Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 997

Vliegramp MH17

Nr. 98

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE EN VAN
BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2017
Hierbij informeren wij uw Kamer over de beslissing die is genomen met
betrekking tot de wijze waarop de vervolging en berechting van
verdachten van het neerhalen van vlucht MH17 zal kunnen plaatsvinden.
Australië, België, Maleisië, Oekraïne en Nederland, de landen wiens
opsporingsautoriteiten samenwerken in het Joint Investigation Team (JIT),
hebben na gezamenlijk overleg gekozen voor nationale vervolging en
berechting in en door Nederland. Deze zal ingebed zijn in een hechte en
blijvende internationale samenwerking en steun. Het Nederlandse
Openbaar Ministerie zal op het daartoe geschikte moment de passende
beslissingen over vervolging nemen, zoals het dagvaarden van
verdachten. De betrokken landen zijn ervan overtuigd dat een dergelijke
vervolging en berechting in lijn is met de VNVR resolutie 2166 die ertoe
oproept dat de verantwoordelijken voor het neerhalen van vlucht MH17
voor de rechter worden gebracht. Daarmee wordt beoogd recht te doen
aan de 298 slachtoffers en aan hun nabestaanden.
Voorbereiding vervolgingsmechanisme
Na het veto van de Russische Federatie in de VN-Veiligheidsraad op 29 juli
2015, is Nederland in nader overleg getreden met de JIT-landen. Door de
regeringsleiders van die landen is toen besloten te komen tot een verdere
(juridische) uitwerking van twee vervolgings- en berechtingsmechanismen, te weten nationale vervolging en berechting in één van de bij het
strafrechtelijk opsporingsonderzoek betrokken landen, dan wel een
internationale vervolging en berechting door een bij multilateraal verdrag
op te richten tribunaal.
In een brief aan uw Kamer van 24 oktober 20161 is aangegeven dat de
keuze voor het meest effectieve strafrechtelijke vervolgings- en berechtingsmechanisme gemaakt zal worden zodra het strafrechtelijk onderzoek
1

kst-33997-98
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 33 997, nr. 87

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 98

1

dat toelaat. Het OM heeft de regering onlangs laten weten dat vanuit het
strafrechtelijk onderzoek van het JIT behoefte bestaat aan een besluit over
de wijze van vervolging en berechting. Het onderzoek komt in een fase
waarin het OM helderheid nodig heeft over het juridisch kader waarin
vervolging zal plaatsvinden.
Voor het nemen van het besluit was het ook nodig om duidelijkheid te
krijgen over de mogelijkheden om met Oekraïne een verdrag te sluiten
inzake strafrechtelijke samenwerking ten behoeve van de vervolging en
berechting in Nederland en over politieke en financiële steun van de
JIT-landen voor die vervolging en berechting. Die duidelijkheid is er nu.
Nu het besluit is genomen dat vervolging en berechting in Nederland
zullen plaatsvinden, kunnen alle noodzakelijke voorbereidingen verder in
gang worden gezet.
Een nationale vervolging ingebed in internationale samenwerking
Het besluit dat vervolging voor het neerhalen van vlucht MH17 in
Nederland zal plaatsvinden is een besluit dat gezamenlijk door de
JIT-landen is genomen. De keuze die voorlag was vervolging en
berechting door een nieuw op te richten tribunaal of nationale vervolging
in en door Nederland. Daarbij heeft de Nederlandse regering de
JIT-landen verzocht hun voorkeur kenbaar te maken. De JIT-landen
hebben voor het bepalen van hun voorkeur de daarvoor geëigende
nationale procedures doorlopen. Op basis van de voorkeuren van de
JIT-landen, het advies van het OM en een weging van de relevante
aspecten heeft het Nederlandse kabinet ook een voorkeur uitgesproken
voor nationale vervolging in en door Nederland, ingebed in een hechte en
blijvende internationale samenwerking en steun. Hiermee is het besluit
van de JIT-landen gezamenlijk genomen.
Bilateraal verdrag met Oekraïne
Ten behoeve van de vervolging en berechting in Nederland hebben
Nederland en Oekraïne een aantal onderwerpen geïdentificeerd waarover
in een bilateraal verdrag – zoals hierboven geschetst – afspraken worden
gemaakt. Het gaat hierbij om afspraken op een aantal terreinen: de
overdracht van strafvervolging ter zake van het neerhalen van vlucht
MH17 door Oekraïne aan Nederland, de mogelijkheid om eventuele
verdachten te (ver)horen via een videoverbinding en de overdracht van de
tenuitvoerlegging van eventueel opgelegde gevangenisstraffen.
Met de overdracht van strafvervolging van Oekraïne, als land waar het
neerhalen van vlucht MH17 heeft plaatsgevonden, aan Nederland wordt
buiten twijfel gesteld dat de vervolging en berechting in Nederland alle
slachtoffers kan omvatten, ongeacht hun nationaliteit. Dat is een
belangrijke voorwaarde voor Australië en Maleisië.
Nederland en Oekraïne hebben inmiddels overeenstemming bereikt over
de inhoud van het verdrag. De formele ondertekening van het verdrag zal
naar verwachting later deze maand plaats kunnen vinden. Na ondertekening zal het verdrag met de noodzakelijke goedkeurings- en uitvoeringswetgeving zo spoedig mogelijk ter behandeling aan uw Kamer worden
aangeboden.
Politieke en financiële steun
De JIT-landen hebben hun politieke en financiële steun uitgesproken en
deze steun zal bekrachtigd worden door de ondertekening van
Memoranda of Understanding (MOU’s). Alle JIT-landen hebben aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 98

