan ontwikkeling via onderwijs en
daarmee bijgedragen aan het vergroten van kansen en perspectieven voor jongeren en een toename
van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen
en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek. Tenslotte wordt het maatschappelijk middenveld
versterkt door bevordering en bescherming van de politieke ruimte voor maatschappelijke organisaties
en versterken van de meest gemarginaliseerde en gediscrimineerde groepen, zodat zij hun stem
kunnen laten horen.
Beleidsinzet toegelicht
Investeren in onderwijs, werk en jeugd
Met de lancering van de Youth at Heart strategie onderstreept Nederland het belang van onderwijs,
jongerenwerkgelegenheid en betekenisvolle jongerenparticipatie voor een inclusieve ontwikkeling van
de samenleving. Tijdens de succesvolle online Youth at Heart conferentie riepen jongeren overheden
en de internationale gemeenschap op om kwaliteit van onderwijs en kansen voor jongeren te
vergroten en om inspraak in besluitvorming te geven.
Door de Nederlandse investering in het Global Partnership for Education (GPE) ontvingen 2,8 miljoen
kinderen in 2019 onderwijs. Education Cannot Wait (ECW), het eerste internationale fonds voor
onderwijs in humanitaire respons, bereikte met Nederlandse financiering 2,6 miljoen kinderen. Het
nieuwe instrument voor innovatieve onderwijsfinanciering International Finance Facility for Education
(IFFEd) stuitte onverwacht op verminderde interesse van andere donoren, waardoor niet meer aan de
(garantie-)eisen van de Wereldbank kon worden voldaan.
De overgang van school naar (beter) werk werd verbeterd door de Nederlandse bijdrage aan
Generation Unlimited (in 3 landen) en het nexus skills and jobs programma (8 landen). In Jordanië
werd ingezet op ICT-vaardigheden voor jonge mannen en vrouwen. In Oeganda startten de eerste
initiatieven van het Challenge Fund for Youth Employment (CFYE) met de private sector, met als doel
fatsoenlijk werk en inkomen te creëren voor 18.650 jongeren (waarvan 75% vrouw). De tweede fase
van Local Employment in Africa for Development (LEAD) begon in de focusregio’s, en de start van het
Challenge Fund for Youth Employment (CFYE) met de private sector in Oeganda was een feit.
SRGR
In 2020 nam de druk op internationale afspraken over gendergelijkheid, vrouwenrechten en SRGR
verder toe en werden resoluties vaker geblokkeerd, zoals bij de Commission on Population and
Development (CPD). Ook wist de VS 33 landen achter een anti-SRGR initiatief te krijgen, de
zogenoemde Geneva Consensus Declaration. Tegelijkertijd sprak een recordaantal van 82 landen zich
en marge van de AVVN uit voor het belang van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. Dit
wist Nederland, met andere landen, door afgestemde diplomatieke inzet voor elkaar te krijgen. Ook
lukte het een stevige SRGR-paragraaf overeen te komen in een VN-resolutie over de COVID-19
respons.

23

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
(x EUR 1 000)
OC W
06.70 Hoger beroepsonderwijs
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs

VWS

BHOS

Begroting 2020

Mutatie

Realisatie 2020

Totaal
wv. ODA Totaal wv. ODA
2.873
2.873
0
0

Totaal
2.873

wv. ODA
2.873

52.770

45.546

1.529

1.338

54.299

46.884

08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies

116

0

10

0

126

0

08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen
(inter)nationale organisaties: overige

185

0

0

0

185

0

16.70 Onderzoek en wetenschappen

454

454

0

0

454

454

09.10.07 Bijdrage aan agentschappen
09.10.10 Bijdrage aan (inter)nationale
organisaties; WHO
09.10.10 Bijdrage aan (inter)nationale
organisaties; Overig HGIS

0

0

900

0

900

0

0

0

2.968

0

2.968

0

3.868

0

-868

0

3.000

0

421.784

420.173

1.367

1.481

423.151

421.654

03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten en HIV/aids
03.02 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

52.439

52.439

-3.200

-3.200

49.239

49.239

03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld

180.531

180.531

14.776

14.776

195.307

195.307

03.04 Onderwijs

109.925

109.925

-30.163

-30.163

79.762

79.762

Totaal

824.945

811.941

-12.681

-15.768

812.264

796.173

Financiële toelichting:
OCW:
•
07.70/76: De realisatie is hoger dan begroot vanwege het verwerken van loon- en prijsbijstelling
op deze middelen.
VWS:
•
09.10.10: Op verzoek van de ADR is het budget van 3 miljoen voor de huisvestingskosten van de
EMA van artikel 10 naar 9.10.10 overgeboekt.
BHOS:
•
03.02: De uitgaven op artikelonderdeel 3.2 (Vrouwenrechten en gendergelijkheid) zijn ten
opzichte van de ontwerpbegroting per saldo EUR 3,2 miljoen lager uitgevallen. Dit vanwege de
benodigde dekking voor de eerste snelle respons op COVID-19 (Kamerbrief Nederlands inzet
bestrijding coronacrisis ontwikkelingslanden van 14 april 2020).
•
03.03/03.04: Dit is het resultaat van het in 2020 niet doorgaan van IFFEd. EUR 30 miljoen van
het origineel voor IFFEd bestemde budget is ingezet om eerste betalingen voor de nieuwe
subsidiekaders Versterking Maatschappelijk Middenveld deels naar voren te halen en in 2020 te
betalen. Een deel van dit budget wordt op artikel 03.03 verantwoord.

24

Beleidsthema 8
Versterkte kaders voor ontwikkeling
Beleidsdoelstelling
Multilaterale samenwerking en inclusieve groei door versterkte multilaterale betrokkenheid en overige
inzet; de inzet van cultuur en sport in ontwikkelingslanden om een sociale en kansrijke samenleving te
stimuleren en het bevorderen van maatschappelijke betrokkenheid in Nederland.
Daarnaast een op maatschappelijk verantwoorde wijze en in overeenstemming met internationale
verplichtingen gereglementeerde en beheerste toelating tot, verblijf in en vertrek uit Nederland van
vreemdelingen.
Beleidsinzet toegelicht
Multilaterale samenwerking
Nederland heeft onvoorzien in IFI- en VN-verband een actieve en constructieve rol gespeeld bij de
bestrijding van de gevolgen van de COVID-19 crisis met een focus op Building Back Better (inclusief,
duurzaam en groen herstel) en het bereiken van de SDG’s. Met een bijdrage van 15 miljoen euro was
Nederland de grootste donor van het door de SGVN ingestelde COVID-19 Response and Recovery
Fund om de sociaal-economische impact te mitigeren. NL droeg tevens bij aan noodfondsen van het
IMF voor de armste landen die door COVID-19 in directe betalingsproblemen raken. Daarnaast zijn
bijgedragen aan UNICEF, de Wereldbank en de Wereldgezondheidsorganisatie gedaan om landen te
assisteren bij hun COVID-19 respons. Ook heeft Nederland politieke en financiële steun verleend aan
het werk van de WHO. Bij de IFI’s heeft NL zich hard gemaakt voor het versneld vrijmaken van extra
middelen om landen te assisteren met leningen voor zowel de directe crisisrespons, als voor groen,
duurzaam en inclusief herstel. Door de door de SGVN ingezette hervormingen is de COVID-19 respons
van de VN hierbij effectief gebleken door onder andere inzet van geïntegreerde landenteams.
Nederland steunde de SGVN in zijn streven naar een verbeterde begrotingssystematiek en de
verbreding van de financieringsbasis en riep op tot monitoring en naleving van de afspraken van het
Funding Compact door zowel de lidstaten als het VN-systeem. Nederland had een leidende rol bij de
totstandkoming van het Compact in 2019.
Initiatieven om de VN en de IFI’s verantwoordelijk te houden voor de preventie, mitigatie en het
adequaat aanpakken van seksuele uitbuiting en grensoverschrijdend gedrag (Sexual Exploitation and
Abuse and Sexual Harassment: SEAH) liggen op koers. Het onderwerp is door NL geagendeerd binnen
vrijwel alle onderdelen van de VN en vormt mede dankzij Nederland onderwerp van discussie in de
verschillende bestuursraden. Bij de middelenaanvullingen van de IFI’s heeft NL een ambitieus SEAHbeleid als harde vereiste voor NL-bijdragen op laten nemen in de diverse donorrapporten. Onder
leiding van Nederland zijn 15 grote donoren gezamenlijke clausules op dit terrein overeengekomen,
welke zullen worden gebruikt in contracten met alle multilaterale partners, met als doel SEAHafspraken te harmoniseren en sterker te verankeren.
Over de internationale inspanningen op het gebied van asiel en migratie is in dit jaarverslag bijlage 7
opgenomen waar uitgebreid ingegaan wordt op de ontwikkelingen op asiel en migratie in 2020.

