INSPIRE
Infrastructure for Spatial Information in Europe

Member State Report: Nederland, 2016

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Title
Creator
Date
Subject
Status
Publisher
Type
Description
Contributor
Format

Member state report, Nederland, 2016
IenM / Geonovum
10 mei 2016
Rapportage invoering INSPIRE in Nederland
Concept
IenM / Geonovum
Verantwoordingsrapportage
Dit document rapporteert over de voortgang van de invoering van
INSPIRE in Nederland over de periode 2013-2015
Template for the INSPIRE country report

Source
Rights
Identifier
Language
Relation
Coverage
These are Dublin Core metadata elements. See for more details and examples http://www.dublincore.org/

Version
number
0.1
0.2
0.3

Date

Modified by

Comments

24-2-2016
24-3-2016
25-3-2016

Ine de Visser
Ine de Visser
Michel Grothe

0.4
0.5
0.6

25-3-2016
29-3-2016
4-4-2016

Christiaan de Jong
Ine de Visser
Michel Grothe

0.7

6-4-2016

Ine de Visser

0.8
0.85
0.9
0.95
0.96
0.97
0.98

8-4-2016
12-4-2016
13-4-2016
13-4-2016
14-4-2016
21-4-2016
21-4-2016

Christiaan de Jong
Michel Grothe
Ine de Visser
Ine de Visser
Christiaan de Jong
Christiaan de Jong
Ine de Visser

0.99

28-4-2016

Michel Grothe

1.0
1.01
1.02

10-5-2016
11-5-2016
12-5-2016

Christiaan de Jong
Michel Grothe
Christiaan de Jong

1.03
1.04

13-5-2016
13-5-2016

Michel Grothe
Christiaan de Jong

Inhoudsopgave
Invulling diverse hoofdstukken
Aanvulling 6.2.2.3 en eerste aanzet 10.1
(kostenanalyse).
Invulling 7,2 en 8
Samenvoegen input 6.1 6.2
Redactie gevoerd in 10.2 (kosten) en
invulling van 10.3 (baten).
Verwerken commentaar, aanvullen 7.1 en
8.1
Aanvulling 6.1 en 6.2, invoeren 9 en 11
Aanpassing hoofdstuk 10
Aanvullingen 7.1, 7.3
Redactie gevoerd
Redactie gevoerd
Managementsamenvatting toegevoegd
Gebruikscijfers
van
de
services
toegevoegd en in 7.7 een kleine
toevoeging.
Testbed “Spatial data on the web”
ingevoegd en bijgewerkt kosten-baten
resultaten.
Redactie gevoerd.
Kosten-baten bijgewerkt, redactie gevoerd
Verwerken commentaar
stuurgroep/klankbordgroep
Tabel 10.1 aangepast.
Redactie gevoerd

20-May-16

1

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Table of Contents
1

INSPIRE REPORTING – OVERVIEW OF REQUIREMENTS ............................................................. 3

2

HOW TO USE THIS TEMPLATE ............................................................................................................. 3

3

EXECUTIVE SUMMARY ........................................................................................................................... 5

4

ABBREVIATIONS AND ACRONYMS ..................................................................................................... 5

5

INTRODUCTION ......................................................................................................................................... 6

6

CO-ORDINATION AND QUALITY ASSURANCE (ART. 12)............................................................... 7
6.1
PROGRESS WITH RESPECT TO THE PREVIOUS REPORTING PERIOD ............................................................. 7
6.2
COORDINATION (ART. 12.1.).................................................................................................................... 7
6.2.1
Member State contact point............................................................................................................. 7
6.2.2
The coordination structure .............................................................................................................. 8
6.2.3
Comments on the monitoring and reporting process .................................................................... 11
6.3
QUALITY ASSURANCE (ART. 12.2.)........................................................................................................ 12
6.3.1
Quality assurance procedures ....................................................................................................... 12
6.3.2
Analysis of quality assurance problems ........................................................................................ 12
6.3.3
Measures taken to improve the quality assurance......................................................................... 12
6.3.4
Quality certification mechanisms .................................................................................................. 13

7

FUNCTIONING AND COORDINATION OF THE INFRASTRUCTURE (ART.13) ........................ 14
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5
7.6
7.7

8

PROGRESS WITH RESPECT TO THE PREVIOUS REPORTING PERIOD ........................................................... 14
GENERAL OVERVIEW DESCRIPTION OF THE SDI ..................................................................................... 15
INSPIRE STAKEHOLDERS ..................................................................................................................... 16
ROLE OF THE VARIOUS STAKEHOLDERS ................................................................................................. 17
MEASURES TAKEN TO FACILITATE SHARING .......................................................................................... 18
STAKEHOLDER COOPERATION ................................................................................................................ 18
ACCESS TO SERVICES THROUGH THE INSPIRE GEOPORTAL .................................................................. 19

USAGE OF THE INFRASTRUCTURE FOR SPATIAL INFORMATION (ART.14) ........................ 21
8.1
8.2
8.3
8.4
8.5
8.6

9

PROGRESS WITH RESPECT TO THE PREVIOUS REPORTING PERIOD ........................................................... 21
USE OF SPATIAL DATA SERVICES IN THE SDI.......................................................................................... 21
USE OF THE SPATIAL DATASETS ............................................................................................................. 22
USE OF THE SDI BY THE GENERAL PUBLIC ............................................................................................. 23
CROSS-BORDER USAGE .......................................................................................................................... 24
USE OF TRANSFORMATION SERVICES ..................................................................................................... 24

DATA SHARING ARRANGEMENTS (ART.15).................................................................................... 25
9.1
9.2
9.3

PROGRESS WITH RESPECT TO THE PREVIOUS REPORTING PERIOD ........................................................... 25
DATA SHARING ARRANGEMENTS BETWEEN PUBLIC AUTHORITIES.......................................................... 26
DATA SHARING ARRANGEMENTS BETWEEN PUBLIC AUTHORITIES AND COMMUNITY INSTITUTIONS AND
BODIES 27
9.4
BARRIERS TO THE SHARING AND THE ACTIONS TAKEN TO OVERCOME THEM ......................................... 27
10
10.1
10.2
11
11.1
12
12.1
12.2

COST / BENEFIT ASPECTS (ART.16) ............................................................................................... 28
PROGRESS WITH RESPECT TO THE PREVIOUS REPORTING PERIOD ........................................................... 28
COSTS RESULTING FROM IMPLEMENTING INSPIRE DIRECTIVE ............................................................. 28
CONCLUSIONS ..................................................................................................................................... 35
PROGRESS WITH RESPECT TO THE PREVIOUS REPORTING PERIOD ........................................................... 35
ANNEXES................................................................................................................................................ 36
LIST OF ORGANISATIONS – NAMES AND CONTACT DETAILS .................................................................... 36
LIST OF REFERENCES FOR THE COMPILATION OF THE REPORT ................................................................ 36

20-May-16

2

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

1 INSPIRE Reporting – Overview of requirements
There are five topics addressed in the Reporting chapter of the IR:
1.

2.

3.

4.

5.

Organisation, co-ordination and quality assurance
The first part of this section is concerned with the way in which the contact point and coordinating structure for the infrastructure for spatial information are organised – the body
responsible, its associated co-ordinating structure and some information about how this works.
The second part offers the MS the opportunity to report on quality assurance processes within
the infrastructure for spatial information (as required by Art 21 of the Directive).
Contribution to the functioning and coordination of the infrastructure
The second section asks for information about the stakeholders involved in the infrastructure for
spatial information – including a description of their roles, how they co-operate, how they share
data/services and how access is made to services via the INSPIRE geo-portal.
Usage of the infrastructure for spatial information
Having some or all of the various components of the infrastructure for spatial information in
place is important, but equally important is if, or how much, the infrastructure is being used. This
part of the report is intended to give MS the opportunity to comment and explain the results of
the indicators on the usage of the different services, and to describe how spatial data and
services are being used by public bodies and if possible (because it is recognised that this is
difficult to observe) how they are being used by members of the general public. Because of the
environmental emphasis of the Directive MS are particularly encouraged to find and describe
examples of use within the field of environmental policy. The report should also describe
examples of cross-border usage, efforts to improve cross-border consistency and examples of
the use of transformation services.
Data sharing arrangements
Chapter 5 of the INSPIRE Directive is concerned with data sharing. It has not been possible to
derive adequate indicators to monitor data sharing – the subject does not lend itself to
quantitative methods in a way that would provide meaningful output. It is a major part of the
Directive however and so this Chapter is dealt with, in terms of monitoring and reporting, by
asking MS to describe data sharing arrangements in their 3 yearly reports. MS are required to
provide an “overview” of data sharing arrangements i.e. not all such agreements have to be
listed and described (which would be very difficult and extremely onerous) – but MS are
encouraged to provide sufficient description to enable readers to understand the main type or
types of agreement that are used – both for sharing of data between public bodies in the MS
and between those public bodies and the institutions of the EU. An important section also
required is a description of known barriers that may be inhibiting the sharing of spatial data and
services, and what steps the MS are taking to overcome those barriers.
Cost and benefit aspects
Finally, the Directive requires MS to quantify the costs and benefits involved in the
establishment and maintenance of the infrastructure for spatial information that are directly
attributable to the implementation of the Directive. The report should attempt to estimate the
costs and to provide examples of benefits as described in the IR. As with other aspects of the
report MS are responsible for deciding the depth/level of reporting that they find appropriate to
satisfy the IR and to provide a suitable level of information for stakeholders.

2 How to use this template
This template provides a structure Member States can use to collect and transmit the reporting
information to the EC.
This template mainly reflects the list of elements required by the Commission Decision 2009/442/EC
on monitoring and reporting. These are the mandatory elements. For every chapter the relevant article
of the implementing rules on monitoring and reporting will be reported.

20-May-16

3

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Also some optional features, not strictly required by the relevant legislation, are included. These
features can either contain a suggestion on what elements can be grouped under a certain topic
foreseen by the legislation or they can contain additional elements that enhance the readability of the
document. These features are optional.
You have full rights to deliver this report in your own language, we will then translate it internally. Of
course if the report will be already in English, or accompanied by its English translation, that will be
welcome.
Disclaimer: This document will be publicly available as a ‘non-paper’, as it does not represent
an official position of the Commission, and as such can not be invoked in the context of legal
procedures.

20-May-16

4

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

3 Executive summary
INSPIRE is inmiddels niet meer weg te denken uit de Nederlandse geo-informatie wereld en behoort
tot de nationale geo-informatie infrastructuur.
Deze rapportage over de afgelopen 3 jaren toont de vooruitgang van de implementatie van INSPIRE
in Nederland. De uitgangspunten zijn hierbij onveranderd: pragmatische invoering, op basis van het
basismodel waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van basisregistraties en hun landelijke
voorzieningen. De Nederlandse ‘INSPIRE aanmerkingsmethode’ is efficiënt door per thema alleen de
eigenaar van de meest geschikte dataset aan te merken om de verplichting vanuit NL te realiseren. Zo
zijn de invoeringslasten, nationaal bezien, beperkt gebleven en is de kwaliteit die geleverd wordt
relatief hoog.
De afgelopen periode is veel aandacht besteed aan het verbinden van INSPIRE met belangrijke
ontwikkelingen binnen de Nederlandse overheid zoals het Digitale Stelsel Omgevingswet en het Make
it Work (MiW) programma waarin de verbinding samen met de Commissie en andere lidstaten wordt
gelegd met rapportages over milieurichtlijnen. Dit sluit aan bij de al eerder ingezette, veelbelovende,
inspanningen in Nederland om INSPIRE in te zetten voor de richtlijnen Lucht en Marine (INSPIRE
Marine Pilot). Vanuit Nederland is verder actief bijgedragen aan een aantal Europese werkgroepen.
INSPIRE heeft een belangrijke impuls gegeven aan bekendheid, kwaliteit en beschikbaarheid van de
geodata. De Algemene Rekenkamer constateerde in haar Trendrapport Open data 2014 op basis van
informatie van de opendatabarometer.org dat ongeveer 95% van alle ‘kaarten’ als open data
beschikbaar is.
De geactualiseerde kosten-batenanalyse (KBA) geeft een beter inzicht in de kosten en baten van
INSPIRE. De kosten zijn anno 2016 na 6 jaar implementatie hoger dan aanvankelijk in 2009
ingeschat. Dit is o.a. het gevolg van het ontbreken van implementatie-ervaringen in 2009 en de
blijvende complexiteit. De baten zijn net als in de KBA van 2009 nog steeds moeilijk te kwantificeren,
maar de kwalitatieve, strategische baten staan niet ter discussie: nog duidelijker dan in 2009 komt
naar voren dat deze significant zijn. INSPIRE heeft een aantal ontwikkelingen in het geoinformatiedomein gestimuleerd en mede bijgedragen aan het open stellen van kwalitatief
hoogwaardige geo-informatie. INSPIRE is hiermee zijn waarde aan het bewijzen, maar zal de
komende jaren veel meer de vraag centraal moeten stellen. Bijvoorbeeld door de verbinding te leggen
met de rapportageverplichtingen met betrekking tot de milieurichtlijnen. Deze richting sluit aan bij de
Nederlandse acties die noodzakelijk zijn om het implementatietekort, met name wat betreft Annex III,
te dichten. Tenslotte zal de komende jaren actief invulling aan batenmanagement worden gegeven om
zo beter inzicht te krijgen in de gerealiseerde baten bij burgers, bedrijven en overheden.