2

geven het volledige vertrouwen te hebben in het Nederlandse rechtssysteem.
De JIT-landen hebben het commitment uitgesproken dat de goede
samenwerking tussen de JIT-landen ook tijdens de vervolgingsfase zal
blijven bestaan en hebben afgesproken gezamenlijk de grieving nations
en andere relevante internationale organisaties te benaderen voor
politieke en/of financiële steun.
Internationale elementen
Bij het neerhalen van vlucht MH17 zijn 298 slachtoffers gevallen uit
zeventien landen van vijf continenten. Het neerhalen van vlucht MH17
vormt een bedreiging voor de veiligheid van de internationale burgerluchtvaart en om die reden is de waarheidsvinding en genoegdoening een
zaak van de gehele internationale gemeenschap, zoals ook wordt
benadrukt in VNVR resolutie 2166. Om dit te onderstrepen is gekeken naar
de mogelijkheden om binnen het bestaande juridische kader internationale elementen toe te voegen aan de vervolging en berechting in
Nederland. Daarbij wordt gedacht aan een internationaal team dat als
klankbordgroep dient voor het Nederlands OM en aan het creëren van
ruime mogelijkheden voor ook buitenlandse nabestaanden om alle delen
van een proces te volgen. De JIT-landen hebben allen aangegeven bereid
te zijn aan de verdere uitwerking van deze voorstellen actief mee te
werken. De samenwerking tussen de justitiële autoriteiten van de
JIT-landen zal dan ook in de vervolgingsfase worden voortgezet.
Een zorgvuldige keuze
Bij het bepalen van de Nederlandse voorkeur is uiteraard advies van het
OM gevraagd en zijn daarnaast de relevante aspecten van beide vervolgingsopties zorgvuldig bekeken en gewogen. Het OM heeft geadviseerd
om de vervolging en berechting in Nederland plaats te laten vinden
waarbij zo veel mogelijk recht wordt gedaan aan het internationale
karakter. Zoals hierboven al genoemd, zijn er belangrijke verschillen
tussen beide vervolgings- en berechtingsopties die relevant zijn geweest
voor de besluitvorming.
Het Nederlandse rechtssysteem heeft internationaal een uitstekende
reputatie. Berechting vindt plaats binnen de bestaande en beproefde
kaders van het Nederlandse strafproces, op basis van bestaand en
beproefd straf(proces)recht. De positie van nabestaanden is goed
geregeld – zoals bijvoorbeeld spreekrecht en de mogelijkheid zich te
voegen in het strafproces – en de Nederlandse nabestaanden kunnen het
proces van dichtbij, in Nederland, volgen. Ook heeft Nederland met veel
landen een juridisch kader voor rechtshulp en uitlevering op basis van
multilaterale en bilaterale verdragen.
De Nederlandse inzet is er vanzelfsprekend op gericht dat geïdentificeerde
verdachten worden aangehouden en indien nodig aan Nederland worden
uitgeleverd. Of dat zal lukken, moet uiteraard worden afgewacht. Met
betrekking tot eventuele verdachten die de Oekraïense of Russische
nationaliteit hebben en die in hun eigen land verblijven, moet worden
geconstateerd dat zij naar verwachting niet kunnen worden uitgeleverd,
omdat de Oekraïense, respectievelijk de Russische Grondwet de uitlevering van eigen onderdanen verbiedt. Er blijft overigens een (theoretische) mogelijkheid dat een verdachte zich vrijwillig naar Nederland
begeeft om hier terecht te staan.
Uiteraard is ook zorgvuldig gekeken naar de mogelijke positieve en
negatieve aspecten van een op te richten internationaal tribunaal. In het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 98

