Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1458

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 augustus 2012
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij 9 fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Verordening financiële aansprakelijkheid bij
investeringsgeschillen van investeerders uit derde landen
(Kamerstuk 22 112, nr. 1452)
Fiche 2: Verordening betalingsbalansfaciliteit voor niet-eurolanden
(Kamerstuk 22 112, nr. 1453)
Fiche 3: Mededeling Europese strategie voor sleuteltechnologieën
(Kamerstuk 22 112, nr. 1454)
Fiche 4: Mededeling bestrijding belastingfraude en belastingontduiking
(Kamerstuk 22 112, nr. 1455)
Fiche 5: Verordening handelsgerelateerde maatregelen visserijproducten
(Kamerstuk 22 112, nr. 1456)
Fiche 6: Pakket inzake technische controles voertuigen (Kamerstuk 22 112,
nr. 1457)
Fiche 7: Mededeling betere toegang tot wetenschappelijke informatie
Fiche 8: Mededeling gezamenlijke strategie voor een partnerschap tussen
de EU en het caribisch gebied (Kamerstuk 22 112, nr. 1459)
Fiche 9: Mededeling ontwikkeling EU beleid voor Noordpoolgebied
(Kamerstuk 22 112, nr. 1460)
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-22112-1458
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1458

1

Fiche: Mededeling betere toegang tot wetenschappelijke
informatie
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Mededeling naar een betere toegang tot wetenschappelijke informatie:
Vergroting van de voordelen van overheidsinvesteringen in onderzoek.
Aanbeveling betreffende toegang tot en bewaring van wetenschappelijke
informatie.
Datum Commissiedocumenten
17 juli 2012
Nr. Commissiedocumenten
COM(2012) 401
Pre-lex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=en&DosId=201832
Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
SWD(2012) 222 en SWD(2012) 221
Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen.
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in nauwe samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie.
2. Essentie voorstel
Voorliggende Mededeling en aanbeveling zijn een nadere uitwerking van
de Mededeling uit 2007 Onderzoeksruimte: scientific information in the
digital age en de bijbehorende Raadsconclusies, de Mededeling uit 2009
over ICT infrastructuren voor e-science en de strategie die ontwikkeld is
voor de Europese Onderzoeksruimte (ERA) en vrij verkeer van kennis,
onderzoekers en technologie beoogt.
De essentie van de mededeling en aanbeveling is om de toegang tot
wetenschappelijke informatie te verbeteren en daarvoor de samenwerking
te bevorderen tussen de lidstaten, onderzoekfinancierende instellingen,
onderzoekers, wetenschappelijke uitgevers, universiteiten en hun
bibliotheken, innovatieve bedrijven en andere betrokken partijen. Alleen
op deze manier kan de vrije circulatie van kennis binnen de Europese
Onderzoeksruimte werkelijkheid worden.
Betere toegang tot wetenschappelijke informatie helpt om:
– innovatie te versnellen (sneller op de markt = snellere groei);
– samenwerking te bevorderen en duplicatie van onderzoek te vermijden
(grotere efficiëntie);
– voort te bouwen op eerdere onderzoeksresultaten (verhoogt de
kwaliteit van de onderzoeksresultaten);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1458

2

–

de burger, het bedrijfsleven en de maatschappelijke actoren te
betrekken (en daarmee grotere transparantie van het onderzoeksproces en duurzame innovatieresultaten te bereiken, doordat de behoeften, belangen en waarden van de samenleving zijn meegenomen).