4 Abbreviations and Acronyms
INSPIRE Directive
MS
SDI
MSCP
MIF
MIG
MIG-P
MIG-T
PDOK
IenM
EZ
CBS
IPO

20-May-16

Directive 2007/2/EC
Member State
Spatial Data Infrastructure
Member State Contact Point
Maintenance and Implementation Framework
Maintenance and Implementation Group
MIG - Permanent subgroup for policy aspects
MIG - Permanent subgroup for technical aspects
Publieke Dienstverlening Op de Kaart. PDOK is een centrale voorziening voor
het ontsluiten van geodatasets van nationaal belang.
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Ministerie van Economische Zaken
Centraal Bureau voor de Statistiek
InterProvinciaal Overleg

5

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

5 Introduction
Achtergrond
In 2001 hebben het Directoraat-generaal Milieu (DG-ENV), Eurostat en het Joint Research Center
(JRC) van de EC het plan opgevat om een Europese geo-informatie infrastructuur voor milieu op te
zetten, de Infrastructure for Spatial Information in Europe (INSPIRE). Op 15 mei 2007 is de
gelijknamige Europese kaderrichtlijn van kracht geworden. Deze richtlijn vormt de wettelijke basis voor
de gemeenschappelijke geo-informatievoorziening binnen de Europese Unie. Met de komst van
INSPIRE wordt op Europees niveau gewerkt aan de beschikbaarheid en uitwisselbaarheid van geoinformatie. De Europese richtlijn INSPIRE moet leiden tot een Europese geo-informatie infrastructuur
welke bijdraagt aan een verbeterde informatievoorziening bij onder andere internationale beleids- en
dienstverleningsprocessen. Om dit te bewerkstelligen is er op nationaal niveau een aantal
implementatietrajecten opgestart. Deze zijn:
•
•
•

Het inrichten van voorzieningen voor het beschikbaar stellen van geo-informatie met metadata,
inclusief een nationaal INSPIRE-portaal;
Beschrijving, harmonisatie en beschikbaarstelling van geo-informatie samen met metadata via
een nationaal INSPIRE-portaal
Bevordering van het gebruik van de geo-informatie die via het INSPIRE-portaal beschikbaar is;

Om de invoering van INSPIRE in goede banen te leiden is een continu proces van monitoren en
rapporteren noodzakelijk. Het monitoren betreft de metadata, de ruimtelijke datasets, de
netwerkdiensten en het gebruik. Deze monitoring van de kwantitatieve informatie vindt jaarlijks plaats.
De kwalitatieve rapportage (dit rapport) vindt eens per 3 jaar plaats.
Uitgangssituatie in Nederland
In Nederland zijn de uitgangspunten voor de implementatie onveranderd: pragmatische invoering, op
basis van het zogenaamde basismodel, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van basisregistraties
en hun landelijke voorzieningen. Voor de overige Nederlandse datasets, die onder INSPIRE vallen,
zijn afspraken gemaakt welke organisaties de data beschikbaar zullen stellen. De strategie en de
status van identificatie van dataproviders is beschreven in hoofdstuk 7.4.
De Nederlandse INSPIRE aanmerkingsmethode is efficiënt door per thema alleen de eigenaar van de
meest geschikte dataset aan te merken om de verplichting vanuit NL te realiseren. Zo zijn de
invoeringslasten, nationaal bezien, beperkt gebleven (conform de wensen van de Tweede Kamer) en
is de kwaliteit die geleverd wordt relatief hoog.
INSPIRE kent 34 thema’s met geografische informatie. Deze thema’s zijn opgenomen in Annex I, II en
III van de richtlijn.
Tot stand komen rapportage
Dit document is opgesteld door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en Geonovum.

20-May-16

6

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

6 Co-ordination and quality assurance (Art. 12)
6.1 Progress with respect to the previous reporting period
De coördinatiestructuur met betrekking tot de implementatie van INSPIRE is de laatste 3 jaar in grote
lijnen hetzelfde gebleven. Nieuwe dataproviders hebben waar nodig een plek in de stuurgroep en/of
klankbordgroep gekregen, met name om aan de Annex III verplichtingen te kunnen voldoen.
Het werken met 2 jaarlijkse opdrachten van het ministerie van IenM aan Geonovum is gecontinueerd.
De hieruit voortvloeiende planmatige aanpak zorgt dat gestuurd wordt op (prioritaire) resultaten terwijl
de dataproviders tegelijkertijd kunnen rekenen op continue ondersteuning vanuit Geonovum.
Veel aandacht is de afgelopen periode besteed aan het verbinden van INSPIRE met belangrijke
ontwikkelingen binnen de Nederlandse overheid zoals het Digitale Stelsel voor de Omgevingswet en,
zeer recent, het Make it Work (MiW) programma waarin de verbinding samen met de Commissie en
andere lidstaten wordt gelegd met rapportages over milieurichtlijnen. Dit sluit aan bij de al eerder
ingezette, veelbelovende, inspanningen in Nederland om INSPIRE in te zetten voor de richtlijnen
Lucht en Marine (INSPIRE Marine Pilot).
Vanuit het ministerie van IenM is verder geparticipeerd in een ISA (Interoperability Solutions for
European Public administrations) werkgroep. Vanuit Geonovum is er deelgenomen aan diverse
werkgroepen die onder de MIG-T vallen. De data providers participeren in hun vakgebied in diverse
internationale werkgroepen.
De kwaliteitsborging heeft de afgelopen jaren verder vorm gekregen door het automatisch genereren
van de monitoring uit de metadata. Door het tonen van metadata en service validator resultaten en
andere statistieken in het dashboard, wordt de kwaliteit van de INSPIRE implementatie voor een
grotere groep belanghebbenden inzichtelijk gemaakt.

6.2 Coordination (Art. 12.1.)
6.2.1 Member State contact point
Name and contact information
Name of the public authority
Contact information:
Mailing address

Member State Contact Point
Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Telephone number
Telefax number
Email address
Organisation’s website URL
Contact person (if available)
Telephone number
Email address
Contact person - substitute (if available)
Telephone number
Email address

Plesmanweg 1-6
2597 JG Den Haag
+31 70-4560000
+31 70-4561111
http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm
Noud Hooyman
+31 6 11 35 13 33
Noud.Hooyman@minienm.nl
Christiaan de Jong
+31 6 52740152
christiaan.de.jong@minienm.nl

Role and responsibilities
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu is (eind)verantwoordelijk voor de implementatie van
INSPIRE in Nederland. Het hoofd van de afdeling Beleid Geo Informatie treedt namens het ministerie

20-May-16

7

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

op als nationaal contactpunt. Het nationaal contactpunt is het eerste aanspreekpunt voor de Europese
Commissie. Het nationaal contactpunt draagt zorg voor de communicatie met de verantwoordelijk
minister en de volksvertegenwoordiging en vervult een sturende rol binnen de coördinatiestructuur
met betrekking tot INSPIRE.

6.2.2 The coordination structure

6.2.2.1 Name and contact information
Het nationaal contactpunt wordt bij zijn werkzaamheden ondersteund door een aantal partijen. Een
medewerker binnen de afdeling Beleid Geo informatie van IenM is belast met de dagelijkse zorg voor
de beleidsmatige aspecten van INSPIRE en vertegenwoordigt Nederland in de MIG-P. De technische
implementatie is belegd bij de stichting Geonovum. Geonovum ondersteunt dataproviders bij het
voldoen aan de INSPIRE eisen en vertegenwoordigt Nederland in de MIG-T.
Coordinating structure supporting the MSCP
Name of the coordination structure
Geonovum
Contact information:
Mailing address
Barchman Wuytierslaan 10
Postbus 508
3800 AM Amersfoort
Telephone number
+31 33 460 41 00
Telefax number
+31 33 465 64 57
Email address
info@geonovum.nl
Organisation’s website URL
www.geonovum.nl
Contact person (if available)
Michel Grothe
Telephone number
+31 (0)6 13639472
Email address
m.grothe@geonovum.nl
Contact person - substitute (if available)
Telephone number
Email address
Date and period of mandate
1 januari 2009 – 31 december 2016

Name of the public authority
Contact information:
Mailing address

Member State MIG - P Representative
Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Telephone number
Telefax number
Email address
Organisation’s website URL
Contact person (if available)
Telephone number
Email address
Contact person - substitute (if available)
Telephone number
Email address

Name of the public authority
Contact information:
Mailing address

Telephone number
Telefax number

20-May-16

Plesmanweg 1-6
2597 JG Den Haag
+31 70-4560000
+31 70-4561111
http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm
Christiaan de Jong
+31 6 52740152
christiaan.de.jong@minienm.nl
Noud Hooyman
+31 6 11 35 13 33
Noud.Hooyman@minienm.nl

Member State MIG - T Representative
Geonovum
Barchman Wuytierslaan 10
Postbus 508
3800 AM Amersfoort
+31 33 460 41 00
+31 33 465 64 57

8

INSPIRE

Email address
Organisation’s website URL
Contact person (if available)
Telephone number
Email address
Contact person - substitute (if available)
Telephone number
Email address

Member State Report: NL 2016

info@geonovum.nl
www.geonovum.nl
Michel Grothe
+31 (0)6 13639472
m.grothe@geonovum.nl
Aart-Jan Klijnjan
aart-jan.klijnjan@kadaster.nl

6.2.2.2 Relation with third parties
Voor de strategische sturing van de implementatie heeft het Ministerie van IenM een stuurgroep
ingericht, waarin de belangrijkste betrokken partijen zitting hebben. De stuurgroep wordt door een
klankbordgroep geadviseerd. De leden van deze klankbordgroep zijn eveneens afkomstig van
belanghebbende partijen, minimaal elke dataprovider heeft een lid afgevaardigd. Daarnaast hebben
het bedrijfsleven en enkele gebruikers momenteel zitting in de klankbordgroep. De klankbordgroep
toetst de (tussen)resultaten van het programma. De voorzitter van de klankbordgroep heeft tevens
zitting in de stuurgroep, en vertegenwoordigt hiermee de belangen van alle organisaties die een rol
hebben binnen het INSPIRE-programma. Afstemming op tactisch/operationeel niveau vindt ook plaats
in de klankbordgroep. Geonovum fungeert als helpdesk voor dataproviders en verzorgt onder meer
voorlichtingsbijeenkomsten en communicatiemateriaal.