3

geval van een internationaal tribunaal zou er wellicht een mogelijkheid
hebben bestaan dat een grondwettelijk verbod op de uitlevering van eigen
onderdanen niet zou gelden voor verdragspartijen van dit tribunaal. In het
bilaterale verdrag met Oekraïne wordt de mogelijkheid gecreëerd voor het
(ver)horen van eventuele Oekraïense verdachten via een videoverbinding
met Nederland.
Een ander aspect van het oprichten van een internationaal tribunaal voor
de vervolging en berechting van verdachten voor het neerhalen van
vlucht MH17 zou zijn geweest dat daarmee mogelijk het gezamenlijke
belang van de internationale gemeenschap zou worden onderstreept. Met
de keuze voor een nationale vervolging in en door Nederland ingebed in
internationale samenwerking willen de betrokken landen hier alsnog
invulling aan geven.
In tegenstelling tot nationale vervolging, zou bij een internationaal
tribunaal het proces- en bewijsrecht gebaseerd moeten worden op de
regels van bestaande tribunalen en hoven. Deze regels zijn in de internationale praktijk toegepast, maar deze praktijk is minder omvangrijk dan de
nationale praktijk. Daarnaast zou een dergelijk nieuw tribunaal geen
bestaand juridisch kader hebben gehad voor rechtshulp en uitlevering aan
het tribunaal; dit zou dan op ad hoc basis moeten worden geregeld en het
slagen daarvan zou afhangen van de bereidheid van staten die geen partij
zijn bij het oprichtingsverdrag om met het tribunaal samen te werken.
Ten slotte zou een dergelijke tribunaal van de grond af moeten worden
opgericht en ingericht. Het gaat daarbij niet alleen om het benoemen van
rechters, officieren en andere strafmedewerkers maar ook om het vinden
en inrichten van de huisvesting.
De hoogste prioriteit
De keuze voor de vervolgingsmodaliteit is een belangrijke stap richting
het vinden van de waarheid, de berechting van verdachten en genoegdoening voor de nabestaanden. Het strafrechtelijk onderzoek is nog in
volle gang en het is van essentieel belang dat het JIT ook de volgende
stappen in het strafrechtelijk onderzoek in alle onafhankelijkheid kan doen.
Zoals al vaker is benadrukt is dit een zaak van lange adem, maar stap voor
stap wordt voortgang gemaakt bij het achterhalen van de waarheid, het
identificeren van de verdachten en vervolgens, het vervolgen en
berechten van deze personen. Het strafrechtelijk onderzoek naar de
verdachten van het neerhalen van vlucht MH17 en de berechting van deze
personen blijft de hoogste prioriteit van het kabinet. Het kabinet heeft alle
vertrouwen dat de goede samenwerking met de JIT-landen en de
betrokken opsporingsautoriteiten zal blijven bestaan. Naast de samenwerking met de JIT-landen kan het kabinet rekenen op brede steun van de
internationale gemeenschap.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 98

4