Op grond hiervan komt de Commissie met aanbevelingen voor maatregelen te nemen door de lidstaten, die zich richten op:
1) open toegang tot wetenschappelijke publicaties,
2) toezicht op de onderzoeksfinancierende instellingen en de academische instellingen die overheidsfinanciering krijgen,
3) overheidsbeleid over open toegang tot de resultaten van publiek
gefinancierd onderzoek,
4) ondersteuning van bewaring en hergebruik van wetenschappelijke
informatie,
5) e-infrastructuren,
6) ondersteuning van de synergiën tussen e-infrastructuren op
Europees en mondiaal niveau,
7) dialoog met alle belanghebbende partijen op nationaal, Europees en
internationaal niveau,
8) aanwijzen van een nationaal coördinator voor de uitvoering van de in
de aanbeveling vermelde maatregelen.
3. Wat is de Nederlandse grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheidsvaststelling, subsidiariteit en proportionaliteit van
deze mededeling en de eventueel daarin aangekondigde concrete
wet- en regelgeving? Hoe schat Nederland de financiële gevolgen
in, alsmede de gevolgen op het gebied van regeldruk en administratieve lasten?
Op basis van de uitkomsten van een consultatietraject over de toegang tot
en bewaring van wetenschappelijke informatie heeft de Commissie de
Mededeling en Aanbeveling gepubliceerd. Op grond van artikel 180,
onder c VWEU kan de EU actie ondernemen ter verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie van de Unie. Hierbij vult de EU de
activiteiten van de lidstaten aan.
Ten aanzien van het onderzoeksbeleid kent de Commissie een gedeelde
verantwoordelijkheid met de lidstaten. Een gezamenlijke aanpak om focus
en bundeling van krachten binnen Europa te realiseren, versnippering van
inspanningen te voorkomen en grensoverschrijdende samenwerking op
het terrein van open toegang tot wetenschappelijke informatie te
stimuleren biedt meerwaarde. Nederland beoordeelt de subsidiariteit dan
ook positief.
De sterkere coördinatiemiddelen waar de Commissie de bevoegdheid toe
heeft kan de wet- en regeldruk vergroten. Op basis van de uitkomsten van
de consultatie heeft de Commissie echter vooralsnog deze zogenoemde
legislatieve benadering nog niet willen toepassen op het terrein van open
toegang tot publiek gefinancierd wetenschappelijk onderzoek. Nederland
beoordeelt de proportionaliteit dan ook in beginsel positief.
In 2012 en 2013 trekt de Commissie € 45 miljoen uit voor de toegang tot
en bewaring van wetenschappelijke informatie. Nederland is van mening
dat dit bedrag moet passen binnen een sobere begroting in zowel 2012 als
2013. Over de begroting 2013 wordt op dit moment nog onderhandeld. De
financiële middelen na 2013 zullen worden gevonden binnen het Horizon
2020 programma. (zie TK 22 112 nr. 1310)
Het programma voor Horizon 2020 maakt voor wat betreft de financiële
aspecten integraal onderdeel uit van de onderhandelingen over het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1458

3

Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2014–2020. Nederland hecht eraan dat
besprekingen over het programma voor Horizon 2020 niet vooruitlopen
op de integrale besluitvorming betreffende het MFK. De beleidsmatige
inzet van Nederland bij de vormgeving van het programma zal ondersteunend moeten zijn aan de Nederlandse inzet in de MFK-onderhandelingen, te weten een substantiële vermindering van de Nederlandse
afdrachten aan de EU en een hervormde begroting die is toegespitst op
de prioriteiten van dit decennium. Binnen dit kader blijft vanzelfsprekend
de ruimte bestaan om op de inhoud actief in te spelen op het verloop van
de onderhandelingen.
Vooralsnog hebben deze mededeling en aanbeveling geen nationale
financiële gevolgen. Eventuele nationale financiële gevolgen dienen te
worden ingepast op de begroting van de beleidsverantwoordelijke
departementen conform de gangbare regels van budgetdiscipline.
Nederland is er alert op dat het nieuw op te zetten coördinatie- en
monitoringssysteem niet leidt tot extra administratieve lastendruk.
4. Nederlandse positie over de mededeling
In deze mededeling geeft de Europese Commissie een goed overzicht van
de ontwikkelingen sinds 2007. Zij geeft aan op welke gebieden de
lidstaten en de Commissie zelf verdere actie dienen te ondernemen.
Daarmee kunnen de vruchten geplukt worden van een verbeterde toegang
tot publicaties en (zo mogelijk) de bijbehorende data. Dat zal zowel tot de
ontwikkeling van excellente wetenschap als tot het versnellen van
innovatie kunnen leiden.
In de aanbeveling geeft de Europese Commissie per terrein aan welke
specifieke acties de lidstaten zouden moeten nemen met betrekking tot
verbetering van de toegang tot en de bewaring van wetenschappelijke
informatie.
Nederland onderschrijft het grote belang van een betere toegang tot
wetenschappelijke informatie en heeft daarvan al blijk gegeven in zijn
standpunt over de vorige mededeling uit 2009, dat positief was mits
rekening werd gehouden met de belangen van het bedrijfsleven (zie TK
22 112 nr. 848). De Commissie beschouwt de European Research Area
(ERA) in eerste instantie als gericht op het publieke onderzoeksstelsel en
daarbij zou de betrokkenheid van het bedrijfsleven niet direct nodig zijn.
Het bedrijfsleven heeft middels Business Europe en inbreng naar
nationale instellingen echter sterke opvattingen over de invulling van de
ERA, met name op het gebied van Open Access, al was het alleen al
vanwege het grote belang van publiek-private samenwerking.
Horizon 2020 en open toegang publiceren
Evenals de Commissie is Nederland van mening dat open toegang tot de
laatste wetenschappelijke publicaties en onderliggende data van het
grootste belang is voor zowel de versnelling van innovatie, als de
bevordering van wetenschappelijke samenwerking zonder overbodige
duplicatie van onderzoek als ook voor het betrekken van burgers en de
maatschappij bij onderzoek (transparantie van het onderzoeksproces).
Daarom kan Nederland zich vinden in het voorgestelde principe dat vanaf
2014 de publicaties die het resultaat zijn van onderzoekprojecten in het
kader van Horizon 2020 open toegankelijk zullen zijn, hetzij direct of na
een bepaalde periode van embargo. Nederland steunt hierbij het streven
van de Europese Commissie om de mogelijkheid tot vergoeding van de
kosten van onder open access publiceren te continueren. Wel plaatst
Nederland hierbij opnieuw de kanttekening dat onder open access
publiceren niet ten koste mag gaan van de samenwerking met bedrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1458