6.2.2.3 Overview of working practices and procedures
Om de implementatie van INSPIRE in Nederland te realiseren is het programma INSPIRE gestart.
Voor de duur van het programma is een organisatiestructuur opgezet, die recht doet aan de
complexiteit van het programma en de diversiteit aan betrokken partijen. Binnen deze planmatige,
gezamenlijke aanpak is het werkveld zelf verantwoordelijk voor de uitvoering.
Het GI-Beraad (ingesteld door de minister van VROM) functioneert als opdrachtgever van het
INSPIRE programma. Dit beraad kijkt vooral strategisch naar INSPIRE in relatie tot de bredere
ontwikkelingen in het geoinformatie-domein. Het ministerie van IenM is gedelegeerd opdrachtgever.
Het ministerie zorgt voor beleidsmatige en bestuurlijke afstemming en treedt op als opdrachtgever van
Geonovum. In de opdracht is de taakomschrijving op hoofdlijnen vastgesteld. Deze omschrijving wordt
door Geonovum in een tweejaarlijks programmaplan uitgewerkt en na advisering door de
klankbordgroep in de stuurgroep vastgesteld. Deze procedure wordt ook gevolgd voor belangrijke
producten die uit het programmaplan voortvloeien zoals bijvoorbeeld de vaststelling van de lijst met de
dataproviders en deze rapportage.
Het programma richt zich op de coördinatie, stimulering en ondersteuning van de direct betrokken
partijen, zoals de bronhouders van geo-informatie en de gebruikers. Het zijn zowel
overheidsorganisaties op nationaal, regionaal en lokaal niveau, als private partijen in de milieu- en de
geo-sector. Zij zijn verantwoordelijk voor hun eigen inzet en de resultaten die daaruit voortkomen.

20-May-16

9

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Door het ministerie van IenM en het programmabureau INSPIRE wordt ingezet op een strategische
koppeling van INSPIRE met het digitale stelsel van de omgevingswet (DSO). Het realiseren van
synergie tussen INSPIRE en het DSO leidt op termijn tot een toename van het gebruik van de
INSPIRE infrastructuur.
Verder is de afgelopen periode actief gestuurd op het relateren van INSPIRE aan Europese
milieurichtlijnen, in het bijzonder de Luchtkwaliteitrichtlijn en de Mariene Strategie Richtlijn. In
december 2015 is een bijeenkomst over e-reporting georganiseerd. Ook is in dit kader eind vorig jaar
aangesloten bij het Make it Work (MiW) programma binnen het ministerie van IenM waarin samen met
de Commissie en andere lidstaten de verbinding wordt gelegd tussen rapportages over
milieurichtlijnen en INSPIRE. Het uitgangspunt hierbij is dat INSPIRE een belangrijke rol kan spelen in
het stroomlijnen van de monitoring- en rapportageverplichtingen.

Nederland is betrokken (geweest) bij de volgende cross-border coördinatie activiteiten:
1. Deelname aan de INSPIRE Air Quality Directive (AQD) Pilot samen met België en de
Europese Commissie (JRC). Samen met het Verenigd Koninkrijk, Zweden, en België heeft
Nederland tevens open source software (52N) verbeterd voor het aanleveren van AQD
informatieproducten.

2. Deelname aan de INSPIRE Mariene Pilot samen met Denemarken en Duitsland en de
Europese Commissie (JRC).

3. Nederland is lid van de Advies committee voor de ISA Working Group on Spatial Information
and Services.

20-May-16

10

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Daarnaast is er deelgenomen aan de MIG-T werkgroep
• MIWP-5 (validatie)
• MIWP-7 (download, WCS)
• MIWP-8 (metadata)
• MIWP-16 (monitoring)
• de tijdelijke werkgroep SDS.
Geonovum heeft voor haar standaardisatie werkzaamheden relaties met het OGC, ISO/TC211, W3C.

Nederlandse data providers hebben relaties met diverse internationale organisaties die ruimtelijke
data gebruiken, beheren of produceren;
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

ELF, european location framework, samenwerking tussen Europese topografische diensten
EUROSTAT: beheert SDMX services die eigenlijk het PD en HH thema afdekken:
http://ec.europa.eu/eurostat/web/sdmx-web-services
EEA – European Environmental Agency, als coördinerend producent, beheerder en gebruiker
van Corine en gerelateerde LU/LC layers
UNESCO-IHE (Instituate for Water Education)
Wereld Natuur Fonds (WNF)
EUMETSAT, de Europese organisatie voor de ontwikkeling en het beheer van weersatellieten.
(beheert satelliet data)
EUMETNET, netwerk van Europese nationale weerdiensten met 31 leden (National
Meteorological Services)
ECMWF, Het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn
ESA, Europese Ruimtevaartorganisatie
ORFEUS, Observatories and Research Facilities for European Seismology
EGS, European Geological Service, samenwerking tussen Europese geologische diensten
Copernicus
ARE3NA (PDOK is voorbeeld implementatie van INSPIRE services binnen ARENA),
EULIS.

In de Nederlandse implementatiewet is opgenomen dat indien een dataset onderdeel is van een door
de minister aangewezen voorziening de wet uitsluitend van toepassing is op deze voorziening. Ook is
in de wet opgenomen dat voor gemeenten en waterschappen INSPIRE alleen van toepassing is
indien gegevens worden verzameld danwel verspreid op grond van een wettelijke taak.

6.2.3 Comments on the monitoring and reporting process
In 2015 heeft Nederland de monitoring over 2014 geautomatiseerd uitgevoerd, als proof of concept
van de onder MIWP-16 ontwikkelde methodiek. De ervaringen daarmee waren positief; het is een veel
efficiëntere en minder arbeidsintensief proces, gebaseerd op de beschikbare informatie in de
metadata. Het levert daarnaast een aanzienlijke kwaliteitsverbetering op. De tijd die dataproviders
eerst moesten steken in het bijhouden van Excel-sheets, besteden ze nu aan de metadata zelf.
Bovendien wordt de monitoring nu gebaseerd op wat feitelijk aanwezig is.
Eind 2015 heeft Nederland verder geïnvesteerd in de ontwikkeling van het dashboard, dat door de
EEA wordt gehost, door service validatie in te voegen en een vergelijk te maken met de
gerapporteerde conformiteit in de metadata. Hiermee geven we de dataproviders inzicht in de kwaliteit
van hun services.
Om een vergelijkbaar beeld te krijgen van de implementatie van INSPIRE in de lidstaten is een
automatische gegenereerde monitoring, gebaseerd op metadata uit de discovery service en
ondersteund door validators voor metadata, services en datasets van belang. De presentatie van de
resultaten op organisatie niveau op een dashboard, draagt bij aan kwaliteitsverbetering van de
metadata en services.

20-May-16

11

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

6.3 Quality Assurance (Art. 12.2.)
6.3.1 Quality assurance procedures
De kern van kwaliteitsborging van het programma INSPIRE in Nederland wordt gevormd door het
functioneren van een klankbordgroep. Naast de INSPIRE dataproviders zijn hierin (toekomstige)
gebruikers, universiteiten en het bedrijfsleven vertegenwoordigd. Verwachtingen en afstemming met
betrekking tot kwaliteit van de op te leveren producten worden in de klankbordgroep besproken. De
klankbordgroep heeft een toetsende rol op de belangrijkste resultaten die door het programma worden
opgeleverd en heeft een adviserende rol hierover richting stuurgroep. Voor de beoordeling van
specifieke producten, bijvoorbeeld waar veel technische kennis is vereist, worden aparte reviews
georganiseerd. Over voortgang en halen van mijlpalen van het programma wordt elk kwartaal
gerapporteerd vanuit het programmabureau aan de opdrachtgever.
Kwaliteitsborging vindt plaats door middel van het uitvoeren van onafhankelijke testen door de data en
service providers ten opzichte van de specificaties.
INSPIRE-dataproviders zijn zelf verantwoordelijk voor het beheer van de datasets, services en
metadata. In gezamenlijk overleg is een beheerdocument opgesteld met hierin de generieke
vereisten. Om dataproviders de mogelijkheid te geven te toetsen of producten aan de specificaties
van INSPIRE voldoen zijn validators ontwikkeld, voor metadata en services. Daarnaast is door actieve
deelname door Geonovum aan de MIWP-16 een dashboard ontwikkeld, wat de dataproviders op
organisatie niveau inzicht geeft in de kwaliteit van hun metadata en services. Het dashboard is
toegankelijk voor alle INSPIRE belanghebbenden in Nederland.

6.3.2 Analysis of quality assurance problems
Met het instellen van de MIG–P voor beleidsmatige afstemming is de sturing op Europees niveau
verbeterd. Meer sturing en prioritering is echter noodzakelijk.
De INSPIRE-infrastructuur bestaat uit verschillende componenten, waarvan het beheer bij
verschillende organisaties is belegd. De infrastructuur zal echter als één geheel moeten werken,
waarin alle componenten hun bijdrage dienen te leveren. De onderlinge relaties tussen verschillende
componenten, beheerd door verschillende organisaties, zijn kwetsbaar. Verdere analyse is uitgevoerd,
waar zich kwetsbare elementen binnen de infrastructuur kunnen bevinden. Dit heeft geresulteerd in
een beheerdocument waarin deze elementen en hun onderlinge relaties in relatie tot voornamelijk
wijzigingsprocessen zijn beschreven. Dataproviders gebruiken het document om hun procedures zo in
te richten dat noodzakelijke acties bij wijzigingen tijdig worden ondernomen, zodat het risico op uitval
wordt verminderd. Er zijn echter geen automatische testen die de onderlinge verbanden tussen
verschillende componenten volledig test.
Voor Nederland is het niet haalbaar om zelf validators te ontwikkelen om te testen of de data aan de
vereisten in de 34 thema’s voldoet. Hierdoor is het niet mogelijk voor de dataprovider om te toetsen of
geharmoniseerde datasets aan de specificaties van INSPIRE voldoen. Alleen schemavalidatie is
mogelijk gemaakt.
Er worden in data specificaties ook vereisten gesteld die niet of moeilijk automatisch te toetsen zijn.
Daardoor zullen deze vereisten waarschijnlijk slecht worden geïmplementeerd. Door het ontbreken
van Europees vastgestelde regels voor metadata en services, waartegen gevalideerd moet worden,
ontbreekt voor alle componenten de basis om tot eenduidige kwaliteit te komen.
Vailidator resultaten zijn voor de verantwoordelijke bronhouders te technisch. Er is behoefte aan
inzicht in de INSPIRE implementatie op organisatie niveau, toegankelijk en begrijpelijk voor managers.

6.3.3 Measures taken to improve the quality assurance
Door het beschikbaar stellen van validators aan de beherende organisaties en het publiceren van
resultaten in het dashboard.

20-May-16

12

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

6.3.4 Quality certification mechanisms
Door het ontbreken van vastgestelde regels voor metadata en services, waartegen gevalideerd moet
worden, is het niet mogelijk de kwaliteit te garanderen of te certificeren. Validators die de vastgestelde
regels uit de dataspecificaties testen zijn nog niet beschikbaar.

20-May-16

13

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

7 Functioning and coordination of the infrastructure
(Art.13)
7.1 Progress with respect to the previous reporting period
INSPIRE wordt in het visiedocument GeoSamen (de Nederlandse visie op de toekomst van de
geosector) gezien als belangrijke bouwsteen van de geo data basisinfrastructuur.
De aanmerking van datasets voor annex II en III is in 2013 geformaliseerd. Bij een aantal thema’s
ondervindt Nederland problemen om tot een aanmerking van dataprovider of de uitvoering van de
verplichtingen te komen. Er zijn specifieke acties benoemd om tot een aanmerking of de uitvoering
van implementatie te komen.
In de onderstaande tabel is de groei van het aantal Nederlandse INSPIRE datasets en services in de
periode 20010-2015 weergegeven.

600

500

400

300

200

100

0
Aantal datasets
2010

Aantal Services
2011

2012

2013

2014

2015

In de onderstaande tabel is de groei van het gebruik van Nederlandse INSPIRE services in de periode
20010-2015 weergegeven.

20-May-16

14

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

350000000
300000000
250000000

2010
2011

200000000

2012
150000000

2013
2014

100000000

2015

50000000
0
Gebruik services

De afgelopen periode is actief gestuurd op het relateren van INSPIRE aan Europese milieurichtlijnen.
De samenwerking met het programma Digitaal Stelsel van de Omgevingswet is versterkt. In dit kader
is onder meer een directeurenoverleg georganiseerd om de strategisch relatie tussen INSPIRE en
DSO verder uit te werken.
Door het open data beleid zijn voor de meeste datasets barrières voor het hergebruik weggenomen en
zijn INSPIRE datasets voor alle partijen bereikbaar geworden.
Om data- en serviceproviders te ondersteunen bij het ontsluiten van data in een algemene centrale
voorziening, stelt Geonovum een handreiking beschikbaar, waarmee onderlinge afspraken over
verantwoordelijkheden kunnen worden vastgelegd.
De INSPIRE zoekdienst wordt ook gebruikt om de monitoring mee te genereren. Daarmee zijn er
geen verschillen tussen metadata van datasets en services aanwezig in het Nationaal Georegister en
de INSPIRE monitoring.
Voor het testen van de conformiteit van metadata services en in beperkte mate van datasets heeft
Geonovum een aantal tools (verder) ontwikkeld.

