Uit Balans

Een onderzoek naar de kwaliteit van de taakuitvoering
in zes locaties binnen het Gevangeniswezen

Uit Balans

Voorwoord

3

Samenvatting

5

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.4.1

Inleiding
Aanleiding
Afbakening – de drie risicovolle thema’s
Onderzoeksmethode
Risico’s worden werkelijkheid
Leeswijzer

9
9
10
11
12
14

2

De personele bezetting

15

3

Borging interne veiligheid

21

4

Omgang met gedetineerden

27

I
II
III

Bijlagen
Overzicht documenten PI’s
Overzicht functiegroepen interviews
Afkortingen

30
32
33

2

Uit Balans

Het gevangeniswezen kreeg de afgelopen jaren te maken met een afnemende
capaciteitsbehoefte en de opdracht om fors te bezuinigen. De maatregelen die hier
uit voortvloeiden leidden tot een versobering van de penitentiaire regimes, de
intensivering van het meerpersoonscelgebruik, een ingekort dagprogramma en een
neerwaartse aanpassing van de personeelsformatie. Deze maatregelen werden
zowel intern als extern met gemengde reacties ontvangen. De aandacht van de
media voor het gevangeniswezen nam in negatieve zin toe en ook de bonden lieten
van zich horen. Eerdere onderzoeken van de Inspectie JenV wezen uit dat het
gevangeniswezen onder druk stond. Deze informatie, in combinatie met de risico’s
die uit de piketmeldingen naar voren kwamen, was voor de Inspectie aanleiding om
de kwaliteit van de taakuitvoering in het gevangeniswezen te onderzoeken op drie
risicogebieden: de personele bezetting, het borgen van de interne veiligheid en de
omgang met gedetineerden.
In het najaar van 2017 bezoekt de Inspectie een zestal penitentiaire inrichtingen.
Tijdens deze bezoeken treft zij overal betrokken en ervaren medewerkers aan die
bereid zijn uitleg te geven over hun werkzaamheden en hun verhaal te delen. De
interviews geven een duidelijk beeld over het gevangeniswezen, maar soms ook
over de wanhoop van het personeel dat zijn vak goed wil uitoefenen, maar daar niet
meer altijd de tijd en handvaten voor heeft.
Het werken in het gevangeniswezen vergt veel van de medewerkers. Ze hebben de
opdracht om de maatschappij te beveiligen tegen mensen die een bedreiging
vormen, daarnaast proberen ze de gedetineerden zover te krijgen dat ze zich aan
regels en normen houden en resocialiseren. Tijdens die werkzaamheden kunnen de
medewerkers worden geconfronteerd met agressie. Het is dan ook van belang dat er
voortdurend aandacht is voor de interne veiligheid in de inrichtingen. Door de
hierboven beschreven veranderingen in de personele bezetting zijn de interne
veiligheid maar ook de omgang met gedetineerden onder druk komen te staan.
Alhoewel dit onderzoek zich beperkt tot zes inrichtingen van het gevangeniswezen,
heeft de Inspectie gerede zorg dat de geschetste risico’s ook een rol spelen in
andere locaties binnen het gevangeniswezen.
Ik ben blij om te constateren dat er inmiddels verschillende initiatieven zijn
opgestart om deze risico’s aan te pakken. Zo is DJI een grote wervingscampagne
gestart om meer personeel aan te trekken, ook heeft DJI een convenant afgesloten
met de bonden en de COR. Een aantal bezochte PI’s heeft na de bezoeken van mijn

3

inho
udso
pgav

Uit Balans

Inspectie al plannen gemaakt of wijzigingen aangebracht met betrekking tot de door
de Inspectie aangegeven risico’s voordat het rapport is uitgebracht. De Inspectie
juicht deze ontwikkelingen toe. Het is van groot belang dat er perspectief geboden
wordt voor met name de medewerkers in het gevangeniswezen. Juist gegeven het
feit dat de complexiteit van het werk toeneemt door toename van agressie en/of
toenemende ongevoeligheid bij gedetineerden voor gedragsbeïnvloeding, is het
wezenlijk dat er geïnvesteerd wordt in risicoreductie.
J.G. Bos
Hoofd Inspectie Justitie en Veiligheid

4

inho
udso
pgav

Uit Balans

De laatste jaren is het gevangeniswezen ingrijpend veranderd als gevolg van
bezuinigingen en een afnemende behoefte aan capaciteit. Dit heeft geleid tot onder
andere de sluiting van penitentiaire inrichtingen (PI’s) met daardoor een gestage
uitstroom en overplaatsing van medewerkers. Daarnaast is er sprake van
versobering van de penitentiaire regimes, een ingekort dagprogramma en een
neerwaartse aanpassing van de personeelsformatie. Op basis van onder andere de
bevindingen uit eerder onderzoek 1 ziet de Inspectie JenV aanleiding om nader
onderzoek te doen in zes PI’s naar de kwaliteit van de taakuitvoering van het
gevangeniswezen, gericht op drie risicovolle thema’s: de personele bezetting, het
borgen van de interne veiligheid en de omgang met gedetineerden.
Onderzoeksopzet
De centrale onderzoeksvraag van de Inspectie JenV in het kader van dit onderzoek
luidt:
‘Hoe is het in de zes onderzochte PI’s gesteld met de risicovolle thema’s
personeelsbezetting, borging van de interne veiligheid en omgang met
gedetineerden? En wat betekent dit voor de kwaliteit van de taakuitvoering in het
gevangeniswezen?’
Om de onderzoeksvragen te beantwoorden hebben de inspecties bij alle
onderzochte PI’s documentatie opgevraagd en bestudeerd, interviews afgenomen en
een schouw uitgevoerd. Na het rapporteren van de bevindingen op themaniveau zijn
de rode draden ter validering voorgelegd aan de directies van de PI’s en DJI.
Conclusies en aanbevelingen
Hieronder volgen de algemene conclusies waarbij de Inspectie vijf aanbevelingen
heeft geformuleerd.
De kwaliteit van de taakuitvoering in de PI’s is onder de maat
De Inspectie JenV is van oordeel dat de kwaliteit van de taakuitvoering in het
gevangeniswezen in de meerderheid van de onderzochte inrichtingen op dit moment
onder de maat is. Voor een verantwoorde taakuitvoering dienen een aantal
randvoorwaarden op orde te zijn, te weten de kwantiteit en kwaliteit van het
personeel, de interne veiligheid en de omgang met gedetineerden.

1

Zie het rapport van de Inspectie JenV ‘Risico’s implementatie Masterplan DJI’, april 2016.

5

inho
udso
pgav

Uit Balans

Het voor de personeelsroosters gehanteerde normenkader blijkt in de praktijk
onvoldoende toereikend voor het verrichten van de meest wezenlijke taken. Zo
geeft het merendeel van het personeel aan voortdurend tijdgebrek te ervaren. Tijd
die, bij aanvang van de detentie, nodig is om vast te kunnen stellen ‘wat voor vlees
men in de kuip heeft’ en tijd die door middel van het onderhouden van contact en
mentorgesprekken nodig is om te monitoren hoe het detentietraject verloopt. Op
basis van dat contact kunnen medewerkers vroegtijdig gedragingen herkennen die
een signaal kunnen zijn voor een mogelijke escalatie of andere onveilige situaties.
De Inspectie heeft ook tijdens de bezoeken aan de inrichtingen geconstateerd dat
de medewerkers te weinig tijd hebben om werkzaamheden zoals celinspecties,
rapportage en deelname aan het Multi Disciplinair Overleg (MDO) voldoende uit te
voeren.
Daarnaast is vanwege capaciteitstekorten en krapte in het rooster vaak onvoldoende
capaciteit om controles en celinspecties uit te voeren om de invoer van contrabande
te bestrijden, waardoor het personeel het gevoel heeft alsmaar achter de feiten aan
te lopen. Contrabande is volgens de respondenten dan ook onverminderd in de
inrichtingen aanwezig, met name de aanwezigheid van (steeds meer) mobiele
telefoons in de PI’s is een punt van zorg. De mobiele telefoons die de medewerkers
opsporen, hebben de grootte van een duim. Dit maakt het makkelijker om ze in te
voeren en moeilijker om ze op te sporen. Het ontbreekt de PI’s bovendien aan de
meest moderne technologische mogelijkheden om er voor te zorgen dat
contrabande kan worden opgespoord, terwijl een investering in deze technologische
middelen de medewerkers op dit punt nieuw perspectief zou kunnen bieden.
In het algemeen ervaren medewerkers ook meer agressie van gedetineerden en is
er een objectiveerbare toename van het aantal incidenten.
Het ontbreken van voldoende toezicht op de gedetineerdenpopulatie ten gevolge
van personeelstekorten ondermijnt de interne veiligheid. Het feit dat PIW’ers vrijwel
dagelijks vanwege ‘onvoorziene’ taken hun collega alleen moeten laten op een
afdeling met gedetineerden is niet wenselijk en onveilig.
De veranderende doelgroep versterkt de onveiligheid
Naast de hierboven beschreven onveiligheid ten gevolge van personele tekorten
huisvesten PI’s de laatste jaren meer en meer een veranderende doelgroep die het
gevoel van onveiligheid vergroot. Personeelsleden geven aan dat er een toename is
van een (verbaal) agressievere doelgroep die ongevoelig lijkt voor grenzen.
Daarnaast is er steeds meer sprake van een doelgroep met multi-problematiek.
Voor deze doelgroep is regelmatig op korte termijn geen plaats in de PPC’s
waardoor ze langer op reguliere afdelingen moeten verblijven.
In dezelfde periode waarin de psychiatrische problematiek bij de doelgroep is
toegenomen, is de personele bezetting afgenomen. Het vergt van medewerkers van
PI’s steeds meer inspanning om met deze doelgroep om te gaan. Medewerkers zijn
onvoldoende toegerust om deze problematiek te hanteren omdat er, ook vanwege
de personeelsbezetting, nauwelijks bijscholing plaatsvindt. Vanwege een krappe
bezetting laten medewerkers regelmatig de geplande personeelstrainingen schieten.
Trainingen die ze dienen te volgen mede met het oog op het op peil houden van hun
professioneel handelen.
Het gevangeniswezen voerde recent een belangrijke beleidskeuze in, namelijk de
versterking van de zelfredzaamheid van gedetineerden. Een onderdeel hiervan is