4

en dat bij publiek-private samenwerking de belangen van betrokken
partijen gerespecteerd moeten worden. Daarom zouden consortia van
publieke en private partijen zelf afspraken moeten maken wanneer de
onderzoeksdata vrij toegankelijk worden, zoals ook door de Commissie
wordt voorgesteld in deze mededeling. Dit dient niet alleen de fase te
betreffen waarin de data worden verzameld en opgesteld, maar ook de
vervolgfase waarin van de onderzoeksdata gebruik gemaakt kan worden.
Nederland zal nauwlettend volgen of de Commissie het bovenstaande
voorstel ook t.a.v. het open access beleid in de Mededeling over Horizon
2020 van toepassing zal verklaren. In Horizon 2020 staat immers dat t.a.v.
de toegang tot onderzoeksdata/results de Commissie in de subsidieovereenkomst (Grant Agreement) de voorwaarden hiervoor zelf kan
bepalen. Hieruit zou volgen dat de Commissie het maken van afspraken
hierover in Horizon 2020 niet aan de partijen zelf wil overlaten.
Nederland steunt eveneens de ambitie van de Europese Commissie om
na te streven dat in 2016 60% van alle in de EU publiek gefinancierde
wetenschappelijke artikelen open toegankelijk gepubliceerd zal worden.
De aan de lidstaten voorgestelde maatregelen
Aanbeveling 1, open toegang tot wetenschappelijke publicaties, richt zich
op:
– een helder beleid bepalen voor de bevordering van open toegang tot
wetenschappelijke publicaties die het resultaat zijn van publiek gefinancierd onderzoek. Dit beleid moet voorzien in a) concrete doelstellingen en
indicatoren om de vooruitgang te meten, b) uitvoeringsplannen bevatten
met toewijzing van verantwoordelijkheden en c) daaraan gekoppeld een
financiële planning.
Waarborgen dat als gevolg van dat beleid:
– zo spoedig mogelijk open toegang verleend wordt tot publicaties die
het resultaat zijn van publiek gefinancierd onderzoek; bij voorkeur
onmiddellijk en in ieder geval niet later dan 6 maanden na publicatiedatum en 12 maanden voor de sociale wetenschappen;
– licentiesystemen ontwikkeld worden die op evenwichtige wijze
bijdragen aan dit beleid, maar wel in overeenstemming zijn met de
vigerende auteursrechtwetgeving, daarbij de onderzoekers aanmoedigend hun auteursrecht te behouden en hun uitgevers licenties te
verlenen;
– het academisch loopbaanstelsel onderzoekers gaat belonen die
deelnemen aan een cultuur van uitwisseling van de resultaten van hun
onderzoek en open toegang bieden tot hun onderzoeksdata en
publicaties;
– het MKB en zelfstandige onderzoekers zo breed en goedkoop mogelijk
toegang krijgen tot de wetenschappelijke publicaties en onderliggende
data van onderzoek, dat uit publieke middelen wordt gefinancierd.
Met betrekking tot de meeste van deze voorgestelde maatregelen voeren
de Nederlandse instellingen voor hoger onderwijs en onderzoek al
geruime tijd, zowel apart als gezamenlijk, beleid om voortgang te boeken
op het terrein van het bieden van open en duurzame toegang tot
wetenschappelijke publicaties en data en bevinden zich daarmee in de
voorhoede van Europa. De Nederlandse overheid steunt dit beleid van de
instellingen en ziet mede daarom op dit moment geen aanleiding om zelf
specifiek beleid op dit onderwerp te initiëren.
Met name NWO, maar inmiddels ook de KNAW, voeren specifiek beleid
ter bevordering van open toegang en duurzame opslag van publicaties en
data en zijn ook bereid hierin te investeren.
Met betrekking tot de laatste drie genoemde maatregelen ziet Nederland
problemen in de uitvoering. Een academisch loopbaanstelsel dat
onderzoekers beloont die deelnemen aan een cultuur van uitwisseling van
onderzoeksresultaten is nog niet in zicht. Nederland ziet de noodzaak,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1458