7.2 General overview description of the SDI
In 2008 stelde het ministerie van Infrastructuur en Milieu (toen: VROM) de beleidsnota GIDEON vast.
GIDEON beschreef hoe het Ministerie wilde komen tot een basisvoorziening voor geo-informatie in
Nederland en vormde de basis voor een visie en implementatiestrategie voor de termijn van 2008 tot
2012. Deze visie luidde als volgt: binnen vier jaar beschikt Nederland, in het kader van verdere
verbetering van de dienstverlening, over een basisvoorziening geo-informatie die duurzaam,
succesvol en intensief wordt gebruikt door alle partijen in de samenleving:
• burgers en bedrijven kunnen van elke locatie alle hiervoor in aanmerking komende geoinformatie opvragen en gebruiken;
• bedrijven kunnen aan alle hiervoor in aanmerking komende geo-informatie van de overheid
economische waarde toevoegen;
• de overheid gebruikt de beschikbare informatie van elke locatie in haar werkprocessen en
dienstverlening;
• overheid, bedrijven, universiteiten en kennisinstellingen werken nauw samen om de
basisvoorziening verder te ontwikkelen en te innoveren.

20-May-16

15

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

De implementatie van INSPIRE vormde een integraal onderdeel van deze visie. De doelstellingen van
GIDEON zijn inmiddels grotendeels gerealiseerd.
GIDEON is opgevolgd door GeoSamen (2014): een door overheid, bedrijfsleven en wetenschap
gedeelde visie op de toekomst van de geosector. Het streefbeeld voor 2020 dat in GeoSamen wordt
neergezet gaat uit van excellent toegankelijke actuele, meerschalige geo-informatievoorziening. Deze
voorziening geeft het antwoord op drie elementaire vragen die zowel op individuele, maatschappelijke
als ook op fysieke situaties betrekking kunnen hebben:
1. Wat is de actuele toestand?
2. Wat is de dynamiek?
3. Hoe ontwikkelt de toekomst zich?
INSPIRE wordt meerdere malen in GeoSamen genoemd als behorende tot de geodata
basisinfrastructuur. Onder meer als infrastructuur, standaard en governance voor de Omgevingswet.
Zie http://geosamen.nl/.

7.3 INSPIRE Stakeholders
Bij de uitvoering van het programma INSPIRE in Nederland zijn veel organisaties betrokken. Samen
vormen zij de programmaorganisatie. Voor de duur van het programma is een organisatiestructuur
opgezet, die recht doet aan de complexiteit van het programma en de diversiteit aan betrokken
partijen. Binnen deze structuur werken mensen samen om gezamenlijk de doelstellingen van het
programma te bereiken. Deze organisatiestructuur is beschreven in hoofdstuk 6.2.
Nederland stelt alleen de meest geëigende datasets als INSPIRE-data beschikbaar en hanteert
daarvoor een aanmerkingsprocedure. Daarbij wordt er per featuretype een verantwoordelijke data
provider aangemerkt. De strategie en de status van identificatie van dataproviders is beschreven in
hoofdstuk 7.4.
Eind 2013 zijn voor alle annex III thema’s de aangemerkte datasets via services met metadata
ontsloten. Hiermee zijn INSPIRE datasets voor alle INSPIRE thema’s “as is” beschikbaar gekomen
met metadata, via een view en download service.
Bij een aantal thema’s ondervindt Nederland problemen om tot een aanmerking van dataprovider of
de uitvoering van de verplichtingen te komen.
Dossiers zijn er op de volgende thema’s:
• Ortho-beeldvorming
• Menselijke gezondheid
• Bodem en Geologie
• Transportnetwerken lucht
• Kabel en Leidinginformatie
In elk dossier zijn acties benoemd om tot een aanmerking of de uitvoering van implementatie te
komen.
Daarnaast zijn er issues die verband houden met de updates, landsdekkendheid of harmonisatie (voor
nu alleen Annex I en nieuwe of geherstructureerde datasets). Hiervoor zijn de volgende acties
ondernomen:
• De huidige aanmerking op orde brengen door aanvullende aanmerkingsbrieven te versturen
• Met de dataproviders de aanpak bespreken om de geconstateerde issues op te lossen.
Eenvoudig oplosbare issues direct oplossen, complexe issues onderbrengen in de dossiers
en oplossingsstrategieën bepalen
• De huidige aanmerkingsprocedure evalueren op risico’s en op basis daarvan komen tot een
definitieve wijze om tot een te onderhouden lijst van INSPIRE verplichte data te komen
Nederland heeft evenals alle andere lidstaten, eind 2015 een brief van de Europese commissie
gekregen waarin is aangegeven dat de implementatie van INSPIRE, met name voor de data in Annex
III achterblijft. De Europese Commissie heeft Nederland gevraagd een actieplan op te stellen om de

20-May-16

16

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

implementatiekloof met betrekking tot INSPIRE te dichten. Deze kloof geldt met name voor thema’s uit
Annex III die juist voor het milieubeleid zeer relevant zijn. Nederland onderkent het belang van goede
integratie met de milieuwetgeving en zal een actieplan opstellen die de concrete aanpak beschrijft om
de implementatiekloof te dichten.
Er is aanvullend onderzoek gedaan naar een aantal onderwerpen waar gemeenten mogelijk data
beheren, op het gebied van afval, geluid, natuurbranden en lucht, hier zijn nog geen concrete acties
uit voortgevloeid.
Verder is de afgelopen periode actief gestuurd op het relateren van INSPIRE aan Europese
milieurichtlijnen, dit is beschreven in hoofdstuk 6.2.2.3 .

7.4 Role of the various stakeholders
INSPIRE-dataproviders zijn verantwoordelijk voor het beheer van de datasets, services en metadata,
conform de INSPIRE specificaties. Dataproviders, gebruikers, leveranciers van diensten (verenigd in
GeoBusiness Nederland als branchevereniging van geo-bedrijven) en kennisinstituten zijn
vertegenwoordigd in de klankbordgroep, minimaal elke dataprovider heeft een lid afgevaardigd.
Nederland stelt alleen de meest geëigende datasets als INSPIRE-data beschikbaar en hanteert
daarvoor een aanmerkingsprocedure. Uitgangspunt is dat Nederland voor INSPIRE maximaal gebruik
maakt van de basisregistraties en hun landelijke voorzieningen. Voor de overige Nederlandse
datasets, die onder INSPIRE vallen, zijn afspraken gemaakt welke organisaties de data beschikbaar
zullen stellen. Hiervoor zijn drie conceptuele modellen ontwikkeld. Dit zijn het basismodel,
knooppuntmodel en het collectieve model.
De modellen onderscheiden zich voornamelijk in de mate waarin de samenwerking tussen INSPIREdataproviders per thema al dan niet is georganiseerd. De stuurgroep INSPIRE heeft gekozen uit te
gaan van het basismodel, waarbij in eerste instantie, elk feature type of attribuut in een INSPIREthema ingevuld wordt door één Nederlandse dataset. De verwachting is dat deze aanpak het snelst
leidt tot een goed resultaat en dat de overige datasets in dit spoor zullen volgen.
Uitgangspunt hiermee is dat alleen de meest geëigende datasets worden aangemerkt als INSPIREdata, in plaats van alle beschikbare datasets binnen een thema. Samen met de data-providers heeft
Geonovum onderzocht welke Nederlandse dataset het best past bij de INSPIRE-dataspecificaties. Per
INSPIRE-feature-type of attribuut is telkens één data-provider aangemerkt.
De formele aanmerking van datasets heeft voor Annex I plaatsgevonden in 2010. Volgens dezelfde
systematiek heeft de aanmerking voor Annex II en III plaatsgevonden. Het verantwoordelijk ministerie
van Infrastructuur en Milieu heeft daarvoor in juni 2013 de aanmerkingsbrieven naar de aangemerkte
dataproviders gestuurd. Middels deze brieven is ook de aanmerking van Annex II geformaliseerd en
zijn enkele wijzigingen op de aanmerking van Annex I doorgevoerd.
Wanneer vanuit de dataproviders zelf, Europa of een gebruiksvraag een nieuwe behoefte of urgentie
voor aanmerking ontstaat, kan een wijzigingsverzoek worden ingediend.
De INSPIRE-aanpak is in lijn met het beleid dat in Nederland wordt ingezet rondom basisregistraties.
Nederland heeft in de afgelopen jaren hard gewerkt aan het ontdubbelen van de binnen de overheid
beschikbare geo-datasets. Data wordt éénmalig ingewonnen en meervoudig gebruikt. De intentie is
om op termijn bestanden die nagenoeg gelijk zijn, uit te faseren.
Een toelichting op de aanmerking van dataproviders en een samenvatting van het aanmerkingproces
inclusief alle relevante informatie die gedurende de aanmerking is verzameld en geanalyseerd, is
beschreven in de rapporten:
•

rapport Nederlandse INSPIRE data Annex I

•

rapport Nederlandse INSPIRE data Annex II

20-May-16

17

INSPIRE

•

Member State Report: NL 2016

rapport Nederlandse INSPIRE data Annex III

De rapporten zijn afgestemd met de INSPIRE-klankbordgroep en is, na goedkeuring door de
stuurgroep, ter bekrachtiging voorgelegd aan het GI-beraad en het DUIV overleg (overleg tussen
VROM en koepels waterschappen, provincies en gemeenten).
Binnen het programma zijn centrale voorzieningen zoals het INSPIRE-toegangspunt en generieke
diensten ontwikkeld. Hosting en beheer hiervan is belegd bij het Kadaster. De individuele
dataproviders zullen zelf metadata, data en diensten leveren. Zij worden hierbij ondersteund door het
programma INSPIRE met betrekking tot het verschaffen van kennis.

7.5 Measures taken to facilitate sharing
Door het open data beleid zijn voor de meeste datasets barrières voor het hergebruik weggenomen.
De datasets die onder een INSPIRE vallen zijn juridisch en economisch voor alle partijen bereikbaar
geworden (zie verder hoofdstuk 9).

7.6 Stakeholder cooperation
De samenwerking met het programma Digitaal Stelsel van de Omgevingswet is versterkt. In dit kader
is onder meer een directeurenoverleg georganiseerd om de strategisch relatie tussen INSPIRE en
DSO verder uit te werken.
Alle bij de uitvoering van het programma INSPIRE in Nederland betrokken organisaties werken samen
aan gemeenschappelijke doelstellingen in de organisatiestructuur die eerder is beschreven. Hiernaast
ontstaan diverse andere soorten van samenwerking. Zo trekken het Ministerie van I&M, EZ en
Kadaster samen op in het programma PDOK om gezamenlijk hun INSPIRE-datasets middels services
te ontsluiten en een beheerorganisatie voor het INSPIRE toegangspunt te vormen. Inmiddels is ook
het CBS hierbij aangesloten.
Het bedrijfsleven raakt meer betrokken bij INSPIRE door diensten en producten te leveren. Zij maken
INSPIRE conforme services voor een aantal organisaties en nemen daarvoor ook deel aan
kennissessies.
Koepelorganisaties als IPO en de Unie van Waterschappen trekken op als coördinator voor resp.
provincies en waterschappen. Via informatiehuis water, worden services op het gebied van water
ontsloten. Data en services van gemeenten worden door landelijke voorzieningen ontsloten.
Als dit geen wettelijke centrale voorziening is (basisregistraties), maar een algemene centrale
voorziening, zijn vaak aanvullende afspraken gewenst over rollen en verantwoordelijkheden tussen
dataprovider en serviceprovider
Om data- en serviceproviders te ondersteunen bij het type afspraken dat in zo’n geval gemaakt
kunnen worden, stelt Geonovum een handreiking beschikbaar. Dataproviders kunnen op basis van
deze handreiking zelf aan de slag om afspraken voor hun eigen specifieke situatie en met hun
specifieke ketenpartners vast te leggen. De handreiking bestaat uit:
•

Handreiking: afspraken tussen INSPIRE bronhouder en de beheerder van het landelijke register

•

Handreiking: beheerder van het landelijk register en de beheerder van de INSPIRE services (de centrale
voorziening)

•

Handreiking: voorbeeld onderwerpen ketenovereenkomst voor de invulling van de INSPIRE verplichting

Enkele keren per jaar organiseert Geonovum kennissessies over specifieke onderwerpen, zoals
harmonisatie, SDS, validatie etc. Alle dataproviders en hun serviceproviders zijn hierbij welkom.