25

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
(x EUR 1 000)
BHOS
05.01 Multilaterale samenwerking

Begroting 2020
Totaal

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

164.616

164.616

50.205

50.205

214.821

214.821

05.02 Overig armoedebeleid

87.448

77.229

-19.785

-13.954

67.663

63.275

05.04 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI
en/of toerekeningen

1.088

1.088

-1.088

-1.088

0

0

84

0

-84

0

0

0

04.50.07 IBRD (onderdeel Wereldbank)

47.600

47.600

21.696

21.696

69.296

69.296

04.50.08 IFC (onderdeel Wereldbank)

21.269

21.269

19.790

19.790

41.059

41.059

04.50.09 IDA (onderdeel Wereldbank)

0

0

71.295

71.295

71.295

71.295

1.731

0

-718

0

1.013

0

Financiën 04.50.02 Deelname aan internationale
instellingen; desaldering ontvangsten

04.52.01 Technische assistentie
Toerek.

Mutatie

wv. ODA

Opvang asielzoekers

421.849

421.849

70.943

70.943

492.792

492.792

Totaal

745.685

733.651

212.254

218.887

957.939

952.538

Financiële toelichting
BHOS:
•
05.01: Hogere uitgaven vanwege een hogere bijdrage aan UNICEF, kapitaalaanvulling AfDB,
Response and Recovery Trust Fund (RRTF) van de VN, Catastrohphe Containment and Relief Trust
(CCRT) van het IMF.
•
05.02: De realisatie komt lager uit vanwege een aantal mutaties. Voornamelijk op het gebied van
decentrale programmabudgetten is de realisatie lager dan verwacht.
Financiën:
•
04.50.07: Een deel van de betalingen aan de Wereldbank, waaronder de IBRD, zijn vervroegd van
2021 naar 2020 om beter aan te sluiten bij het kasritme van de Staat. Voor de IBRD gaat dit om
een bedrag van EUR 24,1 miljoen. Daarnaast zijn de uitstaande betalingen aan de IBRD aangepast
aan de hand van de realisatiewisselkoers over 2020. Aangezien de koers van de euro ten opzichte
van de dollar is gestegen, daalt de waarde van deze uitgaven.
•
04.05.08: Een deel van de betalingen aan de Wereldbank, waaronder de IFC, zijn vervroegd van
2021 naar 2020 om beter aan te sluiten bij het kasritme van de Staat. Voor de IFC gaat dit om
een bedrag van EUR 21,6 miljoen. Daaarnaast zijn de uitstaande betalingen aan de IFC aangepast
aan de hand van de realisatiewisselkoers over 2020. Aangezien de koers van de euro ten opzicht
van de dollar is gestegen, daalt de waarde van deze uitgaven.
•
04.50.09: Een deel van de betalingen aan de Wereldbank, waaronder IDA, zijn vervroegd van
2021 naar 2020 om beter aan te sluiten bij het kasritme van de Staat. Voor IDA gaat dit om een
bedrag van EUR 69,8 miljoen. Daarnaast is er een betalingsverplichting van EUR 1,5 miljoen.
abusievelijk niet opgenomen in de begroting van 2020. Dit betreft een betalingsverplichting om de
net present value van de totale bijdrage aan IDA17 constant te houden vanwege een kasschuif
(van 2017 naar latere jaren) die op verzoek van Nederland in 2017 heeft plaatsgevonden.
Toerekening:
•
Volgens de richtlijnen van het Development Assistance Committee (DAC) van de OESO mogen de
kosten voor eerstejaars opvang van asielzoekers uit een vastgestelde lijst landen (de DAC-landen)
toegerekend worden aan het budget voor officiële ontwikkelingssamenwerking. In Nederland
wordt dit budget beheerd door de minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) verzorgt de opvang
26

van asielzoekers. In 2020 bedroeg de toerekening aan ODA van kosten voor eerstejaars
asielopvang EUR 493 miljoen. Deze toerekening is hoger uitgevallen dan was voorzien in de HGIS
nota 2020 omdat gemiddelde bezetting van het COA gedurende 2020 substantieel hoger was dan
de gemiddelde bezetting in 2019. Deze hogere bezetting in de opvang is voornamelijk veroorzaakt
door de opgelopen achterstanden bij het afhandelen van asielaanvragen bij de IND. Daarnaast
bleef het huisvesten van vergunninghouders bij gemeenten achter op de taakstelling, waardoor
ook de uitstroom stagneerde.

27

Beleidsthema 9
Overige uitgaven
Onder overige uitgaven zijn de uitgaven gegroepeerd die niet onder één van de beleidsinhoudelijke
hoofdstukken kunnen worden ondergebracht. Dit betreft vooral de apparaatsuitgaven voor het
ministerie van Buitenlandse Zaken waarbij het merendeel van de uitgaven bestemd is voor het
postennet en de uitgaven voor attachés, die vanuit de verschillende vakdepartementen worden
uitgezonden naar de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland om met hun specifieke
kennis mede invulling te geven aan het buitenlands beleid.
Beleidsinzet toegelicht
Investeringen in het postennet sinds 2018
In het regeerakkoord ‘vertrouwen in de toekomst’ heeft het kabinet aangekondigd dat het netwerk
van ambassades, consulaten en permanente vertegenwoordigingen zou worden uitgebreid en
versterkt. Voor deze investering trok het kabinet structureel EUR 40 miljoen uit in een oplopende
reeks (EUR 10 miljoen in 2018 oplopend tot EUR 40 miljoen in 2021). Over de plannen met betrekking
tot deze investeringen is de Kamer geïnformeerd in juli en oktober 2018 (Kamerstukken 32 734, nr.
31 en Kamerstukken 32 734, nr. 32). In deze brieven is aangegeven op welke prioriteiten wordt
geïntensiveerd en welke posten hiervoor worden versterkt. Deze prioriteiten zijn: veiligheid, migratie,
en versterking van de de ring van instabiliteit rond Europa. Daarnaast zijn posten versterkt uit ODAmiddelen op het thema stabiliteit en armoedebestrijding en is de economische functie van het
postennet versterkt en uitgebreid om Nederlandse bedrijven te ondersteunen en economische kansen
te creëren.
Vertegenwoordigingen ten tijde van COVID-19
Ook voor onze vertegenwoordigingen in het buitenland was 2020 een bijzonder jaar. Onze
medewerkers hebben vanwege COVID-19 onder buitengewoon lastige en uiteenlopende
omstandigheden hun werk moeten doen. Samen met lokale partijen en met hulp van diverse
instanties in Nederland, is hulp geboden op diverse terreinen door Nederlanders te repatriëren,
bedrijven van informatie te voorzien, behulpzaam te zijn bij individuele gevallen, Nederlandse
hulporganisaties bij te staan, en daarnaast zoveel als mogelijk de reguliere werkzaamheden door te
laten gaan. Daarnaast is een groot aantal posten – tijdelijk – afgeschaald en moest in veel landen
veelal vanuit huis worden gewerkt. Ondanks COVID-19 is de uitbreiding van het postennet zoveel
mogelijk als gepland doorgegaan. In sommige gevallen konden collega’s vanwege reisbeperkingen pas
later aantreden dan gepland.

28

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2020

(x EUR 1 000)
BZ
05.01 Geheim

Totaal

06.01 Nog onverdeeld (HGIS)

3.027

07.01 Apparaatsuitgaven
JenV

33.03.01 Apparaat Openbaar Ministerie

Mutatie

wv. ODA
0
0

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA
0
0

0

-3.027

0

814.826 284.116

-8.302

-6.349

Totaal
0

wv. ODA
0

0

0

806.524 277.767

0

0

0

0

0

0

1.979

0

263

0

2.242

0

02.01 Nationale veiligheid

300

0

8

0

308

0

11.01 Apparaat (attachés)

200

0

5

0

205

0

OC W

95.01 Eigen personeel/attachés

269

0

-121

0

148

0

Financiën

01.03.01 Belastingdienst; eigen personeel (attachés)

1.096

0

31

0

1.127

0

01.04.01 Belastingdienst; IC T materieel (attachés)

371

0

0

0

371

0

21.01.01 Algemeen/apparaat (attachés)

1.111

0

31

0

1.142

0

08.02 Apparaatsuitgaven; Attachés

21.712

0

-3.186

0

18.526

0

91.01 Eigen personeel/Attachés
BZK

Defensie

10 C entraal apparaat
IenW

EZK

LNV

SZW
VWS

400

0

-400

0

0

0

2.396

0

147

0

2.543

0

612

0

-120

0

492

0

8.409

0

-3.264

0

5.145

0

11.371

0

496

0

11.867

0

17.763

0

-5.480

0

12.283

0

1.578

0

3.774

0

5.352

0

513

0

13

0

526

0

10.30.22 Materieel

7.550

0

-6.123

0

1.427

0

10.03.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

1.219

0

71

0

1.290

0

896.702 284.116

-24.433

-6.349

98.01 Apparaatsuitgaven (attachés personeel)
98.02 Apparaatsuitgaven (attachés materieel)
2.65 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam
ondernemen; baten- en lastendiensten (attachés
innovatie)
2.65 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam
ondernemen; baten- en lastendiensten (attachés
NFIA)
11.65 Een concurr., duurz. en veil. agro-, viss.- en
voedselketen; bijdragen aan baten-lastendiensten
(attaches)
50 Apparaat (attachés)
96.20.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

Totaal

872.608 277.767

Financiële toelichting:
BZ:
•
Het budget voor het artikel -Nog onverdeeld- heeft betrekking op de HGIS en hierop heeft geen
realisatie plaatsgevonden. De mutatie is het saldo van bijstellingen op grond van aanpassing van
BNI- en bbp-ramingen door het CPB, verwerking van de HGIS-eindejaarsmarge 2019, het
verwerken van de loon- en prijsbijstellingen binnen de HGIS en overboekingen naar diverse
begrotingen zoals binnen de HGIS is overeengekomen..
•
De apparaatsuitgaven zijn per saldo afgenomen. Dit wordt onder meer verklaard doordat er
minder bedrijfsvoeringsuitgaven zijn gerealiseerd als gevolg van COVID-19.
Defensie:
•
De uitgaven van het budget voor defensie attachés zijn als gevolg van de wereldwijde COVID-19
pandemie lager uitgevallen. Vele reizen, onder andere naar landen met mede-accreditaties konden
geen doorgang hebben. Ook stagneerden de representatie mogelijkheden en werden conferenties
digitaal bijgewoond.
EZK:
•
Bij de budgetten voor de EZK-netwerken Foreign Investment Agency (NFIA) en het Innovatie
Attaché Netwerk (IAN) is in 2020 onderuitputting ontstaan. Zo is, als gevolg van de coronacrisis,
onder andere vertraging ontstaan bij het Investor Relations Programma en het uitzenden van twee
attachés in de VS.

