Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

27 859

Modernisering Gemeentelijke Basisadministratie
persoonsgegevens (GBA)

Nr. 145

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2020
Op 1 april 2019 heb ik u, mede namens de Minister voor Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, geïnformeerd over mijn plan van aanpak om – waar mogelijk –
onnodige sekseregistratie te beperken. Het kabinet ondersteunt
maatschappelijke partners, overheden en private partijen bij hun
inspanningen om onnodige sekseregistratie te beperken langs drie
sporen.
1. Het opstellen van een afwegingskader,
2. Het bevorderen van kennis en bewustwording,
3. Het uitvoeren van onderzoek en ontwikkelen van handreikingen.
Samen met de betrokken partijen zijn concrete acties in gang gezet die
bijdragen aan het beperken van onnodige sekseregistratie. Ik heb uw
Kamer toegezegd u nader te informeren over de voortgang. Met deze brief
doe ik deze toezegging gestand. Hieronder licht ik enkele ingezette acties
nader toe.
Afwegingskader
Ik heb opdracht gegeven voor het opstellen van een afwegingskader
onnodige sekseregistratie. Dit instrument biedt een handvat aan organisaties om te bepalen wanneer het opvragen en gebruiken van informatie
over geslacht een voldoende zwaarwegend doel dient om de nadelen
ervan te kunnen rechtvaardigen. Ook geeft het afwegingskader antwoord
op vragen zoals wanneer registratie van geslacht/sekse nodig en onnodig
is en wanneer het mogelijk is om registratie achterwege te laten. Tevens
wordt gekeken naar het toevoegen van derde opties en het facultatief
maken van m/v.

kst-27859-145
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 859, nr. 145

1

Daarnaast heb ik opdracht gegeven voor het ontwikkelen van een online
toolbox met handreikingen, goede voorbeelden en een gebruiksvriendelijke versie van het afwegingskader. Zowel bij het opstellen van het
afwegingskader als het ontwikkelen van de online toolbox zijn relevante
stakeholders en deskundigen uit onder meer bedrijfsleven, overheid en
belangenorganisaties betrokken. In het licht hiervan zijn een aantal
expertmeetings georganiseerd. De toolbox bevat diverse handreikingen
voor de sectoren bedrijfsleven, gemeenten en de rijksoverheid.
Het rapport Afwegingskader onnodige sekseregistratie is inmiddels door
de Universiteit Utrecht opgeleverd en de online toolbox onnodige
sekseregistratie door Atria/TNN.1 Deze instrumenten geven organisaties
een helder kader en houvast om in de praktijk aan de slag te gaan met het
terugdringen van onnodige registratie van geslacht.
Ik streef naar het verder vergroten van kennis en bewustwording over de
mogelijkheden om onnodige sekseregistratie te beperken, ook bij de
rijksoverheid. In verband hiermee is inmiddels een interdepartementale
werkgroep onnodige sekseregistratie ingesteld. De mogelijke vervolgstappen binnen de diverse departementen, op hun beleidsterreinen,
worden de komende periode geïnventariseerd. Onder meer wordt
gekeken of de overheid duidelijker kan zijn over welke informatie over
geslacht benodigd is voor welk doel, waarvoor het rapport van de
Universiteit Utrecht ook aandacht vraagt. Het afwegingskader en de
handreiking die zich richt op de rijksoverheid kunnen hierbij behulpzaam
zijn.
In het Rijkssollicitatieformulier op de carrièresite Werken voor Nederland
wordt sekse niet langer uitgevraagd. Deze aanpassing was technisch goed
te realiseren en maakt deel uit van een grotere aanpassing van wervingen selectietools. Het doel was om het proces efficiënter, transparanter en
eenduidiger te maken, voor zowel sollicitanten als vacaturehouders. Het
Ministerie van BZK heeft daarnaast andere ministeries aangespoord om
sekseregistratie in de eigen sollicitatieformulieren te beperken. Bij de
specifieke departementale formulieren is sekse nu meestal een facultatief
veld geworden.
Aanschrijfnaam
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
zoals toegezegd2 laten onderzoeken3 of burgers een extra mogelijkheid
kan worden geboden bij de keuze in de BRP voor de aanschrijfnaam,
namelijk dat ze willen worden aangeschreven zonder «de heer» of
«mevrouw.»
Vanuit juridisch oogpunt vereist dat een aanpassing van de Wet BRP en de
daaraan verbonden lagere regelgeving. Ook zullen autorisatiebesluiten
aangepast moeten worden, evenals het technisch ontwerp van de BRP.
Daarnaast moeten gebruikers van gegevens uit de BRP zelf ook technische
aanpassingen verrichten in hun interne systemen om de aanschrijfnaam
te kunnen ontvangen en te gebruiken in hun correspondentie met
burgers.