20-May-16

18

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Veel praktische informatie om metadata data en services conform INSPIRE te ontsluiten, is
beschikbaar via de wiki “aan de slag met INSPIRE”. Zie
http://wiki.geonovum.nl/index.php?title=Aan_de_slag_met_INSPIRE

Daarnaast beheert Geonovum de INSPIRE helpdesk, waar alle INSPIRE gerelateerde vragen
beantwoord worden.
Vier keer per jaar verspreid Geonovum de INSPIRE-nieuwsbrief naar een doelgroep van meer dan
1300 abonnees van ca. 800 organisaties. Op de website van Geonovum is het INSPIRE dossier te
vinden waarin nieuws en relevante documenten zijn te vinden.
Het INSPIRE toegangspunt is hier te vinden: www.nationaalgeoregister.nl.

7.7 Access to services through the INSPIRE Geoportal
Voor INSPIRE moet de Nederlandse INSPIRE data vindbaar en raadpleegbaar zijn via het EU
INSPIRE geoportal. Daarvoor is een ‘link’ gelegd tussen de Nederlandse data en het Europese
geoportaal. Nederland heeft daarvoor een nationaal INSPIRE portaal ingericht. Het INSPIRE-portaal
vormt integraal onderdeel van het Nationale Georegister.
het Nationale Georegister bevat INSPIRE-specifieke zoek-, raadpleeg- en downloadfunctionaliteit. Het
portaal is compliant met de INSPIRE implementing rule voor zoekdiensten, raadpleegdiensten en
downloaddiensten. Daarnaast kan er INSPIRE conforme metadata mee worden aangemaakt en/of
gepubliceerd.

Nederlands INSPIRE Portaal en Netwerk verbonden met EU INSPIRE geoportal
REUINSPIRE
geoportal geoportal
EU

Nederlands INSPIRE Portaal
clients
downloaden

raadplegen

Clients
zoeken

zoeken

publiceren

register

publiceren

raadplegen

register

INSPIRE zoekdienst

bronhouder
INSPIRE
compliant
datasets, dataset
series en
services

INSPIRE raadpleegdienst

metadata

register
INSPIRE downloaddienst

Voor opname in het Nederlandse INSPIRE-portaal publiceert de bronhouder zijn metadata in het
centrale register van het INSPIRE-portaal. Het publiceren van metadata vindt plaats door metadata
aan te bieden in een gestandaardiseerd XML-formaat, door een catalogus te ‘harvesten’ of via de
online editor van het INSPIRE-portaal.

20-May-16

19

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Voor het raadplegen van de geo-informatie in een kaart of het downloaden ervan, moet de bronhouder
zelf INSPIRE-compliant raadpleegdiensten en downloaddiensten inrichten op internet.
De INSPIRE-zoekdienst werkt achter de schermen. Het is een webservice met een INSPIRE
specifieke interface (protocol), die door andere zoekdiensten en applicaties kan worden aangeroepen.
De INSPIRE zoekdienst, wordt ook gebruikt om de monitoring mee te genereren. Daarmee zijn er
geen verschillen tussen metadata van datasets en services aanwezig in het Nationaal Georegister,
met de categorie aanduiding INSPIRE en de INSPIRE monitoring. Alleen metadata met de categorie
aanduiding INSPIRE worden ontsloten via de INSPIRE zoekdienst.
In het nationaal georegister bestaat de mogelijkheid om de datasets te downloaden via de download
service. Deze mogelijkheid wordt in het EU INSPIRE portaal gemist.
Meer dan 90% van de INSPIRE services zijn direct toegankelijk. Als dat niet het geval is wordt dat
meestal verantwoord door privacy redenen of economische reden.
Voor het testen van de conformiteit van metadata services en in beperkte mate van datasets heeft
Geonovum een aantal tools ontwikkeld. In de Nederlandse INSPIRE klankbordgroep is afgesproken
dat de validatietools die door Geonovum ter beschikking worden gesteld, de basis vormen voor
Nederlandse dataproviders om vast te stellen of een implementatie voldoet aan de INSPIRE
vereisten. Dit zijn de in onderstaande tabel genoemde validatietools met uitzondering van de
validatietool voor WMTS, ATOM en de tools voor het testen van de beschikbaarheid en het gebruik
van de services.
INSPIRE eis

Validatie tooling

Dataspecificatie + GML

Validator: INSPIRE GML Data

Metadata dataset

Validator: Nederlands metadataprofiel op ISO 19115 versie
1.3 plus INSPIRE

Metadata
dataset*

geharmoniseerde Validator: Nederlands metadataprofiel op ISO 19115 versie
1.3 plus INSPIRE geharmoniseerd

Metadata service

Validator: Nederlands metadataprofiel op ISO 19119 versie
1.2 plus INSPIRE

WMS (configuratie) **

Validator: INSPIRE View en Downloadservices

WFS/Atom (configuratie) **

Validator: INSPIRE View en Downloadservices

Prestatie/Capaciteit

Validator: INSPIRE View en Downloadservices

Gedetailleerde informatie is te vinden in de wiki:
http://wiki.geonovum.nl/index.php?title=INSPIRE_Validatie
De broncode en openstaande punten van de ETF tests is te vinden op Github:
https://github.com/Geonovum/etf-test-projects-INSPIRE

20-May-16

20

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

8 Usage of the infrastructure for spatial information
(Art.14)
8.1 Progress with respect to the previous reporting period
Om het gebruik van INSPIRE services te vergemakkelijken en te vergroten zijn een aantal
hulpmiddelen ontwikkeld, zoals de QGIS plugin voor de Nederlandse INSPIRE data en de INSPIRE
datagids (http://inspiredatagids.nl/). Daarnaast worden INSPIRE services in tal van applicaties
gebruikt en kan dat zonder directe tussenkomst van de dataprovider. Ook zijn er tools ontwikkeld om
data bij de dataproviders automatisch op te halen en deze gezamenlijk voor INSPIRE, middels
services beschikbaar te stellen.
De huidige Nederlandse geo-informatie infrastructuur heeft een behoorlijke groei doorgemaakt in de
afgelopen jaren. Het kent echter een steile leercurve als het gaat om het toepassen van de technische
(INSPIRE) standaarden. Het is een schatkist voor GIS en geo-experts, die de afgelopen jaren deze
kennis hebben ontwikkeld; echter de geoservices en bijbehorende technische INSPIRE standaarden
zijn niet altijd even makkelijk en snel toe te passen door ontwikkelaars, die in niet-geo domeinen
toepassingen ontwikkelen. Voor deze groep ontwikkelaars is Geonovum een testbed gestart als
samenwerking tussen e-overheid initiatieven (enkele basisregistraties) en INSPIRE: “Geospatial data
on the web”. In drie werkpakketten zijn verschillende demonstrators ontwikkeld om de brug te slaan
tussen de geo-en INSPIRE standaarden en ‘webstandaarden’, die meer gangbaar zijn in de
webcommunity zowel voor het zoeken via bekende web search engines (google) als het downloaden
van INSPIRE data. De eerste resultaten laten zien dat de standaard web tools het beste gebruikt
kunnen door ze boven op de INSPIRE infrastructuur te gebruiken i.p.v. de SDI of INSPIRE
infrastructuur te vervangen.
Open geodata, wordt automatisch vanuit het Nationaal Georegister door geleverd aan het open data
portaal. De helft van de open data in Nederland is geodata. In het open data portaal is een
voorziening voor het indienen van dataverzoeken. Metadata van geodata wordt veelvuldig
geraadpleegd en ook automatisch doorgeleverd aan diverse portalen.
Door het organiseren van de ‘Powered by INSPIRE’ conference is inzichtelijk gemaakt welke
uitdagingen nog voor ons liggen om INSPIRE data voor verschillende toepassingen
grensoverschrijdend te kunnen gebruiken.

8.2 Use of spatial data services in the SDI
De meeste providers van netwerkdiensten van Annex I en II hebben (geautomatiseerde)
voorzieningen getroffen om het gebruik te meten. Dit wordt voor interne werkprocessen binnen de
betreffende organisaties gebruikt, en jaarlijks centraal verzameld. Het gaat met name om de
ontwikkeling in de tijd, onderling vergelijk is lastig doordat het om verschillende dingen gaat. Zo kun je
met enkele hits een hele dataset downloaden, of met veel hits een aantal featuretypes uit een service
met een maximum aantal te downloaden objecten halen.
Om het gebruik van INSPIRE data en services te vergemakkelijken en te vergroten, is afgelopen jaar
(2015) een plugin gemaakt voor het open source pakket QGIS. Deze is gebaseerd op de metadata in
het Nationaal Georegister en de daarin voorkomende links naar de services. Met de plugin kan
iedereen nu eenvoudig zoeken op de INSPIRE services en deze direct toevoegen en gebruiken in de
applicatie. De INSPIRE plugin is in het afgelopen jaar zo’n 1500x gedownload.
Om het gebruik van de INSPIRE services te bevorderen, is de INSPIRE datagids gemaakt. Daar zijn
de services op een voor beleidsmedewerkers gebruiksvriendelijke manier te doorzoeken. Zie
http://INSPIREdatagids.nl/
CBS is samen met Geonovum, PDOK en het Kadaster een Pilot aan het uitvoeren waarbij een Table
Joining Service geïmplementeerd wordt binnen de PDOK infrastructuur. De impactanalyse die hier uit
volgt, is hopelijk een stimulans voor Eurostat om dit op Europees niveau te gaan doen.

20-May-16

21

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Verder wordt de INSPIRE data door de rijksdienst voor het wegverkeer gebruikt in de digitale
wegenkaart ontheffingen, waarin voor exceptioneel transport de mogelijke routes op basis van
afmeting en gewicht van het transport getoond worden. https://dwo.rdw.nl/?lang=nl&charset=ascii
Het Centraal Bureau voor de Statistiek ziet vooral gebruik van hun, deels INSPIRE data, binnen
Nederland met applicaties zoals www.cbsinuwbuurt.nl.
Het Waterschapshuis heeft een harvesting tool ontwikkeld in opdracht van de waterschappen, zodat
data in lokale databases vanuit de Geovoorziening automatisch kan worden opgehaald en
beschikbaar gesteld tbv INSPIRE zonder menselijke tussenkomst.
Het Waterschapshuis heeft voor de in het oude IRIS formaat aanwezige data in de Geovoorziening
een conversieslag laten ontwikkelen in opdracht van de waterschappen, zodat de data voor alle
waterschappen in één keer (technisch) geharmoniseerd kan worden aangeboden. Hiermee zijn de
werkzaamheden die door de vijfentwintig waterschappen anders individueel zouden moeten worden
uitgevoerd, gezamenlijk opgepakt en leid dat ook tot één lands dekkend bestand.
Het Informatiehuis Water heeft in opdracht van de waterbeheerder een conversieslag
geïmplementeerd op een aantal aanwezige datasets voor de KRW, waardoor de waterbeheerders in
één klap voldoen aan de INSPIRE verplichtingen tav technische harmonisatie voor deze datasets (niet
alle datasets).
Met INSPIRE gegevens van TNO kan met de WKO-tool (warmte-koude opslag) applicatie bepaald
worden of het technisch mogelijk is op een gekozen locatie aan warmte-koude-opslag te doen en
hoeveel dat gaat kosten. Met provinciale INSPIRE-datasets (bv. grondwaterbeschermingsgebieden)
kan vervolgens gecontroleerd worden of het ook mag. IFTechnology, beheerder van de applicatie
laadt de landsdekkende INSPIRE-datasets in. Voordeel: er hoeft niet per provincie data opvraagt te
worden, maar een landsdekkend, voor alle provincies identiek opgebouwd bestand kan als service
gebruikt worden.
WebBvB (Bestand Veehouderij Bedrijven) is een gestandaardiseerd
veehouderijbedrijven dat beschikbaar is gekomen door INSPIRE

overzicht

van

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) maakt een Compendium voor de Leefomgeving en
maakt daarbij dankbaar gebruik van landsdekkende actuele en gestandaardiseerde informatie van de
provincies (o.a. stiltegebieden).
ELF is een voorbeeld van een INSPIRE implementatie, met grens overstijgende geharmoniseerde
data beschikbaar via downloadservices.
Meer voorbeelden zijn verzameld en te vinden op:
http://www.geonovum.nl/wegwijzer/inspiratie?field_onderwerp_tid[0]=163