29

LNV:
•
Na de splitsing tussen EZK en LNV staan de landbouwattaches formeel op de loonlijst van LNV
waardoor de uitgaven van die attachés niet meer drukken op het HGIS-artikel bij RVO (een van de
deelopdrachten van LNV aan RVO), maar landen deze op het apparaatsartikel binnen LNV. In
afwachting van de resultaten van een Rijksbreed project naar detacheringen tussen
departementen heeft is dat de LAN-opdracht 2020 is verlaagd met ca. EUR 4 miljoen. Ook de
COVID-19 crisis is een bepalende factor geweest waarom de realisatie op het budget voor de
landbouwattaches lager is uitgevallen: Minder reisbewegingen van de attachés, mede in verband
met activiteiten uit de jaarplannen van de attachés die zijn geannuleerd of verschoven.
VWS:
•
10.30.22: Op verzoek van de ADR heeft er een overboeking van EUR 3 miljoen aan
huisvestingskosten van EMA van 10.30.22 naar 09.10.10 plaatsgevonden. Verder was er op dit
artikel sprake van een incidente meevaller van EUR 1,750 miljoen vanwege de lagere
wederopleveringskosten van het Spark, het tijdelijk onderkomen van het EMA. Daarnaast is er bij
de najaarsnota EUR 1 miljoen aan ruimte aangemeld als eindejaarsmarge op de HGIS-middelen
voor de WHO-conferentie COP-9/MOP2. Deze conferentie is vanwege COVID-19 doorgeschoven
naar 2021. Tot slot heeft er nog EUR 373 duizend euro aan onderuitputting opgetreden bij project
EMA.

30

Bijlage 1a. De HGIS-uitgaven 2020 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1 000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
V Buitenlandse Zaken

Begroting 2020
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

01 Versterkte internationale rechtsorde
01.01 Goed functionerende internationale instellingen

48.879

6.846

916

17

49.795

6.863

01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten

63.502

37.555

5.024

-2.474

68.526

35.081

01.03 Gastlandbeleid internationale organisaties

13.407

-6.849

12.545

3.913

02 Veiligheid en stabiliteit
02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van de eigen
en bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding internationale criminaliteit en terrorisme

13.751

6.558
3.000

1.679

16.458

3.000

15.430

02.03 Wapenbeheersing

10.873

3.252

-3.203

-459

7.670

2.793

02.04 Bevorderen van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde

216.835

74.417

-49.296

-10.131

167.539

64.286

02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden

29.822

11.929

-3.622

-1.449

26.200

10.480

03 Effectieve Europese samenwerking
03.02 Europees Ontwikkelingsfonds

234.281

234.281

-9.552

-9.552

224.729

224.729

03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

9.720

3.888

782

313

10.502

4.201

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie

5.702

-1.228

4.474

04.01 C onsulaire dienstverlening Nederlanders in het buitenland

12.462

10.525

22.987

04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren

13.449

6.373

19.822

04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur

7.706

-1.573

04.04 Uidragen Nederlandse waarden en belangen

20.581

04 C onsulaire dienstverlening en uitdragen van Nederlandse waarden

136

10.721

6.133
6.650

31.302

6.786

05.00 Geheim
05.01 Geheim

0

0

0

3.027

-3.027

0

06.00 Nog onverdeeld
06.01 Nog onverdeeld (HGIS)
07.00 Algemeen
07.01 Apparaatsuitgaven
Totaal

814.826

284.116

-8.302

-6.349

806.524

277.767

1.531.368

656.420

-46.719

-20.434

1.484.649

635.986

31

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
VI Justitie en Veiligheid

Begroting 2020
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

31 Politie
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en IC T politie; internationale
samenwerking
33 Veiligheid en criminaliteitsbestrijding

8.600

8.600

-847

-847

33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding Suriname

200

200

-200

-200

33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI

569

17

586

300

-100

200

21.987

-9.000

12.987

371

-146

225

1.979

263

2.242

7.753

7.753

0

0

36 C ontraterrorisme en nationaal veiligheidsbeleid
36.02 Nationale veiligheid en terrorismebestrijding
91 Apparaatsuitgaven kerndepartement
91.01 Europol en Eurojust
91.01 WIPO
91.01 Eigen personeel/Attachés
Totaal

34.006

8.800

-10.013

-1.047

23.993

7.753

VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
02.01 Nationale veiligheid

300

8

308

11.01 Apparaat (attachés)

200

5

205

Totaal

500

0

13

0

513

0

2.873

2.873

0

0

2.873

2.873

52.770

45.546

1.529

1.338

54.299

46.884

VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
06 Hoger Beroepsonderwijs
06.70 Hoger beroepsonderwijs
07 Wetenschappelijk Onderwijs
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
08 Internationaal onderwijsbeleid
08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies
08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen (inter)nationale organisaties:
overige
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere
begrotingshoofdstukken; cultuur
14.71 C ultuur; subsidies

116

10

126

185

0

185

521

-15

506

4.617

0

4.617

16 Onderzoek en wetenschappen
16.70 Onderzoek en wetenschappen

454

95.01 Eigen personeel/attachés

454

269

Totaal

61.805

32

0

0

-121
48.873

1.403

454

454

148
1.338

63.208

50.211

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
IXB Financiën

Begroting 2020
Totaal

Realisatie 2020

Mutatie

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

01 Belastingen
01.03.01 Belastingdienst; eigen personeel (attachés)

1.096

31

1.127

01.04.01 Belastingdienst; IC T materieel (attachés)

371

0

371

84

-84

0

04 Internationale financiële betrekkingen
04.50.02 Deelname aan internationale instellingen; desaldering
ontvangsten
04.50.07 IBRD (onderdeel Wereldbank)

47.600

47.600

21.696

21.696

69.296

69.296

04.50.08 IFC (onderdeel Wereldbank)

21.269

21.269

19.790

19.790

41.059

41.059

0

71.295

71.295

71.295

71.295

1.731

-718

04.50.09 IDA (onderdeel Wereldbank)
04.52.01 Technische assistentie
21.01.01 Algemeen/apparaat (attachés)

1.111

Totaal

73.262

1.013

31
68.869

112.041

1.142
112.781

185.303

181.650

X Defensie
01 Opdracht inzet
01.01 Inzet (Budget Internationale Veiligheid)

187.882

-60.501

127.381

21.712

-3.186

18.526

0

460

460

10 C entraal apparaat

400

-400

0

11 Geheime uitgaven

0

4.613

4.613

08 Defensie Ondersteuningscommando
08.02 Apparaatsuitgaven; Attachés
09 Algemeen; inkomensoverdrachten

Totaal

209.994

0

-59.014

0

150.980

0

XII Infrastructuur en Waterstaat
11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

14.391

-640

13.751

17.01 Luchtvaart

1.311

-373

938

200

45

245

18.01 Scheepvaart en havens

1.224

-843

381

19.02 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking

5.961

14.01 Wegen en verkeersveiligheid; Netwerk programma's

23.01 Meteorologie, seismologie en aardobservatie (contributie WMO)

940

3.029
35

97.01 IenW-brede programmamiddelen

-74

0
2.543

2.396

147

98.02 Apparaatsuitgaven (attachés materieel)

612

-120

27.035

33

35

866

0

98.01 Apparaatsuitgaven (attachés personeel)
Totaal

8.990
0

1.171

35

492
0

28.206

35

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
XIII Economische Zaken en Klimaat

Begroting 2020
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

1 Goed functionerende economie en markten
1.55 Goed functionerende economie en markten; opdrachten
1.95 Goed functionerende economie en markten; bijdragen
(inter)nationale organisaties
2 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam ondernemen
2.65 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam ondernemen; baten- en
lastendiensten (attachés innovatie)
2.65 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam ondernemen; baten- en
lastendiensten (attachés NFIA)
2.95 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam ondernemen; bijdragen
(inter)nationale organisaties
4 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
4.55 Een doelmatige en duurzame energievoorziening; opdrachten
4.95 Een doelmatige en duurzame energievoorziening; bijdragen aan
(inter)nationale organisaties
40 Personeel kernministerie HGIS

154

-143

11

2.622

-138

2.484

8.409

-3.264

5.145

11.371

496

11.867

2.421

-550

1.871

319

-44

275

1.494

-255

1.239

0

Totaal

26.790

751
0

-3.147

1.090
0

23.982

0

XIV Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
11 Een concurr., duurz. en veil. agro-, viss.- en voedselketen
11.65 Een concurr., duurz. en veil. agro-, viss.- en voedselketen;
bijdragen aan baten-lastendiensten (attaches)
11.95 Een concurr., duurz. en veil. agro-, vis.- en voedselketen;
bijdragen (inter)nationale organisaties (w.o. FAO en UNEP)
12 Natuur en biodiversiteit

17.763
10.623

12.95 Natuur en biodiversiteit; bijdragen (inter)nationale organisaties
50 Apparaat (attachés)
Totaal

-5.480
4.133

-1.265

1.639

208

1.578

3.774

31.603

4.133

-2.763

12.283
-19

9.358

4.114

1.847
5.352
-19

28.840

4.114

XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid
02.00 Bijstand, Participatiewet en Toeslagenwet; contributie C ASS

9

-1

8

96.20.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

513

13

526

Totaal

522

0

12

0

534

0

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport
02.11 C uratieve zorg; Beschikbaarheid en productveiligheid

2.200

0

2.200

09.10 Algemeen; Internationale samenwerking
09.10.07 Bijdrage aan agentschappen

0

900

900

09.10.10 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties; WHO

0

2.968

2.968

3.868

-868

3.000

7.550

-6.123

1.427

1.219

71

09.10.10 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties; Overig HGIS
10 Apparaat
10.30.22 Materieel
10.03.01 Apparaatsuitgaven (attachés)
Totaal

34

14.837

0

-3.052

1.290
0

11.785

0

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

Begroting 2020
Totaal

wv. ODA

Mutatie
Totaal

Realisatie 2020

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

01 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
01.01 Duurzaam handels- en investeringssyteem, incl. MVO