5

maar ziet niet direct mogelijkheden voor de overheid om dit tot stand te
brengen, maar is wel bereid hierover met de universiteiten in gesprek te
treden. Het publiek voorlichten over de huidige contracten tussen de
hoger onderwijsinstellingen en de wetenschappelijke uitgevers ziet
Nederland niet als een taak van de overheid, maar van de instellingen die
zelf gezamenlijk deze contracten afsluiten. Nederland staat positief
tegenover de aanbeveling om het MKB en zelfstandige onderzoekers zo
breed en goedkoop mogelijk toegang te verlenen tot de laatste wetenschappelijke publicaties plus de onderliggende data. Deze aanbeveling
zou uitgebreid dienen te worden met de doelgroep van onderzoeksinstellingen in ontwikkelingslanden. Nederland kan in de Raad aangeven dat
hiermee ook de doelen van de Nederlandse en EU ontwikkelingssamenwerking, en wel met name de Millennium Ontwikkelingsdoelen, worden
bevorderd.
De wijze waarop de toegang voor het MKB geregeld moet worden – of:
vorm gegeven kan worden – verdient hierbij wel nadere aandacht,
aangezien bij het MKB naar verwachting in een aantal gevallen geen
behoefte zal bestaan aan rechtstreekse toegang tot publicaties en / of
onderzoeksdata.
Zo heeft een recent experiment met start ups in de biomedische sector tot
uitkomst gehad, dat deze sector ook via een omwegroute (universiteit)
toch toegang kan krijgen tot de bedoelde gegevens.
Aanbeveling 2, toezicht op de onderzoeksfinancierende instellingen en de
academische instellingen die overheidsfinanciering krijgen, richt zich op:
– institutioneel beleid vaststellen voor open toegang tot wetenschappelijke publicaties en dit vastleggen in uitvoeringsplannen;
– de benodigde financiering beschikbaar stellen voor open toegang,
waarbij ook voorzien wordt in verschillende verspreidingskanalen (tot
en met eventueel digitale infrastructuren) en nieuwe, experimentele,
communicatiemethoden tussen wetenschappers;
– het systeem van werving en beoordeling van onderzoekers zo
aanpassen dat meedoen aan de vrije uitwisseling van onderzoeksresultaten beloond wordt;
– onderzoekers bijscholen over hoe om te gaan met open toegang en de
waarborging van hun IPR in het bijzonder;
– in onderhandeling treden met de uitgevers over nieuwe uitgeefmodellen;
– zorgen voor goede identificatie tools; voorbeeld van een belangrijke
identificatie tool is de «persistent identifier». Dit is een permanent en
uniek label aan een digitaal object (tekstdocument, audiovisueel
bestand, databestand, etc.), dat losstaat van de bewaarlocatie. Het
unieke label wordt op een afgesproken plaats geregistreerd. Zo zorgt
het unieke label ervoor dat het object altijd teruggevonden kan worden
op het internet, ook als de naam van het object of de bewaarplaats
verandert. Hiermee is een object altijd en overal eenduidig refereer- en
vindbaar.
Nederland kan hier op dit moment slechts in beperkte mate toezicht op
houden gelet op de bij wet aan de instellingen toegekende autonomie.
Aanbeveling 3, overheidsbeleid over open toegang tot de resultaten van
publiek gefinancierd onderzoek, betreft:
– concrete doelen en indicatoren formuleren;
– uitvoeringsplannen waarin verantwoordelijkheden worden belegd;
– een financiële planning;
– opleidingen voor nieuwe beroepsprofielen op het gebied van
gegevensverwerkingstechnologieën bevorderen en/of implementeren
Nederland staat hier in principe positief tegenover, maar zal zelf hierover
voorlopig geen beleid vastleggen vanwege de financiële consequenties
die dat zou hebben voor de rijksbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1458