8.3 Use of the spatial datasets
Voor alle Nederlandse waterschappen geldt dat via het landelijk Waterkwaliteitsportaal het KRWmaatregelenprogramma en KRW-monitoringsprogramma wordt uitgewisseld met de EU. De datasets
die ten behoeve van de Kaderrichtlijn Water worden verstrekt zijn:
- Stroomgebied districten KRW
- Dataset Oppervlaktewaterkwaliteit
- KRW monitoring meetnet oppervlaktewater
De provincies geven aan dat voor de Kaderrichtlijn Water de volgende datasets worden uitgewisseld;
- Zwemwater
- Grondwaterkwaliteit
Het informatiehuis water heeft alle data die ze beheert voor de Kaderrichtlijn water, zodanig
geharmoniseerd dat deze zowel aan de INSPIRE vereisten, de Kaderrichtlijn water vereisten en
nationale wensen voldoet. Deze geharmoniseerde data wordt niet gebruikt voor het voldoen aan de

20-May-16

22

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

rapportage verplichting voor Kader richtlijn water, omdat de EEA de INSPIRE geharmoniseerde data
nog niet accepteert. Ook de informatie uitwisseling met buurlanden gebeurt middels diverse andere
formaten. De beschikbare INSPIRE geharmoniseerde data wordt (nog) niet gebruikt door de EU en
andere lidstaten.

8.4 Use of the SDI by the general public
Atlas Leefomgeving
De Atlas leefomgeving biedt informatie over de kwaliteit van de Nederlandse leefomgeving. Het gaat
om milieuthema's die van invloed zijn op onze lichamelijke en geestelijke gezondheid. Onderwerpen
zijn onder andere luchtkwaliteit, waterkwaliteit en veiligheid. De informatie is als tekst beschikbaar,
maar vooral ook in de vorm van kaarten. Burgers kunnen gemakkelijk zelf kaarten kiezen en vaak tot
op buurtniveau inzoomen. De overzichtelijk ingedeelde achtergrondinformatie biedt ook de
mogelijkheid om zo diep als gewenst in de onderwerpen te duiken.
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu is de opdrachtgever van de Atlas Leefomgeving.
Rijkswaterstaat en het RIVM voeren deze opdracht uit. Dit doen zij in samenwerking met provincies,
gemeenten en andere beleids- en kennisinstituten. Samen zorgen zij ervoor dat de kaarten
overzichtelijk én met uitleg te zien zijn. Een aantal kaarten is van het RIVM of van Rijkswaterstaat. In
veel gevallen zijn andere organisaties de eigenaar van een kaart. Deze worden in de meeste gevallen
automatisch overgenomen uit het Nationaal Georegister, zonder tussenkomst van de eigenaren. In de
Atlas Leefomgeving is een apart thema INSPIRE opgenomen, waarin alle INSPIRE datasets relevant
voor de leefomgeving zijn ontsloten. Zie http://www.atlasleefomgeving.nl/kijken.
Open data portaal
Uitgangspunt in Nederland is dat overheidsinformatie openbaar kan worden gemaakt, tenzij er een
weigeringrond is. Dit is beschreven in hoofdstuk 9.2. Open data wordt opgenomen in
https://data.overheid.nl/, daar kunnen ook dataverzoeken worden ingediend en is het proces te volgen
https://data.overheid.nl/dataverzoeken. Alle ruimtelijke data wordt in het Nationaal Georegister
opgenomen, open geodata wordt vanuit het Nationaal Georegister automatisch door geleverd naar
data.overheid.nl. en het european data portal. Ongeveer de helft van de open data is geo data.

De metadata uit het Nationaal Georegister en daarmee de links naar de services van de datasets,
wordt door diverse andere portalen geharvest. De discovery service van het NGR, waarin alle
metadata wordt ontsloten, is in 2015 bijna 6 miljoen maal bevraagd. Daarnaast is het NGR zelf in
2015 ongeveer 24 miljoen maal bevraagd.

20-May-16

23

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

8.5 Cross-border usage
Nederland is een aantal jaren actief bezig om de data die voor luchtkwaliteit verzameld wordt middels
sensoren, voor INSPIRE beschikbaar te maken en deelname aan het Air Quality project, samen met
België en het JRC. De resultaten tot nu toe zijn gepresenteerd op de ‘Powered by INSPIRE’
conference op 4 en 5 maart 2013: http://www.poweredbyINSPIRE.eu//documents/airquality.pdf en de
INSPIRE conferentie in Lissabon.
Nederland heeft samen met België, Duitsland en Engeland, de ‘Powered by INSPIRE’ conference op
4 en 5 maart 2013 in Brussel georganiseerd. Deze conferentie heeft bijgedragen aan het inzichtelijk
maken van de uitdagingen die nog voor ons liggen om INSPIRE data voor verschillende toepassingen
te grensoverschrijdend te kunnen gebruiken.
In het kader van de Europese Richtlijn Overstromingsrisico's heeft afstemming plaatsgevonden met de
Duitse waterbeheerders bij het opstellen van de overstromingskaarten en zijn gegevens over
Overstromingsrisico’s (gebieden met risico, overstromingsdiepten, aankomsttijden, hydrologische
modeldata) met Duitsland gedeeld. Die gegevens zijn nodig voor de inschatting van risico’s en de
planning van veiligheidsmaatregelen.
TNO is partner in het Ocean Data Interoperability Platform (ODIP), waarbij het gaat om wereldwijde
harmonisatie van oceaan-gerelateerde data (meest in de vorm van sensor-metingen, maar ook labonderzoek)
Het bestand Bodemgebruik(BBG), wordt door PBL gebruikt voor een verplichting aan de FAO.

8.6 Use of transformation services
In Nederland zijn geen transformatie services beschikbaar.

20-May-16

24

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

9 Data sharing arrangements (Art.15)
9.1 Progress with respect to the previous reporting period
De grootste vooruitgang op het gebied van data sharing arrangements is over de rapportage periode
geboekt door de toezegging eind 2011 van de minister van IenM om uiterlijk per 1 januari 2015 de
data van het ministerie volgens het principe ‘open, tenzij’ voor hergebruik beschikbaar te stellen. Het
heeft ervoor gezorgd dat in Nederland het geodomein leidend is op het gebied van open data. De
beschikbare open geodata betreffen naast de kleinere schaalniveaus ook heel gedetailleerde datasets
(1:10,000 en meer detail) en datasets in 3D (het hoogtebestand Nederland, AHN). Op korte termijn
zullen ook andere landsdekkende INSPIRE datasets als open datasets beschikbaar komen
(Basisregistratie grootschalige topografie en basisregistratie ondergrond). Het beleid wordt actief
uitgedragen en gehandhaafd. Door dit beleid is het ministerie van IenM de grootste leverancier van
1
open data aan het open data portaal van de Rijksoverheid (zie onderstaande figuur). . Mede hierdoor
is de noodzaak voor specifieke data sharing arrangements minder precair. De open data worden veel
gebruikt (jaarlijks meer dan een miljard hits) zowel door de overheid, burgers, als bedrijven.
De Algemene Rekenkamer constateerde in 2014 dat het ministerie van IenM een van de actiefste
ministeries op het gebied van open data is en becijferde op basis van informatie van de
2
opendatabarometer.org dat ongeveer 95% van alle ‘kaarten’ als open data beschikbaar is. Het
constateert dan ook dat veel van de door de rijksoverheid aangeboden open data geo-data betreffen.
In het Trendrapport 2015 wordt de leidende rol van de geosector nog eens onderstreept doordat
“Buiten het ‘geodomein’ wordt –anders dan in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk – nog weinig open
data aangeboden.” Hoewel de open data push primair is gegeven door de Digitale agenda voor
Europa, heeft INSPIRE een belangrijke bijdrage geleverd aan de bekendheid en de technische
bereikbaarheid van de data.

1
2

Algemene Rekenkamer, 2015, Trendrapport 2015, p. 33 (figuur 3-5).
Algemene Rekenkamer, 2014, Trendrapport open data, p. 11

20-May-16

25

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Het GI-beraad heeft in 2014 ingestemd met het creative commons, tenzij beleid. Overheden moeten
hun data beschikbaar stellen onder een creative commons licentie tenzij dat niet mogelijk is. Alleen
dan mag er gebruik worden gemaakt van de gestandaardiseerde geogedeeld licenties. Ook dit wordt
door Geonovum gemonitoord en waar nodig zijn INSPIRE partijen aangesproken. De
gebruiksvoorwaarden moeten beschikbaar worden gesteld in de metadata. In het nationale INSPIRE
portal kan gezocht worden op licentietype. Dit maakt het bijvoorbeeld mogelijk om datasets met een
open licentie te selecteren. Hoewel de open data push ingegeven is door de Digitale agenda voor
Europa, heeft INSPIRE een belangrijke bijdrage geleverd aan de technische bereikbaarheid van de
data. Obstakels op het gebied van toegankelijkheid van INSPIRE data zijn niet zozeer binnen de
overheid maar worden vooral gezien bij gebruikers die niet bekend zijn met de geo-data. Deze
gebruikers prefereren datasets die eenvoudig te gebruiken zijn in hun niet-geotoepassing. Aansluiting
bij algemene webstandaarden wordt als essentieel beschouwd. Hiertoe is Geonovum een pilot project
gestart waarbij bedrijven worden gestimuleerd om deze brug te slaan. Andere obstakels die
gebruikers in het private domein ervaren zijn de onbekendheid met het bestaan van data, met name
van de locale overheid.

9.2 Data sharing arrangements between public authorities
Creative Commons, tenzij
De Nederlandse overheid streeft met haar open data beleid ernaar overheidsinformatie zoveel
mogelijk zonder gebruiksvoorwaarden beschikbaar te stellen. Dit geldt uiteraard ook voor geoinformatie. In Nederland is afgesproken om voor geo-informatie gebruik te maken van de
gebruiksvoorwaarden van Creative Commons, tenzij dat niet mogelijk is. De voorkeurs’licentie’ is
Creative Commons ZERO. Dit “Creative Commons, tenzij” beleid is in september 2014 vastgesteld
door het GI-beraad. Indien het toch noodzakelijk is om gebruiksvoorwaarden te handhaven,
bijvoorbeeld door wetgeving, biedt Geo Gedeeld uitkomst. Het Geo Gedeeld raamwerk is gebaseerd
op de principes van de Creative Commons. Het raamwerk Geo Gedeeld gaat uit van een aantal
standaard gebruiksvoorwaarden. Elke gebruiksvoorwaarde heeft een eigen icoon, een lekentekst en
een juridisch bindende tekst. De data-eigenaar bepaalt welke van deze gebruiksvoorwaarden van
toepassing is/zijn voor zijn data of diensten. Dit wordt vastgelegd in het Nationaal Geo Register. Door
middel van een licentie generator kunnen dataproviders standaard licenties produceren, door
verschillende onderdelen te combineren. Het eindresultaat kan in pdf- of xml-formaat worden
uitgelezen.
De gebruiksvoorwaarden moeten beschikbaar worden gesteld in de metadata. Daarnaast is het
mogelijk om in het nationale INSPIRE portal te zoeken op licentietype. Dit maakt het bijvoorbeeld
mogelijk om datasets met een open licentie te selecteren.
Uit een analyse van het INSPIRE portaal blijkt dat zowel van de Creative Commons licenties als van
de GeoGedeeld licenties veel gebruik wordt gemaakt. Datasets waarop GeoGedeeld voorwaarden
van toepassing zijn, zijn met name datasets die niet algemeen toegankelijk zijn (persoonsgegevens,
vertrouwelijkheid etc). Dit betekent in ieder geval dat voor deze datasets de gebruiksvoorwaarden
transparant worden gepresenteerd zodat een mogelijke gebruiker hier kennis van kan nemen.
Open data
Toegang tot de data zonder voorwaarden en zonder kosten is de afgelopen jaren steeds meer het
uitgangspunt geworden. De herziening van de richtlijn 2013/37/EU inzake hergebruik
overheidsinformatie (in 2015 in werking getreden als de Wet hergebruik overheidsinformatie)
betekende hierbij een volgende stap. Vooruitlopend op deze wettelijke regeling was het ministerie van
Binnenlandse Zaken in 2011 samen met het ministerie van Economische Zaken het programma
“Open Data” gestart om knelpunten voor hergebruik van publieke gegevens weg te nemen. In dit
kader is het Nederlandse Open Data Portaal (data.overheid.nl) geopend. De meer dan 4000 open
datasets uit het Nationaal Georegister zijn middels een koppeling ook vindbaar in dit portaal.
Ook de minister van Infrastructuur en Milieu heeft zich uitgesproken zich in te spannen om uiterlijk per
2015 de publieke data vallend onder het ministerie van Infrastructuur en Milieu te openen. Deze
toezegging is inmiddels grotendeels gerealiseerd. Daarnaast heeft het open stellen van de data van
het CBS er voor gezorgd dat het aanbod van open data in het afgelopen jaar is verdubbeld. Inmiddels