28.322

01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie

108.996

19.075

-3.732

-1.724

01.03 Versterkte private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden

403.200

399.170

13.437

15.497

416.637

414.667

02.01 Voedselzekerheid

339.295

339.295

2.987

2.987

342.282

342.282

02.02 Water

193.714

193.714

2.535

2.535

196.249

196.249

02.03 Klimaat

220.468

219.318

-9.002

-8.960

211.466

210.358

03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en HIV/aids

421.784

420.173

1.367

1.481

423.151

421.654

03.02 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

52.439

52.439

-3.200

-3.200

49.239

49.239

03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld

180.531

180.531

14.776

14.776

195.307

195.307

03.04 Onderwijs

109.925

109.925

-30.163

-30.163

79.762

79.762

04.01 Humanitaire hulp

370.017

369.000

100.790

99.912

470.807

468.912

04.02 Opvang en bescherming in de regio en migratiesamenwerking

162.000

162.000

-4.440

-4.440

157.560

157.560

04.03 Veiligheid en rechtstaatontwikkeling

235.243

235.243

-26.278

-26.278

208.965

208.965

18.926

24.590

17.351

127.922

02 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat

03 Sociale vooruitgang (incl. onderwijs)

04 Vrede, veiligheid, en duurzame ontwikkeling

05 Multilaterale samenwerking en overige inzet
05.01 Multilaterale samenwerking

164.616

164.616

50.205

50.205

214.821

214.821

05.02 Overig armoedebeleid

87.448

77.229

-19.785

-13.954

67.663

63.275

05.04 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of toerekeningen

1.088

1.088

-1.088

-1.088

0

0

3.079.086

2.942.816

107.335

97.586

3.186.421

3.040.402

Totaal
Toerekeningen
EU-begroting

405.600

329.867

0

0

405.600

329.867

Opvang asielzoekers

421.849

421.849

70.943

70.943

492.792

492.792

827.449

751.716

70.943

70.943

898.392

822.659

TOTAAL UITGAVEN

5.918.257

4.481.662

168.210

261.148

6.086.806

4.742.810

TOTAAL UITGAVEN excl. toerekeningen

5.090.808

3.729.946

97.267

190.205

5.188.414

3.920.151

Totaal

35

Bijlage 1b. HGIS-ontvangsten 2020 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1 000)
Begroting
2020

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Realisatie
2020

Mutatie

V Buitenlandse Zaken
2 Veiligheid en stabiliteit
10 Doorberekening Defensie diversen
40 Restituties contributies

242

-242

0

1.000

-1.000

0

250

-92

158

3 Europese samenwerking
30 Restitutie Raad van Europa
4 C onsulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van
Nederlandse waarden en belangen
10 C onsulaire dienstverlening aan Nederlanders

9.500

-2.119

7.381

20 C onsulaire dienstverlening aan vreemdelingen

40.000

-26.552

13.448

874

-800

74

0

338

338

0

0

0

40 Doorberekening Defensie diversen
41 Verkeersnotificaties
6 Geheim
7 Apparaat
10 Diverse ontvangsten
20 Koersverschillen
Totaal

41.450

246

41.696

0

12.738

12.738

93.316

-17.483

75.833

IXB Financiën
04 Internationale financiele betrekkingen
50.02/03 Ontvangsten IFI's

3.279

807

4.086

Totaal

3.279

807

4.086

X Defensie
01 Opdracht inzet
01.01.01 C risisbeheersingsoperaties/BIV (inclusief
contributies)
Totaal

1.407

4.766

6.173

1.407

4.766

6.173

0

17

17

XIII Economische Zaken en Klimaat
01 Goed functionerende economie en markten
04 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de
klimaatverandering
Totaal

0

326

326

0

343

343

XIV Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
11 Een weerbaar, veerkrachtig en veilig agro-, voedsel en vis..

0

13

13

0

13

13

Ontvangsten internationaal ondernemen

3.373

22.394

25.767

Ontvangsten DGGF

3.000

4.258

7.258
33.824

Totaal

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
1 Duurzame handel en investeringen

5 Versterkte kaders voor ontwikkeling
20 Ontvangsten en restituties met betrekking tot leningen

28.659

5.165

21 Ontvangsten OS

31.176

-12.832

18.344

0

23.655

23.655

Totaal

66.208

42.640

108.848

TOTAAL ONTVANGSTEN

164.210

31.086

195.296

22 Koersverschillen OS

36

Bijlage 2. De ODA-uitgaven naar beleidsthema (bedragen x EUR 1 000)
Begroting
Realisatie
Mutatie
Begroting/artikel
2020
2020
1. Versterkte internationale rechtsorde, eerbiediging van mensenrechten en gastlandbeleid
BZ
01.01 Goed functionerende internationale instellingen
6.846
17
6.863
V-01.01
01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten
JenV

33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding Suriname
Totaal

37.555

-2.474

35.081

V-01.02

200

-200

0

VI-03.39

44.601

-2.657

41.944

2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ
02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van de
eigen en bondgenootschappelijke veiligheid
02.03 Wapenbeheersing

0

3.000

3.000

V-02.01

3.252

-459

2.793

V-02.03

02.04 Bevorderen van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde

74.417

-10.131

64.286

V-02.04

02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden

11.929

-1.449

10.480

V-02.05

04.01 Humanitaire hulp
04.02 Opvang en bescherming in de regio en
migratiesamenwerking
04.03 Veiligheid en rechtstaatontwikkeling

369.000

99.912

468.912

XVII-04.01

162.000

-4.440

157.560

235.243

-26.278

208.965

XVII-04.03

0

0

0

XVII-04.04
VI-03.21

BHOS

JenV

04.04 Noodhulpfonds
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en IC T politie;
internationale samenwerking
Totaal

3. Effectieve Europese samenwerking
BZ
03.02 Europees Ontwikkelingsfonds
Toerek.

03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap
EU-begroting
Totaal

8.600

-847

7.753

864.441

59.308

923.749

234.281

-9.552

224.729

3.888

313

4.201

V-03.03

329.867

0

329.867

Toerekening

568.036

-9.239

558.797

V-03.02

4. Consulaire belangenbehartiging en internationaal uitdragen van Nlse waarden en belangen
BZ

04.04 Uidragen Nederlandse waarden en belangen
Totaal

5. Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
BHOS
01.01 Duurzaam handels- en investeringssyteem, incl. MVO

136

6.650

6.786

136

6.650

6.786

19.075

-1.724

17.351

XVII-01.01

0

0

0

XVII-01.02
XVII-01.03

01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie
01.03 Versterkte private sector en arbeidsmarkt in
ontwikkelingslanden
Totaal

399.170

15.497

414.667

418.245

13.773

432.018

6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
BHOS
02.01 Voedselzekerheid

IenW
LNV

V-04.04

339.295

2.987

342.282

XVII-02.01

02.02 Water

193.714

2.535

196.249

XVII-02.02

02.03 Klimaat
23.01 Meteorologie, seismologie en aardobservatie (contributie
WMO)
11.95 Een concurr., duurz. en veil. agro-, vis.- en voedselketen;
bijdragen (inter)nationale organisaties (w.o. FAO en UNEP)
Totaal

219.318

-8.960

210.358

XVII-02.03

35

0

35

XII-23.01

4.133

-19

4.114

XIV-11.95

756.495

-3.457

753.038

37

Begroting
2020

7. Sociale vooruitgang (incl. onderwijs)
OC W
06.70 Hoger beroepsonderwijs

BHOS

2.873

0

2.873

VIII-06.70

07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs

45.546

1.338

46.884

VIII-07.70/76

16.70 Onderzoek en wetenschappen
03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en
HIV/aids
03.02 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

454

0

454

VIII-16.70

420.173

1.481

421.654

XVII-03.01

52.439

-3.200

49.239

XVII-03.02

03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld

180.531

14.776

195.307

XVII-03.03

03.04 Onderwijs

109.925

-30.163

79.762

XVII-03.04

Totaal

811.941

-15.768

796.173

8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
Financiën 04.50.07 IBRD (onderdeel Wereldbank)

BHOS

47.600

21.696

69.296

IX-50.01

04.50.08 IFC (onderdeel Wereldbank)

21.269

19.790

41.059

IX-50.01

04.50.09 IDA (onderdeel Wereldbank)

0

71.295

71.295

IX-50.01

05.01 Multilaterale samenwerking

164.616

50.205

214.821

XVII-05.01

05.02 Overig armoedebeleid

77.229

-13.954

63.275

XVII-05.02

05.04 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of toerekeningen
Toerek.

Realisatie
Begroting/artikel
2020

Mutatie

Opvang asielzoekers
Totaal

1.088

-1.088

0

XVII-05.04

421.849

70.943

492.792

Toerekening

733.651

218.887

952.538

Algemeen
Div.

Overige uitgaven

284.116

-6.349

277.767

Totaal

284.116

-6.349

277.767

Totaal ODA binnen HGIS

4.481.662

261.148

4.742.810

0

3.943

3.943

4.725

0

4.725

4.486.387

261.148

4.751.478

Schuldkwijtstelling Somalië
ODA buiten HGIS
TOTAAL ODA

38

diversen

Bijlage 3. ODA-prestatie 2020 (bedragen x EUR 1 000)
ODA-prestatie in 2020
ODA-uitgaven (1)

4.751,5*

Af: Ontvangsten op eerdere ODA-uitgaven (2)

48,8

Netto ODA (1-2)

4.702,6

BNI 2020

793.868,3

ODA-prestatie 2020

0,59%

*Inclusief schuldkwijtschelding Somalië (3,9 mln.)

Toelichting:
Ad 1. Dit betreft de ODA uitgaven zoals in bijlage 2 opgenomen.
Ad 2. De ontvangsten op projecten die eerder al tot ODA uitgaven hebben geleid worden in mindering
gebracht op de ODA prestatie. Dit om te voorkomen dat deze middelen dubbel tellen.
Aanvullend:
•
Voor 2020 komt de ODA prestatie uit op 0,59%. Dit is 0,02% lager dan eerder gemeld in de HGIS
nota 2021, welke in september 2020 is gepubliceerd.