1

Het rapport Afwegingskader sekseregistratie is bijgevoegd aan deze brief. Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl. Via http://atria.nl/sekseregistratie/ kunt u de online toolbox onnodige
sekseregistratie inzien.
2
Kamerstuk 30 420, nr. 302 (brief Min OCW over onnodige sekseregistratie).
3
Het rapport van het onderzoek geslachtsregistraties is bijgevoegd aan deze brief.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 859, nr. 145

2

Het rapport beschrijft de uitkomsten van gesprekken met een aantal
BRP-gebruikers over de te verwachten kosten. Hieruit komt naar voren dat
deze kosten per gebruiker sterk uiteen zouden kunnen lopen. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wil dat nader laten
onderzoeken in samenhang met andere wijzigingen in het BRP-stelsel.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal uw
Kamer hierover in 2020 in de eerder toegezegde brief over de stand van
zaken van de ontwikkelagenda BRP4, waarin diverse wijzigingen worden
geprioriteerd en ingepland, nader informeren.
Geslachtsvermelding op identiteitskaarten en paspoorten
Naar aanleiding van de motie van de leden Den Boer en Bergkamp5 heeft
de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de
juridische, financiële en technische kansen en belemmeringen voor het
weglaten van de geslachtsvermelding op paspoorten en identiteitskaarten
laten onderzoeken.
Identiteitskaarten
Uit het onderzoek blijkt dat de praktische gevolgen van het weglaten van
het geslacht voor organisaties die de identiteitskaart gebruiken voor
identiteits-verificatie beperkt blijven. Bij de politie en de Koninklijke
Marechaussee zullen medewerkers bijvoorbeeld moeten worden
geïnstrueerd dat de nieuwste identiteitskaart geen geslacht meer bevat.
Ook moet Nederland andere lidstaten informeren over de aanpassingen
als het geslacht niet langer op de Nederlandse identiteitskaart wordt
opgenomen. De kosten voor het weglaten van de geslachtsvermelding op
de identiteitskaart volgen grotendeels uit de benodigde aanpassingen in
het aanvraag- en productieproces. Allereerst moet het ontwerp van het
document zelf en het productieproces aangepast worden. Daarnaast moet
het aanvraagproces zo aangepast worden dat niet langer het geslacht bij
een aanvraag meegestuurd wordt naar de producent. Nederland zou
overigens niet de eerste lidstaat zijn met een identiteitskaart zonder
geslachtsvermelding; op de Duitse identiteitskaart is geen geslacht
opgenomen.
Gezien de praktische en kostentechnische implicaties zoals hierboven
geschetst is de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voornemens het traject van het weglaten van het geslacht samen
met de eerstvolgende wijziging van het productieproces, die is voorzien in
2024/2025, ter hand te nemen. Deze wens kan zo op een efficiënte wijze
worden gerealiseerd. Dit geeft ook ruimte om de benodigde wijziging van
de Paspoortwet te realiseren.
Paspoorten
Ten aanzien van het paspoort volgt uit EU Verordening 2252/2004 dat
geslachtsvermelding op het paspoort verplicht is. In deze verordening is
de internationaal overeengekomen ICAO-richtlijn opgenomen, die het
geslacht als verplicht gegeven bevat. Het Nederlandse paspoort moet aan
deze eis voldoen om de functie van het paspoort als reisdocument voor
internationale reizen te borgen.