20-May-16

26

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

bevat data.overheid.nl meer dan 7500 datasets, de helft daarvan is geodata. De relatie van
data.overheid.nl met het Nationaal Georegister is beschreven in hoofdstuk 8.4.
De Nationale Open Data Agenda voor 2016 richt zich niet alleen op het verder inventariseren en open
stellen van datasets, maar ook verhogen van de gebruikerskwaliteit (bijvoorbeeld door het verbeteren
van de metadata) en het ondersteunen van gebruikers.
Door het open data beleid zijn voor veel datasets belangrijke barrières voor het hergebruik
weggenomen. De datasets die onder een INSPIRE thema vallen zijn daarmee ook juridisch en
economisch voor een ieder bereikbaar geworden. Het voldoen aan de eisen vanuit INSPIRE heeft er
ook toe geleid dat de datasets via het nationaal INSPIRE portaal gevonden kunnen worden en
conform INSPIRE specificaties worden aangeboden. INSPIRE speelt een belangrijke rol bij het
3
stimuleren van het hergebruik van overheidsinformatie.

9.3 Data sharing arrangements between public authorities and
Community institutions and bodies
Buiten de veranderingen vermeld onder 9.2 zijn er op dit punt geen veranderingen.

9.4 Barriers to the sharing and the actions taken to overcome them
Barrières om data te delen tussen en met mede-overheden lagen voornamelijk op het financiële vlak.
Deze barrières zijn door het open data beleid niet meer van toepassing op veel datasets.
Obstakels op het gebied van toegankelijkheid van INSPIRE data zijn niet zozeer binnen de overheid
maar worden vooral gezien bij gebruikers die specifieke geokennis ontberen. Deze gebruikers
prefereren datasets die eenvoudig te gebruiken zijn in hun niet-geotoepassing. Aansluiting bij
algemene webstandaarden wordt als essentieel beschouwd. Hiertoe is Geonovum het pilot project
“Testbed: spatial data on the web” gestart gestart waarbij bedrijven worden gestimuleerd om deze
brug te slaan. Andere obstakels die gebruikers in het private domein ervaren zijn de onbekendheid
met het bestaan van data, met name de data van de locale overheden.

3

Zie: Loenen, B. van & Grothe, M. (2014), INSPIRE Empowers Re-Use of Public Sector Information. International Journal of
Spatial Data Infrastructures Research, 9, pp. 86-106

20-May-16

27

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

10 Cost / Benefit aspects (Art.16)
10.1 Progress with respect to the previous reporting period
In 2015-2016 is opnieuw door Nederland een uitgebreide kosten-batenanalyse (KBA) uitgevoerd. De
laatste uit 2009 gemaakte KBA werd niet langer als actueel beschouwd. Het kosten-batenanalyse
2016 rapport is hier in te zien en te downloaden: www.geonovum.nl.
In de actualisatie van de kosten-batenanalyse in 2016 is opnieuw gekeken naar de verschillen tussen
het projectalternatief (invoering van INSPIRE) en het nul-alternatief (de situatie zonder invoering van
INSPIRE).
De resultaten van de kosten-batenanalyse zijn ook in 2016 verkregen op basis van de door
verschillende relevante partijen (zowel dataproviders als gebruikers) aangeleverde informatie vanuit
een viertal (theoretische) use cases. De use cases spelen een rol bij het inzichtelijk maken van de
kosten en de baten die voortkomen uit de implementatie van INSPIRE.
In tabel 10.1 worden de waarden voor de kosten en baten weergegeven als ook het cumulatieve saldo
van kosten en baten. Deze waardes betreffen de kosten, baten en saldo voor de betreffende jaren en
verschillen van de contante waarde.
Tabel 10.1 Overzicht maatschappelijke kosten en baten INSPIRE in 2009 en 2015
Kosten en baten

Netto contante waarde

Netto contante waarde

Netto contante waarde

(in mln. euro)

(in mln. euro)

(in mln. euro)

2009 (basismodel)

2015 (basismodel)

2015 (uitbreiding)

Kosten

32,1

64

64+A+B+5,5

Baten

66,1 + PM (+)

4 tot 14 + PM (++)

44 tot 54 + PM (++)

Saldo (baten -/- kosten)

34 + PM (+)

-60 tot -50 + PM (++)

-20 tot -10 - (A+B+5,5)+ PM (++)

De kostenanalyse laat zien, dat de implementatiekosten van INSPIRE anno 2015 in Nederland
volgens het basismodel circa 64 miljoen euro bedragen. Het saldo van de kosten en de baten van de
invoering van INSPIRE volgens de KBA in 2015 laat zien dat over de totale tijdshorizon van de KBA
de kosten de baten met 50,3 miljoen overstijgen (netto contante waarde). De kosten bedragen 64,3
miljoen euro en de baten in totaal 4 tot 14 miljoen euro.
Het saldo van de kosten en de baten van de invoering van INSPIRE volgens de KBA in 2009 liet zien
dat over de totale tijdshorizon van de KBA de baten de kosten met 34,0 miljoen euro overstijgen (netto
contante waarde). De kosten bedragen 32,1 miljoen euro en de baten in totaal 66,1 miljoen euro.
De PM-posten zijn de baten, die voortkomen uit de strategische effecten. Naast het basismodel is in
de KBA van 2015 ook gewerkt met een uitbreidingsmodel. Voor verdere onderbouwing van de kosten
en baten van zowel het basismodel als het uitbreidingsmodel wordt verwezen naar de KBA studie.

10.2 Costs resulting from implementing INSPIRE Directive
Totale kosten
Om de invoering van INSPIRE te kunnen realiseren dienen er verschillende kosten te worden
gemaakt gedurende de beginjaren van het project. Zo zijn in de periode 2010-2015 investeringskosten
gemaakt in de systemen en kosten om ervoor te zorgen dat de gegevens ontsloten worden zodat de
verschillende gebruikers gebruik kunnen maken van de gegevens. Vanaf 2012 zijn tevens jaarlijks
terugkerende beheerkosten (structurele kosten) door de data providers gemaakt.

20-May-16

28

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Daarnaast zijn er kosten voor de coördinatie van de landelijke invoering van deze Europese richtlijn.
In 2015 is door Europese commissie geconstateerd, dat de bij de implementatie van INSPIRE in
Nederland sprake is van een ‘implementatiekloof’, een gat in de implementatie waardoor Nederland
additionele activiteiten moet verrichten in de komende jaren om INSPIRE op een juiste wijze te
implementeren. Dat gaat extra inspanningen en kosten met zich meebrengen in de periode 20162020.
Er vallen tevens tijdelijke frictiekosten te verwachten, omdat de Europese data vanuit INSPIRE niet
één op één lopen met de uitgangspunten voor de invoering ervan in Nederland. Hierbij moet vooral
gedacht worden aan de additionele investeringen die Nederland moet doen om te zorgen dat
implementatie INSPIRE ‘volledig’ wordt.
Een overzicht van de totale kosten (in contante waarde) van het implementatiealternatief 2015 is
hieronder in tabel 10.2 opgenomen. Hierbij is eveneens de nominale waarde opgenomen van de
jaarlijkse terugkerende kosten.
Tabel 10.2 Overzicht totale kosten in 2015
Type kosten

Jaarlijkse kosten

Contante waarde

(in mln. euro)

(in mln. euro)

2015

2015

Data providers

2,96

52

Coördinatiekosten beleid

IenM

0,14

12

Coördinatiekosten

Geonovum

0.7

Data providers

0,07

0,3

3,87

64,3

Investerings- en structurele

Type organisatie

kosten

implementatieondersteuning
Frictiekosten
Totale kosten

De contante waarde van de kosten bedraagt circa 64 miljoen euro.
De jaarlijkse kosten lopen variëren tussen ongeveer circa 3 tot circa 6 miljoen euro in de periode van
2010 tot 2024 (zie figuur 10.1).
Figuur 10.1 Totale kosten per jaar in de periode 2010-2024

Gerealiseerd

20-May-16

Prognose

29

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

De kosten zijn hieronder meer naar data providers en coördinatiekosten uitgewerkt.
Kosten data providers
De kosten voor de invoering van INSPIRE worden vnl. door de INSPIRE data providers gemaakt. De
data providers maken met name in de periode 2010 tot en met 2015 (investerings)kosten om te
voldoen aan de INSPIRE Richtlijn. Na 2015 is meer sprake van beheerkosten. Tevens zijn ook
investeringen te verwachten aangaande de harmonisatie, die in 2017 en 2020 ingeregeld moet zijn.
Naast de investeringskosten gedurende de beginjaren van de invoering van INSPIRE, komen de data
providers natuurlijk ook voor jaarlijks terugkerende beheerkosten te staan.
In figuur 10.2 zijn de kosten voor de data providers weergegeven.
Figuur 10.2 Fasering van de kosten in de tijd (bedragen in mln. Euro)

In de onderstaande figuur 10.3 zijn de kosten van de INSPIRE data providers in de periode 2010-2024
uiteengezet. Geen van de data providers heeft verborgen kosten opgevoerd.
Figuur 10.3 Kosten data providers in de periode 2010-2024 naar activiteiten

Kosten dataproviders 2010-2024 (CW, mln euro's)
25,0
20,0
20,0
14,1

15,0
10,0
5,0

7,4

6,2

3,4
0,4

0,0

20-May-16

30

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

In figuur 10.4 zijn de afzonderlijke kostenposten van de INSPIRE data providers in de KBA
tijdsperiode 2010-2024 uiteengezet.
Figuur 10.4 Kosten data providers in de periode 2010-2024 naar activiteit

De kosten worden in deze kosten-batenanalyse niet op het niveau van de verschillende individuele
organisaties weergegeven. Er blijkt relatief veel verschil tussen de verschillende organisaties te
bestaan in de kosten, zowel in de omvang als de verdeling over de verschillende activiteiten. Dit is niet
verwonderlijk, omdat de mate van impact voor de organisaties sterk verschilt. Ook zijn de organisaties
in verschillende fasen van investeringen, waardoor de nog te ondernemen activiteiten ook sterk
verschillen.
Hieronder in tabel 10.3 zijn de totale kosten opgenomen voor de data providers in de KBA tijdsperiode
2010-2024.
Tabel 10.3 Totale kosten data providers
Type kosten

Jaarlijkse kosten

Contante waarde

(2009 t/m 2016)

(in mln. euro)

(in mln. euro)
Kosten data providers

1,9 – 4,6

52

Kosten coördinatie
In de onderstaande figuur 10.5 zijn de totale afzonderlijke kostenposten van de INSPIRE coördinatie
uiteengezet.