6

inho
udso
pgav

Uit Balans

het zelfstandig verplaatsen van gedetineerden door de inrichting. De
randvoorwaarden voor deze beleidskeuze zijn echter nog niet volledig op orde.
Immers, dit vereist een personeelsformatie op volle sterkte, ondersteund door
technische voorzieningen die dit proces in goede banen leiden. Daarnaast is het van
belang de doelgroep goed in beeld te hebben, inclusief de mate van vrijheid die elke
gedetineerde aan kan. In de praktijk blijkt dat gedetineerden niet altijd in het zicht
van personeel zijn. Soms bevinden ze zich niet op de plek waar ze verondersteld
worden te zijn. Op die manier hebben gedetineerden de gelegenheid om buiten het
zicht van de medewerkers onwenselijke activiteiten te verrichten, zoals handelen in
contrabande en bedreigen van medegedetineerden en medewerkers.
De technische voorzieningen om gedetineerden op een gecontroleerde manier te
laten bewegen binnen een inrichting zijn nog onvoldoende gerealiseerd.
Alhoewel het zelfstandig verplaatsen van gedetineerden door de inrichting een
bijdrage kan leveren aan de zelfredzaamheid van gedetineerden en het uit het zicht
zijn van de gedetineerden niet altijd een veiligheidsrisico oplevert, vergroot de
uitvoering van het beleid op dit moment in vier van de zes inrichtingen het gevoel
van onveiligheid van executieve en niet-executieve medewerkers.
Op de korte termijn leiden deze conclusies tot de volgende constatering:
Binnen organisaties worden ernstige incidenten voorkomen door een systeem van
‘checks and balances’. Voor het gevangeniswezen zitten deze ‘checks and balances’
in begrippen als beheersbare risico’s, relationele veiligheid en effectieve controle.
Als er meerdere ‘checks’ tegelijkertijd falen, ontstaan er risico’s voor personeel en
gedetineerden. Concreet betreffen de risico’s in de onderzochte inrichtingen:
personeelstekorten, weinig zicht op de gedetineerdenpopulatie, multiproblematiek
bij individuele gedetineerden, weinig contactbeveiliging en te weinig tijd om
veiligheidsmaatregelen uit te voeren. Inmiddels heeft DJI verschillende initiatieven
opgestart om deze risico’s aan te pakken. Zo is DJI een grote wervingscampagne
gestart om meer personeel aan te trekken, is het project Vakmanschap om het
personeel te ontwikkelen van start gegaan en daarnaast heeft DJI een convenant
afgesloten met de bonden en de COR over behoud van werkgelegenheid,
werkdrukverlichting en vergroting van de veiligheid. Een aantal bezochte PI’s heeft
na de bezoeken van de Inspectie ook zelf plannen gemaakt of wijzigingen
aangebracht met betrekking tot de door de Inspectie aangegeven risico’s. De
Inspectie ondersteunt deze ontwikkelingen van harte, maar ze bieden nog geen
oplossing voor alle door de Inspectie geschetste risico’s. Zo ontberen de geworven
medewerkers op korte termijn nog kennis en ervaring, kampt DJI met een relatief
hoog ziekteverzuim, is het normenkader nog altijd onvoldoende toereikend, komt
het project Vakmanschap traag op gang omdat de medewerkers moeilijk vrij kunnen
worden gemaakt en zijn de randvoorwaarden voor het project zelfredzaamheid niet
op orde. Om deze redenen concludeert de Inspectie in dit rapport dat in de bezochte
inrichtingen nog steeds in wisselende mate sprake is van de diverse
veiligheidsrisico’s. In sommige inrichtingen zijn ze meer aanwezig dan in andere
inrichtingen.
Risico’s voor de lange termijn
Ondanks de initiatieven ziet de Inspectie in het verlengde van deze conclusie voor
de lange termijn risico’s voor de effectiviteit van de tenuitvoerlegging van
gevangenisstraffen in deze PI’s en de gevolgen die dit heeft voor het terugdringen
van de recidive en het voorkomen van voortgezet crimineel handelen.

7

inho
udso
pgav

Uit Balans

Aanbevelingen
De maatregelen die DJI in gang heeft gezet, zijn een mooie aanzet tot verbetering
van de door de Inspectie gesignaleerde risico’s, maar er is meer nodig. Om deze
reden beveelt de Inspectie de volgende maatregelen aan om op onderdelen de
onveilige situaties tegen te gaan. De risico’s die de Inspectie heeft geïdentificeerd,
zijn niet alleen door de directies van de betreffende PI’s op te lossen, omdat
sommige risico’s buiten het bereik van hun mandaat vallen. Zij hebben hierbij
ondersteuning van DJI nodig conform de randvoorwaarde die bij de implementatie
van het Masterplan DJI is gesteld, namelijk dat de veiligheid van personeel en
gedetineerden niet onder druk komt te staan.
1.

2.

3.

4.
5.

6.

De Inspectie beveelt DJI aan op korte termijn personele maatregelen te nemen
om in de zes onderzochte inrichtingen de door de Inspectie gesignaleerde
risico’s te minimaliseren.
Op basis van de uitkomsten van de zes onderzochte inrichtingen heeft de
Inspectie gerede zorg dat de geschetste problematiek zich ook in de andere
inrichtingen van het gevangeniswezen voordoet. Om die reden beveelt de
Inspectie DJI aan om de overige inrichtingen op de risico’s ten aanzien van
personeel, veiligheid en omgang met gedetineerden te screenen.
De Inspectie beveelt DJI aan te zorgen voor een normeringsystematiek voor
personeelsinzet die op orde is en die periodiek wordt geëvalueerd en bijgesteld.
De Inspectie geeft DJI daarbij in overweging om de directies van de PI’s meer
mandaat te geven om locatie- en situatie specifieke aanpassingen door te
kunnen voeren.
De Inspectie beveelt DJI aan om versneld te investeren in training en scholing,
zodat de kwaliteit van de taakuitvoering geborgd is.
De Inspectie beveelt DJI aan, ambitieuzer en doelgerichter dan nu gebeurt, te
investeren in moderne technologie waarmee op innovatieve ‘state of the art’
wijze de invoer en bestrijding van contrabande kan worden tegengegaan.
De Inspectie beveelt DJI aan om met betrekking tot het beleid
‘zelfredzaamheid van gedetineerden’ differentiaties in de doelgroepen aan te
brengen en dit met (betere) randvoorwaarden te operationaliseren en de
uitvoeringspraktijk te controleren.

Monitoring
De Inspectie zal het opvolgen van de aanbevelingen monitoren door middel van het
doen van (on)aangekondigde inspectiebezoeken.

8

inho
udso
pgav

Uit Balans

1.1

Aanleiding

Het gevangeniswezen is de laatste jaren ingrijpend veranderd als gevolg van
bezuinigingen en een afnemende behoefte aan capaciteit. Een van de eerste
bezuinigingsmaatregelen betreft de implementatie van het Masterplan voor de
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) 2013-2018. 2 De veranderingen bestaan onder
andere uit een versobering van de penitentiaire regimes, de intensivering van het
meerpersoonscelgebruik (mpc-gebruik), een ingekort dagprogramma en daarmee
een neerwaartse aanpassing van de personeelsformatie. Op een aantal plaatsen
leidde dit tot de sluiting van penitentiaire inrichtingen (PI’s) én/of leegstand van
afdelingen. Als gevolg daarvan vindt er sinds 2013 een gestage uitstroom en
overplaatsing van medewerkers plaats.
In 2015 onderzoekt de Inspectie JenV de gevolgen van de implementatie van het
Masterplan op de als risicovol aangemerkte aspecten detentieklimaat,
agressiebeheersing en re-integratie. 3 De Inspectie JenV constateert in dit onderzoek
dat door een krappere personeelsbezetting concessies zijn gedaan aan de intensiteit
van het toezicht door penitentiaire inrichtingswerkers (PIW’ers) op de afdelingen.
Tevens constateert de Inspectie JenV dat ten aanzien van het verantwoord toezicht
op gedetineerdenbewegingen op zowel de afdelingen als bij de activiteiten, een
kritische grens is bereikt. ‘Nog meer toegeven aan het inkrimpen van de personele
inzet leidt tot meer risico’s voor de veiligheid van medewerkers en gedetineerden’,
zo is het oordeel van de Inspectie JenV.
In 2016 en begin 2017 komen via verschillende kanalen signalen naar voren dat de
effecten van de bezuinigingen pijnlijk voelbaar zijn. In de media verschijnen
berichten over het feit dat ‘gevangenissen niet langer veilig zouden zijn’ en dat ‘de
werkdruk te hoog is’ 4. De Centrale Ondernemingsraad (COR) van DJI schrijft een
brief aan de Hoofddirecteur van DJI en mede naar aanleiding van deze brief vindt er
op woensdag 19 april 2017 in de Tweede Kamer een plenair debat plaats over de

2

3
4

Het Masterplan 2013-2018 d.d. 19 juni 2013 beschrijft in de kern verschillende maatregelen die DJI
doorvoert om kostenreductie bij de tenuitvoerlegging van sancties en maatregelen te realiseren.
Zie het rapport van de Inspectie JenV ‘Risico’s implementatie Masterplan DJI’, april 2016.
Het ging onder andere over de volgende berichten: Gevangenispersoneel in gevaar door ziekteverzuim.
(de Stentor, 10 februari 2017), Gevangenissen niet langer veilig. (De Telegraaf, 31 maart 2017),
Personeel zucht onder werkdruk in gevangenissen. (Trouw, 19 april 2017) en Ex-gevangene doet boekje
open over smokkelgeheimen De Karelskamp. (Tubantia, 24 mei 2017).