39

Bijlage 4. De ODA-uitgaven binnen de BHOS-begroting per regio in 2020
Zoals aangekondigd in de BHOS-nota Investeren in Perspectief, verschuift het geografische
zwaartepunt van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid in deze kabinetsperiode naar de focusregio’s
West-Afrika/Sahel, Hoorn van Afrika, en Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA). Deze HGIS-bijlage
geeft een overzicht van de uitgaven per regio, uitgesplitst naar de beleidsthema’s van de BHOSbegroting.
De tabel hieronder toont bij elke regio eerst de landen waar sprake is van een naar de ambassade
gedelegeerd landenbudget (en soms ook een gedelegeerd regionaal budget). Vervolgens worden voor
de hele regio per thema de centrale bestedingen aangegeven. Naast uitgaven in de focusregio’s, zijn
ook de gedelegeerde middelen en de centrale bestedingen opgenomen voor ‘Overig Afrika’, ‘Overig
Azië’ en ‘Overige landen’. Aangevuld met de categorie ‘Wereldwijd/niet gespecificeerd’, omvat de tabel
het totaal van de ODA-uitgaven binnen de BHOS-begroting.
De in de tabel opgenomen inzet van centrale middelen in de regio’s moet gezien worden als een
indicatie. Deze beperking heeft te maken met de aard van de bestedingen. Centrale thematische
programma’s zijn doorgaans niet op één land of regio gericht (in tegenstelling tot de gedelegeerde
middelen) en hebben meestal een meerjarig karakter. Veel programma’s werken met een landenlijst
waarbij vooraf niet vast staat in welke landen van de lijst deze middelen zullen worden benut. 1 Om in
deze situatie toch een realistische inschatting te maken, is voor elke lopende activiteit van meer dan
EUR 1 miljoen 2 de verwachte geografische verdeling nagegaan. Deze verdeling over landen en regio’s
van de huidige portefeuille van activiteiten is vervolgens toegepast op de betreffende centrale
thematische uitgaven voor 2020.
Een belangrijk deel van de centrale middelen wordt ingezet voor programma’s en organisaties waarbij
de geografische focus vanwege de aard van het werk niet is vastgesteld. Deze thematische inzet is in
de tabel opgenomen onder de categorie Wereldwijd/niet gespecificeerd. Binnen deze categorie vormt
humanitaire hulp de grootste post; besteding hiervan is flexibel en gebeurt in principe waar dit in de
loop van het jaar het hardst nodig blijkt te zijn. Andere voorbeelden van bestedingen in deze categorie
zijn de bijdragen aan het vaccinatiefonds GAVI, het Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and
Malaria, de multilaterale klimaatfondsen en bijdragen aan multilaterale organisaties.

HGIS regio
Focusregio Sahel

HGIS indeling
Burkina Faso

Thema
1.3 Private sector en arbeidsmarkt
2.1 Voedselzekerheid

3.940

2.2 Water

2.973

3.1 SRGR en HIV/aids

5.112

3.4 Onderwijs

Mali

2020 ODA
uitgaven (x
EUR 1000)
2.459

0

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

4.587

Totaal

19.071

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.549

1 Zo omvat de landenlijst voor private sector ontwikkeling een 70-tal landen en staat het Voice fonds (voor het
versterken van de positie van gemarginaliseerde en gediscrimineerde groepen) open voor tien landen.
2

Voor activiteiten met budget kleiner dan EUR 1 miljoen is uitgegaan van een evenredige verdeling over de landen

waarvoor de activiteit open staat.

40

Niger

2.1 Voedselzekerheid

4.794

2.2 Water

3.016

3.1 SRGR en HIV/aids

5.719

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

10.434

Totaal

25.512

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

2.500

2.2 Water

2.000

3.1 SRGR en HIV/aids

6.728

3.4 Onderwijs

0

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal
Nigeria

Senegal

2.1 Voedselzekerheid

64

Totaal

456

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

0
2.106

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

26.600

2.1 Voedselzekerheid

14.381

2.2 Water

16.585

2.3 Klimaat

3.659

3.1 SRGR en HIV/aids

15.682

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

1.168

3.3 Maatschappelijk middenveld

13.912

3.4 Onderwijs

3.182

4.2 Opvang en bescherming in de regio

9.336

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

822
107.432

2.1 Voedselzekerheid

163.700
2.775
53.873

2.2 Water

6.511

3.1 SRGR en HIV/aids

23.199

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

1.136

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

1.023

Totaal

88.516

1.3 Private sector en arbeidsmarkt
2.1 Voedselzekerheid

923
1.411

2.2 Water

847

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

800

Totaal
Oeganda

0

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

Focusregio Sahel totaal
Ethiopië
1.3 Private sector en arbeidsmarkt

Kenia

392

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

Totaal
Focusregio Hoorn
van Afrika

0
11.228

Totaal
Inzet in deze
regio vanuit
centrale
budgetten

0

2.1 Voedselzekerheid

3.981

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.122

2.1 Voedselzekerheid

11.550

3.1 SRGR en HIV/aids

8.136

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

8.575

Totaal

29.383

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

1.604

41

Regionaal Hoorn
van Afrika
Soedan

Totaal

1.604

1.3 Private sector en arbeidsmarkt
3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid
Totaal

Somalië

Zuid-Soedan

Inzet in deze
regio vanuit
centrale
budgetten

925

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.321

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

11.665

Totaal

12.986

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

2.232

2.1 Voedselzekerheid

6.472

2.2 Water

5.485

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

497

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

9.535

Totaal

24.221

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

1.758

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

34.729

2.1 Voedselzekerheid

24.465

2.2 Water

21.246

2.3 Klimaat

8.349

3.1 SRGR en HIV/aids

27.270

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

1.672

3.3 Maatschappelijk middenveld

33.971

3.4 Onderwijs

7.194

4.2 Opvang en bescherming in de regio

34.356

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal
Focusregio's
Midden-Oosten &
Noord-Afrika

Jemen

Jordanië

365.840
404

2.1 Voedselzekerheid

2.673

2.2 Water

1.500

3.1 SRGR en HIV/aids

1.302

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

1.366

Totaal

7.245

2.2 Water

2.000

Totaal

2.000

2.2 Water

1.088

3.1 SRGR en HIV/aids

7.994

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

0

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

1.803

Totaal

10.885

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.583

2.1 Voedselzekerheid
2.2 Water

500
1.823

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid
Libanon

9.214
204.223

Focusregio Hoorn van Afrika totaal
Egypte
1.3 Private sector en arbeidsmarkt

Irak

0
925

600

Totaal

4.506

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

6.386

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

0

Totaal

6.386

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.203

42

Palestijnse
Gebieden
Tunesië

Inzet in deze
regio vanuit
centrale
budgetten

2.1 Voedselzekerheid

1.315

2.2 Water

12.545

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

4.742

Totaal

19.806

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

0

2.1 Voedselzekerheid

0

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

1.065

Totaal

1.065

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

1.372

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

15.648

2.1 Voedselzekerheid

5.015

2.2 Water

3.551

2.3 Klimaat

3.764

3.1 SRGR en HIV/aids

10.065

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

2.266

3.3 Maatschappelijk middenveld

9.660

3.4 Onderwijs

2.483

4.2 Opvang en bescherming in de regio

88.239

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

9.714

5.1 Multilaterale samenwerking
Totaal
Overig Afrika

2
151.778

Focusregio Midden-Oosten & Noord-Afrika totaal
Benin
2.1 Voedselzekerheid

203.671

2.2 Water

16.542

3.1 SRGR en HIV/aids

5.948

Totaal

33.769

Burundi

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

11.279

599

2.1 Voedselzekerheid

18.489

3.1 SRGR en HIV/aids

4.010

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

2.312

Totaal

25.410

Democratische
Republiek Congo

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

Ghana

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.338

2.1 Voedselzekerheid

8.117

Totaal

354

2.2 Water
Mozambique

Regionaal Afrika
Regionaal Grote
Meren

354

865

Totaal

10.320

2.1 Voedselzekerheid

15.325

2.2 Water

11.123

3.1 SRGR en HIV/aids

7.009

Totaal

33.457

3.1 SRGR en HIV/aids

8.157

Totaal

8.157

2.1 Voedselzekerheid

4.004

2.2 Water

4.000

2.3 Klimaat

1.904

3.1 SRGR en HIV/aids

4.565

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

5.282

43

Rwanda

Inzet vanuit
centrale
budgetten

Totaal

19.756

2.1 Voedselzekerheid

16.659

2.2 Water

6.762

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

2.806

Totaal

26.227

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

2.138

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

85.408

2.1 Voedselzekerheid

26.887

2.2 Water

22.979

2.3 Klimaat

12.573

3.1 SRGR en HIV/aids

50.823

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

6.241

3.3 Maatschappelijk middenveld

32.414

3.4 Onderwijs

10.824

4.2 Opvang en bescherming in de regio

Overig Azië

3.510

5.1 Multilaterale samenwerking

59.753

Totaal

314.524

Overig Afrika totaal
Afghanistan
4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Bangladesh

Indonesië

35.438
35.438

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

1.867

2.1 Voedselzekerheid

5.246

2.2 Water

17.617

3.1 SRGR en HIV/aids

1.933

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

1.679

Totaal

28.342

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

624

2.1 Voedselzekerheid

1.033

2.2 Water

1.778
466

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
Totaal

519
4.421

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid
Totaal

Inzet vanuit
centrale
budgetten

471.974

Totaal

3.4 Onderwijs

Myanmar

974

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

383
383

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

1.954

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

41.598

2.1 Voedselzekerheid

10.996

2.2 Water

16.824

2.3 Klimaat

6.681

3.1 SRGR en HIV/aids

17.570

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

5.432

3.3 Maatschappelijk middenveld

32.475

3.4 Onderwijs

9.082

4.2 Opvang en bescherming in de regio

5.520

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

4.720

5.1 Multilaterale samenwerking

2.998

Totaal

155.850

44

Overige landen

Overig Azië totaal
Suriname
3.3 Maatschappelijk middenveld
5.2 Overig armoedebeleid
Totaal
Inzet vanuit
centrale
budgetten