4

Kamerstuk 27 859, nr. 143 (Modernisering Gemeentelijke Basisadministratie persoonsgegevens
(GBA)).
5
Kamerstuk 25 764, nr. 115

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 859, nr. 145

3

Naar aanleiding van de Kamervragen «»Geen M of V, maar X: voor het
eerst paspoort veranderd in genderneutraal» van 22 januari 2019 is de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gevraagd
hoe deze aankijkt tegen Malta en Nieuw-Zeeland waar een paspoort met
een X verkregen kan worden. Inmiddels is er contact geweest met deze
landen en uitgezocht hoe deze procedures werken. Zowel in NieuwZeeland als in Malta is het mogelijk om bij een paspoortaanvraag aan te
geven een X als geslachtsregistratie te willen.
In beide landen dient, los van de aanvraag, een verklaring van de persoon
zelf overlegd te worden waarin staat dat het geslacht van de persoon
genderneutraal is. Deze wijziging werkt niet door in de geboorteakte.
Deze methode (geen wijziging in geboorteakte, wel in paspoort) heeft als
nadeel dat er verschillende geslachten in verschillende systemen worden
opgenomen. Om de betrouwbaarheid van de gegevens op het document
te borgen en verwarring te voorkomen, wil de Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vasthouden aan het uitgangspunt dat de geboorteakte leidend is voor registratie in de BRP en op het
paspoort en identiteitskaart.
Genderneutrale registratie geboorteakte
Het vraagstuk van de registratie als genderneutraal en het in dat verband
wijzigen van de geboorteakte is nader onderzocht door de Minister voor
Rechtsbescherming. Bezien is de mogelijkheid van een wetswijziging tot
introductie van een derde wijze van vermelding van het geslacht, naast
«man» en «vrouw».
De jurisprudentie op dit vlak is nog sterk in ontwikkeling. Recent is
uitspraak gedaan door Rechtbank Limburg (beslissing van 28 mei 2018) en
door Rechtbank Noord-Nederland (beslissing van 24 juli 2019). In de
eerste uitspraak is beslist dat de geslachtsaanduiding van de betrokkene
gewijzigd diende te worden van «vrouw» in «geslacht is niet kunnen
worden vastgesteld». In de uitspraak zijn ook medische aspecten
betrokken. In de zaak die diende voor de Rechtbank Noord-Nederland
heeft de rechtbank beslist dat de geboorteakte van de betrokkene
vervangen diende te worden door een nieuwe geboorteakte met de
vermelding «geslacht is niet kunnen worden vastgesteld» en heeft zij
daarbij overwogen dat de genderbeleving van de betrokkene daarvoor
voldoende grondslag bood.
Dat laatste is recent bevestigd in een uitspraak van 10 februari 2020 door
de Rechtbank Midden-Nederland.
Gelet op het feit dat de jurisprudentie nog geen eenvormig beeld laat zien,
meent de Minister voor Rechtsbescherming dat het wenselijk is de nadere
ontwikkelingen af te wachten, alvorens tot eventuele wetswijziging over te
gaan. Van eventuele ontwikkelingen zal verslag worden gedaan in het
kader van de voortgangsrapportage wetgevingsprogramma modernisering familierecht.
Vanwege de toezegging aan de Eerste Kamer om hen op de hoogte te
houden van de ontwikkelingen rondom het tegengaan van onnodige
geslachtsregistratie, zal ik eveneens een brief (met gelijkluidende inhoud)
naar de Eerste Kamer versturen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 859, nr. 145

4