9

inho
udso
pgav

Uit Balans

veiligheid van het gevangenispersoneel.5 Daarnaast geeft de staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie in een brief 6 aan de Tweede Kamer aan dat DJI heeft besloten
dat er op korte termijn in drie inrichtingen extra maatregelen nodig zijn om ook
daar de veiligheid van het personeel en de gedetineerden te kunnen waarborgen.
Ook vertegenwoordigers uit het veld (velddirecteuren, de Klankbordgroep van de
Commissies van Toezicht en de COR) voeren tijdens oriënterende gesprekken met
de Inspectie JenV aan dat de vele veranderingen waarmee de inrichtingen de
afgelopen jaren te maken hebben gehad, gevolgen hebben voor de kwaliteit van de
taakuitvoering binnen de inrichtingen.

1.2

Afbakening – de drie risicovolle thema’s

De uitvoering van het Masterplan vraagt, zoals DJI zelf schrijft, om goedkoper
werken zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit van de
tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen. Daarbij vormen veiligheid,
zelfredzaamheid, menswaardigheid en werken aan een verantwoorde terugkeer naar
de samenleving de kernbegrippen die in onderlinge balans het detentieklimaat
bepalen.
Op basis van de bevindingen uit het eerdere onderzoek van de Inspectie en de
signalen ziet de Inspectie JenV aanleiding om nader onderzoek te doen naar de
kwaliteit van de taakuitvoering van het gevangeniswezen, gericht op drie risicovolle
thema’s: de personele bezetting, het borgen van de interne veiligheid en de omgang
met gedetineerden. Deze thema’s sluiten aan bij de kernbegrippen die het
detentieklimaat bepalen. 7
De centrale onderzoeksvraag van de Inspectie JenV binnen dit onderzoek
luidt:
‘Hoe is het in zes onderzochte PI’s gesteld met de risicovolle thema’s personele
bezetting, borging van de interne veiligheid en omgang met gedetineerden? En
wat betekent dit voor de kwaliteit van de taakuitvoering in het
gevangeniswezen?’

De Inspectie JenV onderzoekt de kwaliteit van de uitvoering op basis van de
thema’s die in de centrale onderzoeksvraag worden benoemd.
1.
2.
3.

Is de wijze waarop de PI’s invulling geven aan de kwantitatieve en kwalitatieve
personeelsbezetting op orde?
Is de interne veiligheid voor medewerkers en gedetineerden binnen de PI’s
geborgd?
Is de omgang met gedetineerden in de PI’s in voldoende mate georganiseerd?

De beantwoording van deze deelvragen geeft in combinatie een antwoord op de
centrale onderzoeksvraag.

5
6
7

Brief COR Appel voor Veiligheid, d.d. 30 maart 2017, Kenmerk COR DJI 17/161.
Kamerstukken II 2016-2017, 24587, nr. 693.
Het kernbegrip ‘verantwoorde terugkeer naar de samenleving’ is in dit onderzoek buiten beschouwing
gelaten maar ook hierover heeft de Inspectie informatie opgehaald zonder dit specifiek te onderzoeken.
Dit wordt waar nodig benoemd.

10

inho
udso
pgav

Uit Balans

1.3

Onderzoeksmethode

Selectie inrichtingen
De Inspectie JenV koos er voor om 6 PI’s van de 24 PI’s in het kader van het
onderzoek te bezoeken. Bij de selectie van inrichtingen is rekening gehouden met
verschillende factoren, omdat de omstandigheden van een organisatie zoals
bijvoorbeeld regio, type gebouw en type gedetineerden van invloed kunnen zijn op
de kwaliteit van de taakuitvoering. 8 Ook keek de Inspectie welke inrichtingen in het
kader van eerdere inspectie-onderzoeken of in het kader van lopende onderzoeken
niet (recent) zijn bezocht of niet op de planning staan om te bezoeken en naar
welke inrichtingen te maken hebben gehad met sluiting van een locatie of
samenvoeging van personeel van reeds gesloten inrichtingen. Na weging van deze
factoren selecteerde de Inspectie JenV de volgende inrichtingen:
•
•
•
•
•
•

PI Arnhem
PI Krimpen a/d IJssel
PI Nieuwersluis
PI Sittard
JC Zaanstad
PI Zwolle

Documentstudie
De Inspectie JenV vroeg bij DJI en de geselecteerde PI’s diverse documenten op die
betrekking hebben op de drie risicovolle thema’s (onder andere beleidsstukken,
cijfers, survey’s, checklists). Voor een overzicht van de opgevraagde documenten bij
de geselecteerde inrichtingen wordt verwezen naar bijlage I.
Interviews
De Inspectie JenV hield per inrichting een dertiental interviews met medewerkers op
uitvoerend niveau (executieve medewerkers), medewerkers in de ondersteunende
(niet-executieve) diensten en met het management. Voor het uitnodigen van de
executieve medewerkers is door de Inspectie het dienstrooster van de dag van het
interview opgevraagd. De Inspectie maakte zelf een selectie van de medewerkers
die zij willen spreken. Voor een volledig overzicht wordt verwezen naar bijlage II.
Schouw
Om de informatie die de Inspectie JenV uit de interviews ophaalde van context te
voorzien, schouwde de Inspectie in alle inrichtingen in ieder geval de
verblijfsafdelingen, de visitatieafdeling en de arbeidszalen. Tijdens iedere schouw
sprak de Inspectie met 20 tot 25 medewerkers en gedetineerden. Deze
respondenten waren ter plekke aanwezig en zijn niet van te voren geselecteerd.
Terugkoppeling directie
De Inspectie startte ieder onderzoek in de afzonderlijke PI’s met een interview met
de directie gericht op de drie thema’s. De Inspectie vroeg de directies naar de stand
van zaken rondom de thema’s in hun inrichting. Na afloop van het inspectiebezoek
koppelde de Inspectie op hoofdlijnen de eerste indruk van de bevindingen aan de
directies terug.

8

Molleman, T (2013). Benchmarking in het gevangeniswezen. Een onderzoek naar het vergelijken en
verbeteren van prestaties.

11

inho
udso
pgav

Uit Balans

Analyse en validering resultaten
De Inspectie analyseerde de bevindingen en toetste en beschreef de patronen en de
rode draden themagewijs. Hierna valideerde de Inspectie de resultaten. In een
plenaire bijeenkomst in februari 2018 is het conceptrapport voor wederhoor
aangeboden en besproken met de (plaatsvervangend) vestigingsdirecteuren van de
zes bezochte PI’s. In dit overleg gaven de directeuren aan dat inmiddels op diverse
locaties maatregelen zijn getroffen ter verbetering van de door de Inspectie
geschetste risico’s.

1.4

Risico’s worden werkelijkheid

De Inspectie bezoekt in de periode september tot en met november de zes
geselecteerde inrichtingen. Na de analyse is in december gestart met de rapportage.
Bij de opstelling van de rapportage betrekt de Inspectie ook de hieronder
beschreven signalen.
Toename van meldingen van ernstige incidenten
De afgelopen jaren stijgt landelijk het aantal meldingen van incidenten binnen het
gevangeniswezen bij een teruglopend aantal gedetineerden.
Bij agressief gedrag van gedetineerden maken de medewerkers rapporten op
die de directie van de PI afhandelt door het al dan niet opleggen van straffen
en maatregelen aan de gedetineerden. Ernstige agressie meldt de directie van
de PI aan de Divisiedirectie conform de meldingsprocedure.9 Voor de zeer
ernstige incidenten, bijvoorbeeld indien medewerkers of gedetineerden letsel
oplopen waar medische behandeling voor nodig is, stelt de Divisiedirectie een
piketmelding op. Door middel van deze piketmeldingen stelt DJI de Minister en
ook de Inspectie JenV op de hoogte van incidenten.
9

De meldingen van agressie-gerelateerde incidenten zijn landelijk van 5 in 2015,
naar 10 in 2016 en naar 18 in 2017 significant gestegen. Deze toename van de
agressie gerelateerde piketmeldingen staat weergegeven in de onderstaande
grafiek.

9

In de meldingsprocedure is bepaald welk type melding aan wie dient plaats te vinden en op welke manier
(telefonisch en/of door het opstellen van een melding bijzonder voorval).

12

inho
udso
pgav

inho
udso
pgav

Uit Balans

Grafiek 1 Piketmeldingen

20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0

18

10
5

Agressie gerelateerde piketmeldingen
2015

2016

2017

Daarnaast heeft DJI in 2017 een medewerkerstevredenheidsonderzoek uitgevoerd.
Dit is voor DJI een instrument om te monitoren hoe het personeel de
werkomstandigheden ervaart. Op de onderwerpen verbale agressie en
intimidatie/bedreiging scoren de medewerkers hoger ten opzichte van 2015. Op het
onderdeel fysiek geweld scoort het personeel in vergelijking met 2015 iets lager.
DJI in de media
Op 11 september 2017 geeft de hoofddirecteur DJI een interview in het
televisieprogramma Nieuwsuur waarbij hij de politiek oproept om snel duidelijkheid
te geven over de toekomst van het gevangeniswezen. De hoofddirecteur geeft in dit
interview aan dat hij de veiligheid in het gevangeniswezen niet meer kan
garanderen omdat veel personeel, vanwege dreigende sluitingen van PI’s in de
toekomst, op zoek is naar een andere baan. Daarnaast verschijnen er verschillende
berichten in de media over de werkdruk en onveiligheid in de gevangenissen die
opnieuw leiden tot Kamervragen. 10
De FNV luidt de noodklok
De FNV heeft een onderzoek gedaan naar de werkdruk binnen DJI 11. Hieruit blijkt
dat het DJI-personeel vier keer zoveel werkdruk ervaart als de rest van Nederland.
Ruim de helft van de respondenten geeft aan dat de veiligheid afneemt door de
werkdruk. De resultaten van het onderzoek zijn gepresenteerd aan de leiding van
DJI, de Secretaris Generaal van het Ministerie van JenV en de Tweede
Kamercommissie van JenV.
Convenant DJI en de bonden
Op 28 november 2017 sluit DJI met de bonden en de Centrale Ondernemingsraad
een convenant waarin ze onder andere afspraken maken over behoud van
werkgelegenheid, werkdrukverlichting en vergroting van de veiligheid. Met

10

11

‘Antwoorden van de minister voor Rechtsbescherming op schriftelijke vragen van het lid Van Nispen (SP)
over cipiers die ziek van angst zouden zijn door onveilige situaties in de gevangenissen (ingezonden 7
november 2017). Kamerstukken II 2017–2018, Aanhangsel, nummer 537.’
Onderzoek werkdruk bij Dienst Justitiële Inrichtingen, ‘Op te veel plekken te weinig zicht’, september
2017.