1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem

502
281

1.3 Private sector en arbeidsmarkt

27.563

2.1 Voedselzekerheid

2.797

2.2 Water

3.269

2.3 Klimaat

5.357

3.1 SRGR en HIV/aids

4.691

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

2.444

3.3 Maatschappelijk middenveld

18.287

3.4 Onderwijs

2.518

4.2 Opvang en bescherming in de regio

0

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

473

Totaal

0
67.678

Overige landen totaal
Inzet vanuit
1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem
centrale
1.3 Private sector en arbeidsmarkt
budgetten
2.1 Voedselzekerheid

69.330
7.743
156.736
88.167

2.2 Water

13.320

2.3 Klimaat

168.071

3.1 SRGR en HIV/aids

205.739

3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid

23.011

3.3 Maatschappelijk middenveld

53.403

3.4 Onderwijs

44.012

4.1 Humanitaire Hulp

468.911

4.2 Opvang en bescherming in de regio

19.135

4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling

78.323

5.1 Multilaterale samenwerking

152.068

5.2 Overig armoedebeleid

62.807

5.4 Nog te verdelen BNI en/of toerekeningen
Totaal
Totaal generaal

1.150
1.652

5.1 Multilaterale samenwerking

Niet gespecificeerd
Wereldwijd

224.434

0
1.541.446
1.541.446

Niet gespecificeerd totaal

3.040.395

45

Bijlage 5. Non-ODA uitgaven 2020 per beleidsthema (bedragen x EUR 1000)
Begroting
2020

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Realisatie
Begroting/artikel
2020

Mutatie

1. Versterkte internationale rechtsorde, eerbiediging van mensenrechten en gastlandbeleid
BZ

JenV

01.01 Goed functionerende internationale instellingen

42.033

899

42.932

01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten

25.947

7.498

33.445

V-01.02

01.03 Gastlandbeleid internationale organisaties

13.407

-6.849

6.558

V-01.03

33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI
91.01 Europol en Eurojust
91.01 WIPO

V-01.01

569

17

586

VI-03.10

21.987

-9.000

12.987

VI-01.07

371

-146

225

VI-01.09

IenW

17.01 Luchtvaart

1.311

-373

938

XII-17.01

1.224

-843

381

XII18.01

SZW

18.01 Scheepvaart en havens
02.00 Bijstand, Participatiewet en Toeslagenwet; contributie
C ASS
02.11 C uratieve zorg; Beschikbaarheid en productveiligheid

9

-1

8

XV-02.00

2.200

0

2.200

XVI-02.11
XVI-04.40

VWS

04.40 Zorgbreed beleid; Inrichten uitvoeringsactiviteiten

0

0

0

109.058

-8.798

100.260

12.545

913

13.458

V-02.01

13.751

1.679

15.430

V-02.02

7.621

-2.744

4.877

V-02.03

02.04 Bevorderen van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde

142.418

-39.165

103.253

V-02.04

02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden

17.893

-2.173

15.720

V-02.05

BHOS

04.01 Humanitaire hulp

1.017

878

1.895

XVII-04.01

JenV

36.02 Nationale veiligheid en terrorismebestrijding

Totaal
2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ
02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van
de eigen en bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding internationale criminaliteit en terrorisme
02.03 Wapenbeheersing

300

-100

200

VI-03.21

187.882

-60.501

127.381

X-01.01

09 Algemene uitgaven

0

460

460

X-09.01

11 Geheime uitgaven

0

4.613

4.613

X-02.33

383.427

-96.140

287.287

Defensie 01.01 Inzet (Budget Internationale Veiligheid)

Totaal
3. Effectieve Europese samenwerking
BZ
Toerek.

03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

5.832

469

6.301

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie

5.702

-1.228

4.474

V-03.04

EU-begroting

75.733

0

75.733

Toerekening

Totaal

87.267

-759

86.508

4. Consulaire belangenbehartiging en internationaal uitdragen van Nlse waarden en belangen
BZ
04.01 C onsulaire dienstverlening Nederlanders in het
12.462
10.525
22.987
buitenland
04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer
13.449
6.373
19.822
reguleren
04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse
7.706
-1.573
6.133
cultuur
04.04 Uidragen Nederlandse waarden en belangen
20.445
4.071
24.516
OC W
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere begrotingsh
521
-15
506
14.71 C ultuur; subsidies
Totaal

46

4.617

0

4.617

59.200

19.381

78.581

V-03.03

V-04.01
V-04.02
V-04.03
V-04.04
VIII-08.77
VIII-14.71

Begroting
2020

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Realisatie
Begroting/artikel
2020

Mutatie

5. Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
BHOS

EZK

01.01 Duurzaam handels- en investeringssyteem, incl. MVO

9.247

-2.008

7.239

01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie
01.03 Versterkte private sector en arbeidsmarkt in
ontwikkelingslanden
1.55 Goed functionerende economie en markten; opdrachten
1.95 Goed functionerende economie en markten; bijdragen
(inter)nationale organisaties
2.95 Bedrijvenbeleid: Innovatief en duurzaam ondernemen;
bijdragen (inter)nationale organisaties
Totaal

108.996

18.926

127.922

XVII-01.02

4.030

-2.060

1.970

XVII-01.03

154

-143

11

XIII-1.55

2.622

-138

2.484

XIII-1.95
XIII-2.95

2.421

-550

1.871

127.470

14.027

141.497

XVII-01.01

6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
BHOS
IenW

02.03 Klimaat

1.150

-42

1.108

XVII-02.03

11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

14.391

-640

13.751

XII-11.01

200

45

245

XII-14.01

5.961

3.029

8.990

XII-19.02

905

-74

831

XII-23.01

0

0

0

XII-97.01

319

-44

275

XIII-4.55

1.494

-255

1.239

XIII-4.95

6.490

-1.246

5.244

XIV-11.95
XIV-12.95

14.01 Wegen en verkeersveiligheid; Netwerk programma's

EZK

LNV

19.02 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking
23.01 Meteorologie, seismologie en aardobservatie (contributie
WMO)
97.01 IenW-brede programmamiddelen
4.55 Een doelmatige en duurzame energievoorziening;
opdrachten
4.95 Een doelmatige en duurzame energievoorziening;
bijdragen aan (inter)nationale organisaties
11.95 Een concurr., duurz. en veil. agro-, vis.- en
voedselketen; bijdragen (inter)nationale organisaties (w.o. FAO
en UNEP)
12.95 Natuur en biodiversiteit; bijdragen (inter)nationale
organisaties
Totaal

7. Sociale vooruitgang (incl. onderwijs)
OC W
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs

VWS

BHOS

08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies
08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen (inter)nationale
organisaties: overige
09.10.07 Bijdrage aan agentschappen
09.10.10 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties; WHO
09.10.10 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties; Overig
HGIS
03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en
HIV/aids
Totaal

1.639

208

1.847

32.549

981

33.530

7.224

191

7.415

VIII-07.70/76

116

10

126

VIII-08.71

185

0

185

VIII-08.76

0

900

900

XVI-09.10.07

0

2.968

2.968

XVI-09.10.10

3.868

-868

3.000

XVI-09.10.10
XVII-03.01

1.611

-114

1.497

13.004

3.087

16.091

10.219

-5.831

4.388

XVII-05.02

84

-84

0

IX-50.02

1.731

-718

1.013

IX-52.01

12.034

-6.633

5.401

8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
BHOS
05.02 Overig armoedebeleid
Financiën 04.50.02 Deelname aan internationale instellingen; desaldering o
04.52.01 Technische assistentie
Totaal
Overige uitgaven
Div.