6

Aanbeveling 4 beveelt aan om bewaring en hergebruik van wetenschappelijke informatie te ondersteunen door beleid hiervoor te bepalen en de
juiste voorwaarden te scheppen en te financieren, zodat onderzoeksresultaten ook op de lange termijn nog toegankelijk zullen zijn.
Nederland ziet de noodzaak en steunt de inspanningen van de instellingen
op dit terrein waar mogelijk, maar zal ook met betrekking tot deze
aanbeveling zelf geen beleid voeren vanwege de financiële consequenties.
Aanbeveling 5 betreft de ondersteuning van de ontwikkeling van
e-infrastructuren voor de verspreiding van wetenschappelijke informatie,
zowel nationaal als internationaal. Nederland zet zich zowel nationaal als
internationaal in voor de ontwikkeling van e-infrastructuren voor de
verspreiding van wetenschappelijke informatie. Goede voorbeelden
hiervan zijn het Nederlandse Parelsnoerproject (biobanken, een
datacentrum van de acht Universitair Medische Centra), het 3
TU-datacentrum (van de bibliotheken van de drie Technische Universiteiten) en Europese data-infrastructuren zoals SHARE (Survey of Health,
Ageing and Retirement).
Voor aanbevelingen 6 en 7 geldt dat de Nederlandse onderwijs- en
onderzoekinstellingen verenigd in SURF en DANS zich hier wereldwijd vol
voor inzetten. Aanbeveling zes vraagt de synergieën tussen
e-infrastructuren op Europees en mondiaal niveau te ondersteunen door
actief bij te dragen aan de interoperabiliteit en om de grensoverschrijdende samenwerking te ondersteunen die gericht is op het gebruik en de
ontwikkeling van ICT-infrastructuren voor hoger onderwijs en onderzoek.
De zevende aanbeveling vraagt om een dialoog met alle belanghebbende
partijen op nationaal, Europees en internationaal niveau over:
– het koppelen van publicaties aan onderliggende data;
– ontwikkelen van nieuwe publicatiemodellen met de uitgevers;
– ontwikkelen van nieuwe onderzoeks- en bibliometrische indicatoren;
– nieuwe beloningssystemen;
– bevorderen van en implementatie van open toegang op internationaal
niveau in samenwerkingsprojecten.
De Commissie beveelt ook aan om een nationaal coördinator aan te
wijzen voor de uitvoering van de in de aanbeveling vermelde maatregelen, die ook fungeert als aanspreekpunt voor de Europese Commissie
en die ook verslag legt van de follow-up van deze aanbeveling. Nederland
staat positief tegenover het aanwijzen van een nationaal coördinator voor
de uitvoering van de in de aanbeveling vermelde maatregelen. In
Nederland houden diverse organisaties zoals NWO, KNAW/DANS en
SURF zich bezig met het bevorderen van open toegang en duurzame
opslag van wetenschappelijke publicaties en data. Op een later tijdstip kan
bepaald worden hoe en waar de rol van nationaal coördinator belegd zal
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1458

7