13

Uit Balans

betrekking tot de werkdruk spreekt men af dat alle eerder overeen gekomen
normen en richtlijnen met betrekking tot de personele inzet van toepassing blijven
tot partijen nieuwe normen en richtlijnen afspreken. Deze nieuwe afspraken kunnen
pas gemaakt worden zodra een onderzoek dat DJI door de Universiteit Leiden laat
uitvoeren, is afgerond. 12
Gesprek FNV
Naar aanleiding van het onderzoek van de FNV en het afgesloten convenant spreekt
de Inspectie in december 2017 met een vijftal door de FNV geselecteerde leden van
de FNV en de bestuurder van de Sector Overheid FNV. Tijdens dit gesprek geven de
respondenten aan dat de risico’s met betrekking tot de personele bezetting, interne
veiligheid en de omgang met de gedetineerden nog onverminderd aanwezig zijn.
Ondanks dat de aanwezigen verheugd zijn dat er een convenant is gesloten, is men
ook bezorgd. Het is voor de respondenten onduidelijk wanneer DJI het
normenstelsel voor de personeelsbezetting aanpast omdat (nog) niet bekend is
wanneer het onderzoek hiernaar wordt afgerond. DJI moet de uitwerking en
uitvoering van het convenant naar mening van de respondenten snel ter hand
nemen.

1.4.1

Leeswijzer

In de volgende hoofdstukken beschrijft de Inspectie de bevindingen per thema.
Waar nodig zullen voorbeelden gegeven worden ter illustratie. In hoofdstuk 2
beschrijft de Inspectie de bevindingen over de personele bezetting, hoofdstuk 3
geeft de bevindingen over de borging van de veiligheid weer en in hoofdstuk 4
worden de bevindingen over de omgang met gedetineerden beschreven.
Tijdens de bezoeken aan de PI’s heeft de Inspectie JenV ook methodes en
activiteiten aangetroffen die de betreffende PI als oplossing voor een gesignaleerd
probleem heeft ingezet en deze als succesvol ervoer. Door deze te beschrijven als
good practice kunnen andere PI’s hier mogelijk een voordeel mee doen.
De Inspectie benoemt in dit rapport niet specifiek bij welk van de individuele
inrichtingen risico’s in meer en/of mindere mate spelen. Het doel van dit onderzoek
is om risico’s te identificeren en de PI’s die niet in deze ronde onderzocht zijn de
kans te geven om zich te spiegelen aan de genoemde bevindingen. De focus leggen
op een aantal inrichtingen door het noemen van de inrichtingen bij naam kan
daarnaast gevolgen hebben voor de interne veiligheid in de inrichting. De PI’s
worden daarom genummerd weergegeven daar waar nodig.
Een overzicht van de afkortingen is te vinden in bijlage III.

12

Dit onderzoek (uitgevoerd door de VU in samenwerking met Universiteit Leiden) gaat over de
psychosociale en criminogene factoren en neurobiologische kenmerken van mannelijke gedetineerden en
wordt in het voorjaar van 2018 opgeleverd.

14

inho
udso
pgav

Uit Balans

Door de genomen maatregelen in het gevangeniswezen staan verschillende interne
processen onder druk. Het goed verlopen van die processen is mede afhankelijk van
een kwantitatief en kwalitatief goede personeelsbezetting. Zo is het voor een veilig
leefklimaat van belang dat de bezetting van de executieve en niet-executieve
functies in alle penitentiaire inrichtingen op orde is. Naast het feit dat er in een PI
formatief voldoende medewerkers aanwezig zijn, is het ook relevant dat de
vastgestelde norm die aangeeft welke werkzaamheden die medewerkers dienen te
verrichten, volstaat. Ook is het van belang dat het personeel goed opgeleid en
toegerust is om hun werk te kunnen doen. Elementen als vakmanschap en
bejegening spelen hierbij een betekenisvolle rol. Alle vaardigheden dienen periodiek
onderhouden te worden.
In dit hoofdstuk onderzoekt de Inspectie of de wijze waarop de PI’s invulling geven
aan de kwantitatieve en kwalitatieve personeelsbezetting op orde is.
De kwantitatieve en kwalitatieve personeelsbezetting is niet op orde.
Alle onderzochte PI’s zetten in de executieve dienst vanwege een hoog aantal
vacatures, hoog ziekteverzuim en uitvoering van personeelsbeleid, zoals de
PAS-regeling, ingehuurde medewerkers in om de personele bezetting te
garanderen. Toch blijkt het regelmatig niet mogelijk om alle posten in de PI’s te
bezetten. Een bijkomend probleem is dat medewerkers niet vrijgesteld kunnen
worden om opleidingen en trainingen te volgen.
De extern ingehuurde medewerkers zijn onvoldoende allround opgeleid en
daardoor onvoldoende toegerust voor het vervullen van functies met direct
gedetineerden contact.
In de niet-executieve dienstvakken biedt tijdelijke inhuur van externe krachten
vaak geen oplossing.
Medewerkers krijgen de hen toebedeelde werkzaamheden niet gedaan binnen
de gegeven tijd omdat de dagelijkse taken zijn toegenomen. Deze taken zijn
niet allemaal opgenomen in het normenstelsel dat berekent hoeveel personeel
nodig is per dag.

15

inho
udso
pgav

Uit Balans

Het komt vrijwel dagelijks voor op de reguliere afdelingen dat medewerkers
voor korte periodes alleen op grote groepen gedetineerden staan.
Door deze factoren is de werkdruk bij het personeel verhoogd.
In 4 van de 6 onderzochte PI’s zijn op dit onderwerp risico’s aanwezig.
Bezetting komt niet rond
De meeste bezochte PI’s hebben vacatures open staan. Een tweetal PI’s heeft een
vacaturegehalte van boven de 10% van het totaal aantal medewerkers in de
executieve dienst.
De respondenten geven aan dat het aantal vacatures niet de enige reden is voor het
inzetten van ingehuurde medewerkers om de bezetting rond te krijgen. De
noodzaak hiervoor komt ook door een hoog ziekteverzuim, vanwege een
verbouwing 13 en het feit dat veel medewerkers gebruik maken van personele
regelingen zoals Ouderschapsverlof en de Partiële Arbeidsparticipatie Senioren
Regeling (PAS-regeling).
Wanneer een medewerker gebruik maakt van de PAS-regeling vermindert het
wekelijks te werken aantal uren van een medewerker, maar blijft de formele
arbeidsduur gelijk. PI’s met een ouder personeelsbestand hebben hier last van in de
formatieberekening. Deze is volgens de respondenten niet aangepast aan de feitelijk
te werken uren waardoor tekorten ontstaan. 14 Dit speelt met name in twee
onderzochte PI’s met een ouder personeelsbestand.
Het ziekteverzuim is in de meeste PI’s over het geheel genomen 6,1 % tot 9,9 %
(zie onderstaande grafiek). 15 De Verbaannorm 16 voor het gevangeniswezen is
vastgesteld op 4,9%. In sommige inrichtingen zijn er uitschieters naar 23% voor
afdelingen van executieve medewerkers zoals PIW’ers, beveiliging en
arbeidsmedewerkers.

13

14

15
16

In een PI vinden verbouwingen plaats. Hierdoor is extra toezicht nodig door medewerkers van de
beveiliging.
In de Normprijzen Gevangeniswezen is in de loonkosten voor medewerkers een compensatie voor
Ouderschapsverlof en PAS-verlof opgenomen. DJI geeft aan dat zij in 2017 een onderzoek heeft gedaan
naar de Netto Personele Inzet. In dit onderzoek keken zij onder andere of de verhouding tussen het
aantal medewerkers die gebruik maken van de PAS-regeling en de beschikbare financiering in balans is.
Het onderzoek verschijnt in het voorjaar van 2018.
De cijfers zijn afkomstig uit de prestatie indicatoren van DJI, periode januari t/m oktober 2017.
De Verbaannorm geeft een indicatie van het haalbare verzuimniveau binnen een organisatie, afgezet
tegen het ingeschatte, haalbare verzuim in heel Nederland.