Overige uitgaven
Totaal

612.586

-18.084

594.841

612.586

-18.084

594.841

Totaal non-ODA

1.436.595

-92.938

1.343.996

47

Div. Begrotingen

Bijlage 6: Internationale klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden 2020
Inleiding
In 2009 hebben de rijke landen in Kopenhagen toegezegd om vanaf 2020 USD 100 miljard per jaar te
mobiliseren uit publieke en private bronnen om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij het
tegengaan van en de aanpassing aan klimaatverandering. Deze afspraak werd bij de Klimaattop in
Parijs in 2015 herbevestigd. Verder is afgesproken dat de ontwikkelde landen tot 2020 geleidelijk naar
dit bedrag zouden toewerken en dat vanaf 2025 een nader te bepalen, hoger doel zal gelden.
Nederland werkt daarom sinds 2010 aan opschaling van zijn publieke en private klimaatfinanciering.
Publieke klimaatfinanciering in 2020
In 2020 besteedde Nederland EUR 596 miljoen aan publieke middelen voor klimaatactie ten behoeve
van ontwikkelingslanden hetgeen 26 miljoen boven de voor dat jaar gegeven indicatie 3 van EUR 570
miljoen ligt.
De Nederlandse klimaatfinanciering bestaat uit meer dan 400 activiteiten die bijdroegen aan reductie
van broeikasgassen (klimaatmitigatie) en/of vergroting van de weerbaarheid tegen
klimaatverandering (klimaatadaptatie). Van de totale publieke klimaatfinanciering kwam EUR 140
miljoen (24%) ten goede aan klimaatmitigatie en EUR 257 miljoen (43%) aan klimaatadaptatie. Van
EUR 199 miljoen (33%) is niet gespecificeerd of dit ten goede kwam aan mitigatie of adaptatie. Hierbij
gaat het om bijdragen aan klimaatfondsen en multilaterale organisaties die actief zijn op het terrein
van klimaatverandering.
EUR 234 miljoen van de totale publieke klimaatfinanciering (39%) werd gerealiseerd in activiteiten die
klimaat als hoofddoelstelling hebben. De rest betreft toerekening van uitgaven aan activiteiten die
klimaat als nevendoelstelling hebben. De uitsplitsing van de rapportage naar mitigatie & adaptatie en
naar hoofddoelstelling & nevendoelstelling – die door OESO/DAC ook internationaal wordt gebruikt – is
conform de toezegging aan de tweede kamer.
Het merendeel van de benoemde inzet is gerealiseerd op de begroting van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. De klimaatuitgaven werden vooral gerealiseerd onder begrotingsartikel 2
voor duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat. Binnen het thema voedselzekerheid
(art. 2.1) steunt Nederland activiteiten die de productiviteit in de landbouw verhogen in een context
van klimaatverandering en die boeren weerbaarder maken tegen klimaatverandering. Waar mogelijk
wordt dit gecombineerd met de introductie van methodes en technieken die minder broeikasgassen
uitstoten of waarmee meer broeikasgassen worden opgevangen.
Bij de waterprogramma’s (art. 2.2) is de inzet de waterproductiviteit in de landbouw te verhogen, het
schaarsere water beter te beheren, de bevolking in delta’s beter te beschermen tegen overstromingen
en de toegang tot water en sanitaire voorzieningen te verbeteren op een wijze die bestand is tegen de
gevolgen van klimaatverandering.
Met de middelen voor duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en klimaat (art. 2.3) richt
Nederland zich op vergroting van toegang tot hernieuwbare energie, duurzaam beheer van bossen,
mobilisering van private financiering voor klimaatrelevante investeringen, en opbouw van kennis over
de relatie tussen klimaat en ontwikkeling. Ook worden uit dit begrotingsartikel het Dutch Fund for
Climate and Development (DFCD) en bijdragen aan internationale klimaatfondsen zoals het Groene
Klimaatfonds (GCF), Least Developed Countries Fund (LDCF), de Global Environment Facility (GEF) en
de Climate Investment Funds (CIFs) gefinancierd.
Daarnaast waren er klimaatrelevante uitgaven in programma’s die onder andere begrotingsartikelen
vielen. Zo worden met het bedrijfsleveninstrumentarium klimaatrelevante investeringen ondersteund,

3

De indicatie voor publieke klimaatfinanciering in 2020 in bijlage 7 over klimaatfinanciering bij de HGIS-nota

bedroeg EUR 570 miljoen (kamerstuk 35 301, nr. 2, p. 68 e.v.).

48

onder andere in hernieuwbare energie. Ook zet een aantal partnerschappen met maatschappelijke
organisaties zich mede in om de bevolking in ontwikkelingslanden minder kwetsbaar voor
klimaatverandering te maken, dan wel om klimaatverandering tegen te gaan. Sommige
wederopbouwprojecten en projecten voor opvang van vluchtelingen in de regio zijn klimaatrelevant.
Tot slot leveren multilaterale ontwikkelingsbanken en een aantal VN-organisaties en fondsen mede
met Nederlandse ondersteuning een belangrijke bijdrage aan klimaatactie.
Publieke klimaatfinanciering 2020 (x EUR 1 mln.)
Begroting

Begrotingsartikel

Indicatie
2020

Realisatie
2020

Klimaatrelevantie
artikel
(percentage) 4

BHOS

1. Duurzame economische
ontwikkeling, handel en investeringen

75

52

9%

2.3 Klimaat 5

130
105
170

117
81
186

34%
41%
88%

3. Sociale vooruitgang

30

43

6%

4.Vrede, veiligheid en duurzame
ontwikkeling

15

40

5%

5.Multilaterale samenwerking en overige
inzet

45

26

9%

IDA, IBRD, IFC (Financiën)

0

51

570

596

2.Duurzame ontwikkeling,
voedselzekerheid, water en klimaat
2.1 Voedselzekerheid
2.2 Water

Overig

Totaal

In vergelijking met de afgelopen drie jaar, waarin de jaarlijkse publieke klimaatfinanciering rond de
EUR 570-580 miljoen bedroeg, en de voorspelde 570 miljoen in de HGIS Nota 2020, is de
gerealiseerde publieke klimaatfinanciering in 2020 hoger. De verhoging zit hem vooral in de bijdrage
aan IDA, IFC en IBRD en een hoger aandeel van uitgaven aan activiteiten met klimaat als
hoofddoelstelling onder beleidsartikel 2.3 zoals GCF en LDCF. Het klimaatrelevante deel van uitgaven
aan vooral de beleidsartikelen 2.1 (voedselzekerheid) en 2.2 (water) is afgelopen jaar lager dan de
indicatie in de HGIS Nota 2020. Als gevolg van mede door COVID-19 veroorzaakte vertragingen
moesten de start van nieuwe klimaatrelevante projecten of de geplande betalingen aan lopende, maar
vertraagde, activiteiten worden uitgesteld.

4 De klimaatfinanciering op een (sub-)beleidsartikel ten opzichte van de totale uitgaven op het betreffende (sub-)
beleidsartikel.
5 Dit begrotingsartikel omvat tevens duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen.

49

Methodologie voor de berekening van publieke klimaatfinanciering en verdere informatie
Nederland berekent publieke klimaatfinanciering net als de meeste andere donoren met behulp van de
OESO/DAC-beleidsmarkers voor klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. Deze worden gekwantificeerd.
Indien klimaatmitigatie en/of –adaptatie een hoofddoelstelling van een activiteit is, wordt 100 procent
van de uitgaven aan publieke klimaatfinanciering toegerekend. Indien klimaatmitigatie en/of –
adaptatie een nevendoelstelling van een activiteit is, wordt 40 procent van de uitgaven aan publieke
klimaatfinanciering toegerekend. Voor ongeoormerkte bijdragen aan multilaterale organisaties en voor
een aantal zeer brede programma’s wordt niet met de klimaatmarkers gewerkt maar wordt de
klimaatfinanciering berekend met behulp van een specifiek klimaatrelevant percentage. De wijze
waarop klimaatmarkers worden gekwantificeerd en de wijze waarop donoren omgaan met
ongeoormerkte bijdragen aan multilaterale organisaties zijn nog niet geharmoniseerd.
Voor gedetailleerde informatie over publieke klimaatfinanciering wordt verwezen naar het openbare
Klimaatdashboard. Daarin wordt informatie gegeven over de klimaatfinanciering per thema, per regio
en per land en voor elk project of het een activiteit betreft met klimaat als hoofd- of als
nevendoelstelling, en de verdeling tussen financiering voor mitigatie, adaptatie en ‘niet
gespecificeerd’.
Gemobiliseerde private klimaatfinanciering in 2020
Nederland mobiliseerde in 2020 EUR 592 miljoen aan private investeringen in klimaatprojecten. Deze
investeringen werden gerealiseerd met verschillende publieke instrumenten: bilaterale programma’s 6,
multi-donor fondsen, multilaterale fondsen en via de bijdragen aan de multilaterale
ontwikkelingsbanken.
De gemobiliseerde private klimaatfinanciering laat zich veel lastiger voorspellen dan de publieke
klimaatfinanciering. In 2020 is het gemobiliseerde bedrag EUR 42 miljoen boven de voor dit jaar
gegeven indicatie 7, wat een beperkte afwijking is gegeven de onzekerheden op het moment van het
verstrekken van de indicatie. Gemobiliseerde private investeringen kennen grote schommelingen,
zeker uitgedrukt in jaarschijven. Dit komt onder andere door wijzigende marktomstandigheden en
doordat de tijdsduur van het sluiten van transacties met commerciële partijen bij elke deal anders is
en de hoogte van de private investeringen vooraf niet bekend is.

Gemobiliseerde private klimaatfinanciering in 2020

Multidonorfondsen en programma’s (x EUR 1 mln.)

153,6

Green Climate Fund (GCF)
Global Environment Facility (GEF)
Global Water Security & Sanitation Partnership (GWSP)
Global Agriculture and Food Security Program (GAFSP)
Private Sector Development in MENA
IDH ISLA
Sustainable Trade Initiative (IDH)
IDH Farm Fit Fund
One Acre Fund

15,1
5,5
0,2
0,1
5,7
0,4
7,5
9,2
5,9

6 Bijdragen van ambassades aan het mobiliseren van privaat kapitaal worden alleen vermeld indien deze meer dan
100.000 euro bedragen.
7

De indicatie voor gemobiliseerde private klimaatfinanciering in 2020 in bijlage 7 over klimaatfinanciering bij de

HGIS-nota bedroeg EUR 550 miljoen (kamerstuk 35 301, nr. 2, p. 68 e.v.).