20-May-16

31

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Figuur 10.5 Kosten INSPIRE coördinatie in de periode 2010-2024 naar activiteit

Kosten coördinatie 2010-2024 (CW, mln
euro's)
8,0
7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0

7,3

1,2

1,9
0,6

0,5

De totale kosten voor nationale coördinatie komt neer op jaarlijks rond de € 0,85 miljoen (tabel 10.4) .
Totaal is de netto contante waarde € 12 miljoen euro.
Tabel 10.4 Totale coördinatiekosten
Type kosten

Jaarlijkse kosten

Contante waarde

(2009 t/m 2016)

(in mln. euro)

(in mln. euro)
Coördinatiekosten beleid

0.14

2

Implementatie-ondersteuning

0.7

10

Coördinatiekosten totaal

0.84

12

Coördinatiekosten

Benefits observed
Zowel onder de gebruikers als data providers worden de kwalitatieve (strategische) baten breed
gedeeld (efficiency, kwaliteit, betrouwbaarheid en de versnelling), maar dit leidt op dit moment nog
niet tot een positief saldo uitgedrukt in geldwaarde. Het monetariseren van deze baten is in deze fase
nog niet goed mogelijk gebleken. De verwachting was dat in deze actualisatie use cases met
duidelijker te monetariseren baten dan in de KBA van 2009 konden worden meegenomen. Het bleek
echter nog steeds lastig om baten te kwantificeren. Wel is een inschatting van baten mogelijk
geweest. In 2009 heeft een algemene inschatting (top-down) van de baten plaatsgevonden door een
procentuele besparing op efficiency op te nemen. In deze KBA is bottom-up vanuit de praktijk, de use
cases, de baat berekend. De baten die gekwantificeerd zijn, zijn beduidend lager uitgevallen dan de
baten die in 2009 werden verwacht. Deels is dit het gevolg van de beperkte beschikbaarheid van data
binnen de use cases om de baten te kunnen monetariseren en deels is dit het gevolg van het
ontbreken van een grensoverschrijdende use cases in de KBA (waar naar verwachting veel baten
zitten). De baten van INSPIRE komen met name naar voren in de vorm van niet-gemonetariseerde
baten. Deze baten komen zowel ten goede van overheden, bedrijven, de wetenschap, individuen
evenals de gehele maatschappij.
De onderstaande tabel 10.5 geeft inzicht in zowel de jaarlijkse baten als de netto contante waarde van
de baten van de invoering van INSPIRE in Nederland, waarbij het uitgangspunt is dat INSPIRE wordt
uitgebreid t.o.v. het basismodel (verrijking, bijvoorbeeld door het opnemen van meer relevante
attribuutgegevens per object), De impact hiervan is een verwachte jaarlijkse baat van 44 tot 54 miljoen
euro vanaf 2024 (netto contante waarde). Deze baat is opgenomen vanaf 2024 omdat ervanuit
gegaan is dat in eventuele uitbreiding van INSPIRE dan volledig is gerealiseerd.

20-May-16

32

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Tabel 10.5 Overzicht totale baten

Type baten

Jaarlijkse baten

Netto contante

(in mln. euro)

waarde (in mln.
euro)

Efficiencyvoordelen*

Overheden

52 (in 2024 en

40

Verstrekkers

0,5 tot 2

4 tot 14

Overheden

+

+

Maatschappij

++

++

++

++

Overheden

+

+

Burgers zijn beter geïnformeerd

Maatschappij

++

++

Maatschappelijke baten door voorkomen

Maatschappij

+

+

Verbeterde informatie ten behoeven van

Overheden,

++

++

besluitvorming

Maatschappij

Bedrijven kunnen ‘value added services’

Bedrijven

++

++

Kwaliteit van onderzoek en rapportages gaat

Overheden,

++

++

vooruit

universiteiten

Een meer open dienstverlening door

NGO’s,

+

+

dataproviders

Europese

Overheid

++

++

Maatschappij

++

++

Maatschappij

+

+

52,5 tot 54 (in

44 tot 54 + PM

2024 en daarna)

(++)

daarna)

INSPIRE-methodiek is herbruikbaar voor andere
projecten die met informatiemodellen bezig zijn
De kwaliteit van data gaat vooruit
De actualiteit en beschikbaarheid van data
verbetert
Uniformiteit in data als randvoorwaarde voor
decentralisatie

claims/schade door betrouwbare data

ontwikkelen

Commissie
Met INSPIRE wordt door te kiezen voor open
standaarden een bijdrage geleverd aan een beter
presterende en maximaal dienstverlenende
overheid
Door standaarden kan eerder, betere informatie
worden geraadpleegd
Maatschappelijke baten ten gevolge van INSPIRE
treden sneller op
Totaal

+ PM (++)
*Deze baten komen vanuit de efficiëntievoordelen bij overheden en data verstrekkers. In hoofdstukken 3 en 5 van de KBA is toegelicht hoe deze
baten zijn berekend.

Efficiëntievoordelen bij gebruikers
Van de open INSPIRE standaarden kunnen verschillende organisaties profijt hebben. Bij projecten
waarin verschillende overheden en/of bedrijven data uitwisselen en waarin INSPIRE thema’s
betrokken zijn, hoeven standaarden niet opnieuw vastgesteld te worden. De betrokken organisaties
kunnen gebruik maken van de bestaande standaarden van INSPIRE. Deze baat is niet
gekwantificeerd in deze studie, omdat niet te bepalen valt om hoeveel bespaarde tijd het hier gaat.
Ook het aantal organisaties dat hiervan gaat profiteren is nog ongewis.

20-May-16

33

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

Kwaliteitsvoordeel & betrouwbaarheid
Er worden door INSPIRE bepaalde voorwaarden gesteld aan INSPIRE datasets. Zo is
voorgeschreven dat de data geharmoniseerd moet zijn en dat de INSPIRE services 99% van de tijd
(24/7) beschikbaar moeten zijn. Deze voorwaarden zorgen voor de volgende strategische effecten:
• Meerdere partijen: een aantal effecten ligt bij meerdere partijen. Overheden en bedrijven hebben
met name baat bij de open standaarden van INSPIRE, omdat deze standaarden herbruikbaar zijn
voor andere projecten. De kwaliteit van onderzoek en rapporten kan daarnaast verbeteren bij
overheden, bedrijven en de wetenschap doordat partijen gebruik maken van kwalitatief betere
data (uniformiteit) en meer tijd kunnen besteden aan het interpreteren en rapporteren van data
(kwaliteit);
• Overheden: de kwaliteit van data verbetert, doordat door de harmonisatie meerdere keren naar de
data wordt gekeken. Ook kan INSPIRE als voorwaarde worden gezien voor de
decentralisatietrend, zodat deze kan worden geïmplementeerd;
• Bedrijven: bedrijven kunnen ‘value added services’ ontwikkelen of bestaande services kunnen
verrijken met INSPIRE data en value added services in Europa kunnen aanbieden;
• Individuen: individuen zijn beter geïnformeerd met INSPIRE (open data) en beschikken over
dezelfde informatie als overheden (gelijke informatiepositie);
• Maatschappij: effecten waar de hele maatschappij baat bij heeft, zijn dat de harmonisering en de
kwaliteitsverbetering van data tot gevolg kunnen hebben dat de informatie ten behoeve van
besluitvorming verbetert en dat maatschappelijke schade beter voorkomen kan worden.
Daarnaast kan geprofiteerd worden van een meer open dienstverlening door data providers
waardoor niet alleen ketenpartners kunnen worden bediend maar eventueel ook geïnteresseerden
in binnen- en buitenland.
Versnellingsvoordeel
Lidstaten zijn verplicht om INSPIRE te integreren in nationale wet- en regelgeving. Doordat INSPIRE
daarmee wettelijke verplichtingen heeft, treden verschillende effecten sneller op dan wanneer deze
richtlijn niet was geïmplementeerd. Er zijn vaak andere initiatieven die de eerder genoemde
maatschappelijke effecten tot gevolg kunnen hebben. Doordat INSIPRE echter een Europese richtlijn
is, verwacht men dat baten versneld optreden.

20-May-16

34

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

11 Conclusions
11.1 Progress with respect to the previous reporting period
De rapportage over de afgelopen 3 jaren toont de vooruitgang van de implementatie van INSPIRE in
Nederland. In Nederland zijn de uitgangspunten voor de implementatie onveranderd: pragmatische
invoering, op basis van het basismodel waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van basisregistraties
en hun landelijke voorzieningen. De Nederlandse ‘INSPIRE aanmerkingsmethode’ is efficiënt door per
thema alleen de eigenaar van de meest geschikte dataset aan te merken om de verplichting vanuit NL
te realiseren. Zo zijn de invoeringslasten, nationaal bezien, beperkt gebleven en is de kwaliteit die
geleverd wordt relatief hoog. Binnen deze uitgangspunten is de bestaande coördinatiestructuur waar
nodig versterkt.
Veel aandacht is de afgelopen periode besteed aan het verbinden van INSPIRE met belangrijke
ontwikkelingen binnen de Nederlandse overheid zoals het Digitale Stelsel Omgevingswet en, zeer
recent, het Make it Work (MiW) programma waarin de verbinding samen met de Commissie en andere
lidstaten wordt gelegd met rapportages over milieurichtlijnen. Dit sluit aan bij de al eerder ingezette,
veelbelovende, inspanningen in Nederland om INSPIRE in te zetten voor de richtlijnen Lucht en
Marine (INSPIRE Marine Pilot). Vanuit Nederland is verder actief bijgedragen aan een aantal
Europese werkgroepen.
De kwaliteitsborging heeft de afgelopen jaren een belangrijke impuls gekregen door het automatisch
genereren van de monitoring uit de metadata. Door het tonen van metadata en service validator
resultaten en andere statistieken in het dashboard wordt de kwaliteit van de INSPIRE implementatie
voor een grotere groep belanghebbenden inzichtelijk gemaakt.
INSPIRE is niet meer weg te denken uit de Nederlandse geo-informatie wereld. Dit komt onder meer
tot uitdrukking in de plek die INSPIRE heeft gekregen in GeoSamen: een visie van overheid,
bedrijfsleven en wetenschap op de Geosector. INSPIRE wordt onder meer genoemd als behorende
tot de nationale geo-informatie infrastructuur.
Het gebruik van INSPIRE data de afgelopen drie jaren toegenomen. Een mooi voorbeeld hiervan is de
Atlas Leefomgeving (www.atlasleefomgeving.nl) waarin informatie over de leefomgeving voor zowel
burgers als professionals op een begrijpelijk manier wordt gepresenteerd. Ook zijn er voorbeelden van
cross border gebruik bijgekomen.
De snelle ontwikkelingen met betrekking tot open data hebben ervoor gezorgd dat belangrijke
barrières voor het hergebruik zijn weggenomen. De datasets die onder een INSPIRE thema vallen zijn
daarmee ook juridisch en economisch voor een ieder bereikbaar geworden. INSPIRE heeft een
belangrijke rol gespeeld bij het stimuleren van het hergebruik van overheidsinformatie.
De geactualiseerde kosten-batenanalyse geeft een beter inzicht in de kosten en baten van INSPIRE.
De kosten zijn anno 2016 na zes jaar implementatie hoger dan aanvankelijk in 2009 ingeschat. Dit is
o.a. het gevolg van het ontbreken van implementatie-ervaringen in 2009 en de blijvende complexiteit.
De baten zijn net als in de KBA van 2009 nog steeds moeilijk te kwantificeren, de kwalitatieve,
strategische baten staan niet ter discussie: nog duidelijker dan in 2009 komt naar voren dat deze
significant zijn. INSPIRE heeft een aantal ontwikkelingen in het geo-informatiedomein gestimuleerd en
mede bijgedragen aan het open stellen van kwalitatief hoogwaardige geo-informatie. INSPIRE is
hiermee zijn waarde aan het bewijzen, maar zal zich de komende jaren veel meer moeten richten op
het gebruik vanuit het perspectief van de vrager. Bijvoorbeeld voor de rapportageverplichtingen met
betrekking tot de milieurichtlijnen. Deze richting sluit aan bij de Nederlandse acties die noodzakelijk
zijn om het implementatietekort, met name wat betreft Annex III, te dichten. Deze acties zullen 26 mei
2016 tussen de Commissie en Nederland worden besproken. Tenslotte zal de komende jaren actief
invulling aan batenmanagement worden gegeven om zo beter inzicht te krijgen in de gerealiseerde
baten bij burgers, bedrijven en overheden.

20-May-16

35

INSPIRE

Member State Report: NL 2016

12 Annexes
12.1 List of organisations – names and contact details

12.2 List of references for the compilation of the report

20-May-16

36