16

inho
udso
pgav

inho
udso
pgav

Uit Balans

Grafiek 2 Verzuimpercentage

12

9,9

10
8

8,4
6,8

6,4

6,1

III

IV

6

6,4

4
2
0
I

II
verbaannorm

V

VI

verzuimpercentage totaal

Bij het opstellen van een rooster maken de PI’s in het algemeen gebruik van
reservediensten. Een reservedienst kan uitval van medewerkers op de korte termijn
door bijvoorbeeld ziekte opvangen. Omdat de PI’s door bovengenoemde factoren te
weinig medewerkers beschikbaar hebben om in te roosteren, vullen sommige PI’s de
reservediensten niet altijd in. Het is hierdoor moeilijker voor de PI’s om tekorten
door onvoorzien verzuim op te vangen. Ze lossen dit probleem vaak op door het niet
bemensen van toezicht posten 17 of door een beroep te doen op de medewerkers om
over te werken. Een negatief gevolg voor de medewerkers is dat ze daardoor zelden
ruim van te voren de garantie krijgen verlof op te nemen.
Inval van (ingehuurde) medewerkers
Alle PI’s huren medewerkers in van G4S of de Dienst Vervoer & Ondersteuning
(DV&O) om de bezetting rond te krijgen. Deze medewerkers beschikken over
beperkte kennis van de dagelijkse gang van zaken op de afdeling waar zij moeten
invallen. Zo zijn medewerkers van G4S minder allround opgeleid voor het
penitentiaire werk en mogen ze afhankelijk van hun opleiding wel of niet ingezet
worden voor taken die direct contact met gedetineerden vereisen. Dit maakt dat de
PI’s deze medewerkers met name inzetten op statische posten. 18 Meer ervaren
medewerkers van de beveiliging of PIW’ers van andere afdelingen worden
vervolgens als invaller ingezet op de leefafdelingen. Dit heeft dan weer tot gevolg
dat de vaste medewerkers van de afdeling meer taken moet uitvoeren omdat de
invallers onbekend zijn met het reilen en zeilen van die specifieke afdeling.
Daarnaast hebben de medewerkers van de beveiliging die invallen niet altijd tijd om
hun eigen werkzaamheden te verrichten en schieten sommige taken er bij in, zoals
bijvoorbeeld het houden van toezicht of celinspecties.
In niet-executieve dienstvakken blijven bij onderbezetting vaak taken liggen of
raken medewerkers overbelast. Het inhuren van externe medewerkers is voor deze
dienstvakken moeilijk te realiseren.
PIW’er staat alleen op de afdeling
Een bijkomend gevolg van de bezettingsproblematiek is dat medewerkers vrijwel
dagelijks enkele momenten alleen op een afdeling zijn met gedetineerden vanwege
17
18

Vaste plaatsen in een PI van waaruit medewerkers toezicht houden op de gedetineerden.
Het observeren vanaf een vaste plek, waarbij de medewerker weinig contact heeft met gedetineerden.

17

Uit Balans

situaties waardoor de PIW’er tijdelijk de afdeling moet verlaten terwijl er
gedetineerden op de afdeling rondlopen. Voorbeelden hiervan zijn, het begeleiden
van een gedetineerde naar een advocatenbezoek en het ophalen van etenskarren.
Andere voorvallen die de respondenten noemen, zijn alarmsituaties op andere
afdelingen. Tijd om de aanwezige gedetineerden in te sluiten is er niet als een
PIW’er gaat assisteren bij dit alarm. De andere medewerker blijft regelmatig alleen
achter. De Inspectie heeft tijdens de bezoeken meermaals zelf waargenomen dat
PIW’ers alleen op de afdeling staan.
Medewerkers hebben meer taken dan genormeerd
De inrichtingen plannen de roosters volgens de Optimale Personeelsinzet die
gebaseerd is op het ‘Model voor Analyse van de Kwaliteiten en Kwantiteiten’. Dit
noemt men het OPI/Makki systeem. DJI hanteert een norm van 2 personeelsleden
op 24 gedetineerden. Ondanks dat het streven is om optimaal te plannen, geven de
medewerkers van vrijwel alle PI’s aan dat ze niet aan alle taken toekomen mede
omdat ze meer taken hebben dan in het OPI/Makki systeem is opgenomen, zoals
bijvoorbeeld het verstrekken van medicatie.
Invloed van regimes op het aantal taken
In het gevangeniswezen bestaat onderscheid tussen verschillende regimes. Het huis
van bewaring (HvB) hanteert een basisprogramma waarbij gedetineerden vaker zijn
ingesloten. De gevangenisafdelingen hanteren een basis- en een plusprogramma.
Het plusprogramma verschilt aanzienlijk van het basisprogramma op het gebied van
vrijheden. Wanneer er geen activiteiten zijn, kunnen de gedetineerden namelijk
buiten de cel op de afdeling verblijven. Op basis van het dagprogramma vindt er
meer PIW inzet plaats op de gevangenisafdelingen dan op de HvB-afdelingen.
Echter door het hoge verloop van gedetineerden op de HvB-afdelingen moeten
PIW’ers vaker intakes en administratieve taken verrichten dan op de
gevangenisafdelingen. Daarnaast is er op de HvB-afdelingen meer sprake van in- en
uitsluiten, deuren openen en, in de beperkte tijd dat gedetineerden zijn uitgesloten,
is er een concentratie van het gebruik van de aanwezige faciliteiten zoals de
telefoon en de keuken.
De PIW’ers die werkzaam zijn binnen een HvB-regime hebben om die reden meer
praktische taken dan PIW’ers die werkzaam zijn bij het gevangenisregime maar zijn
met minder medewerkers per dienst aanwezig. Zij ervaren dan ook een hoge
werkdruk.
Invloed van meerpersoonscellen op het aantal taken
In het masterplan van DJI staat het voornemen om het gebruik van de
meerpersoonscellen te intensiveren. Alle PI’s in dit onderzoek op één PI na hebben
meerpersoonscellen in gebruik. Waar ze in gebruik zijn, neemt het aantal taken voor
de medewerkers toe. Deze toename van aantal gedetineerden en het daaraan
verbonden werk is weliswaar opgenomen in het OPI/Makki systeem, maar levert
volgens de respondenten een werkdrukverhoging op.
Centraal aangestuurd winkelsysteem
Naast een aantal structurele taakuitbreidingen is er ook sprake van verstoringen van
het werkproces die direct invloed hebben op de taakuitvoering. Een nieuwe bron van
werk en onrust in 2017 is het centraal aangestuurde winkelsysteem waar het

18

inho
udso
pgav

Uit Balans

gevangeniswezen mee is gestart. 19 Naast klachten over hoge prijzen en
administratieve problemen, zijn er ook problemen met de levering van producten.
Gedetineerden klagen er over dat ze de verkeerde of geen bestelde producten
ontvangen. Die producten worden wel van de rekeningen van gedetineerden
afgeschreven. De geïnterviewde PIW'ers in de bezochte inrichtingen geven aan dat
zij er een dagtaak aan hebben om zo goed mogelijk deze problemen op te lossen
met het oog op het in goede banen leiden van alle frustraties van de gedetineerden
hierover.
Medewerkers zijn minder goed toegerust
Door de sluiting van PI’s zijn veel medewerkers vertrokken of verplaatst naar
andere PI’s. Dit heeft tot gevolg dat er verschillende ‘bedrijfsculturen’ in een PI
naast elkaar werken. De medewerkers moeten elkaar leren kennen, de nieuwe
medewerkers moeten worden ingewerkt en mogelijk nog opleidingen volgen die
nodig zijn voor het regime waar ze werkzaam in zijn. Hier is niet altijd tijd voor.
Daarnaast is het voor de medewerkers van de PI’s lastig om de veranderingen door
maatschappelijke ontwikkelingen of een veranderende doelgroep (hierover later
meer in hoofdstuk 4) in het vak bij te houden. DJI is in 2017 het project
‘Vakmanschap’ gestart waar medewerkers vaardigheden kunnen leren die nodig zijn
om hun werk uit te voeren. Door de krapte in de personele bezetting komt dit in de
bezochte PI’s nog niet volledig van de grond.
Een toegankelijke methode om opleidingen te volgen is e-learning. Verschillende
PI’s bieden deze mogelijkheid. Het is echter lastig om deze modules te volgen in de
PI zelf omdat de DJI-computeromgeving geen audio bij video’s toestaat.
Medewerkers moeten ook fysiek toegerust zijn om hun functie te kunnen
uitoefenen. In de meeste inrichtingen heeft het merendeel van de executieve
medewerkers een fysieke vaardigheidstest afgelegd. De training Praktisch
Penitentiair Optreden (PPO), om in te kunnen grijpen bij incidenten met geweld,
wordt niet in alle PI’s even goed gevolgd. Vaak slaan de medewerkers trainingen
over vanwege de werkdruk. Dit blijkt uit documentatie die door de inrichtingen is
aangeleverd en uit interviews. Ook valt op dat leidinggevenden onvoldoende sturen
op de aanwezigheid bij deze trainingen. Het gevolg hiervan kan zijn dat
medewerkers bij calamiteiten niet goed zijn getraind om op een correcte manier op
te treden.
Good practice
Eén PI heeft een persoonlijk ‘paspoort’ ontwikkeld voor iedere medewerker. In
dit paspoort kunnen de medewerkers zelf bijhouden welke trainingen en
opleidingen zij volgen en welke testen ze hebben afgelegd. Dit paspoort wordt
afgetekend door de leidinggevende.
Het gebruik van het paspoort doet een beroep op de eigen
verantwoordelijkheid van de medewerker om opleidingen en fysieke
weerbaarheidstrainingen te volgen.

19

Voorheen werden de boodschappen geleverd door lokale winkeliers en kon de PI zelf afspraken maken en
klachten sneller oplossen. Tegenwoordig organiseert DJI de winkel zelf vanuit een aantal centrale punten
in het land, de PI’s hebben minder eigen zeggenschap.

19

inho
udso
pgav

Uit Balans

In de selectieprocedure van DJI is het opvragen van een Verklaring Omtrent het
Gedrag (VOG) een vereiste. Uit deze verklaring moet blijken dat het gedrag van een
toekomstige medewerker in het verleden, geen bezwaar vormt voor het vervullen
van de functie. Wanneer iemand in het verleden strafbare feiten heeft gepleegd,
ontvangt hij geen VOG. Op deze manier heeft DJI controle op welke medewerkers
zij aanneemt. Integriteit is een belangrijke pijler van de gedragscode van DJI.
Wanneer medewerkers eenmaal in dienst zijn van DJI, vindt er nooit meer een
controle op de VOG criteria plaats. In het rapport ‘Binnen de muren niet toegestaan’
deed de Inspectie JenV in 2017 de aanbeveling om te onderzoeken of periodieke
herziening van de screening van medewerkers in het gevangeniswezen mogelijk is.
Inmiddels is gebleken dat deze periodieke screening wettelijk niet mogelijk is. DJI
heeft een werkgroep ‘periodieke screening’ ingesteld met vertegenwoordigers van
het ministerie van Binnenlandse Zaken, de dienst Justis, de COR en de vakbonden
die de invoering van de periodieke screening bij DJI gaat voorbereiden. Onderdeel
van de voorbereiding is het aanpassen van het Algemeen Rijkambtenarenreglement
met de mogelijkheid dat het bevoegd gezag na een bepaalde periode de
medewerker kan verzoeken opnieuw een VOG te laten verstrekken. Het streven is
invoering van dit nieuwe beleid op 1 januari 2019. De Inspectie zal deze
ontwikkeling blijven monitoren.