50

Private Infrastructure Development Group (PIDG)
Climate Investor One

4,1
99,9

Nederlandse programma's

59,4

Solidaridad AfC and PfC
Sustainable Development Goals Partnership
Geodata for Agriculture and Water
CRAFT
2SCALE
Dutch Fund for Climate and Development (DFCD)
Clean Cooking Alliance
AGRI3

0,6
4,6
3,2
26,7
6,0
11,9
1,1
5,3

FMO

53,9

Staatsfondsen
AEF-I
MASSIF
Building Prospects

0,6
17,2
22,0

FMO-A

14,1

Multilaterale Ontwikkelingsbanken

324,6

Asian Development Bank
African Development Bank
European Bank for Reconstruction and Development
European Investment Bank
Inter American Development Bank
Worldbank

28,2
21,2
36,2
68,3
6,0
164,9

Totaal afgerond

592

Methodologie voor de berekening van gemobiliseerde private klimaatfinanciering
Voor de berekening van de private hefboom van de publieke klimaatinzet wordt een in OESO-verband
ontwikkelde methode gebruikt 8. Deze methode dekt alle mogelijke publiek-private instrumenten,
echter niet de toerekening van de private financiering die multilaterale ontwikkelingsbanken (MDB’s)
mobiliseren. Voor deze toerekening maakt Nederland gebruik van een OESO-studie uit 2016 die in
beeld brengt welke hefboomwerking van de leningen van de verschillende ontwikkelingsbanken
verwacht kan worden. De leningen van ontwikkelingsbanken bleken gemiddeld 42% van de waarde
van de lening aan private investeringen te mobiliseren. Dit percentage wordt gebruikt om te
berekenen hoeveel private investeringen met de Nederlandse bijdragen aan de MDB’s zijn
gemobiliseerd. Vanwege nauwere samenwerking van de MDB’s en ingebruikname van de genoemde

8 De OESO methodologie om private financiering te berekenen is via deze link te vinden.

51

OESO-methodologie is het de verwachting dat verdere verfijning en betere analyse volgend jaar al
mogelijk zal zijn.
Definities en methoden: vergelijken van de data van verschillende landen is moeilijk
Hoewel veel landen inmiddels hun private klimaatfinanciering publiceren, passen nog steeds niet alle
landen de OESO-methode toe. Daarom zijn de cijfers van de verschillende donoren nog moeilijk te
vergelijken. Donoren dienen wel op grond van het tijdens COP24 in Katowice afgesproken Rulebook
hun methodologie toe te lichten in hun Biennial Report aan UNFCCC. Nederland is altijd transparant
geweest over de methode die het gebruikt om klimaatfinanciering te berekenen en blijft in OESOverband aandringen op harmonisatie van methodes.

52

Bijlage 7: Internationale inspanningen op asiel en migratie 2020
Inleiding
In het Regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ van 10 oktober 2017 van het kabinet Rutte III zijn
duidelijke ambities neergelegd op het gebied van migratie, veiligheid, economische groeikansen en
Europa. Dit is verder uitgewerkt in diverse beleidsnota’s en brieven, waaronder de Geïntegreerde
Buitenland- en Veiligheidsstrategie 2018-2022, de beleidsnota Investeren in Perspectief van de
minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de integrale migratieagenda van
de Staatssecretaris Justitie en Veiligheid en de ministers van Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.
In maart 2018 is de integrale migratieagenda van het kabinet gepresenteerd. Nederland werkt,
bilateraal en in Europees verband, via een geïntegreerde aanpak aan de verschillende pilaren van het
migratiebeleid. De internationale activiteiten hebben zich gericht op stabiliteit, armoedebestrijding en
inclusieve groei als lange termijn investering in het tegengaan van irreguliere migratie, de aanpak van
mensenhandel en mensensmokkel, de versterking van opvang en bescherming in de regio, een
solidair en solide Europees asielstelsel en verbeterde terugkeersamenwerking.
Diplomatiek resultaat
In 2020 werd de diplomatieke inzet op grondoorzaken en beheersing van irreguliere migratie
bestendigd in West-Afrika/Sahel, de Hoorn van Afrika, het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De
gevolgen van COVID-19, zoals de wereldwijd opgelegde reisbeperkingen, hebben niet alleen impact
gehad op migratiestromen, maar ook op de situatie van gestrande vluchtelingen en de mogelijkheden
kwetsbare groepen te assisteren. Lopende programma’s hebben vertraging opgelopen.
Nederland heeft, o.a. ter uitvoering van de motie Kuik/Voordewind, verder geïnvesteerd in bestrijding
van mensenhandel en –smokkel, onder meer door het versterken van de capaciteit van verschillende
herkomst en transitlanden om mensenhandel en –smokkel te voorkomen, onderzoeken en vervolgen.
Verder heeft Nederland bilateraal en in EU-verband gewerkt aan de brede programma’s met landen
zoals Nigeria, Irak en Tunesië.
Naar aanleiding van de COVID-19-crisis heeft Nederland als voorzitter van het Khartoum Proces het
werkplan van deze internationale migratiedialoog moeten aanpassen. Geplande thematische
bijeenkomsten over migratiesamenwerking zijn uitgesteld. Wel zijn virtuele bijeenkomsten
georganiseerd over de gevolgen en impact van COVID-19 voor migratie in de Hoorn van Afrika.
De irreguliere aankomsten in Europa zijn in 2020 wederom gedaald ten opzichte van 2019. Uit cijfers
van het Europees Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de
buitengrenzen van de lidstaten van de Europese Unie (FRONTEX, Franse afkorting van Frontières
extérieures) blijkt dat in 2019 sprake was van ruim 119.000 irreguliere aankomsten en in 2020 was
dat gedaald naar ruim 89.000. Ook zijn in 2020 4.815 migranten met Nederlandse ondersteuning
vrijwillig vanuit transitlanden teruggekeerd naar het land van herkomst.
Het Koninkrijk trad toe tot de Group of Friends van het Quito-proces, een regionaal initiatief van
landen in de regio om te komen tot een eensgezinde en pragmatische aanpak van de Venezolaanse
migratiecrisis. Nederland nam deel aan donorconferenties ten behoeve van de vijf miljoen
Venezolaanse migranten in de regio en gaf 3 miljoen euro financiële steun aan VN-programma’s
Humanitarian Response Plan (in Venezuela) en Regional Refugee and Migrant Response Plan (t.b.v.
Venezolaanse migranten in de regio).

53

Opvang en bescherming in de regio
Opvang en bescherming in de regio Ook in 2020 heeft Nederland zich ingezet voor vluchtelingen,
intern ontheemden en (kwetsbare) gastgemeenschappen, met name in de Hoorn van Afrika en de
Syrië-regio, op het gebied van bescherming, onderwijs en werkgelegenheid.
COVID-19 heeft de situatie van ontheemde mensen substantieel verergerd. Programmering is
aangepast aan de nieuwe omstandigheden. Lokale organisaties hebben daarbij een belangrijke rol
gespeeld. Een voorbeeld is de ngo Abaad, die in de Syrië-regio online modules heeft ontwikkeld tegen
geweld en misbruik in huishoudens, waar een hoger risico op is vanwege COVID-19.
Binnen het raamwerk van het Prospects Partnerschap is in 2020 het Opportunity Fund gestart voor
Prospects partners (UNHCR, UNICEF, ILO, IFC en WB). Hieruit kunnen gezamenlijke plannen van
Prospects partners worden gefinancierd, bovenop de lopende meerjarige programmering. Dit is
bedoeld voor innovatie, opschaling of snel inspelen op situaties zoals de pandemie. Er zijn onder meer
voorstellen goedgekeurd op het gebied van digitalisering, werkgelegenheid en skills training voor
vluchtelingen en ontheemden, met een focus op jongeren.
Postennet
In het Regeerakkoord 2017 «vertrouwen in de toekomst» is ter versterking en uitbreiding van het
postennet extra budget beschikbaar gesteld. Voor 2020 betekent dit dat er 30 miljoen euro extra
beschikbaar is. Daarnaast is bij de behandeling van de begroting voor 2020 een tweetal
amendementen (het amendement Sjoerdsma/Koopmans en amendement Voordewind). aangenomen
waardoor er in totaal EUR 5 miljoen extra toegevoegd aan het budget. Deze middelen hebben geleid
tot extra formatieplaatsen die vanaf 2018 aan het postennet zijn toegevoegd. De posten rapporteren
dat de extra capaciteit onder andere op het thema migratie en asiel heeft geleid tot meer resultaten:
•
Op het terrein van migratie is met de extra inzet de informatiepositie van Nederland op dit
thema versterkt, is een expertmissie vanuit Algiers naar Nederland georganiseerd, is
Nederland nauwer betrokken bij de vergaderingen van de Internationale Organisatie voor
Migratie (IOM) en worden regionale programma’s in Tunesië, Algerije en Libië uitgevoerd.
•
Op het terrein van de instabiliteit rondom Europa is de extra inzet gebruikt om extra
informatie te verkrijgen voor bijvoorbeeld terugkeerdossiers en is Nederland beter in staat om
zijn informatiepositie in b.v. Oekraïne te behouden
Gemeenschappelijk Europees Asielstelsel (GEAS)
De Europese Commissie heeft in september negen (veelal wetgevende) voorstellen gepresenteerd die
leiden tot een hervorming van het Europese asiel- en migratiebeleid. Dit zijn complexe en ingrijpende
voorstellen. Kernstukken zijn:
•
voorstellen voor screening aan de buitengrens,
•
voor een verplichte grensprocedure, en
•
voorstellen voor een structureel (flexibel) solidariteitsmechanisme.
Begin november is de Tweede Kamer geïnformeerd over de appreciatie van het kabinet en de
Nederlandse onderhandelingsinzet.
Asiel in Nederland
De gemiddelde bezetting van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) was gedurende 2020
substantieel hoger dan de gemiddelde bezetting in 2019. De hogere bezetting in de opvang is
voornamelijk veroorzaakt door de opgelopen achterstanden bij het afhandelen van asielaanvragen bij
de IND. Daarnaast bleef het huisvesten van vergunninghouders bij gemeenten achter op de
taakstelling, waardoor ook de uitstroom stagneerde. Aan het begin van de COVID-19 pandemie is de
bezetting gestabiliseerd op dit bezettingsniveau als gevolg van een significant lagere asielinstroom. De
totale asielinstroom in Nederland (eerste asielaanvragen, relocatie en hervestiging, 2e en opvolgende
asielaanvragen en inreis van nareizigers) is voor 2020 uitgekomen op 19.130. In 2019 was dit 31.270.
De in deze HGIS-jaarverslag opgenomen asieltoerekening van EUR 492,6 miljoen bestaat uit twee
componenten. In de eerste plaats de nacalculatie over 2019, die gebaseerd is op een afrekening van
54

de daadwerkelijke realisatiecijfers over 2019. Dit bedroeg EUR 6 mln. In de tweede plaats de stand
van de asieltoerekening over 2020 zoals opgenomen in de tweede suppletoire begroting 2020 van
BHOS. Dit bedroeg EUR 486,6 miljoen.

55