20

inho
udso
pgav

Uit Balans

‘Borging van de interne veiligheid’ richt zich in dit onderzoek vooral op het
beheersen van de risico’s die de veiligheid van medewerkers en gedetineerden
binnen de PI’s kunnen bedreigen. Bij binnenkomst in de PI zijn een goede intake en
screening (ten behoeve van onder meer de plaatsing in een meerpersoonscel of
toeleiding tot zorg) van belang voor de start van de detentie. Onder het beheersen
van risico’s wordt voorts verstaan: het voeren van een actief beleid om geweld,
bedreiging en intimidatie te voorkomen en in voorkomende gevallen te beheersen.
Ook het actief bestrijden van de invoer van contrabande valt onder het beheersen
van risico’s.
In dit hoofdstuk onderzoekt de Inspectie of de interne veiligheid voor medewerkers
en gedetineerden binnen de PI’s geborgd is.
De medewerkers die in contact komen met gedetineerden ervaren in de
afgelopen jaren meer agressie en incidenten. Dit komt tot uiting in het
overzicht van piketmeldingen.
De contactbeveiliging, het inbouwen van veiligheid door het onderhouden van
contact met gedetineerden, is sterk verminderd omdat er te weinig tijd is om
de gedetineerden te leren kennen. Gebrekkige voorinformatie leidt tot een
beperking in de vorming van het eerste beeld van een gedetineerde. In
combinatie met onvoldoende (toe)zicht op de gedetineerden is het lastig om
risicovolle situaties te detecteren en er naar te handelen.
Het implementeren van het beleid waarbij gedetineerden zich zelfstandig door
de inrichting kunnen bewegen, heeft bij enkele van de bezochte inrichtingen
negatieve gevolgen voor de door de medewerkers beleefde interne veiligheid.

21

inho
udso
pgav

Uit Balans

De aanwezigheid van contrabande in de PI’s is, ondanks de
verbetermaatregelen, nog steeds een probleem. Het opsporen van contrabande
is steeds moeilijker omdat de technische ontwikkelingen, zoals kleine mobiele
telefoons, snel gaan. De PI’s beschikken over te weinig technische
mogelijkheden om te voorkomen dat de contrabande binnen komt of om de
contrabande op te sporen. Daarnaast voeren de medewerkers door de
bezettingsproblematiek minder vaak (cel)inspecties en structurele controles uit.
Hierdoor is het lastig om de penitentiaire scherpte te behouden.
De respondenten (medewerkers en gedetineerden) geven aan dat volgens hen
de straffen en/of waarschuwingen niet het gewenste effect hebben op de
gedetineerden.
Vormen van het eerste beeld over de gedetineerde is lastig
Om een inschatting te kunnen maken op welke afdeling een nieuwe gedetineerde
het beste op zijn plaats is, is het noodzakelijk dat de juiste en volledige informatie is
ontvangen van de ketenpartners waar de gedetineerde mee in aanraking is geweest
voordat hij bij de PI werd binnengebracht. De respondenten in de meeste
inrichtingen gaven aan dat ze weinig tot geen informatie ontvangen vanuit de
politiebureaus waar de gedetineerden voorafgaand aan hun plaatsing in de PI
hebben verbleven. Daardoor is het voor hen lastig om een juiste inschatting te
maken voor de plaatsing van de gedetineerden. Daarnaast kunnen de medewerkers
bij agressieve of suïcidale gedetineerden geen preventieve maatregelen nemen ter
bescherming van medegedetineerden, personeel of de betreffende gedetineerde
zelf. Alle verpleegkundigen van de PI’s geven aan dat de gedetineerden volgens
protocol in de PI binnen 24 uur een medische intake ontvangen.
De intake van een gedetineerde op een verblijfsafdeling vindt idealiter ook binnen
24 uur plaats. In de meeste onderzochte PI’s geschiedde dit vanwege tijdgebrek
veel later. Hierdoor zijn de gedetineerden gedurende de eerste dagen van hun
verblijf niet op de hoogte van de geldende regels en gebruiken. Ook beschikken de
PIW’ers van de afdeling over onvoldoende informatie over de gedetineerden die nog
geen intake hebben ontvangen, hetgeen van belang is om een goede inschatting te
kunnen maken om eventuele risico’s voor de veiligheid op de afdeling en in de
inrichting te kunnen signaleren.
Respondenten geven aan dat het daarnaast regelmatig voor komt dat nieuwe
gedetineerden direct na binnenkomst op een meerpersoonscel worden geplaatst
zonder dat er screening plaatsvindt of er eventueel contra-indicaties aanwezig zijn
die plaatsing op een meerpersoonscel belemmeren. Dit kan spanningen opleveren.
Contactbeveiliging
De relatie tussen medewerkers en gedetineerden bepaalt het detentieklimaat. Door
het onderhouden van contact met gedetineerden kunnen medewerkers vroegtijdig
gedragingen herkennen die signalen kunnen zijn van mogelijke escalatie. In de
bezochte PI’s geven veel PIW’ers aan dat ze door de lage personele bezetting en het
strakke dagprogramma nauwelijks tijd hebben om in gesprek te gaan met de
gedetineerden. Doordat de PIW’ers hier geen tijd meer voor hebben, zijn ze minder
goed op de hoogte van de gemoedstoestand van de gedetineerden en van de
onderlinge spanningen die er tussen gedetineerden bestaan. Hierdoor zijn ze niet in
staat om preventief in te grijpen en incidenten te voorkomen.

22

inho
udso
pgav

Uit Balans

Weinig zicht op gedetineerden
Sinds een aantal jaar streven de PI’s ernaar om gedetineerden beter voor te
bereiden op terugkeer naar de samenleving door zelfredzaamheid en
verantwoordelijkheid te bevorderen 20. Elke PI heeft de opdracht om het leefklimaat
te ontwikkelen en verbeteren. De meeste PI’s geven hier onder andere uitvoering
aan door de gedetineerden zelfstandig door de PI te laten bewegen en een eigen
celsleutel te geven. In enkele onderzochte PI’s leidde dit tot weinig of verminderd
zicht op de bewegingen van de gedetineerden. Dit heeft verschillende oorzaken.
Is de gedetineerde op de afgesproken plek?
Sommige inrichtingen hebben procedures opgesteld waarin verschillende afspraken
opgenomen zijn over de uitvoering van het vrijhedenbeleid. Deze afspraken gaan
over het verstrekken van pasjes aan gedetineerden, het controleren door
medewerkers van deze pasjes en het gebruik van detectiepoortjes. Het is van
belang dat alle medewerkers zich aan deze afspraken houden. Als bijvoorbeeld een
gedetineerde naar de huisarts mag lopen en hij komt met bibliotheekboeken terug,
is er niet gehandeld volgens afspraak en is er geen zicht geweest op de
gedetineerde. In vier inrichtingen hebben PIW’ers aangegeven niet altijd te weten
waar de gedetineerden verblijven. De medewerkers zijn soms enige tijd een
gedetineerde kwijt of constateren dat een gedetineerde op afdelingen in de PI is
geweest waar hij niet hoorde te zijn.
Weet de medewerker of de gedetineerde op een bepaalde plek mag zijn?
De medewerkers van de leefafdelingen informeren de beveiliging niet actief of een
gedetineerde zich ergens op een bepaalde plek mag ophouden. Als een
gedetineerde zich in het gebouw begeeft, hanteert men de aanname dat wanneer
een afdeling niet belt dat een gedetineerde opgehaald moet worden, de
gedetineerde er mag rondlopen. Een actieve controle op vrijheden vindt niet plaats,
behalve bij één inrichting.
Good Practice
In één PI hebben ze het zelfstandig bewegen door de inrichting van
gedetineerden gefaseerd ingevoerd, waardoor ze kunnen leren van de
momenten die niet goed verlopen. Daarnaast kunnen het personeel en de
gedetineerden wennen aan de nieuwe manier van werken. In een andere PI
voelen de medewerkers zich niet onveilig door het vrije rondlopen van de
gedetineerden omdat het voor iedereen duidelijk is wat de randvoorwaarden
zijn en zij deze ook handhaven.
Door het vormen van beleid, formuleren van randvoorwaarden en handhaven
van deze afspraken voor het zelfstandig bewegen van gedetineerden door de
inrichting, is het in de inrichting veiliger voor zowel de medewerkers als de
gedetineerden.
Is de gedetineerde in staat om zich aan de afspraken te houden?
Een bijkomend probleem is volgens de respondenten dat niet alle gedetineerden
capabel zijn om de verantwoordelijkheid voor vrij rondlopen te kunnen dragen. De
PI’s kampen de laatste jaren met een toename van gedetineerden met een licht

20

In 2014 is DJI met twee pilots gestart. Daarna is het ook in andere PI’s geïmplementeerd. Zie ook
www.dji.nl

23

inho
udso
pgav

Uit Balans

verstandelijke beperking en andere psychische problematiek. Deze doelgroep is niet
volledig zelfredzaam.
Geen probleem, geen aandacht
Daarnaast blijkt dat gedetineerden die zich onopvallend gedragen maar wel zorg
nodig hebben, uit het zicht van het uitvoerend personeel raken vanwege tijdgebrek.
Zij komen volgens respondenten pas in beeld wanneer zich een calamiteit voor doet.
Onderlinge agressie
Doordat de contactbeveiliging is verminderd en de PIW’ers minder zicht hebben op
de gedetineerden kan de bedreiging en agressie tussen gedetineerden onderling
toenemen. In een inrichting gaven een aantal medewerkers aan dat ze bij het
ontslag van sommige gedetineerden uit de inrichting pas te horen kregen dat ze al
die tijd onder druk waren gezet en bedreigd door mede-gedetineerden.
Geen toezicht op de gedetineerde
Vanwege de personele bezettingsproblematiek kiezen PI’s er voor om statische
posten in voorkomende gevallen niet te bezetten en controleren de medewerkers de
gedetineerden niet consequent bij de detectiepoortjes. Daarbij zijn sommige PI’s
gebouwelijk onoverzichtelijk. Er zijn veel hoekjes en gangen waar geen
cameratoezicht of ander visueel toezicht is. Tijdens de schouw van de inrichtingen
blijken in vier PI’s medewerkers geen zicht te hebben op de gedetineerden op
meerdere afdelingen en geen zicht te hebben op hun collega’s die op de afdeling
rondlopen. Zo treft de Inspectie bijvoorbeeld een afdeling bestaande uit drie gangen
met in het midden een statische post, die vanwege de bezuinigingen permanent
onbemand is. Het kantoor van de PIW’ers bevindt zich op een van de gangen. Op
deze afdeling werken drie medewerkers, voor elke gang een medewerker. Als de
celdeuren open staan, is er volstrekt geen zicht op het einde van de gang.
In de meeste inrichtingen geldt daarnaast dat de PIW’ers de administratie en de
rapportages verwerken op de computer in de teamkamer. Buiten het feit dat het
lastig is om zowel toezicht te houden als administratieve werkzaamheden te
verrichten en er vanuit het kantoor geen zicht is op de leefafdelingen, verblijven
PIW’ers dus een substantieel deel van hun tijd op de teamkamer en niet tussen de
gedetineerden.
Om bovengenoemde redenen kan het voorkomen dat gedetineerden buiten het zicht
van medewerkers onwenselijke activiteiten verrichten zoals handelen in contrabande
en bedreigen van medegedetineerden en medewerkers. Executieve en nietexecutieve medewerkers in vier van de zes inrichtingen geven aan zich niet altijd
veilig te voelen bij de manier waarop er op dit moment uitvoering wordt gegeven
aan het zelfstandig door de inrichting bewegen van gedetineerden.
Tegengaan contrabande
De Inspectie JenV deed in 2016 onderzoek naar de aanwezigheid van contrabande
(verboden goederen zoals drugs, mobiele telefoons en wapens) in de PI’s.21 De
Inspectie concludeert in dat onderzoek dat de onderzochte PI’s uitvoering geven aan
maatregelen die de invoer en beschikbaarheid van contrabande tegengaan. Zij stelt
evenwel ook vast dat deze maatregelen niet altijd goed kunnen worden uitgevoerd.
De Inspectie beval aan dat medewerkers daarvoor meer tijd en expertise nodig
hebben met ondersteuning van technische middelen die beter aansluiten bij het
21

Zie het Rapport van de Inspectie JenV ‘Binnen de muren niet toegestaan’, maart 2017.

24

inho
udso
pgav

Uit Balans

beoogde doel. Ook kan DJI meer gebruik maken van andere methoden en
technieken om de beschikbaarheid van contrabande binnen PI’s te traceren en tegen
te gaan. Een voorbeeld hiervan is verbeterde technologische detectiemogelijkheden
om contrabande op te sporen en een betere integratie en analyse van informatie
rond contrabande en individuele gedragingen van gedetineerden gedurende hun
detentie.22
In het huidige onderzoek is de aanwezigheid van contrabande in de PI’s nog steeds
een groot probleem. De inrichtingen hanteren procedures en hebben maatregelen
ingevoerd om te voorkomen dat contrabande wordt ingevoerd. Ondanks deze
procedures en maatregelen geven medewerkers in de bezochte inrichtingen aan dat
de meeste contrabande binnenkomt via het reguliere bezoek, het bezoek zonder
toezicht, over de muur, door gedetineerden die buiten de PI werken en via de groep
zelfmelders.23 In 5 van de 6 inrichtingen wordt, naast de ingevoerde drugs, een
exponentiële toename van het aantal mobiele telefoons in de inrichting
waargenomen. De mobiele telefoons met internetfaciliteiten die de medewerkers
opsporen, hebben de grootte van een duim. Het feit dat deze telefoons steeds
kleiner worden, maakt het makkelijker om ze in te voeren en moeilijker om ze op te
sporen. Het ontbreekt de PI’s nog steeds aan de juiste technologische
mogelijkheden om te voorkomen dat contrabande binnenkomt. Zolang de PI’s niet
over dergelijke middelen beschikken, is het dweilen met de kraan open.
Opsporen van contrabande
De inrichtingen zetten de bestaande middelen in om contrabande op te sporen zoals
mobifinders, drugshonden en honden die mobiele telefoons kunnen opsporen. Door
de werkdruk komen de medewerkers er onvoldoende aan toe om op een juiste
manier gebruik te maken van deze middelen. Alle onderzochte inrichtingen maken
met succes gebruik van de inzet van drugshonden en soms ook van de inzet van
een hond die mobiele telefoons kan opsporen. Dit is een effectief middel, echter een
dergelijke hond kan men slechts twee uur lang inzetten. Daarnaast is er een tekort
aan deze honden.
Alle inrichtingen beschikken over procedures om celinspecties uit te voeren. In drie
inrichtingen beschikken de PIW’ers over onvoldoende tijd om de celinspecties
kwantitatief en kwalitatief uit te voeren. Ook overige ruimtes, zoals gangen,
recreatiezalen, arbeidszalen en luchtplaatsen, controleert men vluchtig of niet.
Daarnaast hanteren niet alle PI’s strikt de protocollen voor het gebruik van
detectiepoorten binnen de inrichting.
De respondenten in verschillende PI’s geven aan dat ze door alle werkzaamheden
tijdens het dagprogramma en de krappe personele bezetting nauwelijks tijd hebben
om met gedetineerden in gesprek te gaan. Hierdoor hebben ze geen zicht op de
contacten die gedetineerden onderling onderhouden en de zaken die er tussen de
gedetineerden spelen. Deze medewerkers geven aan dat ze vermoeden dat de
gedetineerden onderling handelen in contrabande. Doordat ze weinig zicht hebben
op het netwerk van gebruikers en handelaren, zijn ze niet in staat om in te grijpen.

22
23

Deze aanbevelingen heeft de Inspectie reeds gedaan in het rapport ‘Binnen de muren niet toegestaan’.
Zelfmelders zijn veroordeelden met een onherroepelijke onvoorwaardelijke vrijheidsstraf die zich, na een
daartoe ontvangen oproep, zelf melden bij een PI.

25

inho
udso
pgav

Uit Balans

Straffen hebben niet het gewenste effect
In vier van de zes onderzochte PI’s zijn de respondenten van oordeel dat de
directies van de PI’s milder zijn gaan straffen. DJI hanteert een landelijke
sanctiekaart voor het gevangeniswezen om de sanctierichtlijnen binnen de PI’s te
uniformeren. 24 De respondenten zien in het mildere straffen een verband met de
aanstaande aanpassing van deze landelijke sanctiekaart, waarin DJI het beleidsstuk
‘Afzonderen in detentie’ wil integreren. Het beleid houdt in dat zowel bij straffen als
bij maatregelen wordt gezocht naar een grotere variëteit aan doelmatige
interventies zodat uiteindelijk minder vaak een plaatsing in afzondering nodig zal
zijn.
De gesproken medewerkers én verschillende gedetineerden geven aan dat volgens
hen de straffen en/of waarschuwingen niet het gewenste effect hebben op de
gedetineerden. Volgens hen is het preventieve karakter verdwenen en zouden de
gedetineerden de straf incalculeren. De medewerkers geven aan dat de
gedetineerden hen hierdoor niet meer serieus lijken te nemen. Sommige
medewerkers stellen om deze reden geen rapporten meer op, met als gevolg dat de
directie van de PI niet op de hoogte is van bepaalde gedragingen. Deze gedragingen
worden vervolgens ook niet gesanctioneerd.

24

De directeur van een PI is op grond van artikel 51 van de Penitentiaire Beginselenwet bevoegd om
disciplinaire straffen op te leggen aan gedetineerden indien de gedetineerden betrokken zijn bij feiten die
onverenigbaar zijn met de orde of de veiligheid in de inrichting dan wel met de ongestoorde
tenuitvoerlegging.

26

inho
udso
pgav

Uit Balans

Het onderwerp omgang met gedetineerden behelst onder meer de wijze waarop het
personeel (multidisciplinair) communiceert over en met gedetineerden. Voorts zijn
kwalitatief goede gedragsrapportages van belang. De bejegening door PIW’ers ten
opzichte van gedetineerden draagt voortdurend bij aan deze doelen.
In dit hoofdstuk onderzoekt de Inspectie of de omgang met gedetineerden in de PI’s
in voldoende mate is georganiseerd.

De medewerkers hebben vanwege de werkdruk onvoldoende tijd om met
gedetineerden in gesprek te komen en te blijven.
Hierdoor ontbreekt het aan een essentiële randvoorwaarde om het mentoraat
vorm te geven. De gedetineerden krijgen weliswaar een mentor toegewezen,
maar de PIW’ers hebben te weinig tijd om vragen te beantwoorden, informatie
op te halen en informatie te geven.
Tevens is de doelgroep de laatste jaren veranderd. Er is enerzijds sprake van
een agressievere doelgroep die ongevoelig is voor grenzen en anderzijds is er
sprake van meer psychiatrische problematiek in combinatie met
verslavingsproblematiek. De medewerkers hebben te weinig tijd en zijn vaak
niet opgeleid om deze groepen gedetineerden te begeleiden.
Ondanks dat de PI’s met de juiste frequentie multidisciplinaire
overleggen(MDO) houden, zijn deze niet van voldoende kwaliteit. De
informatie-uitwisseling die noodzakelijk is binnen het MDO, komt onvoldoende
tot stand omdat de relevante disciplines niet aanwezig zijn en de input voor en
kwaliteit van de rapportages minimaal is.

Mentoraat
De gedetineerden krijgen bij binnenkomst van de PIW’er die het intake-gesprek
voert, te horen welke PIW’er is aangewezen als zijn/haar mentor. Volgens landelijk
beleid voert de mentor iedere twee weken een mentorgesprek met de gedetineerde.
Tevens is de mentor het aanspreekpunt voor de gedetineerde waar hij met vragen
of problemen terecht kan. De mentor stelt ook de rapportages op over de
gedetineerden die aan hem zijn toegewezen. Deze rapportages zijn de basis van de

27

inho
udso
pgav

Uit Balans

bespreking in het MDO. Na afloop van het MDO geeft de mentor een terugkoppeling
aan de gedetineerde over hetgeen is besproken.
In de praktijk geeft de meerderheid van de gesproken PIW’ers aan dat ze niet de
tijd en aandacht aan het mentoraat kunnen besteden die nodig is. Ook hier speelt
de personele bezetting en de werkdruk een grote rol. Het rapporteren wordt vaak in
het weekend gedaan omdat er door-de-weeks vanwege de hoeveelheid aan taken
geen tijd is. Een tweede effect van de hoeveelheid van taken in combinatie met een
vol dagprogramma, is dat de PIW’ers de gedetineerden nauwelijks spreken.
Hierdoor is er weinig informatie bekend over de gedetineerde. Meerdere
gedetineerden geven aan dat ze hun mentor zelden spreken en alleen een
terugkoppeling van het MDO ontvangen, als ze daar zelf om vragen.
Good Practice
Op een PPC-afdeling in één PI is het ‘eerste vijf-minuten’-model ingevoerd. De
medewerkers proberen voor de aankomst van de gedetineerde contact op te
nemen met de inrichting van herkomst en vragen handvatten voor de
begeleiding. Zodra de gedetineerde binnenkomt, is een medewerker van de
afdeling aanwezig. De medewerker stelt zichzelf voor en begeleidt de
gedetineerde naar de afdeling en leidt hem/haar daar rond. Van te voren ligt
alles al klaar op cel (tandpasta, handdoek, lakens etc.).
Door deze goede ontvangst, komen gedetineerden sneller tot rust en ontstaan
minder problemen.
Veranderende doelgroep
Respondenten van verschillende disciplines in alle bezochte inrichtingen geven aan
dat de doelgroep de afgelopen jaren is veranderd. In een tweetal PI’s gaven
respondenten aan last te hebben van een grotere groep gedetineerden die zich
respectloos opstelt richting het personeel en mede-gedetineerden. Zij houden zich
niet aan de regels, zijn verbaal agressief en zijn nauwelijks te corrigeren. Ook groeit
de groep gedetineerden met een licht verstandelijke beperking. De problematiek op
de reguliere afdelingen is binnen het gehele gevangeniswezen in zijn geheel
complexer geworden.
Alle PI’s kennen een toename van gedetineerden met psychiatrische problematiek al
dan niet in combinatie met verslavingsproblematiek. Elke PI heeft een extra zorg
voorziening (EZV) en landelijk zijn er vier penitentiair psychiatrische centra (PPC’s).
In een PPC verblijven gedetineerden met ernstige psychiatrische problemen. Door
de toename van deze problematiek melden de inrichtingen meer gedetineerden aan
voor PPC’s dan er plaatsen zijn. De aangemelde gedetineerden komen op een
wachtlijst te staan. DJI heeft plaatsingstermijnen vastgesteld. Binnen deze
termijnen moeten gedetineerden uiterlijk worden geplaatst op een PPC. Volgens DJI
zijn deze plaatsingstermijnen in 2017 niet overschreden. De respondenten in alle
inrichtingen geven echter aan dat de wachttijden voor hen langer dan wenselijk zijn,
met name bij problematische gedetineerden. De PI’s bieden voor deze
gedetineerden overbruggingszorg op de EZV’s. Het gevolg hiervan is dat de druk op
deze afdelingen toeneemt. Bovendien ontstaat op die manier in de PI’s een
wachtlijst voor de EZV-plaatsen waardoor gedetineerden die extra zorg nodig
hebben langer op de reguliere afdelingen moeten verblijven. Deze verschuiving van
de EZV-doelgroep naar de reguliere afdelingen is in vier PI’s door respondenten

28

inho
udso
pgav

Uit Balans

aangegeven. Medewerkers op de reguliere afdelingen zijn onvoldoende opgeleid om
met deze doelgroep om te gaan.
Multidisciplinaire communicatie
Om de gedetineerden goed in beeld te brengen en de Detentie & Re-integratie
(D&R) plannen vorm te geven, bespreken alle PI’s met regelmaat alle gedetineerden
volgens landelijke afspraak in een Multidisciplinair overleg (MDO). Volgens de
landelijke richtlijn is het de bedoeling dat relevante disciplines, zoals het
afdelingshoofd leefafdeling, PIW’er leefafdeling, de afdelingen arbeid, BOS
(Bibliotheek, onderwijs en sport), D&R, medische dienst en de psycholoog, aanwezig
zijn bij het MDO. Uit gespreksverslagen van de MDO’s blijkt dat in de praktijk niet
alle relevante disciplines aanwezig zijn. Medewerkers van het team BOS zijn in de
bezochte inrichtingen niet aanwezig bij het MDO. De aanwezigheid van de arbeid bij
het MDO is matig, dit heeft te maken met de werkdruk bij de arbeid. De
aanwezigheid van de medische dienst en de psycholoog wisselt. Zij zijn in ieder
geval aanwezig bij de MDO’s van de Extra Zorg Voorziening (EZV) en de PPC’s.
Om tijdens het MDO volledige informatie te hebben om de gedetineerden te kunnen
bespreken, is het belangrijk dat alle disciplines rapportages aanleveren over de te
bespreken gedetineerden. De leidinggevenden in de bezochte inrichtingen geven
aan dat de rapportages regelmatig summier zijn en soms ook kwalitatief
onvoldoende. Verschillende respondenten geven aan dat ze vanwege de personele
bezetting en de werkdruk nauwelijks tijd hebben om te rapporteren. Daarnaast is
bijscholing met betrekking tot het opstellen van kwalitatief goede rapportage
noodzakelijk.

29

inho
udso
pgav

Uit Balans

Op te vragen documentatie:
1.
Formatieoverzicht (per functiegroep) afgezet tegen de bezetting
2.
Vacatureoverzicht
3.
Verzuimcijfers (per functiegroep, per maand over 2017)
4.
Verzuimbeleid
5.
Overzicht personeelsleden met BBO
6.
Integriteitsbeleid PI
7.
Aantal integriteitsmeldingen
8.
Opleidingsplan
9.
Overzicht van de gevolgde en nog te volgen opleidingen over 2015, 2016 en
2017
10. Cijfers FVT (2016-2017)
11. Cijfers PPO (2016-2017)
12. Inkomstenprocedure
13. Beleid MPC
14. Overzicht aantal gehouden cel inspecties (2017)
15. Overzicht gehouden urinecontroles (2017)
16. Overzicht inzet honden (2017)
17. Overzicht straffen en maatregelen (2017)
18. Beleid IBT
19. Overzicht aantal inzetten IBT (2016-2017)
20. Aantal incidenten en aard van de incidenten (2017)
21. Procedure evaluatie incidenten
22. Aantal aangiftes bij politie (2016-2017)
23. Beleid mentoren
24. Beleid MDO
25. Verslagen MDO's (maanden april, mei, juni, juli, augustus 2017)
26. Gedetineerdensurvey
27. MTO
28. Dagprogramma
29. Huisregels PI
30. Jaarverslag 2016
31. Jaarplan 2017
Twee aanvullende vragen:
1. Bent u bekend met het rapport van de Inspectie VenJ 'Binnen de muren niet
toegestaan' (2017)? Zo ja, kunt u per aanbeveling aangeven op welke wijze

30

inho
udso
pgav

Uit Balans

uw inrichting opvolging geeft/heeft gegeven aan de aanbevelingen uit dit
rapport?
2. Zijn er belangrijke ontwikkelingen in uw inrichting die voor de Inspectie
VenJ van belang zijn om te weten voorafgaand aan het onderzoek?
Documentatie die ter plekke kan worden ingezien (zie programma)
1. Overzicht controle VOG (en eventuele herhaling) en uitgevoerde
eed/belofte.
2. Uitdraaien D&R-plannen die in juli 2017 in het MDO zijn besproken.

31

inho
udso
pgav

Uit Balans

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.

Directie
PIW'ers
Complexbeveiligers en medewerkers visitatie
Arbeidsmedewerkers
Ondernemingsraad
Gedetineerden
Medewerkers medische dienst
Psycholoog, inrichtingsarts en hoofd Zorg
Intern Bijstandsteam
Commissie van Toezicht
Team Bibliotheek, Onderwijs en Sport
Geestelijke Verzorging
Afdelingshoofden leefafdelingen en hoofd Veiligheid

32

inho
udso
pgav

Uit Balans

Afkorting
BOS
BBO
COR
DJI
D&R
DV&O
EZV
FNV
G4S
HvB
Inspectie JenV
JC
Makki
MDO
mpc
OPI
PAS
PI
PIW
PPC
PPO
SP
TK
VOG

Betekenis
Bibliotheek, Onderwijs en Sport
Basis Beroepsopleiding
Centrale Ondernemingsraad
Dienst Justitiële Inrichtingen
Detentie & Re-integratie
Dienst Vervoer & Ondersteuning
Extra Zorg Voorziening
Federatie Nederlandse Vakbeweging
Group 4 Securicor
Huis van Bewaring
Inspectie Justitie en Veiligheid
Justitieel Centrum
Model voor Analyse van de Kwaliteiten en Kwantiteiten van
Inzet
Multi Disciplinair Overleg
meerpersoonscel
Optimalisering Personele Inzet
Partiele Arbeidsparticipatie Senioren
Penitentiaire Inrichting
Penitentiair Inrichtingswerker
Penitentiair Psychiatrisch Centrum
Praktisch Penitentiair Optreden
Socialistische Partij
Tweede Kamer
Verklaring Omtrent het Gedrag

33

inho
udso
pgav

Missie Inspectie Veiligheid en Justitie
De Inspectie Veiligheid en Justitie houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van veiligheid en justitie
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een veilige en rechtvaardige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Veiligheid en Justitie
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Turfmarkt 147 | 2511 DP Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
Contactformulier | www.inspectie-jenv.nl
Maart 2018

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.